รายงานสุขภาพคนไทย_ปี_2561 (1)

การร่วมจ่ายเงินค่าบริการสุขภาพจากผู้รับบริการสุขภาพ ผลกระทบตอ่ การบรหิ ารงบประมาณของโรงพยาบาล ซง่ึ กจ็ ะ ในอตั ราทกี่ ำ� หนด42 กรณนี หี้ ากแกไ้ ขกฎหมายใหม้ กี ารรว่ มจา่ ย ส่งผลต่อคุณภาพในการให้บริการสาธารณสุขแก่ประชาชน จะขัดต่อ ม.55 ของรัฐธรรมนูญ เนื่องจากแต่เดิมก่อนมีการ และท�ำให้ประสิทธิภาพของโรงพยาบาลชุมชนลดต่�ำลงด้วย แกไ้ ขกฎหมายประชาชนไมต่ อ้ งจา่ ยคา่ รบั บรกิ ารสาธารณสขุ ซง่ึ ไมช่ อบดว้ ย ม.55 วรรคทา้ ย ของรฐั ธรรมนญู เพราะเปน็ การ หากหลงั การแกไ้ ขกฎหมายตอ้ งจา่ ยคา่ รบั บรกิ ารดา้ นสขุ ภาพ แกไ้ ขกฎหมายทที่ ำ� ใหร้ ะบบบรกิ ารสาธารณสขุ ลดประสทิ ธภิ าพลง ก็จะเป็นการรอนสิทธิของประชาชนในการเข้าถึงบริการ สขุ ภาพและการเพม่ิ ภาระแก่ประชาชนทนั ที บทส่งท้าย การจัดซื้อยา เวชภัณฑ์และอุปกรณ์ทางการแพทย์ ผแู้ ทนผปู้ ระกอบวชิ าชพี และกระทรวงสาธารณสขุ สง่ สญั ญาณ เม่ือใช้รัฐธรรมนูญเป็นกรอบในการพิจารณาการแก้ไข ผา่ นสอื่ มาตลอดวา่ ควรใหก้ ระทรวงสาธารณสขุ เปน็ ผจู้ ดั ซอื้ ยา กฎหมาย สสส. และกฎหมาย สปสช. จะพบวา่ ไมส่ อดคลอ้ ง และเวชภณั ฑแ์ ทน สปสช. ซงึ่ ปจั จบุ นั กท็ ำ� สำ� เรจ็ แลว้ บางสว่ น กับข้ันตอนและเน้ือหาตามท่ีรัฐธรรมนูญก�ำหนดไว้ โดยมิได้ ซงึ่ ไดแ้ กก่ ารจดั หายา เวชภณั ฑแ์ ละอปุ กรณท์ างการแพทยต์ าม ด�ำเนินการตาม ม.77 อย่างครบถ้วน เนื่องจากรัฐบาลไม่ได้ โครงการพิเศษปีงบประมาณ 2561 ท่ีให้โรงพยาบาลราชวิถี วิเคราะห์ผลท่ีอาจเกิดขึ้นจากการแก้ไขกฎหมายอย่างรอบ ซอ้ื ยาแทน สปสช.43,44 ประเดน็ นไี้ ดร้ บั การวพิ ากษว์ จิ ารณจ์ าก ดา้ นและเปน็ ระบบ ไมไ่ ดเ้ ปดิ ผลการรบั ฟงั ความคดิ เหน็ และการ นกั วชิ าการและภาคประชาสงั คมวา่ เปน็ การยอ้ นกลบั ไปใชร้ ะบบ วเิ คราะหผ์ ลทอ่ี าจเกดิ ขน้ึ จากการแกไ้ ขกฎหมายตอ่ ประชาชน ในอดตี ทใี่ หก้ ระทรวงสาธารณสขุ เปน็ ผรู้ บั ผดิ ชอบจดั ซอื้ ยาและ และเนอ้ื หาของกฎหมายทแี่ กไ้ ขนน้ั หลายประเดน็ ทม่ี กี ารเผย เวชภณั ฑแ์ ตเ่ พยี งผเู้ ดยี ว ซง่ึ เสยี่ งตอ่ การทจุ รติ อยา่ งมาก ระบบ แพร่ผ่านสื่ออาจจะขัดต่อ ม.55 เนื่องจากจะท�ำให้กฎหมาย ปจั จบุ นั ทใ่ี ห้ สปสช. จดั ซอ้ื ยาและเวชภณั ฑน์ นั้ จะดำ� เนนิ การใน ที่มีอยู่นั้นประสิทธิภาพลดลงซ่ึงจะส่งผลต่อคุณภาพการให้ รปู คณะกรรมการทไ่ี ดร้ บั การแตง่ ตง้ั โดยองคป์ ระกอบของคณะ บรกิ ารดา้ นสาธารณสขุ ของโรงพยาบาล จนถงึ ปลายปี 2560 กรรมการซงึ่ ประกอบดว้ ยภาคสว่ นตา่ งๆ ทง้ั จากภาคประชาชน ไมอ่ าจสรปุ ลงไปไดว้ า่ การแกไ้ ขกฎหมาย สสส. หรอื กฎหมาย ฝา่ ยกระทรวงสาธารณสขุ ฝา่ ยผใู้ หบ้ รกิ าร ตวั แทนโรงพยาบาล สปสช. จะส้ินสุดลงในรูปแบบใด เพราะมีทางเลือกในการ ฯลฯ ทำ� ใหม้ กี ระบวนการคานอำ� นาจและตรวจสอบการจดั ซอ้ื ตดั สนิ ใจรวมทงั้ ปจั จยั ตา่ งๆ มากมาย จัดจ้างทุกขั้นตอน การแก้ไขกฎหมายในประเด็นนีจ้ งึ ไมช่ อบ สงิ่ ทรี่ ฐั บาลโดยเฉพาะกระทรวงสาธารณสขุ และฝา่ ยผใู้ ห้ ด้วย ม.55 วรรคท้าย ของรัฐธรรมนูญเพราะเป็นการแก้ไข บริการสาธารณสุขจะตอ้ งคำ� นึงคือผลกระทบทางสงั คม โดย กฎหมายทที่ ำ� ใหร้ ะบบทม่ี ปี ระสทิ ธภิ าพอยแู่ ลว้ ไรป้ ระสทิ ธภิ าพ รฐั ธรรมนญู ม.55 วรรคทา้ ย บญั ญตั วิ า่ “รฐั ตอ้ งพฒั นาการบรกิ าร การแยกเงนิ เดอื นของโรงพยาบาลออกจากงบประมาณ สาธารณสขุ ใหม้ คี ณุ ภาพและมมี าตรฐานสงู ขนึ้ อยา่ งตอ่ เนอ่ื ง” รายหัว ผู้แทนผู้ประกอบวิชาชีพและกระทรวงสาธารณสุข รวมถึงค�ำนึงถึงผลต่อเสถียรภาพและภาพลักษณ์ของรัฐบาล ส่งสัญญาณผ่านสื่อมาตลอดว่าควรแยกเงินเดือนของ และสุดท้ายจะต้องค�ำนึงถึงประเด็นความชอบด้วยเนื้อหา โรงพยาบาลออกมาจากงบประมาณรายหวั 45,46 ในกรณนี ม้ี ผี ลงาน และกระบวนการแกไ้ ขกฎหมายตามทร่ี ฐั ธรรมนญู กำ� หนดดว้ ย วจิ ยั พบวา่ หากมกี ารแยกเงนิ เดอื นออกจากงบประมาณรายหวั เนอ่ื งจากรฐั ธรรมนญู ไดก้ ำ� หนดแนวทางและหลกั การในการแกไ้ ข จะท�ำให้เงินกองทุนหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ถูกจัดสรร กฎหมายไวว้ า่ ควรดำ� เนนิ การอยา่ งไรบา้ ง หากดำ� เนนิ การไมถ่ กู เพมิ่ เตมิ ใหแ้ กห่ นว่ ยบรกิ ารขนาดใหญข่ องกระทรวงสาธารณสขุ ตอ้ งตามทกี่ ำ� หนด อาจมผี รู้ อ้ งตอ่ ศาลรฐั ธรรมนญู เพอ่ื ใหเ้ พกิ เป็นส่วนใหญ่ ได้แก่ โรงพยาบาลศูนย์และโรงพยาบาล ถอนกฎหมายทขี่ ดั ตอ่ รฐั ธรรมนญู ได้ ดงั นน้ั หากรฐั บาลตอ้ งการ ทวั่ ไป แตโ่ รงพยาบาลชมุ ชนจะไดร้ บั เงนิ นอ้ ยลง เชน่ เดยี วกบั ใหก้ ารแกไ้ ขกฎหมาย สสส. และ สปสช. ใหล้ ลุ ว่ งไปดว้ ยดี ควรเปดิ โรงพยาบาลนอกสงั กดั กระทรวงสาธารณสขุ โดยเฉพาะกลมุ่ โอกาสใหภ้ าคสว่ นตา่ งๆ เขา้ มามสี ว่ นรว่ มในการแกไ้ ขกฎหมาย โรงพยาบาลสังกัดกระทรวงศึกษาธิการรวมท้ังหน่วยบริการ และรบั ฟงั ความคดิ เหน็ ของทกุ ฝา่ ย เพอ่ื ใหก้ ระบวนการแกไ้ ข สงั กดั กรงุ เทพมหานคร ซงึ่ จะสง่ ตอ่ การใหบ้ รกิ ารประชาชน47,48 กฎหมายเปน็ ไปอยา่ งราบรนื่ ยงั ประโยชนต์ อ่ ผปู้ ระกอบวชิ าชพี หากมีการแก้ไขกฎหมายในประเด็นนี้ย่อมเป็นการสร้าง ดา้ นสาธารณสขุ และประชาชน อกี ทงั้ เปน็ การเพมิ่ ประสทิ ธภิ าพ ตอ่ ระบบบรกิ ารสาธารณสขุ ของประเทศโดยรวมดว้ ย 4910 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ

4 พ.ร.บ. ควบคุมการส่งเสริม การตลาดอาหารสำ�หรับ ทารกและเดก็ เลก็ พ.ศ. 2560 ชัยชนะเบื้องต้น ของแม่และเด็กไทย “พ.ร.บ. นมผง” บังคับใช้ อะไรต้องมี อะไรเปลี่ยนไป ... หลายคนอาจสงสัยว่า ตั้งแต่วันนี้ เราจะไม่ได้เห็นโฆษณา นมผงทางสื่อต่างๆ แล้วใช่หรือไม่ รวมถึงการจัดโปรโมชั่นต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นคูปอง ส่วนลด รางวัล ตัวอย่าง นมผง ภายในห้างสรรพสินค้าก็ไม่สามารถทำ�ได้ใช่หรือไม่? องค์การอนามัยโลก (World Health Organization) รวมทั้งงานวิจัยบางช้ินพบว่าเด็กที่กินนมแม่มีระดับ แนะน�ำให้เด็กทุกคนกินนมแม่อย่างเดียวถึงอายุ 6 เดือน สติปัญญาเฉล่ียสูงกว่าเด็กท่ีไม่ได้กินนมแม่ประมาณ และกินนมแม่ควบคู่กับอาหารตามวัยจนถึงอายุ 2 ปีหรือ 3 จุด ส่วนประโยชน์ต่อคุณแม่น้ัน การให้ลูกกินนมตัวเอง นานกว่าน้ัน1 งานวิจัยและหลักฐานทางวิชาการท่ัวโลกต่าง จะท�ำให้แม่ต้องใช้พลังงานเพ่ิมขึ้นประมาณ 500 ยืนยันว่าการเล้ียงลูกด้วยนมแม่มีคุณประโยชน์ต่อสุขภาพ กโิ ลแคลอรตี อ่ วนั จงึ ชว่ ยใหแ้ มล่ ดนำ้� หนกั ไดเ้ รว็ และลดโอกาส ของแม่และลูกทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจอย่างมหาศาล เกิดโรค NCDs ท้ังโรคอ้วน โรคเบาหวาน โรคมะเร็งรังไข่ เน่ืองจากในนมแม่มีสารอาหารที่จ�ำเป็นต่อการเจริญเติบโต และมะเร็งเต้านม นอกจากนี้การให้นมลูกยังช่วยให้แม่ และมีภูมิคุ้มกันโรค เด็กท่ีได้กินนมแม่จึงเติบโตสมวัย ฟื้นตัวได้เร็วและลดโอกาสเกิดโรคซึมเศร้าหลังคลอดด้วย ไดร้ บั การปกปอ้ งจากการตดิ เชอื้ โดยเฉพาะโรคทอ้ งรว่ งและ เหนือสิ่งอ่ืนใดในยุคสมัยน้ี การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ช่วย ปอดบวม ซ่ึงเป็นโรคท่ีพบบ่อยและท�ำให้เด็กเสียชีวิตได้ ประหยัดค่าใช้จ่ายครัวเรือนในการซื้อนมผงและอุปกรณ์ ในระยะยาวเดก็ ทไี่ ดก้ นิ นมแมย่ งั มโี อกาสเกดิ โรคกลมุ่ NCDs ซ่ึงคิดเป็นเกอื บ 1 ใน 4 สว่ นของรายไดค้ รอบครัวตอ่ เดือน เช่น โรคอว้ น โรคเบาหวาน น้อยกว่าเด็กที่ไมไ่ ดก้ ินนมแม่ เลยทเี ดยี ว2 50 สุขภาพคนไทย 2561

เชื่อหรือไม่ว่า ท้ังท่ีการเล้ียงลูกด้วยนมแม่เป็นเร่ือง 36 ปี กวา่ ประเทศไทยจะมี พ.ร.บ. นมผง ธรรมชาติและเป็นสิ่งที่มีประโยชน์ ประเทศไทยกลับอยู่ใน กลุ่มประเทศที่เด็กได้กินนมแม่อย่างเดียวถึงอายุ 6 เดือน การผลักดัน “พระราชบัญญัติควบคุมการส่งเสริม น้อยท่ีสุดในเอเชีย คือเพียงร้อยละ 5.4 จากข้อมูลการ การตลาดอาหารส�ำหรับทารกและเด็กเล็ก พ.ศ. 2560” ส�ำรวจสถานการณ์เด็กและสตรีในประเทศไทย ปี 25483 หรอื เรยี กสน้ั ๆ วา่ พ.ร.บ. นมผงของประเทศไทย เรม่ิ ตน้ ในปี กระทรวงสาธารณสุข และภาคีเครือข่ายต่างๆ ร่วมกัน 2524 นับตั้งแต่ประเทศไทยรับมติขององค์การอนามัยโลก สง่ เสรมิ และสนบั สนนุ การเลย้ี งลกู ดว้ ยนมแมอ่ ยา่ งตอ่ เนอื่ ง เร่ืองหลักเกณฑ์สากลว่าด้วยการตลาดอาหารทดแทนนม อาทิ โครงการโรงพยาบาลสายสัมพันธ์แม่ลูก โครงการ แม่ International Code of Marketing of Breast-Milk โรงพยาบาลสายใยรกั แห่งครอบครวั ท่ีสรา้ งความตระหนกั Substitutes ซ่งึ ตอ่ ไปจะเรยี กง่ายๆ ว่า Milk Code ในเวที และต่ืนตัวในการช่วยให้แม่สามารถเริ่มต้นการเล้ียงลูก การประชุมสมัชชาอนามัยโลก ครั้งท่ี 34 WHA 34.22 ด้วยนมแม่อย่างเต็มท่ีต้ังแต่ในโรงพยาบาล จนส่งผลท�ำให้ เม่ือวันที่ 21 พฤษภาคม 2524 จากนนั้ ประเทศไทยได้ผลัก อัตราการเล้ียงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวของเด็กทารกอายุ ดนั ใหเ้ กดิ การประกาศใช้ Code ในประเทศเรม่ิ ตงั้ แตป่ ี 2527 ต่�ำกว่า 6 เดือน เพิ่มข้ึนเป็นร้อยละ 12.3 ในปี 25554 โดยประกาศเป็นหลักเกณฑ์ขอความร่วมมือภาคธุรกิจ และเปน็ รอ้ ยละ 23 ในปี 25585 แตก่ น็ บั วา่ ตำ�่ มากเมอ่ื เทยี บกบั แบบสมัครใจ ต่อมาในปี 2538 มีการปรับปรุงเนื้อหาสาระ ประเทศเพอ่ื นบา้ น เหตผุ ลทที่ ำ� ใหแ้ มไ่ ทยไมส่ ามารถเลยี้ งลกู ของหลกั เกณฑฯ์ ในเชงิ ปฏบิ ตั แิ ตก่ ารประกาศใชห้ ลกั เกณฑ์ ด้วยนมแม่ได้มีหลายปัจจัย ยกตัวอย่างเช่น แม่ต้องกลับ ดังกล่าวยังไม่ประสบความส�ำเร็จ เนื่องจากไม่มีบทลงโทษ ไปท�ำงานก่อน 6 เดือน แม่ขาดความรู้ความเช่ือม่ันว่า กลุ่มอุตสาหกรรมนมผสมยังคงท�ำการส่งเสริมการตลาด ตวั เองมนี ำ้� นมเพยี งพอ และแมม่ คี วามเขา้ ใจผดิ คดิ วา่ นมแม่ ท่ีละเมิดหลักเกณฑ์ และรุกหนักขึ้นเรื่อยๆ เพ่ือเข้าถึงแม่ มปี ระโยชนน์ อ้ ย หรอื นมผงมคี ณุ คา่ เทยี บเทา่ นมแม่ เปน็ ตน้ หญิงต้งั ครรภ์ และบุคลากรสาธารณสุข ปัญหาการสง่ เสริม ข้อมูลงานวิจัยพบว่า อิทธิพลของการส่งเสริม การตลาดท่ีขาดจริยธรรม และการส่งเสริมการตลาดที่ การตลาดผ่านการโฆษณาของบริษัทนมผสมน้ันมีผลต่อ มุ่งเจาะกลุ่มเป้าหมายอย่างต่อเนื่องท�ำให้เกิดการรับรู้ของ การตัดสินใจของแม่และครอบครัวในการเลือกใช้อาหาร แมแ่ ละครอบครวั ทไ่ี มเ่ หมาะสมในวงกวา้ ง เกดิ เปน็ มายาคติ ส�ำหรับทารกและเด็กเล็กทดแทนนมแม่ และอาจมีความ ว่านมผสมดีเทียบเท่าหรือดีกว่านมแม่ มายาคติดังกล่าว สัมพันธ์กับการท่ีแม่เช่ือว่าน�้ำนมแม่มีสารอาหารไม่เพียงพอ เป็นหนึ่งในเหตุผลท่ีท�ำให้อัตราการเล้ียงลูกด้วยนมแม่ หรอื เชอ่ื วา่ นมผสมดเี ทยี บเทา่ กบั นมแม6่ ไมใ่ ชแ่ คป่ ระเทศไทย อยา่ งเดยี วตง้ั แตแ่ รกเกดิ ถงึ 6 เดอื นของไทยอยทู่ ร่ี อ้ ยละ 5.4 แต่นานาประเทศท่ัวโลกต่างประสบกับปัญหานี้เช่นกัน และ ในปี 2548 ซึง่ ถอื ว่าตำ�่ สดุ ในภมู ภิ าคเอเชยี นับวันการโฆษณาและการส่งเสริมการตลาดของนมผงจะ เพิ่มความเข้มข้นและเปล่ียนแปลงรูปแบบไปในทางท่ีเข้าถึง ภาพ : www.freepik.com กลุ่มเป้าหมายง่ายขึ้น ประเทศไทยจึงมีความจ�ำเป็นอย่างย่ิง ท่จี ะต้องวางมาตรการและกลยุทธ์เพ่ือให้เดก็ ไม่ได้รับผลทาง 5110 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ ลบจากอทิ ธพิ ลการโฆษณาและสง่ เสรมิ การตลาดของนมผสม ที่ไม่เหมาะสม ซึ่งที่ผ่านมาหน่วยงานของภาครัฐได้พยายาม ขอความร่วมมือจากภาคธุรกิจในการท�ำโฆษณาและส่งเสริม การตลาดตามแนวทางทก่ี ำ� หนด แตเ่ นอื่ งจากไมม่ บี ทลงโทษ ส�ำหรับผู้ฝ่าฝืน ท�ำให้การโฆษณาและส่งเสริมการตลาดของ นมผงรุนแรงมากขึ้น ดังน้ันเครื่องมือท่ีน่าจะมีประสิทธิภาพ มากทสี่ ดุ ในขณะนี้ กค็ อื การออกกฎหมายเพอ่ื ควบคมุ แนวทาง การโฆษณาและสง่ เสรมิ การตลาดนนั่ เอง

ในปี 2551 ประเทศไทยโดยกระทรวงสาธารณสุข ภาพ : https://today.line.me ไดผ้ ลกั ดนั ใหเ้ กดิ การควบคมุ การสง่ เสรมิ การตลาดผลติ ภณั ฑ์ อาหารส�ำหรับทารกและเด็กเล็กท่ีจริงจังข้ึน โดยการออก จน พ.ร.บ. นมผงได้รับความเห็นชอบในหลักการจาก ประกาศกระทรวงสาธารณสุข “หลักเกณฑ์ว่าด้วยการ คณะรัฐมนตรี ในสมัยนายกรัฐมนตรี พลเอกประยุทธ์ ตลาดอาหารส�ำหรับทารกและเด็กเล็กและผลิตภัณฑ์ จนั ทร์โอชา เมื่อวันท่ี 1 ธนั วาคม 2558 ทเ่ี กย่ี วขอ้ ง พ.ศ. 2551” แตเ่ นอื่ งจากประกาศกระทรวงฉบบั แม้ว่าการผลักดันร่างกฎหมายดังกล่าวเป็นไปอย่าง นยี้ งั คงเปน็ มาตรการสมคั รใจทไ่ี มม่ บี ทลงโทษสำ� หรบั ผฝู้ า่ ฝนื ยากล�ำบากท่ามกลางการคัดค้านต่อต้านจากธุรกิจนมผง จึงพบว่า ผู้ผลิต ผู้น�ำเข้า และผู้จ�ำหน่ายจ�ำนวนมากยังคง โดยประเด็นท่ีมีการโต้เถียงและคัดค้านกันมากที่สุด ท�ำการส่งเสริมการตลาดอาหารทารกและเด็กเล็กอย่าง คอื ขอบเขตการควบคมุ ของกฎหมายฉบบั น้ี วา่ จะควบคมุ การ ไม่เหมาะสม สง่ เสรมิ การตลาดอาหารสำ� หรบั ใครบา้ ง จะรวมตง้ั แตท่ ารก ต่อมาในปี 2553 ท่ีประชุมสมัชชาอนามัยโลก WHA จนถงึ เดก็ เลก็ คอื 3 ปี หรอื จะควบคมุ เฉพาะอาหารสำ� หรบั 63.23 มีมติให้ทุกประเทศผลักดันมาตรการการควบคุม ทารกเพยี งแคอ่ ายุ 1 ปี แตท่ า้ ยทสี่ ดุ สภานติ บิ ญั ญตั แิ หง่ ชาติ การส่งเสริมการตลาดอาหารส�ำหรับทารกและเด็กเล็ก ไดห้ าทางออกเปน็ ทางสายกลางสำ� หรบั กฎหมายฉบบั น้ี และ ตามหลกั การของ The International Code of Marketing พระราชบญั ญตั คิ วบคมุ การสง่ เสรมิ การตลาดอาหารสำ� หรบั of Breast-Milk Substitutes ให้เป็นกฎหมาย ทารกและเด็กเล็ก พ.ศ. 2560 จึงได้รับความเห็นชอบจาก กรมอนามยั มลู นธิ ศิ นู ยน์ มแมแ่ หง่ ประเทศไทยและเครอื ขา่ ย สภานติ บิ ญั ญตั แิ หง่ ชาตใิ นวนั ที่ 4 เมษายน 2560 และไดร้ บั จงึ ขบั เคลอ่ื นโดยการนำ� มตดิ งั กลา่ วเขา้ สเู่ วทสี มชั ชาสขุ ภาพ การประกาศในราชกิจจานุเบกษาเล่มที่ 134 ตอนที่ 72 ก แห่งชาติ ซึ่งที่ประชุมได้มีมติในปี 2553 ให้เสนอ เมอื่ วนั ที่ 10 กรกฎาคม 25607 และมผี ลใชบ้ งั คบั ภายใน 60 วนั คณะรัฐมนตรีเพ่ือเห็นชอบให้กระทรวงสาธารณสุขผลักดัน ตรงกับวันที่ 8 กันยายน 2560 ถือเป็นความสำ� เร็จในรอบ รา่ งกฎหมายเพอ่ื ควบคมุ การตลาดอาหารสำ� หรบั ทารกและ 36 ปี ท่ีประเทศไทยรอคอยการปกป้องเด็กให้ได้กินนมแม่ เดก็ เลก็ และผลติ ภณั ฑท์ เ่ี กยี่ วขอ้ ง ซง่ึ ทปี่ ระชมุ คณะรฐั มนตรี อยา่ งเตม็ ท่ี เม่ือเมษายน 2554 ได้มีมติรับรองตามมติสมัชชาสุขภาพ แหง่ ชาติ มอบหมายใหก้ ระทรวงสาธารณสขุ มหี นา้ ทดี่ ำ� เนนิ พ.ร.บ. นมผง มเี นือ้ หาสาระอย่างไร การผลักดนั กฎหมายดงั กลา่ วใหส้ �ำเรจ็ กระทรวงสาธารณสุขโดยกรมอนามัยร่วมกับมูลนิธิ กฎหมายฉบบั นมี้ วี ตั ถปุ ระสงคท์ ส่ี ำ� คญั คอื เพอื่ ควบคมุ ศูนย์นมแม่แห่งประเทศไทย คณะกรรมการสุขภาพแห่ง การส่งเสริมการตลาดของอาหารทารกและเด็กเล็กให้ ชาติ องคก์ ารทนุ เพอ่ื เดก็ แหง่ สหประชาชาติ องคก์ ารอนามยั เป็นไปอย่างเหมาะสมสอดคล้องกับมาตรฐานสากลที่ โลกประจำ� ประเทศไทย และภาคเี ครอื ขา่ ยทเ่ี กย่ี วขอ้ งจงึ รว่ ม ก�ำหนดโดยองค์การอนามัยโลก และเพ่ือปกป้องสิทธิ กนั พฒั นารา่ งพระราชบญั ญตั คิ วบคมุ การสง่ เสรมิ การตลาด และสุขภาพของทารกและเด็กเล็กให้ได้รับอาหารท่ีดีท่ีสุด อาหารสำ� หรับทารกและเดก็ เล็ก และผลติ ภัณฑท์ เี่ กี่ยวขอ้ ง และสร้างความมัน่ ใจวา่ หากมคี วามจำ� เป็นตอ้ งใชผ้ ลติ ภณั ฑ์ อย่างต่อเน่ือง แต่ก็ไม่ได้รับการบรรจุเข้าเป็นร่างกฎหมาย อาหารทารกและเด็กเล็ก แม่และครอบครัวจะได้รับข้อมูล ของกระทรวงสาธารณสุข จนกระท่ังในปี 2557 ศ.นพ. ท่ีถกู ตอ้ ง รชั ตะ รชั ตะนาวนิ เปน็ รฐั มนตรวี า่ การกระทรวงสาธารณสขุ จึงได้บรรจุเร่ืองนี้เป็นนโยบายของกระทรวงฯ ผลักดันให้ เป็นกฎหมายส�ำคัญล�ำดับต้นๆ และได้รับการสานต่อ ในการผลักดันร่างกฎหมายเข้าสู่การพิจารณาของ คณะรัฐมนตรีในสมัย ศ.คลินิกเกียรติคุณ นพ.ปิยะสกล สกลสัตยาทร เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข 52 สุขภาพคนไทย 2561

ผลิตภัณฑ์ 3 ประเภทท่ถี ูกควบคมุ ภายใต้ พ.ร.บ. น้ี ภาพ : https://news.thaipbs.or.th/infographic/102#&gid=1&pid=1 1. อาหารส�ำหรับทารก อายุ แรกเกิดถึง 12 เดือน (นมผสมส�ำหรับทารก) คำ� ถามคาใจทีค่ นมักสงสยั เกย่ี วกบั 2. อาหารเสริมส�ำหรับทารก (อาหารเสริมที่ระบุให้ใช้ พ.ร.บ. นมผง ในเด็กอายุต้ังแต่ 6 เดือนข้นึ ไป) 3. อาหารส�ำหรับเด็กเล็ก อายุ 1-3 ปี ตามท่ีรัฐมนตรี ถ้าห้ามการโฆษณาและการสง่ เสริมการตลาดมากขนาดน้ี ประกาศก�ำหนด แม่และครอบครวั จะไดร้ ับขอ้ มลู เก่ียวกบั นมผงได้อยา่ งไร ปดิ กั้นการได้รบั ขอ้ มลู มากไปหรอื ไม่ จุดเนน้ ของกฎหมาย : ม่งุ เนน้ การควบคุมการโฆษณา ตอบ ทุกวันน้ีข้อมูลจากการโฆษณาได้ให้ข้อมูลท่ีจ�ำเป็น และการส่งเสริมการตลาดอาหารส�ำหรับทารกและเด็กเล็ก ส�ำหรับเด็กท่ีต้องกินนมผงหรือไม่ เช่น ควรเลือกนมผงที่ ผ่านการลด แลก แจก แถม และการส่งเสริมการขายด้วย เหมาะกับลูกอย่างไร ต้องเก็บนมผงอย่างไรให้สะอาดและ วิธีการอื่น รวมถึงการเผยแพร่ข้อมูลทางวิชาการ และการ ปลอดภัยจากเชอื้ โรค ตอ้ งชงนมอย่างไร ใช้น้ำ� อุณหภมู เิ ทา่ ไร ใหข้ ้อมลู อาหาร นมท่ีชงแล้วจะน�ำมาใช้ต่อได้หรือไม่ อุปกรณ์ท่ีใช้เก็บและ ชงนมผสมจ�ำเป็นต้องท�ำความสะอาดอย่างไร ตามเจตนา ภาพ : http://chefspantry.com.au/product/skim-milk-powder-tatura-25kg รมย์ของกฎหมาย แม่และครอบครัวควรจะได้รับข้อมูลท่ี จ�ำเป็นและถูกต้อง ซ่ึงท่ีผ่านมาการโฆษณาและส่งเสริมการ ตลาดไม่ได้ให้ข้อมูลเหล่าน้ี แต่เป็นการให้ข้อมูลเพื่อจูงใจให้ ซ้ือสินค้า ผ่านการออกแบบส่ือให้จดจ�ำสารอาหารและ คุณประโยชน์จากการใช้นมผสมเหล่าน้นั กฎหมายฉบับนจ้ี งึ ควบคุมไม่ให้การโฆษณาและส่งเสริมการตลาดจูงใจให้เกิด ความเช่ือว่านมผสมนั้นน่าใช้และดีกว่านมแม่ อีกทั้งต้องการ 5310 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ

ให้แม่และครอบครัวได้รับข้อมูลจากบุคลากรทางการแพทย์ บทสง่ ท้าย และสาธารณสขุ แทนการไดร้ บั ขอ้ มลู จากบรษิ ทั นมผงเพราะ บุคลากรทางการแพทย์มีความรู้และตัดสินใจได้ว่า ข้อมูลใด ประเทศไทยนับว่าด�ำเนินการล่าช้าในการใช้เครื่องมือ แมแ่ ละครอบครวั จำ� เปน็ ตอ้ งรู้ และไมม่ ผี ลประโยชนแ์ อบแฝง ทางกฎหมายในการปกปอ้ งคมุ้ ครองไมใ่ หเ้ ดก็ ไทยเสยี โอกาส ในการให้ขอ้ มูลต่างๆ ท่ีจะได้กินนมแม่ ดังนั้นในวันนี้เม่ือการผลักดันกฎหมาย ส�ำเร็จแล้ว จึงเป็นหน้าท่ีของกระทรวงสาธารณสุขในฐานะ แม่และครอบครัวที่จ�ำเป็นต้องใช้นมผงมีจ�ำนวนมาก หนว่ ยงานภาครฐั ทต่ี อ้ งวางแนวทางการขบั เคลอ่ื นและบงั คบั จะหาซ้ือนมผงได้ยากกวา่ เดิมหรอื ไม่ ใช้กฎหมายให้มีประสิทธิภาพ และเป็นหน้าท่ีของหน่วยงาน ตอบ กฎหมายไมไ่ ด้ห้ามการขายนมผง ไม่จำ� กดั สถานที่และ ภาคประชาสังคมและประชาชนทุกคน ท่ีจะต้องช่วยจับตา ผู้ขาย เด็กที่จ�ำเป็นต้องใช้นมผงจริงๆ สามารถหาซ้ือได้ตาม มองและสอดส่องดูแลการปฏิบัติตามกฎหมายของทุกฝ่าย ปกติ ใชไ้ ดต้ ามปกติ ทสี่ ำ� คญั กฎหมายไมไ่ ดบ้ งั คบั วา่ เดก็ ทกุ คน ที่เกี่ยวข้อง เพ่ือพิทักษ์สิทธิของเด็กทุกคนให้ได้กินนมแม่ ต้องกินนมแม่ถึง 3 ปี แตเ่ น้นปกปอ้ งแมแ่ ละครอบครวั ให้ได้ อย่างเต็มท่ี ปราศจากการแทรกแซงของการส่งเสริมการ รับข้อมูลที่ถูกต้องปราศจากอิทธิพลของการโฆษณาส่งเสริม ตลาดอาหารส�ำหรบั ทารกและเด็กเล็กทไ่ี ร้จริยธรรม การตลาด จนท�ำใหเ้ ด็กเสียโอกาสท่ีจะได้กนิ นมแม่ ขณะนี้มีการแต่งต้ังคณะกรรมการควบคุมการส่งเสริม การตลาดอาหารส�ำหรับทารกและเด็กเล็กคณะหน่ึงตามท่ี การใหข้ อ้ มลู เกย่ี วกบั นมผงของบคุ ลากรทางการแพทยแ์ ละ กฎหมายกำ� หนด โดยมปี ลดั กระทรวงสาธารณสขุ เปน็ ประธาน เจา้ หนา้ ท่ี จะถอื เปน็ การโฆษณาสง่ เสรมิ การตลาดหรอื ไม่ และมีอธิบดีกรมอนามัยเป็นเลขานุการ โดยคณะกรรมการ ตอบ การใหข้ อ้ มลู ทางวชิ าการ ขอ้ มลู ทเี่ ปน็ จรงิ ของบคุ ลากร ชุดน้ีจะเป็นผู้วางแผนยุทธศาสตร์ มาตรการ และแนวทาง ทางการแพทย์ ไม่ถือว่าเป็นผู้ผลิต ผู้น�ำเข้า หรือผู้จ�ำหน่าย ในการบังคับใช้และขับเคล่ือนกลไกต่างๆ เพ่ือให้กฎหมาย อยแู่ ลว้ จงึ สามารถใหข้ อ้ มลู ความรไู้ ดเ้ ชน่ เดมิ ไมไ่ ดห้ า้ ม และ ฉบับนี้มีการบังคับใช้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยกรมอนามัย ถือเป็นหน้าที่ที่บุคลากรทางการแพทย์ต้องเป็นผู้ให้ข้อมูลท่ี จะท�ำหน้าท่ีเป็นเลขานุการในการบังคับใช้กฎหมายฉบับนี้ ถกู ตอ้ ง ในกรณีเด็กทีจ่ ำ� เปน็ ต้องให้นมผงแทนนมแมย่ งั ทำ� ได้ อย่างไรก็ตามการที่ประเทศไทยมี พ.ร.บ. นมผง อาจยังไม่ ตามปกติ แตต่ อ้ งไมใ่ ช่การโฆษณา โน้มน้าวชักจงู ใหซ้ อ้ื หรือ สามารถปดิ ชอ่ งวา่ งตา่ งๆ ทเ่ี ปน็ อปุ สรรคขดั ขวางการเลยี้ งลกู แนะน�ำย่ีหอ้ นม ด้วยนมแม่ของแม่ไทยให้ได้ตามเป้าหมาย ทุกภาคส่วนคง ต้องร่วมมือกันผลักดันนโยบายสาธารณะอื่นๆ การพัฒนา นี่ (พ.ร.บ. นมผง) คือชยั ชนะท่ยี งิ่ ใหญข่ องพอ่ แม่ ระบบบริการสุขภาพท่ีเข้าถึงได้ง่ายและตอบโจทย์ของแม่ บคุ ลากรทางการสาธารสุข และสงั คมโดยรวม ที่ต้องการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ รวมทั้งการสร้างทัศนคติและ ที่ได้ตอ่ สูม้ ายาวนานหลายสบิ ปี เพ่ือปกป้อง ค่านิยมท่ีถูกต้องต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในระยะยาวด้วย การเลี้ยงลกู ด้วยนมแมใ่ นประเทศ เพ่ือให้เด็กทุกคนไม่เสียโอกาสท่ีจะได้เร่ิมต้นชีวิตด้วยสิ่งที่ดี ถอื เป็นวิธีทสี่ ำ� คัญท่สี ุดวธิ หี นึง่ ในการ ท่ีสุดและเป็นส่ิงท่ีเด็กทุกคนควรได้รับตามธรรมชาตินั่นคือ ช่วยใหเ้ ด็กมสี ขุ ภาพแขง็ แรง การได้กนิ นมแม่ของตวั เอง • มร. โธมัส ดาริน ผู้แทนองค์การยูนิเซฟประเทศไทย 54 สุขภาพคนไทย 2561 ภาพ : www.netmums.com/baby/baby-formula-guide

