chater1 intoduction

ບດົ ທີ 1 ນເ​ິ ວດ​ວທິ ະຍາ ແລະ ຂອບເຂດຂອງນ​ເິ ວດວ​ ​ທິ ະຍ​ າ ເປັນຫຍງັ ຕອ້ ງສກຶ ສາກ່ ຽວກບັ ວຊິ າລະບບົ ນເິ ວດ ວທິ ະຍາ? ມຄີ ວາມສາຄນັ ແນວໃດຕ່ ກບັ ຊວີ ດິ ການເປັນຢ່ ຂອງຄນົ ເຮາົ ແລະ ສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ອ່ ນໆ?

1. ປະຫວດັ ຄວາມເປັນມາ ໃນປີ ຄ.ສ.1858 ເຮນຣ່ ີ ດີ ທໂຣ (Henry D. Thoreau) ນກັ ທາມະຊາດວທິ ະຍາ ໄດບ້ ນັ ຍດັ ຄາວ່ າ: Oekologie ຂນຶ້ ມາໃຊເ້ ທ່ ອທາ ມີ ຮາກສບັ ມາຈາກຄາໃນພາສາກຣກີ ສອງຄາຄ ❑ oikos ໝາຍເຖງິ ບາ້ ນ ຫລ ທ່ ອີ ຢອາໄສ (house, habitat) ❑ logos ໝາຍເຖງິ ການຮຽນ ການສກຶ ສາ (study)

1. ປະຫວດັ ຄວາມເປັນມາ ❑ Reiter (1865) ໄດປ້ ັບປ່ ຽນຄາວ່ າ: Oekologie ເປັນ Ecology ໃຫຖ້ ກຕອ້ ງຕາມຫກັ ພາສາ ❑ ເອຣິ ນົ໌ ເຮກເກລ (Ernst Haeckel), 1866 ເປັນ ຄນົ ທາອດິ ທ່ ີໄດນ້ ຍິ າມຄວາມຫມາຍຂອງນເິ ວດ ວທິ ະຍາ ວ່ າ“ ນເິ ວດວທິ ະຍາເປັນການສກຶ ສາທ່ ີ ກ່ ຽວກບັ ການໃຊປ້ ະໂຫຍດສ່ ງິ ຕ່ າງ ໆ ຢ່ າງປະຢັດ ຂອງທາມະຊາດຄ: ການສຶກສາສັງເກດຄວາມ ສາພນັ ທງັ ຂອງສດັ ກບັ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມທ່ ເີ ປັນອງົ ​ຄະ​ ທາດ ແລະ ອະ​ນງົ ຄ​ ະທ​ າດ\" ຈ່ ງຶ ໄດຮ້ ບັ ການ ຍກົ ຍອ້ ງວ່ າເປັນ: ບ​ດິ າແຫ່ ງວຊິ ານເິ ວດວທິ ະຍາ

ລະບບົ ນເິ ວດໝາຍເຖງິ ຫຍງັ ?

2 ຄວາມໝາຍນເ​ິ ວດ​ວທິ ະຍາ ❑ oikos ໝາຍເຖງິ ບາ້ ນທ່ ອີ ຢອາໄສ (house, habitat) ❑ logos ທ່ ໝີ າຍເຖງິ ການຮຽນ ການສກຶ ສາ (study) o ຊາຣ​ລົ໌ ​ສີ ເອນຕນັ (Charles Elton), o ເຮດ ຈີ ອງັ ເດຣວາຣທົ໌ າ (H. G. Andrewartha) 1928 ກ່ າວວ​ ່ າ ນເິ ວດວທິ ະຍາເປັນການສກຶ ໄດໃ້ ຫຄ​້ າຈ​ າກ​ ດັ ຄ​ ວາມ​ວ່ າ: ນວິ ​ທິ ະຍ​ າເປັນການສກຶ ສາທາຊາດ (Natural history) ດວ້ ຍຂະ ບວນການທາງວທິ ະຍາສາດ. ສາການແ​ພ່ ກະຈາຍ (Distribution) ແລະ ຈາ​ ນວນຫາຍນອ້ ຍ (Abundance) ຂອງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ໂດຍໃຊວ້ ທິ ກີ ານທາງວທິ ະຍາສາດ.

