การทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรับผดิ ชอบประเทศไทย ดร.ปรชั ญากรณ์ ไชยคช พมิ พ์คร้ังท่ี 1 เมษายน พ.ศ. 2564 จำ� นวน 500 เลม่ ผจู้ ัดพมิ พ ์ สมาคมไทยทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ (Thai Responsible Tourism Association = TRTA) ผูจ้ ัดท�ำ ดร.ปรัชญากรณ์ ไชยคช พมิ พท์ ี่ บรษิ ัท นำ� ศลิ ปโ์ ฆษณา จำ� กัด 32 ถ.นพิ ัทธส์ งเคราะห์ 1 ซอย 10 ต.หาดใหญ่ อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา 90110 โทรศพั ท์ 074-236637 ISBN 978-616-582-186-5 ราคา 150 บาท
ค�ำน�ำ การท่องเที่ยวเป็นสินค้าที่ส�ำคัญอย่างหนึ่งท่ีรัฐบาลในหลายประเทศใช้เป็น เคร่ืองมือในการน�ำเงินตราเข้าประเทศ ซึ่งรวมถึงประเทศไทยที่ได้ใช้การท่องเที่ยว สร้างงานสร้างรายได้มาต้ังแต่อดีต รัฐบาลได้บรรจุการพัฒนาการท่องเท่ียว ไว้ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาตินับจากแผนแรกเมื่อ พ.ศ. 2504 ซ่ึงการท่องเท่ียวเป็นอุตสาหกรรมที่ช่วยสร้างรายได้ให้กับประเทศเรื่อยมา จนถึงปัจจุบัน เนื่องจากการท่องเท่ียวเป็นกิจกรรมท่ีมีฐานต้นทุนจากทรัพยากร ทางธรรมชาติ ทรัพยากรทางวฒั นธรรมของประเทศ ผลจากการพฒั นาและส่งเสรมิ การท่องเที่ยวของประเทศตลอด 60 ปีที่ผ่านมา นอกจากจะส่งผลกระทบทางบวก ด้านเศรษฐกิจให้กับประเทศแล้ว การท่องเท่ียวก็ได้สร้างผลกระทบทางลบ ด้านเศรษฐกิจ สังคม และส่ิงแวดล้อมให้กับประเทศอย่างมากเช่นกัน จากการ จัดอันดับความสามารถในการแข่งขันด้านการเดินทางและการท่องเที่ยวของ สภาเศรษฐกจิ โลก (World Economic Forum : WEF) ในปี ค.ศ. 2018 พบวา่ ประเทศไทย อยู่ในล�ำดับท่ี 130 จาก 140 ประเทศ ในประเด็นความย่ังยืนด้านสิ่งแวดล้อม แม้ว่าประเทศจะมีจ�ำนวนนักท่องเที่ยวสูงเป็นอันดับท่ี 9 และรายได้จาก การท่องเที่ยวสูงเป็นล�ำดับท่ี 3 ของโลกก็ตาม นับเป็นสถิติเดียวกันของรายงาน จากองคก์ ารการทอ่ งเทยี่ วโลก (United Nations World Tourism Organization : UNWTO) ด้วยเช่นน้ี แสดงให้เห็นถึงสัญญาณอันตรายท่ีก�ำลังเกิดข้ึนกับสิ่งแวดล้อม ทเ่ี ปน็ ผลมาจากการท่องเท่ียว
ประเทศในทวีปยุโรปได้ใช้การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ ซ่ึงเป็นรูปแบบ การจัดการการท่องเที่ยวที่น�ำไปสู่การท่องเท่ียวอย่างย่ังยืน เป็นเครื่องมือพัฒนา การทอ่ งเทย่ี วมาตงั้ แตท่ ศวรรษ 1990 แลว้ หนงั สอื เลม่ นจี้ งึ มวี ตั ถปุ ระสงคเ์ พอ่ื ทบทวน สถานการณ์การท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบของประเทศไทย และจัดท�ำแนวทาง การปฏิบัติการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบครอบคลุมถึงผู้มีส่วนได้ส่วนเสียท่ีเก่ียวข้อง ทุกภาคส่วนกับการทอ่ งเทยี่ ว เช่น หน่วยงานภาครฐั ผูป้ ระกอบการในอุตสาหกรรม ทอ่ งเทย่ี ว ชมุ ชน และนกั ทอ่ งเทยี่ ว ทง้ั นเี้ พอ่ื เปน็ เครอ่ื งมอื ลดผลกระทบทเี่ กดิ ขน้ึ จาก การทอ่ งเทยี่ วทเี่ พมิ่ เปน็ ทวคี ณู จากจำ� นวนนกั ทอ่ งเทยี่ วทเ่ี พม่ิ ขนึ้ สำ� หรบั ประเทศไทย การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบไม่ใช่เร่ืองใหม่เพียงแต่ขาดความเคลื่อนไหวอย่างเป็น รปู ธรรม แตใ่ นทางปฏบิ ตั กิ ารทอ่ งเทีย่ วอยา่ งรับผดิ ชอบได้รบั การบรรจไุ วใ้ นนโยบาย แผนพฒั นา และกฎหมายทเ่ี กย่ี วขอ้ งตลอดมา ในสว่ นของผปู้ ระกอบการในอตุ สาหกรรม การท่องเท่ียวก็เช่นกัน ได้มีรูปแบบและแนวทางปฏิบัติท่ีเกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว อย่างรับผิดชอบอยู่ด้วยแล้ว หนังสือเล่มนี้ จึงได้เรียบเรียงประเด็นที่เกี่ยวข้องกับ การทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบของประเทศไทย ทงั้ จากเอกสาร หนงั สอื ตำ� ราทเ่ี กย่ี วขอ้ ง ผลท่ีได้จากการศึกษาวิจัยสถานการณ์และนโยบายการท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบ ของประเทศไทยในกรุงเทพมหานคร ภูเก็ต แม่ฮ่องสอน และสตูล และงานวิจัย ท่ีเก่ียวข้องกับการท่องเท่ียวโดยชุมชนตลอด 5 ปีที่ผ่านมา ซึ่งได้รับการสนับสนุน จากส�ำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (สกสว.) รวมถึงการจัดท�ำโครงการสร้างสรรค์สินค้าการท่องเท่ียวรูปแบบการท่องเที่ยวอย่าง มีความรับผิดชอบให้กับการท่องเท่ียวแห่งประเทศไทย (ททท.) ในนามสมาคมไทย ท่องเท่ยี วอยา่ งรับผิดชอบ (TRTA) อกี ดว้ ย ผเู้ ขียน
กิตตกิ รรมประกาศ หนังสือการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบประเทศไทย จัดท�ำขึ้นเพื่อทบทวน รูปแบบการท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบของประเทศ แนวทางความรับผิดชอบของ ผมู้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี ทเี่ กย่ี วขอ้ งทกุ ภาคสว่ นกบั การทอ่ งเทยี่ ว และตวั อยา่ งการทอ่ งเทย่ี ว โดยชุมชนท่ีด�ำเนินการสอดคล้องกับการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ ต้องขอขอบคุณ ผู้ช่วยศาสตราจารย์สุภาวดี โพธิยะราช ผู้อ�ำนวยการฝ่ายการวิจัยมุ่งเป้า ส�ำนักงาน กองทนุ สนบั สนนุ การวจิ ยั ดร.อนชุ า เลก็ สกลุ ดลิ ก ผทู้ รงคณุ วฒุ สิ ำ� นกั งานการวจิ ยั แหง่ ชาติ คณุ ปณต ประคองทรพั ย์ นายกสมาคมไทยทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ คณุ รำ� ไพพรรณ แก้วสุริยะ อดีตผู้ช่วยผู้อ�ำนวยการกองอนุรักษ์ การท่องเท่ียวแห่งประเทศไทย คุณไกรยทุ ธ สุขสวสั ด์ิ Trek with Jame ทไ่ี ด้อนเุ คราะห์ภาพถ่ายประกอบ หน่วยงาน ทเ่ี กยี่ วขอ้ งทงั้ ภาครฐั เอกชน และชมุ ชน ทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ และการท่องเท่ียวโดยชมุ ชนท่ไี ดใ้ ห้การสนับสนุนดว้ ยดตี ลอดมา
สารบญั เร่ือง หนา้ พฒั นาการการท่องเท่ยี วประเทศไทย 1 การท่องเที่ยวอย่างรบั ผดิ ชอบ 7 สถานการณ์การทอ่ งเที่ยวอย่างรับผิดชอบในประเทศไทย 15 ความรับผดิ ชอบของหนว่ ยงานภาครฐั ต่อการพัฒนาการท่องเท่ยี ว 37 ความรับผิดชอบของชมุ ชนต่อการพฒั นาการทอ่ งเท่ยี ว 50 ความรับผิดชอบของผู้ประกอบการธุรกิจน�ำเทีย่ ว 66 ความรับผดิ ชอบของนกั ทอ่ งเทีย่ ว 73 แนวทางการกำ� หนดนโยบายเพอื่ พฒั นาการทอ่ งเทีย่ วอย่างรับผิดชอบ 76 เอกสารอา้ งอิง 78 ประวตั ิผแู้ ต่ง 84
กอายรท่า่องงเรท่ียบั วผปดิ รชะเทอศไบทย
1. พัฒนาการการท่องเท่ียวประเทศไทย 1 เมื่อพดู ถึงการท่องเที่ยว นบั เปน็ กจิ กรรมหนง่ึ ท่ีมนุษยใ์ ช้เพอ่ื พักผอ่ นหลังจาก ท�ำงาน เพื่อผ่อนคลายร่างกาย ความรู้สึก รวมถึงอารมณ์ เปรียบคล้ายกับการ รับประทานอาหารเพอื่ ทำ� ให้ร่างกายมีแรง มีกำ� ลัง เพ่อื ตอ่ สกู้ บั ภารกิจต่อไป แต่เมอ่ื กาลเวลาผ่านไป การท่องเท่ียวจากอดีตท่ีเคยเป็นเพียงการพักผ่อนได้กลายมาเป็น เครอื่ งมือทีส่ ำ� คญั ในการพฒั นา ทัง้ ในด้านการพัฒนาคน และพฒั นาประเทศ หลาย ประเทศจากท่ัวโลกได้ใช้การท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือพัฒนาเศรษฐกิจสร้างรายได้ ให้กับประเทศ เพื่อน�ำเงินรายได้มาพัฒนาประเทศในรูปแบบต่างๆ โดยเฉพาะ ประเทศทมี่ ที รพั ยากรการทอ่ งเทยี่ วทอ่ี ดุ มสมบรู ณ์ และมวี ฒั นธรรมเปดิ ในการยอมรบั ให้คนต่างถิ่น ต่างบ้านต่างเมืองเดินทางมาเยือนในพ้ืนท่ี การท่องเที่ยวในแต่ละ ภูมิภาคของโลกมีความชัดเจนมากข้ึนภายหลังจากส้ินสุดสงครามโลกคร้ังท่ี 2 เมอ่ื ค.ศ. 1945 เนอื่ งจากโลกมกี ารเปลยี่ นแปลงทง้ั โครงสรา้ งทางสงั คม ความกา้ วหนา้ ทางเทคโนโลยีและรายได้ของประชากร อยา่ งไรก็ตาม การพฒั นาเครอ่ื งบนิ พาณิชย์ ท�ำให้การเดินทางสะดวกมากขึ้น ผู้คนเดินทางท่องเที่ยวไปมาหาสู่กันได้ท่ัวท้ังโลก ส่งผลให้เกิดการพัฒนาด้านต่างๆ เพื่อรองรับการบริการท่องเท่ียว เช่น การสร้าง สนามบิน ถนน โรงแรม รีสอรท์ สวนสนกุ หา้ งสรรพสนิ คา้ เป็นต้น ทัง้ นี้ก็เพอ่ื รองรับ การขยายตัวของการทอ่ งเทีย่ วและนักทอ่ งเทย่ี วทเี่ พ่มิ ข้นึ การท่องเท่ียวอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย
ประเทศไทยได้ใช้การท่องเท่ียวเป็นเคร่ืองมือในการพัฒนาเศรษฐกิจ ของประเทศนับจากอดีต การท่องเที่ยวเริ่มขึ้นมาต้ังแต่ก่อนแผนพัฒนา เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับแรก พ.ศ. 2504 โดยมีการจัดตั้งหน่วยงาน ขึ้นมารับผิดชอบการท่องเท่ียว เช่น องค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (อ.ส.ท.) เปน็ หนว่ ยงานรฐั วสิ าหกจิ เมอ่ื พ.ศ. 2503 และมกี ารจดั ตง้ั หนว่ ยงานสนบั สนนุ การทอ่ งเทยี่ วกลา่ วคอื บรษิ ทั เดนิ อากาศไทย จำ� กดั ในปเี ดยี วกนั ตอ่ มาไดป้ รบั เปลยี่ น ขยายอ�ำนาจและหน้าที่ตามพระราชบัญญัติการท่องเท่ียวแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2522 เปน็ การทอ่ งเทยี่ วแหง่ ประเทศไทย (ททท.) และ บรษิ ทั การบนิ ไทย จำ� กดั ตามล�ำดับ เน่ืองจากประเทศมีทรัพยากรการท่องเท่ียวทั้งทางธรรมชาติที่สวยงาม ในระบบนิเวศท่ีแตกต่างกันออกไปทั้งพื้นท่ีภูเขา ที่ราบ ท่ีราบชายฝั่ง และทะเล เช่นเดียวกับประเพณีวัฒนธรรมท่ีรวมเอาผู้คนเชื้อชาติที่แตกต่างกันมาอยู่รวมกัน ส่งผลให้มีประเพณีวัฒนธรรมที่โดดเด่น เป็นจุดดึงดูดด้านการท่องเท่ียวมาเป็น เวลานาน ในด้านการพัฒนาการท่องเท่ียวของประเทศไทยน้ันนับว่าเป็นมาอย่าง ยาวนาน จากรัฐบาลสมัยนายกรัฐมนตรี จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ซ่ึงได้จัดท�ำ แผนพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ ฉบบั ท่ี 1 เมอ่ื พ.ศ. 2504 เพอ่ื กำ� หนดทศิ ทาง การพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ การพัฒนาการท่องเท่ียวได้รับ การบรรจุไว้ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติทุกฉบับ นับจากฉบับท่ี 1 พ.ศ. 2504 - 2509 จนถงึ ฉบบั ปจั จบุ นั คอื ฉบบั ที่ 12 พ.ศ. 2560 - 2564 สรปุ สาระสำ� คญั ในการก�ำหนดแผนพัฒนาการท่องเที่ยว ประกอบดว้ ย 1) การพัฒนาสถานที่ท่องเทย่ี ว ◆ การจัดท�ำแผนพัฒนาการทอ่ งเที่ยว ◆ การพฒั นาโครงสรา้ งพื้นฐาน ◆ การพัฒนายกระดับคุณภาพแหลง่ ทอ่ งเท่ยี ว ◆ การพฒั นาโครงข่ายการคมนาคมและโครงสรา้ งพน้ื ฐานระหวา่ งเมือง ◆ การพฒั นาวงจรทอ่ งเทีย่ วกับประเทศเพือ่ นบ้าน ◆ การปรับปรงุ ภูมิทศั น์ดา้ นการท่องเที่ยว 2 การท่องเท่ยี วอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย
2) กฎหมายและระเบยี บตา่ งๆ ◆ การตราพระราชบญั ญตั ธิ รุ กจิ น�ำเทีย่ วและมัคคเุ ทศก์ ◆ การปรบั ปรุงระเบียบการและพธิ กี ารตา่ งๆ ◆ การบังคบั ใช้กฎหมาย 3) การพัฒนาบริการดา้ นการท่องเที่ยว ◆ ความปลอดภัยของนักทอ่ งเทยี่ ว ◆ การพัฒนาบคุ ลากรในระดับอดุ มศึกษาและอาชวี ศึกษา 4) การมีส่วนรว่ มของภาคีทเี่ กย่ี วขอ้ ง ◆ การจัดตง้ั องค์กรหรือหนว่ ยงานขน้ึ มาก�ำกับดูแลด้านการท่องเท่ยี ว ◆ การมสี ว่ นรว่ มของหนว่ ยงานทเ่ี กยี่ วขอ้ งในการพฒั นาและสง่ เสรมิ การทอ่ งเทยี่ ว ◆ สง่ เสริมใหเ้ กิดการรวมตัวกันของภาคเอกชน ◆ การสรา้ งเครือขา่ ยความร่วมมอื ระหว่างภาคีทีเ่ กย่ี วขอ้ ง ◆ ส่งเสริมการลงทุน 5) การอนุรกั ษส์ ง่ิ แวดลอ้ ม ◆ การอนรุ กั ษแ์ ละพัฒนาทรัพยากรการท่องเที่ยว ◆ การพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรคแ์ ละเปน็ มิตรต่อสิ่งแวดลอ้ ม ◆ การสรา้ งจิตส�ำนกึ แก่นักท่องเทยี่ ว 6) การประชาสมั พันธแ์ ละการตลาด ◆ ประชาสมั พนั ธส์ ง่ เสรมิ การตลาดการทอ่ งเทย่ี วทงั้ ในประเทศและตา่ งประเทศ ด้วยความพร้อมของทรัพยากรการท่องเท่ียวตามท่ีกล่าวมาแล้ว ส่งผลให้มี นักท่องเท่ียวชาวต่างประเทศเดินทางเข้ามาท่องเที่ยวในประเทศไทยอย่างต่อเนื่อง แม้ว่าบางปีประเทศไทยจะเผชิญกับปัญหาทางการเมือง อุทกภัย และโรคระบาด แตป่ ระเทศไทยกย็ งั เปน็ สถานทท่ี อ่ งเทย่ี วหลกั ของนกั ทอ่ งเทย่ี วจากทวั่ โลก ความสำ� เรจ็ สว่ นหนง่ึ เกดิ ขน้ึ จากการวางแผนและพฒั นาการทอ่ งเทยี่ วอยา่ งเปน็ ระบบและตอ่ เนอื่ ง ของรัฐบาล และของภาคีท่ีเกย่ี วข้องในระดับทีแ่ ตกตา่ งกันออกไป การทอ่ งเท่ียวอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย 3
สรุปจ�ำนวนนกั ท่องเทยี่ วตา่ งประเทศทเ่ี ดนิ ทางเข้ามาทอ่ งเทีย่ ว ในประเทศไทยในรอบ 10 ปี (พ.ศ. 2553 - 2562) ปี (พ.ศ.) จ�ำนวน (คน) เปลีย่ นแปลง รายได้ เปลย่ี นแปลง 2562 (ร้อยละ) (ล้านบาท) (ร้อยละ) 2561 39,916,251 +4.55 1,911,807.95 +1.90 2560 38,178,194 +7.27 1,876,136.90 +2.46 2559 35,591,978 +9.41 1,831,105.00 +12.1 2558 32,529,588 +8.71 1,633,497.55 +12.10 2557 29,923,185 +20.61 1,457,150.28 +26.97 2556 24,809,683 -6.54 1,147,653.49 -4.935 2555 26,546,725 +18.76 1,207,245.82 +22.69 2554 22,353,903 +16.24 983,928.36 +26.76 2553 19,230,470 +20.67 776,217.20 +30.94 15,936,400 +12.63 592,794.09 +16.18 ทมี่ า : กรมการท่องเทยี่ ว (2563) เมอ่ื เปรยี บเทยี บความสามารถในการแขง่ ขนั ดา้ นการเดนิ ทางและการทอ่ งเทย่ี ว (Travel and Tourism) ของประเทศไทยกับประเทศอื่นๆ ทั่วโลกในปี 2562 จ�ำนวน 140 ประเทศ ด้วยดชั นี 4 ดา้ น คือ 1. ความเป็นไปได้ด้านส่ิงแวดล้อม ประกอบด้วย สิ่งแวดล้อมทางธุรกิจ ความมั่นคงและความปลอดภัย สุขภาพและสุขอนามัย ทรัพยากรมนุษย์และ ตลาดแรงงาน และความพรอ้ มดา้ นเทคโนโลยสี ารสนเทศและการสอ่ื สาร (Information and Communication Technology : ICT) 2. นโยบายการเดนิ ทางและการทอ่ งเทย่ี วและเงอ่ื นไขทเ่ี ปน็ ไปได้ ประกอบดว้ ย การจัดล�ำดับความส�ำคัญของการเดินทางและการท่องเท่ียว การเปิดกว้างระหว่าง ประเทศ ความสามารถในการแขง่ ขันดา้ นราคา และความย่ังยนื ด้านส่งิ แวดล้อม 3. โครงสร้างพน้ื ฐาน ประกอบด้วย โครงสรา้ งพ้ืนฐานทางอากาศ โครงสร้าง พื้นฐานภาคพน้ื ดนิ และทา่ เรือ และโครงสรา้ งพื้นฐานส�ำหรับนักท่องเทย่ี ว 4. ทรพั ยากรทางธรรมชาตแิ ละวฒั นธรรม ไดแ้ ก่ ทรพั ยากรทางธรรมชาติ และ ทรพั ยากรทางวฒั นธรรมและการเดินทางเพือ่ ธุรกิจ 4 การท่องเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย
สรุปความสามารถในการแข่งขันดา้ นการเดนิ ทางและการท่องเท่ยี ว ของประเทศไทยในปี 2562 ในแตล่ ะด้าน ตวั ชี้วัด อันดบั โลก ตวั ชว้ี ัดรวม ตวั ชว้ี ัดย่อย 1. ความเป็นไปได้ดา้ นสิ่งแวดล้อม 63 1.1 ส่งิ แวดลอ้ มทางธุรกจิ 37 1.2 ความมน่ั คงและความปลอดภัย 111 1.3 สุขภาพและสุขอนามัย 88 1.4 ทรพั ยากรมนุษย์และตลาดแรงงาน 27 1.5 ความพร้อมดา้ น ICT 49 2. นโยบายการเดินทางและการท่องเท่ียวและ 42 เงอื่ นไขทีเ่ ปน็ ไปได้ 27 2.1 การจัดล�ำดับความส�ำคัญของการเดินทางและ การท่องเทยี่ ว 2.2 การเปิดกวา้ งระหวา่ งประเทศ 45 2.3 ความสามารถในการแข่งขนั ด้านราคา 25 2.4 ความยงั่ ยืนด้านสงิ่ แวดลอ้ ม 130 3. โครงสรา้ งพื้นฐาน 32 3.1 โครงสรา้ งพื้นฐานทางอากาศ 22 3.2 โครงสร้างพื้นฐานภาคพนื้ ดินและท่าเรือ 72 3.3 โครงสรา้ งพน้ื ฐานส�ำหรบั นักท่องเทย่ี ว 14 4. ทรัพยากรทางธรรมชาติและวฒั นธรรม 21 4.1 ทรัพยากรทางธรรมชาติ 10 4.2 ทรพั ยากรทางวฒั นธรรมและการเดนิ ทางเพอื่ ธรุ กจิ 35 สรปุ ภาพรวมความสามารถการแข่งขัน 31 ดา้ นการเดนิ ทางและการทอ่ งเที่ยวของไทย การทอ่ งเท่ยี วอยา่ งรับผดิ ชอบ ประเทศไทย 5
ข้อมูลจากตารางแรก เป็นท่ีน่ายินดีว่า ประเทศไทยในรอบ 10 ปีท่ีผ่านมา (พ.ศ. 2553 - 2562) มีจ�ำนวนนักท่องเที่ยวและรายได้จากการท่องเท่ียวเพ่ิมข้ึน ทุกปี บางปีเพ่ิมแบบก้าวกระโดดอย่างกรณีปี พ.ศ. 2554 และมีบางปีเช่นกันท่ี นักท่องเที่ยวลดลงอย่างปี พ.ศ. 2557 ซึ่งท้ัง 2 กรณีเกิดมีปัจจัยทางการเมือง เป็นตวั แปรในการเพมิ่ ขนึ้ และลดลงของนักท่องเท่ยี ว ส่วนตารางที่ 2 แสดงให้เห็นความสามารถในการแข่งขันด้านการเดินทาง และการท่องเท่ียวของประเทศซ่ึงในปี 2562 ประเทศไทยอยู่อันดับ 31 จาก 140 ประเทศ อันดับ 9 ในทวีปเอเชีย และอันดับ 3 ในกลุ่มประเทศอาเซียน รองจากสิงคโปร์และมาเลเซีย มีทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ มีความพร้อม ทางโครงสรา้ งพน้ื ฐานสำ� หรบั นกั ทอ่ งเทยี่ ว โครงสรา้ งพนื้ ฐานทางอากาศ ทรพั ยากรมนษุ ย์ และตลาดแรงงาน กบั ราคาทแี่ ขง่ ขนั ได้ แตส่ ง่ิ ทป่ี ระเทศเปน็ รองอยา่ งมากคอื ความยงั่ ยนื ดา้ นสงิ่ แวดลอ้ ม ซง่ึ จดั อยใู่ นอนั ดบั ที่ 130 และ ดา้ นความมนั่ คงและความปลอดภยั ทอ่ี ยอู่ นั ดบั ที่ 111 แสดงใหเ้ หน็ ถงึ การพฒั นาการทอ่ งเทย่ี วของประเทศทยี่ งั ขาดความสมดลุ ระหว่างความส�ำเร็จทางเศรษฐกิจกับสิ่งแวดล้อม ขณะที่องค์การสหประชาชาติ (United Nations) ได้ก�ำหนดเป้าหมายของการพัฒนาทุกด้านสู่ความยั่งยืน (Sustainable Development Goals = SDGs) ซง่ึ ท้งั 17 ดา้ น การท่องเท่ยี วไดเ้ ขา้ ไป เกยี่ วขอ้ ง 10 ด้าน ตามแผนวสิ าหกิจของ ททท. การพัฒนาการท่องเท่ียวอย่างย่ังยืน จึงเป็นส่ิงท้าทายส�ำหรับการพัฒนา การท่องเที่ยวของประเทศไทย แม้ว่ารัฐบาลจะได้ก�ำหนดไว้ในแผนการพัฒนา การท่องเที่ยวของประเทศไว้เกอื บทุกฉบับตัง้ แตอ่ ดีตท่ผี ่านมากต็ าม และแนน่ อนวา่ การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบเป็นเคร่ืองมือที่ส�ำคัญที่น�ำไปสู่การท่องเที่ยว อยา่ งยัง่ ยนื ของประเทศได้ 6 การท่องเทย่ี วอยา่ งรับผิดชอบ ประเทศไทย
2. การทอ่ งเท่ยี วอย่างรบั ผดิ ชอบ ความเป็นมาของการท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบ และนิยามความหมาย ของการทอ่ งเท่ยี วอย่างรบั ผิดชอบ การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ (Responsible Tourism) เกดิ ขน้ึ ในปี พ.ศ. 2523 การตีความการท่องเท่ยี วอยา่ งรบั ผิดชอบในเบอื้ งต้น การท่องเท่ยี วอย่างรับผดิ ชอบ ไม่ใช่เป็นสินค้าการท่องเท่ียว แต่เป็นแนวทางในการก�ำหนดนโยบาย การพัฒนา การบริการจัดการการท่องเที่ยวท่ีได้รับผลจากการพัฒนา ซ่ึงก่อให้เกิดผลกระทบใน 3 ประเดน็ หลกั คือ เศรษฐกิจ สังคม และส่ิงแวดลอ้ ม ท้ังน้ีเพ่ือให้เกิดความม่ันใจว่า การพฒั นาการทอ่ งเทยี่ วนน้ั กอ่ ใหเ้ กดิ ความสมดลุ ในดา้ นของการใชท้ รพั ยากรธรรมชาติ วฒั นธรรมทน่ี ำ� มาพฒั นา การสรา้ งประโยชนใ์ หก้ บั คนในทอ้ งถน่ิ และการไมเ่ อาเปรยี บ นักท่องเทยี่ ว จากผมู้ ีสว่ นไดส้ ว่ นเสยี หลกั (Stakeholders) คอื ◆ รฐั บาล ในฐานะหนว่ ยงานก�ำหนดนโยบายการพฒั นาการท่องเท่ียวหลัก ◆ นกั ลงทุน โดยเฉพาะทุนขา้ มชาติที่เขา้ มาลงทุนในดา้ นต่างๆ เชน่ โรงแรม ท่ีพัก สวนสนุก ห้างสรรพสนิ ค้า พาหนะขนสง่ ประกอบการธุรกิจนำ� เทีย่ วขนาดใหญ่ จากตา่ งประเทศ และในปจั จุบนั รวมถงึ Flateform online ทงั้ หลาย ◆ นักท่องเที่ยว ต้องยอมรับในความแตกต่างทางประเพณี วัฒนธรรม ในสถานที่ท่ีได้ไปท่องเท่ียวด้วยการให้ความเคารพต่อพ้ืนท่ี ไม่ฝ่าผืนกฎระเบียบ ท�ำผิดกฎหมาย การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทย 7