5 พ.ร.บ. ควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ 2560 อีกหนึ่งความก้าวหน้า ด้านสุขภาพไทย ภาพ : www.freepik.com ยาสูบเป็นสินค้าบริโภคที่มีอำ�นาจเสพติดและเป็นอันตรายต่อสุขภาพ โดยครึ่งหนึ่งของผู้ที่ไม่สามารถเลิกใช้ยาสูบ จะเจ็บป่วยและเสียชีวิตก่อนวัยอันควรจากโรคต่างๆ ที่สืบเนื่องจากการใช้ยาสูบ ปัจจุบันทั่วโลกมีผู้เสียชีวิต จากการใช้ยาสูบปลี ะ 7 ล้านคน ซึ่งรวมถงึ 890,000 คนที่ไมส่ ูบบหุ รี่แต่เสียชวี ติ จากการไดร้ ับควันบุหรีข่ องผู้อื่น สำ�หรับประเทศไทย มีผู้เสียชีวิตจากการใช้ยาสูบปีละ 5 หมื่นคนและจากการได้รับควันบุหรี่มือสอง 6,500 คน ก่อให้เกิดความสูญเสียทางเศรษฐกิจคิดเป็นมูลค่าถึง 74,884 ล้านบาท เมื่อปี 25521 ประเทศไทยได้ริเริ่มการควบคุมยาสูบด้วยมาตรการ วนั ที่ 4 กรกฎาคม 2560 บทความนจ้ี ะสรปุ สาระสำ� คญั ของ ต่างๆ เม่ือสามสิบปีก่อน และได้มีการตราพระราชบัญญัติ พ.ร.บ. ควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ. 2560 กระบวนการ ท่ีเก่ียวข้องสองฉบับคือ พระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑ์ ด�ำเนินงานตาม พ.ร.บ. ฉบับนี้ รวมท้ังปฏิกิริยาของผู้ท่ีได้ ยาสูบ และพระราชบัญญัติคุ้มครองสุขภาพผู้ไม่สูบบุหร่ี รับผลกระทบจากกฎหมายดังกล่าว พ.ศ. 2535 แตท่ ผ่ี า่ นมามกี ารพฒั นาผลติ ภณั ฑย์ าสบู รปู แบบ ใหม่ๆ เช่น บุหร่ีไฟฟ้า บารากู่ รวมท้ังมีการพัฒนากลยุทธ์ พระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ การตลาดท่ีเป็นช่องโหว่ของกฎหมายเดิม เช่น การโฆษณา พ.ศ. 2560 ณ จุดขาย และการโฆษณาและส่งเสริมการขายผ่าน สอื่ อเิ ลก็ ทรอนกิ ส์ ประกอบกบั ประเทศไทยไดเ้ ขา้ รว่ มเปน็ ภาคี พระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ. 2560 อนุสญั ญาควบคมุ ยาสบู องคก์ ารอนามยั โลก ซง่ึ มีขอ้ ผกู พัน เปน็ การนำ� กฎหมายควบคมุ ยาสบู สองฉบบั ทใี่ ชม้ าตงั้ แต่ พ.ศ. ที่จะต้องปรับปรุงกฎหมายควบคุมยาสูบตามที่ก�ำหนดใน 2535 มารวมไว้ในกฎหมายฉบับเดียวกัน รวมทั้งปรับปรุง อนุสัญญาฯ จึงน�ำมาสู่การปรับปรุงกฎหมายควบคุมยาสูบ เน้ือหาเพ่ิมเติม เพื่อให้ทันกับสถานการณ์ท่ีเปลี่ยนแปลงไป ทง้ั 2 ฉบบั ทปี่ ระชมุ สมาชกิ สภานติ บิ ญั ญตั แิ หง่ ชาติ ไดเ้ หน็ และไดน้ ำ� ขอ้ แนะนำ� จากกรมอนสุ ญั ญาควบคมุ ยาสบู องคก์ าร ชอบรา่ ง พ.ร.บ. ควบคมุ ผลติ ภณั ฑย์ าสบู ฉบบั ใหม่ เมอื่ วนั ท่ี อนามัยโลก ที่ประเทศไทยเป็นรัฐภาคีร่วมกับอีก 181 3 มีนาคม 2560 และ พ.ร.บ. ดังกล่าวมีผลบังคับใช้ต้ังแต่ ประเทศมาบรรจุไว้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการควบคุม ยาสบู สรุปสาระส�ำคญั ของ พ.ร.บ. ฉบบั น้ีได้ดังตอ่ ไปน้ี 5510 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ

1. ปรับปรุงค�ำนิยาม ให้ผลิตภัณฑ์ยาสูบครอบคลุม 10. เจ้าของสถานท่ีมีหน้าที่ต้องดูแลไม่ให้มีการสูบบุหร่ี ยาสูบชนิดใหม่ๆ เช่น บุหรี่ไฟฟ้า บารากู่ การเสพ โดยการติดเคร่ืองหมายห้ามสูบบุหรี่ให้ชัดเจน และ ตดิ ยาสบู เป็นตน้ ขอความร่วมมือไม่ให้มีการสูบบุหรี่ในท่ีกฎหมาย หา้ มสบู มิฉะนน้ั เจา้ ของสถานทจ่ี ะมีความผิดด้วย 2. ก�ำหนดให้มีคณะกรรมการควบคุมยาสูบจังหวัด เพ่ือด�ำเนินกิจกรรมควบคุมยาสูบในแต่ละจังหวัด จะเหน็ วา่ กฎหมายใหมน่ มี้ มี าตรการเพมิ่ ขน้ึ จากเดมิ เปน็ จากเดิมท่ีมีแต่คณะกรรมการนโยบายควบคุมยาสูบ จำ� นวนมาก ลว้ นเปน็ การขยายขอบเขตกฎหมายเพอ่ื ตามให้ ระดับประเทศ โดยมีผู้ทรงคุณวุฒิในแต่ละจังหวัด ทนั กบั พฤตกิ รรมการตลาดของบรษิ ทั บหุ รี่ ทพี่ ยายามหาทาง รว่ มเปน็ กรรมการ เพอื่ สนบั สนนุ และกระตนุ้ ใหม้ กี าร ส่งเสริมการขายโดยอาศัยชอ่ งโหว่ของกฎหมาย ท�ำงานควบคมุ ยาสบู อย่างจรงิ จงั การบงั คับใช้กฎหมาย 3. จำ� กดั การเขา้ ถงึ ยาสบู ของเดก็ ดว้ ยการปรบั อายทุ จ่ี ะ ขายบหุ รใี่ หผ้ ซู้ อ้ื ได้ จาก 18 เปน็ 20 ปี และหา้ มแบง่ ขาย พระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ. 2560 บุหร่เี ป็นรายมวน มีบทบัญญัติที่ครอบคลุม ท้ังการควบคุมผลิตภัณฑ์ การตลาด การป้องกันการแทรกแซงนโยบายการควบคุม 4. ห้ามกระท�ำการท่ีเป็นการส่งเสริมการขาย เร่ขาย ยาสูบโดยบริษัทบุหร่ี การเพิ่มประสิทธิภาพการคุ้มครอง ขายโดยการแสดงถึงการลดราคา ห้ามขายทางสื่อ สุขภาพผู้ไม่สูบบุหร่ี และก�ำหนดกลไก รวมทั้งผู้รับผิดชอบ อิเล็กทรอนิกส์ และก�ำหนดสถานที่ห้ามขาย เช่น ในการบังคับใช้กฎหมาย กฎหมายใหม่ก�ำหนดให้มีกลไกท่ี สถานศกึ ษา ศาสนสถาน เปน็ ต้น จะควบคมุ ยาสบู รวมถงึ การบงั คบั ใชก้ ฎหมายในระดบั พน้ื ที่ ท่ัวประเทศ โดยก�ำหนดให้มีคณะกรรมการควบคุมยาสูบ 5. หา้ มแสดงซองบหุ รที่ จ่ี ดุ ขายปลกี เนอื่ งจากการแสดง ซองบหุ รท่ี ี่จดุ ขาย เป็นการสง่ เสริมการขาย เป็นการ โฆษณา และทำ� ให้การเลกิ บุหรเ่ี ปน็ เรื่องยากยงิ่ ขึน้ 6. ห้ามบริษัทบุหร่ีหรือผู้ท่ีเกี่ยวข้องท�ำกิจกรรมสร้าง ภาพ หรือที่เรียกว่าท�ำ ซีเอสอาร์ (เนื่องจากมีเป้า หมายเพ่ือล้างภาพลบของบริษัทบุหร่ีท่ีขายสินค้า เสพติดท่ีท�ำลายสุขภาพ ต้องการสร้างสัมพันธภาพ กบั ผกู้ ำ� หนดนโยบาย เพอื่ แทรกแซงนโยบายควบคมุ ยาสบู และการทำ� ซเี อสอารเ์ ปน็ การโฆษณาทางออ้ ม รูปแบบหน่งึ ) 7. บริษัทบุหรี่ต้องส่งรายงานการตลาด งบดุล เพื่อ ตรวจสอบการประกอบกจิ การวา่ เปน็ ไปอยา่ งโปรง่ ใส นับเป็นมาตรการหนึ่งในการป้องกันการแทรกแซง นโยบายควบคุมยาสูบโดยบรษิ ัทบุหรี่ 8. การเปิดเผยส่วนประกอบท่ีใช้ในการผลิตบุหรี่ต่อ สาธารณชน ซึ่งกฎหมายเกา่ เปดิ เผยไม่ได้ 9. ก�ำหนดให้ใช้ซองบุหรี่แบบเรียบ ห้ามพิมพ์โลโก ลวดลาย สีสัน บนซอง ให้พิมพ์ได้เพียงชื่อยี่ห้อบุหร่ี เปน็ ตวั อกั ษรบนพน้ื สขี องซองตามทกี่ ฎหมายกำ� หนด เพ่ือลดความเย้ายวนของซองบุหรี่ โดยเฉพาะต่อ เด็กๆ อีกท้ังซองแบบเรียบยังทำ� ใหภ้ าพคำ� เตอื นเห็น ชดั เจนขนึ้ และทำ� ใหค้ นสบู บหุ รอ่ี ยากเลกิ สบู มากขนึ้ 56 สุขภาพคนไทย 2561

ภาพ : www.freepik.com การสูบบุหร่ีของคนไทย อย่างไรก็ดีถึงท่ีสุดแล้ว ภาระค่าใช้ จ่ายในการรักษาโรคท่ีเกิดจากการสูบบุหรี่ อาทิ โรคมะเร็ง จังหวัดที่มีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธาน มีตัวแทนจาก โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง โรคถุงลมโป่งพอง ซ่ึงล้วน หน่วยงานราชการ 16 หน่วยงานเป็นกรรมการ และมีนาย เป็นโรคเร้ือรังที่มีค่ารักษาพยาบาลสูงก็จะเป็นปัจจัยกดดัน แพทยส์ าธารณสขุ จงั หวดั เปน็ เลขานกุ าร และมผี ทู้ รงคณุ วฒุ ิ ให้รัฐบาลต้องตัดสินใจขับเคลื่อนภารกิจส่วนนี้ ท่ามกลาง อกี 6 คนเปน็ กรรมการ เพอื่ ขบั เคลอื่ นงานควบคมุ ยาสบู ตาม กระแสคัดค้านของบริษัทบุหรี่ที่ต้องการชะลอการออก แผนยุทธศาสตร์การควบคุมยาสูบท่ีผ่านการเห็นชอบของ กฎหมายลกู ตามท่กี �ำหนดในพระราชบัญญตั ิ คณะรัฐมนตรี ภารกิจท่ีส�ำคัญล�ำดับแรกคือการสนับสนุน ข้อก�ำหนดของผู้บังคับใช้กฎหมายในระดับพื้นที่ เป็น ติดตามให้มีการบังคับใช้กฎหมายตามท่ีก�ำหนดในพระราช หน้าที่ของเจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมายในระดับพื้นที่ท่ัว บญั ญตั คิ วบคมุ ผลติ ภณั ฑย์ าสบู พ.ศ. 2560 ทส่ี ำ� คญั ทส่ี ดุ ตอ่ ประเทศท่ีจะต้องรู้รายละเอียด และกวดขันให้มีการปฏิบัติ จากนี้ คอื ความรว่ มมอื ของทกุ ฝา่ ยในการสนบั สนนุ ใหม้ กี าร ตามที่กฎหมายก�ำหนด โดยประเด็นส�ำคัญๆ ที่เก่ียวกับ บังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง จึงจะส่งผลต่อการลดลงของ การขายบุหรี่ ได้แก่ การห้ามขายแก่ผู้ท่ีมีอายุไม่ถึง 20 ปี คนสบู บุหร่ีตามเจตนารมณ์และจติ วิญญาณของกฎหมาย การห้ามแบ่งซองขายเป็นรายมวน การห้ามโชว์ซองบุหร่ี ข้อกำ� หนดในกฎหมายสว่ นทจี่ ะบังคับใชโ้ ดยส่วนกลาง ท่ีร้านค้าปลีก การโฆษณาและการส่งเสริมการขาย ณ ผา่ นสำ� นักควบคมุ การบริโภคยาสูบ ไดแ้ ก่ การควบคมุ และ ร้านค้าปลีก การขายบุหร่ีลักลอบหนีภาษี และการห้ามท�ำ เปิดเผยส่วนประกอบผลิตภัณฑ์ การก�ำหนดมาตรการซอง ซีเอสอาร์ ส�ำหรับกฎหมายห้ามสูบบุหร่ีในที่สาธารณะ บหุ รแ่ี บบเรยี บ การกำ� หนดใหบ้ รษิ ทั บหุ รตี่ อ้ งสง่ รายงานการ ประเดน็ ทปี่ รบั ปรงุ เพมิ่ เตมิ จากกฎหมายเกา่ คอื การกำ� หนด ประกอบธุรกิจประจ�ำปี เป็นต้น ประเด็นเหล่านี้ต้องมีการ ใหเ้ จา้ ของสถานทส่ี าธารณะมหี นา้ ทตี่ อ้ งประชาสมั พนั ธแ์ ละ ออกกฎหมายลกู ซงึ่ มคี วามเสย่ี งทอี่ าจถกู แทรกแซงขดั ขวาง ขอความร่วมมือ ไม่ให้มีการสูบบุหรี่ในสถานท่ีสาธารณะ เพอ่ื ถว่ งเวลาการออกกฎหมายลกู ใหล้ า่ ชา้ ลง ความคบื หนา้ ทต่ี วั เองรับผิดชอบ มิฉะนั้นจะมีความผิดด้วย และจะมีการ ส่วนนี้จึงขึ้นกับการด�ำเนินงานของภาครัฐในการแก้ปัญหา ออกระเบยี บทำ� โทษเจา้ ของสถานทส่ี าธารณะและผสู้ บู บหุ รี่ ในท่ีสาธารณะ ด้วยวิธีการออกใบส่ัง ให้ไปเสียค่าปรับ เช่นเดียวกบั ผู้ที่ฝ่าฝนื กฎจราจรดว้ ย แผนยทุ ธศาสตรก์ ารควบคุมยาสบู แห่งชาติ การผ่านกฎหมายควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ. 2560 เปน็ กา้ วยา่ งทส่ี ำ� คญั มากในประวตั ศิ าสตรก์ ารควบคมุ ยาสบู ของประเทศไทย แตย่ งั มงี านทตี่ อ้ งทำ� อกี มากในการทจ่ี ะลด จ�ำนวนผู้สูบบุหร่ีตามเจตนารมณ์ของกฎหมาย โดยเฉพาะ เด็กท่ีจะเป็นนักสูบหน้าใหม่ จะขึ้นกับว่าการบริหารการ บงั คบั ใชก้ ฎหมายจะเปน็ ไปอยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพเพยี งไร และ ฝ่ายบริษัทบุหร่ีจะมีวิธีการใหม่ๆ ในการหลีกเล่ียงกฎหมาย เพ่ือส่งเสริมการขาย หรือท�ำให้กฎหมายขาดประสิทธิภาพ ได้มากน้อยเพียงไร ด้วยเหตุน้ีกระทรวงสาธารณสุขจึงได้จัดท�ำแผน ยุทธศาสตร์การควบคุมยาสูบเสนอให้ ครม. เห็นชอบ เพ่ือให้ส่วนราชการและหน่วยงานด�ำเนินการ โดยแผน ฉบับที่สองครอบคลุมระยะเวลา พ.ศ.2559-25632 5710 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ

ภาพ : http://btc.ddc.moph.go.th/th/download2.php?type=3 ปฏกิ ิรยิ าของบริษทั บุหรี่ ประกอบด้วย 6 ยุทธศาสตร์ที่ครอบคลุมมาตรการควบคุม นับต้ังแต่เริ่มมีการแต่งต้ังคณะ ยาสูบทุกประเด็นส�ำหรับรัฐบาลส่วนกลาง ได้แก่ การสร้าง อนุกรรมการยกร่างปรับปรุงกฎหมาย เสริมความเข้มข้น และพัฒนาขีดความสามารถในการ ฉบบั นี้ เมอื่ 2554 จนถงึ เวลาทกี่ ฎหมาย ควบคมุ ยาสบู ของประเทศ การปอ้ งกนั มใิ หเ้ กดิ ผเู้ สพรายใหม่ ผ่านสภานิติบัญญัติแห่งชาติ เป็นเวลา และเฝ้าระวังธุรกิจยาสูบ การช่วยผู้เสพให้เลิกใช้ยาสูบ นานถึง 6 ปีเต็ม ตลอดเส้นทางเดิน การควบคุมและเปิดเผยส่วนประกอบผลิตภัณฑ์ยาสูบ ของร่างกฎหมายฉบับน้ี บริษัทบุหรี่ การท�ำสิ่งแวดล้อมให้ปลอดบุหรี่ และการใช้มาตรการภาษี ได้คัดค้านและเคลื่อนไหวเพื่อชะลอ และปราบปรามยาสูบผิดกฎหมาย ในระดับจังหวัดก็ได้มี กระบวนการออกกฎหมาย เช่น ขอเข้า การก�ำหนดแผนยทุ ธศาสตรก์ ารควบคมุ ยาสูบระดบั จงั หวดั มามีส่วนร่วมในการปรับปรุงกฎหมาย เพื่อให้คณะกรรมการควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบจังหวัด ซง่ึ เปน็ การขดั ตอ่ ขอ้ กำ� หนดของอนสุ ญั ญา ท่ีก�ำหนดไว้ในกฎหมายใหม่ น�ำไปปฏิบัติเพ่ือลดจ�ำนวน ควบคมุ ยาสบู ทห่ี า้ มภาคสี มาชกิ อนญุ าต ผสู้ ูบบหุ รีท่ ัว่ ประเทศตอ่ ไป ใหบ้ รษิ ทั บหุ รเ่ี ขา้ มามสี ว่ นรว่ มในการรา่ ง กฎหมาย นอกจากนบ้ี รษิ ทั บหุ รขี่ า้ มชาติ 58 สุขภาพคนไทย 2561 ได้มีส่วนก่อตั้งสมาคมการค้ายาสูบไทย ในปี 2555 ให้นี้เป็นองค์กรหลักในการ เคลื่อนไหวคัดค้านร่างกฎหมายควบคุม ยาสบู และสนบั สนนุ สมาคมชาวไรย่ าสบู ใหเ้ คลอ่ื นไหวคดั คา้ นรา่ งกฎหมายนดี้ ว้ ย3 การคัดค้านได้ด�ำเนินการอย่างเข้มข้น และตอ่ เนอื่ งในทกุ ขนั้ ตอน ตง้ั แตต่ น้ ทาง จนถึงการพิจารณาร่างกฏหมายโดย สภานิตบิ ัญญตั ิแห่งชาติ เป้าหมายในการคัดค้านกฎหมาย ของบรษิ ทั บหุ รม่ี หี ลายระดบั ระดบั สงู สดุ คือ ท�ำให้ไม่มีการออกกฎหมายเลย เช่น เม่ือกระทรวงสาธารณสุขเร่ิมเสนอกฎหมายต่อคณะ รัฐมนตรี สมาคมการค้ายาสูบก็ออกมาเคล่ือนไหวผ่านส่ือ ว่าร่างกฎหมายควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบไม่ใช่เรื่องเร่งด่วน รัฐบาลคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติไม่ควรเป็น ผู้พิจารณาร่างกฎหมายนี้ ควรรอให้รัฐบาลท่ีมาจากการ เลือกต้ังพิจารณา4 ซ่ึงหากเป็นไปตามนั้น กฎหมายฉบับนี้ อาจล่าช้าไปอกี อยา่ งนอ้ ย 6-7 ปี เปา้ หมายต่อมาคอื หากรา่ งกฎหมายเข้าสขู่ น้ั ตอนการ พิจารณา บริษัทบุหร่ีก็จะวิ่งเต้นคัดค้านให้การพิจารณา ล่าชา้ มากท่สี ุดเท่าท่ีจะเป็นไปได5้ แตห่ ากไมส่ ามารถรง้ั การ ออกกฎหมายไว้ได้อีกต่อไป ก็จะว่ิงเต้นแทรกแซงเพื่อให้มี การปรบั แก้ ลดความเข้มขน้ ของกฎหมายใหไ้ ดม้ ากท่ีสุด6

ประเด็นที่สมาคมการค้ายาสูบว่ิงเต้นคัดค้านมาก การรวบรวมรายชอ่ื สนบั สนนุ จงึ ยงั คงเดนิ หนา้ ตอ่ จนสดุ ทา้ ย ที่สุด คือ การห้ามแบ่งซองขายบุหร่ีเป็นรายมวน การห้าม มีผู้ลงชื่อสนับสนุนรวมท้ังหมดกว่า 15 ล้านคน นับได้ว่า โชว์ซองบุหร่ีที่ร้านค้าปลีก การห้ามท�ำซีเอสอาร์ และการ เป็นสถิติสูงสุดที่มีจ�ำนวนคนไทยลงชื่อสนับสนุนร่าง ออกมาตรการซองบุหร่ีแบบเรียบ มาตรการเหล่านี้ล้วนมี กฎหมายในประวตั ิศาสตร์ชาติไทย เป้าหมายเพื่อลดการเข้าถึงสินค้ายาสูบ โดยเฉพาะในกลุ่ม การท่ีมีผู้ลงช่ือสนับสนุนถึง 15 ล้านราย เป็นผลจาก เยาวชนนักสูบหน้าใหม่ เพราะข้อมูลการส�ำรวจพบว่า ความพยายามของเครอื ขา่ ยทท่ี ำ� งานควบคมุ ยาสบู ทวั่ ประเทศ ร้อยละ 88.3 ของเด็กไทยอายุ 15-17 ท่ีสูบบุหรี่ ซื้อบุหร่ี ตงั้ แตเ่ ครอื ขา่ ยหมออนามยั อสม. ทว่ั ประเทศ เครอื ขา่ ยครู เป็นมวนๆ7 เน่ืองจากไม่มีเงินเพียงพอท่ีจะซ้ือบุหร่ีเป็น เพ่ือโรงเรียนปลอดบุหร่ี เครือข่ายผู้หญิงสี่ภาค เครือข่าย ซอง ขณะที่การโชว์ซองบุหรท่ี ่ีจดุ ขายเป็นสว่ นหน่ึงของการ ยวุ ทศั น์ สมาพนั ธเ์ ครอื ขา่ ยแหง่ ชาตเิ พอื่ สงั คมไทยปลอดบหุ ร่ี โฆษณาและกระตนุ้ ใหเ้ กดิ การซอ้ื ซองบหุ รแี่ บบเรยี บทห่ี า้ ม เครอื ขา่ ยวชิ าชพี สขุ ภาพ เครอื ขา่ ยมลู นธิ ริ ณรงคเ์ พอ่ื การไม่ พิมพ์สีสันบนซองก็จะช่วยลดความเย้ายวนของซองบุหรี่ สูบบุหรี่ รวมทงั้ ภาคเี ครือข่าย สสส. ท่วั ประเทศ โดยเฉพาะต่อเด็กและเยาวชนที่จะหลงเข้ามาเป็นนักสูบ หน้าใหม่ ทั้งนี้พบว่าเม่ือเกิดการเสพติดบุหร่ีข้ึนแล้ว เด็ก 7 ความท้าทายของการลดการใช้ยาสบู ใน 10 คน จะไมส่ ามารถเลกิ บหุ รไี่ ปไดต้ ลอดชวี ติ และในอกี 3 คนที่เลกิ สบู ไดน้ ัน้ ตอ้ งใชเ้ วลานานโดยเฉลี่ยถงึ 22 ปี ยาสบู เปน็ สง่ิ เสพตดิ ท่ีมอี ำ� นาจการเสพตดิ สงู เทยี บเทา่ การเสพตดิ เฮโรอนี และธรุ กจิ ยาสบู เปน็ ธรุ กจิ ทมี่ อี ทิ ธพิ ลสงู เราผา่ นร่างกฎหมายน้ีมาไดอ้ ย่างไร? และมวี ฒั นธรรมการทำ� ธรุ กจิ ทไี่ มเ่ คยคำ� นงึ ถงึ โศกนาฏกรรม ที่สินค้ายาสูบก่อข้ึนกับผู้สูบบุหรี่และสังคม และใช้อิทธิพล รัฐมนตรีกระทรวงเด็กและเยาวชนประเทศไอร์แลนด์ ขัดขวาง ลดทอนความพยายามของสังคม รวมท้ังรัฐบาล เปิดเผยเมื่อ 3 ปีก่อน หลังจากท่ีไอร์แลนด์ผ่านร่าง ของประเทศต่างๆ ที่จะลดจ�ำนวนคนสูบบุหร่ี การควบคุม กฎหมายซองบุหรี่แบบเรียบว่า บริษัทบุหรี่ได้วิ่งเต้น ยาสูบจึงต้องประกอบด้วยมาตรการต่างๆ หลายมาตรการ คัดค้านร่างกฎหมายซองบุหรี่แบบเรียบหนักหน่วงที่สุดใน ด้วยกัน ตั้งแต่การข้ึนภาษี การควบคุมบุหร่ีหนี ประวัติศาสตร์ของการพิจารณากฎหมายของไอร์แลนด์ ภาษี การรณรงคป์ ระชาสมั พันธ์ การฟอ้ งรอ้ ง ส�ำหรับประเทศไทย มาตรการซองบหุ ร่ีแบบเรยี บเปน็ เพียง บริษัทบุหร่ีท่ีท�ำผิดกฎหมาย และการรักษา หน่ึงในกว่าสิบมาตรการที่บริษัทบุหร่ีไม่ต้องการให้อยู่ใน ผู้เสพติดบุหร่ีให้เลิกสูบ แต่ละมาตรการมี ร่างกฎหมาย จึงไม่ต้องสงสัยเลยว่า บริษัทบุหร่ีได้ใช้ความ วัตถุประสงค์แตกต่างกัน และทดแทน พยายามเพียงไร ในการคัดค้านร่างกฎหมายควบคุมยาสูบ กันไม่ได้ หมายความว่า นอกจากการ ฉบับใหม่ของไทย ติดตามสนับสนุนให้มีการบังคับใช้ แต่ด้วยความแน่วแน่ของทั้งฝ่ายบริหารและฝ่าย กฎหมายควบคุมยาสูบฉบับใหม่แล้ว นิติบัญญัติ ท�ำให้มีการเห็นชอบร่าง พ.ร.บ. โดยไม่มีการ มาตรการควบคุมยาสูบอ่ืนๆ ต้องได้ ตัดทงิ้ หรอื แกไ้ ขประเดน็ ตา่ งๆ ให้ออ่ นลง ตามทีบ่ ริษทั บหุ รี่ รับการให้ความส�ำคัญ ให้มีการด�ำเนิน เพียรพยายามวิ่งเต้นอย่างต่อเน่ือง โดยเสียง สนช. เกือบ การจากทุกภาคส่วนของหน่วยงาน ท้ังหมดได้ช่วยกันรักษาเน้ือหากฎหมายให้เป็นไปตามร่าง ที่เก่ียวข้องด้วย แผนยุทธศาสตร์การ เดิมที่กระทรวงสาธารณสขุ เสนอ ควบคุมยาสูบนับเป็นอีกเครื่องมือหนึ่ง ในสว่ นของกระแสสงั คมและภาคประชาชน การสนบั สนนุ ในการส่งเสริมสนับสนุนการบังคับใช้ ร่างกฎหมายฉบับนี้นับว่า “ท่วมท้น” จากการท่ีมีผู้ลงช่ือ กฎหมายควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบให้มี สนับสนุนถึง 10 ล้านคนในเดือน พฤษภาคม 25588 ประสทิ ธภิ าพ ท�ำให้ร่างกฎหมายผ่านการเห็นชอบของ ครม. ในเวลานั้น แต่เน่ืองจากการเดินทางของร่างกฎหมายคืบหน้าช้ามาก ภาพ : www.freepik.com

6 บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ “Inclusive Growth” จริงหรือ ภาพ : www.freepik.com หนึ่งในนโยบายหลักที่รัฐบาลเดินหน้าอย่างจริงจัง ในการลดภาระค่าครองชีพให้แก่ผู้มีรายได้น้อย ในปี 2560 ก็คือ “บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ” นั่นเอง แม้จะมีหลายเสียงที่ติติงถึงกระบวนการขั้นตอน ไปจนถึงเกณฑ์การ พิจารณาคุณสมบัติที่มีข้อโต้แย้งกันมากมาย แต่ก็คงปฏิเสธไม่ได้ว่าในเชิงภาพรวมแล้ว นี่คืออีกหนึ่งชุดมาตรการ ที่ออกมาช่วยเหลือประชาชนระดับฐานรากของรัฐบาลที่เห็นผลเป็นรูปธรรมที่สุดในปีที่ผ่านมา รฐั บาลของ พล.อ.ประยทุ ธ์ จนั ทร์โอชา ได้ตั้งเป้าหมาย “บัตรสวสั ดิการแหง่ รฐั ” ในยุค คสช. ยุทธศาสตร์ของประเทศไทยให้ “มั่นคง มั่งค่ัง ยั่งยืน” ซ่ึงสะท้อนมิติการเติบโตอย่างทั่วถึงของทุกภาคส่วน รฐั บาล พล.อ.ประยุทธ์ จนั ทร์โอชา ไดน้ �ำเสนอนโยบาย โดยในทางปฏิบัติได้จัดต้ังคณะกรรมการปฏิรูปประเทศ “เงนิ โอน แกจ้ น คนขยนั ” หรอื Negative Income Tax ทจ่ี ะ ด้านเศรษฐกิจ อันมี ดร.ประสาร ไตรรัตน์วรกุล อดีตผู้ว่า อุดหนุนเงินแก่กลุ่มคนยากจนหรือด้อยโอกาสในสังคม และ การธนาคารแห่งประเทศไทย เป็นประธาน ซ่ึงได้น�ำเสนอ อาจรวมถึงนโยบายอุดหนุนรายได้ขั้นพ้ืนฐานของประชาชน ยทุ ธศาสตรห์ ลกั สำ� คญั คอื เศรษฐกจิ ไทยจะตอ้ ง “แขง่ ขนั ได-้ หรอื Universal Basic Income ซงึ่ บางประเทศเรม่ิ ทดลองใช้ กระจายไปสู่ทุกคน-ย่ังยืน” และก�ำหนดเป้าหมายย่อย แลว้ แตไ่ ดร้ บั เสยี งตอ่ ตา้ นจากหลายภาคสว่ น ทง้ั นกั วชิ าการ 3 ประการ ได้แก่ 1) กระตุ้นความเร็วในการเติบโตของไทย และประชาชนวา่ ยงั ไมส่ ามารถตอบโจทยไ์ ดอ้ ยา่ งแทจ้ รงิ และ (Speed of Growth) 2) การกระจายโอกาสเศรษฐกิจ อาจกลายเป็นภาระทางการคลังของประเทศในอนาคต2 ฐานราก (Quality of Growth) และ 3) การสรา้ งการเตบิ โต ภาครฐั พยายามอธบิ ายขอ้ ดขี องนโยบายดงั กลา่ ววา่ จะสามารถ อย่างย่ังยืน (Sustainability of Growth)1 ชว่ ยพฒั นาระบบภาษแี ละชว่ ย “หาตวั คนมรี ายไดน้ อ้ ย” โดยใช้ เครือ่ งมอื ของระบบภาษีเงนิ ไดบ้ คุ คลธรรมดา แต่กไ็ มไ่ ด้ผล 60 สุขภาพคนไทย 2561

รัฐบาลเปิดให้มีการลงทะเบียนสวัสดิการแห่งรัฐ ย้อนรอยสวัสดกิ ารแห่งรัฐในอดตี ซึ่งเริ่มต้นคร้ังแรกในปี 2559 และเป็นท่ีมาของนโยบาย จากแรกเกิดสสู่ ูงวัย “บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ” หรือบัตรผู้มีรายได้น้อยในปี 2560 ในท่ีสดุ โดยให้ผู้ท่มี รี ายได้น้อยกว่า 100,000 บาทตอ่ ปีและ นโยบายบตั รสวสั ดกิ ารแหง่ รฐั ในยคุ คสช. มวี ตั ถปุ ระสงค์ ไม่ถือครองสินทรัพย์ตามเกณฑ์มาลงทะเบียนเพื่อรับบัตร หลักเพื่อให้การใช้จ่ายงบประมาณของรัฐบาลตรงจุดและมี ดังกล่าวไปใช้จ่ายในชีวิตประจ�ำวัน จนถึงวันท่ี 29 สิงหาคม ประสิทธิภาพ แตกต่างจากเดิมท่ีประชาชนทุกคนไม่ว่าจะ 2560 คณะรัฐมนตรีได้มีมติอนุมัติวงเงิน 41,940 ล้านบาท เปน็ ผมู้ รี ายไดน้ อ้ ยหรอื ไม่ กอ็ าจไดร้ บั สวสั ดกิ ารจากนโยบาย ชว่ ยเหลือประชาชน 11.67 ลา้ นคน3 ต่างๆ หากย้อนกลับไปดูพัฒนาการของสวัสดิการสังคมของ ไทยที่ผ่านมาตลอดช่วงเวลาสองทศวรรษ พบว่ามีนโยบาย ภาพ : https://thestandard.co/poorcard ท่ีสามารถเข้าข่ายสวัสดิการของรัฐท่ีด�ำเนินการมาอย่าง ต่อเน่อื งจนถึงปจั จุบัน 6 มาตรการ ได้แก่ เบีย้ ยงั ชีพผูส้ งู อายุ สำ� หรบั บัตรสวัสดิการแหง่ รฐั ระยะทห่ี นึ่ง ดร.กอบศักด์ิ คนพิการ ผู้ป่วยโรคเอดส์ รถเมล์ฟรี รถไฟฟรี ไฟฟ้าฟรี ภูตระกูล รัฐมนตรีประจ�ำส�ำนักนายกรัฐมนตรีกล่าวว่ามี โดยใชว้ งเงนิ รวมถงึ 616,377 ลา้ นบาท หรอื ตกปลี ะ 24,000 เปา้ หมายเนน้ การชว่ ยเหลอื ลดภาระคา่ ครองชพี แกผ่ มู้ รี ายได้ ล้านบาท และหากนับเฉพาะปีที่ได้ด�ำเนินมาตรการทั้งหมด นอ้ ยผา่ นวงเงนิ สวสั ดกิ ารเบอื้ งตน้ ทง้ั คา่ สนิ คา้ อปุ โภคบรโิ ภค ตั้งแต่ปี 2551 เป็นต้นมา พบว่ารัฐใช้เงินไปแล้ว 586,871 ท่ีจ�ำเป็น ค่าซื้อก๊าซหุงต้ม ค่ารถโดยสาร ไม่ว่าจะเป็นรถเมล์ ลา้ นบาท หรอื ปลี ะ 60,000 ล้านบาท รถไฟฟ้า รถ บขส. และรถไฟ ก่อนที่รัฐบาลจะศึกษาข้อมูล ท้ังนี้มาตรการสวัสดิการแห่งรัฐท่ีเร่ิมต้นเป็นอันดับ ของผู้ลงทะเบียนและออกแบบมาตรการท่ีเหมาะสมย่ังยืน แรกๆ ได้แก่มาตรการช่วยเหลือผู้สูงอายุ ผู้พิการ และผู้ป่วย ส�ำหรับแต่ละบุคคล ขณะที่แนวทางส�ำหรับบัตรสวัสดิการ โรคเอดส์ ซึ่งเป็นกลุ่มผู้ด้อยโอกาสที่สามารถระบุตัวตนได้ แห่งรัฐ ระยะที่ 2 ซึ่งคณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบเมื่อวันท่ี 9 ชัดเจนและตรงจุด โดยมาตรการเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุเร่ิมต้น มกราคม 2561 จะเน้นการ “พัฒนาคุณภาพชีวิต” แก่ผู้มี ในปี 2536 สมัยรัฐบาลชวน หลีกภัย เพ่ือให้เงินช่วยเหลือ รายได้น้อย ใน 4 มิติ ได้แก่ การมีงานท�ำ การฝึกอบรมและ ผสู้ งู อายทุ ม่ี ฐี านะยากจน โดยใชง้ บประมาณ 32 ลา้ นบาท จำ� นวน การศึกษา การเข้าถึงแหล่งเงินทุนในระบบ และการเข้าถึง 20,000 คน และเพ่ิมขึ้นอย่างต่อเน่ือง โดยในปี 2559 สงิ่ จำ� เป็นพื้นฐาน4 เพมิ่ ขนึ้ จนถงึ 64,770.36 ลา้ นบาท ดว้ ยจำ� นวนผไู้ ดร้ บั สวสั ดกิ าร 8,157,175 คน สำ� หรบั เบยี้ ยงั ชพี คนพกิ าร เรมิ่ ตน้ ในปี 2547 วงเงนิ งบประมาณ 144 ลา้ นบาท จำ� นวนผพู้ กิ าร 24,000 คน และคอ่ ยๆ ทยอยเพมิ่ ขนึ้ โดยลา่ สดุ ในปี 2560 เปน็ จำ� นวนเงนิ 14,322.69 ลา้ นบาท จำ� นวนผพู้ กิ าร 1,491,947 คน สำ� หรบั เบ้ียยังชีพผู้ป่วยโรคเอดส์ เร่ิมต้นในปี 2547 เช่นเดียวกัน ดว้ ยวงเงนิ งบประมาณ 36 ลา้ นบาท จำ� นวนผปู้ ว่ ย 6,000 คน และคอ่ ยๆ ทยอยเพมิ่ ขน้ึ โดยในปี 2560 เปน็ วงเงนิ 508.94 ลา้ นบาท จำ� นวนผปู้ ว่ ย 84,824 คน ในปี 2551 ภายหลังวิกฤติการเงินโลกในสหรัฐอเมริกา และยุโรป ประเทศไทยได้รับผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ รัฐบาลจ�ำต้องใช้มาตรการทางการคลังทั้งระยะส้ันและยาว หลายมาตรการเพ่ือกระตุ้นเศรษฐกิจ โดยหนึ่งในนโยบายท่ี สามารถจดั วา่ เปน็ สวสั ดกิ ารรฐั ทดี่ ำ� เนนิ การตอ่ เนอื่ งมาตลอด คอื มาตรการรถเมล-์ รถไฟฟรี ซงึ่ ใหบ้ รกิ ารแกป่ ระชาชนทกุ คน นบั เปน็ สวสั ดกิ ารรฐั อนั แรกนอกจากสวสั ดกิ ารดา้ นสขุ ภาพที่ 6110 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ

ให้บริการในรูปแบบนี้ โดยเบ้ืองต้นคาดว่าจะเป็นมาตรการ ประมาณ 554.56 ล้านบาท ต่อมาในปีงบประมาณ 2560- ช่ัวคราวเพ่ือช่วยบรรเทาภาระของประชาชนในช่วงวิกฤต 2561 รฐั บาลไดเ้ พม่ิ วงเงนิ เปน็ 600 บาทตอ่ เดอื น รวมทง้ั เพมิ่ เศรษฐกจิ อยา่ งไรกต็ าม นโยบายดงั กลา่ วกลบั ถกู ตอ่ อายเุ รอื่ ย ระยะเวลาเปน็ 3 ปี โดยในปงี บประมาณ 2560 มจี ำ� นวนเดก็ มาจนถึงปัจจุบัน และเพิ่งยกเลิกไปภายหลังรัฐบาล พล.อ. แรกเกดิ 142,154 คน เปน็ วงเงนิ 3 ปรี วม 3,070.53 ลา้ นบาท ประยุทธ์ฯ หันมาใช้นโยบายบัตรสวัสดิการแห่งรัฐแทน โดยนโยบายดงั กลา่ วเรมิ่ ตน้ แตช่ ว่ งสน้ิ ปี 2551 ถงึ ปี 2560 ระยะ ปัญหาในทางปฏบิ ตั แิ ละข้อเสนอแนะ เวลา 8 ปี 11 เดือน โดยด�ำเนินการต่ออายุท้ังสิ้น 22 ครั้ง ครงั้ ละ 1-6 เดอื น วงเงนิ รวม 34,920 ลา้ นบาท แบง่ เปน็ รถเมล์ ดร.สมชัย จิตสุชน ผู้อ�ำนวยการวิจัยด้านการพัฒนา 26,569 ล้านบาท (สัดส่วน 76% ของวงเงินทั้งหมด) อย่างท่ัวถึง TDRI กล่าวถึงนโยบายบัตรสวัสดิการแห่งรัฐว่า และรถไฟ 8,760 ลา้ นบาท ทำ� ใหโ้ ดยเฉลย่ี รฐั ใชง้ บประมาณ ต้องมองแยก 2 ประเด็นคือการออกแบบนโยบายและการ ปลี ะ 3,916.23 ล้านบาท หรอื 326.35 ลา้ นบาทตอ่ เดอื น ปฏบิ ตั ิ โดยในดา้ นการออกแบบมเี ปา้ หมายหลกั เพอื่ ใหร้ ฐั บาล นอกจากนโยบายรถเมล์ รถไฟฟรีแล้ว รัฐบาลท่ีผ่านมา สามารถระบุตัวผู้มีรายได้น้อยและสามารถให้การช่วยเหลือ ยงั มมี าตรการไฟฟา้ ฟรเี ชน่ กนั โดยงานศกึ ษาของสถาบนั วจิ ยั ได้ตรงจุดและใช้งบประมาณไปอย่างมีประสิทธิภาพท่ีสุด เพ่ือการพัฒนาประเทศไทย หรือ TDRI ระบุว่าในปี 2551 แตค่ ำ� ถามคอื การใหผ้ มู้ รี ายไดน้ อ้ ยออกมาลงทะเบยี นดว้ ยตนเอง รัฐบาลออกมาตรการชั่วคราวเพ่ือลดภาระค่าใช้จ่ายของ จะทำ� ให้เข้าถงึ ผู้มรี ายไดน้ อ้ ยทแี่ ทจ้ รงิ ได้มากน้อยเพียงใด ประชาชนช่วงเศรษฐกิจตกต�่ำให้เฉพาะกลุ่มบ้านท่ีอยู่อาศัย ส�ำหรับทางออก ดร.สมชัยฯ กล่าวว่า ในทางทฤษฎี หรือบ้านเช่าเท่านั้น และหากใช้ไฟฟ้าตั้งแต่ 0-79 หน่วยต่อ คือข้อมูลการใช้จ่าย อาจเรียกได้ว่าเป็น Big Data ทุกวันน้ี เดือนจะไม่ต้องเสียค่าไฟ แต่ถ้าใช้ตั้งแต่ 80-150 หน่วยจะ รฐั บาลยงั ไมไ่ ดเ้ อาขอ้ มลู นม้ี าใช้ ถา้ รวู้ า่ ใน 11 หรอื 14 ลา้ นคน ต้องเสียค่าไฟครึ่งหนึ่ง ต่อมาในปี 2552-2554 มีการปรับ มีพฤติกรรมการใช้จ่ายตามปกติอย่างไรบ้าง พฤติกรรม เกณฑเ์ ปน็ เฉพาะกลมุ่ บา้ นทอ่ี ยอู่ าศยั เทา่ นนั้ และปรบั จำ� นวน บางประเภทจะบอกไดว้ า่ เขาไมใ่ ชค่ นจน ถา้ มขี อ้ มลู ประเภทน้ี การใช้ไฟฟ้าเหลือเพียงไม่เกิน 90 หน่วยต่อเดือน โดยบ้าน เข้ามาจะคัดคนออกได้อีกมาก แต่ว่าต้องมีความร่วมมือจาก ที่เข้าเกณฑ์จะได้รับยกเว้นค่าไฟท้ังหมด ต่อมาช่วงกลางปี หลายหนว่ ยงาน โดยรฐั บาลอาจตอ้ งออกกฎหมายใหมเ่ พอื่ ให้ 2554 มาตรการไฟฟา้ ฟรถี กู ปรบั ใหก้ ลายเปน็ มาตรการถาวร สามารถเขา้ ถงึ ขอ้ มลู เชน่ เรอ่ื งบตั รเครดติ หรอื บตั รเดบติ ของ และกำ� หนดเกณฑ์ให้เฉพาะผู้ใช้ไฟฟ้าที่ติดตั้งมิเตอร์ขนาด 5 ธนาคาร วา่ แตล่ ะคนจา่ ยเรอ่ื งอะไร ซงึ่ เปน็ เรอ่ื งทอ่ี ยใู่ นวสิ ยั ที่ (15) แอมแปร์ และใชไ้ ฟฟา้ ไมเ่ กนิ 90 หนว่ ยตอ่ เดอื นเทา่ นนั้ ท�ำได้ คอื ใช้เทคโนโลยไี ด้ แต่ใช้ไดเ้ ฉพาะการแก้ปัญหาคนไม่ และกำ� หนดใหเ้ ปลย่ี นแหลง่ เงนิ จากภาระงบประมาณเปน็ การ จนมาจด ส่วนปญั หาคนจนไม่มาจดต้องแกไ้ ขอีกแบบหนงึ่ 5 อุดหนุนของผู้ใช้ไฟฟ้ารายอ่ืน (Cross-Subsidy) ก่อนท่ีใน เวลาต่อมาจะปรับลดจ�ำนวนการใช้ไฟฟ้าเหลือเพียง 50 เสียงประชาชน รา้ นธงฟา้ ตอบโจทย์หรือไม่ หนว่ ยและเพม่ิ เงอ่ื นไขวา่ จะตอ้ งไมเ่ ปน็ นติ บิ คุ คล รวมทง้ั ตอ้ ง ใช้ต่�ำกว่า 50 หน่วยติดต่อกัน 3 เดือน ท้ังน้ีข้อมูลของการ อีกประเด็นส�ำคัญท่ีถูกพูดถึงของการใช้บัตรสวัสดิการ ไฟฟ้าส่วนภูมิภาคระบุว่าในปี 2556-2558 มีครัวเรือนได้รับ แห่งรัฐ คือเสียงของประชาชนกับเรื่องร้านธงฟ้าประชารัฐ สทิ ธริ ะหวา่ ง 3-5 ลา้ นครวั เรอื น หรอื 20-30% ของครวั เรอื น และการรูดบัตรผ่านเคร่ืองรูดบัตร หรือ EDC (อีดีซี) ท้ังหมดในเขตของการไฟฟา้ ซ่ึงปัจจุบันยังมีปัญหา เช่นการกระจายเคร่ืองรูดบัตรยังไม่ สุดท้ายในปี 2558 รัฐบาลของ พล.อ.ประยุทธ์ฯ ได้ ท่ัวถึง ท�ำให้ใช้บริการได้ยาก ขณะเดียวกันบางร้านค้าท่ี เพิ่มมาตรการเงินอุดหนุนเพื่อเลี้ยงดูเด็กแรกเกิด เร่ิมตั้งแต่ อยากร่วมโครงการอาจจะประสบปัญหาเร่ืองการเตรียมตัว ปีงบประมาณ 2559 จนถึงปัจจุบัน โดยในปีงบประมาณ และต้องลงทุนในการติดต้ังเครื่องไม้เครื่องมือต่างๆ ท�ำให้มี 2559 มีจ�ำนวนเด็กแรกเกิดได้รับการอุดหนุน 115,534 คน จ�ำนวนร้านธงฟ้าน้อยกว่าความต้องการของประชาชนที่จะ คนละ 400 บาทต่อเดือนเป็นระยะเวลา 1 ปี หรือใช้เงินงบ มาใช้บริการ ขณะเดียวกันการคัดเลือกร้านธงฟ้าอาจจะมี ปัญหาเรื่องการเอื้อประโยชน์แก่นายทุนบางราย ทั้งน้ีจาก 62 สุขภาพคนไทย 2561 ฐานข้อมูลของกระทรวงพาณิชย์ ณ เดือนมกราคม 2561

พบว่ามรี า้ นค้าธงฟา้ ทีร่ บั บัตรสวสั ดิการแหง่ รัฐ 18,277 แห่ง แห่งในกรุงเทพฯ ตั้งแต่ปี 2532 เนื่องจากเธอเป็นกรรมการ เฉล่ียจังหวัดละ 228 ร้าน โดยจังหวัดที่มีจ�ำนวนร้านมาก บรหิ ารกลมุ่ ออมทรพั ย์ ขณะท่ี “ลงุ ดำ� ” นายสชุ นิ เอย่ี มอนิ ทร์ ที่สุด 5 อันดบั ได้แก่ กรุงเทพมหานคร 930 รา้ น ศรสี ะเกษ นายกสมาคมคนไร้บ้าน เป็นอีกคนหน่ึงท่ีคุณสมบัติไม่ 719 ร้าน อุบลราชธานี 684 ร้าน ขอนแก่น 654 ร้าน และ ผ่านเกณฑ์ “คนจน” ในวัย 63 ปี อาศัยอยู่ที่ศูนย์พักพิงคน นครราชสีมา 536 รา้ น และจังหวดั ทีม่ จี ำ� นวนรา้ นนอ้ ยทสี่ ุด ไร้บ้านเขตตลิ่งชัน ลุงดำ� ยา้ ยจากการอาศยั สนามหลวงเปน็ ที่ 5 อนั ดบั ไดแ้ ก่ ตราด 67 รา้ น ภเู กต็ 61 รา้ น นครนายก 56 รา้ น อยมู่ าพกั อยใู่ นศนู ยพ์ กั พงิ แหง่ นตี้ งั้ แตป่ ี 2545 ปจั จบุ นั ยงั ชพี พงั งา 49 รา้ น และระนอง 41 รา้ น ทงั้ นหี้ ากเทยี บกบั จำ� นวน ดว้ ยการเกบ็ ของเกา่ ขายใหม้ รี ายไดพ้ อซอ้ื ขา้ วกนิ ในแตล่ ะวนั ผู้ถือบัตรสวัสดิการ 11.67 ล้านราย แต่ละร้านจะต้องให้ อกี บทบาทของลุงด�ำคอื เปน็ แกนน�ำกลุ่มคนไรบ้ ้าน ทำ� ใหเ้ ขา บริการเฉลี่ย 639 รายตอ่ เดอื น6 มชี อื่ ในบญั ชที เ่ี ปดิ ขน้ึ เพอ่ื ระดมทนุ สรา้ งศนู ยค์ นไรบ้ า้ นในตา่ ง นอกจากนี้ยังพบปัญหาการทุจริตในบางพ้ืนท่ี โดยผู้มี จังหวัด เมื่อให้หน่วยงานของรัฐตรวจสอบพบบัญชีธนาคาร รายได้น้อยเอาบัตรสวัสดิการไปแลกเป็นเงินกับร้านธงฟ้า ของลงุ ด�ำในระบบ เขาจึงไม่ได้สทิ ธริ ับบตั รคนจนในรอบน7ี้ ในพื้นท่ีโดยไม่เอาสินค้า ซึ่งถือว่าผิดเงื่อนไข แม้ว่าภาครัฐ จะออกมาระบุว่าหากมีการตรวจสอบแล้วว่าท�ำผิดจริงจะ กา้ วต่อไปของ บัตรสวัสดิการแห่งรฐั ดำ� เนนิ การลงโทษตามกระบวนการ ตงั้ แตถ่ อดรา้ นธงฟา้ ออก จากทะเบียนร้านธงฟ้ากับกระทรวงพาณิชย์ และยึดเคร่ือง “สวสั ดกิ ารสงั คมแหง่ รฐั ” ในสมยั รฐั บาล พล.อ.ประยทุ ธฯ์ อดี ซี คี นื สว่ นผถู้ อื บตั รสวสั ดกิ ารจะถกู ระงบั วงเงนิ ในบตั รทนั ที ได้พัฒนานโยบาย “บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ” หรือบัตรผู้มี แตใ่ นทางปฏบิ ตั ยิ งั เปน็ ทส่ี งสยั วา่ จะสามารถตรวจสอบไดม้ าก รายได้น้อย โดยให้ผู้ที่มีรายได้น้อยตามเกณฑ์มาลงทะเบียน นอ้ ยเพียงใด เน่อื งจากมผี ถู้ อื บตั รนับ 10 ล้านคนและร้านค้า เพื่อรับบัตรดังกล่าวไปใช้จ่ายในชีวิตประจ�ำวัน นอกจากน้ี ธงฟ้านับหม่ืนรา้ น ยังมีการจัดท�ำโครงการต่อเน่ืองหลายมาตรการ เพื่อพัฒนา รายงานขา่ วจากบบี ซี ไี ทย ลงพน้ื ทส่ี ำ� รวจเสยี งประชาชน ศักยภาพของผู้มีรายได้น้อยให้สามารถพ่ึงตนเองได้ใน พบว่ายังมีปัญหาหลายประการ ตัวอย่างเช่น ปัญหาเกณฑ์ ระยะยาว อย่างไรก็ตามการจัดท�ำฐานข้อมูลผู้มีรายได้น้อย คัดเลือกไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง เช่น นางหนูเกณ และการตรวจสอบฐานขอ้ มลู ดงั กลา่ วเพอื่ ใหส้ ามารถชว่ ยเหลอื อนิ ทจนั ทร์ อายุ 57 ปี ซงึ่ ยงั ชพี ดว้ ยการขายขา้ วเหนยี วหมปู ง้ิ กลุ่มเป้าหมายได้ตรงจุดนั้นจ�ำเป็นต้องพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ในชุมชนริมทางรถไฟสายทา่ เรือ คลองเตย กรงุ เทพฯ พบวา่ อีกท้ังจ�ำเป็นต้องปรับเปลี่ยนมาตรการต่างๆ ให้เหมาะสม ระบบการตรวจสอบสทิ ธิบนหนา้ เว็บไซตก์ รมบญั ชกี ลางระบุ เพ่ือให้ผู้มีรายได้น้อยจ�ำนวนหลายล้านคนสามารถผ่านช่วง ว่าเพราะเธอมีที่ดิน 5 ไร่ และมีบัญชีออมทรัพย์ท่ีมียอดเงิน เวลาที่ยากล�ำบาก และสามารถพัฒนาทักษะและได้รับการ ในบัญชีเกิน 100,000 บาท จึงท�ำให้ไม่ผ่านเกณฑ์ ขณะที่ สนบั สนุนเรอ่ื งการประกอบอาชพี จนลมื ตาอา้ ปากได้ในทสี่ ดุ หนูเกณ อาศัยอยู่ในชุมชนแออัดใกล้ทางด่วนคลองเตย อีกท้ังต้องติดตามกันให้ดีว่าในปี 2561 โครงการ ปลกู สรา้ งบา้ นพกั บนทด่ี นิ เชา่ ของเอกชน คา่ เชา่ เดอื นละ 800 บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ เฟสท่ี 2 จะปิดจุดอ่อน เพ่ิมจุดแข็ง บาท มรี ายไดว้ นั ละ 100-300 บาทจากการขายหมยู า่ ง ไกย่ า่ ง ลดภาระค่าครองชีพ และเพิ่มเงินในกระเป๋าให้แก่ประชาชน ข้าวเหนียว นอกจากน้ีเธอยังรับจ้างท�ำความสะอาดที่มูลนิธิ สมดงั จดุ มงุ่ หมายของรัฐบาลไดม้ ากน้อยเพียงใด แหง่ หนงึ่ ไดค้ า่ จา้ งเดอื นละ 2,500 บาท และบางครง้ั กม็ รี ายได้ จากการรับจ้างท�ำอาหารซึ่งไม่แน่นอน ทั้งหมดต้องจุนเจือ ครอบครัวที่มีสมาชิก 7 คน ส่วนที่ดิน 5 ไร่ ท่ี จ.ขอนแก่น น้ันเป็นที่ดินมรดกจากครอบครัว ทุกวันน้ีใช้ท�ำนา แต่ไม่ได้ ขายข้าวมา 2 ปี แล้ว เป็นการปลูกไว้กินในหมู่เครือญาติ สว่ นบญั ชธี นาคารทร่ี ะบวุ า่ เธอมเี งนิ เกนิ 1 แสนบาทนนั้ เปน็ บญั ชี กลุ่มออมทรัพย์ท่ีก่อตั้งร่วมกับสมาชิกในชุมชนแออัดหลาย ภาพ : www.chiangmainews.co.th

7 การพัฒนา ภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไท ภาพ : https://www.innovalaboem.com/assets/uploads/2017/12/cover.jpg เครือข่ายภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพเริ่มดำ�เนินการอย่างเป็นรูปธรรมตั้งแต่มีกระบวนการสมัชชาสุขภาพครั้งที่ 1 เมือ่ ปี 2544 ในสมยั ทีย่ งั ไมม่ ี พ.ร.บ. สขุ ภาพแหง่ ชาติ กระบวนการสมชั ชาสขุ ภาพทำ�ใหเ้ กดิ เวทขี องภมู ปิ ญั ญาทอ้ งถิน่ ด้านสุขภาพ การแพทย์พื้นบ้านและการแพทย์แผนไทยขึ้น เพื่อเป็นพื้นที่ในการขับเคลื่อนและพัฒนางานอย่างเข้มแข็ง ซึ่งเป็นปัจจัยหนึ่งในการทำ�ให้เกิดแผนยุทธศาสตร์ชาติ การพัฒนาภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไท ฉบับท่ี 1 พ.ศ. (พ.ศ. 2560–2579) การพัฒนาตามหลักปรัชญาของ 2550 – 2554 และฉบับท่ี 2 พ.ศ. 2555-2559 มีรูปธรรม เศรษฐกิจพอเพียง และธรรมนูญว่าด้วยระบบสุขภาพแห่ง ความส�ำเร็จที่เกิดข้ึนจากการขับเคล่ือนแผนยุทธศาสตร์ฯ ชาติ ฉบบั ท่ี 2 พ.ศ. 2559 หมวดวา่ ดว้ ยการสง่ เสรมิ สนบั สนนุ หลายเร่ือง เช่น โรงพยาบาลแพทย์แผนไทยต้นแบบ การใช้และพัฒนาภูมิปัญญาท้องถ่ินด้านสุขภาพ การแพทย์ การประกาศใช้พระราชบัญญัติวิชาชีพการแพทย์แผนไทย แผนไทย การแพทย์พื้นบ้านและการแพทย์ทางเลือกอ่ืน พ.ศ. 2556 การจดั ตง้ั กองทนุ การแพทยแ์ ผนไทยในระบบหลกั เพอ่ื สานตอ่ งานภมู ปิ ญั ญาทอ้ งถนิ่ ตอ่ ยอดยกระดบั การแพทย์ ประกนั สขุ ภาพ รวมถงึ การเพม่ิ ขน้ึ ของรายการยาจากสมนุ ไพร แผนไทย การแพทยพ์ ื้นบ้านและการแพทยท์ างเลอื ก ในบัญชียาหลักแห่งชาติ จนท�ำให้มูลค่าทางเศรษฐกิจจาก ในสมัยรัฐบาลของนายกรัฐมนตรี พล.อ.ประยุทธ์ การผลิตยาจากสมุนไพรภายในประเทศสูงกว่าการน�ำเข้าถึง จนั ทรโ์ อชา ไดส้ งั่ การใหก้ ระทรวงสาธารณสขุ รว่ มกบั หนว่ ยงาน 7 เท่า1 ท่ีเกี่ยวข้องพัฒนาพืชสมุนไพรไทยให้สามารถใช้ประโยชน์ ต่อมาได้มีการพัฒนาต่อยอดการด�ำเนินงานจนเกิด ไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ เปน็ ทยี่ อมรบั และสรา้ งมลู คา่ เพม่ิ ใหแ้ ก่ แผนยุทธศาสตร์ฯ ฉบับท่ี 3 พ.ศ. 2560-2564 โดยมี ผลติ ภณั ฑแ์ ปรรปู จากสมนุ ไพร จงึ ไดเ้ กดิ แผนแมบ่ ทแหง่ ชาติ นพ.เปรม ชินวันทนานนท์ เป็นประธาน โดยมีการพิจารณา ว่าด้วยการพัฒนาสมุนไพรไทย ฉบับท่ี 1 พ.ศ. 2560-2564 ถึงความสอดคล้องกับกรอบยุทธศาสตร์ชาติ ระยะ 20 ปี ขึ้นเพื่อให้สมุนไพรไทยเป็นพลังในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ 64 สุขภาพคนไทย 2561

ของประเทศตอ่ ไปในอนาคต และเปน็ ผนู้ ำ� ผลติ ภณั ฑส์ มนุ ไพร ของภูมิภาคอาเซียน อันจะน�ำมาสู่ความมั่นคงทางสุขภาพ และความยัง่ ยืนของเศรษฐกจิ ไทยตอ่ ไปด้วย2 ยุทธศาสตร์ชาติการพัฒนาภูมปิ ญั ญาไท ภาพ : www.freepik.com สุขภาพวถิ ีไท ยทุ ธศาสตรท์ ี่ 1 การสรา้ งภมู ปิ ญั ญาไท สขุ ภาพวถิ ไี ทให้ แผนยทุ ธศาสตรช์ าตกิ ารพฒั นาภมู ปิ ญั ญาไท สขุ ภาพวถิ ี เขม้ แขง็ ดว้ ยองคค์ วามรู้ ใชค้ วามรู้ ปญั ญา และงานศกึ ษาวจิ ยั ไท นับเป็นแผนแม่บทในการขับเคลื่อนนโยบายและทิศทาง นำ� การเปลยี่ นแปลง (Wisdom) ส�ำคัญ ตลอดจนสานพลังทุกหน่วยงาน เพ่ือยกระดับการ ยุทธศาสตร์ที่ 2 การบูรณาการระบบบริการการแพทย์ แพทย์แผนไทย สมุนไพร หมอพื้นบ้าน ปราชญ์ชาวบ้าน แผนไทย การแพทย์พน้ื บ้าน การแพทยท์ างเลอื ก และระบบ ฯลฯ ซง่ึ เช่อื มโยงกับวถิ ชี วี ิต ประเพณี และวัฒนธรรมไทยมา ยาจากสมุนไพรกับระบบการแพทย์อื่นๆ (Integration of อยา่ งยาวนาน โดยมคี ณะกรรมการพัฒนาภูมิปญั ญาทอ้ งถน่ิ Health Service Systems) ดา้ นสขุ ภาพภายใตค้ ณะกรรมการสขุ ภาพแหง่ ชาตเิ ปน็ แกนหลกั ยุทธศาสตร์ที่ 3 นับเป็นหัวใจส�ำคัญในการขับเคลื่อน ในการผลักดันยทุ ธศาสตรฯ์ ตลอดช่วง 10 ปที ผี่ า่ นมา นำ� ไป คือการเสริมสร้างขีดความสามารถของประชาชน บุคลากร สกู่ ารพฒั นาทง้ั ดา้ นความรทู้ างวชิ าการ ระบบบรกิ ารสขุ ภาพ และเครอื ขา่ ย (Capacity Building) และมาตรฐานสมนุ ไพรไทย คณะกรรมการพัฒนาภูมิปัญญา ทงั้ นย้ี ทุ ธศาสตรช์ าตฯิ มมี าตรการรองรบั ทงั้ ดา้ นวชิ าการ ทอ้ งถนิ่ ดา้ นสขุ ภาพจงึ จดั ทำ� (รา่ ง) ยทุ ธศาสตรช์ าตกิ ารพฒั นา ด้านนโยบายและกฎหมาย ด้านการพัฒนาขีดความสามารถ ภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไท ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2560 – 2564 ด้านการเงิน และด้านระบบและกลไก รวมถึงได้ก�ำหนด ท่ีผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐ งบประมาณ ตัวชี้วัด และหน่วยงานที่ต้องดูแลรับผิดชอบ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม ต้ังแตร่ ะดับท้องถนิ่ จนถึง ซ่ึงสามารถน�ำยุทธศาสตร์ชาติฯ ไปใช้อ้างอิง เป็นกรอบและ ระดับประเทศ มีการรับฟังความคิดเห็นใน “สมัชชาสุขภาพ ทศิ ทางในการขับเคลอื่ นรว่ มกนั เฉพาะประเด็น” ว่าด้วยการพิจารณา (ร่าง) ยุทธศาสตร์ หากเปรยี บเทยี บจดุ เดน่ และจดุ เนน้ ของแผนยทุ ธศาสตร์ ชาติ การพัฒนาภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไท ฉบับท่ี 3 (พ.ศ. ชาติ การพัฒนาภูมิปัญญาไทย สุขภาพวิถีไทย ท้ัง 3 ฉบับ 2560–2564) เมอื่ วนั ที่ 1 กนั ยายน 2559 ในงานการประชมุ คือ ฉบบั ท่ี 1 พ.ศ. 2550-2554 ฉบับท่ี 2 พ.ศ. 2555-2559 วชิ าการประจำ� ปี การแพทยแ์ ผนไทย การแพทยพ์ น้ื บา้ นและ และฉบับที่ 3 พ.ศ. 2560-2564 จะพบว่า ฉบับที่ 1 มุ่งเน้น การแพทย์ทางเลือก คร้ังท่ี 13 ปัจจุบันยุทธศาสตร์ชาติฯ การจดั การความรใู้ หค้ วามสำ� คญั ตอ่ การสรา้ งและการจดั การ ฉบับท่ี 3 ได้รับความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรีแล้ว เม่ือ ความรู้ภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไท นับเป็นแผนแม่บทท่ีใช้ 12 กนั ยายน 2560 โดยสาระสำ� คญั คอื มเี ปา้ หมายใหป้ ระชาชน กำ� หนดทศิ ทางการดำ� เนนิ การ ซงึ่ ครอบคลมุ ทงั้ ระบบของการ สามารถเข้าถึงและใช้บริการระบบการแพทย์แผนไทย แพทยแ์ ผนไทย การแพทย์พื้นบา้ น และการแพทย์ทางเลือก การแพทย์พ้ืนบ้าน และการแพทย์ทางเลือกท่ีมีคุณภาพ มีการขับเคล่ือนทั้งในระดับนโยบายและระดับการปฏิบัติ ได้มาตรฐาน ปลอดภัย และใช้อย่างสมเหตุสมผล เป็นฐาน เพอ่ื ใหเ้ ปน็ ระบบบรกิ ารสขุ ภาพหลกั ของประเทศ คขู่ นานกบั ในการสร้างเสริมและพ่ึงตนเองด้านสุขภาพ และให้ภาคี การแพทย์แผนปัจจุบัน ซ่ึงส�ำนักงานหลักประกันสุขภาพ เครือข่ายทุกระดับใช้เป็นกรอบและทิศทางในการขับเคล่ือน แห่งชาติ (สปสช.) ได้ให้ความส�ำคัญต่อการพัฒนาการ ภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไท ร่วมกัน ครอบคลุมมาตรการ ด้านวิชาการ (Education) ด้านนโยบายและกฎหมาย (Enforcement) และด้านการพัฒนาขีดความสามารถ (Empowerment) ประกอบด้วย 3 ประเด็นยุทธศาสตร์ ส�ำคญั (ค�ำยอ่ WIC) ได้แก่ 6510 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ

ใหบ้ รกิ ารแพทยแ์ ผนไทยในสถานบรกิ ารของรฐั โดยสนบั สนนุ ทั้งนี้ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ภายใต้รัฐธรรมนูญมี 2560 ค่าใช้จ่ายเพิ่มข้ึนจาก 0.50 บาท/ประชากรในปี 2551 ได้ก�ำหนดยุทธศาสตร์ความเป็นเลิศ 4 ด้าน (Excellence) เป็น 6 บาท/ประชากรในปี 2554 ด้านระบบยาไทยและ กบั การพฒั นาการแพทยแ์ ผนไทยสู่ 16 แผนงาน 48 โครงการ สมุนไพรขณะนั้นก็มีการบรรจุยาไทยและสมุนไพรในบัญชี ประกอบด้วยความเป็นเลิศด้านการดูแลส่งเสริมสุขภาพ ยาหลกั แหง่ ชาตริ วม 71 รายการ เหลา่ นนี้ บั เปน็ ผลสำ� เรจ็ ของ ผู้สูงอายุ (Long Term Care) ผ่านกลไกชมรมผู้สูงอายุ แผนยทุ ธศาสตรฉ์ บบั แรกทค่ี อ่ ยๆ บงั เกดิ ใหเ้ หน็ เปน็ รปู ธรรม (Prevention and Promotion Excellence) การส่งเสริม มาถงึ แผนยทุ ธศาสตรฯ์ ฉบบั ท่ี 2 ทย่ี งั คงสบื ทอดเจตนารมณ์ การจัดบริการแพทย์แผนไทยและการใช้ยาสมุนไพรใน และดำ� เนนิ การตอ่ เนอ่ื งจากแผนฉบบั ท่ี 1 แตเ่ นน้ การทำ� งาน สถานบริการทุกระดับด้วย 4 มาตรการหลัก (Service ภาคประชาชนและชมุ ชนทอ้ งถนิ่ มากขน้ึ มงุ่ สกู่ ารพง่ึ ตนเองดา้ น Excellence) กำ� หนดกรอบอตั รากำ� ลงั แพทยแ์ ผนไทยประจำ� สขุ ภาพดว้ ยภมู ปิ ญั ญาไท สขุ ภาพวถิ ไี ท ตามปรชั ญาเศรษฐกจิ สถานบริการสาธารณสุขครอบคลุมทุกแห่งภายในปี 2564 พอเพยี ง และเทา่ ทนั ตอ่ สถานการณก์ ารเปลยี่ นแปลงของโลก (People Excellence) การพัฒนา Digital Technology ในสว่ นแผนยทุ ธศาสตร์ ฉบบั ท่ี 3 สาระสำ� คญั ยงั คงเนน้ หนกั รองรบั Thailand 4.0 และปรบั ปรงุ กฎหมาย พ.ร.บ. สง่ เสรมิ เรอ่ื งการชว่ ยกนั พฒั นาและสง่ เสรมิ สมนุ ไพร การแพทยแ์ ผนไทย และคุ้มครองภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย (Governance การแพทยพ์ น้ื บา้ น มเี ปา้ หมายใหป้ ระชาชนสามารถเขา้ ถงึ และ Excellence)6 ใช้บริการระบบการแพทย์แผนไทย การแพทย์พ้ืนบ้าน และ อีกท้ังได้มีการก�ำหนดโครงการเมืองสมุนไพร (Herbal การแพทยท์ างเลอื กทมี่ คี ณุ ภาพ ไดม้ าตรฐาน ปลอดภยั และ City) ในเขตพื้นที่ 4 จังหวัดน�ำร่อง คือ จังหวัดเชียงราย ใชอ้ ยา่ งสมเหตสุ มผล เปน็ ฐานในการสรา้ งเสรมิ และพง่ึ ตนเอง ปราจีนบุรี สกลนคร และสุราษฎร์ธานี โดยมีวิสัยทัศน์ ดา้ นสขุ ภาพ และใหภ้ าคเี ครือขา่ ยทกุ ระดับใชเ้ ปน็ กรอบและ “สมุนไพรเพ่ือความมั่นคงทางสุขภาพและความยั่งยืนของ ทศิ ทางในการขบั เคลอื่ นภมู ปิ ญั ญาไท สขุ ภาพวถิ ไี ทรว่ มกนั เศรษฐกิจไทย” ภายใต้วัตถุประสงค์หลัก เพ่ือส่งเสริมการ พัฒนาสมุนไพรแบบครบวงจรในระดับจังหวัดต้ังแต่ต้นทาง แผนแม่บทแห่งชาติ ว่าด้วยการพัฒนา กลางทาง ปลายทาง โดยอาศยั กลไกประชารฐั มวี ตั ถปุ ระสงค์ สมุนไพรไทย เฉพาะ คือ พัฒนาคุณภาพวัตถุดิบท่ีได้มาตรฐาน ขยายช่อง ทางการใชป้ ระโยชนจ์ ากสมนุ ไพร และสง่ เสรมิ การใชส้ มนุ ไพร แผนแม่บทแห่งชาติ ว่าด้วยการพัฒนาสมุนไพรไทย ในระบบบริการสขุ ภาพ7 จดั ทำ� ขน้ึ โดยประชารฐั อยา่ งบรู ณาการ โดยกระทรวงสาธารณสขุ ไดร้ ว่ มกบั 8 กระทรวงและภาคเอกชนทเี่ กย่ี วขอ้ งยกรา่ งแผน จากสมนุ ไพรส่ภู มู ิปัญญาท้องถนิ่ แมบ่ ทแหง่ ชาตวิ า่ ดว้ ยการพฒั นาสมนุ ไพรไทย ฉบบั ที่ 1 พ.ศ. 2560-2564 ขึ้น3 ท่ีครอบคลมุ การพฒั นาสมุนไพรไทยตั้งแต่ แม้การแพทย์แผนปัจจุบันจะเป็นกระแสหลักในระบบ ต้นทาง กลางทาง และปลายทาง เพ่ือให้ใน 5 ปีข้างหน้า บริการสุขภาพแต่การแพทย์ทางเลือก มีการเคลื่อนไหวทาง ประเทศไทยจะเปน็ ประเทศทสี่ ง่ ออกวตั ถดุ บิ สมนุ ไพรคณุ ภาพ สังคมในการปฏิรูประบบสุขภาพร่วมกับองค์กรต่างๆ ท�ำให้ และผลติ ภณั ฑส์ มนุ ไพรชนั้ นำ� ของภมู ภิ าคอาเซยี น มลู คา่ ของ การดูแลสุขภาพกลับมาสู่ภาคประชาชนมากข้ึน ก็มีสมัชชา วัตถุดิบสมุนไพรและผลิตภัณฑ์สมุนไพรภายในประเทศจะ สุขภาพท่ีเปิดโอกาสให้ประชาชนได้มีส่วนร่วมในการด�ำเนิน เพิ่มข้ึนอย่างน้อย 1 เท่าตัว รวมทั้งเพิ่มขีดความสามารถใน การด้านสขุ ภาพ มกี ารฟนื้ ฟคู วามรทู้ ้องถ่ิน ภูมิปัญญาดงั้ เดมิ การแข่งขันของสมุนไพรไทยในตลาดท้ังในและต่างประเทศ สง่ิ เหลา่ นกี้ ลบั มามคี วามสำ� คญั ตอ่ การดแู ลสขุ ภาพทง้ั ในระดบั อย่างต่อเน่ืองเป็นระบบ4 รวมท้ังผลักดันให้พืชสมุนไพร ครัวเรือน และชุมชน เพิ่มทางเลือกในการดูแลสุขภาพ ของไทยเป็นหน่ึงในพืชเศรษฐกิจตัวใหม่ที่ขับเคลื่อนโมเดล นอกเหนือจากการแพทยก์ ระแสหลกั 8 Thailand 4.0 และนโยบายประชารฐั ของรฐั บาล สรา้ งมลู คา่ ขณะน้ีหลายชุมชนได้น�ำเร่ืองการส่งเสริมสนับสนุน เพิ่มแก่ผลิตภัณฑ์จากสมุนไพรไทย และขยายช่องทางธุรกิจ แพทยแ์ ผนไทยและแพทยพ์ น้ื บา้ นบรรจเุ ปน็ ธรรมนญู สขุ ภาพ สมนุ ไพรไปยังประเทศสมาชิกประชาคมอาเซยี น5 ต�ำบลเพ่ือเป็นกรอบในการพัฒนาวิถีชีวิตชุมชนแล้ว9 อีกท้ัง 66 สุขภาพคนไทย 2561