2. ຄວາມໝາຍນ​ເິ ວດວ​ ທິ ະຍາ ❑ ຢຈນີ ພໂີ ອດມັ (Eugene P. Odum), 1963 ອະທບິ າຍວ່ ານເິ ວດວທິ ະຍາເປັນການສກຶ ສາໂຄງສາ້ ງ ແລະ ຫນາ້ ທ່ ີ (Structure and function) ຂອງທາມະຊາດ. ❑ ຊາຣເລີ ເຈ ເຄຣບສ໌ົ (Charles J. Krebs) ນຍິ າມສບັ ຄານວີ້ ່ າ: ນເິ ວດວທິ ະຍາເປັນການ ສກຶ ສາທາງວທິ ະຍາສາດຂອງປະຕສິ າພນັ ທ່ ກີ າໜດົ ການແພ່ ກະຈ່ າຍ ແລະ ຈານວນຫາຍ ນອ້ ຍຂອງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ . ❑ ຣາດບນັ ຖດິ ສະຖານ (2546) ໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມຫມາຍວ່ າ ນເິ ວດວທິ ະຍາໝາຍເຖງິ ວຊິ າທ່ ີ ສກຶ ສາກ່ ຽວກບົ ຄວາມສາພນັ ລະຫວົ ສ່ ງິ ທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກບັ ຖ່ ນິ ທ່ ຢີ ່ ແລະ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມ “ການສກຶ ສາກ່ ຽວກບົ ຄວາມສາພນັ ລະຫວ່ າງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ກບັ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມທ່ ສີ ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ອາໄສຢ່ (habitat)ທງັ ທາງດາ້ ນກາຍະພາບ ແລະ ຊວີ ະພາບໃນບລເິ ວນຂອບເຂດທ່ ກີ ານດົ ຂນຶ້ ” ລະບບົ ນເິ ວດວທິ ະຍາ = ກ່ ມຂອງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ + ແຫ່ ງທ່ ຢີ ່ ອາໄສ (Ecology system) (Community) (Habitat)

ຫກັ ຂອງນເ​ິ ວດວ​ ທິ ະຍາມຄີ ແນວໃດ?

3. ຫກັ ຂອງປັດໄຈຈາກດັ (Law of limiting factors) ❑ ກດົ ຂນັ້ ຕ່ າຂອງໄລບກິ (Liebig’s law of the minimum) ສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທກຊະນດິ ຕອ້ ງການແຮ່ ທາດ ແລະ ສະພາວະແວດລອ້ ມທ່ ຈີ າເປັນຕ່ ການດາລງົ ຊວີ ດິ ໃນອດັ ຕາສ່ ວນທ່ ບີ ່ ເທ່ າົ ກນັ ແຕ່ ຄ່ າຄວາມຕອ້ ງການນໃີ້ ກຄ້ ຽງກບັ ຄ່ າຕ່ າສດທ່ ແີ ຕ່ ລະຊະນດິ ຈະສາມາດດາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ ໄດ້ ຊ່ ງຶ ຖາ້ ຕ່ າກວ່ ານຈີ້ ະເຮດັ ໃຫສ້ ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຕາຍໄດ.້ ❑ ກດົ ແຫ່ ງຄວາມທນົ ທານຂອງເຊນຟຣດົ໌ (Shelford’s law of tolerance) ບ່ ພຽງແຕ່ ປະລມິ ານທ່ ນີ ອ້ ຍເກນີ ໄປເທ່ າົ ນນັ້ ຖາ້ ມປີ ະລມິ ານຫລາຍເກນີ ໄປຈະເປັນສາເຫດ ໃຫສ້ ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຕາຍໄດເ້ ຊ່ ນັ ກນັ ທກຊວີ ດິ ມຂີ ດີ ຂອງຄວາມທນົ ທານຈາກດັ ແຕກຕ່ າງກນັ ໄປ. ❑ ຂດີ ຈາກດັ ຂອງຄວາມທນົ ທານ (Limit of tolerance) ຊ່ ວງຕ່ າທ່ ສີ ດ ແລະ ສງທ່ ສີ ດຂອງແຕ່ ລະປັດໄຈທ່ ສີ ່ ງິ ມຊີ ວີ ຕິ ່ ລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ ໄດ້ ປັດໄຈທ່ ມີ ີ ນອ້ ຍ ຫ ຫາຍເກນີ ໄປຈະເປັນໂຕຈາກດັ ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ນນັ້ .

ຂະແໜ່ ງການ ແລະ ຂອບເຂດນເ​ິ ວດ​ ວທິ ະຍາ ສດຶ ສາກ່ ຽວກບັ ຫຍງັ ແດ່ ?

