Triage sieve คือ การตรวจดูอย่างรวดเร็วเพื่อจัดกลุ่มผู้ป่วยในเบื้องต้น เนื่องจากต้องกระทำอย่างรวดเร็ว และใช้ข้อมูลไม่มาก การทำ triage sieve จึงอาจเกิดความคลาดเคลื่อนได้ แต่ก็จะสามารถปรบั แก้ไขได้ในภายหลัง การทำ triage sieve จะพิจารณาจาก ผู้ป่วยเดินได้เองหรือไม่ การประเมินการประเมินการหายใจ ชีพจรหรือ Capillary refill ดงั แสดงในแผนภมู ิท่ี 2 ภาพที่ 15 แสดงขั้นตอนของ triage sieve Triage sort เมื่อผ้ปู ว่ ยมาถงึ จุดรกั ษาพยาบาล หรือในโรงพยาบาล จะถูกทำ triage อีกครงั้ หนง่ึ ซง่ึ ณ จดุ นี้จะมี บุคลากรและอปุ กรณ์มากข้นึ การทำ triage จะมีการใช้ข้อมลู มากข้นึ กระบวนการนี้ เรยี กวา่ triage sort ในขั้นนี้ต้องมีการใช้ trauma score มาช่วยในการจัดกลุ่มผู้ป่วย แต่เดิมนั้น trauma score ประกอบด้วยค่าทางสรีรวิทยา (physiologic parameter) 5 อย่าง คือ respiratory rate, respiratory effort, systolic blood pressure, capillary refill และGlasgow coma scale แต่ในปัจจุบันไดป้ รับใช้ค่าทางสรรี วิทยา เพียง 3 อย่าง เพื่อความสะดวกในทางปฏิบัติโดยเปลี่ยนเป็น revised trauma score (RTS) หรือ triage revised 47 | P a g e
trauma score (TRTS) ซึ่งใช้ respiratory rate, systolic blood pressure และ Glasgow coma scale แล้ว ปรับค่าที่วัดได้แต่ละตวั เป็น score 0–4 โดย score 4 เป็นค่าที่อยู่ในเกณฑ์ปกติ ลดหล่ันลงมาถึง 0 เป็นค่าที่วดั ไมไ่ ดเ้ ลย ดังแสดงในตารางการคำนวณคะแนน triage revised trauma score (TRTS) ตารางที่ 5 ตารางคำนวณคะแนน triage revised trauma score (TRTS) ค่าทางสรีรวิทยา คา่ ท่วี ดั ได้ Score Respiratory 10 – 29 4 >29 3 6–9 2 1–5 1 00 Systolic blood pressure ≥ 90 4 76 – 89 3 50 – 75 2 1 – 49 1 00 Glasgow coma scale 13 – 15 4 9 – 12 3 6–8 2 4–5 1 30 เมื่อนำ score ทั้ง 3 มารวมกัน จะได้เป็นค่า TRTS ซึ่งมีคะแนนเต็ม 12 การนำ TRTS ไปจัดกลุ่ม ผู้ป่วย ดงั แสดงในตารางแปลผลค่า TRTS เป็นกลุ่มผูป้ ่วยในแตล่ ะสี 48 | P a g e
TRTS กลุ่มผูป้ ่วย 0 เสยี ชวี ิต 1 – 10 T1 สีแดง 11 T2 สเี หลอื ง 12 T3 สเี ขียว ข้อดีในการใช้ทำ Triage sort โดยวิธีนี้คือ ทำได้เร็ว แม่นยำ สามารถเรียนรู้และนำไปใช้ได้ง่าย อีกทั้งยังเป็นการวัดค่าทางสรีรวิทยาที่ต่อเนื่องจาก triage sieve อย่างไรก็ตามการจัดกลุ่มวิธีนี้ บอกได้เพียงว่า กลมุ่ ใดหนกั หรือเบา และต้องการการดูแลรักษาท่ีรีบด่วนกว่ากนั แต่ไมไ่ ด้บอกถึงอวัยวะทบ่ี าดเจ็บ ซ่ึงจะทำให้บอก ไม่ได้ว่า รายใดต้องส่งไปยังโรงพยาบาลที่มีแพทย์เฉพาะทางสาขาใด (สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ, www.niems.go.th , 2555) การบริหารจัดการทางการแพทย์ของทีมให้การช่วยเหลือเยียวยาจิตใจผู้ ประสบภาวะ วิกฤต (MENTAL HEALTH CRISIS ASSESSMENT AND TREATMENT TEAM : MCATT) 1. ชอื่ ทมี ปฏบิ ตั ิการ ทีมช่วยเหลือเยียวยาจิตใจผู้ประสบภาวะวิกฤต (Mental Health Crisis Assessment and Treatment Team : MCATT) (กรมสขุ ภาพจิต, 2561) 2. นยิ ามศัพท์ ทีมสหวิชาชีพที่ทำหน้าท่ีในการช่วยเหลือ เยยี วยาและฟ้นื ฟูด้านจิตใจแกผ่ ปู้ ระสบสาธารณภัยหรือภัยพิบัติ ต่างๆ โดยมีคู่มือการปฏิบัติงานทีมช่วยเหลือเยียวยาจิตใจผู้ประสบภาวะวิกฤต ( Mental Health Crisis Assessment and Treatment Team: MCATT) ฉบับปรับปรุง พ.ศ.2561 สำหรับเป็นแนวทางในการปฏิบัติงาน ช่วยเหลือด้านสขุ ภาพจติ แก่ประชาชน กรณีเกิดภาวะวกิ ฤตจากภัยพบิ ัติต่างๆ มีการดำเนินงานตามช่วงระยะเวลา ของการเกิดภัยพิบัติ ในระยะเตรียมการ ระยะเกิดภัยพิบัติ ระยะฟื้นฟูหลังเกิดภัยพิบัติ และให้การฟื้นฟูสภาวะ สุขภาพจิตแกผ่ ู้ประสบภัยให้กลบั สู่สภาพปกติ 3. องคป์ ระกอบของทมี ทีมสหวิชาชีพที่ให้การช่วยเหลือทางด้านจิตใจผู้ประสบภาวะวิกฤต/ภัยพิบตั ิ เช่น แพทย์ พยาบาล เภสัช กร นกั จติ วิทยาคลนิ ิก/นกั จิตวิทยา นกั สงั คมสงเคราะห์ นกั วชิ าการสาธารณสุข ผรู้ ับผิดชอบงานด้านสุขภาพจิตและ ผ้ทู ีเ่ กยี่ วขอ้ ง 49 | P a g e
4. การปฏิบตั ิการรองรบั สถานการณข์ องทมี MCATT ระยะการสนับสนุน แนวปฏิบัติสำหรับทีมปฏิบัติการ ระยะท่ี 1 1. ติดตามสถานการณ์โดยทีมตระหนักรู้สถานการณ์ (SAT) เพื่อวิเคราะห์ คาดการณ์ การเกิดเหตุสาธารณภัยและภัยสุขภาพต่างๆ การเตรียมความพร้อมก่อน เกิดภัยพิบัติ 2. สำรวจตรวจสอบความพร้อมของวัสดุ อุปกรณ์ เวชภัณฑ์ยา ของหน่วยงาน ส่วนกลางและหน่วยงานส่วนภูมิภาคกรมสุขภาพจิต เพื่อเตรียมความพร้อม สนับสนุนพ้ืนท่ีเม่ือเกิดเหตุ 3. จัดทำข้อมูลวิชาการ ชุดความรู้/คำแนะนำ/แนวปฏิบัติ/มาตรการการ ช่วยเหลือเยียวยาจิตใจ เพื่อสื่อสารสร้างการรับรู้เตรียมการรับมือสถานการณ์แก่ บุคลากรที่เกี่ยวข้อง 4. เตรียมความพร้อม เพิ่มขีดความสามารถ และทักษะต่างๆให้แก่ทีมปฏิบัติการ ระดับพ้ืนท่ี 5. ฝึกซ้อมแผนเผชิญเหตุภายใต้สถานการณ์จำลองในระดับหน่วยงานกรม และ ร่วมฝึกซ้อมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ระยะท่ี 2 1. ทีมตระหนักรู้สถานการณ์ (SAT) ประเมินสถานการณ์ ประสานพื้นที่ และ การรับมือระหว่างการเกิด หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อวิเคราะห์ประเมินความรุนแรง และจำแนกระดับหรือ เหตุ ฉากทัศน์ (SCENARIO) ของเหตุการณ์เพื่อเสนอแผนการดำเนินการรองรับการ จัดการด้านสุขภาพจิตในพ้ืนที่เกิดเหตุ 2. กรณีที่สถานการณ์มีความรุนแรง และมีผลกระทบต่อประชาชนในวงกว้าง ให้ เปิดศูนยบ์ ัญชาการเหตุการณภ์ าวะวิกฤตทิ างสุขภาพจติ กรมสุขภาพจิต ภายใต้การ บริหารของคณะกรรมการตามศนู ย์บัญชาการเหตุการณภ์ าวะวกิ ฤตทิ างสุขภาพจิต 3. ส่ือสาร เผยแพร่ และประชาสัมพันธ์ข้อมูลวิชาการ ชุดความรู้/คำแนะนำ/แนว ปฏิบัติ/มาตรการด้านสุขภาพจิตเพื่อให้พ้ืนที่ท่ีเกี่ยวข้องนำไปใช้ในการปฏิบัติงาน 4. สนับสนุนวัสดุ อุปกรณ์ เวชภัณฑ์ยา เพื่อให้การสนับสนุนพื้นที่ระดับเขต สุขภาพเม่ือเกิดเหตุวิกฤติสาธารณภัย 50 | P a g e