ส่ิงที่เกิดข้ึนในการพัฒนาภูมิปัญญาท้องถ่ินได้ภาพเชิง ภาพ : http://www.thaiticketmajor.com/variety/travel/8073 ประจักษ์ว่า ภูมิปัญญาท้องถิ่นใช้ประโยชน์ได้จริง ไม่เพียง แต่เรื่องของสมุนไพรหรือการรักษา แต่ยังเป็นการส่งเสริม บทสง่ ท้าย อนุรักษ์ป่าชุมชนให้อุดมสมบูรณ์ ด�ำรงชีวิตอยู่อย่างร่มเย็น เป็นสุข เก็บได้กินได้10 การเสริมสร้างความเข้มแข็งของ ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาภูมิปัญญาไท สุขภาพวิถีไท เครือข่ายภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพสามารถเห็นได้อย่าง ได้รับการพัฒนาเพ่ือให้การแพทย์พื้นบ้านยังด�ำรงอยู่ได้ เป็นรูปธรรม จากการรวมกลุ่มกันเพ่ือท�ำกิจกรรมต่างๆ เน่ืองมาจากความสอดคล้องกับวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของ จนเกิดเครอื ข่ายทงั้ ระดบั พื้นท่ี ระหวา่ งพ้ืนที่ และภมู ิภาค ชุมชน สถานะทางเศรษฐกิจของชาวบ้าน ควบคู่กับความ อยา่ งไรกด็ ใี นระดบั พนื้ ทหี่ รอื ผปู้ ฏบิ ตั ิ ยงั คงมคี วามกงั วล เช่อื บางอยา่ งเกี่ยวกบั สาเหตุการเกิดโรค รวมถงึ ลกั ษณะทาง และต้องการเห็นรูปธรรมความย่ังยืนของภูมิปัญญาท้องถ่ิน สงั คมทเี่ ออ้ื ตอ่ การดำ� รงอยขู่ องหมอพนื้ บา้ น ไมว่ า่ จะเปน็ การ ด้านสุขภาพของหมอพ้ืนบ้านในระบบการแพทย์ เนื่องจาก เคารพเชื่อฟังผู้อาวุโสของครัวเรือน ข้อจ�ำกัดเร่ืองระยะทาง ระบบการสืบทอดภูมิปัญญาจากรุ่นสู่รุ่นท่ีขาดช่วงไปหรือ คา่ รกั ษาพยาบาล รปู แบบของการรกั ษา คณุ ภาพและปรมิ าณ มีรอยต่อ บ้างก็ถูกสะสมในรูปของประสบการณ์และทักษะ ของยาสมุนไพร ทุกปัจจัยมีความเช่ือมโยงและสนับสนุนซึ่ง ของหมอพ้ืนบ้านเอง ยังมีการขีดเขียนหรือบันทึกเป็นต�ำรา กันและกันอย่างเป็นกระบวนการ12 อย่างไรก็ตามหน่วยงาน อยู่น้อย ต�ำรายาพ้ืนบ้านที่บันทึกไว้ก็เสี่ยงต่อการช�ำรุด ท้ังภาครัฐและเอกชนจ�ำเป็นต้องมีส่วนร่วมมากขึ้นในการ สูญหายสูง หรือบางครั้งก็สูญหายไปแล้ว อีกทั้งส่วนใหญ่ยัง สร้างความรู้ความเข้าใจกับภาคประชาชนถึงทางเลือกและ ไม่มีผู้สืบทอดความรู้ต่อ สาเหตุอาจเน่ืองมาจากแรงจูงใจท่ี การใช้ประโยชน์จากสมุนไพรไทยหรือการแพทย์ทางเลือก เปลี่ยนแปลงไป สภาพเศรษฐกิจได้เข้ามามีบทบาทในการ เพอื่ การดแู ลสขุ ภาพของตนเองและคนในครอบครวั ควบคกู่ บั เลือกตัดสินใจ เน่ืองจากต้องหารายได้เพื่อเล้ียงชีวิต จึงเห็น การเพ่ิมศักยภาพด้านวิชาการเพื่อพัฒนากระบวนการให้มี ภาพความพยายามที่จะใหม้ ใี บประกอบโรคศิลปะ เน่อื งจาก ศกั ยภาพ ปลอดภยั และนา่ เชอื่ ถอื มกี ารควบคมุ ทไ่ี มเ่ ปน็ การ แม้จะได้รับการยอมรับจากชุมชน แต่ก็ยังมีข้อจ�ำกัดจากข้อ กดี กนั ภมู ปิ ญั ญาของการแพทยท์ างเลอื ก หรอื มมี าตรการของ กฎหมายและจากราชการ และหวังว่าประชาชนท่ัวไปจะรับ กฎหมายที่ไมเ่ ปน็ ขอ้ จำ� กดั รู้ข้อมูล มีความเช่ือมั่นและเลือกรับบริการระบบการแพทย์ ทั้งน้ีทุกภาคส่วนในสังคมไทยมีหน้าท่ีที่จะต้องส่งเสริม ทางเลือกหรือยาสมุนไพรไทยให้เป็นอีกช่องทางในการดูแล สนับสนุนและเร่งรัดการพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการ สขุ ภาพของตนเองและคนในครอบครวั เพมิ่ มากขนึ้ รฐั จงึ ควร แพทย์ทางเลือกตามแผนยุทธศาสตร์ชาติให้บังเกิดผลอย่าง ใหก้ ารสนบั สนนุ ระบบการแพทยพ์ น้ื บา้ นใหเ้ ปน็ ระบบคขู่ นาน จริงจัง เพอื่ เป็นทางเลอื ก ดา้ นสุขภาพของประชาชน หรอื แบบผสมผสานกบั ระบบการแพทยแ์ ผนปจั จบุ นั ใหส้ ทิ ธกิ บั ประชาชนในการเลอื กรบั บรกิ ารตามทต่ี นเหน็ วา่ เหมาะสมได้ 11 6710 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ ส่วนของสมุนไพรไทยน้ัน การสร้างศูนย์หรือหน่วย เพาะขยายพันธุ์พืชจ�ำเป็นต้องมีเน้ือที่ในการบริหารจัดการ ต้องการได้รับความสนับสนุนทั้งจากภาครัฐและเอกชน การเปลยี่ นแปลงฐานทรพั ยากรสมนุ ไพรและความหลากหลาย ทางชวี ภาพ อนั เนอื่ งมาจากเหตปุ จั จยั ตา่ งๆ นำ� ไปสกู่ ารทำ� ลาย แหล่งสมุนไพร ความหลากหลายทางชีวภาพและคุณภาพ ทางยา ทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องควรร่วมกันขจัดปัญหาและ ร่วมผลักดันในทุกกระบวนการตั้งแต่ต้นทาง กลางทาง และ ปลายทางเพื่อท�ำให้วัตถุดิบสมุนไพรไทยมีคุณภาพและ เปน็ แหลง่ ผลติ ภณั ฑส์ มนุ ไพรชนั้ นำ� ของภมู ภิ าคอาเซยี นตอ่ ไป

8 EEC อย่าลืมเศรษฐกิจฐานราก โครงการพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (Eastern Economic Corridor Development: EEC) หรือ เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออกนั้น เป็นเมกะโปรเจกต์ของรัฐบาล คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) โดยรัฐบาลวางเป้าหมายจะยกระดับพื้นที่ดังกล่าวให้กลายเป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษระดับโลก (World- Class Economic Zone) รองรับการลงทุนอุตสาหกรรมชั้นนำ� (Super Cluster) และอุตสาหกรรม เป้าหมายของประเทศ ที่จะเป็นกลไกขับเคลื่อนเศรษฐกิจในอีก 20 ปีข้างหน้า แทนที่เขตเศรษฐกิจพิเศษชาย ฝั่งทะเลภาคตะวันออก (Eastern Seaboard) เดิม ฐานคิดตั้งต้นของการที่รัฐบาลพยายามสร้างการเติบโต พ้ืนท่ีเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก กฎหมายดังกล่าว ทางเศรษฐกจิ ของประเทศใหข้ ยายตวั ตอ่ เนอ่ื งนนั้ เปน็ ดงั คำ� พดู เป็นการก�ำหนดหลักเกณฑ์เก่ียวกับการวางแผนการใช้ ของ ดร.เศรษฐพฒุ สทุ ธวิ าทนฤพฒุ ิ กรรมการผจู้ ดั การ บรษิ ทั ประโยชน์ท่ีดินในพ้ืนท่ีให้เหมาะสมกับสภาพและศักยภาพ ดิแอดไวเซอร์ จ�ำกัด ที่เคยกล่าวผ่านเวทีปัญญาสาธารณะ ของพ้ืนท่ี ตลอดจนการบูรณาการจัดการโครงสร้างพนื้ ฐาน “การลงทุนไทย…ก�ำลังตกเทรนด์โลก?” ว่า “เราแคร์เรื่อง และสาธารณูปโภคให้ต่อเน่ือง เช่ือมโยงกันท้ังในและนอก เศรษฐกิจการเติบโตของเศรษฐกิจ เพราะเหตุผลเดียวคือ เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ตลอดจนการจัดการและ เราคิดว่ามันจะช่วยให้ชีวิตความเป็นอยู่ของคนดีข้ึน ดูแลสภาพแวดล้อม และผังเมืองให้สอดคล้องกับหลักการ เปน็ ตวั ชว้ี ดั ท่ี at the end of the day เปน็ สงิ่ ทเี่ ราตอ้ ง พฒั นาอยา่ งยั่งยืน แครท์ ส่ี ดุ ”1 ซงึ่ รฐั บาลคดิ วา่ เมกะโปรเจกต์ อยา่ ง EEC จะชว่ ย พ.ร.บ. EEC ก�ำหนดให้มีคณะกรรมการนโยบายพ้ืนที่ ผลักดันการเติบโตทางเศรษฐกิจในระยะยาวได้ ท่ามกลาง เขตเศรษฐกจิ พเิ ศษภาคตะวนั ออก มหี นา้ ทก่ี ำ� หนดนโยบาย สโลแกนของยทุ ธศาสตรช์ าตทิ ว่ี า่ “มนั่ คง มงั่ คง่ั ยงั่ ยนื ” และการก�ำกับดูแล โดยมสี �ำนกั งานคณะกรรมการนโยบาย พระราชบัญญัติเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ. พื้นท่ีเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกรับผิดชอบงาน 2561 หรือ พ.ร.บ. EEC (ซ่ึงผ่านการพิจารณาของสภา ธรุ การและงานวชิ าการ รวมไปถงึ การกำ� หนดสทิ ธปิ ระโยชน์ นิตบิ ญั ญัติแหง่ ชาติ เมือ่ วนั ท่ี 8 กุมภาพนั ธ์ 2561 ภายหลงั แกผ่ ปู้ ระกอบกจิ การในพนื้ ที่ EEC บรหิ ารกองทนุ พฒั นาเขต ลงมติรับหลักการเมื่อวันท่ี 28 กันยายน 2560 ด้วยมติ เศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก และก�ำหนดให้พื้นท่ีส่วนใด เอกฉันท์ 175 เสียง2) ได้ก�ำหนดพื้นท่ี 3 จังหวัดภาคตะวัน สว่ นหนงึ่ ภายในพน้ื ทเี่ ขตเศรษฐกจิ พเิ ศษภาคตะวนั ออกเปน็ ออกได้แก่ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ระยองและใกล้เคียง ให้เป็น “เขตส่งเสริมเศรษฐกิจพิเศษ” เพื่อวัตถุประสงค์ในการ 68 สุขภาพคนไทย 2561

ผลักดันการลงทุนใน 10 อุตสาหกรรมเป้าหมายพิเศษ ภาพ : www.eeco.or.th (ยานยนต์สมัยใหม่ อิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ การท่องเท่ียว เชิงคุณภาพ การเกษตรเทคโนยีชีวภาพ การแปรรูปอาหาร • การก่อสร้างท่าเรือแหลมฉบัง ระยะที่ 3 วงเงิน หุ่นยนต์ การบินและโลจิสติกส์ เชื้อเพลิงชีวภาพและ 8.8 หมืน่ ลา้ นบาท เคมชี วี ภาพ ดจิ ทิ ลั และการแพทยค์ รบวงจร) ทใี่ ชเ้ ทคโนโลยี ข้ันสงู สรา้ งนวัตกรรมและเป็นมติ รตอ่ สิ่งแวดลอ้ ม • การก่อสร้างรถไฟความเร็วสูง (ช่วงกรุงเทพฯ-พัทยา- ระยอง) วงเงิน 1.58 แสนล้านบาท EEC กบั เมกะโปรเจกต์ • การกอ่ สรา้ งรถไฟรางคู่ (ชว่ งฉะเชงิ เทรา-คลองสบิ เกา้ - เนื่องจากท�ำเลทองแห่งนี้ไม่ไกลจากกรุงเทพมหานคร แกง่ คอย) วงเงนิ 6.43 หมน่ื ลา้ นบาท มีชายฝั่งทะเล สามารถพัฒนาคมนาคมได้ไม่ยาก และ มีการท่องเท่ียวท่ีเติบโตอย่างต่อเน่ือง ท้ังยังมีโครงการ • การก่อสร้างมอเตอร์เวย์ 3 เส้นทาง ได้แก่ กรุงเทพฯ- เก่าอย่าง Eastern Seaboard เป็นฐานอยู่แล้ว จึงคาด ชลบุรี/ชลบุรี-พัทยา/พัทยา-มาบตาพุด วงเงิน การณ์กันว่า EEC จะสามารถดึงดูดการลงทุนจ�ำนวน 3.53 หม่นื ล้านบาท มหาศาลและช่วยกระตุ้นให้เศรษฐกิจของไทยขยายตัวได้ ในช่วง 5 ปแี รก คาดว่าจะมกี ารลงทุนในพื้นทด่ี ังกล่าว • การลงทุนในกลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมาย วงเงิน ถึง 1.5 ล้านล้านบาท (ภายหลังมีการขยายวงเงินลงทุนไป 5 แสนล้านบาท ถึง 2 ล้านล้านบาท) แบ่งเป็นการลงทุนในส่วนของภาค รัฐไม่เกิน 3 แสนล้านบาท ภาคเอกชน 5 แสนล้านบาท • การพัฒนาด้านอุตสาหกรรมท่องเที่ยว วงเงิน สว่ นทเี่ หลอื จะเปน็ การรว่ มทนุ ของภาครฐั กบั เอกชน 7 แสน 2 แสนล้านบาท ล้านบาท โดยโครงการตา่ งๆ ประกอบด้วย • การพัฒนาเมืองใหม่ 4 แห่ง ได้แก่ ฉะเชิงเทรา พัทยา • ก า ร ก ่ อ ส ร ้ า ง ส น า ม บิ น อู ่ ต ะ เ ภ า ใ ห ้ เ ป ็ น ส น า ม บิ น อ่ตู ะเภา และระยอง วงเงนิ 4 แสนล้านบาท เชิงพาณิชย์แหง่ ที่ 3 วงเงิน 2.15 แสนลา้ นบาท ผลวิจัยจากธนาคารกรุงศรีอยุธยา ระบุว่าหลังจาก • การก่อสร้างท่าเรือมาบตาพุด ระยะที่ 3 วงเงิน โครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ต่างๆ แล้วเสร็จในช่วงปี 2564 1.015 หมนื่ ล้านบาท จะพร้อมเปิดให้บริการในช่วงปี 2565-2568 ซ่ึงในช่วงน้ี เองท่ีธุรกิจที่ใช้นวัตกรรมใหม่จะเร่ิมหล่ังไหลเข้ามาลงทุน โดยในช่วงปี 2569-2579 การขยายตัวของเมือง ธุรกิจท่ี เกยี่ วขอ้ งกบั สขุ ภาพและ Go Green จะเตบิ โตโดดเดน่ และ ในปี 2580 จะเป็นช่วงท่ีผลความส�ำเร็จของโครงการ EEC จะชว่ ยขบั เคลอื่ นเศรษฐกจิ ใหเ้ ตบิ โตตอ่ เนอ่ื ง โดยธรุ กจิ ทเี่ ปน็ หว่ งโซอ่ ปุ ทานของ 10 อตุ สาหกรรมเป้าหมายจะขยายตัว 6910 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ

กองทนุ พัฒนาพื้นทเ่ี ขตเศรษฐกิจพิเศษ ไดเ้ ผยแพรข่ อ้ มลู วา่ เพอ่ื รองรบั แผน EEC จะมกี ารพฒั นา ภาคตะวนั ออก ทา่ เรอื แหลมฉบงั ระยะท่ี 3 โดยตอ้ งมกี ารถมทะเลในแนว ลกึ อกี ประมาณ 1 กโิ ลเมตร และหนา้ กวา้ งประมาณ 3-4 แม้ว่า EEC จะสร้างความตื่นตาตื่นใจให้กับเหล่า กิโลเมตร หรือประมาณ 1,600 ไร่ วงเงินลงทุน 88,132 นักลงทุนอย่างกว้างขวาง แต่ส�ำหรับชาวบ้านท่ีต้องปรับวิถี ลา้ นบาท โดยรอ้ ยตำ� รวจตรี มนตรี ฤกษจ์ ำ� เนยี ร ผอู้ ำ� นวยการ ชวี ติ ใหม่ บา้ งตอ้ งยา้ ยทอ่ี ยใู่ หม่ หรอื เปลยี่ นอาชพี ทำ� กนิ ใหม่ ทา่ เรอื แหลมฉบงั ใหส้ มั ภาษณต์ อ่ สอ่ื มวลชน วา่ พนื้ ทด่ี งั กลา่ ว จะตนื่ ตาตน่ื ใจกบั ตวั เลขเหลา่ นหี้ รอื ไม่ เปน็ คำ� ถามทรี่ ฐั บาล จะไม่มีการเวนคืนที่ดินจากประชาชนเพิ่มเติมแต่อย่างใด ตอ้ งหาคำ� ตอบ ภาคประชาสงั คมตงั้ คำ� ถามวา่ การสรา้ งรายได้ พร้อมยืนยันถึงความจ�ำเป็นของการพัฒนาโครงการท่าเรือ จากการจ้างงานในภาคอุตสาหกรรมน้ันตอบโจทย์ความ แหลมฉบงั ระยะที่ 3 วา่ การขยายตวั ของการขนถา่ ยสนิ คา้ ต้องการของคนพ้ืนถิ่นที่มีภูมิล�ำเนาด้ังเดิมในพ้ืนท่ีแห่งน้ัน ทางเรอื มมี ากขนึ้ มอี ตั ราการเตบิ โตที่ 5% ตอ่ ปี และมแี นวโนม้ หรือไม่ จะมีการประสานประโยชน์ให้คนในจุดน้ีอย่างไร ทจ่ี ะเกนิ ขดี ความสามารในการรองรบั ตสู้ นิ คา้ ทปี่ จั จบุ นั มอี ยู่ ทั้งเกษตรกร ชาวประมง หรืออาชีพอื่นๆ อีกทั้งการเตรียม 10.8 ลา้ นทอี ยี ใู นไมช่ า้ รบั มอื กบั ปญั หาดา้ นมลภาวะตา่ งๆ ทค่ี นในพน้ื ที่ โดยเฉพาะ หากวิเคราะห์อย่างจริงจังแล้วการถมทะเลไม่ใช่เร่ือง บริเวณนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุดต้องเผชิญตลอดเวลา เลก็ นอ้ ยเพราะสง่ิ ทต่ี ามมาแนน่ อนคอื การเปลย่ี นแปลงของ 25 ปีทผ่ี า่ นมา ระบบนเิ วศทางทะเล และวถิ ชี วี ติ ของประมงพนื้ บา้ นบรเิ วณ แน่นอนว่า รัฐบาลย่อมมีค�ำตอบให้กับค�ำถามส�ำคัญ ดงั กลา่ วอาจตอ้ งเปลยี่ นแปลงไป โดยขอ้ มลู จากมลู นธิ บิ รู ณะ เหลา่ น้ี “กองทนุ พฒั นาพนื้ ทเี่ ขตเศรษฐกจิ พเิ ศษภาคตะวนั นิเวศระบุว่า โครงการพัฒนาท่าเรือแหลมฉบังระยะที่ 1 ออก” เป็นค�ำตอบเบื้องต้น ตามข้อมูลของพระราชบัญญัติ และ 2 ทผ่ี า่ นมานนั้ สง่ ผลใหท้ อ้ งทะเลซง่ึ เปน็ ทอ่ี ยอู่ าศยั ของ พื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก กองทุนดังกล่าวมี สัตว์น้�ำและเป็นพื้นที่ท�ำกินของชาวประมงถูกแทนที่ด้วย วตั ถปุ ระสงคเ์ พอื่ เปน็ ทนุ สนบั สนนุ ในการกระจายความเจรญิ เข่ือนกันคลื่นยาว 3 กิโลเมตร อีกทั้งยังเป็นต้นเหตุท่ีทำ� ให้ ไปสู่ท้องถิ่น พัฒนาชุมชนในท้องถ่ินที่ได้รับผลกระทบจาก นำ้� ทะเลเปลยี่ นทศิ ทาง ทำ� ใหช้ ายหาดถกู กดั เซาะ ปา่ ชายเลน การพฒั นาพนื้ ทเ่ี ขตเศรษฐกจิ พเิ ศษภาคตะวนั ออก กองทนุ ฯ ถกู ทำ� ลาย สตั วน์ ำ้� หลายชนดิ สญู พนั ธ์ุ เนอื่ งจากทะเลปนเปอ้ื น จะเรียกเก็บเงินจากผู้ประกอบกิจการซ่ึงเป็นผู้ที่ท�ำให้เกิด ไปดว้ ยคราบนำ้� มนั และนำ�้ เสยี จากเรอื เดนิ สมทุ รทเี่ ขา้ มาจอด ผลกระทบต่อพื้นท่ีหรือผู้อยู่อาศัยภายในพ้ืนที่ EEC เทียบท่า โดยโครงการในระยะที่ 1 และ 2 ตั้งแต่ปี 2521 พร้อมการรับรองว่าการพัฒนาพื้นท่ีจะเป็นไปอย่างย่ังยืน เป็นต้นมา ยังคงมีชาวบ้านจ�ำนวนหนึ่งท่ีตกค้างไม่ได้รับ โดยนายอุตตม สาวนายน รัฐมนตรีว่าการกระทรวง คา่ ชดเชยจากการเวนคืนทดี่ ินของทางการ อตุ สาหกรรมไดร้ ว่ มลงนามกรอบความรว่ มมอื เชงิ ยทุ ธศาสตร์ อย่างไรก็ตามการพัฒนาท่าเรือแหลมฉบังระยะที่ 3 นี้ ร ะ ห ว ่ า ง ไ ท ย กั บ อ ง ค ์ ก า ร พั ฒ น า อุ ต ส า ห ก ร ร ม แ ห ่ ง การทา่ เรอื ฯ ไดท้ ำ� ประชาพจิ ารณเ์ พอื่ สอบถามความคดิ เหน็ สหประชาชาติ (UNIDO) ณ กรงุ เวยี นนา สาธารณรฐั ออสเตรยี จากชาวบ้านและผู้มีส่วนได้เสียในพ้ืนท่ีด้วย แม้ในครั้งแรก เมื่อ 28 พฤศจิกายน 2560 แสดงเจตนารมณ์ร่วมพัฒนา จะไม่ได้รับความเห็นชอบจากประชาชน แต่การท�ำประชา อุตสาหกรรมท่ียง่ั ยนื และครอบคลุม (ISID) และมเี ป้าหมาย พิจารณ์อีกคร้ังในปลายปี 2559 จนแล้วเสร็จเมื่อเดือน การพัฒนาที่ย่ังยืน (SDGs) ซ่ึงจะชูโครงการ EEC ของ พฤษภาคม 2560 ได้ผ่านความเห็นชอบจากประชาชน รฐั บาลไทยวา่ เปน็ ตน้ แบบการดำ� เนนิ นโยบายอตุ สาหกรรม 4.0 แต่ชาวประมงยังคงมีความกังวลในเรื่องการเยียวยาผล กระทบทจ่ี ะเกดิ ขนึ้ ตอ่ การประกอบอาชพี ขณะทภี่ าคธรุ กจิ และ ท่าเรือแหลมฉบังเฟส 3 กับการถมทะเลอีก การท่องเท่ียวในเมืองพัทยา แสดงความวิตกกังวลในเรื่อง 1,600 ไร่ การเคลอื่ นตัวของชายฝ่ังและผลกระทบดา้ นสง่ิ แวดลอ้ ม ร้อยต�ำรวจตรี มนตรีฯ ได้เปิดแผนเยียวยาผู้ได้รับ ในบรรดาโครงการต่างๆ ของ EEC โครงการหน่ึงซึ่ง ผลกระทบจากโครงการดงั กลา่ ว เมอื่ เดอื นกรกฎาคม 2560 วา่ สรา้ งความกงั วลใหก้ บั คนในพน้ื ทแ่ี ละนกั สงิ่ แวดลอ้ มจำ� นวนมาก กค็ อื การถมทะเลเพอื่ ขยายทา่ เรอื แหลมฉบงั เวบ็ ไซต์ EECO 70 สุขภาพคนไทย 2561

ภาพ : www.earththailand.org/th ทา่ เรอื แหลมฉบงั และการทา่ เรอื แหง่ ประเทศไทยจะใชพ้ นื้ ที่ EIA) รายงานวิเคราะห์ผลกระทบส่ิงแวดล้อมและสุขภาพ จ�ำนวน 500-600 ไรใ่ นทะเล ซ่งึ เปน็ ของทา่ เรอื ฯ เพอื่ กนั ไว้ (Environmental Health Impact Assessment : EHIA) เป็นพื้นที่เพาะเล้ียงหอยแมลงภู่ ส�ำหรับผู้ประกอบกิจการ การวิเคราะห์ผลกระทบในการออกกฎหมาย (Regulatory ประมง โดยจะแบง่ เขตใหท้ ำ� กนิ อยา่ งเทา่ เทยี มกนั ในลกั ษณะ Impact & Assessment : RIA) และรายงานวิเคราะห์ ส.ป.ก. พร้อมจัดสรรค่ารื้อถอนให้ 7-8 ล้านบาทต่อราย ผลกระทบดา้ นอ่ืนๆ หรือไม่ ส่วนชาวประมงพื้นบ้านจะมีเงินอุดหนุนรายปีให้กับการ ค�ำส่ังหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ 47/2560 รวมกลุ่มในรูปแบบสหกรณ์ หรือการรวมกลุ่มรูปแบบอื่นๆ เร่ืองข้อกําหนดการใช้ประโยชน์ในที่ดินในพ้ืนท่ีระเบียง และจะมีการปล่อยสายพันธุ์กุ้งลงในพื้นที่เพาะเลี้ยงใหม่ เศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก ซ่ึงประกาศเมื่อวันท่ี ปลี ะไม่ต่ำ� กว่า 1 ล้านตัวตอ่ ปี พร้อมทง้ั ยืนยนั ผลการศกึ ษา 25 ตุลาคม 2560 ท่ีก�ำหนดให้หน่วยงานท่ีเกี่ยวข้อง ดา้ นสงิ่ แวดลอ้ มวา่ การเดนิ เรอื นน้ั จะไมส่ ง่ ผลตอ่ การกดั เซาะ จัดท�ำแผนผังการพัฒนาโครงสร้างพ้ืนฐานและระบบ ชายฝงั่ อยา่ งทีภ่ าคธรุ กิจกังวลแตอ่ ย่างใด3 สาธารณูปโภคในพื้นที่ EEC โดยให้ยกเว้นนํากฎหมาย ผังเมอื งมาใช้บังคบั ไดร้ บั กระแสวพิ ากษ์วจิ ารณ์ถงึ การออก จาก Eastern Seaboard สู่ EEC คำ� สง่ั ดงั กลา่ วจากภาคประชาสงั คมหลายทา่ น อาทิ ดร.สมนกึ หลายปญั หาเรื้อรังท่ีตอ้ งแก้ไข จงมีวศิน นักวิชาการและนักเคล่ือนไหวด้านส่ิงแวดล้อม ภาคตะวันออก ประสิทธ์ิชัย หนูนวล นักเคลื่อนไหวด้าน เพื่อเร่งรัดการด�ำเนินโครงการ EEC ได้มีค�ำส่ังหัวหน้า สง่ิ แวดลอ้ ม และวรี ะ สมความคดิ ประธานเครอื ขา่ ยประชาชน คณะรักษาความสงบแห่งชาติ หรือการใช้ มาตรา 44 เพ่ือ ต้านคอร์รัปชัน ซึ่งเห็นว่าเป็นการปิดโอกาสการมีส่วนร่วม เร่งรัดโครงการดังกล่าวออกมาถึง 3 ฉบับ การที่รัฐบาล แสดงความคิดเหน็ ของประชาชนผู้ไดร้ บั ผลกระทบ4 พยายามผลักดันโครงการ EEC ให้เกิดขึ้นอย่างเร่งด่วน แม้จะมีการรับรองจากหลายฝ่าย ตลอดจนค�ำยืนยัน เพ่ือสร้างความเช่ือม่ันให้กับนักลงทุนท�ำให้ถูกต้ังค�ำถาม จาก ดร.คณิศ แสงสุพรรณ เลขาธิการคณะกรรมการ จากคนในพื้นที่ว่า การเร่งรัดดังกล่าวจะส่งผลต่อเรื่องการ นโยบายการพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออกว่า จัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม หรือการมีส่วนร่วมของชุมชน EEC จะไม่ท�ำให้สิ่งแวดล้อมเลวลงแน่นอน ในทางกลับ ในการท�ำประชาพิจารณ์ การท�ำรายงานวิเคราะห์ผล กันจะท�ำให้เศรษฐกิจของประเทศเติบโตอย่างม่ันคงและ กระทบสงิ่ แวดลอ้ ม (Environmental Impact Assessment : 7110 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ

ย่ังยืน ทว่าตลอดหลายสิบปีท่ีผ่านมาการจัดการมลพิษ ผ่านส่ือว่าจ�ำเป็นต้องปรับผังเมืองของเทศบาลแหลมฉบัง และการควบคุมพ้ืนท่ีอุตสาหกรรมให้อยู่ร่วมกับชุมชนของ เพื่อรองรับแนวคิดที่จะมีการพัฒนาด้านอุตสาหกรรม รัฐบาลไม่สามารถสร้างความม่ันใจให้กับประชาชน5 และท่ีอยู่อาศัยของแรงงานภายในนิคม ซ่ึงปัจจุบันมีการ จากปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างต่อเน่ือง ท้ังการปนเปื้อนสาร พัฒนาอย่างหนาแน่น จนต้องขยายการพัฒนาไปยังพ้ืนท่ี เคมีจากโรงงานอุตสาหกรรมและมลพิษทางอากาศตามท่ี ข้างเคียง เช่น เทศบาลเจ้าพระยาสุรศักดิ์ ย่านบ่อวิน และ เป็นข่าวหนังสือพิมพ์เป็นระยะ6 ท�ำให้เฉลิมพล กล่อมแก้ว เขาคันทรง8 โดยสัดส่วนประชากรแฝงท่ีเพิ่มขึ้นอย่าง แกนน�ำเครือข่ายประชาชนภาคตะวันออกซ่ึงต่อสู้ ตอ่ เนอ่ื งนนั้ ยงั ไมร่ วมปรมิ าณนกั ทอ่ งเทย่ี วทจี่ ะหลง่ั ไหลเขา้ มา เร่ืองการควบคุมภาวะมลพิษจากอุตสาหกรรมมาตลอด เม่ือการเช่ือมต่อระบบคมนาคมจากเมืองสู่เมืองแล้วเสร็จ ยนื ยนั วา่ เขาจะตอ่ สแู้ ละหาทางคดั คา้ นคำ� สง่ั ดงั กลา่ วตอ่ ไป สิ่งเหล่าน้ีส่งผลต่อการรองรับของบริการขั้นพื้นฐาน อาทิ จากรายงานดา้ นสง่ิ แวดลอ้ มพบวา่ จ.ชลบรุ ี และระยอง ด้านสาธารณสุข การศึกษา น�้ำประปา และการก�ำจัดขยะ ถกู จดั ใหอ้ ยใู่ นกลมุ่ เมอื งใหญท่ มี่ มี ลภาวะสงู โดยเฉพาะพน้ื ท่ี ท่ีไม่เพียงพอต่อความต้องการของประชากรในพ้ืนท่ี มาบตาพดุ และบรเิ วณใกลเ้ คยี งจงั หวดั ระยอง ผลการสำ� รวจ หลายประเด็นเป็นปัญหาและถูกตั้งค�ำถามจากนักวิชาการ ตง้ั แตป่ ี 2550 พบวา่ มกี ารปนเปอ้ื นจากสารประกอบอนิ ทรยี ์ อาทิ เร่ืองการจัดการน�้ำที่ในอนาคตพื้นที่ EEC จะต้องใช้ ระเหยงา่ ยหลายชนดิ (VCOs) จากโรงงานอตุ สาหกรรม และ นำ�้ กว่า 1,000 ล้านลูกบาศก์เมตร รฐั บาลจงึ พยายามทำ� ให้ ท่าเรือท่ีมีการขนถ่ายสารเคมีดังกล่าว นอกจากนี้ผลตรวจ หลายฝ่ายคลายความกังวล โดยจัดท�ำแผนบูรณาการเพื่อ วดั อากาศโดยกรมควบคมุ มลพษิ ยงั พบ VCOs อาทิ เบนซนี รองรับการพฒั นาระเบยี งเศรษฐกจิ พเิ ศษภาคตะวนั ออก9 บวิ ทาไอโอดนี ในปรมิ าณทเ่ี ขม้ ขน้ กวา่ มาตรฐานเฉลยี่ รายปี อย่างไรก็ตามหลายเรื่องก็ยังไม่ได้รับค�ำตอบ และขอ้ มลู ในปี 2556 พบสารไวนลิ คลอไรด์ สงู เกนิ คา่ เฝา้ ระวงั โดยเฉพาะการกระจายรายได้ท่ีเพิ่มขึ้นไปสู่ภาคเกษตร สำ� หรบั VOCs ในบรรยากาศทวั่ ไปในเวลา 24 ชวั่ โมงดว้ ย จากขอ้ มลู การประกอบอาชพี ของคนระยองในปี 2554 พบวา่ อาชีพเกษตรกรและประมงยังคงเป็นอาชีพท่ีคนระยองท�ำ การขยายเมืองและผลกระทบ มากที่สุด คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 26 แต่ในช่วงเวลาที่ผ่าน มา โดยเฉพาะช่วงปี 2537-2538 ซ่ึงเป็นช่วงรอยต่อที่มี เน่ืองด้วยเมืองอุตสาหกรรมสมัยใหม่ เช่น ระยอง การเปล่ียนแปลง รายได้จากภาคอุตสาหกรรมเพ่ิมข้ึน มีการขยายตัวของอุตสาหกรรมอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ จากร้อยละ 58 ในปี 2537 เป็นร้อยละ 74 ในปี 2538 จ�ำนวนประชากรแฝงในพื้นท่ีขยายตัวเพ่ิมข้ึนด้วย ในปี ในขณะท่ีสัดส่วนรายได้ของภาคการเกษตรกลับลดลงจาก 2552 จำ� นวนประชากรแฝงใน จ.ระยอง สงู ถงึ 455,138 คน รอ้ ยละ 13 เหลอื เพยี งรอ้ ยละ 5 ของ GDP10 ขอ้ มลู ดงั กลา่ ว คิดเป็นร้อยละ 74.4 ของประชากรตามทะเบียนราษฎร์ น�ำไปสู่ค�ำถามตั้งต้นว่า หากรัฐบาลพยายามสร้างการ คาดว่าประชากรแฝงจังหวัดระยองจะมีจ�ำนวนเพ่ิมขึ้นจาก เติบโตทางเศรษฐกิจเพ่ือความเป็นอยู่ท่ีดีข้ึนของประชาชน 487,859 คน ในปี 2553 เปน็ 796,510 คนเปน็ อยา่ งน้อย รัฐจะประสานประโยชน์อย่างไรให้คนดั้งเดิมในพ้ืนท่ีโดย ในปี 25607 เฉพาะเกษตรกรอยู่รอดและมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นตาม ในเดอื นกรกฎาคม 2560 นางสาวพมิ านพชั ร์ สมั มาจริ ากลุ ภาคอุตสาหกรรมที่รัฐสนับสนุน และกองทุนพัฒนาพ้ืนท่ี ผอู้ ำ� นวยการสำ� นกั งานนคิ มอตุ สาหกรรมแหลมฉบงั ไดย้ นื ยนั

เขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกจะสามารถตอบปัญหา ทางเดียวกันคือรัฐต้องสร้างความเชื่อมั่นให้กับคนในพ้ืนที่ ในจดุ นไี้ ดห้ รอื ไม่ เพราะตวั ชวี้ ดั แทจ้ รงิ คงไมใ่ ชเ่ พยี งการเตบิ โต และต้ังกลไกการบังคับใช้กฎหมายในพ้ืนท่ี EEC ซ่ึงเป็น ทางเศรษฐกิจท่ีขาดความสมดุลและไม่สามารถน�ำไปสู่การ เขตอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ไม่ใช่เพียงจัดท�ำข้อก�ำหนด กระจายรายได้ท่ีเหมาะสม ขั้นต่�ำส�ำหรับลดผลกระทบต่อส่ิงแวดล้อม แต่ควรเป็น ข้อก�ำหนดท่ีมีความชัดเจน และมีบทลงโทษที่เจาะจงให้ มุมมองนักวชิ าการ ผ้ปู ระกอบการรบั ทราบและปฏิบตั ติ ามได้โดยตรง ดร.อำ� ไพ หรคณุ ารกั ษ์ ผอู้ ำ� นวยการสถาบนั สงิ่ แวดลอ้ ม สรุป ไทย (มสท.) ได้เสนอว่า รัฐควรน�ำบทเรียนจากปัญหาของ โครงการ Eastern Seaboard มาสงั เคราะห์ ทง้ั ในแงส่ งั คม เขตพฒั นาพเิ ศษภาคตะวนั ออก หรอื เปน็ เมกะโปรเจกต์ และส่ิงแวดล้อม โดยจัดการกับปัญหาเหล่านี้ให้ได้ก่อน ของรัฐบาล คสช. ที่มุ่งยกระดับพ้ืนที่ดังกล่าวให้กลายเป็น แล้วค่อยคิดแผนการพัฒนาพื้นที่ที่ใหญ่ข้ึน เพราะความ เขตเศรษฐกจิ พเิ ศษระดบั โลก (World-Class Economic Zone) หนาแนน่ ของพน้ื ทอี่ ตุ สาหกรรมทเี่ ตบิ โตมากขน้ึ ยอ่ มกระทบตอ่ รองรับการลงทุนอุตสาหกรรมช้ันน�ำ และอุตสาหกรรม ชุมชน ดังน้ันต้องจัดโซนน่ิงเขตควบคุมมลพิษให้จัดเจน เปา้ หมายของประเทศ เพอ่ื เปน็ กลไกขบั เคลอ่ื นเศรษฐกจิ ไทย ว่าในพ้ืนท่ีสามารถรองรับมลพิษได้มากน้อยเพียงใด ในอนาคต โดยเปน็ การตอ่ ยอดเขตเศรษฐกจิ พเิ ศษชายฝง่ั ทะเล และทำ� การประเมนิ สง่ิ แวดลอ้ มระดบั ยทุ ธศาสตร์ (SEA) ซง่ึ จะ ภาคตะวนั ออก (Eastern Seaboard) เดมิ โดยคาดวา่ EEC เป็นเครื่องมือท่ีจะช่วยดูแลเรื่องผลกระทบด้านส่ิงแวดล้อม จะสามารถดึงดูดการลงทุนจ�ำนวนมากและช่วยกระตุ้นให้ ได้ สำ� หรบั บทเรยี นจากกรณวี กิ ฤตนิ า้ํ ภาคตะวนั ออก หากจะ เศรษฐกจิ ของไทยขยายตวั เฉลย่ี ราว 5% ตอ่ ปี ในชว่ งหลายปี ขยายการลงทุนอีกต้องศึกษาเตรียมพร้อมให้ดี ภาครัฐจะ ขา้ งหนา้ ชว่ ยสรา้ งการจา้ งงานในภาคอตุ สาหกรรมและบรกิ าร ตอ้ งตอบใหไ้ ดว้ า่ จะแกไ้ ขปญั หาเหลา่ นไี้ ดด้ ว้ ยวธิ ใี ด ถา้ ไปเอา 100,000 อตั ราตอ่ ปี สรา้ งฐานภาษใี หมไ่ มต่ ำ่� กวา่ 1 แสนลา้ น นํ้ามาจากประเทศเพ่ือนบ้านแล้วจะยั่งยืนหรือไม่11 ขณะท่ี บาทตอ่ ปี ดงึ ดดู นกั ทอ่ งเทย่ี วกวา่ 10 ลา้ นคนตอ่ ปี และสรา้ ง นายสนธิ คชวฒั น์ เลขาธกิ ารสมาคมอนามยั สงิ่ แวดลอ้ มโลก ฐานรายไดเ้ พม่ิ ไมน่ อ้ ยกวา่ 4.5 แสนลา้ นบาทตอ่ ปี ให้ความเห็นในส่วนของการแก้ไขปัญหาท่ีแหลมฉบังว่า อย่างไรก็ตาม โครงการ EEC ได้สร้างความกังวล จากเหตกุ ารณท์ เี่ กดิ ขนึ้ ในระยะเวลาหลายสบิ ปที ผี่ า่ นมา ทำ� ให้ ใหก้ บั ชมุ ชนทอ้ งถน่ิ และภาคประชาสงั คมในหลายเรอ่ื ง อาทิ ประชาชนทอี่ าศยั โดยรอบขาดความเชอ่ื มน่ั และเชอื่ ใจในการ การถมทะเล การขยายเมอื ง การจดั การนำ�้ โครงสรา้ งพนื้ ฐาน ท�ำงานของการท่าเรือฯ และเจ้าหน้าท่ีรัฐ จึงเสนอให้มีการ ปัญหามลพิษ การกระจายรายได้ และการเยียวยาผู้ที่ได้ แตง่ ตง้ั คณะกรรมการไตรภาคจี ากภาครฐั ภาคประชาชนใน รับผลกระทบ ซึ่งรัฐบาลจ�ำเป็นต้องบริหารจัดการโครงการ พ้ืนที่ และผู้ทรงคุณวุฒิ เข้าไปมีส่วนร่วมในการตรวจสอบ EEC โดยคำ� นงึ ถงึ ขอ้ คดิ เหน็ ดงั กลา่ ว และการมสี ว่ นรว่ มของ รบั รรู้ ะบบการทำ� งานของทา่ เรอื แหลมฉบงั เพอื่ ใหข้ อ้ คดิ เหน็ ภาคประชาสงั คม โดยรฐั ตอ้ งสรา้ งความเชอื่ มนั่ ใหก้ บั คนในพนื้ ท่ี และข้อเสนอแนะ ซ่ึงจะท�ำให้ประชาชนในพ้ืนท่ีเกิดความ และตั้งกลไกการบังคับใช้กฎหมายในพ้ืนท่ี EEC ที่มีความ มนั่ ใจ และไวว้ างใจตอ่ การทำ� งานของทา่ เรอื ตอ่ ไป ดร.จฑุ าทพิ ย์ ชัดเจน และมีบทลงโทษที่ชัดเจนเพ่ือให้ผู้ประกอบการ มณีพงษ์ ที่ปรึกษาโครงการ มสท. ก็มีความเห็นไปใน รบั ทราบและปฏบิ ตั ติ ามไดโ้ ดยตรง เปน็ ต้น ภาพ : www.eeco.or.th

9 คดีจำ�นำ�ข้าวพ่นพิษ: ย้อนรอยการตรวจสอบทุจริตภาครัฐ เหตุการณ์หนึ่งที่ต้องบันทึกไว้ในประวัติศาสตร์การเมืองไทย และเป็นบทเรียนราคาแพงสำ�หรับนักการเมืองที่ได้รับ เลือกเข้ามาบริหารประเทศ คือ คดีทุจริตโครงการรับจำ�นำ�ข้าว และการขายข้าวแบบรัฐต่อรัฐ (G to G) ที่ศาล ฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำ�รงตำ�แหน่งทางการเมือง พิพากษาจำ�คุก น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี เป็นเวลา 5 ปี และพิพากษาจำ�คุกอดีตรัฐมนตรี อดีตข้าราชการ และพ่อค้าข้าว อีก 21 คน ที่เกี่ยวข้องกับ การนำ�ข้าวในโครงการรับจำ�นำ�ไปขายให้เอกชนที่ไม่ได้เป็นตัวแทนของรัฐบาลจีน คดีนี้ทำ�ให้บางคนต้องหลบ หนีไปต่างประเทศ ขณะที่บางคนต้องเดินเข้าเรือนจำ� กระบวนการตรวจสอบและดำ�เนินคดีทุจริตของโครงการ รับจำ�นำ�ข้าวจนนำ�ไปสู่การพิพากษาลงโทษผู้กระทำ�ผิดที่เป็นนักการเมืองระดับสูงและข้าราชการชั้นผู้ใหญ่จำ�นวนมาก นับเป็นพัฒนาการของการตรวจสอบการทุจริตภาครัฐที่สำ�คัญของไทย บทความนี้จะย้อนรอยพัฒนาการ ของกระบวนการตรวจสอบการทุจริตของรัฐ จนนำ�มาสู่การตรวจสอบคดีทุจริตในโครงการรับจำ�นำ�ข้าว และอธิบายถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจากมุมมองทางด้านกฎหมาย เพื่อเป็นบทเรียนสำ�หรับการตรวจสอบการทุจริต ภาครัฐต่อไป 74 สุขภาพคนไทย 2561

พัฒนาการของกระบวนการ ภาพ : www.thairath.co.th/content/470493 ตรวจสอบการทุจรติ ภาครัฐ คลองด่าน ที่สมุทรปราการ ซึ่งโครงการก่อสร้างเสร็จไป การทจุ รติ คอรร์ ปั ชนั เปน็ ปญั หาสำ� คญั แล้ว 90% รัฐเสียเงินไป 23,701 ล้านบาท แต่ไม่ได้ถูกนำ� ท่ีส่งผลกระทบทางด้านการเมืองและ มาใชป้ ระโยชน์ ในกรณนี ศี้ าลฎกี าแผนกคดอี าญาของผดู้ ำ� รง เศรษฐกิจของไทย โดยดัชนีภาพลักษณ์ ตำ� แหนง่ ทางการเมอื งไดพ้ พิ ากษาจำ� คกุ นายวฒั นา อศั วเหม คอร์รัปชันของไทยท่ีด�ำเนินการจัดท�ำโดย รฐั มนตรชี ว่ ยวา่ การกระทรวงมหาดไทยในขณะนนั้ เปน็ เวลา องค์กรโปร่งใสนานาชาติ (Transparency 10 ป3ี International) ตง้ั แต่ พ.ศ. 2538 – 2560 จากระดบั รฐั มนตรกี ม็ าเปน็ ระดบั นายกรฐั มนตรี ไดแ้ ก่ ไม่เคยมีคะแนนเกิน 40 จากคะแนนเต็ม คดีท่ีดินรัชดาฯ ของนายทักษิณ ชินวัตร ในปี 2546 ที่ได้ 100 ตลอดเวลา 20 กว่าปีท่ีผ่านมา ท�ำให้ ลงนามยินยอมในฐานะคู่สมรส ให้คุณหญิงพจมาน ชิน อันดับความโปร่งใสของไทยไม่เคยสูงกว่า วตั ร ประมูลซื้อทดี่ ินรมิ ถนนเทยี มร่วมมติ ร ยา่ นรชั ดาภเิ ษก ล�ำดับท่ี 70 เลย รายงานเม่ือปี 2560 จากกองทุนเพ่ือการฟื้นฟูและพัฒนาระบบสถาบันการเงิน ประเทศไทยได้เพียง 35 คะแนน1 อยู่ใน ในกำ� กบั ดแู ลของธนาคารแหง่ ประเทศไทย กระทรวงการคลงั ล�ำดับท่ี 101 ลดลงมาจากปีก่อนถึง 25 ล�ำดับ (ปี 2559 ซึ่งอยู่ในการก�ำกับดูแลของนายทักษิณฯ ในฐานะนายก อยู่ล�ำดับที่ 76 จาก 168 ประเทศ) อย่างไรก็ตามแม้ว่า รฐั มนตรใี นขณะนน้ั โดยศาลฎกี าแผนกคดอี าญาของผดู้ ำ� รง ประเทศไทยจะประสบปัญหาการทุจริตคอร์รัปชันอย่าง ต�ำแหน่งทางการเมืองมีค�ำพิพากษาให้จ�ำคุกนายทักษิณฯ รุนแรง แต่เม่ือมองย้อนกลับไป จะพบว่ามีพัฒนาการของ เปน็ เวลา 2 ปี กระบวนการตรวจสอบการทุจริตภาครัฐท่ีมีความเข้มข้น นอกจากการเพม่ิ ความเขม้ ขน้ ในการบงั คบั ใชก้ ฎหมาย มากขึ้นตามล�ำดับด้วยเช่นกัน จากท่ีไม่เคยมีนักการเมือง แลว้ รฐั ธรรมนญู หลายฉบบั ไมว่ า่ จะเปน็ ฉบบั ปี 2550 หรอื คนใดเคยตอ้ งโทษในคดที จุ รติ กไ็ ดเ้ หน็ การตรวจสอบลงโทษ ฉบับปี 2560 ได้ให้อ�ำนาจ ป.ป.ช. ท�ำงานเข้มข้นรัดกุม ในคดีแรก และเป็นคดีท่ีเป็นที่กล่าวขวัญกันมากในอดีต มากข้ึน เช่น การลงมือไต่สวนในประเด็นที่สงสัยได้เองโดย คอื คดีทุจรติ ยาและเวชภัณฑ์ เม่อื ปี 2541 ไม่จ�ำเป็นต้องมีผู้ร้อง รวมถึงการย่ืนฟ้องศาลได้เองหาก “...คณะกรรมการสอบสวนท่ีมี นพ.วิชัย โชควิวัฒน อยั การสงู สดุ สงั่ ไมฟ่ อ้ ง เพอ่ื ใหส้ อดคลอ้ งกบั สถานการณก์ าร เป็นประธาน สรุปว่า การยกเลกิ ราคากลางทำ� ให้มกี ารฉวย ทจุ รติ ทพ่ี ฒั นาไปจากเดมิ จากอดตี ทใี่ หร้ ฐั ซอื้ ของแพง มกี าร โอกาสซอ้ื ขายยาในราคาแพงโดยไมม่ เี พดานกำ� กบั รายการ ชกั หวั ควิ กนิ เปอรเ์ ซนต์ กเ็ ปลย่ี นมาเปน็ การทจุ รติ เชงิ นโยบาย ยาทส่ี งู สดุ แพงกวา่ ราคากลาง 602.87% และสรปุ วา่ ความ อาทิ โครงการรบั จ�ำน�ำข้าว ซ่ึงเป็นนโยบายท่ีพรรคการเมือง เสียหายคร้ังน้ัน 181 ล้านบาท” นพ.สุภัทร ฮาสุวรรณกิจ รองประธานชมรมแพทย์ชนบทกล่าวถึงบทสรุปของคดี 7510 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ ทุจริตยา ซ่ึงน�ำไปสู่การย่ืนฟ้องนายรักเกียรติ สุขธนะ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขในขณะนั้น ต่อศาล ฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ด�ำรงต�ำแหน่งทางการเมือง2 ซ่ึงศาลมีค�ำพิพากษาในปี 2546 ให้จ�ำคุกนายรักเกียรติ เป็นเวลา 15 ปี ต่อมาก็มีคดีทุจริตที่นักการเมืองถูกคณะกรรมการ ป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) ตรวจ สอบและส่งฟ้องศาลเป็นระยะๆ หลายคดีเป็นโครงการ ขนาดใหญ่ของรัฐท่ีเกี่ยวข้องกับเงินงบประมาณแผ่นดิน จ�ำนวนมหาศาล เช่น คดีทุจริตโครงการบ�ำบัดน้�ำเสีย

ภาพ : https://www.thairath.co.th พรรคหน่ึงประกาศไว้ตอนหาเสียงเลือกตั้งในปี 2554 และ 25 สิงหาคม 2560 : วนั ประวตั ศิ าสตร์ แถลงต่อรัฐสภาหลังชนะการเลือกตั้งว่าจะรับจ�ำน�ำข้าวใน ราคาตนั ละ 15,000 บาท ซึ่งสงู กวา่ ราคาตลาด แม้ว่าจะได้รับค�ำท้วงติงจากหน่วยงานต่างๆ เก่ียว หลงั เรมิ่ โครงการรบั จำ� นำ� ขา้ ว และสอ่ แวววา่ จะมปี ญั หา กับความโปร่งใสของโครงการรับจ�ำน�ำข้าว แต่รัฐบาลของ การทุจริต หน่วยงานตรวจสอบของรัฐคือ ป.ป.ช. และ น.ส.ย่ิงลักษณ์ ชินวัตร ก็ยังคงเดินหน้าโครงการนี้ โดยให้ สำ� นกั งานการตรวจเงนิ แผน่ ดนิ (สตง.) ไดท้ ำ� หนงั สอื ทว้ งตงิ เหตุผลว่าเป็นนโยบายท่ีประกาศกับประชาชนและแถลง ให้รัฐบาลเพิ่มความระมัดระวัง เพราะมีช่องโหว่ให้เกิดการ ไว้ต่อรัฐสภา แต่ได้สั่งการให้กระทรวงกลาโหมสั่งการให้ ทจุ รติ มาก ไมว่ า่ จะเปน็ การสวมสทิ ธชิ าวนา การนำ� ขา้ วจาก หน่วยทหารตามแนวชายแดนสกัดกั้นการน�ำข้าวราคาถูก ประเทศเพอื่ นบา้ นมาสวมสทิ ธขิ า้ วไทย การออกใบประทวน จากประเทศเพื่อนบ้านมาสวมสิทธิจ�ำน�ำข้าว รวมถึง ปลอม และการที่ข้าวได้หายไปจากโกดัง การท�ำหนังสือ ตั้งคณะกรรมการที่มี ร.ต.อ.เฉลิม อยู่บ�ำรุง เป็นประธาน ท้วงติงนี้ถือเป็นอีกหนึ่งพัฒนาการขององค์กรตรวจสอบ ท�ำหน้าท่ีตรวจสอบการทุจริตท่ีเกิดข้ึน แต่ปัญหาใหญ่อยู่ที่ จากเดิมที่ต้องรอให้มีผู้มาร้องแล้วค่อยด�ำเนินการ ปัจจุบัน ขนั้ ตอนการระบายขา้ วทร่ี บั จำ� นำ� มาจากชาวนา ซง่ึ กระทรวง องค์กรตรวจสอบของรัฐสามารถสอดส่องโครงการ พาณิชย์ ในสมัยที่นายบุญทรง เตริยาภิรมย์ เป็นรัฐมนตรี ท่ีอาจมีปัญหาเพ่ือเตือนหน่วยงานท่ีเก่ียวข้องให้หาทาง ว่าการฯ และมีนายภูมิ สาระผล เป็นรัฐมนตรีช่วยฯ ควบ ป้องกันการทุจริตและการรั่วไหลของเงินงบประมาณ ต�ำแหน่งประธานอนุกรรมการพิจารณาระบายข้าว เลือกท่ี กอ่ นจะเกดิ ความเสยี หายจำ� นวนมาก จะขายขา้ วใหร้ ฐั บาลจนี แบบรฐั ตอ่ รฐั (G to G) แตใ่ นความ เป็นจริง เป็นการขายข้าวให้เอกชนที่ไม่ได้เป็นตัวแทนของ 76 สุขภาพคนไทย 2561

รฐั บาลจนี จนนำ� ไปสกู่ ารยนื่ เรอื่ งให้ ป.ป.ช. ตรวจสอบ และ หลังการอ่านค�ำพิพากษาเสร็จสิ้น เจ้าหน้าที่ ขยายผลไปถงึ น.ส.ยงิ่ ลกั ษณฯ์ ในขอ้ หาปลอ่ ยใหม้ กี ารทจุ รติ กรมราชทัณฑ์ได้น�ำตัวผู้ต้องหาข้ึนรถไปเรือนจ�ำทันที จนในที่สุดได้มีการย่ืนฟ้องต่อศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของ ขณะเดียวกันกระทรวงการต่างประเทศได้แจ้งไปสถานทูต ผู้ด�ำรงต�ำแหน่งทางการเมือง ศาลได้นัดอ่านค�ำพิพากษา ไทยท่ัวโลกให้ทราบถึงการออกหมายจับ น.ส.ย่ิงลักษณ์ฯ ในคดีของ น.ส.ยิ่งลักษณ์ฯ พร้อมกับคดีการขายข้าวแบบ ทา่ มกลางเสยี งวพิ ากษว์ จิ ารณเ์ รอื่ งการเปดิ ทางใหอ้ ดตี นายก รฐั ตอ่ รฐั ของนายบญุ ทรงฯ กบั พวกในวนั ที่ 25 สงิ หาคม 2560 รฐั มนตรคี นน้ี หลบหนอี อกนอกประเทศ จนทางการตอ้ งเรง่ แต่เม่ือถึงวันตัดสินคดี ปรากฏว่า น.ส.ย่ิงลักษณ์ ไม่ไปศาล แกะรอยการหลบหนีของ น.ส.ยิ่งลักษณ์ฯ จนพบภาพจาก แต่ให้ทนายแจ้งกับศาลว่าเป็นโรคบ้านหมุน น�้ำในหูไม่เท่า กล้องวงจรปิดที่แสดงการหลบหนีออกจากบ้านตั้งแต่ กนั มแี ตน่ ายบญุ ทรงฯ และนายภมู ฯิ กบั พวก ในคดขี ายขา้ ว วนั ที่ 23 สงิ หาคม 2560 ก่อนวนั นัดอ่านคำ� พิพากษา 2 วนั แบบรัฐต่อรัฐ ข้ึนศาล ศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ด�ำรง โดยมรี ถต�ำรวจน�ำทาง ต�ำแหน่งทางการเมืองจึงให้ออกหมายจับ น.ส.ย่ิงลักษณ์ฯ ทส่ี ดุ แลว้ เมอ่ื วนั ที่ 27 กนั ยายน 2560 ซง่ึ เปน็ วนั ตดั สนิ คดี และปรับนายประกัน 30 ล้านบาท พร้อมกับส่ังให้เลื่อน ก็ยังคงไร้เงา น.ส.ย่ิงลักษณ์ฯ ศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของ วันพิพากษา น.ส.ยิ่งลักษณ์ฯ ในคดีปล่อยให้มีการทุจริต ผู้ด�ำรงต�ำแหน่งทางการเมืองจึงได้อ่านค�ำพิพากษาลับหลัง ในวนั ที่ 27 กันยายน 2560 โดยศาลฯ เหน็ วา่ เปน็ การระบายขา้ วแบบรฐั ตอ่ รฐั ซง่ึ ไมช่ อบ ในวนั ที่ 25 สงิ หาคม 2560 ศาลฯ ใชเ้ วลารว่ ม 5 ชว่ั โมง ด้วยกฎหมาย แม้จะมีการน�ำไปอภิปรายไม่ไว้วางใจในสภา อ่านค�ำพิพากษานายบุญทรงฯ และผตู้ อ้ งหาคนอน่ื ๆ สรปุ วา่ ผู้แทนราษฎรให้ น.ส.ยิ่งลักษณ์ฯ ทราบรายละเอียดแล้ว การขายขา้ วแบบรฐั ตอ่ รฐั ใหจ้ นี 6.3 ลา้ นตนั ไมไ่ ดเ้ กดิ ขน้ึ จรงิ ก็ไม่ได้ตั้งใจตรวจสอบอย่างจริงจัง แสดงให้เห็นว่า เพราะบริษัทกว่างตงและบริษัทไห่หนานท่ีรัฐบาลไทยขาย น.ส.ยงิ่ ลกั ษณฯ์ ทราบวา่ สญั ญาขายขา้ วแบบรฐั ตอ่ รฐั ไมช่ อบ ข้าวให้ ไม่ได้เป็นรัฐวิสาหกิจตัวแทนรัฐบาลจีน (COFCO: ด้วยกฎหมาย แต่ไม่ระงับยับย้ัง ปล่อยให้มีการส่งมอบข้าว รัฐวิสาหกิจการค้าภาครัฐที่น�ำเข้าผลิตภัณฑ์ธัญพืชของจีน) ตามสัญญาต่อไป นับเป็นการละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดย มกี ารใชเ้ กณฑก์ ารขายขา้ วแบบซอื้ สนิ คา้ หนา้ โกดงั ซง่ึ ผดิ หลกั ทุจรติ จงึ ลงโทษจ�ำคุก 5 ปี และให้ออกหมายจบั มารับโทษ การซื้อขายแบบรัฐต่อรัฐที่จะต้องด�ำเนินการที่ท่าเรือหรือ ตามค�ำพิพากษา เมอื งทา่ เปน็ การเปดิ ชอ่ งทางใหน้ ำ� ขา้ วเขา้ มาเวยี นขายภายใน แม้ว่าคดีปล่อยให้มีการทุจริตในโครงการรับจ�ำน�ำข้าว ประเทศ มกี ารจา่ ยเงนิ เปน็ สกลุ เงนิ บาท ไมม่ ตี ราประทบั ของ จะจบไปแลว้ โดย น.ส.ยงิ่ ลกั ษณฯ์ เลอื กทจี่ ะหนคี ดแี ทนการ กรมศุลกากรซ่ึงเป็นหลักฐานการส่งออก มีการซื้อ-ขายข้าว ย่ืนอุทธรณ์ แต่คดีระบายข้าวแบบรัฐต่อรัฐยังไม่จบ เพราะ หลายล้านตันโดยไม่แยกชนิดข้าว เปิดช่องให้ผู้ซ้ือเลือกข้าว ทีมทนายของนายบุญทรงฯ ได้ย่ืนอุทธรณ์ขอสู้คดีต่อ ดีไปก่อน และตกลงซ้ือขายในราคาต�่ำกว่าราคาข้าวในท้อง ขณะเดยี วกนั กระบวนการตรวจสอบกย็ งั ไมห่ ยดุ เพราะ ป.ป.ช. ตลาด ท�ำใหร้ ฐั เสยี หายรวมกวา่ 16,000 ลา้ นบาท ได้ลงมติช้ีมูลความผิด พ.ต.นพ.วีระวุฒิ วัจนะพุกกะ อดีต ด้วยเหตุน้ี ศาลฏีกาแผนกคดีอาญาของผู้ด�ำรงต�ำแหน่ง เลขานุการของนายบุญทรงเพ่ิมอีกคน ในข้อหาร่�ำรวยผิด ทางการเมอื ง จงึ พพิ ากษาจำ� คกุ นายบญุ ทรง 42 ปี นายภมู ิ 36 ปี ปกติ โดยมที รพั ยส์ นิ ทเี่ พมิ่ ขนึ้ มากผดิ ปกตถิ งึ 896 ลา้ นบาท นายมนสั สรอ้ ยพลอย อดตี อธบิ ดกี รมการคา้ ตา่ งประเทศ 40 ปี นายฑิฆัมพร นาทวรทัต อดีตผู้อ�ำนวยการส�ำนักบริหารการ ยอ้ นรอยคดีทจุ รติ รบั จำ� น�ำขา้ ว คา้ ขา้ ว 32 ปี นายอภชิ าติ จนั ทรส์ กลุ พร (เสยี่ เปย๋ี ง) นกั ธรุ กจิ ในวงการค้าข้าว 48 ปี ส่วนจ�ำเลยอื่น ศาลฯ ลงโทษจ�ำคุก เมื่อมองย้อนกลับไป ประเด็นที่ น.ส.ยิ่งลักษณ์ อ้างถึง ลดหลน่ั ลงตามพฤตกิ ารณค์ วามรา้ ยแรงแหง่ การกระทำ� ผดิ และ ความจำ� เปน็ ทจ่ี ะเดนิ หนา้ โครงการรบั จำ� นำ� ขา้ วมาโดยตลอด พิพากษาให้บริษัท สยามอินดิก้า จ�ำกัด นายอภิชาติ และ แม้ว่าจะถูก ป.ป.ช. ส.ต.ง. หรือสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนา นายนมิ ล รกั ดี จำ� เลยท่ี 15 รว่ มกนั ชดใชค้ า่ เสยี หายแกก่ ระทรวง ประเทศไทย (TDRI) ทักท้วง คือ โครงการนี้เป็นโครงการท่ี การคลงั จำ� นวน 16,912 ลา้ นบาท พรอ้ มดอกเบย้ี รอ้ ยละ 7.54 พรรคเพ่ือไทยหาเสียงไว้กับประชาชน ต้ังแต่ปี 2554 ว่าจะ ฟน้ื โครงการรบั จำ� นำ� ขา้ วทเี่ คยทำ� มาในสมยั รฐั บาลนายทกั ษณิ ฯ 7710 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ

ภาพ : https://ggnnnewsonline.wordpress.com เรียกค่าเสียหายในโครงการรับจ�ำน�ำข้าวร้อยละ 20 จาก น.ส.ยง่ิ ลกั ษณฯ์ เปน็ มลู คา่ 35,717 ลา้ นบาท สว่ นคดอี าญานน้ั โดยจะใหร้ าคาตนั ละ 15,000 บาท นโยบายนโ้ี ดนใจชาวนาและ น.ส.ยิ่งลักษณ์ฯ ได้เข้าให้การและรับฟังการไต่สวนของศาล เปน็ สว่ นหนงึ่ ทที่ ำ� ใหพ้ รรคเพอื่ ไทยชนะการเลอื กตง้ั และในการ ฎีกาแผนกคดอี าญาของผูด้ ำ� รงตำ� แหน่งทางการเมืองทกุ ครง้ั แถลงนโยบายนตี้ อ่ รฐั สภาในปี 2554 ไดก้ ำ� หนดไวว้ า่ จะรบั จำ� นำ� จนกระท่ังแถลงปิดคดีด้วยวาจาเม่ือวันท่ี 1 สิงหาคม 2560 รวมทง้ั หมด 5 ฤดกู าลผลติ รวม 54.35 ลา้ นตนั มคี า่ ใชจ้ า่ ยรวม โดยยืนยันถึงความบริสุทธิ์ และประโยชน์ของโครงการรับ 9.85 แสนลา้ นบาท5 แตป่ ญั หาทเ่ี กดิ ขน้ึ คอื รฐั บาลไมส่ ามารถ จ�ำน�ำข้าวที่ชาวนาได้รับ และนั่นคือคร้ังสุดท้ายท่ีปรากฏตัว ขายขา้ วในสตอ็ กไดต้ ามทว่ี างแผนไว้ และยงั ถกู กลา่ วหาวา่ มกี าร ตอ่ ศาลฯ ทจุ รติ โดยเฉพาะการขายขา้ วแบบรฐั ตอ่ รฐั ใหจ้ นี ปลายปี 2555-2556 นพ.วรงค์ เดชกิจวิกรม การตรวจสอบการทจุ ริตของรัฐ ส.ส.พิษณุโลก พรรคประชาธิปัตย์ ซ่ึงเป็นฝ่ายค้านในขณะ โดยภาคประชาสงั คม น้ันจึงเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจรัฐบาล พร้อมกับย่ืนค�ำร้องให้ ป.ป.ช. ตรวจสอบการทุจริตในโครงการรับจ�ำน�ำข้าว และ “โปรดระลึกว่า... ป.ป.ช. ไม่ใช่ซุปเปอร์แมนหรือ การขายข้าวแบบรัฐต่อรัฐให้จีน จนน�ำไปสู่การช้ีมูลความผิด ผู้วิเศษท่ีสามารถจะต่อต้านทุจริตให้ส�ำเร็จได้เพียงล�ำพัง” นายบญุ ทรงฯ กบั พวกในวนั ที่ 16 มกราคม 2557 และขยาย นายประสาท พงษ์ศิวาภัย อดีตกรรมการ ป.ป.ช. กล่าวไว้6 ผลการสอบสวนจนน�ำไปสู่การชี้มูลความผิดคดีอาญา และ ค�ำพูดน้ีตอกย�้ำว่าการแก้ไขปัญหาการทุจริตไม่ใช่หน้าที่ของ ถอดถอน น.ส.ยิ่งลักษณ์ฯ ในฐานะประธานคณะกรรมการ ใครคนใดคนหน่ึง แต่เป็นหน้าท่ีของเราทุกคนที่ต้องช่วยกัน นโยบายข้าวแห่งชาติ เม่ือวันท่ี 17 กรกฎาคม 2557 ฐาน ไม่ใช่แค่ปราบปราม แต่รวมถึงการป้องกันไม่ให้เกิดตั้งแต่ ปล่อยให้มีการทุจริตเกิดขึ้นโดยไม่ยับย้ังโครงการ พร้อมกับ ต้นทาง ในกรณีโครงการรบั จ�ำนำ� ขา้ วจะเหน็ วา่ ป.ป.ช. และ สง่ เรอ่ื งใหอ้ ยั การสงู สดุ ยน่ื ฟอ้ งตอ่ ศาลฎกี าแผนกคดอี าญาของ ส.ต.ง. ได้ท�ำหนังสือท้วงติงและเสนอแนะไปยังรัฐบาลพรรค ผดู้ ำ� รงตำ� แหนง่ ทางการเมอื ง ผา่ นมาจนถงึ วนั ที่ 23 มกราคม เพือ่ ไทยต้งั แต่ก่อนเกิดปญั หา ใหข้ อ้ เสนอแนะประเด็นท่คี วร 2558 สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ได้มีมติให้ถอดถอน ระมัดระวัง และช้ชี อ่ งโหว่ทีอ่ าจเกิดการทุจรติ แลว้ น.ส.ยิ่งลักษณ์ฯ ออกจากต�ำแหน่งด้วยคะแนน 190 – 18 เมอื่ เกดิ ปญั หาขนึ้ ฝา่ ยคา้ นในสภาผแู้ ทนราษฎรกพ็ ยายาม เสยี ง นบั เปน็ นกั การเมอื งและเปน็ นายกรฐั มนตรคี นแรกทถี่ กู ตรวจสอบดว้ ยการยนื่ ญตั ตอิ ภปิ รายไมไ่ วว้ างใจ แมจ้ ะถกู มอง สภานติ บิ ญั ญตั แิ หง่ ชาตถิ อดถอน แมว้ า่ ในขณะนน้ั จะพน้ จาก วา่ เปน็ เรอื่ งการเมอื งมากกวา่ บา้ นเมอื ง แตป่ ฏเิ สธไมไ่ ดว้ า่ การ ตำ� แหน่งไปแลว้ แตก่ ารถกู ถอดถอนออกจากตำ� แหน่งน้ีมผี ล อภปิ รายไมไ่ วว้ างใจของฝา่ ยคา้ น ไมว่ า่ จะเปน็ ยคุ สมยั ใด ลว้ นมี ท�ำใหถ้ กู ตดั สทิ ธิทางการเมืองเป็นเวลา 5 ปีอกี ด้วย ข้อมูลเชิงลึกของแต่ละรัฐบาลมาเปิดเผยให้สังคมได้ขบคิด ในเวลาต่อมา คณะกรรมการพิจารณาความรับผิดทาง โดยเฉพาะสอ่ื มวลชนทเ่ี กาะตดิ กระบวนการตรวจสอบมาอยา่ ง แพง่ ของรฐั บาล พล.อ.ประยทุ ธ์ จนั ทรโ์ อชา ไดม้ มี ตเิ อกฉนั ท์ ตอ่ เนอื่ ง และทำ� หนา้ ทต่ี วั แทนประชาชนในการซกั ถามนกั การ เม่ือวันท่ี 21 กันยายน 2559 ให้ออกค�ำส่ังทางปกครอง เมอื งเรอื่ งขา้ วในสตอ๊ กอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง ขณะทฝี่ า่ ยวชิ าการ เชน่ TDRI กไ็ ดท้ ำ� การศกึ ษาวจิ ยั โครงการนอ้ี ยา่ งละเอยี ดทกุ แงม่ มุ 78 สุขภาพคนไทย 2561 และสรุปว่า ณ สิ้นเดือนเมษายน 2557 โครงการน้ีท�ำให้รัฐ ขาดทนุ ทางการคลงั สงู ถงึ 5.39 แสนลา้ นบาท (เกอื บรอ้ ยละ 53 ของคา่ ใชจ้ า่ ย) และไดร้ ายงานผลการตรวจสตอ๊ กขา้ วเมอ่ื กลาง เดอื นตลุ าคม 2557 วา่ มขี า้ วทผี่ า่ นมาตรฐานเพยี ง 2.36 ลา้ นตนั เทา่ นน้ั สว่ นขา้ วอกี รอ้ ยละ 85 มคี ณุ ภาพตำ่� กวา่ มาตรฐาน7 ท้ังหมดท้ังมวลเหล่าน้ีสะท้อนว่าทุกภาคส่วนในสังคม ต่างมีบทบาทในการตรวจสอบและติดตามปัญหาการทุจริต คอร์รัปชันของรัฐ การด�ำเนินคดีทุจริตโครงการรับจ�ำน�ำข้าว

คร้ังนี้เป็นผลมาจากการด�ำเนินงานของทุกภาคส่วนท่ีต่าง ร่วมตรวจสอบภาครัฐและภาคธุรกิจ9 การสร้างเครือข่ายน้ัน ช่วยกันเปิดเผยข้อมูล และขับเคล่ือนการด�ำเนินงานของ จะต้องให้ประชาชนเป็นแกนหลัก ไม่ใช่ให้ภาครัฐเป็นแกน กระบวนการยตุ ธิ รรมใหม้ ีประสิทธภิ าพ หลักโดยประชาชนเข้าไปประกอบ ทั้งนี้อาจด�ำเนินการใน รูปสภาชุมชน และให้ประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลท่ีเกี่ยว รัฐธรรมนญุ 2560 กับการแกป้ ัญหา กับการตรวจสอบการทุจริต พร้อมมาตรการคุ้มครองคนท่ี การทุจรติ เข้าไปตรวจสอบ และท้ายที่สุด คือ การก�ำหนดให้หัวหน้า ส่วนราชการต้องรับผิดชอบการทุจริตของลูกน้องในหน่วย รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ (ฉบับปี 2560) ได้ให้ความส�ำคัญ งานด้วย ท้ังหมดเหล่าน้ีคณะกรรมการปฏิรูปฯ จะประมวล กับการแก้ไขปัญหาการทุจริต ถึงขนาดถูกขนานนามว่า ผลเพ่อื จดั ท�ำเปน็ แผนปฏิรปู เสนอรัฐบาลต่อไป เปน็ รฐั ธรรมนญู ฉบบั ปราบโกง โดยระบเุ รอื่ งนไ้ี วใ้ นหลายมาตรา และยกเรอ่ื งการขดั กนั แหง่ ผลประโยชนข์ น้ึ มาเปน็ หมวดหนงึ่ มหากาพย์ ในรัฐธรรมนูญ (หมวด 9)8 แทนการเขียนแทรกเป็นมาตรา ย่อยๆ เช่นในอดีต และท่ีส�ำคัญคือระบุไว้ถึงระดับปัจเจก โครงการรับจ�ำน�ำข้าวและระบายข้าวแบบรัฐต่อรัฐ ว่าประชาชนคนไทยมีหน้าที่ไม่ร่วมมือ หรือไม่สนับสนุน ถือเป็นบทเรียนราคาแพงของผู้มีอ�ำนาจท่ีจะเข้ามาบริหาร การทุจริตในทุกรูปแบบ (มาตรา 50) ซ่ึงไม่เคยเขียนไว้ใน ประเทศ เพราะต้องยอมรับความจริงว่า ไม่ว่ารัฐบาลไหน รฐั ธรรมนญู ฉบบั ใดมากอ่ น และรฐั ตอ้ งจดั ใหม้ มี าตรการและ ท่ีเข้ามาบริหารประเทศ ไม่ว่าจะมาจากการเลือกต้ังหรือ กลไกท่ีมีประสิทธิภาพเพื่อป้องกันและขจัดการทุจริตและ ไม่เลือกต้ัง ล้วนสร้างโครงการ ลด แลก แจก แถม ประพฤตมิ ชิ อบอยา่ งเขม้ งวด (มาตรา 63) มกี ารกำ� หนดหา้ ม เพอื่ เอาใจประชาชน บา้ งกเ็ รยี กวา่ ประชานยิ ม บา้ งกเ็ รยี กวา่ ผทู้ เี่ คยทจุ รติ ลงสมคั ร ส.ส. (มาตรา 98) และถา้ คณะรฐั มนตรี รัฐสวัสดิการ แมจ้ ะเป็นการชว่ ยเหลอื ประชาชน แตส่ ิง่ ทที่ กุ ปล่อยให้มีการทุจริตโดยไม่ยับยั้ง ก็ให้พ้นจากต�ำแหน่ง รฐั บาลควรตระหนกั คอื เงนิ ทกุ บาททกุ สตางคท์ น่ี ำ� มาใชเ้ ปน็ ท้ังคณะ รวมถึงการห้าม ส.ส. ส.ว. รัฐมนตรี ครอบคลุมถึง เงินภาษีของประชาชนที่ควรใช้โดยประชาชน และใช้เพ่ือ คูส่ มรสและบุตร รับสมั ปทานจากรัฐหรือเขา้ เป็นคสู่ ัญญากบั ประชาชน ใหย้ ืนได้อยา่ งมั่นคงด้วยขาของตวั เอง รัฐไม่ว่าโดยตรงหรือโดยอ้อม ขณะเดียวกันก็เพิ่มอ�ำนาจให้ “... ถ้าใครหลายคนโกง ไม่ว่าจะเป็นใครใหญ่แค่ไหน องค์กรอิสระ เช่น ส�ำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน สามารถ คุณไม่ต้องไปไหว้ ไม่ต้องไปแสดงความเคารพนับถือ ต่อให้ เข้าไปตรวจสอบการด�ำเนินการใดๆ ที่อาจก่อให้เกิดความ มบี ารมมี ากแคไ่ หน ขอใหแ้ สดงความขยะแขยงรงั เกยี จเมอ่ื รู้ เสียหายต่อระบบการเงิน การคลังของชาติ เพื่อยับยั้งก่อน วา่ โกงชาตบิ า้ นเมอื ง และพยายามใหอ้ ยไู่ กลๆ รกั ษาระยะหา่ ง เกดิ ความเสียหายได้ จากคนโกง เพราะเชอื้ โรคการโกงจะมาตดิ คณุ ...” พล.อ.เปรม ในหมวด 16 ทว่ี า่ ดว้ ยการปฏริ ปู ประเทศ ยงั กำ� หนดการ ตณิ สลู านนท์ ประธานองคมนตรแี ละรฐั บรุ ษุ กลา่ ว10 ปฏริ ูปประเทศในดา้ นต่างๆ จนน�ำมาสกู่ ารตั้งคณะกรรมการ ในอนาคต การมสี ว่ นรว่ มของประชาชน เพอื่ ใหม้ อี ำ� นาจ 8 ชุด เพื่อปฏิรูปประเทศ 11 ด้าน หนึ่งในน้ัน คือ คณะ ในการร่วมจัดการและร่วมตรวจสอบภาครัฐและภาคธุรกิจ กรรมการปฏิรูปประเทศด้านการป้องกันและปราบปราม จะมคี วามสำ� คญั ยงิ่ ขนึ้ และเปน็ จดุ เปลยี่ นของการตรวจสอบ การทจุ รติ และประพฤตมิ ชิ อบ มนี ายปานเทพ กลา้ ณรงคร์ าญ การทุจริตของรัฐในระยะยาว ทุกภาคส่วนจึงควรร่วมกัน อดีตประธานกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริต ด�ำเนินการตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญฉบับ 2560 แห่งชาติ เป็นประธาน ซ่ึงได้เปิดรับฟังความคิดเห็นจาก และการปฏิรูปประเทศด้านการป้องกันและปราบปราม ประชาชนทั่วประเทศ ประเด็นส�ำคัญ คือประชาชนส่วน การทจุ ริตและประพฤตมิ ิชอบอยา่ งจรงิ จัง ใหญเ่ หน็ วา่ การทจุ รติ เกดิ จากปญั หาระบบการปฏบิ ตั งิ านของ ขา้ ราชการทม่ี งุ่ กำ� กบั ควบคมุ มากกวา่ สง่ เสรมิ การปอ้ งกนั การ 7910 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ ทุจริต การแก้ไขปัญหาจะต้องอาศัยการรวมตัว สร้างการมี สว่ นรว่ มของประชาชน เพอื่ ใหม้ อี ำ� นาจในการรว่ มจดั การและ