4. ຂະແໜ່ ງການ ແລະ ຂອບເຂດນ​ເິ ວດ​ວທິ ະຍາ ❑ ແບ່ ງຕາມຊະນດິ ຂອງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ 1. ນເິ ວດວທິ ະຍາຂອງພດ (Plant Ecology) 2. ນເິ ວດວທິ ະຍາຂອງສດັ (Animal Ecology) 3. ນເິ ວດວທິ ະຍາຂອງຈລນິ ຊ(ີ Microbial Ecology) 4. ນເິ ວດວທິ ະຍາຂອງປາ (Fish Ecology) ແລະ ອ່ ນ ໆ ❑ ແບ່ ງຕາມແຫ່ ງທ່ ຢີ ່ ອາໄສ 1. ນເິ ວດວທິ ະຍານາ້ ຈດ (Freshwater Ecology) 2. ນເິ ວດວທິ ະຍານາ້ ກ່ ອຍ (Brackish Water Ecology) 3. ນເິ ວດວທິ ະຍາທາງທະເລ (Marine Ecology) 4. ນເິ ວດວທິ ະຍາພາກພນ້ ທະວບີ (Terrestrial Ecology) ແລະ ອ່ ນ ໆ

❑ ແບ່ ງຕາມອນກມົ ວຖິ ານ 1. ນເິ ວດວທິ ະຍາຂອງສດັ ລຽ້ ງລກດວ້ ຍນາ້ ນມົ (Mammalian Ecology) 2. ນເິ ວດວທິ ະຍາຂອງນກົ (Avian Ecology) 3. ນເິ ວດວທິ ະຍາຂອງມະນດ (Human Ecology) ແລະ ອ່ ນ ໆ ❑ ແບ່ ງຕາມລະດບັ ຂອງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ 1. ນເິ ວດວທິ ະຍາສະເພາະຫນ່ ວຍ (Individual Ecology) 2. ນເິ ວດວທິ ະຍາປະຊາກອນ (Ecology of Population) 3. ນເິ ວດວທິ ະຍາສງັ ຄມົ (Ecology of Community) ແລະ ອ່ ນ ໆ

❑ຂອບເຂດຂອງນເິ ວດວທິ ະຍາ Southwick (1976) ການດົ ຂອບເຂດຂອງນເິ ວດວທິ ະຍາອອກເປັນ 7 ດາ້ ນ 1. ນເິ ວດວທິ ະຍາທ່ ວົ ໄປ 2. ນເິ ວດວທິ ະຍາຂອງຈລນິ ຊີ 3. ນເິ ວດວທິ ະຍາຂອງສດັ 4. ນເິ ວດວທິ ະຍາຂອງພດ 5. ນເິ ວດວທິ ະຍາຂອງມະນດ 6. ນເິ ວດວທິ ະຍາທາງນາ້ 7. ນເິ ວດວທິ ະຍາທາງພມອິ າກາດ

ຂອບເຂດຂອງນເິ ວດວທິ ະຍາ

ນເິ ວດວິ ທະຍາ

5. ທາມະຊາດຂອງລະບບົ ນເິ ວດວທິ ະຍາ ທາມະຊາດຂອງລະບບົ ນເິ ວດມຄີ ແນວໃດ?

ທາມະຊາດຂອງນເິ ວດວທິ ະຍາທ່ ອີ ງິ ຕາມສະພາບແວດລອ້ ມແຫ່ ງທ່ ຢີ ່ ອາໄສ ຂອງສ່ ງິ ທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໄດແ້ ກ່ : ❑ ລະບບົ ນເິ ວດແຫ່ ງນາ້ ຈດ ❑ ລະບບົ ນເິ ວດແຫ່ ງນາ້ ເຄມັ ❑ ລະບບົ ນເິ ວດເທງິ ໜາ້ ດນິ ❑ ອງິ ຕາມຊະນດິ ຂອງສ່ ິງທ່ ີມຊີ ີວດິ ໄດແ້ ກ່ : ການສກຶ ສາລະບບົ ນເິ ວດຂອງ ແມງໄມ,້ ການສກຶ ສາລະບບົ ນເິ ວດຂອງແບກັ ທເີ ຣຍ, ການສກຶ ສາລະບບົ ນເິ ວດຂອງສດັ ລຽ້ ງລກດວ້ ຍນາ້ ນມົ ແລະ ອ່ ນໆ.

ກ. ລະບບົ ນເິ ວດແຫ່ ງນາ້ ເຄມັ , ຂ. ລະບບົ ນເິ ວດແຫ່ ງນາ້ ຈດ, ຄ. ລະບບົ ນເິ ວດເທງິ ໜາ້ ດນິ ທ່ ມີ າ: http://hhsmarine.weebly.com/ecology.html Kath J.Williselizabeth S. JeffErsand Carolina Tovar, 2018