ระยะการสนับสนุน แนวปฏิบัติสำหรับทีมปฏิบัติการ 5. สนับสนุนทีมช่วยเหลือเยียวยาจิตใจผู้ประสบภาวะวกิ ฤต (Mental Health Crisis Assessment and Treatment Team: MCATT) ปฏิบัติการร่วมกับพื้นที่ สำรวจ สภาพปัญหาสุขภาพจิต ประเมินสถานการณ์ สื่อสารสร้างการรับรู้ และให้ คำแนะนำการจัดการด้านสุขภาพจิตที่เกิดจากสาธารณภัยต่างๆ รวมถึงมีการเฝ้า ระวังด้านสุขภาพจิต และประเมินความเสี่ยงต่อสุขภาพจิตประชาชนในพื้นที่เกิด เหตุในทุกกลุ่มวัย 6. สรุปรายงานสถานการณ์การปฏิบัติงานให้ผู้บัญชาการเหตุการณ์ได้รับทราบ ร่วมแก้ไขปัญหา อุปสรรคที่เกิดข้ึนร่วมกันกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ระยะที่ 3 การฟื้นฟูสภาพ 1. วิเคราะห์ ประเมินผลกระทบด้านสุขภาพจิตในกลุ่มเสี่ยงที่ต้องมีการติดตาม หลังส้ินสุด ดูแลอย่างต่อเนื่องจากวิกฤตภัยต่างๆ เพื่อเตรียมจัดทำมาตรการ/แนวปฏิบัติการ ให้ความช่วยเหลือด้านการฟื้นฟูสภาพจิตใจแก่ประชาชนทุกกลุ่มวัยที่ได้รับ ผลกระทบ 2. สนับสนุนทีมช่วยเหลือเยียวยาจิตใจผู้ประสบภาวะวิกฤต (Mental Health Crisis Assessment and Treatment Team : MCATT) ร่วมปฏิบัติงานกับหน่วยงาน สาธารณสุขในพื้นที่ที่เกิดเหตุให้การติดตามดูแลกลุ่มเสี่ยงทุกกลุ่มวัยที่ยังพบ ปัญหาสุขภาพจิต มีช่องทางในการส่งต่อผู้เชี่ยวชาญ กรณีพบประชาชนมีความ เส่ียงต่อสุขภาพจิตที่รุนแรง เช่น มีแนวโน้มเสี่ยงต่อการทำร้ายตนเอง หรือมีภาวะ PTSD เกิดข้ึน PTSD (Post-Traumatic Stress Disorder) คือ สภาวะป่วยทาง จิตใจเม่ือเผชิญกับเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจอย่างร้ายแรง ส่งผลให้เกิด ความเครียดอย่างมาก เช่น ภัยพิบัติจาก อุทกภัย แผ่นดินไหว การก่อการ จราจล การฆาตกรรม สงคราม การปล้นฆ่า ข่มขืน เป็นต้น เกิดมีความเครียด ทางด้านจิตใจชนิดรุนแรง ส่งผลให้เกิดความบกพร่องในหน้าที่การงานและการ ใช้ชีวิตประจำวันต่างๆ ตามมา 3. จัดกิจกรรมเสริมพลัง (Empowerment) ให้กับคนในชุมชน กิจกรรมวัคซีนใจใน ชุมชน ส่งเสริมให้คนในชุมชนร่วมมือกันในการเผชิญกับปัญหาหรือวิกฤตต่างๆ ที่ เกิดขึ้นในชุมชน ร่วมกันจัดการป้องกันแก้ไขปัญหาจนสามารถก้าวข้ามปัญหานั้นไป ได้ อกี ทง้ั ยังสามารถทำใหช้ ุมชนฟนื้ ตัวกลบั สู่สภาพปกตใิ นเวลาอนั รวดเรว็ 51 | P a g e
ระยะการสนับสนุน แนวปฏิบัติสำหรับทีมปฏิบัติการ 4. ดำเนินการถอดบทเรียนร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง นำสิ่งทีได้รับมาพัฒนามา ปรับปรุงแนวทางเพื่อใช้ในการปฏิบัติงานต่อไป 5. จัดทำสรุปผลการดำเนินงาน และข้อเสนอแนะสำหรับการดำเนินงานคร้ังถัดไป ตารางที่ 6 คู่มือการปฏิบัตงิ านทีมช่วยเหลือเยียวยาจิตใจ ผปู้ ระสบภาวะวิกฤต ฉบับปรับปรงุ พ.ศ.2561 กอง บริหารระบบบริการสขุ ภาพจิต กรมสขุ ภาพจติ กระทรวงสาธารณสขุ ,2561 52 | P a g e