ที่ผ่านมา ปฏิเสธไม่ได้ว่า การท่องเท่ียวได้เข้าไปสร้างผลกระทบทั้งทางตรง และทางอ้อมให้กับพื้นที่ที่มีการท่องเท่ียว สถานที่ไหนมีนักท่องเที่ยวเดินทางเข้าไป ย่ิงก่อให้เกิดผลกระทบสูงในด้านของสังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม ด้วยเหตุน้ี การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ตอ้ งเปน็ ความรบั ผดิ ชอบรว่ มกนั ของผมู้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี โดยการให้ความส�ำคัญกับธรรมชาติ สภาพแวดล้อมทางวัฒนธรรมของเจ้าของบ้าน หรือสถานที่ท่ีได้ไปเยือน และผลประโยชน์ของทุกฝ่าย ซ่ึงความรับผิดชอบแบ่งได้ หลายประเภทขน้ึ อย่กู ับวา่ “ใครท�ำหนา้ ทอี่ ะไร” เช่น การก�ำหนดนโยบาย วางแผน พฒั นาแหลง่ ทอ่ งเทยี่ ว ความรบั ผดิ ชอบเปน็ ของหนว่ ยงานภาครฐั ทง้ั รฐั บาลกลางและ รัฐบาลท้องถิ่น การประชาสัมพันธ์และการตลาด โดยพ้ืนฐานเป็นความรับผิดชอบ ต่อผูป้ ระกอบการธุรกิจทอ่ งเที่ยวที่ต้องสร้างความเชอื่ มั่นตอ่ ผบู้ ริโภค เป็นตน้ มนี กั วชิ าการอกี กลมุ่ หนง่ึ ทม่ี องวา่ การทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบเปน็ ประเภท และคุณภาพของสินค้าท่ีนักท่องเท่ียวมองหา ต้องมีการเปล่ียนแปลงอย่างต่อเน่ือง เพ่ือสร้างประสบการณ์ใหม่ๆ ให้กับนักท่องเที่ยวมากข้ึน ตลอดถึงต้องเป็นสินค้าที่ “คุ้มค่าเงิน” นอกจากนี้ยังมองกันว่า คุณธรรมและจริยธรรมได้เข้ามาเกี่ยวข้องกับ สนิ คา้ การทอ่ งเทยี่ วโดยเฉพาะการเสนอขายออนไลนท์ ตี่ อ้ งมคี วามรบั ผดิ ชอบมากยง่ิ ขน้ึ เนอ่ื งจากการทอ่ งเทยี่ วเปน็ สนิ คา้ ทแ่ี ตกตา่ งจากสนิ คา้ อน่ื ทผี่ บู้ รโิ ภคจะตอ้ งไปในพน้ื ที่ เท่านัน้ ถงึ จะสนองความต้องการได้ ไม่เหมอื นกับสนิ คา้ อน่ื ทวั่ ๆ ไป ทสี่ ามารถจัดส่ง ผา่ นทางพสั ดหุ รือยกไปจ�ำหน่ายท่ไี หนกไ็ ด้ ยังมองไปถึงว่า วันหยุดพักผ่อนด้วยกิจกรรม 3 S (Sea Sand Sun) ของ นักท่องเท่ียวยุโรปและเมืองหนาวอื่นๆ ได้รับความนิยมลดน้อยลงเช่นกัน แต่ถูกทดแทนด้วยกิจกรรมท่องเท่ียวที่ได้สร้างประสบการณ์จากการเดินทาง เพม่ิ มากขึ้น ซงึ่ เปน็ สว่ นหนง่ึ ของการทอ่ งเที่ยวอย่างรบั ผดิ ชอบ ทไ่ี ด้สร้างปฏสิ มั พันธ์ กบั เจา้ ของบา้ น และกระจายรายไดใ้ หก้ บั ชมุ ชนทอ้ งถน่ิ นน้ั ๆ นอกจากนยี้ งั ไดเ้ ชอื่ มตอ่ กับแหล่งท่องเท่ียวในบริเวณใกล้เคียง และที่ส�ำคัญนักท่องเที่ยวได้รับประสบการณ์ ทแ่ี ตกต่างกลับไป 8 การทอ่ งเที่ยวอย่างรับผดิ ชอบ ประเทศไทย
ปฏิญญา Cape Town ในปี ค.ศ. 2002 ซึ่งการท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบ 9 ได้รับการกลา่ วถงึ ในวงกวา้ ง เนน้ ความจำ� เป็นท่ีการทอ่ งเทย่ี วจะต้องใหผ้ ลประโยชน์ ทางเศรษฐกิจที่ดีขึ้นต่อผู้คนในท้องถิ่น เช่ือมโยงกับพ้ืนที่กับการติดสินใจที่มีอิทธิพล ตอ่ ชวี ติ ความเปน็ อยขู่ องพวกเขา และการทอ่ งเทยี่ วตอ้ งสรา้ งผลงานทด่ี ตี อ่ การจดั การ ธรรมชาติและวัฒนธรรม ซ่ึงแสดงให้เห็นว่าความรับผิดชอบตกอยู่กับหน่วยงาน ที่เข้าไปพัฒนาการท่องเที่ยวท่ีต้องให้คนในท้องถ่ินมีส่วนร่วมในการพัฒนา เพ่ือสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีให้กับผู้คนในท้องถ่ินน้ันๆ การท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบ ต้องครอบคลุมประเด็นดงั ตอ่ ไปน้ี (1) ครอบคลมุ ทกุ รูปแบบของการท่องเทย่ี วทางเลือกและมวลชน (2) ครอบคลุมปรัชญาการพัฒนาการท่องเท่ียวอย่างยั่งยืน คือ ส่งเสริม และยกระดับชุมชนทอ้ งถ่นิ วฒั นธรรม สภาพแวดล้อม เศรษฐกิจ และลดผลกระทบ เชงิ ลบ (3) เป็นประโยชน์ต่อทกุ คนท่ีเกยี่ วขอ้ ง การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบเปน็ แนวทางเชงิ จรยิ ธรรมทไ่ี มใ่ ชเ่ ปน็ รปู แบบใหม่ ของการท่องเที่ยว แต่สามารถน�ำมาใช้เป็นแนวทางในการท่องเที่ยวหลักได้ ทุกรปู แบบรวมถงึ ◆ การท่องเท่ยี วขนาดเล็กและขนาดใหญ่ ◆ ทัง้ ในประเทศและตา่ งประเทศ ◆ มวลชนและเป็นรายบคุ คล ◆ การทอ่ งเทีย่ วเชิงวัฒนธรรมและท่ีมงุ่ เนน้ ด้านสิง่ แวดลอ้ ม การทอ่ งเทยี่ วอย่างรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย
เช่นเดียวกับ Goodwin (2011) ผู้เชี่ยวชาญการท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบ ของโลก ได้ย�้ำว่าเป้าหมายของการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ คือ การด�ำเนินการ เปล่ียนแปลงในรูปแบบหลกั ของการท่องเท่ยี ว “การท่องเทย่ี วทีม่ คี วามรับผิดชอบ คอื การสง่ เสรมิ และสรา้ งแรงจงู ใจใหก้ บั ประชาชนคนเดยี วและเปน็ กลมุ่ ในการ รบั ผดิ ชอบทำ� ใหก้ ารทอ่ งเทย่ี วมคี วามยง่ั ยนื มากขนึ้ ” เปน็ แนวทางทม่ี จี ดุ มงุ่ หมาย ไม่เพียงแต่ส�ำหรับนักวางแผนการท่องเที่ยวและผู้จัดการกระบวนการพัฒนา การทอ่ งเทยี่ ว แตส่ ำ� หรบั ทกุ คนทเี่ กยี่ วขอ้ งกบั ผลติ ภณั ฑก์ ารทอ่ งเทย่ี วตง้ั แตป่ ระชากร ทเี่ ปน็ เจา้ ภาพ รฐั บาลทอ้ งถน่ิ และธรุ กจิ ไปจนถงึ ผปู้ ระกอบการทอ่ งเทยี่ วตา่ งประเทศ และนักท่องเทีย่ วทไ่ี ปเที่ยวปลายทาง ในประเทศไทยมีการนิยามการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบจากหน่วยงาน ภาครฐั นกั วชิ าการ และผ้ปู ระกอบการธุรกจิ ทอ่ งเท่ยี ว การทอ่ งเทย่ี วแหง่ ประเทศไทย (ททท.) ไดน้ ยิ าม การทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ หมายถึง “การท่องเท่ียวท่ีสร้างผลกระทบน้อยท่ีสุด เคารพในความแตกต่าง ทางวัฒนธรรม อนุรักษ์และสืบทอดประเพณี วิถีชีวิตของผู้คนในท้องถ่ิน ปกป้อง ความหลากหลายทางชวี ภาพ ควบคู่กับการสร้างประสบการณแ์ ละความเพลดิ เพลนิ ให้กับนักท่องเทีย่ ว และกอ่ ใหเ้ กิดประโยชน์สงู สดุ ทางเศรษฐกิจแก่คนในทอ้ งถิ่น” 10 การท่องเท่ียวอยา่ งรับผดิ ชอบ ประเทศไทย
สมาคมไทยท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ ได้ให้นิยามไว้ว่า “การท่องเท่ียว ท่ีไม่ก่อให้เกิดผลกระทบเชิงลบต่อสังคม วัฒนธรรม เศรษฐกิจ และส่ิงแวดล้อม ในประเทศไทยทมี่ คี วามหลากหลาย กอ่ ใหเ้ กดิ ประโยชนอ์ งคร์ วมตอ่ ภาคอตุ สาหกรรม การทอ่ งเทย่ี ว รวมทงั้ มกี ารพฒั นาและปลกู จติ สำ� นกึ อยา่ งรบั ผดิ ชอบรว่ มกนั ทกุ ภาคสว่ น สมาคมไทยท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ” ผลการศึกษาสถานการณ์และนโยบายการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบใน กรงุ เทพมหานคร จังหวัดแม่ฮ่องสอน ภเู ก็ต และสตูล โดยผเู้ ขียนและคณะ ได้นยิ าม การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบวา่ “เปน็ กระบวนการทางการทอ่ งเทยี่ วทไ่ี มส่ รา้ งผลกระทบ เคารพในความแตกต่างทางวัฒนธรรม อนุรักษ์และสืบทอดประเพณี วิถีชีวิตของ ผคู้ นในทอ้ งถนิ่ ปกปอ้ งความหลากหลายทางชวี ภาพควบคกู่ บั การสรา้ งประสบการณ์ ความเพลดิ เพลินให้แกน่ กั ทอ่ งเทยี่ ว ซึ่งดำ� เนินการโดยบคุ คล กลมุ่ บุคคล ชุมชนหรือ องคก์ รที่เกย่ี วขอ้ งกับการท่องเทีย่ ว สนับสนนุ และสง่ เสริมกระบวนการใหเ้ กิดกลไก การบรู ณาการการทอ่ งเทย่ี วนำ� ไปสกู่ ารวางแผน กำ� หนดนโยบาย สรา้ งการตระหนกั รู้ เพอื่ กอ่ ใหเ้ กดิ การเปลยี่ นแปลงพฤตกิ รรมดำ� เนนิ การภายใตค้ วามรบั ผดิ ชอบตอ่ สงั คม เศรษฐกจิ และส่งิ แวดลอ้ ม” แนวทางการพัฒนาการท่องเทีย่ วอยา่ งรับผิดชอบ 1) ด้านนโยบาย ใช้เป็นแนวทางในการวางแผนพัฒนา และส่งเสริม การท่องเทยี่ วในทกุ ภาคสว่ น 2) ด้านการจัดการ คนในชุมชน ผู้เป็นเจ้าของทรัพยากร มีอ�ำนาจในการ ตัดสินใจมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์มรดกทางธรรมชาติและวัฒนธรรม เพ่ือรักษา ความหลากหลาย ส่งเสริมและยกระดับ วัฒนธรรม สภาพแวดล้อม เศรษฐกิจ การทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย 11
ของชุมชนท้องถิ่นและลดผลกระทบเชิงลบ เป็นแนวทางเชิงจริยธรรม เป็นหลักการ ทสี่ ามารถนำ� ไปใชก้ บั การทอ่ งเทยี่ วทกุ รปู แบบ สรา้ งแหลง่ ทอ่ งเทย่ี วใหน้ า่ อยู่ นา่ เทยี่ ว และหมัน่ พัฒนา กับปลกู จติ สำ� นึกอย่างรบั ผิดชอบร่วมกันทุกภาคสว่ น 3) ดา้ นกจิ กรรม สร้างประสบการณ์ใหมๆ่ เพม่ิ ขน้ึ การเช่ือมต่อท่ีลึกมากข้ึน กับธรรมชาติและ/หรอื ชุมชนทอ้ งถิน่ 4) ดา้ นสนิ คา้ การพฒั นาผลติ ภณั ฑห์ รอื แบรนดท์ างการทอ่ งเทย่ี วใหม้ คี ณุ ภาพ ตามท่ีนกั ท่องเทีย่ วคน้ หา และมีการเปลีย่ นแปลงอย่างต่อเนอ่ื ง 5) ประโยชน์ที่จะได้รับ การกระจายผลประโยชน์อย่างเหมาะสมระหว่าง ผู้ท่ีได้รับผลกระทบ รัฐบาล นักท่องเที่ยวและนักลงทุน เพ่ิมคุณภาพชีวิตหรือ ความเป็นอยู่ท่ีดีของชุมชนเจ้าบ้าน จัดส่ิงอ�ำนวยความสะดวกส�ำหรับการเข้าถึงของ ผู้สูงอายุ ผู้พิการหรือผู้ด้อยโอกาส และสร้างวัฒนธรรมท่ีก่อให้เกิดความเคารพ ระหว่างนกั ทอ่ งเทีย่ วและเจ้าบ้าน และสรา้ งความภาคภูมใิ จให้กบั ชมุ ชนทอ้ งถ่ิน 6) ผมู้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี ประกอบดว้ ย นกั วางแผน นกั พฒั นา หนว่ ยงานภาครฐั สถาบันการศึกษา ผู้ประกอบการธุรกิจท่องเท่ียว ชุมชนในแหล่งท่องเท่ียว องค์กรพัฒนาเอกชน (Non Government Organization : NGO) และนักท่องเท่ียว ทไ่ี ปเทย่ี วในแหล่งทอ่ งเที่ยว มิติการท่องเที่ยวอยา่ งรบั ผิดชอบ การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบครอบคลมุ ทงั้ 3 มติ ิ ของการพฒั นาการทอ่ งเทย่ี ว อย่างยั่งยืน คอื 12 การทอ่ งเท่ียวอย่างรับผดิ ชอบ ประเทศไทย
1) ความรับผิดชอบทางเศรษฐกิจ (Economic Responsibility) ก่อนที่ การท่องเที่ยวจะได้รับการพัฒนา ควรประเมินผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ และควร ตัดสนิ ใจว่า ◆ การทอ่ งเทย่ี วเปน็ รปู แบบทเ่ี หมาะสมในการพฒั นาเศรษฐกจิ ของประเทศหรอื ไม่ ◆ การพึ่งพานักท่องเที่ยวมากเกินไปในพื้นที่ท่ีการท่องเที่ยวเป็น ภาคเศรษฐกิจเดยี ว เปน็ สิ่งท่อี นั ตรายและขาดความรบั ผิดชอบ ◆ การท่องเที่ยวควรค�ำนึงถึงต้นทุนของส่ิงแวดล้อมเชิงเศรษฐกิจ ได้แก่ ทนุ ทางธรรมชาติ ผนื ปา่ สภาพทางธรณวี ทิ ยา และทนุ ทางวฒั นธรรม ทตี่ อ้ งไมเ่ ปลย่ี นไป จากเดมิ ◆ ควรเลือกรูปแบบการท่องเท่ียวที่เหมาะสมท่ีสุดที่จะเป็นประโยชน์ต่อ ประชากรในทอ้ งถน่ิ ◆ ต้องเพิ่มความเชื่อมโยงทางเศรษฐกิจและการรั่วไหลจะต้องลดลง การพฒั นาดา้ นการทอ่ งเทีย่ วควรมุง่ เน้นไปท่ี • มผี ลติ ภณั ฑท์ ่ีมคี ุณภาพ ซึ่งสะท้อนถงึ จุดหมายปลายทางทด่ี ี • ผลติ ภณั ฑก์ ารทอ่ งเทยี่ วจะตอ้ งเหมาะสมและเปน็ ตวั แทนของพนื้ ทไ่ี ด้ • การฝกึ อบรมและใชแ้ นวปฏบิ ตั ทิ างธรุ กจิ ทเ่ี ปน็ ธรรม การกำ� หนดราคา ท่เี หมาะสมและยุตธิ รรม จา้ งแรงงานในทอ้ งถิน่ • ให้การสนับสนุนกลุ่มธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) อยา่ งเพยี งพอ เพือ่ ให้แนใ่ จวา่ อุตสาหกรรมการทอ่ งเที่ยวสำ� คัญและย่ังยนื 2) ความรับผิดชอบทางสงั คม (Social Responsibility) ประกอบดว้ ย ◆ การมีส่วนร่วมในการวางแผนและตดั สนิ ใจของคนในทอ้ งถ่นิ ◆ การติดตามผลกระทบทางสังคม การทอ่ งเทย่ี วอย่างรบั ผิดชอบ ประเทศไทย 13
