ใบความรู้เปตอง

เปตอง (Petanque) เป็นเกมกีฬาชนิดหนึ่งท่ีมีการเคล่ือนไหวทางร่างกายต่าง ๆ เช่น การยืน การเดิน การก้ม การเงย การเหว่ียงแขน การย่อ การน่ัง เป็นประโยชน์ต่อการสร้างเสริมสุขภาพ ร่างกาย เปน็ การออกกาํ ลังกายเพื่อสขุ ภาพและเปน็ ทั้งกีฬาเพือ่ การแขง่ ขนั สมยั กรีกโบราณและโรมนั ได้นําเอาก้อนหินมาขดั เกลาใหก้ ลมแล้วโยนแข่งขันกัน ต่อมาได้นาํ เอาลกู ปืนใหญม่ าใชแ้ ทน มกี ารเลน่ กฬี าท่ชี ือ่ ว่า ลยิ องแนส หรอื ลาลองก์ ท่ีเมอื งลิยอง โดยใช้ลกู เหลก็ กลม ๆ มากลิง้ เพื่อแขง่ ขนั ต่อมาจึงมีผูด้ ัดแปลงมาเปน็ กีฬาเปตอง (Petanque) กีฬาเปตองได้ดาํ เนนิ การแข่งขันเปน็ ทางการครั้งแรกในปี ค.ศ. 1910 ทีเ่ มืองลาซโิ อตา้ โดย นายจันทร์ โพยหาญ ไดเ้ ปน็ ผู้บุกเบิกและนํากีฬาเปตองเขา้ มาเผยแพร่ใหค้ นไทยไดร้ จู้ ักเป็นคนแรก กีฬาเปตอง เริม่ เปน็ ทร่ี ู้จักและนิยมเลน่ กนั มากข้นึ ทัว่ ทกุ ภาค เพราะสมเดจ็ ยา่ ทรงช่วยเผยแพร่ พระองค์ทรงให้มีการ จัดแข่งขันเปตองมากข้นึ ด้วยเหตนุ ้ีนักกฬี าเปตองทป่ี ระเทศไทยจึงใหส้ มญานามกีฬาเปตองว่า “กีฬาสมเดจ็ ย่า” 1 เริม่ ดว้ ยการเส่ยี ง ให้ผเู้ ล่นฝ่ายหน่งึ ฝา่ ยใดหรอื กรรมการผตู้ ดั สนิ โยนเหรยี ญเพื่อตดั สนิ ว่าฝา่ ยใดเปน็ ผู้เร่มิ เล่นก่อน ผู้เล่นคนหน่งึ คนใดในทีมซ่งึ เป็นฝ่ายชนะในการเส่ียงจะเลือกจุดเรมิ่ ต้น โดยการเขยี นวงกลมบนพืน้ สนาม ให้ 2 วงกลมมีเส้นผา่ นศูนย์กลางประมาณ 35-50 เซนตเิ มตร และตอ้ งอยู่ห่างจากเสน้ เขตสนามไมน่ ้อยกวา่ 1 เมตร ซึ่งในปจั จบุ นั นกั กีฬาเปตองมกั นิยมใชว้ งกลมถาวรท่ีสามารถยา้ ยไปมาได้ โดยวงกลมมีเส้นผา่ นศูนย์กลาง ประมาณ 50 เซนติเมตร 3 เมือ่ โยนลูกเปา้ ได้ถกู ต้องแลว้ ฝ่ายท่ชี นะการเส่ียงจะตอ้ งเป็นฝ่ายโยนลูกเปตองใหไ้ ปตกและหยุดอยูใ่ กลล้ ูกเป้าให้ มากท่สี ุด ผู้เล่นอกี ฝา่ ยหนึง่ เรม่ิ เลน่ บา้ ง โดยเข้าไปยืนอยูภ่ ายในวงกลม โยนลูกเปตองเป็นคนถัดไปโดยจะต้องพยายามให้ 4 ลูกเปตองเขา้ ใกลล้ กู เป้ามากกวา่ ลูกเปตองของอีกฝ่ายหน่งึ ถ้ายังเสียเปรยี บอยกู่ ็ตอ้ งโยนจนกวา่ จะได้เปรียบ (ลูกท่ี อยู่ใกลก้ ว่า) เมอ่ื ไดเ้ ปรียบแล้วอีกฝา่ ยหนง่ึ จะมีสทิ ธิ์โยน 5 หากฝ่ายใดโยนลูกหมดก่อน