10 คสช. เดินหน้าปฏิรูปประเทศ วาดฝันก้าวพ้นวังวนปัญหา ภาพ : www.moneychannel.co.th การปฏิรูปประเทศเป็นหนึ่งในเหตุผลส�ำคัญท่ีคณะรักษาความสงบแห่งชาติ หรือ คสช. ใช้อ�ำนาจทางทหาร เข้ามากุมอ�ำนาจบริหารประเทศตั้งแต่ปี 2557 ในยามท่ีประเทศประสบปัญหาทางการเมืองจน ไม่สามารถเดินหน้าต่อไปได้ อีกท้ังมีปัญหาเชิงโครงสร้างมากมาย ทั้งการศึกษาที่ด้อยคุณภาพ เศรษฐกิจฝืดเคือง และกฎหมายที่ล้าสมัยและขาดการบังคับใช้อย่างจริงจัง จนน�ำมาซ่ึงปัญหาการ ทุจริตคอร์รัปชัน ขณะเดียวกันระบบราชการของไทยก็ขาดประสิทธิภาพ ไม่ทันต่อโลกที่เปลี่ยนแปลง อย่างรวดเร็ว แม้ว่ารัฐบาลในอดีตจะพยายามสร้างกลไกการปฏิรูป แต่ก็ติดกับดักทางการเมืองจากการ แบ่งฝักแบ่งฝ่าย จนไม่สามารถขับเคลื่อนกลไกปฏิรูปประเทศให้ประสบความส�ำเร็จ คสช. จึงใช้โอกาสน้ี เข้ามาวางกลไกการปฏิรูปประเทศ โดยการร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่และวางแนวทางการด�ำเนินงาน ให้หน่วยงานของรัฐต้องขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศให้เห็นผลเป็นรูปธรรม การปฏริ ปู ประเทศช่วงแรก ส่วนเรื่องท่ีรัฐบาลด�ำเนินการอย่างเป็นรูปธรรมโดยการออก เป็นกฎหมายและค�ำสัง่ คสช. มีทัง้ สนิ้ 27 เรอ่ื ง อาทิ ภายหลัง คสช. เข้ามาบริหารประเทศ ในช่วงแรก ปี 2557-2558 ไดม้ กี ารจดั ตง้ั “สภาปฏริ ปู แหง่ ชาต”ิ (สปช.) • การจดั ตงั้ ศาลอาญาคดที จุ รติ และประพฤตมิ ชิ อบเพอ่ื เอาผดิ ขึ้นมาท�ำหน้าท่ีสภาที่ปรึกษาของรัฐบาล มีบทบาทส�ำคัญใน กบั ขา้ ราชการ เจา้ หนา้ ทรี่ ฐั และเอกชนทร่ี ว่ มกนั ทจุ รติ การวางแนวทางการปฏิรูปประเทศด้านต่างๆ 11 ด้าน อาทิ ด้านการเมือง ด้านการศึกษา ด้านกฎหมาย ด้านส่ือมวลชน • การปรับปรุงกฎหมายการกระท�ำความผิดเก่ียวกับ และดา้ นพลงั งาน เปน็ ตน้ หลงั สปช. หมดวาระลง คสช. ไดต้ ง้ั คอมพวิ เตอร์ เพิ่มโทษป้องกันการแฮ็กข้อมลู การโพสต์ “สภาขับเคล่ือนการปฏิรูปประเทศ” (สปท.) มารับช่วงต่อ ข้อมลู เท็จ การปฏริ ปู ประเทศ ในชว่ งปี 2558–2560 โดยมี ร.อ.ทนิ พนั ธ์ุ นาคะตะ เป็นประธาน มีบทบาทส�ำคัญในการผลักดัน • การจัดระเบยี บแรงงานต่างด้าว แนวทางการปฏิรูปประเทศของ สปช. ให้รัฐบาลด�ำเนินการ • การจดั ระบบการศกึ ษาของชาตใิ หม้ มี าตรฐานทง้ั ในดา้ น อย่างเป็นรูปธรรม โดย สปท. ได้จัดท�ำรายงานการปฏิรูป เสนอรัฐบาลแล้ว 188 ฉบับ ก่อนจะหมดวาระลงเมื่อวันท่ี หลกั สูตรการเรียน การสอน และบคุ ลากร 3 สิงหาคม 2560 โดยนายกรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบและ • จดั ตง้ั ธนาคารทด่ี นิ เพอ่ื ลดความเหลอ่ื มลำ�้ ของเกษตรกร ออกเป็นค�ำสั่งให้หน่วยงานต่างๆ ด�ำเนินการแล้ว 87 เรื่อง1 ให้สินเชื่อเพ่ือการจัดหาและพัฒนาท่ีดินแก่เกษตรกร 80 สุขภาพคนไทย 2561 ผ้ยู ากจน ผปู้ ระสงค์จะใชป้ ระโยชน์ในทดี่ นิ • ออกกฎหมายเว้นภาษีเงินได้แก่บริษัทที่รับผู้สูงอายุ 60 ปขี น้ึ ไปเขา้ ทำ� งาน

รฐั ธรรมนูญ 2560 กับการปฏิรูปประเทศ ภาพ : www.prachachat.net นับต้ังแต่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. ของรัฐ มีกลไกการจัดท�ำงบประมาณประจ�ำปีอย่าง 25602 มีผลบังคับใช้ การปฏิรูปประเทศก็ด�ำเนินการภายใต้ มปี ระสทิ ธิภาพ รัฐธรรมนญู ซ่งึ เปน็ รฐั ธรรมนูญฉบบั แรกทกี่ ำ� หนดให้มหี มวด 7. ด้านอ่ืนๆ มุ่งเน้นพัฒนาระบบทรัพยากรทาง การปฏิรูปประเทศ บัญญัติเนื้อหาไว้ทั้งสิ้น 5 มาตรา โดยมี ธรรมชาติ มีมาตรการทางสิ่งแวดล้อมในการก�ำจัด เร่ืองทีจ่ ะตอ้ งปฏิรปู เร่งดว่ น 7 ด้าน ได้แก่ ขยะ พัฒนาระบบทางการแพทย์โดยมุ่งเน้นระบบ สาธารณสขุ ระดบั ตน้ และใหป้ ระชาชนมหี ลกั ประกนั 1. ด้านการเมือง มุ่งเน้นสร้างความรู้ความเข้าใจ ในการรักษาสขุ ภาพอยา่ งเท่าเทียม ในการปกครองแกป่ ระชาชนเพอ่ื ใหเ้ ขา้ มามสี ว่ นรว่ ม ทางการเมอื งอยา่ งถกู ตอ้ ง มกี ลไกแกไ้ ขปญั หาความ กระบวนการปฏริ ปู ประเทศ ขัดแย้งทางการเมืองและการคัดกรองให้ได้คนท่ีมี ความซื่อสัตย์สุจริตเข้ามาท�ำหน้าท่ีในฐานะผู้ด�ำรง ในภาพใหญ่ รัฐธรรมนูญก�ำหนดให้มีกฎหมาย ก�ำหนด ต�ำแหนง่ ทางการเมอื ง กระบวนการการปฏริ ปู ประเทศในระยะยาว คือ 1) พระราชบัญญัติการจัดท�ำยุทธศาสตร์ชาติ 2. ด้านการบริหารราชการแผ่นดิน มุ่งเน้นการน�ำ พ.ศ. 25603 เปน็ กฎหมายทกี่ ำ� หนดกระบวนการจดั ทำ� ยทุ ธศาสตร์ เทคโนโลยีมาใช้เพ่ืออ�ำนวยความสะดวกให้กับ ชาติเพ่ือเป็นเป้าหมายในการพัฒนาประเทศในระยะยาว ประชาชน พัฒนาข้าราชการและบุคลากรให้มี มกี ารกำ� หนดนโยบายการบรหิ ารราชการแผน่ ดนิ ทที่ กุ รฐั บาล คุณภาพทั้งด้านความรู้และความสามารถพร้อม จะตอ้ งดำ� เนนิ การอยา่ งตอ่ เนอื่ งโดยเฉพาะการปฏริ ปู ประเทศ ปรับปรุงโครงสร้างการท�ำงานแต่ละหน่วยงานให้ ซึ่งมีคณะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติ หรือ ซุปเปอร์บอร์ด เหมาะสมกบั ภาระหนา้ ที่ ท่ีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน มีประธานสภาผู้แทนราษฎร ประธานวุฒิสภา และรองนายกรัฐมนตรี เป็นรองประธาน 3. ด้านกฎหมาย มุ่งเน้นปรับปรุงกฎหมายท่ีมีความ มผี บู้ ญั ชาการเหลา่ ทพั และผนู้ ำ� องคก์ รตา่ งๆ อาทิ ประธานสภา ล้าสมัย โดยให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการแสดง หอการค้าแห่งประเทศไทย ประธานสภาอุตสาหกรรมแห่ง ความคิดเห็นอย่างเต็มท่ี และพัฒนาระบบการสอน ประเทศไทย ร่วมเป็นกรรมการ หน้าท่ีส�ำคัญคือการจัดท�ำ วิชากฎหมายให้นักกฎหมายมีคุณธรรม จริยธรรม ยุทธศาสตรช์ าติ วางทิศทางของประเทศในระยะ 20 ปี และ ประชาชนสามารถเขา้ ถงึ ขอ้ มลู ทางกฎหมายไดอ้ ยา่ ง ให้ความเห็นชอบแผนการปฏิรูปประเทศจากคณะกรรมการ สะดวก ปฏิรูปประเทศ และมีอ�ำนาจก�ำกับดูแลการด�ำเนินการต่างๆ ใหเ้ ปน็ ไปตามยทุ ธศาสตรช์ าติ แผนปฏริ ปู ใดทค่ี ณะกรรมการ 4. ดา้ นกระบวนการยตุ ธิ รรม มงุ่ เนน้ ปรบั ปรงุ การทำ� งาน ยทุ ธศาสตรช์ าตใิ หค้ วามเหน็ ชอบแลว้ หนว่ ยงานรฐั ตอ้ งดำ� เนนิ ของต�ำรวจให้มีความโปร่งใสและมีประสิทธิภาพ การตามแผนดังกลา่ วมิฉะนนั้ จะมคี วามผดิ ทางวนิ ยั มีการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจังตลอดจนมี กลไกให้ประชาชนเข้าถึงการต่อสู้ทางกระบวนการ 8110 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ ยุติธรรมเพ่ือลดความเหลื่อมล�้ำ ลดค�ำสบประมาท “คุกไทยมีไว้ขังคนจน” 5. ด้านการศึกษา มุ่งเน้นพัฒนาให้เยาวชนไทยทุกคน เข้าถึงการศึกษาโดยไม่มีค่าใช้จ่าย และได้รับการ ศกึ ษาตามความถนัด มีการพฒั นาครู อาจารย์ ให้มี ความรคู้ วามสามารถและมปี ระสทิ ธภิ าพในการสอน ทีแ่ ท้จริง 6. ด้านเศรษฐกิจ มุ่งเน้นให้ประเทศมีความสามารถ ในการแขง่ ขนั ทางการค้า การลงทุน ปรบั ปรุงระบบ ภาษี ลดความเหลือ่ มล้�ำในสงั คม เนน้ เพมิ่ พนู รายได้

2) พระราชบัญญัติแผนและขั้นตอนการดําเนินการ ในกรณีสภาผู้แทนราษฎร หรือวุฒิสภาไม่ให้ความเห็นชอบ ปฏิรูปประเทศ พ.ศ. 25604 ท่ีก�ำหนดเป้าหมายการปฏิรูป ใหร้ า่ งยทุ ธศาสตรช์ าตติ กไป และใหค้ ณะกรรมการจดั ทำ� รา่ ง ให้ประเทศชาติมีความสงบเรียบร้อย สังคมมีความสามัคคี ยทุ ธศาสตรช์ าตใิ หม่ภายใน 180 วนั โดยกระบวนการจดั ท�ำ ปรองดอง ประชาชนมีความสุขและมีคุณภาพชีวิตที่ดี ร่างยุทธศาสตร์ชาติ ก�ำหนดให้ประชาชนทุกภาคส่วนเข้ามา โดยการปฏริ ปู นน้ั ตอ้ งดำ� เนนิ การอยา่ งครอบคลมุ ทง้ั หมด 11 ดา้ น มสี ว่ นรว่ ม ทง้ั การรบั ฟงั ความคดิ เหน็ เบอื้ งตน้ และการรบั ฟงั ไดแ้ ก่ 1. การเมอื ง 2. การบรหิ ารราชการแผน่ ดนิ 3. กฎหมาย ความเหน็ เมอ่ื จดั ท�ำร่างยุทธศาสตรช์ าติเบอื้ งตน้ แลว้ เพอื่ น�ำ 4. กระบวนการยุติธรรม 5. การศึกษา 6. เศรษฐกิจ มาแก้ไขปรับปรงุ 7. ทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดลอ้ ม 8. สาธารณสขุ 9. สอ่ื สาร ในการด�ำเนินการตามยุทธศาสตร์ชาติ ก�ำหนดให้มี มวลชนเทคโนโลยสี ารสนเทศ 10. สงั คม และ 11. ดา้ นอน่ื ตาม กระบวนการตดิ ตาม ตรวจสอบและประเมนิ ผล โดยใหห้ นว่ ย ท่ีคณะรัฐมนตรีก�ำหนด โดยแต่ละด้านจะมีคณะกรรมการ งานรัฐด�ำเนินการประเมินผลและส่งผลกลับมาตามเวลาท่ี ปฏริ ปู ทคี่ ณะรฐั มนตรไี ดแ้ ตง่ ตง้ั เมอ่ื วนั ที่ 15 สงิ หาคม 2560 5 กำ� หนด และสำ� นกั งานกรรมการยทุ ธศาสตรช์ าตจิ ะทำ� รายงาน เพอื่ ทำ� หนา้ ทกี่ ำ� หนดแผนการและขน้ั ตอนปฏริ ปู ประเทศตาม สรปุ ผลประจำ� ปี ระบคุ วามกา้ วหนา้ ปญั หา อปุ สรรค ขอ้ เสนอ ทกี่ ลา่ วมาแลว้ ขา้ งตน้ โดยรฐั ธรรมนญู กำ� หนดตอ้ งเรมิ่ ดำ� เนนิ แนะเสนอตอ่ คณะกรรมการ คณะรฐั มนตรี และ หวั หนา้ หนว่ ย การปฏริ ปู ภายใน 1 ปี นบั ตงั้ แตร่ ฐั ธรรมนญู บงั คบั ใช้ และตอ้ ง งานของรัฐ และให้รฐั สภาทราบ ในกรณีท่ีสภาผูแ้ ทนราษฎร เหน็ ผลสมั ฤทธภ์ิ ายใน 5 ปี รวมทงั้ ใหค้ รม. แจง้ ความคบื หนา้ หรือวุฒิสภาพิจารณารายงานแล้ว เห็นว่าหน่วยงานของรัฐ การปฏริ ปู ตอ่ รฐั สภาเพอ่ื ทราบทกุ 3 เดอื น ไมด่ ำ� เนนิ การตามทก่ี ำ� หนดโดยไมม่ เี หตอุ นั สมควร ใหม้ มี ตสิ ง่ เรอ่ื ง นอกจากน้ีคณะรัฐมนตรียังมีการต้ังคณะกรรมการ ให้คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ ปฏิรูปเฉพาะเร่ืองตามท่ีรัฐธรรมนูญก�ำหนด เพื่อความเร่ง (ป.ป.ช.) พิจารณาด�ำเนินการกับหัวหน้าหน่วยงานของรัฐ ดว่ นในการปฏริ ปู โดยเฉพาะการปฏริ ปู ตำ� รวจ มกี ารตง้ั คณะ หาก ป.ป.ช. มีมติว่าข้อกล่าวหามีมูล ให้ผู้บังคับบัญชาผู้ถูก กรรมการปฏิรูปต�ำรวจขึ้น6 ท�ำหน้าท่ีปรับปรุงกฎหมายที่ กล่าวหาส่ังพักราชการ พักงาน หรือ สั่งให้ออกจากราชการ เกยี่ วขอ้ งกบั บทบาทอำ� นาจหนา้ ทขี่ องตำ� รวจ การแตง่ ตงั้ โยก หรอื ออกจากงานไวก้ อ่ น หรอื สง่ั ใหพ้ น้ จากตำ� แหนง่ ตอ่ ไป ย้าย และการจัดสรรค่าตอบแทน รวมถึงการปรับโครงสร้าง ภารกิจต�ำรวจให้มีความชัดเจนไม่ทับซ้อนกับหน่วยงานอ่ืน แผนการปฏิรูปประเทศ โดยให้ด�ำเนนิ การควบคู่ไปกบั คณะกรรมการปฏิรูปประเทศ ด้านกระบวนการยุตธิ รรม พ.ร.บ. แผนและขนั้ ตอนการดำ� เนนิ การปฏริ ปู ประเทศ พ.ศ. 2560 มีสาระส�ำคัญคือ การก�ำหนดให้มีการจัดท�ำ ยทุ ธศาสตร์ชาติ แผนการปฏริ ูปประเทศตา่ งๆ จ�ำนวน 11 ดา้ น7 มีข้ันตอนการจัดท�ำร่างแผนการปฏิรูปประเทศเริ่มจาก เพื่อด�ำเนินการปฏิรูปประเทศตามท่ีก�ำหนดไว้ การใหท้ ปี่ ระชมุ รว่ มคณะปฏริ ปู ทง้ั 11 ดา้ นกำ� หนดหลกั เกณฑ์ ในรัฐธรรมนูญ ได้มีการแต่งตั้ง คณะกรรมการจัดท�ำ วิธกี ารเงือ่ นไขการจัดท�ำร่างปฏริ ูป จากนั้นให้คณะกรรมการ ยุทธศาสตร์ชาติ ด้านต่างๆ เพ่ือจัดท�ำร่างยุทธศาสตร์ชาติ แต่ละชุดไปจัดท�ำร่างแผนการปฏิรูปให้แล้วเสร็จภายใน 90 เบอื้ งตน้ ใหแ้ ลว้ เสรจ็ ภายใน 120 วนั รวมทง้ั ใหค้ ณะกรรมการ วนั กอ่ นนำ� กลบั มาใหท้ ป่ี ระชมุ รว่ มพจิ ารณาใหค้ วามเหน็ ชอบ จดั ใหม้ กี ารทบทวนทกุ 5 ปี หรอื ในกรณที ส่ี ถานการณโ์ ลกหรอื ภายใน 30 วนั จากนนั้ เสนอใหค้ ณะกรรมการยทุ ธศาสตรช์ าติ สถานการณข์ องประเทศเปลย่ี นแปลงไปจนไมเ่ หมาะสมทจี่ ะ เพื่อพิจารณาความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ ภายใน ด�ำเนินการตามเป้าหมายยุทธศาสตร์ได้ โดยร่างยุทธศาสตร์ 30 วนั เสรจ็ แลว้ ให้ คณะกรรมการยทุ ธศาสตรช์ าติ เสนอรา่ ง ชาติที่คณะกรรมการจัดท�ำเสร็จแล้วจะถูกส่งต่อไปยัง แผนการปฏิรูปประเทศต่อ ครม. ให้ความเห็นชอบภายใน คณะรัฐมนตรี เพ่ือส่งให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาลงมติ 30 วัน และให้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาและบังคับใช้ เห็นชอบหรือไม่เห็นชอบภายใน 60 วัน และให้วุฒิสภา ตอ่ ไป ทง้ั นใ้ี นการดำ� เนนิ การจดั ทำ� แผนปฏริ ปู กำ� หนดใหต้ อ้ ง ลงมติให้ความเห็นชอบหรือไม่เห็นชอบภายใน 60 วัน เชิญหน่วยงานท่ีเก่ียวข้องกับการปฏิรูปประเทศด้านน้ันๆ 82 สุขภาพคนไทย 2561

ภาพ : http://moziru.com/explore/Audience%20clipart%20community%20participation เขา้ ชีแ้ จงแสดงความคดิ เห็น และจดั ให้มีการรับฟงั ความเหน็ เพอ่ื เดนิ ไปขา้ งหนา้ อยา่ งชดั เจนเปน็ เอกภาพ ไมใ่ ชต่ า่ งคนตา่ ง ของประชาชน โดยวธิ ีการท่ปี ระชาชนเขา้ ถึงและแสดงความ ท�ำจนขัดแย้งกันเอง เกิดการใช้งบประมาณท่ีซ้�ำซ้อนอย่างที่ เห็นได้โดยสะดวก เคยเป็นมาในอดีต การปฏิรูปที่ขมวดรวมเข้ากับยุทธศาสตร์ ในด้านการติดตามประเมินผลน้ัน ก�ำหนดให้ ครม. ชาติ ซงึ่ มนี ายกรฐั มนตรเี ปน็ คนกำ� กบั ดแู ล จะทำ� ใหท้ กุ อยา่ งมี วางระเบยี บเกย่ี วกบั หลกั เกณฑแ์ ละวธิ กี ารตดิ ตามการตรวจสอบ ความชดั เจน ไมซ่ ำ�้ ซอ้ น และเปน็ กลไกสำ� คญั ในการแกป้ ญั หา ประเมินผล การด�ำเนินการตามแผนการปฏิรูปประเทศตาม ประเทศไดอ้ ยา่ งรวดเร็วตามกรอบเวลาทีก่ �ำหนดไว้ ข้อเสนอแนะของคณะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติ และให้จัด แตอ่ กี ดา้ นหนงึ่ มเี สยี งวพิ ากษว์ จิ ารณโ์ ดยเฉพาะประเดน็ ท�ำรายงานสรุปผลประจ�ำปี เสนอต่อที่ประชุมร่วมเพื่อให้ “ยุทธศาสตร์ชาติ” ท่ีก�ำหนดระยะเวลาด�ำเนินการไว้ยาว ความเห็นชอบและเสนอต่อคณะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติ ถึง 20 ปี อาจไม่สอดรับกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไป ครม. หวั หนา้ หนว่ ยราชการ และรฐั สภาทราบภายใน 90 วนั อยา่ งรวดเรว็ และไมไ่ ดเ้ ปดิ กวา้ งรบั ฟงั ความเหน็ จากประชาชน ในกรณีที่พบการด�ำเนินการของหน่วยงานใดที่ไม่สอดคล้อง อย่างกว้างขวาง ตามมาด้วยข้อเรียกร้องว่า ควรปรับเปล่ียน กับแผนการปฏิรูป ให้คณะกรรมการประสานไปยังหน่วย หรือวางเป้าหมายยุทธศาสตร์ชาติให้ส้ันลง รวมทั้งเปิดให้ งานดังกล่าวหรือรัฐมนตรีเจ้าสังกัด เพ่ือปรับปรุงความไม่ มีการทบทวนยุทธศาสตร์เป็นรายปี เพื่อให้เท่าทันความ สอดคล้อง ในกรณีที่ไม่อาจหาข้อยุติร่วมกันได้ ให้คณะ เปลย่ี นแปลงของกระแสโลก กรรมการปฏริ ปู แจง้ เปน็ หนงั สอื ตอ่ คณะกรรมการยทุ ธศาสตร์ แม้ว่า คสช. จะเปิดโอกาสให้บุคคลจากภาคส่วนต่างๆ ชาติเพ่ือพิจารณา และหากคณะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติ เขา้ มามสี ว่ นรว่ มในกระบวนการปฏริ ปู ประเทศ นบั ตงั้ แตก่ าร มมี ตปิ ระการใดใหห้ น่วยงานของรฐั ปฏบิ ัติตามนัน้ แตง่ ตง้ั สมาชกิ สภาปฏริ ปู แหง่ ชาติ และสมาชกิ สภาขบั เคลอื่ น การปฏิรูปประเทศ ท่ีประกอบด้วยบุคคลจากสาขาอาชีพ หลายมมุ มองตอ่ การปฏริ ปู ประเทศ ของ คสช. ตา่ งๆ แตห่ ลายฝา่ ยมองวา่ บคุ คลทเี่ ขา้ มามกั เปน็ ผทู้ รงคณุ วฒุ ิ มากกว่าเป็นตัวแทนประชาชนซ่ึงรับรู้ปัญหาอย่างแท้จริง ขณะที่การจัดท�ำยุทธศาสตร์ชาติควบคู่กับการปฏิรูป ประกอบกับกระบวนปฏิรูปประเทศมีความซับซ้อนและใช้ ประเทศเริ่มเดนิ หน้า ก็มเี สยี งสะท้อนเป็นสองดา้ น ดา้ นหน่งึ เวลายาวนาน แต่รัฐบาลไม่เด็ดขาดเพียงพอในการตัดสินใจ เหน็ วา่ เปน็ เรอ่ื งดที จ่ี ะใชโ้ อกาสนเ้ี รม่ิ ตน้ วางเปา้ หมายประเทศ 8310 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ

ภาพ : https://pmdu.soc.go.th/what-is-national-strategy/3184 ใหห้ นว่ ยงานของรฐั ดำ� เนนิ การตามแผนทมี่ กี ารศกึ ษาไวใ้ นชนั้ ผู้ท่ีเก่ียวข้องโดยตรง เน้นการรับฟังความเห็นตามภูมิภาค สปช. และ สปท. ทำ� ใหท้ ผ่ี า่ นมาเกดิ กระแสวพิ ากษว์ จิ ารณถ์ งึ ตา่ งๆ ทงั้ ทก่ี ารปฏริ ปู บางเรอื่ งไมไ่ ดส้ ง่ ผลถงึ คนในระดบั พน้ื ที่ ความคืบหนา้ ท่เี ปน็ รปู ธรรมในการปฏิรูปประเทศ โดยตรง แต่ส่งผลถึงคนในกลุ่มสังคมบางกลุ่มเท่านั้น อีกท้ัง อย่างไรก็ดีเมื่อการปฏิรูปประเทศเกิดขึ้นภายใต้การ ประชาชนสว่ นใหญไ่ มส่ ามารถเขา้ ถงึ ขอ้ มลู ขา่ วสาร ขาดกลไก บังคบั ใชร้ ัฐธรรมนญู พ.ศ. 2560 โดยมีคณะกรรมการปฏิรูป ทำ� ความเขา้ ใจ ทำ� ใหเ้ กดิ ขา่ วลอื สรา้ งความเขา้ ใจผดิ จนมกี าร ประเทศ 11 ดา้ นเปน็ ฝา่ ยดำ� เนนิ การ โดยรฐั ธรรมนญู กำ� หนด ตอ่ ตา้ นบอ่ ยครงั้ เชน่ เรอ่ื งการปฏริ ปู องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ ง กรอบระยะเวลาไวช้ ดั เจน ทำ� ใหก้ ารปฏริ ปู ประเทศในชว่ งหลงั ถิ่นท่ีมีข้อสรุปบางส่วนให้ควบรวมองค์การบริหารส่วนต�ำบล เริ่มดูจริงจังและเกิดความหวังท่ีเป็นรูปธรรม ข้อดีของการ ขนาดเล็กให้เป็นเทศบาล การปฏิรูปสื่อมวลชนท่ีให้มี ปฏิรูปประเทศตามแนวทางน้ีคือมีการศึกษาถึงผลกระทบ คณะกรรมการขน้ึ มาตรวจสอบดแู ล และการปฏริ ปู เพอ่ื นริ โทษ อย่างรอบคอบ ซ่ึงจะช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้ฝ่ายปฏิบัติ กรรมทางการเมอื งเพอ่ื สรา้ งความปรองดองในสงั คม เปน็ ตน้ โดยเฉพาะหนว่ ยงานของรฐั และมกี ลไกการกลนั่ กรองทต่ี อ้ งผา่ น เหล่านี้ยังเป็นเพียงข้อสรุปส่วนหนึ่งจากการศึกษาเท่าน้ัน ความเห็นชอบจากคณะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติ จะช่วย แต่ประชาชนบางส่วนเข้าใจว่ารัฐเตรียมด�ำเนินการตาม ให้เกิดความยั่งยืนในการพัฒนาประเทศ และป้องกันปัญหา ขอ้ เสนอดงั กลา่ ว จนน�ำมาซ่งึ ความขดั แย้งในสังคม รัฐบาลใหม่ล้มนโยบายรัฐบาลเก่า ท�ำให้การด�ำเนินนโยบาย นายพิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต อาจารย์คณะพัฒนา หรอื โครงการตา่ งๆ เกิดความต่อเน่อื ง สังคมและส่ิงแวดล้อม สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ แต่ในอีกด้านหนึ่ง การปฏิรูปประเทศตามแนวทาง (นิด้า) สะท้อนมุมมองทางวิชาการว่า แม้เน้ือหาหลายส่วน คสช. ยังขาดกลไกให้ประชาชนผู้มีส่วนได้เสียมีส่วนร่วมวาง ในกฎหมายยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี อาจจะดูดี แต่เม่ือไปดู ทิศทางการปฏิรปู ประเทศ เพราะกลไกทีม่ ีอยทู่ ำ� ได้เพยี งการ ในบทเฉพาะกาล เหมือนว่ามีการท�ำพิมพ์เขียวไว้แล้ว และ แสดงความคิดเห็นผ่านเวทีประชาพิจารณ์ ที่ไม่ครอบคลุม ไม่เคยขอรับฟังความคิดเห็นจากภาคประชาชน ท้ังน้ีกรอบ 84 สุขภาพคนไทย 2561

6 ด้านเกี่ยวกับแผนยุทธศาสตร์ อาทิ เรื่องความมั่นคง ไม่มี ประสบความส�ำเร็จได”้ 10 เครอื ขา่ ยภาคประชาสังคมในนาม การวิเคราะห์จุดอ่อนจุดแขง็ ของประเทศ แต่สะท้อนมุมมอง เครือข่ายนักพัฒนาองค์กรเอกชน ได้ออกแถลงการณ์พร้อม ความมน่ั คงทางทหารเปน็ หลกั นบั เปน็ กระบวนทศั นเ์ กา่ และ แนบรายช่ือจ�ำนวน 72 รายชื่อ อาทิ นายเอกชัย อิสระทะ, ในภาพรวมท้ัง 6 กรอบ ยังมองไม่เห็นว่าจะสร้างสังคมไทย นายสมบูรณ์ ค�ำแหง, นายประสิทธิ์ชัย หนูนวล, นายสุวิทย์ ให้เป็นสังคมท่ีดี ท�ำให้คนมีสติปัญญา มีเหตุมีผล หลุดพ้น กุหลาบวงษ,์ และนายเลศิ ศักด์ิ คำ� คงศกั ด์ิ ประกาศจุดยืนไม่ ความเชอื่ ความงมงายได้ ขณะที่ ศ.เกรกิ เกยี รติ พพิ ฒั นเ์ สรธี รรม ขอเข้าร่วมกับกลไกท่ีจะสร้างความชอบธรรมให้กับรัฐบาล อดตี อธกิ ารบดมี หาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ และอดตี กรรมการ ทหาร เมอ่ื วนั ท่ี 20 พฤศจิกายน 2560 ป.ป.ช. มองวา่ โจทยแ์ รกของการปฏริ ปู คอื ปญั หาทางเศรษฐกจิ โดยกลา่ ววา่ หนง่ึ ในแนวทางการปฏริ ปู ประเทศเพอ่ื ความอยดู่ ี สรุป กินดีของประชาชน เพราะดอกผลจากการปฏิรูป และการ พัฒนาประเทศ จะตกถึงมือประชาชนทุกคนด้วยการมีชีวิต การปฏิรูปประเทศเป็นหน่ึงในผลงานช้ินส�ำคัญท่ี คสช. ความเป็นอยู่ที่ดีข้ึน”8 และเห็นว่าการวางเป้าหมายพัฒนา พยายามเร่งด�ำเนินการให้ทันก่อนการเลือกตั้งสมาชิกสภา ประเทศระยะ 20 ปีของ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายก ผแู้ ทนราษฎร เพอ่ื ลบคำ� สบประมาทวา่ การปฏริ ปู ประเทศของ รัฐมนตรี มีเจตนาที่ดี แต่ควรใช้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและ คสช. เปน็ เพยี งเรอ่ื งนามธรรม และไมป่ ระสบความสำ� เรจ็ ตาม สังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 พ.ศ. 2560-2564 เป็นจุดเร่ิมต้น โรดแมประยะที่ 2 ตามท่ี คสช. ตง้ั เปา้ ไว้ ดงั นนั้ คสช. จงึ ตอ้ ง ระยะแรกของยุทธศาสตร์พัฒนาประเทศระยะยาว เพราะ เร่งด�ำเนินการในเร่ืองส�ำคัญ โดยเฉพาะการปฏิรูปการเมือง แม้จะมีประชาชนจ�ำนวนมากช่ืนชมยินดีกับวิสัยทัศน์ การปฏิรูปกฎหมาย การปฏิรูปต�ำรวจ และการสร้างความ ของผู้น�ำ แต่ก็มีไม่น้อยที่เห็นต่างออกไปด้วยเหตุผลที่เกรง ปรองดอง จงึ สง่ ผลใหก้ ารบรหิ ารประเทศของ คสช. ในปี 2560- ว่าผู้น�ำรัฐบาลจะใช้แผนยุทธศาสตร์นี้เป็นเครื่องมือในการ 2561 มีความเข้มข้นขึ้น มีการผลักดันกฎหมายส�ำคัญและ สืบทอดอ�ำนาจ เร่งจัดต้ังกลไกการปฏิรูปประเทศ แม้การปฏิรูปจะเป็นสิ่งท่ี นักการเมืองบางกลุ่มสะท้อนข้อห่วงใยว่า ความมุ่งหวัง ทกุ ฝา่ ยปรารถนาใหเ้ กดิ ขนึ้ อยา่ งจรงิ จงั แตก่ อ็ ดเปน็ หว่ งไมไ่ ด้ ที่จะให้การปฏิรูปประเทศน�ำไปสู่ความสามัคคีปรองดอง วา่ การปฏริ ปู ทจ่ี ะเปน็ ผลงานชนิ้ สำ� คญั ของ คสช. ครงั้ นจ้ี ะไดร้ บั ของคนในชาติน้ันน่าจะเป็นไปได้ยาก นายนิพิฏฐ์ อินทร การยอมรบั จากสงั คมหรอื ไม่ นอกจากนน้ั กระบวนการปฏริ ปู สมบัติ รองหวั หนา้ พรรคประชาธปิ ตั ย์ แสดงความกังวลเรอื่ ง ประเทศท่ีเกิดข้ึนไม่ได้จ�ำกัดเพียงกลไกการปฏิรูปประเทศ ความเปน็ กลางของคณะกรรมการปฏริ ปู ประเทศ โดยระบวุ า่ แตเ่ พยี งอยา่ งเดยี ว แตย่ งั เชอ่ื มโยงกบั ยทุ ธศาสตรช์ าตทิ จ่ี ะวาง “ผแู้ ทนทม่ี าจากการเลอื กตง้ั จะไมช่ อบผทู้ มี่ าจากการแตง่ ตงั้ และ ทิศทางการพัฒนาประเทศไปถึง 20 ปี จึงสร้างความกังวล ไมช่ อบใหผ้ ทู้ มี่ าจากการแตง่ ตง้ั ทำ� หนา้ ทที่ างการเมอื งหรอื ทำ� เรอื่ งการสบื ทอดอำ� นาจของ คสช. และถกู วพิ ากษว์ จิ ารณว์ า่ หน้าทเี่ กย่ี วข้องกัน เพราะถือว่ามอี �ำนาจทับซ้อนกนั และถ้า มีข้อจ�ำกัด เรื่องการมีส่วนร่วมของประชาชนต่อการก�ำหนด หากยง่ิ เปน็ คนทเี่ ลอื กขา้ งมาแลว้ กจ็ ะยง่ิ เปน็ การขดั แยง้ กนั ”9 อนาคตของประเทศ ดงั นน้ั กระบวนการปฏริ ปู ทเี่ กดิ ขนึ้ จำ� เปน็ เชน่ เดยี วกบั นายภมู ธิ รรม เวชยชยั เลขาธกิ ารพรรคเพอื่ ไทย ตอ้ งนำ� เสยี งสะทอ้ นเหลา่ นม้ี าพจิ ารณาและปรบั ปรงุ เพอื่ ใหก้ าร กล่าวว่า “ความพยายามของนักปฏิรูปต่างๆ ท่ีก�ำลังท�ำงาน ปฏริ ปู ประเทศในระยะยาวประสบความสำ� เรจ็ อยา่ งแทจ้ รงิ ภายใตค้ ณะกรรมการปฏริ ปู ดงั กลา่ วทผ่ี มู้ อี ำ� นาจตง้ั ขนึ้ ยงิ่ มอง ย่ิงไม่เห็นความหวัง และเกรงว่าจะกลายเป็นเพียงเคร่ืองมือ 8510 สถานการณ์เด่นทางสุขภาพ หนึ่งของผู้มีอ�ำนาจ ท่ีพยายามท�ำให้สังคมรับรู้ว่าตนไม่ได้น่ิง ดดู ายกบั ปญั หาการเมอื งทเี่ กดิ ขึ้น แตแ่ ทจ้ รงิ แลว้ ไมไ่ ดม้ ีแกน่ สาร หรือความจริงใจในการด�ำเนินการแต่อย่างใด อีกท้ังยัง เปน็ การปฎริ ปู ทผ่ี ดิ หลกั การเพราะการปฏริ ปู ทไ่ี มเ่ ปดิ ใหม้ กี าร แสดงความคดิ เหน็ ของคนในสงั คมอยา่ งกวา้ งขวางจะไมม่ ที าง