◆ ลดผลกระทบและเพ่มิ ผลประโยชน์สูงสุด ◆ การเข้าถึงชุมชนได้ทุกแห่ง โดยเฉพาะผู้ท่ีอ่อนแอและด้อยโอกาส ต้องไมถ่ กู แยกออกจากกัน ◆ รักษาและส่งเสริมความหลากหลายทางสงั คมและวัฒนธรรม ◆ ชว่ ยสรา้ งเสรมิ สุขภาพและการศึกษาของชุมชนท้องถนิ่ ท้ังน้ี โดยใช้การท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบท�ำให้เกิดการเชื่อมโยงไปยัง ภาคอนื่ ๆ นอกเหนอื จากการทอ่ งเทย่ี ว ในมติ ทิ างดา้ นการเมอื ง สงิ่ แวดลอ้ ม เศรษฐกจิ และสงั คม 3) ความรับผิดชอบทางส่ิงแวดล้อม (Environmental Responsibility) หมายถงึ ◆ การใช้ทรพั ยากรธรรมชาตอิ ยา่ งยั่งยืน ◆ การลดของเสียและการบรโิ ภคทีม่ ากเกินไป ◆ การศึกษาและการสรา้ งจิตสำ� นึกในหมูผ่ ูม้ สี ่วนไดส้ ่วนเสียทกุ ภาคส่วน ◆ การประเมินผลกระทบดา้ นสงิ่ แวดล้อมอยา่ งต่อเนอื่ ง ◆ แหลง่ ทอ่ งเทีย่ วควรได้รบั การบ�ำรงุ รกั ษา ◆ คำ� นงึ ถงึ ขดี ความสามารถในการรองรับของแหล่งทอ่ งเท่ยี ว ◆ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกภาคส่วนปฏิบัติตามแนวทางการดูแลรักษา สง่ิ แวดล้อม ◆ มีรูปแบบและมีระดับการท่องเท่ียวท่ีเหมาะสมซึ่งสามารถรองรับได้โดย สภาพแวดลอ้ ม ◆ ผมู้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี ทกุ ภาคสว่ นจะตอ้ งไดร้ บั ความชว่ ยเหลอื การปรบั ปรงุ ขดี ความสามารถของตนเพื่อปฏบิ ตั ิตามแนวทางปฏิบตั ดิ ้านส่ิงแวดล้อมที่ดที ส่ี ดุ การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบครอบคลุมความรับผิดชอบของผู้มีส่วนได้ ส่วนเสียท่ีเก่ียวข้องด้วยความรับผิดชอบหลัก 3 ด้าน คือ เศรษฐกิจ สังคม และ สงิ่ แวดล้อม เป็นเปา้ หมายสู่การพัฒนาอยา่ งย่ังยืน 14 การทอ่ งเทยี่ วอย่างรบั ผิดชอบ ประเทศไทย
3. สถานการณก์ ารทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบในประเทศไทย องคก์ รและหนว่ ยงานทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั การทอ่ งเทยี่ ว ตามแนวคดิ การทอ่ งเทย่ี ว อย่างรับผิดชอบ มีความเกี่ยวข้องกับภารกจิ ของหนว่ ยงานตา่ งๆ ท้ังภาครัฐ เอกชน ชมุ ชน และประชาสงั คม ซง่ึ แตล่ ะองคก์ รมบี ทบาทหนา้ ทแี่ ตกตา่ งกนั ออกไป หนว่ ยงาน ภาครัฐถือว่าเป็นองค์กรท่ีมีบทบาทส�ำคัญอย่างมากต่อการพัฒนาการท่องเที่ยว ประเทศไทยได้แบง่ การปกครองหนว่ ยงานภาครัฐ เปน็ 5 ระบบ คือ ◆ ระบบราชการส่วนกลาง ◆ ระบบราชการสว่ นภมู ิภาค ◆ ระบบราชการสว่ นทอ้ งถิ่น ◆ ระบบการบรหิ ารแบบรัฐวิสาหกจิ ◆ ระบบการบรหิ ารองค์การมหาชน ทกุ ระบบมคี วามเกย่ี วขอ้ งกบั การพฒั นาการทอ่ งเทยี่ วของประเทศทง้ั โดยตรง และโดยอ้อม อย่างไรก็ตาม การพัฒนาการท่องเที่ยวของประเทศไทยที่ผ่านมา ส่วนใหญ่ภารกิจจะตกอยู่กับระบบราชการส่วนกลางมากกว่าราชการส่วนท้องถิ่น นับจากอดีตเป็นต้นมา เริ่มจากการจัดตั้งหน่วยงานรับผิดชอบการท่องเท่ียว ภายใต้องค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (อ.ส.ท.) ในปี พ.ศ. 2503 ตามท่ีกล่าวแล้ว โดยเปลี่ยนช่ือเป็นการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) ในปี พ.ศ. 2522 และการปฏิรูประบบราชการเมื่อ พ.ศ. 2545 ที่ได้จัดต้ังกระทรวง การทอ่ งเทยี่ วและกฬี าขน้ึ มาดแู ลรบั ผดิ ชอบการทอ่ งเทย่ี วของประเทศโดยตรง ในขณะท่ี หน่วยงานสนับสนุนการท่องเท่ียวของประเทศน้ัน มีมาก่อนแล้ว โดยหน่วยงาน สนบั สนุนการทอ่ งเที่ยวประกอบดว้ ย 3 ประเภท คือ การทอ่ งเทย่ี วอย่างรบั ผิดชอบ ประเทศไทย 15
1) หน่วยงานที่ก�ำกับดูแลรับผิดชอบพ้ืนท่ีแหล่งท่องเท่ียว เช่น กรมอุทยาน แห่งชาติ สัตวป์ ่าและพันธุ์พืช กรมศิลปากร กรมการศาสนา กรมสง่ เสริมวัฒนธรรม กรมการปกครองสว่ นท้องถ่นิ เป็นตน้ 2) หนว่ ยงานใหค้ วามชว่ ยเหลอื และอำ� นวยความสะดวกแกน่ กั ทอ่ งเทยี่ ว เชน่ สำ� นกั งานตรวจคนเขา้ เมอื ง กรมศลุ กากร กองบงั คบั การตำ� รวจทอ่ งเทยี่ ว กรมเจา้ ทา่ กรมการขนส่งทางบก การรถไฟแห่งประเทศไทย บริษัท ท่าอากาศยาน จ�ำกัด (มหาชน) บริษัท การบนิ ไทย จ�ำกัด (มหาชน) เป็นตน้ 3) องคก์ รภาคเอกชนทม่ี บี ทบาทตอ่ อตุ สาหกรรมการทอ่ งเทย่ี ว ประกอบดว้ ย สภาอตุ สาหกรรมการทอ่ งเทยี่ วแหง่ ประเทศไทย สมาคมโรงแรมไทย สมาคมไทยธรุ กจิ การท่องเท่ียว สมาคมผู้ประกอบการน�ำเที่ยวไทย สมาคมมัคคุเทศก์อาชีพ สมาคม ภตั ตาคารไทย สมาคมไทยท่องเท่ียวเชงิ อนรุ ักษแ์ ละผจญภยั สมาคมธุรกิจทอ่ งเที่ยว ภายในประเทศ สมาคมไทยบริการท่องเท่ียว สมาคมผู้ประกอบการน�ำเท่ียวไทย สมาคมธุรกิจการทอ่ งเที่ยวในจงั หวัดต่างๆ เป็นต้น ท่ีผ่านมา หน่วยงานเหล่านี้ได้ช่วยกันผลักดันให้การท่องเที่ยวของประเทศ ขับเคล่ือนไปได้ด้วยภารกิจและงบประมาณขององค์กร ซึ่งการพัฒนาการท่องเท่ียว ของประเทศไทยต้องอาศัยความร่วมมือของหน่วยงานท่ีเก่ียวข้องเป็นจ�ำนวนมาก กล่าวได้ว่า ไม่สามารถด�ำเนินการให้เบ็ดเสร็จเพียงหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง ทจี่ ะเขา้ มาจดั การการทอ่ งเทยี่ วของประเทศได้ ตอ้ งอาศยั การมสี ว่ นรว่ มกบั ทกุ ภาคสว่ น ทง้ั หน่วยงานภาครัฐและหน่วยงานภาคเอกชน รวมถึงชุมชน 16 การทอ่ งเทีย่ วอยา่ งรับผิดชอบ ประเทศไทย
ความรับผิดชอบเชิงนโยบายและแผนงานท่ีเกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว อย่างรบั ผดิ ชอบ ยทุ ธศาสตรช์ าติ 20 ปี (พ.ศ. 2561 - 2580) กบั การทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ เป็นยุทธศาสตร์ชาติฉบับแรกของประเทศไทย ตามรัฐธรรมนูญ แห่งราชอาณาจักรไทยพุทธศักราช 2560 ซ่ึงจะต้องน�ำไปสู่การปฏิบัติเพ่ือให้บรรลุ วิสัยทัศน์ “ประเทศไทยมีความม่ันคง ม่ังคั่ง ยั่งยืน เป็นประเทศที่พัฒนาแล้ว ดว้ ยการพฒั นาตามหลกั ปรชั ญาเศรษฐกจิ พอเพยี ง” เพอ่ื ความสขุ ของคนไทยทกุ คน มเี ปา้ หมายการพฒั นาประเทศ คอื “ประเทศชาตมิ น่ั คง ประชาชนมคี วามสขุ เศรษฐกจิ พฒั นาอยา่ งตอ่ เนอื่ ง สงั คมเปน็ ธรรม ฐานทรพั ยากรธรรมชาตยิ ง่ั ยนื ” ประกอบดว้ ย 6 ยุทธศาสตร์ ทตี่ ้องด�ำเนินการอยา่ งสมดุลในทกุ มติ ิทง้ั มั่นคง มงั่ คั่ง และยั่งยืน คอื 1) ความอยดู่ ีมสี ขุ ของคนไทยและสังคมไทย 2) ขีดความสามารถในการแข่งขนั การพฒั นาเศรษฐกจิ และการกระจายรายได้ 3) การพัฒนาทรพั ยากรมนุษยข์ องประเทศ 4) ความเทา่ เทยี มและความเสมอภาคของสังคม 5) ความหลากหลายทางชีวภาพ คุณภาพสิ่งแวดล้อม และความย่ังยืนของ ทรัพยากรธรรมชาติ 6) ประสิทธภิ าพการบรหิ ารจัดการและการเข้าถึงการให้บรกิ ารของภาครัฐ การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบเขา้ ไปเกย่ี วขอ้ งกบั ยทุ ธศาสตรท์ ี่ 2 ประเดน็ ที่ 3 คือ การเพิ่มมูลค่าจากอัตลักษณ์ ภูมิปัญญาท้องถิ่นและวัฒนธรรมไทยที่สร้างสรรค์ ใช้ประโยชน์จากการท่องเท่ียวให้เอ้ือต่อผลิตภัณฑ์ชุมชน และเศรษฐกิจ พร้อมท้ัง การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพ่ืออ�ำนวยความสะดวกและการดูแลความปลอดภัย แกน่ ักทอ่ งเที่ยวทกุ กล่มุ การท่องเท่ียวอย่างรับผดิ ชอบ ประเทศไทย 17
แผนพฒั นาเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ การพัฒนาการท่องเท่ียวของประเทศในระยะเริ่มต้น เน้นการพัฒนา โครงสร้างขั้นพ้ืนฐาน เพ่ืออ�ำนวยความสะดวกในการเดินทางไปถึงแหล่งท่องเท่ียว ในแผนพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ ฉบบั ที่ 1 (พ.ศ. 2504 - 2506) โดยทใ่ี หค้ วาม สำ� คญั กบั การพฒั นาการทอ่ งเทย่ี วสคู่ วามยง่ั ยนื ไดม้ ากำ� หนดไวใ้ นแผนพฒั นาประเทศ คร้ังแรกในแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 8 (พ.ศ. 2540 - 2544) เพื่อเพ่ิมขีดความสามารถ ในสาขาบริการโดยการพัฒนาคุณภาพแหล่งท่องเที่ยว โดยการร่วมมือกันระหว่าง ภาครฐั เอกชน และชมุ ชน ใหค้ งไวซ้ งึ่ ความมเี อกลกั ษณท์ างประวตั ศิ าสตร์ ความเปน็ ธรรมชาติ ความสะอาด ความปลอดภัย ตลอดจนพัฒนาส่ิงอ�ำนวยความสะดวก ต่างๆ ทางด้านการท่องเท่ียวให้มีเพียงพอและส่งเสริมการท่องเที่ยวส�ำหรับ นกั ทอ่ งเทีย่ วท่ีมคี ุณภาพจากต่างประเทศใหม้ ชี ่วงพ�ำนกั ในประเทศไทยนานข้ึน และ ใหม้ บี รกิ ารดา้ นแหลง่ จบั จา่ ยใชส้ อยสำ� หรบั นกั ทอ่ งเทยี่ ว รวมทงั้ สง่ เสรมิ การทอ่ งเทย่ี ว ในประเทศและปลูกฝังจิตส�ำนึกในการเป็นนักท่องเที่ยวที่มีคุณภาพ มีความรักและ หวงแหนในทรัพยากรแหล่งท่องเที่ยวให้กับคนไทย ซ่ึงอาจกล่าวได้ว่าประเทศไทย ได้บรรจุเอารูปแบบการท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบไว้ในแผนพัฒนาประเทศ เปน็ คร้ังแรกกว็ า่ ได้ สำ� หรบั แผนพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ ฉบบั ท่ี 12 (พ.ศ. 2560 - 2564) หลกั การพฒั นาประเทศทสี่ ำ� คญั ในระยะแผนพฒั นาฯ ดงั กลา่ ว ยดึ หลกั “ปรชั ญาของ เศรษฐกิจพอเพียง” และ “คน เป็นศูนย์กลางการพัฒนา” และยึดหลักการ เจริญเติบโตทางเศรษฐกิจท่ีลดความเหลื่อมล้�ำและขับเคล่ือนการเจริญเติบโตจากการ เพ่ิมผลิตภาพการผลิตบนฐานการใช้ภูมิปัญญาและนวัตกรรม วิสัยทัศน์ของ แผนพัฒนาฯ ฉบับนี้ ยึดวิสัยทัศน์ของกรอบยุทธศาสตร์ชาติ “ประเทศไทยมีความ มน่ั คง ม่งั คงั่ ย่งั ยนื เป็นประเทศพัฒนาแล้ว ด้วยการพัฒนาตามหลักปรชั ญาเศรษฐกจิ พอเพียง” ประกอบดว้ ย 10 ยุทธศาสตร์ คอื 18 การท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทย
การเสรมิ สรา้ งและพฒั นาศกั ยภาพทนุ มนุษย์ ◆ ยุทธศาสตรก์ ารสร้างความเป็นธรรมและลดความเหลอื่ มลำ้� ในสงั คม ◆ ยุทธศาสตรก์ ารสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจและแขง่ ขันได้อย่างยงั่ ยืน ◆ ยทุ ธศาสตร์การเตบิ โตที่เป็นมิตรกับสง่ิ แวดลอ้ มเพ่อื การพัฒนาท่ียัง่ ยนื ◆ ยุทธศาสตร์การเสริมสร้างความมั่นคงแห่งชาติเพื่อการพัฒนาประเทศ สู่ความมั่งคั่งและย่ังยนื ◆ ยทุ ธศาสตรก์ ารบรหิ ารจดั การภาครฐั การปอ้ งกนั การทจุ รติ ประพฤตมิ ชิ อบ และธรรมาภบิ าลในสงั คมไทย ◆ ยทุ ธศาสตรก์ ารพัฒนาโครงสรา้ งพน้ื ฐานและระบบโลจสิ ติกส์ ◆ ยุทธศาสตรก์ ารพฒั นาวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วจิ ัย และนวัตกรรม ◆ ยุทธศาสตรก์ ารพัฒนาภาค เมอื ง และพน้ื ทเ่ี ศรษฐกิจ ◆ ยทุ ธศาสตรค์ วามร่วมมือระหว่างประเทศเพ่ือการพฒั นา ยุทธศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับการท่องเท่ียวคือ ยุทธศาสตร์ท่ี 3 การสร้างความ เขม้ แขง็ ทางเศรษฐกจิ และแขง่ ขนั ไดอ้ ยา่ งยง่ั ยนื เนน้ การพฒั นาอตุ สาหกรรมทอ่ งเทยี่ ว เชิงบูรณาการ โดยส่งเสริมการสร้างรายได้จากการท่องเที่ยว สร้างมูลค่าเพ่ิม ให้กับสินค้าและบริการด้านการท่องเที่ยวโดยใช้ประโยชน์จากอัตลักษณ์และ เอกลักษณ์แห่งความเป็นไทยท่ีสะท้อนวัฒนธรรมท้องถิ่นและวิถีชีวิตชุมชน เพื่อกระจายรายได้สู่คนในชุมชนอย่างทั่วถึง ส่งเสริมการท่องเที่ยวท่ีค�ำนึงถึง ขีดความสามารถในรองรับระบบนิเวศ พัฒนาแหล่งท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์ พัฒนา ทักษะฝีมือบุคลากรในภาคบริการท่องเที่ยว ปรับปรุงกฎหมายท่ีเกี่ยวข้องกับการ ทอ่ งเทยี่ วให้ทนั สมยั และม่งุ เนน้ การมีส่วนรว่ มของทกุ ภาคส่วน การทอ่ งเที่ยวอย่างรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย 19
แผนพฒั นาการท่องเทยี่ วแห่งชาติ ประเทศไทยได้จัดท�ำแผนพัฒนาการท่องเท่ียวแห่งชาติข้ึนเป็นคร้ังแรก ในปี พ.ศ. 2555 ปจั จุบันอยใู่ นแผนฉบบั ที่ 2 (พ.ศ. 2560 - 2564) สรปุ สาระส�ำคญั ของแผนพัฒนาการทอ่ งเท่ียวท่ีเกีย่ วขอ้ งกบั การทอ่ งเท่ยี วอยา่ งรับผดิ ชอบ แผนพฒั นาการท่องเท่ยี วแหง่ ชาติ ฉบบั ท่ี 1 (พ.ศ. 2555 - 2559) ได้กล่าวถงึ ผลกระทบท่ีเกิดขน้ึ จากการท่องเทย่ี ว คือ 1) ผลกระทบทางสังคม โดยให้ความสนใจกับชุมชน วัฒนธรรม วิถีชีวิต ของผู้คนที่จะน�ำมาพัฒนาต่อยอดเป็นเร่ืองท่องเท่ียว รวมถึงการพัฒนาคุณภาพ แหล่งท่องเท่ียวให้ปลอดภัย สะอาด ดูแลเอาใจใส่ต่อสิ่งแวดล้อม ให้ความส�ำคัญ กับโครงสร้างประชากรท่ีย่างเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ พัฒนาการท่องเที่ยวเฉพาะทาง เพ่ือตอบสนองนักท่องเท่ียวทางเลือก เช่น การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ (Health and Wellness Tourism) การทอ่ งเที่ยวแบบผจญภยั (Adventure Tourism) การทอ่ งเทย่ี ว เชิงกีฬา (Sports Tourism) เป็นต้น นอกจากนี้ผลกระทบด้านสังคม ที่เกิดข้ึน จากกระแสการเปลี่ยนแปลงของโลก การค้าเสรีก่อให้เกิดการอพยพย้ายถิ่น การเคลอ่ื นยา้ ยแรงงาน สง่ ผลตอ่ วถิ ชี วี ติ คนไทยทงั้ ระดบั ครอบครวั ชมุ ชนและประเทศ เกิดการสูญหายของวัฒนธรรมพื้นถิ่น ปัจจัยเหล่าน้ีล้วนส่งผลต่ออุตสาหกรรม ของประเทศไปดว้ ย 20 การทอ่ งเท่ียวอยา่ งรับผดิ ชอบ ประเทศไทย
2) ผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม ผลกระทบด้านทรัพยากรธรรมชาติและ การเปลี่ยนแปลงสภาพภมู อิ ากาศสง่ ผลให้สถานการณแ์ ละแนวโนม้ ความเสอ่ื มโทรม ของทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมทวีความรุนแรงข้ึนโดยเฉพาะปัญหามลพิษ อุณหภูมิโลกท่ีร้อนขึ้น การกัดเซาะของชายฝั่ง ภาวะภัยแล้งและน�้ำท่วมส่งผลต่อ ความงดงามและบรรยากาศของแหล่งท่องเท่ียวที่ส�ำคัญหลายแห่งของประเทศ ประเทศไทยตอ้ งเตรยี มพรอ้ มรองรบั ผลกระทบทเ่ี กดิ ขนึ้ โดยการคำ� นงึ ถงึ การทอ่ งเทย่ี ว ที่สะอาด (Green Tourism) การพัฒนามาตรฐานแหล่งท่องเที่ยวตลอดจนพัฒนา บคุ ลากรทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั การทอ่ งเทย่ี วในทกุ ระดบั ใหม้ ศี กั ยภาพรองรบั การเปลย่ี นแปลง บนพ้ืนฐานการเตบิ โตของอุตสาหกรรมท่องเท่ยี วอย่างสมดุลและย่ังยืน แผนพฒั นาการทอ่ งเทยี่ วแหง่ ชาติ ฉบบั ที่ 2 (พ.ศ. 2560 - 2564) สาระสำ� คญั ของแผนพฒั นาการทอ่ งเทย่ี วแหง่ ชาติ ฉบบั ท่ี 2 ไดใ้ หค้ วามสำ� คญั กบั การวางรากฐาน และการแก้ไขปัญหาที่เป็นอุปสรรคส�ำคัญต่อการพัฒนาการท่องเที่ยวของประเทศ ท้ังด้านคณุ ภาพ แหลง่ ทอ่ งเที่ยว บคุ ลากรด้านการท่องเทีย่ ว และโครงสรา้ งพื้นฐาน รวมทง้ั การสรา้ งความสมดลุ ของการพฒั นาทงั้ ในมติ ขิ องพนื้ ท่ี เวลา กจิ กรรม รปู แบบ และกลมุ่ นกั ทอ่ งเทยี่ ว เพอื่ สรา้ งรายไดแ้ ละการกระจายรายไดส้ ชู่ มุ ชน และการเตรยี ม ความพร้อมของอุตสาหกรรมท่องเท่ียวสู่การเติบโตในอนาคตบนพื้นฐานของ การลงทุนพัฒนาเทคโนโลยีสารสนเทศสมัยใหม่ตลอดจนการให้ความส�ำคัญกับ การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งบรู ณาการระหวา่ งภาครฐั ภาคเอกชน ประชาชน และระหวา่ งประเทศ วสิ ัยทัศน์การทอ่ งเทยี่ วไทย พ.ศ. 2579 “ประเทศไทยเป็นแหลง่ ทอ่ งเทย่ี ว คณุ ภาพชนั้ นำ� ของโลกทเ่ี ตบิ โตอยา่ งมดี ลุ ยภาพบนพนื้ ฐานความเปน็ ไทย เพอ่ื สง่ เสรมิ การพฒั นาเศรษฐกจิ สงั คม และกระจายรายไดส้ ปู่ ระชาชนทกุ ภาคสว่ นอยา่ งยง่ั ยนื ” การท่องเทย่ี วอยา่ งรับผดิ ชอบ ประเทศไทย 21
ยุทธศาสตร์การพัฒนา ประกอบดว้ ย 5 ยทุ ธศาสตร์ ดงั นี้ ◆ ยุทธศาสตร์ที่ 1 การพัฒนาคุณภาพแหล่งท่องเที่ยว สินค้า และ การบรกิ ารด้านการทอ่ งเทีย่ วใหเ้ กิดความสมดุล และยั่งยนื กรอบแนวทางในการพฒั นาประกอบดว้ ย 1) พฒั นาคณุ ภาพแหลง่ ทอ่ งเทยี่ ว สินคา้ และบริการทกุ รูปแบบอยา่ งมมี าตรฐาน 2) พัฒนาแหล่งทอ่ งเท่ยี ว สินคา้ และ บริการอย่างยั่งยืน 3) สร้างสมดุลในแหล่งท่องเที่ยว สินค้าและบริการ ทั้งในพื้นท่ี เชงิ เวลา ฤดกู าล และรปู แบบการทอ่ งเทย่ี ว ◆ ยุทธศาสตร์ท่ี 2 การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและส่ิงอ�ำนวยความ สะดวก เพอื่ รองรับการขยายตวั ของอุตสาหกรรมการท่องเทย่ี ว กรอบแนวทางในกาพัฒนาประกอบด้วย 1) พัฒนาระบบโลจิสติกส์ ด้านการท่องเที่ยว 2) พัฒนาสิ่งอ�ำนวยความสะดวกด้านการท่องเที่ยว 3) พฒั นาระบบความปลอดภยั และสขุ อนามัยในแหล่งทอ่ งเทย่ี ว ◆ ยทุ ธศาสตร์ท่ี 3 การพฒั นาบุคลากรด้านการท่องเท่ียว และสนับสนุน การมสี ่วนร่วมของประชาชนในการพฒั นาการทอ่ งเทีย่ ว กรอบแนวทางในการพัฒนาประกอบดว้ ย 1) การพัฒนาบคุ ลากรดา้ นการ ทอ่ งเที่ยวทัง้ ระบบให้มขี ดี ความสามารถในการแขง่ ขนั สอดคลอ้ งกบั มาตรฐานสากล และเพียงพอต่อความต้องการของตลาด 2) ส่งเสริมให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการ บรหิ ารจดั การด้านการท่องเทีย่ วและรบั ผลประโยชนจ์ ากการท่องเท่ยี ว ◆ ยทุ ธศาสตรท์ ่ี 4 การสรา้ งความสมดลุ ใหก้ บั การทอ่ งเทยี่ วไทย ผา่ นการ ตลาดเฉพาะกลมุ่ การสง่ เสรมิ วถิ ีไทย และการสร้างความเชื่อม่ันของนักทอ่ งเทย่ี ว 22 การท่องเท่ยี วอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย
กรอบแนวทางในการพฒั นาประกอบดว้ ย 1) เสรมิ สรา้ งภาพลกั ษณค์ ณุ ภาพ และความปลอดภัยให้กับประเทศไทย 2) ส่งเสริมการตลาดเฉพาะกลุ่มเพื่อดึงดูด ความสนใจในการเดนิ ทางทอ่ งเทย่ี ว และกระตนุ้ การใชจ้ า่ ยของนกั ทอ่ งเทย่ี วกลมุ่ ตา่ งๆ 3) สง่ เสรมิ เอกลกั ษณข์ องประเทศไทยและของแตล่ ะทอ้ งถน่ิ 4) สง่ เสรมิ การทอ่ งเทยี่ ว ภายในประเทศและการท่องเที่ยวที่สมดุลเชงิ พื้นที่และเวลา 5) สง่ เสริมความร่วมมอื กับผู้ทมี่ สี ่วนเกี่ยวข้องและการใชเ้ ทคโนโลยใี นการสง่ เสรมิ การตลาด ◆ ยุทธศาสตร์ที่ 5 การบูรณาการการบริหารจัดการการท่องเท่ียว และ การสง่ เสริมความร่วมมอื ระหว่างประเทศ กรอบแนวทางในการพัฒนาประกอบด้วย 1) ส่งเสริมการก�ำกับดูแล การพฒั นาและบรหิ ารจดั การการทอ่ งเทย่ี วอยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ 2) ปรบั ปรงุ กฎหมาย ข้อบังคับ และมาตรฐานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว และการบังคับใช้ กฎหมายอย่างจริงจัง 3) สนับสนุนการลงทุนจากภาคเอกชนและการจัดท�ำ ศูนย์ข้อมูลสารสนเทศเพื่อการท่องเที่ยว 4) ส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศ เพื่อการพัฒนาการทอ่ งเที่ยว กล่าวได้ว่า แผนพัฒนาการท่องเท่ียวแห่งชาติท้ัง 2 ฉบับ เป็นการแสดง ความรับผิดชอบการพัฒนาการท่องเท่ียวในเชิงนโยบายอย่างชัดเจน อย่างไรก็ตาม การน�ำนโยบายไปสูก่ ารปฏิบัติ คือสิง่ ท้าทายสำ� หรับการทอ่ งเทย่ี วอย่างรบั ผิดชอบ นอกจากหน่วยนโยบายของหน่วยงานภาครัฐ อีกด้านหนึ่งภาคเอกชน ไดม้ กี ารเคลอื่ นไหวการทอ่ งเทยี่ วทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั การทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบโดยตรง ประกอบดว้ ย การทอ่ งเทยี่ วอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทย 23
