แม่บทการพัฒนานิสัยบัณฑิตมิตรแท้

www.webkal.org แม่บทการพัฒนานิสยั บณั ฑติ มิตรแท้ 50

www.webkal.org พระภาวนาวิริยคุณ (เผด็จ ทตฺตชโี ว) หลักการจัดกจิ กรรมพัฒนานสิ ัย หลกั การจดั กจิ กรรมเพอ่ื พฒั นาผเู้ รยี นใหเ้ กดิ นสิ ยั บณั ฑิต ๕ เปน็ มติ รแทแ้ ก่ตนเองและสงั คม ๑. ต้องมคี รูดตี ิดตาม แนะนำ� ก�ำกบั ๒. ตอ้ งมีกจิ กรรมฝกึ ตนใหค้ รบอยา่ งนอ้ ย ๖ มติ ิ ๓. ตอ้ งเขา้ ใจวตั ถปุ ระสงค์ของกิจกรรม ๖ มติ ิ ๔. ตอ้ งเปน็ กจิ กรรมท่ีตอบสนองนสิ ยั ทพ่ี งึ ประสงค์ ไดจ้ รงิ ๕. ผู้ฝกึ เตม็ ใจปฏิบัตกิ จิ กรรม ๖. ต้องมีอุปกรณ์-พ้ืนท่ีเหมาะสมกับเพศ วัย สขุ ภาพ ๗. ตอ้ งปฏิบตั ิกิจกรรมด้วยตนเอง 51

www.webkal.org แม่บทการพัฒนานิสยั บณั ฑติ มิตรแท้ มีค๑รดู ี ๒ แนะ-นาํ -กํากบั มกี ิจกรรมฝก ตน ๓ อยางนอย ๖ มติ ิ ๔ วตั ถเปุขารใะจสงค หลักการ จัดกจิ กรรมพัฒนา ตอบกสจิ นกรอรงมนสิ ัย ของกจิ กรรม ๖ มติ ิ นิสยั บณั ฑิต ๕ พงึ ประสงคไ ดจ รงิ เตม็กิจใกจรปผร๕ฝูฏมกิบ๖ัตมติ ติ าิมมอี ปุ กรณ- พ๖น้ื ที่เหมาะสปมฏิบดัตวกิ ยจิ ต๗กนรรเมอนงัน้ ๆ เพศ-วยั -สขุ ภาพ 52

www.webkal.org พระภาวนาวริ ยิ คุณ (เผด็จ ทตฺตชโี ว) กิจกรรมมิติศลี ธรรม 53

www.webkal.org แม่บทการพฒั นานิสยั บณั ฑิตมิตรแท้ ๑. กิจกรรมมิติศีลธรรม คือ กิจกรรมปลูกฝัง สมั มาทฐิ ิ ความเห็นถูก และปลกู ฝังสมั มาสมาธิ ความ ตงั้ ใจมนั่ ถกู ๑.๑ เพอื่ ใหผ้ เู้ รยี นเขา้ ใจถกู เกย่ี วกบั เปา้ หมาย ชวี ติ ทแ่ี ทจ้ รงิ ๑.๒ เพ่อื มีก�ำลังใจไปให้ถงึ เป้าหมายชวี ิต สมั มาทฐิ ิ คอื การมคี วามเหน็ ถกู ตอ้ งเกี่ยวกบั ชีวิตและโลกตามความเป็นจริงว่า ๑) ชวี ติ น้ีเปน็ ทกุ ข์ แตล่ ะชวี ติ ตา่ งตอ้ งทนทกุ ข์ เสมอื นนกั โทษรอประหาร คอื เกดิ แลว้ ตา่ งกา้ วไปสคู่ วาม แก-่ เจบ็ -ตายอยใู่ นคกุ คอื โลกนี้ ภาวะน้ีเรยี กวา่ ทกุ ข์ 54

