งานสิกขาจาริก พระอธิการวิสุทธิศักดิ์ วิสารโท

คานา ใบงาน การสารวจสกิ ขาจารกิ โสเหล่เสวนาอารนธรรมลา้ นนาใน พระพทุ ธศาสนา เลม่ นี้ เปน็ สว่ นหนงึ่ ของรายงานโสเหลเ่ สวนาอารยธรรม ลา้ นนาในประวัตศิ าสตรพ์ ทุ ธศาสนาในลา้ นนา จึงได้จดั ทาเพอ่ื รายงานของ ความเข้าใจของผจู้ ัดทาระหว่าง สกิ ขาจารกิ โสเหล่เสวนาอารยธรรมล้านนา ในทางภาคเหนอื ในการสิกขาจารกิ ครง้ั น้ี ผจู้ ดั ทาเกบ็ ข้อมลู ท่มี คี วามเข้าใจ และโดดเดน่ เปน็ มาเบอ้ื งตน้ ของการสารวจบทบาทพระสงฆด์ า้ นบริหารวดั เปน็ แหลง่ ทอ่ งเทย่ี วทางศาสนาและวฒั นธรรมและวฒั นธรรม ของวดั พระธาตผุ าเงา ที่มกี ารใชป้ ระวตั ศิ าสตรพ์ ทุ ธศาสนาในล้านนา มาประยุคใชใ้ นวัดให้มคี วาม โดดเดน่ ให้มคี วามสวยงาม และตน่ื ตาตน่ื ใจของสาธชุ นคนไทยพรอ้ มดว้ ย ชาวตา่ งชาติ ท่เี ข้ามาเยย่ี มชม ในการรายงานสกิ ขาจารกิ โสเหลเ่ สวนาอารย ธรรมลา้ นนา ผู้จัดทา ตอ้ งขอขอบพระคุณ คณาจารยท์ กุ ทา่ นทช่ี ่วยนาพาเย่ยี ม ชม อารยธรรมล้านนา ของวดั พระธาตุผาเงา จงึ มีการจดั ทาโครงงานเลม่ นจี้ น สาเร็จลุลว่ งไปด้วยดี หวงั เปน็ อย่างยงิ่ วา่ งานใบงานสกิ ขาจารกิ โสเหลเ่ สวนาอารยธรรม ล้านนาเล่มนี้จะเปน็ แหลง่ คน้ ควา้ ขอ้ มูลอีกทางหนง่ึ ใหน้ สิ ติ นกั ศึกษา และ ประชาชนได้ศกึ ษาเรียนรขู้ องวัดพระธาตผุ าเงา สบื ไป

ช่ือของวดั มาจากช่ือของพระธาตผุ าเงา ทต่ี งั้ อยู่บนหนิ ก้อนใหญ่ สว่ น คาว่าผาเงาหมายถงึ เงาของกอ้ นผา กอ้ นหนิ ก้อนนม้ี ีขนาดใหญ่ทรงคล้ายเจดยี ์ เวลาพระอาทติ ยส์ ่องผ่านกอ้ นหนิ ทาใหเ้ กิดเงาขนาดใหญ่ ชาวบ้านจงึ เรยี กวา่ พระธาตุผาเงา แต่ในสมยั กอ่ นนนั้ วัดมชี ่อื เดิมว่า วัดสบคา ซงึ่ ตง้ั อยรู่ ิมฝง่ั แมน่ า้ โขงไดพ้ งั ทลายจากแรงกระแสนา้ ทาให้วัดถกู พดั พงั ทลายลงเกอื บหมดวัด คณะศรทั ธาจงึ ไดส้ รา้ งวดั ขึ้นมาใหม่ซงึ่ ไกลจากท่ีเดมิ ภายในวัดมีพระธาตอุ ยู่ 3 องคค์ ือ พระธาตุผาเงาตง้ั อย่บู นยอดหนิ ผา ต่อมาคือพระธาตจุ อมจนั เหลอื แต่ ซากองคพ์ ระเจดยี ์สงู ประมาณ 5 เมตร ในบริเวณพ้ืนทนี่ น้ั ทางวดั ได้สรา้ งโบสถ์ ขึน้ มาหลงั หนง่ึ ถดั จากพระธาตุจอมจนั ข้นึ ไปบนยอดเขา เป็นท่ีตงั้ ของพระธาตุ เจด็ ยอด ซง่ึ เหลอื แต่ซากฐานสงู 5 เมตร ทางวัดไดส้ ร้างพระบรมธาตพุ ทุ ธนมิ ติ เจดียข์ นาดใหญค่ รอบองคพ์ ระธาตุไว้ แต่ยงั คงมองเห็นซากพระธาตุเจด็ ยอดได้ ณ ภายในองค์เจดีย์ ในปี พ.