1) สมาคมไทยท่องเท่ียวเชิงอนุรักษ์และผจญภัย (TEATA) จัดต้ังขึ้น ในปี 2540 เพ่ือสร้างเครือข่ายผู้ประกอบการธุรกิจน�ำเท่ียวด้านการท่องเที่ยว เชิงอนุรักษ์ การทอ่ งเท่ยี วเชิงนิเวศ สง่ เสรมิ การทอ่ งเทยี่ วอยา่ งย่ังยนื ในประเทศไทย และอาเซียนผ่านความร่วมมอื กับภาคสว่ นต่างๆ 2) มลู นธิ ใิ บไมเ้ ขยี ว (Green leaf) จดั ตงั้ ขนึ้ ในปี 2541 โดยมวี ตั ถปุ ระสงค์ เพอ่ื เผยแพรใ่ หค้ วามรู้ สนบั สนนุ การศกึ ษา และวจิ ยั แกผ่ ปู้ ระกอบการในสาขาอาชพี ใหเ้ ขา้ ใจในวธิ กี ารดำ� เนนิ งานทม่ี สี ว่ นในการรกั ษาสง่ิ แวดลอ้ มสง่ เสรมิ ใหผ้ ปู้ ระกอบกจิ การ ในธุรกิจการท่องเที่ยวในประเทศไทยมีการพัฒนามาตรฐาน การด�ำเนินงานให้มี ประสทิ ธภิ าพ และรกั ษาสงิ่ แวดลอ้ ม และพฒั นามาตรฐานการจดั การดา้ นสง่ิ แวดลอ้ ม ในธุรกิจต่างๆ ที่เก่ียวข้องกับการท่องเท่ียว ให้สอดคล้องกับความต้องการของ ผู้ใช้บริการเพ่ือส่งเสริมบทบาท และการมีส่วนร่วม ตลอดจนพัฒนาประสิทธิภาพ ของภาคเทคโนโลยีในการรักษาสิ่งแวดล้อมในกิจกรรมของธุรกิจต่างๆ ท่ีเก่ียวข้อง กบั การท่องเท่ยี ว 3) มลู นธิ ิสถาบนั การทอ่ งเทยี่ วโดยชุมชน (CBT-I) จดั ตง้ั ขน้ึ ในปี 2549 โดยความร่วมมือระหว่างส�ำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) และโครงการ Tourism for Life and Nature Project (REST) เพ่ือขับเคล่ือนการพัฒนา การท่องเท่ียวโดยชุมชนของประเทศไทย ใช้การท่องเท่ียวเป็นเคร่ืองมือในการ พัฒนาชุมชนและให้การท่องเท่ียวท่ีเข้าไปในชุมชนชนบทยั่งยืน ชุมชนจะต้อง เขา้ มามสี ว่ นรว่ มและไดร้ ับประโยชนจ์ ากการทอ่ งเท่ียว 24 การทอ่ งเทย่ี วอย่างรบั ผิดชอบ ประเทศไทย
4) สมาคมไทยทอ่ งเทีย่ วอย่างรับผดิ ชอบ (TRTA) จดั ตง้ั ขนึ้ ในปี 2560 โดยการรวมตวั ของ 6 ภาคที เ่ี กยี่ วขอ้ งกบั การทอ่ งเทยี่ ว คอื ผปู้ ระกอบการธรุ กจิ นำ� เทยี่ ว ผู้ประกอบการธุรกิจโรงแรม ผู้ประกอบการร้านอาหาร ชุมชนที่จัดการท่องเท่ียว มัคคุเทศก์ และนักวิชาการท่องเที่ยว โดยมีวัตถุประสงค์เพ่ือประสานงานด้านการ ท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบกับผู้ที่มีส่วนเก่ียวข้องในอุตสาหกรรมการท่องเท่ียวท้ังใน และต่างประเทศ เป็นที่ปรึกษาและให้บริการข้อมูลเชิงวิชาการการท่องเที่ยวอย่างมี ความรบั ผดิ ชอบ สง่ เสรมิ สนบั สนนุ และปลกู จติ สำ� นกึ ดา้ นการทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ให้แก่อุตสาหกรรมการท่องเท่ียวไทย พัฒนาศักยภาพบุคลากรในอุตสาหกรรม การท่องเที่ยวด้านการท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบ พัฒนาศักยภาพสมาชิกให้มี มาตรฐานดา้ นการตลาดการทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ และศกึ ษาและพฒั นางานวจิ ยั ด้านการท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบ ท้ัง 4 องคก์ ร มวี ตั ถปุ ระสงคแ์ ละแนวทางปฏิบตั เิ พื่อขบั เคลื่อนการทอ่ งเทยี่ ว ของประเทศไทยไปสู่ความยั่งยืนของอุตสาหกรรมการท่องเท่ียว คือ ธุรกิจน�ำเท่ียว โรงแรม ท่พี ัก และชมุ ชนที่มกี ารจัดการท่องเทย่ี ว กฎหมายและเครือ่ งมือสู่การพัฒนาการท่องเทย่ี วอย่างย่ังยนื การพัฒนาการท่องเท่ียวเพ่ือไปสู่การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบนั้น จ�ำเป็น ต้องอาศัยกฎหมายที่เกี่ยวข้องมาเป็นข้อปฏิบัติและบังคับใช้ให้เกิดการพัฒนาเพ่ือ ให้สอดคล้องกับนโยบายและแผนพัฒนาการท่องเที่ยวที่ได้ก�ำหนดไว้ ผู้ปฏิบัติ ทงั้ ผบู้ งั คบั ใชก้ ฎหมาย และผทู้ มี่ หี นา้ ทปี่ ฏบิ ตั ติ ามกฎหมาย ตอ้ งปฏบิ ตั ติ ามอยา่ งเครง่ ครดั ประเทศไทยมีกฎหมายท่ีเกี่ยวข้องกับการท่องเท่ียว กระจายบังคับใช้ทั้งการพัฒนา แหลง่ ท่องเท่ยี ว และการบริการทอ่ งเท่ยี ว การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรับผิดชอบ ประเทศไทย 25
กฎหมายทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั การทอ่ งเทย่ี วของประเทศไทย แบง่ ออกเปน็ 4 ฉบบั คอื 1. กฎหมายทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั องคก์ ารและสนบั สนนุ การทอ่ งเทยี่ ว ประกอบดว้ ย ◆ พระราชบญั ญตั กิ ารทอ่ งเทย่ี วแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2522 ◆ พระราชบญั ญัติปรบั ปรงุ กระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2545 ◆ พระราชบัญญตั ินโยบายการทอ่ งเท่ียวแห่งชาติ พ.ศ. 2551 ◆ พระราชบัญญัติสภาอุตสาหกรรมการทอ่ งเที่ยวแหง่ ประเทศไทย พ.ศ. 2544 ◆ พระราชบัญญัติ สภาตำ� บลและองคก์ ารบริหารสว่ นตำ� บล พ.ศ. 2537 2. กฎหมายควบคุมนักท่องเที่ยว ประกอบดว้ ย ◆ พระราชบัญญตั คิ นเขา้ เมือง พ.ศ. 2522 ◆ พระราชบญั ญตั กิ รมการศลุ กากร พ.ศ. 2469 3. กฎหมายควบคมุ และดแู ลทรพั ยากรท่องเท่ียว ประกอบด้วย ◆ พระราชบญั ญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 ◆ พระราชบญั ญตั ปิ า่ ไม้ พ.ศ. 2484 ◆ พระราชบญั ญตั ปิ า่ สงวนแหง่ ชาติ พ.ศ. 2507 ◆ พระราชบัญญตั สิ งวนและค้มุ ครองสตั ว์ป่า พ.ศ. 2535 ◆ ประมวลกฎหมายท่ีดิน พ.ศ. 2520 ◆ พระราชบัญญตั วิ ฒั นธรรมแหง่ ชาติ พ.ศ. 2485 ◆ พระราชบัญญัติโบราณสถาน โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุและพิพิธภัณฑสถาน แหง่ ชาติ พ.ศ. 2504 ◆ พระราชบญั ญตั ิรกั ษาคลอง ร.ศ.121 ◆ พระราชบัญญตั สิ ่งเสรมิ และรกั ษาคณุ ภาพสงิ่ แวดล้อม พ.ศ. 2535 ◆ พระราชบญั ญตั ิการประมง พ.ศ. 2490 และ 2528 ◆ พระราชบัญญัตโิ รงงาน พ.ศ. 2512, 2522 และ 2535 ◆ พระราชบัญญัติรักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบของชานเมือง พ.ศ. 2535 ◆ พระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. 2518, 2525 และ 2535 และ พระราชบัญญัตคิ วบคมุ อาคาร พ.ศ. 2518, 2525, 2535 และ 2543 26 การท่องเท่ยี วอย่างรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย
4. กฎหมายควบคมุ ธุรกจิ การทอ่ งเท่ียว ประกอบดว้ ย ◆ พระราชบญั ญัติธรุ กจิ นำ� เที่ยวและมคั คุเทศก์ พ.ศ. 2535, 2551 และ 2559 ◆ พระราชบัญญัตภิ าพยนตรแ์ ละวีดิทศั น์ พ.ศ. 2551 ◆ พระราชบญั ญัติโรงแรม พ.ศ. 2547 ◆ พระราชบญั ญตั สิ ถานบรกิ าร พ.ศ. 2509, 2521, 2525 และ 2546 ◆ พระราบญั ญัติสาธารณสุข พ.ศ. 2535 ◆ พระราชบญั ญตั จิ ดั หางานและคมุ้ ครองแรงงาน พ.ศ. 2528, 2537 และ 2544 ◆ พระราชบัญญตั สิ ง่ เสรมิ การลงทนุ พ.ศ. 2535 ◆ พระราชบญั ญตั ิลิขสทิ ธิ์ พ.ศ. 2520, 2534 และ 2544 ◆ พระราชบญั ญัตมิ าตรฐานผลิตภณั ฑอ์ ตุ สาหกรรม พ.ศ. 2511 และ 2548 ◆ พระราชบญั ญตั คิ มุ้ ครองและสง่ เสรมิ ภมู ปิ ญั ญาการแพทยแ์ ผนไทย พ.ศ. 2542 ◆ พระราชบญั ญัติคุ้มครองผู้บรโิ ภค พ.ศ. 2522 และ 2541 ◆ พระราชบัญญตั ิกรมการขนส่งทางบก พ.ศ. 2522 ◆ พระราชบญั ญัติการจราจรทางบก พ.ศ. 2522 และ 2542 ◆ พระราชบัญญัติการเดนิ อากาศ พ.ศ. 2479 และ 2542 ◆ พระราชบญั ญตั กิ ารทา่ อากาศยานแหง่ ประเทศไทย พ.ศ. 2522 และ 2538 ◆ พระราชบัญญตั ิเรือไทย พ.ศ. 2550 ดว้ ยขอ้ กฎหมายทม่ี อี ยเู่ ปน็ จำ� นวนมาก การพฒั นาเพอื่ ยกระดบั การทอ่ งเทย่ี ว สู่การท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบจ�ำเป็นที่หน่วยงานต่างๆ ต้องบูรณาการการท�ำงาน ร่วมกันซึ่งเป็นประเด็นท่ีท้าทายส�ำหรับการท่องเที่ยวของประเทศในปัจจุบัน โดยเฉพาะการยกระดับสู่การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผิดชอบ นอกจากกฎหมายแล้ว ประเทศไทยยังมีเคร่ืองมือท่ีได้รับการพัฒนาข้ึน จากหนว่ ยงานภาครฐั และเอกชน เพอื่ พฒั นาการท่องเท่ียวสูค่ วามย่งั ยนื สรุปได้ดงั น้ี • ปี 2539 การท่องเท่ียวแห่งประเทศไทย (ททท.) จัดให้มีการประกวด รางวลั อตุ สาหกรรมทอ่ งเทย่ี วไทย (Thailand Tourism Awards) เปน็ กจิ กรรมหนง่ึ ทชี่ ว่ ยยำ้� ถงึ เจตนารมณ์ ความมงุ่ มน่ั ตงั้ ใจของ ททท. ในการสรา้ งสรรคส์ นิ คา้ คณุ ภาพ และความยงั่ ยนื ในเชงิ เศรษฐกจิ สงั คม และสงิ่ แวดลอ้ ม การยกระดบั การมสี ว่ นรว่ มของภาคเี ครอื ขา่ ย ในมิตขิ องการแบ่งปันประสบการณแ์ ละผลประโยชนร์ ว่ มกัน การทอ่ งเที่ยวอยา่ งรับผิดชอบ ประเทศไทย 27
• ปี 2541 มูลนิธิใบไม้เขียว ได้จัดท�ำโรงแรมมาตรฐานเพ่ือโลกสวย เพื่อ รว่ มมอื กนั ยกระดบั การจดั มาตรฐานดา้ นการรกั ษาสง่ิ แวดลอ้ มของทกุ องคก์ ร จะนำ� พา ให้อุตสาหกรรมการท่องเท่ียวของไทยก้าวหน้าทัดเทียมกับนานาประเทศ และเป็น ทย่ี อมรับในศกั ยภาพของการดำ� เนนิ งานอยา่ งแท้จริง • ปี 2546 กรมการท่องเท่ียว จัดท�ำมาตรฐานโฮมสเตย์ไทย วัตถุประสงค์ เพื่อส่งเสริมให้ชุมชนมีการจัดท�ำโฮมสเตย์ เพ่ือสร้างงาน สร้างรายได้ เป็นชุมชน ที่เข้มแข็ง สามารถพ่ึงตนเองได้และย่ังยืน ส่งเสริม สนับสนุนและพัฒนาโฮมสเตย์ ให้มีมาตรฐาน เข้าสู่การตรวจรับรอง และส่งเสริมให้การพัฒนาโฮมสเตย์ เพ่ือเป็น ส่วนหน่ึงของการท่องเที่ยวโดยชุมชน คำ� นึงถึงความยั่งยืนของทรัพยากรธรรมชาติ ด�ำรงไว้ซึ่งเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรม และชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมและรับประโยชน์ อยา่ งเป็นธรรม • ปี 2551 ททท. ได้จดั ทำ� แนวคดิ สเี ขียว 7 ประการ (7 greens) ท่องเทีย่ ว สดใส ใสใ่ จสิ่งแวดลอ้ ม ภายใต้โครงการปฏิญญารักษาสงิ่ แวดล้อมเพ่อื การทอ่ งเที่ยว อย่างยั่งยืน เพื่อให้เกิดผลส�ำคัญ 2 ประการ คือ ลดผลกระทบจากภาวะโลกร้อน และสร้างรูปแบบการทอ่ งเทยี่ วทยี่ ่ังยนื โดยครอบคลุมและเชอื่ มโยงกับทกุ ภาคส่วน • ปี 2556 มูลนิธิสถาบันการท่องเท่ียวโดยชุมชนได้จัดท�ำเกณฑ์มาตรฐาน การท่องเที่ยวโดยชุมชน จุดมุ่งหมายเพื่อเป็นเครื่องมือในการพัฒนาเพื่อจัดการ แหล่งท่องเที่ยวอย่างย่ังยืนโดยที่ประชาชนมีส่วนร่วมและสร้างการยอมรับกับ ผู้ทเ่ี กยี่ วข้อง 28 การทอ่ งเทีย่ วอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทย
• ปี 2558 องค์การบริหารการพัฒนาพื้นท่ีพิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างย่ังยืน (อพท.) ได้จัดท�ำคู่มือเกณฑ์มาตรฐานการบริหารจัดการแหล่งท่องเท่ียวโดยชุมชน โดยมีวัตถุประสงค์เพ่ือเป็นแนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนอย่างย่ังยืน เปน็ เคร่ืองมือวดั ระดับการพฒั นาการทอ่ งเทย่ี วโดยชมุ ชนอย่างยงั่ ยนื และเปน็ เกณฑ์ พจิ ารณารางวัลการพฒั นา DASTA CBT Awards • ปี 2563 กระทรวงการท่องเท่ียวและกีฬา โดยการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) ร่วมกบั กระทรวงสาธารณสุขโดยกรมควบคุมโรค กรมอนามยั กรมสนบั สนนุ บริการสุขภาพและหน่วยงานภาครัฐและเอกชนในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว จัดท�ำโครงการ Amazing Thailand Safety and Health Administration (SHA) เพอื่ สรา้ งความสขุ ความมน่ั ใจ ความปลอดภยั ใหก้ บั นกั ทอ่ งเทย่ี วทเี่ ดนิ ทางทอ่ งเทยี่ ว ในประเทศไทย หลงั จากการแพรร่ ะบาดของโรคไวรัสโคโรน่า (COVID 19) ข้อกฎหมายและแนวทางปฏิบัติที่หน่วยงานในอุตสาหกรรมการท่องเท่ียว ของประเทศไทยได้พัฒนาขึ้นมาชี้ให้เห็นถึงความพยายามในการยกระดับมาตรฐาน การท่องเที่ยวของประเทศไทย นับจากยุทธศาสตร์ชาติ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและ สังคมแห่งชาติ แผนพัฒนาการท่องเที่ยวแห่งชาติ สรุปได้ว่า ประเทศไทยมีการ พฒั นาการทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผดิ ชอบมาแลว้ ตงั้ แตอ่ ดตี เพยี งแตย่ งั ไมม่ หี นว่ ยงานไหน ท�ำให้เกิดความเคลอ่ื นไหว (Movement) อยา่ งจริงจังและต่อเน่ือง กฎบตั รการท่องเทย่ี วอย่างรับผดิ ชอบ ตามท่ีกล่าวแล้วว่าการท่องเที่ยวได้รับการยอมรับว่าเป็นภาคส่วนท่ีสร้าง ผลก�ำไรท่ีส�ำคัญส�ำหรับเศรษฐกิจของประเทศและยังเป็นแหล่งรายได้เงินตรา จากต่างประเทศท่ีส�ำคัญเพ่ือพัฒนาประเทศและการปรับปรุงความเป็นอยู่ของ ประชากรในประเทศนั้นๆ อย่างไรก็ตาม การพัฒนาการท่องเที่ยวที่ไม่ยั่งยืน อาจส่งผลกระทบต่อการคงอยู่ของพลวัตการท่องเที่ยวเชิงบวก กลุ่มประเทศ การทอ่ งเทยี่ วอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย 29
ในทวีปแอฟริกา ได้จัดท�ำกฎบัตรการท่องเท่ียวอย่างย่ังยืนและการท่องเที่ยว อย่างรับผิดชอบ เพ่ือท�ำหน้าที่เป็นกรอบความสมัครใจที่ตรวจสอบการพัฒนาการ ทอ่ งเทยี่ วในแอฟรกิ า ทำ� ใหเ้ กดิ การบรู ณาการอยา่ งยงั่ ยนื และพลวตั ทม่ี คี วามรบั ผดิ ชอบ บนพ้ืนฐานของความกา้ วหนา้ ทางเศรษฐกิจและสงั คม รักษาสิ่งแวดลอ้ ม และเคารพ ลกั ษณะเฉพาะของทอ้ งถนิ่ และความหลากหลายทางวฒั นธรรมกฎบตั รการทอ่ งเทย่ี ว อย่างยั่งยืนและการท่องเท่ียวอย่างรับผิดชอบของทวีปแอฟริกา ประกอบด้วย 6 หลกั การ ดงั นี้ หลกั การท่ี 1 : การป้องกนั และพัฒนามรดกทางธรรมชาติ 1. สง่ เสรมิ การอนรุ กั ษค์ วามหลากหลายทางชวี ภาพโดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ ในพนื้ ท่ี ภมู ทิ ศั นท์ างบกและทางทะเลท่ไี ด้รบั การคมุ้ ครอง 2. อนรุ กั ษส์ ตั วใ์ กลส้ ญู พนั ธ์ุ (แตล่ ะชนดิ และเฉพาะถนิ่ ทอ่ี ยอู่ าศยั ) และปกปอ้ ง สัตว์เหล่านั้นจากผลกระทบที่เกิดขึ้นจากอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวโดยเฉพาะ อยา่ งย่งิ โดยการกำ� หนดมาตรการการรบั รู้ 3. สร้างความตระหนักและต่อสู้กับการลักลอบล่าสัตว์ในรูปแบบต่างๆ โดยเฉพาะพนั ธส์ุ ตั วค์ มุ้ ครองโดยความรว่ มมอื กบั ประเทศแหลง่ ทมี่ าของความตอ้ งการ ผลิตภณั ฑ์ชนดิ พนั ธ์ุทไ่ี ดร้ บั การคุ้มครอง 4. เพิ่มโครงการริเร่ิมและข้อตกลงข้ามพรมแดนท่ีมีเป้าหมายต่อการอนุรักษ์ ความหลากหลายทางชีวภาพ 5. ให้สัตยาบัน และปฏิบัติตามอนุสัญญาระหว่างประเทศและระดับภูมิภาค และขอ้ ตกลงทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั ความหลากหลายทางชวี ภาพและการคมุ้ ครองสงิ่ แวดลอ้ ม 6. ปฏิบัติตามกฎหมายและข้อบังคับของประเทศที่เกี่ยวกับการรักษาสภาพ แวดลอ้ มในการพฒั นาและท�ำการตลาดผลติ ภัณฑ์การทอ่ งเท่ียว 30 การท่องเทีย่ วอย่างรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย
7. ค�ำนึงถึงความหลากหลายทางชีวภาพและประเด็นการอนุรักษ์มรดก ทางวฒั นธรรมอยา่ งเปน็ ระบบ ในกฎหมายใหมแ่ ตล่ ะฉบบั ทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั อตุ สาหกรรม การท่องเท่ียว 8. บูรณาการกลยุทธ์การพัฒนาในระดับต่างๆ ความสมดุลระหว่างพ้ืนที่ ค้มุ ครองและอุตสาหกรรมท่ีนำ� เอาทรพั ยากรทางธรรมชาตมิ าเปน็ วตั ถดุ ิบ 9. มีการประเมนิ ผลกระทบเบอ้ื งต้นอยา่ งเขม้ งวดส�ำหรับการพัฒนาโครงการ ท่องเท่ยี วในพื้นท่ีที่มีความเปราะบางต่อสง่ิ แวดลอ้ ม 10. ด�ำเนินการลดการเปล่ียนแปลงสภาพภูมิอากาศและมาตรการชดเชย คารบ์ อนในระดับประเทศและระดับขา้ มพรมแดน 11. ลดการปลอ่ ยกา๊ ซคารบ์ อนไดออกไซดข์ องอตุ สาหกรรมการทอ่ งเทยี่ วและ ดำ� เนนิ การมาตรการบรรเทาและชดเชย 12. ส่งเสริมความคิดริเริ่มที่มุ่งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ท่ีเป็นสาเหตุ ใหเ้ กดิ ภยั คกุ คามเพิ่มข้ึนในพืน้ ที่เปราะบาง 13. เพิ่มมาตรการกระตุ้นเตือนและให้ข้อมูลนักท่องเท่ียวและผู้มีส่วนได้ สว่ นเสยี ดา้ นการทอ่ งเทยี่ วทงั้ หมดเกย่ี วกบั ความสำ� คญั ของการอนรุ กั ษม์ รดกทางธรรมชาติ 14. ก�ำหนด “พิกัดความเผ่ือ” ของอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวที่ระดับพื้นท่ี เปราะบาง 15. พฒั นากลยทุ ธเ์ ฉพาะสำ� หรบั การหาเหตผุ ลในการใชน้ ำ�้ เพอื่ การทอ่ งเทย่ี ว โดยเฉพาะอย่างย่ิงในประเทศและภูมภิ าคทีแ่ หง้ แลง้ และก่ึงแหง้ แล้ง 16. สร้างความตระหนักรู้แก่ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียด้านการท่องเที่ยวในการ ใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างมีเหตุผล และการเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการของเสีย ทเี่ กดิ จากอตุ สาหกรรมการท่องเท่ียวรว่ มกับรัฐบาลและพลเรือน การทอ่ งเที่ยวอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทย 31
17. สนับสนุนและสร้างความสามารถด้านขนบธรรมเนียมและเทคนิคของ ผูม้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี ดา้ นการท่องเทีย่ วในการอนุรักษ์และพฒั นามรดกทางธรรมชาติ 18. ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนท้องถิ่นในแผนงาน และโครงการ ที่เกี่ยวข้องกับการอนรุ กั ษแ์ ละพัฒนาพ้ืนที่ทางธรรมชาติ หลักการ 2 : การอนุรักษม์ รดกทางวฒั นธรรมและเอกลกั ษณท์ อ้ งถิน่ 1. รกั ษาและส่งเสริมวฒั นธรรมท้องถ่ินท้งั ทจ่ี บั ต้องไดแ้ ละจบั ตอ้ งไมไ่ ด้ 2. สรา้ งความตระหนกั รแู้ กผ่ มู้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี ดา้ นการทอ่ งเทย่ี วทห่ี ลากหลาย รวมถึงเจ้าบ้านชุมชนถึงความส�ำคัญของการปกป้องมรดกทางวัฒนธรรมทั้งที่ จับตอ้ งไดแ้ ละจับตอ้ งไมไ่ ด้ 3. ก�ำหนด “พิกัดความเผื่อ” ของอุตสาหกรรมการท่องเท่ียวที่ระดับ แหลง่ วัฒนธรรมที่อย่ใู นภาวะอันตราย 4. อนรุ กั ษส์ ถาปตั ยกรรมทอ้ งถน่ิ และมรดกของเมอื งและควบคไู่ ปกบั การฟน้ื ฟู 5. สง่ เสรมิ การกอ่ สรา้ งทย่ี งั่ ยนื โดยปรบั ใหเ้ ขา้ กบั ธรรมชาตใิ นบรบิ ททางเศรษฐกจิ และวัฒนธรรมสงั คมของท้องถ่ิน 6. สร้างความตระหนกั เพื่อตอ่ สกู้ บั การขโมยวัตถุสิ่งมคี ่าทางวฒั นธรรม 7. อนรุ กั ษแ์ ละส่งเสริมศลิ ปะและวฒั นธรรมท้องถนิ่ 8. อนุรักษ์และส่งเสริมคติชนในท้องถิ่นและป้องกันการประเมินค่าต�่ำและ สญู เสียเอกลกั ษณเ์ พอื่ วัตถุประสงค์ในการท่องเทีย่ ว 9. ดูแลให้มีการเผยแพรว่ ฒั นธรรมแอฟริกันและสง่ เสริมความหลากหลาย 10. ปกปอ้ งภาษาท้องถนิ่ และภาษาถนิ่ และส่งเสรมิ ผ่านการทอ่ งเท่ียว 11. ดูแลให้มีการคุ้มครองและส่งเสริมชาติพันธุ์ วัฒนธรรม และความหลาก หลายทางศาสนา 32 การทอ่ งเทยี่ วอย่างรับผดิ ชอบ ประเทศไทย
12. สร้างความตระหนักแก่นักท่องเท่ียวถึงความส�ำคัญของการเคารพ ประเพณขี องชมุ ชน 13. ส่งเสริมการใช้ผลิตภัณฑ์และหัตถกรรมพ้ืนบ้านอย่างเข้มแข็งพร้อมกับ เนือ้ หาทางวัฒนธรรมในด้านการทอ่ งเทย่ี ว 14. เสรมิ สรา้ งความรว่ มมอื กบั ประเทศอนื่ ๆ ตามความเกยี่ วขอ้ งการอนรุ กั ษ์ และส่งเสริมมรดกร่วมกนั ของทวปี หลักการ 3 : บรู ณาการเศรษฐกิจในทอ้ งถิ่นและภูมภิ าค 1. เสรมิ สรา้ งบทบาทของการทอ่ งเท่ยี วในการขบั เคลอ่ื นเพื่อพฒั นาทอ้ งถน่ิ 2. ส่งเสรมิ ท้องถ่นิ และการจา้ งงานตนเองดา้ นการท่องเท่ียว 3. สง่ เสรมิ การพฒั นาธรุ กจิ ขนาดกลางและขนาดยอ่ ม (SMEs) โดยเสนอใหส้ ง่ิ จงู ใจ 4. เพ่ิมประโยชน์ของการท่องเท่ียวให้กับภูมิภาคและท้องถิ่นชุมชนที่จะต้อง ได้รับการปรึกษาหารือเก่ียวกับการพัฒนาการท่องเท่ียวทั้งหมดเกี่ยวกับโครงการ ท่ีอาจสง่ ผลกระทบ 5. ให้หน่วยงานในพ้ืนที่และองค์กรพัฒนาเอกชนในพ้ืนท่ีมีส่วนร่วมในการ สะทอ้ นการท่องเทยี่ วท้งั หมดหรือกลยุทธท์ ่ีสนใจ 6. ตรวจสอบใหแ้ นใ่ จวา่ โครงการและแนวคดิ ดา้ นการทอ่ งเทย่ี วสอดคลอ้ งกบั ลกั ษณะท้องถิน่ ในภูมภิ าคท่ีมีการพัฒนา 7. ส่งเสริมและเสริมสร้างขีดความสามารถของผู้จัดการโครงการท่องเที่ยว ในเร่อื งทเ่ี กีย่ วกบั การท่องเทยี่ วอยา่ งยั่งยืนโดยเฉพาะเยาวชน สตรีและคนพิการ 8. ส่งเสริมการฝึกอบรมอย่างต่อเน่ืองส�ำหรับผู้เช่ียวชาญด้านการท่องเท่ียว และผมู้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี ต่างๆ โดยเฉพาะ SMEs การท่องเที่ยวอย่างรบั ผิดชอบ ประเทศไทย 33