อีกฝา่ ยหนง่ึ ก็จะโยนลูกท่ีเหลอื จนหมด และตอ้ งพยายามให้ลกู ของฝ่ายตนเขา้ ใกล้ เปา้ ให้มาก (ลกู ) ท่สี ุด ฝา่ ยชนะคือฝา่ ยท่ีทาํ คะแนนถึงเกมกอ่ น คอื 1. เกมสาํ หรับการฝกึ ซอ้ ม 9 คะแนน 2. เกมสําหรบั การแขง่ ขันรอบแรกหรือรอบคัดเลอื ก 11 คะแนน 3. เกมสําหรับการแข่งขันรอบชงิ ชนะเลศิ หรือชงิ ชนะเลศิ 13 คะแนน การแข่งขันกีฬาเปตอง จะตัดสนิ แพ้ชนะ กันภายในเกมเดยี ว สว่ นจะกําหนดเกม 11 หรือ 13 คะแนนนน้ั ขนึ้ อยกู่ บั กรรมการจดั การแขง่ ขนั

ลกั ษณะของการจับลกู เปตองไม่มกี ารกาํ หนดไวใ้ นกติกาตายตัว ข้ึนอยู่กบั ความถนัดของแต่ละบุคคล ขอ้ แนะนาํ คือไมค่ วรจบั ลูกให้แนน่ หรือหลวมเกินไป จะหงายหรอื ควํ่ามือก็ได้ แตโ่ ดยทว่ั ไปแล้วการหงายมือจะ บังคับลูกไดย้ ากกว่าคว่าํ มือ เพราะลักษณะการจบั ลกู แบบคว่ํามอื น้ันสามารถบงั คบั ลูกได้งา่ ยกวา่ การเข้าหรือการโยนลกู เปตองเกาะลูกเป้า (แกน่ ) นิยมเลน่ กันมีอยู่ 2 แบบ คอื การโยนลกู เรยี ด และการโยนลกู โดง่ ควรปฏบิ ัตดิ ังน้ี 1) ศึกษาพืน้ สนามวา่ มีสภาพเปน็ อย่างไร 2) ควรใชล้ ูกเปตองที่มีเส้นผ่านศนู ยก์ ลางขนาด 71-73 มิลลิเมตรนํ้าหนกั ประมาณ680-720 กรัม 3) ยืนหรอื นง่ั อยู่ในวงกลมลกั ษณะการทรงตัวท่ีมนั่ คง ไมเ่ อนไปเอนมา 4) ก่อนปลอ่ ยลกู ทาํ สมาธิใหน้ ง่ิ กาํ หนดเปา้ หมาย และคาํ นวณระยะทางให้เหมาะ 5) ใชเ้ วลาภายใน 1 นาที การเกาะลูกเป้า การน่งั จะสะดวกในการบงั คับลูก มีวิธกี ารคือ นั่งบนสน้ เทา้ ข้างใดข้างหนง่ึ หรอื ทงั้ สองข้าง โดยเขยง่ เทา้ ท้งั สองขึ้นเพ่ือเวลาเขา้ ลกู มือจะไดไ้ มถ่ กู กบั พน้ื เวลาโยนลูกให้หักข้อมือลง เหวยี่ งแขนและสะบดั ขอ้ มือไปข้างหนา้ คาํ นวณนา้ํ หนักแรงท่ีส่งลกู ให้เหมาะกบั ระยะที่ลูกเปา้ อยู่วา่ ใกลห้ รือไกลเพยี งใด การยืน ใชเ้ ฉพาะลูกไกลตั้งแต่ประมาณ 10 เมตรข้ึนไป ใหย้ นื ในท่าทถ่ี นดั ทีส่ ดุ จะยนื เท้าคู่หรอื มเี ท้านําเท้าตาม กไ็ ดแ้ ตเ่ วลาโยนลกู กอ่ นลูกตกพนื้ อยา่ ยกเท้าโดยเดด็ ขาด การโยนลูกเหมือนกับการนงั่ โยน ลักษณะการเขา้ การโยนลูกระยะใกล้ โยนลกู ให้ตกต้งั แต่จุดโยน (วงกลม) แตไ่ มเ่ กนิ 3 เมตร ใชแ้ รงเหวีย่ งจากแขน ข้อมอื และปลายนวิ้ สง่ ลูก ระยะทางทลี่ กู วิ่งเข้าหาเป้าจะมรี ะยะทางไกล ทศิ ทางของลูกอาจมกี ารเปลย่ี นแปลงไดง้ ่ายตามลักษณะของ พ้ืนสนามดังน้ันจงึ เหมาะสําหรับพ้นื สนามเรียบเท่านัน้ การโยนลูกระยะกลาง โยนลูกใหต้ กเกือบกึง่ กลางระหวา่ งจุดโยนกบั ลูกเป้า การโยนลกู นีโ้ ยนให้สูงกว่าการปลอ่ ยลูกระยะใกล้ และทุกลกู ทโี่ ยนออกไปตอ้ งเป็นลกู ท่ีหมนุ กลบั หลงั หรือลูกสกรู (Screw)สิ่งสาํ คัญทส่ี ุดของการโยนลูกน้ี คอื จุด ตก การโยนลูกนีเ้ หมาะสําหรบั พื้นสนามที่ไม่เรยี บ แข็ง ขรุขระ เปน็ หลุมหรอื ไม่สามารถหาจดุ ตกได้ การโยนลูกโดง่ การโยนลูกนต้ี ้องโยนให้สูงกวา่ การโยนลูกระยะกลางแต่ต้องใหล้ ูกหมนุ กลับหลงั (ลูกสกรู) มากกว่า การโยนลกู ระยะกลาง การโยนลกู นจี้ ดุ ตกมคี วามสําคญั มาก เหมาะสาํ หรับสนามทไ่ี มเ่ รยี บ เปยี กแฉะ เปน็ หลุม เป็นบ่อ

การตีลูกเปตอง การตีลกู เรียด เหมาะสาํ หรบั การตีในสนามทีเ่ รยี บเท่านัน้ และทศิ ทางของลกู ทต่ี ไี ปหาความแน่นอนไมไ่ ด้ ดงั นั้นควรหาจุดตก ของลกู ซ่ึงควรเป็นพนื้ ท่เี รียบทสี่ ุด และไม่ควรอยหู่ า่ งจากลกู ท่ตี ีเกนิ 2 เมตร เพอื่ ปอ้ งกนั การเปลยี่ นแปลงทศิ ทาง การตลี ูกถึงตัว หรือตเี จาะ เหมาะกบั สภาพสนามทุกรูปแบบ เปน็ ลูกที่นักเปตองท่ัวโลกใช้กนั มากทสี่ ดุ เพราะหากตถี กู ลูกจะทาํ ใหล้ ูกน้ัน มีโอกาสอย่แู ทนท่ีลกู ของคตู่ อ่ สู้ได้ด้วย ขนาดสนาม กฬี าเปตองเล่นไดก้ ับทกุ สภาพสนาม เช่น สนามดิน สนามหญา้ สนามหินคลุก เปน็ ตน้ ยกเวน้ สนาม คอนกรีต สาํ หรบั สนามท่ใี ช้แข่งขันกันทั่วไปจะใชส้ นามท่ที าํ ด้วยหนิ คลุก โดยมขี นาดมาตรฐาน กวา้ ง 4 เมตร ยาว 15 เมตร อปุ กรณ์การเลน่ ลกู เปตองหรือลกู บูล ลูกเป้า(แก่น) สายวดั ระยะ หลักการท่ัวไป - เปตองเปน็ กีฬาทเี่ ล่นโดยมีผ้เู ลน่ 2 ฝา่ ย และแบ่งการเล่นออกไดด้ งั น้ี 1) ผเู้ ลน่ ฝา่ ยละ 3 คน (Triples) ผ้เู ลน่ แตล่ ะคนต้องมีลกู เปตองคนละ 2 ลกู 2) ผเู้ ล่นฝ่ายละ 2 คน (Double) ผูเ้ ลน่ แต่ละคนตอ้ งมีลกู เปตองคนละ 3 ลูก 3) ผ้เู ลน่ ฝา่ ยละ 1 คน (Single) ผูเ้ ลน่ แต่ละคนตอ้ งมีลูกเปตองคนละ 3 ลูก - หา้ มผเู้ ลน่ ทกุ คนเปลีย่ นลกู เป้าหรอื ลูกเปตองในระหวา่ งการแข่งขนั