www.webkal.org พระภาวนาวิรยิ คุณ (เผด็จ ทตฺตชโี ว) ๒) ต้นเหตแุ หง่ ทกุ ขท์ งั้ หลาย คือ กิเลสซึ่งฝงั อยูใ่ นใจ กิเลสนี้บังคบั ใจให้เกิดความคดิ ทะยานอยาก ในสง่ิ ตา่ งๆ ไม่รู้จบ คิดอยากในทางร้ายๆ จึงส่งผลให้ พูดรา้ ยๆ ท�ำร้ายๆ ตามมา ภาวะน้ีเรียกว่า สมุทยั ๓) นิพพาน คอื ภาวะทคี่ วามทะยานอยากและ ทกุ ขด์ บั ลง สามารถเขา้ ถงึ ไดด้ ว้ ยการกำ� จดั กเิ ลสออกจาก ใจใหห้ มดสน้ิ เรยี กวา่ นโิ รธ ๔) มรรคมีองค์ ๘ เป็นวิธีการหรือข้อปฏิบัติ อยา่ งพอเหมาะตอ่ เนื่องเปน็ ระบบ สามารถกำ� จดั กเิ ลส ให้หมดสนิ้ ไปจากใจได้ เรียกว่ามรรค หรอื เรียกอีก อยา่ งหนึ่งวา่ มัชฌมิ าปฏิปทา แปลวา่ ทางสายกลาง 55

www.webkal.org แม่บทการพัฒนานิสยั บณั ฑิตมติ รแท้ กเิ ลสอปุ มาเสมอื น Microchip ทฝี่ งั อยใู่ นใจ ทำ� ให้ ใจขนุ่ มัว จงึ คิดรา้ ยๆ แล้วบังคบั ใหเ้ ราพดู รา้ ยๆ ทำ� รา้ ยๆ กอ่ ใหเ้ กิดความทกุ ขต์ า่ งๆ ตามมา นิโรธ คอื ภาวะทใี่ จหมดทกุ ข์ เพราะ Microchip คือกิเลสถูกถอนออกจากใจได้แล้ว มรรค คอื วธิ ีการหรอื กระบวนการถอนกิเลสออก จากใจให้สน้ิ ไป ความเหน็ ถกู ทง้ั ๔ นี้ รวมเรยี กวา่ อรยิ สจั แปลวา่ ๑. ความจรงิ อนั ประเสรฐิ ๔ ๒. ความจริงท่ีท�ำให้ผู้เข้าถึงได้กลายเป็น ผู้ประเสรฐิ หรอื เป็นพระอรยิ ะ 56

www.webkal.org พระภาวนาวริ ิยคณุ (เผด็จ ทตตฺ ชีโว) สมั มาทฐิ ิ จึงหมายรวมถึง ๑. ความเห็นถกู ในอรยิ สัจ ๒. ความเหน็ ถกู ในการดำ� เนนิ ชวี ติ ใหเ้ ปน็ สขุ ท้ังโลกนี้และโลกหน้า ไปจนกระทั่งถึงที่สุดแห่งทุกข์ คือบรรลุพระนิพพาน 57

www.webkal.org แมบ่ ทการพฒั นานิสยั บัณฑิตมิตรแท้ เขาใจถกู คสวัมามมเหาน็ทถฐิ ูกิ เขาใจถูก การดําเนนิ ชีวิต อริยสัจ ๔ ๑. ชีวติ นีเ้ ปนทกุ ข ๑. ทานทใ่ี หแลว มผี ลจริง ๒. กเิ ลสคือตนเหตุแหงทกุ ข ๒. การสงเคราะหม ีผลจรงิ ๓. การบชู ามีผลจริง ทง้ั หลาย ๔. ผลกรรมทที่ ําดี-ชัว่ มจี ริง ๓. พระนิพพาน คอื สภาวะที่ ๕. โลกนมี้ จี รงิ ๖. โลกหนามจี ริง ทกุ ขด บั ไป ๗. มารดามคี ณุ จรงิ ๔. มรรคมอี งค ๘ สามารถกาํ จดั กิเลส-ทกุ ขได ๘. บิดามีคุณจริง ๙. โอปปาติกสตั วม ีจรงิ ๑๐. พระพทุ ธเจามีจริง 58