เอกสารอ้างอิง :กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย, ก. (2558). ระบบบัญชาการเหตุการณ์กับการจัดการภาวะฉุกเฉินของ ประเทศไทย. ประเทศไทย. WHO, C. A. ( 2021) . Handbook for Public Health Emergency Operations Center Operations and Management. Africa. WHO, W. H. (2015). Framework for a Public. World Heaalth Organization. ( 2018) . Handbook for Developing a Public Health Emergency Operation Centre . Switzerland: Switzerland. กรมสุขภาพจิต, ก. (2561). คู่มือการปฏิบัติงานทีมช่วยเหลือเยียวยาจิตใจ ผุ้ประสบภาวะวิกฤต ฉบับปรับปรุง. ประเทศไทย. กระทรวงมหาดไทย, ก. (2566). ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Thailand Incident Command System) เคร่อื งมือ ในการจดั การภาวะฉุกเฉนิ ของประเทศไทย. ประเทศไทย: บรษิ ทั เวริ ค์ พริน้ ติ้ง จำกัด. กองสาธารณสุขฉุกเฉิน. (2565). แนวทางการสื่อสารความเสีย่ งและประชาสัมพันธ์สาธารณภัยด้านการแพทย์และ สาธารณสขุ ในภาวะฉุกเฉิน. ประเทศไทย. ราชกิจจานุเบกษา. (2550). พระราชบญั ญัตปิ ้องกนั และบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ.2550. ประเทศไทย. วิทยากรด้านสื่อสารองค์กร, อ. ป. (2563). https://taokaemai.com/. Retrieved from TAOKAEMAI: https://taokaemai.com/ สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ. (2555, กันยายน 09). www.niems.go.th . Retrieved from สถาบัน การแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาต:ิ www.niems.go.th สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ. (2565). คู่มือแนวทางปฏิบัติตามประกาศคณะกรรมการการแพทย์ฉุกเฉิน. ประเทศไทย. 53 | P a g e
สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข กองสาธารณสุขฉุกเฉิน กลุ่มภารกิจพัฒนาระบบการแพทย์ฉุกเฉิน. (2565). แนวทางปฏิบัติงานในการสนบั สนนุ การปฏิบัติงานในภาวะฉุกเฉิน (Emergency Support Function:ESF ). ประเทศไทย: โชว เมดคิ อล จำกดั . สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข กองสาธารณสุขฉุกเฉิน,กลุ่มภารกิจLaision. (2565). คู่มือศูนย์ปฏิบัติการ ฉุกเฉินด้านการแพทย์และสาธารณสุข (Public health Emergency Operation Center : PHEOC ). Thailand. เหตุกราดยิงที่จังหวัดนครราชสีมา พ.ศ. 2563. (2565, December 23). Retrieved from Wikipedia: https://th.wikipedia.org/wiki/เหตุกราดยิงทีจ่ งั หวัดนครราชสมี า_พ.ศ._2563 อ.วาทิต ประสมทรัพย์ วิทยากรด้านสื่อสารองค์กร. (2563). https://taokaemai.com/. Retrieved from TAOKAEMAI: https://taokaemai.com/ 54 | P a g e
55 | P a g e
กองสาธารณสขุ ฉกุ เฉนิ สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสขุ Division of Public Health Emergency Management: DPHEM
Search