ศ. 2519 ได้มีการปรบั พืน้ ท่ีบริเวณวัดใหมใ่ หเ้ รยี บรอ้ ย จงึ มี การขดุ ยกตอไมข้ นาดใหญ่ออกไดพ้ บอิฐโบราณกอ่ เรยี งกนั ไว้ เม่อื ยกอิฐออก จงึ พบกบั หนา้ กากกอ่ กน้ั ไว้ พอยกหนา้ กากออกจงึ พบพระพทุ ธรปู ผ้เู ช่ยี วชาญ ดา้ นโบราณวตั ถไุ ดว้ เิ คราะหว์ า่ น่าจะมอี ายุประมาณ 700 –1,300 ปี จงึ ไดเ้ รยี ก พระพทุ ธรปู ทข่ี ุดพบวา่ หลวงพอ่ ผาเงา สนั นิษฐานว่า วัดแหง่ นค้ี งเป็นวดั สาคญั ประจากรุงเก่าจากทพี่ ระพทุ ธรปู หลวงพอ่ ผาเงาท่ขี ุดคน้ พบ ได้ถกู สรา้ งฝงั ไวใ้ ต้ พระพทุ ธรปู องคใ์ หญ่ คงเปน็ การปดิ บงั กลัวถกู โจรกรรมจากพวกหาวัตถุ โบราณ

จดุ เด่นวดั พระธาตุผาเงา จดุ เดน่ และเอกลกั ษณ์ของวดั พระ ธาตผุ าเงา ทท่ี าใหม้ คี นมากมายพากนั มาเท่ียวท่วี ดั พระธาตผุ าเงา กเ็ หน็ จะเปน็ องคพ์ ระธาตุผาเงานัน่ เอง โดยพระธาตุ ผาเงานนั้ เป็นพระธาตอุ งคเ์ ลก็ รปู ทรง 8 เหลี่ยม องคพ์ ระธาตผุ าเงาน้ีมรี ปู แบบ ศิลปะล้านนา โดยได้มกี ารสรา้ ง ประดิษฐานข้ึนบนกอ้ นหนิ ขนาดใหญ่ เพื่อใหเ้ ปน็ ฐานขององคพ์ ระธาตุ โดยมี ความสูง 10 เมตร และยงั มีกอ้ นหนิ ขนาดใหญใ่ นลกั ษณะนอนลาด ดคู ลา้ ย ลกั ษณะของเงาพระธาตทุ ่ตี ง้ั อยู่ คณะผคู้ ้นพบจงึ เรียกว่า \"พระธาตผุ าเงา\" สาหรับนักทอ่ งเทยี่ วที่อยากเท่ียวชมองคพ์ ระธาตนุ ี้ สามารถไปเทย่ี วชมไดท้ ว่ี ดั พระธาตผุ าเงาทกุ วนั ทีว่ ดั พระธาตุผาเงานอกจากจะมพี ระธาตผุ าเงา และองคห์ ลวงพอ่ ผาเงาให้ เทยี่ วชมสกั การะบูชาแล้ว นกั ทอ่ งเที่ยวทมี่ าเที่ยววดั พระธาตุผาเงายงั จะได้ เที่ยวชมสถาปตั ยกรรมลา้ นนา ซงึ่ กอ่ สรา้ งดว้ ยคอนกรตี ตกแตง่ ด้วยลวดลายปนู ปน้ั นับไดว้ ่ามคี วามสวยงามมีความปราณตี วจิ ติ รบรรจงน่าสนใจเปน็ อยา่ งมาก อกี หนึง่ อยา่ งนน่ั คอื \"วหิ ารหลวงพอ่ ผาเงา\" สาหรบั วิหารหลวงพ่อผาเงาน้ี ภายในวิหารไดม้ ีฝาผนงั ท่ีเปน็ ประตมิ ากรรมนนู ต่า โดยแสดงถงึ เรอ่ื งราว เก่ียวกบั พทุ ธประวตั ิและสัตวป์ ่าหมิ พานต์ ในส่วนของบานประตูและหน้าตา่ งทา จากไมส้ กั แกะสลัก ซงึ่ บานประตไู ดแ้ กะสลักเปน็ ลวดลายเกีย่ วกบั ประเพณสี บิ สองเดอื นของชาวล้านนา สาหรบั ในสว่ นหนา้ ต่างนน้ั แกะสลักเป็นเรอื่ งราวของ พระเจ้าสิบชาตแิ ละเร่ืองราวของพระเวสสนั ดรชาดก โดยตัววิหารมหี น้ากวา้ ง 10 เมตรมีขนาดความยาวทง้ั สิ้น 28 เมตร มุงหลงั คาด้วยกระเบ้ืองดนิ ขอเคลอื บ 2 ชัน้ ลดหลน่ั กนั หนา้ บนั วหิ ารประดบั ประดาไปดว้ ยลวดลายปูนป้นั แบบศลิ ปะ