www.webkal.org พระภาวนาวริ ิยคณุ (เผด็จ ทตตฺ ชโี ว) ตัวอย่างกิจกรรม-กิจวตั รศลี ธรรม การหมน่ั สรา้ งเหตุแหง่ ความสขุ ให้เป็นนสิ ยั ๑. ปลกู ฝงั การให้ทานเป็น คือ ฝึกใหร้ ู้จักแบง่ ปัน กันในยามปกติ เช่น • การทอดกฐนิ การทอดผา้ ปา่ ถวายสงั ฆทาน การตกั บาตร ถวายภตั ตาหารแดพ่ ระภกิ ษสุ งฆ์ • การแบง่ ปนั ของกนิ ของใชใ้ หเ้ พอ่ื น การแบง่ ปนั ความรู้ เชน่ ชว่ ยอธบิ ายธรรมะ ชว่ ยอธบิ าย การบา้ นใหเ้ พอื่ น • การใหอ้ ภยั กนั เมอื่ มีการพลาดพลง้ั ลว่ งเกนิ ฯลฯ 59

www.webkal.org แมบ่ ทการพฒั นานิสยั บัณฑิตมิตรแท้ ๒. ปลูกฝังการสงเคราะห์เป็น คือ ฝึกให้เต็มใจ แบ่งปันกนั ยามมผี ูป้ ระสบความเดอื ดรอ้ น เช่น • การบรจิ าคในคราวนำ้� ทว่ ม ไฟไหม้ อบุ ตั ภิ ยั ตา่ งๆ • การทำ� สาธารณกศุ ล เยยี่ มผชู้ รา เยย่ี มโรงพยาบาล เยย่ี มเดก็ กำ� พรา้ เยย่ี มเพอ่ื นทหี่ ยดุ เรยี นเพราะ เจบ็ ปว่ ย ฯลฯ ๓. ปลกู ฝงั การบชู าคนดเี ปน็ คอื ฝกึ ใหร้ จู้ กั เตม็ ใจ ยกยอ่ งให้เกียรตคิ นดี เช่น • การประกาศเกยี รตคิ ณุ ผมู้ อี ปุ การคณุ แกโ่ รงเรยี น • การประกาศใหท้ นุ การศกึ ษาแก่นกั เรยี นดเี ดน่ • การประกอบพิธีไหวค้ รู ลุกข้ึนยนื ต้อนรับครู ฯลฯ 60

www.webkal.org พระภาวนาวิริยคุณ (เผดจ็ ทตฺตชโี ว) ๔. ปลกู ฝงั การฟงั เทศนเ์ ปน็ ฝกึ ทำ� ความเหน็ ใหถ้ กู ด้วยการฟังเทศน์ เพ่ืออาศัยพระธรรมค�ำสอนของ พระพุทธเจ้าเป็นแนวทางในการฝกึ อบรมตนเอง เชน่ • เรือ่ งศลี วธิ ตี ดั สนิ ผดิ -ถกู ด-ี ชว่ั ควร-ไมค่ วร บญุ -บาป • เรอ่ื งกรรม สาเหตทุ ค่ี นเราถอื กำ� เนดิ มาตา่ งกนั • การเวยี นวา่ ยตาย-เกดิ นรก สวรรค์ นพิ พาน • เรอื่ งการแสดงความเคารพบชู าพระรัตนตรัย • เร่ืองความกตัญญูกตเวทีต่อมารดา-บิดา ครู-อาจารย์ ฯลฯ 61

www.webkal.org แม่บทการพัฒนานสิ ัยบัณฑติ มติ รแท้ ๕. ปลกู ฝังการเพ่มิ พนู ศรทั ธาใหแ้ ก่ตนเอง • ฝกึ สวดมนต์ ไหวพ้ ระ ไหวค้ รู กราบเทา้ บดิ า มารดาเปน็ ประจำ� ทุกคนื • ฝึกสมาทานรกั ษาศลี ๕ ศลี ๘ เป็นประจำ� ทุกวัน • ร่วมประกอบพธิ กี รรมทางพระพทุ ธศาสนาใน โอกาสตา่ งๆ • ฝกึ อธษิ ฐานกอ่ นหรอื หลงั ทำ� ความดเี ปน็ ประจำ� • ฝกึ ท�ำสมาธิภาวนาเปน็ ประจำ� ฯลฯ 62