9. พัฒนากลไกการสนับสนุนทางเทคนิคหรือทางการเงินที่อนุญาตให้ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียด้านการท่องเที่ยวได้ปรับปรุงความสามารถในการแข่งขันและ ด�ำเนนิ การพจิ ารณาสคู่ วามยัง่ ยืน 10. สนบั สนนุ การแลกเปลย่ี นความเชย่ี วชาญภายในและระหวา่ งประเทศและ การพัฒนาแพลตฟอรม์ การฝกึ อบรมทั่วไป หลกั การท่ี 4 : การทอ่ งเทย่ี วทห่ี ลากหลายและการบรู ณาการใน “สเี ขยี ว” และเศรษฐกิจท่ียั่งยนื 1. พฒั นากลยทุ ธก์ ารทอ่ งเทย่ี วทก่ี ำ� หนดไวอ้ ยา่ งชดั เจนโดยมเี ปา้ หมายเพอื่ ให้ ไดม้ าซง่ึ ประโยชนส์ งู สดุ จากโอกาสในการเตบิ โต ดว้ ยการผสานแนวทางการพฒั นาท่ี ยัง่ ยืนรวมเขา้ ดว้ ยกัน 2. บูรณาการการท่องเท่ียวของภูมิภาคที่ก�ำลังพัฒนาในด้านเศรษฐกิจ และ กลยทุ ธ์การพฒั นาเมือง 3. กระจายการพัฒนาการท่องเท่ียวไปยังภูมิภาคต่างๆ อย่างเท่าเทียมกัน โดยเฉพาะชมุ ชนทเ่ี ป็นเจา้ ของพื้นที่ 4. เลือกใช้แนวคิดเสริมและความหลากหลายของผลติ ภัณฑ์การทอ่ งเที่ยว 5. ส่งเสรมิ ภูมภิ าคท่ีมีการพัฒนาน้อยเพอ่ื ใหก้ ารทอ่ งเท่ียวเตบิ โตอย่างยงั่ ยนื 6. สง่ เสรมิ นวัตกรรมสีเขยี วในภาคการท่องเท่ยี ว 7. สรา้ งความเชอ่ื มโยงระหวา่ งการทอ่ งเทย่ี วและภาคสว่ นอนื่ ๆ ของเศรษฐกจิ ดว้ ยมุมมองที่จะพัฒนาการเติบโตสีเขยี ว 8. เพ่ิมพูนการฝึกอบรมทางวิชาการในวิชาชีพด้านการท่องเที่ยวท่ีเหมาะกับ เศรษฐกิจสีเขยี วและย่ังยนื 9. เสรมิ สรา้ งกฎหมายและกฎระเบยี บทมี่ งุ่ บรู ณาการการทอ่ งเทยี่ วเปน็ สว่ นหนง่ึ ของเศรษฐกิจสีเขียว 34 การทอ่ งเที่ยวอย่างรบั ผดิ ชอบ ประเทศไทย
หลกั การท่ี 5 : ความเทา่ เทยี มกนั จรยิ ธรรมและความรบั ผดิ ชอบตอ่ สงั คม 1. ส่งเสริมและน�ำความเท่าเทียมทางเพศมาใช้ในการพัฒนาการท่องเที่ยว ท้ังหมด รวมถึงรูปแบบการส่งเสรมิ การขาย 2. ส่งเสรมิ การให้อ�ำนาจและสิทธิสตรี 3. ปกปอ้ งเดก็ จากการแสวงหาประโยชนใ์ นทกุ รปู แบบโดยเฉพาะทางเศรษฐกจิ หรือเรือ่ งเพศที่เกดิ จากการท่องเท่ยี ว 4. ค�ำนึงถึงลักษณะเฉพาะของประเภทต่างๆ เช่น คนพิการ และก�ำหนด มาตรการต่างๆ เพ่ืออ�ำนวยความสะดวกในการเข้าถึงของทุกคนที่มีความต้องการ พเิ ศษดา้ นการทอ่ งเทยี่ ว 5. ดแู ลใหม้ เี สรภี าพในการเคลอื่ นไหวของนกั ทอ่ งเทย่ี วและหลกี เลย่ี งการเลอื ก ปฏบิ ัตแิ ละขอ้ จำ� กดั ใดๆ 6. ดูแลคุ้มครองนักท่องเท่ียว ผู้มาเยือน รวมถึงทรัพย์สิน และปกป้องจาก อนั ตรายหรอื ความเสีย่ งใดๆ 7. ตรวจสอบความโปรง่ ใสของความสมั พนั ธท์ างธรุ กจิ และหา้ มการทจุ รติ หรอื การปฏบิ ตั ทิ ่ีผดิ จรรยาบรรณทกุ รูปแบบ 8. อ�ำนวยความสะดวกในการเข้าถึงการท่องเที่ยวของกลุ่มประชากรต่างๆ โดยเฉพาะ เยาวชน ครอบครวั ผู้รบั บ�ำนาญ ผู้พกิ าร และผมู้ ีรายไดน้ ้อย การท่องเท่ยี วอย่างรับผดิ ชอบ ประเทศไทย 35
หลักการท่ี 6 : การกำ� กบั ดูแลและปจั จยั ความสำ� เรจ็ 1. สร้างหลักประกันด้านธรรมาภิบาลของภาคการท่องเที่ยว และพัฒนา ระบบตัวแทนที่อนุญาตให้เข้าไปเกี่ยวข้องกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอย่างมีประสิทธิผล ในการตดั สนิ ใจในเรอื่ งนน้ั ๆ 2. สง่ เสรมิ การพัฒนาสมาคมวชิ าชีพและภาคประชาสังคม 3. ส่งเสริมความร่วมมอื เชิงกลยทุ ธแ์ ละเครือขา่ ยในระดบั ท่ีแตกตา่ ง 4. ส่งเสริมความรับผิดชอบต่อสังคมขององคก์ ร 5. ส่งเสริมการสร้างกลไกการระดมทุนเพื่อเป็นทุนให้กับบริษัทการท่องเที่ยว ทเี่ ป็นสว่ นหนง่ึ ของแนวทางความย่งั ยืน 6. เง่ือนไขการอุดหนุนและมาตรการการระดมทุนอื่นๆ ท่ีมีไว้ส�ำหรับผู้มี สว่ นไดส้ ่วนเสียดา้ นการทอ่ งเทย่ี วตอ้ งปฏบิ ตั ิตามมาตรฐานข้นั ตำ�่ ของความยั่งยนื 7. รับทราบ และส่งเสริมการริเร่ิมด้านการท่องเท่ียวและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เป็นสว่ นหนึง่ ของแนวทางความยง่ั ยนื 8. พฒั นาตัวชวี้ ัดและมาตรฐานความยงั่ ยนื ที่เกย่ี วข้องกบั ภาคการท่องเท่ียว 9. พัฒนากลไกและข้ันตอนเพ่ือให้แน่ใจว่าหลักการของกฎบัตรได้รับ การปฏบิ ัตอิ ยา่ งดี 36 การท่องเทย่ี วอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทย
4. ความรับผิดชอบของหน่วยงานภาครัฐตอ่ การพัฒนา การท่องเที่ยว การท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบไม่ได้เป็นเร่ืองราวของหน่วยงานใด หน่วยงานหน่ึงที่จะต้องปฏิบัติ แต่เป็นเรื่องของภาคีที่เก่ียวข้องกับการพัฒนาและ ส่งเสริมการท่องเที่ยวในอุตสาหกรรมการท่องเท่ียวท้ังหมด หน่วยงานภาครัฐ มีบทบาทส�ำคัญอย่างมากส�ำหรับการพัฒนาการท่องเที่ยว เน่ืองจากมีทรัพยากร ที่ส�ำคัญอยู่ในการดูแล คือ งบประมาณ (Money) มกี �ำลังคน (Man) และมเี ครื่องมือ ในการบริหารจัดการ (Management) หากมองแล้วหน่วยงานภาครัฐมีความพร้อม ในเกอื บทกุ ด้านในการพฒั นาการทอ่ งเท่ยี ว หน่วยงานภาครัฐท่ีมีบทบาทส�ำคัญในการพัฒนาการท่องเที่ยว อยา่ งรับผิดชอบแบง่ ออกเปน็ 2 สว่ น คอื 1) หน่วยงานภาครัฐท่ีเกี่ยวข้องกับการพัฒนาและส่งเสริมการท่องเท่ียว ของประเทศไทย ประกอบด้วย หนว่ ยงานหลกั คือ หนว่ ยงานภายใต้สงั กัดกระทรวง การท่องเท่ียวและกีฬา ได้แก่ กรมการท่องเท่ียว การท่องเท่ียวแห่งประเทศไทย (ททท.) องคก์ ารบรหิ ารการพฒั นาพื้นท่ีพิเศษเพือ่ การทอ่ งเทย่ี วอย่างย่งั ยืน (อพท.) 2) หนว่ ยงานสนบั สนนุ การท่องเที่ยว ประกอบด้วย กรมอุทยานแหง่ ชาติ สัตว์ปา่ และพันธ์พุ ืช กรมสง่ เสริมวฒั นธรรม กรมการปกครองส่วนท้องถ่นิ กรมการ พฒั นาชมุ ชน กรมสง่ เสรมิ การเกษตร สภาอตุ สาหกรรมการทอ่ งเทยี่ วแหง่ ประเทศไทย เป็นต้น ซ่ึงหน่วยงานเหล่านี้มีอ�ำนาจในการพัฒนาและส่งเสริมการท่องเที่ยว ตามภารกิจขององคก์ รท่ีกฎหมายได้ระบไุ ว้ การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย 37
มิติความรับผิดชอบของหน่วยงานภาครัฐต่อการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ ประกอบด้วย 1) หลักธรรมาภิบาล (Good Governance) ใช้ในการบริหารงานทั่วไป ของหนว่ ยงานภาครฐั และเอกชน ประกอบดว้ ย (1) หลกั นติ ธิ รรม (The Rule of Law) การปฏบิ ตั ติ ามกฎ-ระเบยี บ กฎหมาย ข้อบงั คบั ตา่ งๆ (2) หลักคุณธรรม (Morality) หมายถึง การยึดม่ันในความถูกต้อง ดีงาม การส่งเสริมให้บุคลากรพัฒนาตนเองไปพร้อมกัน เพ่ือให้บุคลากรมีความซื่อสัตย์ จรงิ ใจ ขยัน อดทน มีระเบยี บ วนิ ยั ประกอบอาชีพสจุ รติ เป็นนิสัยประจำ� ชาติ (3) หลักความโปร่งใสตรวจสอบได้ (Accountability) ประชาชนเข้าถึง ข้อมูลข่าวสาร ได้สะดวกและเข้าใจง่ายและมีกระบวนการให้ประชาชนตรวจสอบ ความถูกต้องอยา่ งชดั เจน (4) หลกั การมสี ว่ นรว่ ม (Participation) หมายถงึ การใหโ้ อกาสแกบ่ คุ ลากร หรือผู้มีส่วนเกี่ยวข้องหรือผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้ามามีส่วนร่วมในการบริหารจัดการ เกยี่ วกบั การตดั สนิ ใจในเรอื่ งตา่ งๆ เชน่ เปน็ คณะกรรมการ คณะอนกุ รรมการและหรอื คณะทำ� งานโดยใหข้ อ้ มลู ความคดิ เหน็ แนะนำ� ปรกึ ษารว่ มวางแผนและรว่ มลงมอื ทำ� (5) หลกั ความรบั ผดิ ชอบ (Responsibility) หมายถงึ การตระหนักในสิทธิ และหนา้ ที่ ความสำ� นกึ ในความรบั ผดิ ชอบตอ่ สงั คมการใสใ่ จปญั หาการบรหิ ารจดั การ การกระตือรือร้นในการแก้ปัญหาและเคารพในความคิดเห็นที่แตกต่างรวมทั้ง ความกลา้ ทจี่ ะยอมรับผลดีและผลเสยี จากการกระทำ� ของตนเอง (6) หลกั ประสทิ ธิภาพและคมุ้ คา่ (Efficiency/Value for money) หมายถงึ การปฏิบัติงานต้องท�ำหน้าท่ีให้บรรลุวัตถุประสงค์ขององค์กร มีเป้าหมายของงาน อยา่ งมีความเป็นเลิศ ทำ� งานอยา่ งมีระบบ มมี าตรฐาน รวมถงึ มีการประเมินผลและ การปรบั ปรงุ งานให้ดขี ึน้ 38 การทอ่ งเท่ียวอยา่ งรบั ผิดชอบ ประเทศไทย
2) มติ คิ วามสมั พนั ธร์ ะหวา่ งนโยบายกบั พฤตกิ รรมนกั ทอ่ งเทยี่ ว สงิ่ ทเี่ กยี่ วขอ้ ง กับการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบและความพึงพอใจของนักท่องเท่ียวขึ้นอยู่กับ การบริหารงานภาครัฐอย่างรับผิดชอบ (Responsible Public Management) โดยมีความสัมพันธ์ระหว่าง การมีส่วนร่วมทางสังคม (Social Engagement) และ พฤตกิ รรมนกั ทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบเปน็ ตวั กลาง (Responsible Tourist Behavior) การบริหารงานภาครัฐอย่างรับผิดชอบ เพื่อตอบสนองพฤติกรรมและความต้องการ ของนักท่องเที่ยวอยา่ งรบั ผิดชอบ คอื (1) ส่ิงแวดล้อมทางกายภาพ (Physical environment) (2) มรดกทางวฒั นธรรม (Cultural heritage) (3) โครงสรา้ งขน้ั พ้ืนฐาน (Infrastructure) เชน่ เดยี วกนั บรหิ ารงานภาครัฐ อย่างรับผิดชอบต้องอยู่บนพ้ืนฐานความเคารพต่อหลักการสังคมและสิ่งแวดล้อม ทที่ ำ� ใหน้ กั ทอ่ งเทยี่ วใหค้ วามสำ� คญั ตอ่ ความยง่ั ยนื เกดิ ความพงึ พอใจ ซงึ่ ความสมั พนั ธ์ ระหวา่ งการบรหิ ารงานภาครฐั อยา่ งรบั ผดิ ชอบกบั พฤตกิ รรมนกั ทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ ต้องควบคู่กันไปในรูปแบบของ Demand (นักท่องเท่ียว) และ Supply (หน่วยงาน ภาครัฐ) 3) มิติทางด้านเศรษฐกิจ มีการเลือกรูปแบบการท่องเท่ียวท่ีเหมาะสมท่ีสุด ที่จะเป็นประโยชน์ต่อประชากรในท้องถิ่น มุ่งเน้นไปท่ีผลิตภัณฑ์ท่ีมีคุณภาพ และ เป็นตัวแทนของความสมบูรณ์ทางธรรมชาติ วัฒนธรรม และสังคมของจุดหมาย ปลายทาง มีแนวปฏิบัติทางธุรกิจท่ีเป็นธรรม ให้การสนับสนุนกลุ่มธุรกิจขนาดกลาง และขนาดยอ่ ม (SMEs) อย่างเพยี งพอ การทอ่ งเที่ยวอยา่ งรับผดิ ชอบ ประเทศไทย 39
4) มติ ทิ างดา้ นสงั คม การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งรบั ผดิ ชอบ เนน้ ถงึ การมสี ว่ นรว่ มในการ วางแผนและตดั สนิ ใจ มกี ารตดิ ตามผลกระทบทางสงั คม การทอ่ งเทยี่ วควรเขา้ ถงึ ชมุ ชน ไดท้ กุ แหง่ โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ ชมุ ชนทอี่ อ่ นแอและดอ้ ยโอกาสตอ้ งไมถ่ กู แยกออกจากกนั ท�ำให้การท่องเที่ยวเป็น “ประสบการณ์ทางสังคมโดยรวม” ช่วยรักษาและส่งเสริม ความหลากหลายทางสงั คมและวฒั นธรรม สรา้ งเสรมิ สขุ ภาพและการศกึ ษาของชมุ ชน ท้องถนิ่ และการเชอ่ื มโยงไปยงั ภาคอ่ืนๆ นอกเหนือจากการทอ่ งเท่ยี ว 5) มิติทางด้านส่ิงแวดล้อม การใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืนรวมถึง การลดของเสียและการบริโภคท่ีมากเกินไป การศึกษาและการสร้างจิตส�ำนึก เป็นส่ิงส�ำคัญในหมู่ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียท้ังหมด เป็นการท่องเที่ยวท่ีเหมาะสม ซง่ึ สามารถรองรับไดโ้ ดยสภาพแวดลอ้ ม 40 การทอ่ งเทีย่ วอยา่ งรับผิดชอบ ประเทศไทย
Search