เชียงแสน โดยไดม้ ีการสรา้ งขน้ึ ครอบบริเวณวหิ ารเดมิ จากอิฐโบราณที่มีอยู่ โดยเรมิ่ ก่อสรา้ งวิหารหลวงพ่อผาเงามาต้ังแตป่ พี .ศ. 2522 จนมาแล้วเสรจ็ ในปี พ.ศ. 2535 บทสรปุ วดั พระธาตผุ าเงายงั มีสถานทสี่ วยงามไมแ่ พว้ หิ ารหลวงพอ่ ผาเงา เพอ่ื ให้ นักทอ่ งเทย่ี วได้มาเท่ยี วชมอกี หนึง่ ทค่ี อื พระอุโบสถ ซงึ่ ตอ้ งบอกวา่ มคี วาม สวยงามไมแ่ พก้ บั ตวั วหิ ารเลยทีเดยี ว และยังคงเป็นศิลปะแบบล้านนาเช่นเดมิ ในส่วนของพระอุโบสถทา่ นผู้หญิง อุศนา ปราโมช ณ อยธุ ยา ไดเ้ ปน็ ผมู้ ีจติ ศรทั ธาเปน็ ประธานกรรมการกอ่ สรา้ ง เพอื่ สร้างถวายเปน็ พระราชกุศลแดอ่ งค์ สมเดจ็ พระเทพ รัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี ซง่ึ ในพิธีถวายอโุ บสถ เมอ่ื วันที่ 6 มกราคม 2547 สมเดจ็ พระเทพ รตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี กไ็ ด้ ทรงเสดจ็ มาเปน็ ประธานในพธิ ี และยงั ไดพ้ ระราชทานพระราชานญุ าติ อัญเชิญอกั ษรพระนามาภไิ ธยย่อ \"สธ\" มาประดิษฐานอยทู่ ี่หนา้ บนั ของพระ อโุ บสถอกี ด้วย ดงั นน้ั การที่จะมี นกั ท่องเทย่ี วทัง้ ชาวไทย และชาวตา่ งชาติที่ ไดม้ โี อกาสที่จะได้ไปสัมผัสหรอื ไป เทยี่ ววดั พระธาตผุ าเงา การบริหารจัดการ แตล่ ะฝ่าย ตอ้ งมคี วามละเอียดออ่ น ในการบรหิ ารจดั การ เช่นมีปา้ ยบอกทกุ สถานท่ี แนะนาทุกสถานท่ี ใหน้ ักทอ่ งเทียวไดเ้ ขา้ ใจ วา่ ตรงนไี้ ปไหน ตรงนนั้ เป็นอะไร บรเิ วณลานทุกลาน มคี วามสะอาด ถังขยะจดั เปน็ แนว แยก เปยี ก แห้ง ไวเ้ ปน็ ที่เปน็ ทาง ถือว่าเปน็ ความคมุ้ คา่ ทา่ นทไ่ี ดแ้ วะเข้าไปเทีย่ ว เพราะ จะได้เทยี่ วแบบครบครนั ได้ทง้ั เที่ยวชมโบราณสถานสวยงาม กราบสกั การะส่งิ ศกั ดสิ์ ิทธ์ิ สัมผัสศิลปะลา้ นนา และอนื่ ๆอีกมากมาย และแนน่ อนว่า ถา้ มโี อกาส จะไดแ้ วะหาข้อมลู วัดพระธาตผุ าเงาเพอ่ื ใหม้ คี วามร้เู พ่ิมเตมิ เกี่ยวกับวดั พระธาตุ ผาเงา โปรแกรมหน้าหากแวะเทยี่ ววัดพระธาตผุ าเงา ขอ้ มูลความรทู้ ถี่ กู ตอ้ ง และจะเกบ็ ความความประทบั ใจตลอดการเท่ียววดั พระธาตุผาเงาอยา่ งแนน่ อน