ผลงานดีๆ 4 เพอ่ื สุขภาพคนไทย องค์การยูเนสโกถวายราชสดดุ ใี นหลวงรัชกาลที่ 9 เมอ่ื วนั ท่ี 26 กนั ยายน 2560องคก์ ารการศกึ ษาวทิ ยาศาสตร์ แสดงความอาลัยแด่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหา และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือองค์การยูเนสโก ภูมิพลอดุลยเดช เพ่ือเป็นการถวายพระเกียรติด้วยการ (UNESCO) และตัวแทนจากนานาชาติ ได้ถวายราชสดุดี ถวายราชสกั การะในเวทีนานาชาติ เทิดพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพล นางอิริน่า โบโควา ได้กล่าวถึงพระราชกรณียกิจและ อดุลยเดชบรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 ณ เวทีประชุม แนวคดิ ของพระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช สันติภาพนานาชาติที่กรุงปารีส โดยนางอิริน่า โบโควา บรมนาถบพิตร เก่ียวกับการพัฒนาอันมีประชาชนเป็น ผู้อ�ำนวยการใหญ่ยูเนสโก ได้ถวายราชสดุดีเทิดพระเกียรติ ศนู ยก์ ลาง ซงึ่ สอดรบั กบั ความสำ� คญั ของการบรรลเุ ปา้ หมาย ในหลวง รัชกาลที่ 9 ว่าทรงเป็นมหากษัตริย์นักพัฒนา การพฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื ในปี 2573 ของยเู นสโก และกลา่ ววา่ ทท่ี รงสง่ เสรมิ การเรยี นรตู้ ลอดชวี ติ ไมว่ า่ จะเปน็ เรอ่ื งเศรษฐกจิ ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมีคุณูปการอย่างยิ่งต่อการ พอเพียงท่ีน�ำไปสู่การพัฒนาอย่างย่ังยืน และทรงส่งเสริม เปลี่ยนแปลงทางสังคมและเศรษฐกิจในปัจจุบัน เป็นการ ให้ทุกคนมีคุณภาพชีวิตที่ดี โดยยูเนสโกมีความมุ่งมั่นท่ีจะ เปลย่ี นแปลงในระดบั โลก ไมใ่ ชเ่ ฉพาะในประเทศไทยเทา่ นนั้ สานต่อพระราชปณิธานของรัชกาลท่ี 9 โดยเฉพาะในเร่ือง แนวคิดน้ันมีความทันสมัยอยู่ตลอดเวลา เหมาะสมกับการ การศึกษาท่ีท่ัวถงึ ซ่งึ จะทำ� ให้ทกุ คนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขน้ึ พัฒนาในยุคศตวรรษท่ี 21 มีการพัฒนามนุษย์ ช่วยเสริม ทง้ั นอี้ งคก์ ารพระพทุ ธศาสนกิ สมั พนั ธแ์ หง่ โลก (พ.ส.ล.) ศักยภาพแก่ผู้ที่ด้อยกว่าเพ่ือมุ่งไปสู่แนวทางของความเท่า ร่วมกับสถานเอกอัครราชทูตไทยประจ�ำกรุงปารีส และ เทียมทางสังคมในรูปแบบท่ียั่งยืน ท�ำให้แนวทางดังกล่าว ส�ำนักงานผแู้ ทนถาวรไทยประจ�ำยูเนสโก ได้จัดการประชุม สอดคล้องกับการพัฒนาที่ย่ังยืนของยูเนสโก รวมถึงการ สนั ตภิ าพนานาชาติ 2017 (International World Peace) ปกป้องศักดศ์ิ รีความเปน็ มนษุ ยแ์ ละปกป้องโลก นอกจากนี้ ในหัวข้อ “การสร้างสันติภาพในสังคมอย่างย่ังยืน: มรดก นางอริ นิ า่ โบโควา ยงั ไดย้ กยอ่ งพระองคว์ า่ เปน็ ครขู องประชาชน ของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช” เพราะพระองค์ท่านทรงชี้น�ำในเร่ืองการศึกษาสู่พัฒนาการ ระหวา่ งวนั ท่ี 26-28 กนั ยายน 2560 ทสี่ ำ� นกั งานใหญย่ เู นสโก ที่เรียนรู้คิด และแสดงออกตามความสามารถของบุคคล กรุงปารีส โดยผู้อ�ำนวยการใหญ่ของยูเนสโก และนาย ไม่ใช่แค่การเรียนรู้เพ่ือเขียนอ่านและค�ำนวณ แต่ต้อง ไมเคลิ วอป ประธานกรรมการบรหิ ารยเู นสโก พรอ้ มกบั ตวั หมายรวมถงึ องคค์ วามรดู้ า้ นวฒั นธรรมและความหลากหลาย แทนผู้แทนถาวรจากนานาประเทศ รวมท้ังตัวแทนผู้น�ำ การศกึ ษาตอ้ งชว่ ยเสรมิ ศกั ยภาพใหผ้ เู้ รยี นพฒั นาไปสกู่ ารเปน็ พระพุทธศาสนาจากประเทศต่างๆ และประธานองค์การ พลเมอื งโลก มสี ว่ นรว่ มในสงั คมของตน และเปดิ กวา้ งสโู่ ลก พุทธศาสนิกสัมพันธ์แห่งโลก ได้กล่าวถวายราชสดุดีและ ภายนอก และนี่คือบทบาทของการศกึ ษาในศตวรรษท่ี 21 86 สุขภาพคนไทย 2561

WHO ช่นื ชมระบบหลกั ประกนั สขุ ภาพไทย ที่สามารถใหบ้ ริการลา้ งไตที่บา้ น เมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ 2561 นายทีโดรส อัดฮานอม ล้างไตเองได้ท่ีบ้าน โดยมีญาติและชุมชนคอยช่วยเหลือ (Tedros Adhanom) ผู้อ�ำนวยการใหญอ่ งค์การอนามัยโลก ในรปู แบบอาสาสมคั รสาธารณสขุ เปน็ การขยายบรกิ ารลงไป และคณะได้เข้าเย่ียมคารวะนายกรัฐมนตรี ในโอกาสเยือน ที่บ้าน สิ่งน้ีท�ำให้ระบบหลักประกันสุขภาพของไทยมีความ ไทย เพ่ือเข้าร่วมการประชุมนานาชาติรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้า ยั่งยืน เพราะการรักษาไม่ใช่แค่เร่ืองของแพทย์หรือบุคลากร มหิดล (Prince Mahidol Award Conference: PMAC) สาธารณสุขเท่านั้น แต่ต้องท�ำให้ญาติและชุมชนเข้ามามี ประจ�ำปี 2561 และกล่าวชื่นชมไทยที่มีบทบาทในประเด็น สว่ นรว่ มในการดแู ลผปู้ ว่ ยดว้ ย นบั เปน็ ตน้ แบบทนี่ า่ สนใจทไ่ี ทย สุขภาพโลกอย่างแข็งขัน โดยเฉพาะความส�ำเร็จในการยุติ สามารถเปน็ แหลง่ เรยี นรใู้ หป้ ระเทศอน่ื ๆ ได้ ปัญหาการถ่ายทอดเช้ือเอชไอวีและกามโรคจากแม่สู่ลูก ส�ำหรับการล้างไตผ่านช่องท้องในผู้ป่วยไตวายเรื้อรัง หลกั ประกันสุขภาพถ้วนหน้า และโรคเท้าช้าง รวมทัง้ ชื่นชม ระยะสุดท้าย ประเทศไทยเร่ิมมีมาตง้ั แตป่ ี 2555 ขณะนั้นยงั นโยบายของรัฐบาลที่สนับสนุนให้ภาคประชาสังคมมีส่วน เป็นการล้างไตโดยใช้น้�ำยาล้างไตในบรรจุภัณฑ์แบบขวด ส�ำคัญในการส่งเสริมให้ประชาชนสามารถเข้าถึงบริการด้าน ไมไ่ ดเ้ ปน็ ถงุ นำ้� ยาลา้ งไตทเี่ ปน็ มาตรฐานอยา่ งในปจั จบุ นั ทำ� ให้ สุขภาพได้อย่างทั่วถึง ซึ่งสามารถช่วยลดความเหล่ือมล�้ำใน ผลการรกั ษาไมด่ เี ทา่ ทคี่ วร มกี ารตดิ เชอื้ คอ่ นขา้ งมาก แตห่ ลงั สงั คมไดอ้ ยา่ งแท้จรงิ จากมีการน�ำน�้ำยาล้างไตท่ีบรรจุภัณฑ์แบบถุงตามมาตรฐาน ในโอกาสเยือนประเทศไทย นายทีโดรส อัดฮานอม สากลมาใช้ ประกอบกบั มกี ารพฒั นาอปุ กรณแ์ ละเทคนคิ การ ไดล้ งพน้ื ที่ ซอยพระเจน ชมุ ชนบอ่ นไก่ แขวงลมุ พนิ ี เขตปทมุ วนั ล้างไตผ่านช่องท้องอย่างต่อเน่ือง ท�ำให้การล้างไตผ่านช่อง กรงุ เทพฯ เพอ่ื เยย่ี มบา้ นผปู้ ว่ ยลา้ งไตชอ่ งทอ้ ง และไดแ้ สดงความ ท้องได้ผลดี การท่ีส�ำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เหน็ วา่ ตนไดร้ บั แรงบนั ดาลใจทส่ี ำ� คญั วา่ ผปู้ ว่ ยในประเทศไทย กำ� หนดนโยบายลา้ งไตผา่ นชอ่ งทอ้ งเปน็ ทางเลอื กแรก (CAPD ไดร้ บั บรกิ ารสาธารณสขุ ทด่ี ี โดยไมม่ อี ปุ สรรคทางดา้ นการเงนิ First Policy) ชว่ ยใหผ้ ปู้ ว่ ยไตวายเรอ้ื รงั ระยะสดุ ทา้ ยสามารถ มาขวางกน้ั เพราะมรี ฐั บาลใหก้ ารสนบั สนนุ เมอ่ื ตนถามผปู้ ว่ ย เข้าถึงการรักษาได้อย่างท่ัวถึง โดยเฉพาะผู้ป่วยท่ีอยู่ห่างไกล ลา้ งไตชอ่ งทอ้ งทา่ นนวี้ า่ จะเกดิ อะไรขน้ึ หากรฐั บาลไมส่ นบั สนนุ ในตา่ งจงั หวดั ถน่ิ ทรุ กนั ดาร การคมนาคมไมส่ ะดวก ปจั จบุ นั เขาตอบว่าเราก็แค่รอความตายเท่าน้ัน ส่ิงนี้แสดงให้เห็นว่า ในประเทศไทยมีผู้รักษาด้วยการล้างไตทางช่องท้องแล้วกว่า ระบบหลกั ประกนั สขุ ภาพถว้ นหนา้ ไดท้ ำ� ลายกำ� แพงดา้ นการ 20,000 ราย และมีอัตราเพ่ิมขึ้นทุกปี จนในปัจจุบันพบว่า เงนิ ลงได้ ซง่ึ นเี่ ปน็ สง่ิ ทส่ี ำ� คญั ของระบบนี้ นนั่ คอื ไมใ่ หก้ ารเงนิ ผู้ป่วยใหม่ท่ีเข้ารับล้างไตทางช่องท้องมีปริมาณใกล้เคียงกับ เปน็ อปุ สรรคของการเขา้ ถงึ การรกั ษาพยาบาลของประชาชน ผปู้ ว่ ยใหมท่ ไี่ ดร้ บั การฟอกเลอื ดดว้ ยเครอ่ื งไตเทยี ม โดยผปู้ ว่ ย โดยทน่ี ห่ี มอและพยาบาลสามารถฝกึ อบรมผปู้ ว่ ย ครอบครวั ล้างไตทางช่องท้องด้วยตัวเองที่บ้านหลายคนอยู่มีสุขภาพดี และชุมชนให้ท�ำหน้าที่ดูแลรักษาตัวเองได้ ผู้ป่วยสามารถ มคี ณุ ภาพชวี ติ ทด่ี ขี น้ึ และไมต่ อ้ งเดนิ ทางมาโรงพยาบาลบอ่ ยๆ 874 ผลงานดีๆ เพื่อสุขภาพคนไทย

ยกย่องไทยประเทศชัน้ น�ำแก้โรคไม่ตดิ ต่อเร้ือรัง (NCDs) องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้ออกรายงานผล NCDs นับเป็นวิกฤตท่ีต้องแก้ไขอย่างเร่งด่วนท้ังระดับ การติดตามความคืบหน้าในการด�ำเนินงานป้องกันและ ประเทศและนานาชาติ ในแต่ละปีท่ัวโลกมีผู้เสียชีวิตก่อน ควบคุมโรคไม่ติดต่อ (Non-Communicable Diseases วัยอนั ควรมากถงึ 16 ลา้ นคนจากโรคหัวใจ ปอด โรคหลอด หรือ NCDs) ของประเทศต่างๆ ในปี 2560 (NCDs เลอื ดในสมอง โรคมะเรง็ และโรคเบาหวาน ร้อยละ 80 มา Progress Monitor 2017) รายงานว่า ไทยมีการด�ำเนิน จากประชากรในประเทศท่ีมีรายได้น้อยถึงปานกลาง จึง การป้องกันและควบคุมโรค NCDs ท่ีบรรลุผลแล้ว 12 ข้อ เป็นท่ีมาของการก�ำหนดเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนของ จาก 19 ข้อ สูงติดอันดับ 1 ใน 10 ของโลก จากท้ังหมด องค์การสหประชาชาติ (SDG) เพ่ือลดอัตราการเสียชีวิตให้ 191 ประเทศ และเป็นประเทศที่บรรลุผลในการด�ำเนิน ได้ 1 ใน 3 ภายในปี 2573 การป้องกันและควบคมุ NCDs การสูงสดุ อนั ดบั 1 ในทวปี เอเชีย และภมู ิภาคอาเซยี น โดย ตอ้ งอาศยั การมสี ว่ นรว่ มของทกุ ภาคสว่ น ทงั้ หนว่ ยงานภาค เป้าหมายในการติดตามความคืบหน้าท่ีประเทศด�ำเนินการ รฐั เอกชน ประชาชน โดยเฉพาะหนว่ ยงานทอ้ งถนิ่ ทอ่ี ยใู่ กล้ บรรลุผลแล้ว ได้แก่ การต้ังเป้าหมายและตัวช้ีวัด NCDs ชิดประชาชน เพ่ือความย่ังยืนของระบบสุขภาพ ในระดบั ชาติ มรี ะบบการเกบ็ รวบรวมขอ้ มลู ทนี่ า่ เชอ่ื ถอื มแี บบ ปัจจุบันประเทศไทยพบว่าอัตราการเสียชีวิตของ ส�ำรวจสุขภาพทุก 5 ปี มียุทธศาสตร์และแผนปฏิบัติงาน ประชากร 3 ใน 4 มสี าเหตมุ าจากโรค NCDs เชน่ โรคเบาหวาน NCDs แบบพหุภาคีในระดับชาติ การผลักดันกฎหมายท่ี ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคดังกล่าว เกยี่ วขอ้ งกบั ยาสบู แอลกอฮอล์ อาหาร การสง่ เสรมิ กจิ กรรม ไม่ได้มีสาเหตุมาจากการติดเช้ือโรค แต่เป็นผลจากการมี ทางกาย เป็นตน้ พฤตกิ รรมการดำ� เนนิ ชวี ติ ทไี่ มเ่ หมาะสม เชน่ ดม่ื เหลา้ สบู บหุ รี่ กลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ไม่ได้เกิดจากเชื้อโรค ขาดการออกก�ำลังกาย ทานอาหารหวาน มัน เค็มมาก และไมส่ ามารถแพรก่ ระจายจากคนสคู่ นได้ แตเ่ ปน็ โรคทเ่ี กดิ พักผ่อนน้อย และมีความเครียด ส่งผลให้ความดันเลือดสูง จากนิสัยหรือพฤติกรรมการด�ำเนินชีวิต ซ่ึงจะมีการด�ำเนิน น�้ำตาลในเลือดสูง ไขมันในเลือดสูงขึ้น น้�ำหนักตัวเกินจน โรคอย่างช้าๆ ค่อยๆ สะสมอาการอย่างต่อเน่ือง และเมื่อ กระทงั่ อว้ น สง่ ผลใหเ้ กดิ โรคไมต่ ดิ ตอ่ ตามมา แพทยแ์ นะนำ� วา่ มีอาการของโรคแล้วมักจะเกิดการเร้ือรังของโรคด้วย โรค NCDs สามารถปอ้ งกนั ไดง้ า่ ยๆ ดว้ ยหลกั 3 อ. 2 ส. ดงั นี้ กลมุ่ โรค NCDs ทสี่ ำ� คญั ไดแ้ ก่ โรคทางระบบหวั ใจและหลอด อ.ที่ 1 อาหาร ทานอาหารแตพ่ อดี งดทานอาหารหวาน มนั เคม็ เลือด โรคหลอดเลือดสมอง โรคเบาหวาน โรคมะเร็งต่างๆ ควรมผี กั หรอื ผลไมใ้ นอาหารทกุ มอ้ื อ.ที่ 2 คอื ออกกำ� ลงั กาย โรคระบบทางเดินหายใจเรื้อรัง เช่น โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง สมำ่� เสมอ วนั ละครง่ึ ชว่ั โมง สปั ดาหล์ ะ 5 วนั อ.ท่ี 3 คอื อารมณ์ ถุงลมโป่งพอง โรคไตเรอื้ รงั โรคอ้วนลงพงุ โรคตับแข็ง และ ทำ� จิตใจให้แจม่ ใส พักผ่อนใหเ้ พยี งพอ ส.ท่ี 1 คอื ไมส่ ูบบุหรี่ โรคสมองเสอ่ื ม และ ส.ท่ี 2 คือลดการดมื่ สุรา เบยี ร์ และเครอ่ื งดมื่ มนึ เมา 88 สุขภาพคนไทย 2561

สสส. ไดร้ างวัล No Tobacco Day ควบเชดิ ชูเกยี รตธิ รรมาภบิ าล วนั ท่ี 31 พฤษภาคม 2560 พระเจา้ วรวงศเ์ ธอ พระองค์ นอกจากรางวัลของผ้บู รหิ าร สสส. แลว้ สสส. ยังไดร้ บั เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ เสด็จ ณ ศูนย์การค้า ประกาศนยี บตั รเชดิ ชเู กยี รตจิ าก พล.อ.ประยทุ ธ์ จนั ทรโ์ อชา ฟิวเจอร์พาร์ค อ.ธัญบุรี จ.ปทุมธานี ทรงเปิดงาน “วันงด นายกรัฐมนตรีในปี 2560 เน่ืองจากได้รับคะแนนประเมิน สบู บหุ ร่ีโลก ประจ�ำปี 2560” จัดโดย กระทรวงสาธารณสุข คณุ ธรรมและความโปรง่ ใสการดำ� เนนิ งานของหนว่ ยงานภาค ร่วมกับหน่วยงานทั้งภาครัฐ และเอกชน โดยในปี 2560 รัฐ (Integrity and Transparency Assessment – ITA) องคก์ ารอนามยั โลกไดก้ ำ� หนดประเดน็ รณรงคว์ า่ “Tobacco ประจ�ำปีงบประมาณ 2559 โดยส�ำนักงานคณะกรรมการ - a threat to development” หรอื “บหุ ร:ี่ ตวั รา้ ยทำ� ลาย ป้องกันและปราบปรามการทุจริตในภาครัฐ (ป.ป.ท.) การพัฒนา” เพ่ือแสดงความห่วงใยประชาชนการปกป้อง ในระดับสูงมาก โดยได้รับคะแนน 81.41 ในการน้ี ป.ป.ท. การคุกคามจากภัยยาสูบ ในโอกาสน้ี พระองค์เจา้ โสมสวลีฯ ไดป้ ระเมนิ องคก์ รของรฐั กวา่ สองรอ้ ยแหง่ ใน 5 ประเดน็ หลกั ได้ประทานรางวัลขององค์การอนามัยโลก คือ World No คือ ความโปร่งใส ความพร้อมรับผิด ความปลอดจากการ Tobacco Day Award 2017 แก่ ดร.สุปรีดา อดุลยานนท์ ทุจริตในการปฏิบัติงาน วัฒนธรรมคุณธรรมในองค์กร และ ผู้จัดการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) คุณธรรมการทำ� งานในหน่วยงาน โดยประเมินจากหลักฐาน ซึ่งมีบทบาทส�ำคัญในการผลักดัน และสนับสนุนการสร้าง การดำ� เนนิ งาน และสมุ่ ตวั อยา่ งประเมนิ จากผเู้ กยี่ วขอ้ ง อาทิ เครอื ขา่ ยเพอื่ การดำ� เนนิ งานควบคมุ การบรโิ ภคยาสบู การสรา้ ง ภาคเี ครอื ขา่ ย ซงึ่ สสส. เปน็ หนง่ึ ในองคก์ รทไ่ี ดร้ บั เกยี รตบิ ตั ร สขุ ภาวะทดี่ ี รวมถงึ ลดปจั จยั เสยี่ งหลกั จากโรคทเี่ กดิ จากการ องคก์ รทีม่ ผี ลคะแนนอยู่ในระดบั สงู มาก เสพยาสูบ โดยรางวัลดังกล่าว องค์การอนามัยโลกจะมอบ นอกจากน้ีผลการประเมินการด�ำเนินงานของ สสส. ให้แก่บุคคลท่ีอุทิศตนด�ำเนินกิจกรรมส่งเสริมสนับสนุนการ จากคณะกรรมการประเมินผล ซ่ึงได้รับการแต่งตั้งจาก ควบคุมการบริโภคยาสูบอย่างเข้มแข็งและมีประสิทธิภาพ คณะรัฐมนตรีตามข้อเสนอจากกระทรวงการคลัง ประจ�ำ ดร.สปุ รดี า อดลุ ยานนท์ ไดท้ ำ� งานตามยทุ ธศาสตรไ์ ตรพลงั ใน ปีงบประมาณ 2559 ตามกรอบชี้วัดองค์กร 5 ด้าน ได้แก่ การควบคมุ ปญั หายาสบู คอื 1. สนบั สนนุ การพฒั นานโยบาย ผลสมั ฤทธิ์ ผมู้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี การเงนิ การปฏบิ ตั กิ าร และ ตามแผนยทุ ธศาสตรก์ ารควบคมุ ยาสบู แหง่ ชาติ 2. สนบั สนนุ ทนุ หมนุ เวยี น ยงั รายงานวา่ สสส. ไดค้ ะแนนผลการดำ� เนนิ การสรา้ งองคค์ วามรกู้ ารควบคมุ การบรโิ ภคยาสบู จากระดบั งาน 4.56 คะแนน จากคะแนนเตม็ 5 คะแนนซง่ึ สงู ขน้ึ กวา่ ปี องคก์ รสชู่ มุ ชน เพอ่ื นำ� ไปสกู่ ารปฏบิ ตั สิ ง่ เสรมิ ตนใหม้ สี ขุ ภาพ ทผี่ า่ นมา รศ.ดร. วรากรณ์ สามโกเศศ ประธานคณะกรรมการ ท่ีดี ไม่ริ เร่ิม ลองการบริโภคยาสูบ และ 3. สนับสนุนการ ประเมินผลฯ กล่าวว่า ผลการด�ำเนินงานในภาพรวมของ ขบั เคลอื่ นสงั คม โดยการสรา้ งเครอื ขา่ ยการดำ� เนนิ งานควบคมุ องค์กรปี 2559 เพ่ิมข้ึนจากปี 2558 เกือบทุกด้าน โดยมี การบรโิ ภคยาสบู เพอื่ ลดปัญหาและป้องกันผลกระทบจาก ขอ้ เสนอแนะเพมิ่ เตมิ อาทิ การพฒั นาระบบฐานขอ้ มลู สขุ ภาวะ บุหรี่ให้มีประสิทธิภาพมากข้ึน ผลจากการท�ำงานอย่าง การบูรณาการด้านเป้าหมาย ภาคี กลุ่มผู้รับประโยชน์ เข้มข้นของเครือข่ายต่างๆ ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ส่งผลให้ การประเมนิ ผลความคมุ้ คา่ ระดบั แผนงาน/โครงการ เพื่อให้ อัตราการสบู บหุ ร่ีของประชากรไทยลดลงจาก ร้อยละ 25.7 สังคมเขา้ ใจบทบาทและการดำ� เนินงานของ สสส. ในปี 2544 อยทู่ ่ตี ำ่� กว่า รอ้ ยละ 20 ในปี 2558 894 ผลงานดีๆ เพื่อสุขภาพคนไทย

สำ�หรับการอา้ งอิงบทความ โครงการสุขภาพคนไทย. 2561. พุทธศาสนากบั การสรา้ งเสริมสขุ ภาวะ. สขุ ภาพคนไทย 2561 (หนา้ 92-117). นครปฐม: สถาบนั วจิ ยั ประชากรและสังคม มหาวทิ ยาลัยมหิดล.



พุทธศาสนา กับการสร้างเสริมสุขภาวะ จรถ ภิกฺขเว จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย... ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลาย จงจาริกไป เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุข แก่หมู่ชน เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก.... จงแสดงธรรมที่งามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง และงามในที่สุด จงประกาศพรหมจรรย์ พร้อมทั้งอรรถและพยัญนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์ ครบถ้วน (วินัยปฺฎก มหาวรรค พระไตรปิฎกเล่มที่ 4 ข้อ 32 หน้า 40) 1. เปิดประเดน็ ศาสนายังมีประโยชน์และจำ�เป็นสำ�หรับชีวิตอยู่หรือไม่? นี่เป็นคำ�ถามของคนรุ่นใหม่ที่เราอาจได้ยินบ่อยขึ้นในปัจจุบัน คำ�ถามทำ�นองนี้ไม่ใช่สิ่งที่เหนือความคาดหมาย เพราะโลกทุกวันนี้เปลี่ยนไปเร็วมาก สิ่งที่มากับความเปลี่ยนแปลงเหล่านั้นคือเสรีภาพทางความคิด ความเชื่อ ความรู้ และทางเลือกใหม่ๆ ในการดำ�รงชีวิต ซึ่งท้าทายบทบาทของศาสนาโดยตรง เมื่อร้อยกว่าปีมาแล้ว ในสังคมตะวันตก ฟรีดิช นีชเช ชีวิตในปัจจุบันกระนั้นหรือ? ความเจริญทางวิทยาศาสตร์ (Friedrich Nietzsche ค. ศ. 1844-1900) นักปรัชญา และเทคโนโลยีในโลกสมัยใหม่ ก�ำลังทำ� ใหศ้ าสนาหมดความ ชาวเยอรมนั เคยบอกผา่ นตวั ละครในหนงั สอื The Gay Science สำ� คัญส�ำหรบั ชีวติ จรงิ หรอื ? ของเขาวา่ “พระเจา้ ตายแลว้ ”[1] ซงึ่ หมายความวา่ คนไดเ้ สอื่ ม เม่ือราว 50 ปีที่แล้วมา นักสังคมวิทยาบางคนแสดง ศรัทธาในศาสนาไปมากแลว้ (ในกรณีนค้ี ือ ศาสนาคริสต)์ ความเห็นว่าศาสนาก�ำลังจะหมดความส�ำคัญ เพราะคนมี แต่ศาสนาก�ำลังจะกลายเป็นส่ิงที่ไร้ประโยชน์ส�ำหรับ เสรภี าพและมคี วามรมู้ ากขนึ้ แตบ่ างคน เชน่ ปเี ตอร์ เบอรเ์ กอร์ 92 สุขภาพคนไทย 2561

(Peter Berger) เหน็ วา่ การทโี่ ลกสมยั ใหมเ่ จรญิ ขน้ึ ไม่จ�ำเป็น เพอ่ื ความสขุ แกห่ มชู่ น” ดว้ ยการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาวะ อนั เปน็ ต้องหมายความว่าศาสนาจะเส่ือมลง ศาสนายังมีประโยชน์ สิง่ ทีพ่ งึ ปรารถนา ทัง้ สำ� หรบั บคุ คลและสงั คม และมีความส�ำคัญส�ำหรับชีวิตในปัจจุบัน เช่นเดียวกับที่ ในบทความนี้ ค�ำว่า “สุขภาวะ” มีความหมายอย่าง เคยเป็นมาแล้วในอดีต[2] นักปรัชญาหลายคนก็บอกเราว่า เดยี วกบั ทปี่ รากฏอยใู่ น ธรรมนญู วา่ ดว้ ยระบบสขุ ภาพแหง่ ชาติ โดยธรรมชาตแิ ล้วมนุษย์เป็นสตั วท์ ี่มีศาสนา ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2559 น่ันคือ สุขภาวะหมายถงึ : นักปรัชญาและนักการศาสนาบอกเราวา่ ศาสนาทำ� ให้ มนษุ ยต์ า่ งจากสตั วอ์ นื่ โดยวางกรอบความหมายในชวี ติ ใหแ้ กเ่ รา ภาวะทบ่ี คุ คลมรี า่ งกายแขง็ แรง มอี ายยุ นื ยาว มจี ติ ใจทดี่ ี มี และบอกให้รู้ว่าเราเป็นใคร สังกัดอยู่ในกลุ่มไหน และตัวตน ความเมตตากรณุ า ยดึ มน่ั ในคณุ ธรรม จรยิ ธรรม ดำ� เนนิ ชวี ติ ของเราเปน็ อยา่ งไร ทส่ี ำ� คญั คอื ศาสนาใหค้ ำ� ตอบสำ� หรบั เรอื่ ง อยา่ งมสี ตสิ มั ปชญั ญะ และใฝร่ ู้ สามารถ “คดิ เปน็ ทำ� เปน็ ” ทยี่ ากทสี่ ดุ คอื เรอ่ื งความสขุ ความทกุ ข์ รวมทง้ั เรอื่ งของชวี ติ มเี หตมุ ผี ล อยใู่ นสงั คมไดอ้ ยา่ งเปน็ สขุ การมสี ขุ ภาวะเปน็ และความตายดว้ ย[3,4,5] เรอ่ื งทเ่ี ชอื่ มโยงสมั พนั ธก์ นั อยา่ งเปน็ องคร์ วม โดยเรมิ่ จาก แต่คุณูปการท่ีจับต้องได้มากกว่านั้นของศาสนาล่ะ ตนเอง ไปสู่ครอบครัว ชุมชน วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม มีไหม? นอกจากความหลุดพ้นทางจิตวิญญาณที่นักบวช การศกึ ษา เศรษฐกจิ สงั คม การเมอื ง และอน่ื ๆ พร�่ำสอนเรามาทุกยุคทุกสมัยแล้ว ศาสนาให้อะไรท่ีจับต้อง ในความหมายขา้ งตน้ มสี ง่ิ สำ� คญั 4 อยา่ งทเี่ ชอ่ื มโยงกนั ได้แก่ชีวิตเราบ้าง? ศาสนาท�ำให้คนท่ีนับถือหลุดพ้นจาก เขา้ เปน็ องคร์ วมของสขุ ภาวะ คอื รา่ งกาย จติ ใจ ปญั ญา และ ความเขลา ความจน ความเจ็บได้ไหม และท�ำให้เรามีชีวิต สงั คม ความหมายนส้ี อดคลอ้ งกบั ความหมายของ “สขุ ภาพ” ที่ปราศจากความทุกข์กายทุกข์ใจได้หรือไม่? หลักธรรมใน ท่ีนิยามไว้ในพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 ศาสนาจะเป็นแนวทางในการสร้างเสริมสุขภาวะส�ำหรับ ว่าคือ ภาวะของมนุษย์ท่ีสมบูรณ์ทั้งทางกาย ทางจิต ทาง บุคคลและสังคมไดห้ รอื ไม่ และจะท�ำเชน่ นน้ั ได้อยา่ งไร? ปัญญา และทางสังคม เชอ่ื มโยงกันเป็นองคร์ วมอย่างสมดลุ คำ� ถามอยา่ งทยี่ กมาขา้ งตน้ หลายคนกค็ งเคยถาม หรอื เคย การนำ� เสนอตอ่ ไปนจ้ี ะเรมิ่ ดว้ ยการกลา่ วถงึ ความเปน็ มา ไดย้ นิ มาแลว้ แตอ่ าจยงั ไมม่ คี ำ� ตอบทชี่ ดั เจน จงึ เปน็ เรอ่ื งทา้ ทาย ของพทุ ธศาสนาในประเทศไทย กอ่ นทจี่ ะใหข้ อ้ มลู เกย่ี วกบั พทุ ธ และชวนใหค้ น้ หาคำ� ตอบอยา่ งยงิ่ โดยเฉพาะในสงั คมสมยั ใหม่ ศาสนาโดยสงั เขป โดยเนน้ สว่ นทเ่ี ปน็ แกนคอื พระธรรมวนิ ยั ท่ีคนจ�ำนวนไม่น้อยหันไปบูชาเหตุผลแบบวิทยาศาสตร์ ว่ามีลักษณะส�ำคัญอย่างไร และเอ้ือต่อการสร้างเสริมสุข แทนการยดึ มน่ั ในคำ� สอนทางศาสนาดว้ ยศรทั ธาอยา่ งเดยี ว ภาวะด้านต่างๆ อย่างไร จากน้ันจะกล่าวถึงพุทธศาสนาที่ บทความน้ีได้แรงกระตุ้นจากค�ำถามที่กล่าวมาข้างต้น นบั ถอื กนั อยใู่ นประเทศไทยปจั จบุ นั และพทุ ธศาสนาในฐานะ แตใ่ นทนี่ จ้ี ะเจาะจงเฉพาะพทุ ธศาสนาในประเทศไทย โดยจะ สถาบันทางสังคม ซึ่งเป็นส่ิงท่ีจะบอกว่าคนไทยและสังคม พยายามตอบคำ� ถามทเ่ี จาะจงตอ่ ไปน้ี : พทุ ธศาสนา มบี ทบาท ไทยได้รับประโยชน์ในด้านสุขภาวะจากพุทธศาสนาอย่างไร อยา่ งไรในการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาวะสำ� หรบั คนไทยและสงั คมไทย? บทความจบลงด้วยการ และบทบาทในเรอื่ งนขี้ องพทุ ธศาสนาเปน็ อยา่ งไร? เบอ้ื งหลงั เสนอวา่ พทุ ธศาสนารวม ของคำ� ถามนคี้ อื ความเชอ่ื ทวี่ า่ ถา้ พทุ ธศาสนาเปน็ ประทปี สอ่ ง ทั้งวัดและพระสงฆ์ ทางสู่ความดีงามในการด�ำเนินชีวิต พุทธศาสนาท่ีคนไทย มีศักยภาพสูงที่จะ ส่วนใหญ่นับถือมานับพันปีน่าจะมีบทบาทส�ำคัญในการ ระดมมาเพ่ือสร้าง สรา้ งเสริมสขุ ภาวะ ท้งั ในระดบั บุคคลและสงั คม สุขภาวะของคนไทย แนวคิดรองรับสิ่งที่จะน�ำเสนอต่อไปน้ีคือข้อสรุปท่ีว่า และสงั คมไทย ดงั นนั้ พุทธศาสนา รวมท้ังวัดและพระสงฆ์ มีทุนสูง ทั้งทุนสังคม สังคมจึงควรให้ความ ทนุ ปญั ญา และทนุ ทรพั ยากร นอกจากนยี้ งั สามารถเชอื่ มโยง ส�ำคัญเร่ืองน้ีให้ กับอ�ำนาจรัฐและการเมืองได้ด้วย คุณสมบัติข้อน้ีท�ำให้พุทธ มากขึน้ ศาสนาอยใู่ นฐานะทพ่ี รอ้ มจะระดมมา “เพอื่ ประโยชนเ์ กอ้ื กลู ภาพ : จงจิตต์ ฤทธริ งค์