เว้นแต่ในกรณี ดังน้ี 1) ลูกเป้าหรอื ลกู เปตองหาไมพ่ บ (กําหนดเวลาในการคน้ หา 5 นาที) 2) ถ้าลูกเปตองหนง่ึ แตกเปน็ 2 ช้นิ หรือหลายชิน้ ให้ปฏิบัติตามกฎข้อย่อยดงั นี้ - ถ้าหมดลูกเปตองเลน่ ให้นับคะแนนจากชน้ิ ท่ใี หญท่ ี่สุด - ถ้ายงั มลี ูกเปตองเหลอื เล่นอยู่ ใหน้ าํ ลกู เปตองอน่ื ที่มีลักษณะใกลเ้ คียงกันมาเปล่ยี นทนั ที โดยใหน้ าํ มา วางแทนท่ีตาํ แหนง่ ชน้ิ ใหญท่ ี่สุดของลูกเปตองทีแ่ ตก

หลักการทั่วไป (ตอ่ ) - ลกู เปา้ ท่โี ยนไปแลว้ ถือวา่ ดีต้องมกี ฎเกณฑ์ ดังน้ี 1) มรี ะยะหา่ งระหว่างขอบวงกลมดา้ นใกล้ท่ีสดุ ถึงลกู เปา้ ตามเกณฑ์อายทุ ี่กาํ หนด 2) วงกลมตอ้ งอยหู่ า่ งจากส่งิ กดี ขวางและเสน้ เขตสนามไมน่ อ้ ยกว่า 1 เมตร 3) ตําแหนง่ ลกู เป้าต้องหา่ งจากสิง่ กดี ขวางต่าง ๆ และเส้นเขตสนามไม่น้อยกวา่ 1 เมตร - ลูกเปา้ ท่ีโยนไปแลว้ ถูกผู้ตัดสนิ ผู้เลน่ ผดู้ ู สตั วห์ รือสงิ่ ที่เคลือ่ นท่ีอนื่ ๆ แล้วหยุดใหน้ ํามาโยนใหม่โดยไม่นับรวมอยใู่ นการโยน 3 ครง้ั ที่ได้ กาํ หนดไว้ - ลกู เป้าทโ่ี ยนไปแลว้ ถือว่าฟาวล์ มี 5 กรณีดังน้ี 1) เม่ือลูกเปา้ ที่โยนไปแลว้ ไมไ่ ดต้ าํ แหนง่ ทถี่ ูกต้องตามท่ีกาํ หนด 2) เม่ือลูกเป้าเคลอ่ื นที่ออกนอกเส้นฟาวล์ แตล่ ูกเป้าคาบเส้นยังถอื ว่าดี 3) เม่อื ลกู เป้าเคลื่อนท่ไี ปแล้ว ผู้เล่นไมส่ ามารถมองเห็นจากวงกลม 4) เมื่อลูกเป้าเคลือ่ นทไี่ ปมีระยะห่างวงกลมเกนิ กว่า 20 เมตร หรือน้อยกว่า 3 เมตร 5) เมื่อลูกเปา้ เคลอ่ื นท่ีไปแล้ว หาไมพ่ บภายใน 5 นาที 1. แสดงความยินดี ชมเชยกบั ผู้เล่นทเี่ ลน่ ไดด้ ี 2. เลน่ สภุ าพ มีนา้ํ ใจเป็นนกั กีฬา 3. ไมห่ ยิบอุปกรณ์ของผู้อื่นมาเลน่ 4. ไม่ทดลองโยนลกู ในสนาม 5. หากมีการผิดพลาดต้องกลา่ วคาํ ขอโทษ 6. ควบคุมอารมณ์ไมด่ ีใจหรอื เสยี ใจจนเกนิ ไป 7. ปฏบิ ัตติ ามกฎกตกิ าการแขง่ ขนั 1. ปรบมอื เมอื่ ผตู้ ดั สินลงสนามและแสดงความยินดีกบั ผทู้ ่ีเลน่ ไดด้ ี พัฒนาทางดา้ นสตปิ ญั ญา 2. นง่ั ชมดว้ ยความสงบ ไม่สง่ เสียงโห่ร้อง พฒั นาทางด้านสมาธิ 3. ไมแ่ สดงทา่ ทางในการย่ัวยุ 4. ไมข่ วา้ งปาสิ่งของลงในสนามหากไม่พอใจ 5. ใหค้ วามรว่ มมอื กับเจา้ หน้าท่ี พัฒนาทางดา้ นร่างกาย พฒั นาทางด้านจิตใจ