2. พุทธศาสนาในประเทศไทย: ก่อนจะถึงวันนี้ 2.1 สองนกิ ายใหญใ่ นพทุ ธศาสนา 1) ยคุ เถรวาทแบบสมยั อโศก หลงั พทุ ธปรนิ พิ พาน 218 ปี พระเจ้าอโศกมหาราช (พ.ศ. 240-312) กษัตริย์องค์ส�ำคัญ พทุ ธศาสนาทน่ี บั ถอื กนั ใน แห่งราชวงศ์โมริยะของอินเดีย ซึ่งทรงมีศรัทธาแรงกล้าใน โลกทกุ วนั นม้ี ี 2 นกิ ายใหญ่ คอื : พุทธศาสนา โปรดให้ท�ำสังคายนาพระธรรมวินัย (ซ่ึงถือเป็น (1) เถรวาท หรอื ทกั ษณิ สงั คายนาครง้ั ท่ี 3 ของฝา่ ยเถรวาท) หลงั การสงั คายนาครง้ั นนั้ นิกาย คือนิกายซ่ึงแพร่ลง พระเจ้าอโศกมหาราชทรงส่งศาสนทูตออกไปเผยแผ่ ทางใต้ของอินเดีย อันเปน็ ถน่ิ พระพทุ ธศาสนาในดนิ แดนหา่ งไกล โดยแบง่ ออกเปน็ 9 สาย กำ� เนดิ เมอื่ กวา่ 2,500 ปมี าแลว้ สายหน่ึงในน้ันน�ำพระพุทธศาสนามาประดิษฐานในดินแดน นิกายน้ียึดคติค�ำสอนท่ีพระ “สุวรรณภูมิ” ซ่ึงนักวิชาการไทยส่วนมากเชื่อว่า คือดินแดน อรหันตสาวกได้วางเป็นหลัก อันเป็นท่ีต้ังของประเทศไทยในปัจจุบัน ศาสนทูตสายน้ีน�ำ ไว้ต้ังแต่มีการท�ำสังคายนา โดยพระเถระ 2 รปู คอื พระโสณะ และพระอตุ ตระ คร้งั แรก (หลงั พุทธปรินพิ พาน ภาพ : www.thapra.lib.su.ac.th เป็นการยากท่ีจะระบุชัดว่า ตอนท่ีพุทธศาสนาเข้ามาสู่ ไม่นาน) ปจั จบุ ัน เถรวาท คือพระพทุ ธศาสนาท่คี นสว่ นใหญ่ ดินแดนสุวรรณภูมิใหม่ๆ นั้น ชนชาติไทยได้ตั้งถ่ินฐานอยู่ท่ี นับถือ ในประเทศศรีลังกา เมียนมา ไทย ลาว และกัมพูชา น่ีและได้รับเอาพุทธศาสนาตั้งแต่ตอนนั้น หรือว่าอพยพเข้า บางครั้งเรียกว่า หีนยาน หมายถึงยานที่ด้อยกว่า ซึ่งเป็นค�ำ มาหลังจากท่ีพุทธศาสนาได้ต้ังม่ันอยู่ในดินแดนน้ีนานแล้ว ทนี่ กิ ายฝา่ ยเหนอื ใชเ้ รยี กนกิ ายนี้ แตป่ จั จบุ นั ชอื่ นไ้ี มน่ ยิ มใชแ้ ลว้ เรื่องนี้เป็นประเด็นทางประวัติศาสตร์ซึ่งมีหลายแนวคิดท่ี (2) อาจรยิ วาท หรอื อาจารยวาท เรยี กกนั ทว่ั ไปในปจั จบุ นั ยังมีความเห็นต่างกันอยู่ แต่ที่แน่ๆ คือพุทธศาสนาได้เข้ามา วา่ มหายาน หรอื อตุ รนกิ าย คอื นกิ ายทแ่ี พรจ่ ากอนิ เดยี อนั เปน็ ประดษิ ฐานในดนิ แดนสวุ รรณภมู แิ ลว้ ตงั้ แตพ่ ทุ ธศตวรรษท่ี 3 ถิ่นก�ำเนิดข้ึนไปทางเหนือ นิกายนี้ถือค�ำสอนและลัทธิของ 2) ยุคมหายาน หลังจากพุทธศาสนาแยกออกเป็น 2 อาจารยท์ ส่ี งั่ สอนสบื กนั มาเปน็ หลกั ดงั นน้ั จงึ ไดช้ อื่ วา่ อาจรยิ วาท ฝ่าย คือมหายานกับเถรวาท หลังพุทธปรินิพพานประมาณ ปจั จบุ นั คอื นบั ถอื กนั เปน็ สว่ นใหญใ่ นทเิ บต จนี มองโกเลยี 100 ปีแล้ว มหายานได้พัฒนาต่อมาจนถึงพุทธศตวรรษท่ี 5 เวยี ดนาม เกาหลใี ต้ ไตห้ วนั และญป่ี นุ่ กไ็ ดต้ งั้ มนั่ อยใู่ นดนิ แดนทางภาคเหนอื ของอนิ เดยี จนถงึ สมยั การแยกออกเป็นเถรวาท และ อาจรยิ วาท เกิดขึ้นหลัง พระเจ้ากนิษกะ แห่งราชวงศ์กุษาน ซ่ึงครองเมืองปุรุศปุระ พทุ ธปรนิ พิ พานประมาณ 100 ปี สาเหตหุ ลกั เนอื่ งมาจากภกิ ษุ แคว้นกันธาระของอินเดียเหนือ (พ.ศ. 670-693) พระองค์ สงฆใ์ นตอนนนั้ มคี วามเหน็ แตกตา่ งกนั เกย่ี วกบั พระธรรมวนิ ยั ทรงเล่ือมใสและส่งเสริมพุทธศาสนามหายาน ทรงอุปถัมภ์ ฝา่ ยหนง่ึ ยดึ เอาคำ� สอนตามแนวทพี่ ระอรหนั ตสาวกไดว้ างเอา ให้ท�ำสังคายนาครั้งท่ี 4 (ของฝ่ายมหายาน) แล้วโปรดให้ส่ง ไว้แต่เดิมเป็นหลัก (เถรวาท) อีกฝ่ายหนึ่งยึดตามที่อาจารย์ ศาสนทูตไปประกาศพระศาสนาในประเทศเพ่ือนบ้านแถบ สั่งสอนสืบต่อกันมาเป็นหลัก (อาจริยวาท) อย่างไรก็ตาม เอเชยี กลาง เปน็ ตน้ ในจนี พระเจา้ มงิ่ ตที่ รงรบั เอาพทุ ธศาสนา ในด้านหลักธรรมทั้งสองฝ่ายไม่ได้แตกต่างกันในสาระสำ� คัญ มหายาน ผ่านทางเอเชยี กลาง ต�ำนานกล่าวว่าพระองคไ์ ดส้ ่ง อาจจะตา่ งกนั บา้ งในจดุ เนน้ บางประการ ความแตกตา่ งทเี่ หน็ ศาสนทูตน�ำพุทธศาสนามหายานเข้าไปเผยแผ่ในหมู่ชน ชัดอยูท่ ีเ่ รื่องวัตรปฏิบัติของนักบวชมากกวา่ เชอ้ื ชาตไิ ทยในอาณาจกั รอา้ ยลาว ซงึ่ ในตอนนน้ั มขี นุ หลวงมา้ ว เป็นเจ้าผู้ครองอาณาจักร ท�ำให้ชนชาติไทยในอาณาจักร 2.2 พุทธศาสนาแพร่ส่ดู นิ แดนไทย อา้ ยลาวไดร้ ับเอาพุทธศาสนามหายานเปน็ คร้ังแรก ราวพทุ ธศตวรรษที่ 12-13 พทุ ธศาสนามหายานไดแ้ พร่ พทุ ธศาสนาทค่ี นไทยนบั ถอื กนั ในปจั จบุ นั มคี วามเปน็ มา ลงทางใต้ของอินเดียไปถึงอาณาจักรศรีวิชัย ซึ่งมีศูนย์กลาง ทางประวัติศาสตร์ยาวนาน สามารถแบ่งออกเป็น 4 ยุค คือ อยู่ที่เกาะสุมาตราในอินโดนีเซีย ศรีวิชัยซ่ึงก�ำลังรุ่งเรืองอยู่ ยคุ เถรวาทแบบสมยั อโศก ยคุ มหายาน ยคุ เถรวาทแบบพกุ าม และยคุ เถรวาทแบบลงั กาวงศ์ [6,7] 94 สุขภาพคนไทย 2561

ในช่วงเวลานั้นมีอาณาเขตครอบคลุม อิทธิพลของศาสนาพราหมณ์ ซึ่งส่วน แหลมมลายู เกาะสุมาตรา เกาะชวา ใหญด่ ำ� รงอยู่ในราชส�ำนกั มากกวา่ ชอ่ งแคบมะละกา ชอ่ งแคบซนุ ดา และ 4) ยุคเถรวาทแบบลังกาวงศ์ ครอบคลมุ มาถงึ บรเิ วณภาคใตข้ องไทย เป็นพุทธศาสนาแบบเถรวาทท่ีนับถือ กษัตริย์ศรีวิชัยซึ่งนับถือพุทธศาสนา แพร่หลายในประเทศไทยในปัจจุบัน มหายาน ไดโ้ ปรดใหเ้ ผยแผพ่ ทุ ธศาสนา การติดต่อแลกเปลี่ยนกันทางศาสนา ไปยงั หวั เมอื งในอาณาจกั รของพระองค์ ระหว่างไทยกับศรีลังกา อาจย้อนไป ท้ังหมด คนในภาคใต้ของไทยซ่ึง ได้ถึงปลายพุทธศตวรรษท่ี 17 ถึง เป็นส่วนหน่ึงของอาณาจักรศรีวิชัย ต้นพุทธศตวรรษที่ 18 ในสมัยของ ในเวลาน้ันจึงได้นับถือพุทธศาสนา พระเจา้ ปรากรมพาหมุ หาราช (ครองราชย์ แบบมหายาน พ.ศ. 1696-1729) ในยคุ นพี้ ระพทุ ธศาสนา ประมาณพุทธศตวรรษที่ 16-17 ในลงั กาทวปี (ศรลี งั กา) เจรญิ รงุ่ เรอื งมาก ราชวงศส์ รุ ยิ วรมนั แหง่ กมั พชู า ซง่ึ ไดร้ บั ภาพ : ชาย โพธิสติ า ทงั้ ในทางปรยิ ตั แิ ละทางปฏบิ ตั ิ ดงึ ดดู ให้ เอาพุทธศาสนามหายานจากศรีวิชัย ได้เผยแผ่พุทธศาสนา พระสงฆจ์ ากประเทศเพอื่ นบ้าน รวมท้ังไทยดว้ ย ให้เดนิ ทาง แบบมหายานไปท่ัวอาณาจักรท่ีอยู่ในครอบครอง ซึ่งรวมถึง ไปศึกษาและบวชตามแบบของลังกา แล้วกลับมาเผยแผ่ ดินแดนในแถบลุ่มน�้ำเจ้าพระยาของไทย โดยมีเมืองละโว้ ในประเทศของตน บ้างก็นิมนต์พระจากลังกามาสอนใน (หรือลพบุรี) เปน็ หวั เมอื งส�ำคญั มหายานท่แี พร่เขา้ มาในดนิ ประเทศของตนด้วย พระสงฆ์จากประเทศไทยที่ไปศึกษาใน แดนไทยผา่ นทางกมั พชู านี้ มวี ฒั นธรรมของศาสนาพราหมณ์ ลังกาคร้ังแรก คือพระสงฆ์จากนครศรีธรรมราช เมื่อกลับมา ผสมอยู่มาก นักวิชาการต้ังข้อสังเกตว่า ในช่วงเวลาน้ี ก็ได้นิมนต์พระลังกามาสอนที่นครศรีธรรมราช ท�ำให้ได้รับ พุทธศาสนาแบบมหายาน กับแบบเถรวาทที่มีอยู่ก่อนใน ความนิยมนบั ถืออยา่ งรวดเรว็ ดินแดนของไทย ด�ำรงอยู่คู่กันมา โดยไม่ก่อให้เกิดความ พุทธศาสนาเถรวาทแบบลังกาวงศ์ ได้แพร่จาก ขัดแย้งในสังคม อน่ึง ภาษาสันสกฤต ซึ่งเป็นภาษาหลักที่ใช้ นครศรีธรรมราชขึ้นไปถึงอาณาจักรสุโขทัยครั้งแรกในสมัย ในศาสนาพราหมณ์ ก็เข้ามามีอิทธิพลมากในภาษาและ พอ่ ขนุ รามคำ� แหงมหาราช (ครองราชย์ พ.ศ. 1822-1841) และ วรรณคดีไทยตั้งแตต่ อนน้นั ในสมยั พระมหาธรรมราชาลไิ ท ไดท้ รงอาราธนาพระสงั ฆราช 3) ยุคเถรวาทแบบพุกาม ในพม่า (เมียนมา) พระเจ้า จากลงั กานามวา่ สมุ นะ มาทส่ี โุ ขทยั เมอ่ื พ.ศ. 1904 เหนอื ขนึ้ อนุรุทธะ (อโนรธามังช่อ - พ.ศ. 1557-1620) ปฐมกษัตริย์ ไปทางลา้ นนา ใน พ.ศ. 1913 พระเจา้ กอื นาธรรมกิ ราช ไดท้ ลู แห่งอาณาจักรพุกามซ่ึงมีอ�ำนาจมาก ได้แผ่อาณาเขตมา อาราธนา พระสงั ฆราชสมุ นะ จากสโุ ขทยั ไปเผยแผพ่ ระพทุ ธ ทางตะวันออก ครอบคลุมถึงอาณาจักรล้านนา ล้านช้าง ศาสนา เป็นการเร่ิมต้นพุทธศาสนาแบบลังกาวงศ์ในล้านนา เรื่อยลงทางใต้มาจนจรดอาณาจักรลพบุรีและทวาราวดี ต่อมาในรัชกาล พระเจ้าติโลกราช (พ.ศ. 1978-2030) ก็มี ในประเทศไทยปัจจุบัน พระองค์ทรงเล่ือมใสในพุทธศาสนา การสง่ พระสงฆจ์ ากลา้ นนาไปศกึ ษาพระพทุ ธศาสนาในลงั กา แบบเถรวาท ได้ทรงทำ� นุบ�ำรุงพระพทุ ธศาสนาอย่างเขม้ แข็ง ในสมยั อยธุ ยาและสมยั กรงุ รตั นโกสนิ ทร์ ไทยกบั ศรลี งั กา ท�ำให้ศาสนาพุทธแบบเถรวาทแผ่ไปท่ัวในดินแดนที่พระองค์ มีการแลกเปล่ียนพุทธศาสนากันมาเป็นครั้งคราว เม่ือ ครอบครอง และท�ำให้คนไทย ซ่ึงอยู่ในดินแดนน้ีได้รับ พุทธศาสนาในฝ่ายหน่ึงอ่อนแอลงก็มีการขอพระสงฆ์จาก พุทธศาสนาเถรวาทแบบพุกามดว้ ย อิทธพิ ลของพทุ ธศาสนา อีกฝ่ายหน่ึงมาช่วยฟื้นฟู มีหลักฐานว่าในรัชสมัย พระบาท เถรวาทแบบพกุ ามจะเหน็ ไดช้ ดั ในภาคเหนอื ของไทยมากกวา่ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ แห่งกรุงศรีอยุธยา มีการส่ง ทอ่ี นื่ สว่ นในภาคอน่ื ๆ เถรวาทแบบพกุ ามคอ่ ยๆ แผข่ ยายและ พระเถระไปตามค�ำขอของทางศรีลังกา 1 คร้ัง ในสมัย มีอิทธิพลเหนือมหายานและศาสนาพราหมณ์ที่แพร่เข้ามา กรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย จากทางกมั พชู า เวลาผา่ นไปนานมหายานออ่ นกำ� ลงั ลง เหลอื แต่ ไดส้ ง่ พระเถระ 8 รปู ไปสบื พระศาสนาในศรลี งั กา เมอ่ื พ.ศ. 2357 95พุทธศาสนากับการสร้างเสริมสุขภาวะ

3. สิง่ ที่ควรเขา้ ใจเบื้องต้น ถ้าจะท�ำความเข้าใจว่าพุทธศาสนาเอื้อต่อสุขภาวะทั้งระดับบุคคลและสังคมอย่างไร? เราควรเริ่มด้วยการก�ำหนด ให้ชัดก่อนว่าอะไรคือพุทธศาสนา และพุทธศาสนามีลักษณะส�ำคัญอย่างไร แต่เท่าน้ันยังไม่พอ เนื่องจากในที่นี้เรา อยากร้ตู ่อไปวา่ พุทธศาสนาจะสร้างเสริมสขุ ภาวะของคนไทยไดอ้ ยา่ งไร ดงั นนั้ เราต้องท�ำความเขา้ ใจตอ่ ไปวา่ อะไรใน พุทธศาสนาคอื สง่ิ ทเ่ี ออ้ื ต่อการสร้างเสรมิ สขุ ภาวะ คนไทยเขา้ ถึงและใชส้ งิ่ นนั้ ในการสรา้ งเสรมิ สุขภาวะอย่างไร มกี ลไก อะไรที่น�ำเอาสิ่งที่เออ้ื ต่อสุขภาวะนน้ั ไปสอ่ื ให้คนในสงั คมได้รบั ประโยชน์ และกลไกเหล่านั้นท�ำงานอย่างไร คำ� ถามที่เชื่อมโยงกันเหมือนลกู โซ่ข้างต้น มปี ระเดน็ สำ� คัญทคี่ วรท�ำความเข้าใจอย่างนอ้ ย 3 ประเด็น คอื 1) แก่นหรือสาระสำ� คญั ของพุทธศาสนา สง่ิ ท่เี ราสนใจในท่ีนีค้ อื พทุ ธศาสนาส่วนทีเ่ กี่ยวกับสขุ ภาวะมีอะไรบา้ ง 2) คนไทยนับถอื พทุ ธศาสนาอย่างไร และได้รับประโยชนจ์ ากพุทธศาสนาในดา้ นสุขภาวะอยา่ งไร 3) กลไกทน่ี ำ� พทุ ธศาสนาไปสอื่ ใหค้ นทวั่ ไปนำ� ไปปฏบิ ตั คิ อื อะไร ประเดน็ นเี้ ปน็ เรอื่ งของพทุ ธศาสนาในฐานะเปน็ สถาบนั ทางสงั คม ประเดน็ ทงั้ 3 น้จี ะไดข้ ยายความตามล�ำดับ ในหัวขอ้ ตอ่ ไป 4. แก่นพระพุทธศาสนา กล่าวได้อย่างเชื่อม่ันว่า ท้ังหมดท้ังมวลที่ถือว่าเป็นพุทธศาสนานั้นประกอบด้วยส่วนส�ำคัญ 2 ส่วนเท่านั้น คือ ธรรม กับ วินัย หรอื เรยี กรวมๆ วา่ พระธรรมวินยั ธรรมและวนิ ยั น้ีแหละคือแกน่ หรอื เนื้อหาท้ังหมดของพุทธศาสนา[8] แต่ธรรมคืออะไร และวินยั คืออะไร เปน็ เรือ่ งทเี่ ราควรท�ำความเขา้ ใจให้ชดั กอ่ นอน่ื ใด 4.1 ธรรม ทุกสิ่งทุกอย่างที่มีอยู่และเป็นอยู่ตามธรรมดาของมัน ตามความหมายนเ้ี ราอาจจะพดู ในทางกลบั กนั ไดว้ า่ ไมม่ อี ะไร ธรรม หรอื ธรรมะ ในพทุ ธศาสนา มคี วามหมายหลาย ในโลกนที้ ไ่ี มใ่ ช่ “ธรรม” ไมว่ า่ สง่ิ นน้ั จะเปน็ รปู ธรรม นามธรรม อยา่ ง แตก่ ลา่ วโดยรวม ธรรมหมายถงึ คำ� สอนทพี่ ระพทุ ธเจา้ วตั ถุ จติ ใจ คน สตั ว์ สง่ิ แวดลอ้ ม ความดี ความชวั่ ไมด่ ไี มช่ วั่ ทรงแสดงไวใ้ นโอกาสตา่ งๆ สง่ิ ทที่ รงแสดงทง้ั หมดนนั้ กลา่ ว บญุ บาป ทกุ ข์ สขุ ไมท่ กุ ขไ์ มส่ ขุ ฯลฯ ทกุ อยา่ งเปน็ เรอ่ื งของ โดยรวมแล้วเป็นเรื่องเกี่ยวกับ (1) ธรรมชาติ (2) กฏของ ธรรมชาติ หรอื จะกลา่ วอกี นยั หนงึ่ วา่ “ธรรม” ไดแ้ กท่ กุ สงิ่ ทกุ ธรรมชาติ และ (3) ขอ้ ทคี่ วรประพฤตปิ ฏบิ ตั ใิ หส้ อดคลอ้ งกบั อยา่ งทมี่ ขี น้ึ เกดิ ขนึ้ ตงั้ อยู่ และดบั ไป ตามธรรมดาของมนั [9] ความเป็นจริงตามกฎของธรรมชาติ เพ่ือให้เกิดผลดี ในความหมายว่า กฎของธรรมชาติ “ธรรม” คือ ทพี่ งึ ประสงค์ คำ� สอนเหลา่ นน้ั ตอ่ มาไดม้ กี ารรวบรวมไวเ้ ปน็ ธรรมดาของสงิ่ ทเ่ี ปน็ ธรรมชาติ หรอื ความจรงิ ของธรรมชาติ หมวดหมู่ในพระไตรปิฎก (พระไตรปิฎกไม่ใช่พุทธศาสนา ท่ีมันเป็นของมันอย่างน้ัน ถามว่าอะไรคือ ธรรมดาของ แต่เป็นคัมภีร์ที่รวบรวมค�ำสอนในพุทธศาสนาที่จัดเป็น สง่ิ ทเี่ ปน็ ธรรมชาตหิ รอื ความจรงิ ของธรรมชาติ พทุ ธศาสนามี หมวดหมแู่ ลว้ คมั ภรี พ์ ระไตรปฎิ กฉบบั ภาษาบาลอี กั ษรไทย คำ� ตอบทอี่ าจประมวลไดส้ นั้ ๆ วา่ คอื การทท่ี กุ อยา่ ง ไมว่ า่ จะ มี 45 เลม่ ) เปน็ รปู ธรรมหรอื นามธรรม มกี ารเกดิ ขน้ึ ตง้ั อยู่ เปลยี่ นแปลง ความหมายของ “ธรรม” ในพทุ ธศาสนาทก่ี ลา่ วขา้ งตน้ และดับไป ตามเหตุปัจจัยของมัน ไม่มีอะไรท่ีอยู่เหนือ มีส่ิงส�ำคัญท่ีควรท�ำความเข้าใจเป็นพิเศษ 2 อย่างคือ กฎธรรมชาติน้ี ธรรมชาติ และ กฎของธรรมชาติ การรู้เข้าใจธรรมในฐานะ ธรรมชาติ และ กฎของ “ธรรม” ในแงท่ เี่ ปน็ ธรรมชาติ มคี วามหมายครอบคลมุ 96 สุขภาพคนไทย 2561

ธรรมชาติ มีความส�ำคัญย่ิงต่อการปฏิบัติให้สอดคล้องกับ 2) วินัยของฆราวาส (อาคาริยวินัย) หรือวินัยของ กฎของธรรมชาติ เพ่อื ให้เกิดผลดที พ่ี ึงประสงค์ ผคู้ รองเรอื น ประกอบดว้ ยการเวน้ การกระทำ� ทสี่ ง่ ประการแรก การรเู้ ขา้ ใจอยา่ งแจง้ ประจกั ษใ์ นธรรมชาติ ผลในทางลบตอ่ การอยรู่ ว่ มกบั ผอู้ น่ื ในสงั คม 3 ทาง และกฎของธรรมชาติ จะช่วยให้เราสามารถหาทางควบคุม คือ : 1) ทางกาย เว้นการท�ำลายชีวิต การถือเอา ธรรมชาติได้ (ถ้าเป็นไปได้ท่ีจะท�ำเช่นนั้น) เหมือน ของที่เจ้าของมิได้ให้ และการประพฤติผิดในกาม นักวิทยาศาสตร์ที่อาศัยความรู้ในกฎของธรรมชาติ 2) ทางวาจา เวน้ การพดู เทจ็ พดู คำ� หยาบ พดู สอ่ เสยี ด เพือ่ ประดษิ ฐเ์ ทคโนโลยีขึ้นมาใช้ เพื่อควบคุมธรรมชาติ พูดเพอ้ เจอ้ และ 3) ทางใจ เวน้ การละโมบจ้องจะ ประการที่สอง แม้ไม่สามารถควบคุมธรรมชาติได้ เอาของผู้อื่น การคิดร้ายต่อผู้อ่ืน และการเห็นผิด (เน่ืองจากในท่ีสุดแล้วก็ไม่มีอะไรอยู่เหนือกฎธรรมชาติ) ท�ำนองคลองธรรม การรู้และเข้าใจอย่างแจ้งประจักษ์ในธรรมชาติและกฎของ ธรรมชาติ จะช่วยให้เราด�ำรงอยู่ได้โดยไม่หวั่นไหว ยอมรับ แม้ว่าวินัยจะมุ่งฝึกฝนและควบคุมความประพฤติส่วน สภาพท่ีประสบด้วยความเข้าใจในเหตุปัจจัยของเรื่องนั้นๆ บุคคล แต่ผลท่ีเกิดขึ้นเป็นก็ประโยชน์ทั้งแก่บุคคลและแก่ การยอมรับเช่นนี้จะช่วยให้ไม่เกิดทุกข์เมื่อประสบกับความ หมู่คณะ หรือสังคม กลา่ วคือ ในส่วนของบุคคล วนิ ยั ท�ำให้ เปลีย่ นแปลง ไมว่ า่ จะในทางใดกต็ าม ผู้ฝึกฝนดีแล้วมีความเรียบร้อย ทั้งทางกาย วาจา และใจ ท�ำให้พร้อมที่จะปฏิบัติธรรมในขั้นที่สูงข้ึนไป ในส่วนของ 4.2 วินัย สังคม วินัยช่วยให้เกิดความสงบเรียบร้อย เกื้อกูลการมี ความสัมพันธ์อันดีระหว่างสมาชิกในหมู่คณะ สังคมท่ีคนมี องค์ประกอบส�ำคัญอีกส่วนหนึ่งของพุทธศาสนาคือ วินัยเป็นสังคมที่คนวางใจและเชื่อใจกันได้ เป็นสังคมท่ีเอื้อ วนิ ยั ถา้ มองในระดบั บคุ คล วนิ ยั หมายถงึ ระเบยี บแบบแผน ตอ่ การทส่ี มาชกิ จะสรา้ งสรรคค์ วามดงี าม ทง้ั เพอ่ื ตนเองและ ส�ำหรับฝึกฝน และควบคุมความประพฤติ ให้แต่ละคนมี เพอื่ ส่วนรวม สงั คมทค่ี นมีวินัยเป็นสงั คมสุขภาวะ ความเรียบร้อย แต่ถ้ามองในระดับสังคม วินัย เป็นระบบ จดั การทางสงั คม เพอื่ ใหส้ มาชกิ มชี วี ติ ทดี่ งี าม เจรญิ กา้ วหนา้ 4.3 ลักษณะส�ำคญั ของพุทธศาสนา และควบคมุ หมู่ชนให้อย่รู ่วมกนั ด้วยความสงบเรียบรอ้ ย[10] ในพทุ ธศาสนาวินยั แบง่ ออกเปน็ 2 ประเภท คือ นกั ปราชญต์ ะวนั ตกแบง่ ศาสนาออกเปน็ 2 ประเภท คอื ศาสนาที่นับถือพระเจ้า (เทวนิยม) เช่น ศาสนาฮินดู คริสต์ 1) วนิ ยั ของพระสงฆ์ (อนาคารยิ วนิ ยั ) หรอื วนิ ยั สำ� หรบั อสิ ลาม กบั ศาสนาทไี่ มน่ บั ถอื พระเจา้ (อเทวนยิ ม) ศาสนาพทุ ธ บรรพชิตซึ่งเป็นผู้ไม่ครองเรือน ประกอบด้วยบท จดั อยใู่ นประเภทหลงั นี้ พทุ ธศาสนาไมเ่ ชอ่ื เรอ่ื งพระเจา้ แตม่ ี ฝึกหัดหลักๆ 4 ด้าน ส�ำหรับผู้ที่บวชเข้ามาใช้ชีวิต ธรรมและวนิ ยั เปน็ หลกั หรอื แกนสำ� คญั ดงั นนั้ ลกั ษณะสำ� คญั อยใู่ นชมุ ชนทเี่ รยี กวา่ สงฆ์ คอื : 1) การไมล่ ะเมดิ ทคี่ วรจะกลา่ วถงึ ในทน่ี จี้ งึ หนไี มพ่ น้ ลกั ษณะของพระธรรมวนิ ยั ข้อบัญญัติต่างๆ ส�ำหรับพระภิกษุ ซึ่งโดยสรุปคือ นวโกวาท[11] พระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า ศลี 227 ขอ้ 2) การสำ� รวมอนิ ทรยี ์ คอื ตา หู จมกู กรมพระยาวชิรญาณวโรรส (พ.ศ. 2403-2464) ซ่ึงใช้เป็น ลน้ิ กาย ใจ 3) การเลย้ี งชพี หรอื ทำ� หนา้ ทกี่ ารงาน แบบเรียนขั้นต้นส�ำหรับสอนผู้บวชใหม่ และเป็นแบบเรียน ที่ชอบในฐานะบรรพชิต และ 4) การพิจารณาให้ วิชาธรรมส�ำหรับผู้ท่ีเรียน “นักธรรมชั้นตรี” มาต้ังแต่ เห็นประโยชน์ที่แท้จริงก่อนแล้วจึงบริโภคปัจจัยสี่ อดีตจนถึงปัจจุบัน กล่าวถึงลักษณะหรือเกณฑ์ที่ใช้ (อาหาร เคร่ืองนุ่งห่ม ท่ีอยู่อาศัย ยารักษาโรค) ตัดสินพระธรรมวินัย (พุทธศาสนา) ว่า สิ่งท่ีจะถือว่าเป็น ไม่บริโภคเพราะความเอร็ดอร่อยเพลิดเพลิน พระธรรมวินัย ต้องเป็นไปเพ่ือการคลายความยึดติด เพ่ือความสวยงาม หรือเพื่อความหรูหราฟุ่มเฟือย เพื่อความหลุดพ้นจากทุกข์ เพ่ือการไม่พอกพูนกิเลส แตบ่ รโิ ภคปจั จยั สเี่ พยี งเพอื่ ใหช้ วี ติ อยไู่ ดผ้ าสกุ และ เพอ่ื ความมกั นอ้ ย ความสนั โดษ ความสงดั และ ความเปน็ ผู้ มองปจั จยั สใี่ นฐานะเปน็ สงิ่ ทเ่ี กอ้ื กลู ตอ่ การประพฤติ เล้ียงงา่ ย อยงู่ า่ ยกินง่าย จะได้ทมุ่ เทเวลาและพลงั งานไปใน พรหมจรรย์ คอื ทำ� สง่ิ ทดี่ งี ามตามหนา้ ทข่ี องตน การท�ำความความเพียรเพอื่ ปฏิบัติธรรม 97พุทธศาสนากับการสร้างเสริมสุขภาวะ

เกณฑ์ตัดสินข้างต้นเป็น “ตัวชี้วัด” ว่า ธรรมวินัยอัน สอนอะไร สอนอย่างไร และส่ิงที่สอนมีจุดมุ่งหมายอะไร ใดที่มีลักษณะดังกล่าวก็ถือได้ว่าเป็นพุทธศาสนา มิฉะนั้น ลกั ษณะเหลา่ นไี้ ด้สรุปไวใ้ นตารางที่ 1 ก็ไม่ใช่พุทธศาสนา โดยอาศัยเกณฑ์ข้างต้น เราอาจวินิจฉัย ไดเ้ องวา่ ธรรมวนิ ยั ซงึ่ เปน็ ตวั พทุ ธศาสนาทแ่ี ทน้ น้ั เกอื้ กลู การ 4.4 พทุ ธธรรมทเี่ ออ้ื ตอ่ การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาวะ สร้างเสริมสขุ ภาวะทง้ั 4 ดา้ นหรอื ไม่ อยา่ งไร พระพรหมคุณาภรณ์ (ปัจจุบันคือสมเด็จพระพุทธ ถา้ พจิ ารณาจากสงิ่ ทกี่ ลา่ วมาขา้ งตน้ เกย่ี วกบั พระธรรม โฆษาจารย์ - ประยุทธ์ ปยุตฺโต)[12] ได้ให้ ลักษณะแห่ง วินัยและลักษณะของพระธรรมวินัย เราเกือบจะตอบส้ันๆ พระพุทธศาสนา ไว้ 15 ประการ ซึ่งก็คือลักษณะของ ได้เลยว่า พระธรรมวินัย หรือพุทธศาสนาท้ังหมดน้ันแหละ พระธรรมวินัยนั่นเอง ลักษณะเหล่านี้ แม้จะไม่เหมือนกับ คือส่ิงท่ีเอื้อต่อการสร้างเสริมสุขภาวะ เพราะไม่มีอะไรเลย “ตัวชี้วัด” ที่กล่าวถึงข้างต้น แต่โดยสาระส�ำคัญแล้วก็มี ในพระธรรมวินัยนี้ที่ไม่เป็นไป “เพ่ือประโยชน์เกื้อกูลและ จุดมุ่งหมายอย่างเดียวกัน คือบอกให้รู้ว่าพระพุทธศาสนา ความสุขของหมชู่ น” ท้งั ในโลกนแี้ ละโลกหนา้ ตารางท่ี 1 : ลักษณะสำ�คญั แหง่ พระพุทธศาสนา ลกั ษณะ สาระส�ำคัญ 1. คำ� สอนเป็นกลาง พระพทุ ธศาสนาเปน็ มชั ฌมิ าปฏปิ ทา ทงั้ ในดา้ นการกระทำ� และในดา้ นความคดิ เหน็ ไมส่ ดุ โตง่ ไปดา้ นใดดา้ นหนงึ่ ให้ ปฏิบตั ิเป็นกลาง ความสำ� คญั วตั ถกุ บั จติ ใจเสมอกนั เนน้ ดลุ ยภาพในการปฏบิ ตั ทิ กุ เรอื่ ง ตงั้ แตก่ ารดำ� เนนิ ชวี ติ ไปจนถงึ การปฏบิ ตั ธิ รรมขน้ั สงู 2. มหี ลกั การเป็นสากล พทุ ธศาสนาสอนเกี่ยวกับสจั ธรรมซึง่ เปน็ ความจรงิ ท่ีเปน็ กลางๆ ไมข่ ึน้ ตอ่ บุคคล กลมุ่ พวก หมู่เหลา่ หรือแม้แตต่ ัว พทุ ธศาสนาเอง เชน่ สอนวา่ การฆา่ เปน็ บาป นเ่ี ปน็ สากล ไมว่ า่ จะฆา่ ใครกลมุ่ ใดกเ็ ปน็ บาป สอนความจรงิ ทมี่ อี ยตู่ าม ธรรมดา เรยี กวา่ กฎธรรมชาติของสรรพสิ่ง คอื การเกิดขึ้น ต้ังอยู่ และดับไป ตามเหตปุ จั จัยของส่งิ นนั้ ๆ 3. ถอื สำ� คญั ทงั้ สาระ พทุ ธศาสนามธี รรมเปน็ สาระ คือเปน็ หลักความจริง ซึง่ มีอยูต่ ามธรรมดาของมัน และมีวนิ ยั เป็นรปู แบบ เป็นระบบ และรปู แบบ เป็นกติกา ธรรมเป็นเร่ืองของบุคคล วินัยเป็นเรื่องของสังคม ธรรมกับวินัยสัมพันธ์กัน ธรรมเป็นท่ีอิงของวินัย สว่ นวินัยเปน็ ข้อบังคบั แบบแผนของสงั คมท่เี กอื้ กลู การปฏบิ ตั ธิ รรม 4. เปน็ กรรมวาท กริ ิยวาท พทุ ธศาสนาสอนหลกั กรรม คอื หลกั ทถี่ อื วา่ คนจะชวั่ จะดอี ยทู่ ก่ี ารกระทำ� (กรรมวาท) กรรมใดทค่ี นทำ� แลว้ กเ็ ปน็ อนั ทำ� วิรยิ วาท (กิริยวาท) และสอนว่าความเพียรมีผลจรงิ บุคคลพึงท�ำการดว้ ยความเพียรพยายาม (วิริยวาท) 5. เป็นวิภชั ชวาท ไมม่ องหรอื วนิ จิ ฉยั ความจรงิ เพยี งดา้ นเดยี ว แตม่ องแบบจำ� แนกแยกแยะครบทกุ แงท่ กุ มมุ ไมด่ งิ่ ไปดา้ นใดดา้ นหนงึ่ ท่าทีหรือปฏิกิริยาต่อส่ิงท้ังหลายของชาวพุทธ เป็นท่าทีท่ีมองอะไรอย่างวิเคราะห์ และจ�ำแนกแจกแจง ไม่ตัดสิน ส่ิงต่างๆ แบบ “ฟนั ธง” ไปด้านเดยี ว 6. มุ่งอสิ รภาพ ความหลุดพ้นหรืออิสรภาพ เป็นท้ังเป้าหมายและหลักการส�ำคัญของพุทธธรรม พุทธศาสนามุ่งให้คนมีอิสรภาพ โดยฝึกตนที่จะไม่ยึดติดในส่ิงท้ังหลาย ซ่ึงเป็นไปตามเหตุปัจจัยของมัน จนกระทั่งรู้ความจริงชัดแจ้งแล้ว ก็จะมีจิต หลดุ พ้นเปน็ อิสระ ไม่เป็นทกุ ข์ 7. เปน็ ศาสนาแหง่ ปัญญา พทุ ธศาสนาไมใ่ ชศ่ าสนาแหง่ ศรทั ธา แตเ่ ป็นศาสนาแห่งปัญญา แม้จะยอมรับความส�ำคัญของศรัทธา เช่นเดียวกบั ยอมรับความส�ำคัญของศีลและสมาธิ แต่ปัญญาคือสุดยอดของธรรมทั้งปวง ปัญญาขั้นสูงสุดคือปัญญารู้เท่าทัน สจั ธรรม ทจ่ี ะตัดเคร่ืองผูกมัดไวก้ บั ทกุ ข์ 8. สอนหลักอนัตตา พุทธศาสนาประกาศหลักส�ำคัญเกี่ยวกับความจริงของสิ่งทั้งหลาย คือหลักอนัตตา ส่ิงท้ังหลายจะให้เป็นไปตาม ความปรารถนาของเราไม่ได้ เพราะมันด�ำรงอยู่ตามกฎธรรมดาของมัน ไม่มีตัวตนคงท่ี เช่น สังขารคือชีวิตและ รา่ งกายเปน็ ตวั อยา่ ง ผูท้ ่เี ห็นความเปน็ อนตั ตาคือผ้ทู ีเ่ ข้าถึงจุดหมายของพุทธศาสนา 98 สุขภาพคนไทย 2561