www.webkal.org พระภาวนาวิรยิ คณุ (เผดจ็ ทตฺตชโี ว) สัมมาทิฐิเป็นจุดเริ่มต้นความประพฤติดีของ แตล่ ะคน หากใครมคี วามเหน็ ถกู กจ็ ะมเี ปา้ หมายชวี ติ ถกู คอื มกี ารกำ� จดั ทกุ ขใ์ หห้ มดสน้ิ ไปอยา่ งถาวรดว้ ยตนเอง เปน็ เปา้ หมายสงู สดุ แลว้ สง่ ผลใหค้ ดิ ถกู พดู ถกู และ เลอื กทำ� เฉพาะสงิ่ ทถี่ กู ผนู้ น้ั กเ็ ปน็ คนดี มคี วามสขุ ตาม กรรมดที ต่ี นเองทำ� หากตรงกนั ขา้ มกก็ ลายเปน็ คนชว่ั สัมมาสมาธิเบอื้ งตน้ เปน็ วธิ กี ารสรา้ งก�ำลงั ใจ และความมนั่ คงทางอารมณ์ ชว่ ยผเู้ รยี นใหม้ กี ำ� ลงั ใจ ทจ่ี ะประพฤตปิ ฏบิ ตั ติ ามสมั มาทฐิ ิ ทตี่ นปลกู ฝงั ไวด้ แี ลว้ บังเกิดเป็นนิสัยดีๆ มีศีลธรรม มีคุณธรรมประจ�ำใจ และมีก�ำลังใจท่ีจะไปให้ถึงเป้าหมายชีวิตที่ตั้งไว้ ถกู ตอ้ งแลว้ 63

www.webkal.org แม่บทการพัฒนานิสยั บณั ฑติ มิตรแท้ 64

www.webkal.org พระภาวนาวิรยิ คณุ (เผดจ็ ทตตฺ ชีโว) หลกั การฝกึ สมาธิ ๑. นอ้ มใจมาเกบ็ ไว้ ณ ศนู ยก์ ลางกาย ดว้ ยการ ท้ิงทุกอย่าง วางทุกสิ่ง น่ิงอย่างเดียว กระทั่งกลาย เป็นนสิ ยั ๒. ใช้สตกิ �ำกับใจใหร้ ะลึกร้ตู ัวอยูเ่ สมอ ไม่ยินดี ยินร้ายขณะเห็นรูป ฟังเสียง ดมกลิ่น ล้ิมรส สัมผัส รธู้ รรมารมณ์ใดๆ ๓. ฝกึ เกบ็ ใจไวใ้ นตวั อยา่ งตอ่ เนื่อง และตรงเวลา เปน็ ประจ�ำ ๔. มอี าจารยท์ มี่ คี วามรู้ ความสามารถจรงิ คอย ควบคมุ และใหค้ ำ� แนะนำ� อย่างใกล้ชดิ 65

www.webkal.org แม่บทการพฒั นานิสยั บัณฑิตมิตรแท้ /23/2012 2:04 PM แม่บทการพฒั นานสิ ยั -มิตรแท้-เพ่ือศกั ดิ์ศรีความเป็นมนษุ ย์.pptx 66

www.webkal.org พระภาวนาวริ ยิ คณุ (เผดจ็ ทตตฺ ชโี ว) สัมมาสมาธิ ความต้ังใจมนั่ ถกู ตั้งใจถูก ตงั้ ใจเปน ไมปลอ ยชวี ติ ใหไรจ ดุ หมาย ทําใจใหตั้งม่ัน ๑. ตดั ใจไมคิดเรอ่ื งเพศ ๑. รกั ษาใจไวในตวั ทุกอริ ยิ าบถ ๒. ตดั ใจไมค ิดพยาบาท ๒. ทกุ ชัว่ โมง ทาํ ใจนิ่งๆ ๑ นาที ๓. ตัดใจไมค ิดทอแท ๓. หลบั -ตื่นในอูทะเลบญุ ๔. ตดั ใจไมคดิ ฟุง ซาน ๔. ฝก สมาธิทกุ เชา -ค่าํ เปนประจํา ๕. ตดั ใจไมคิดลงั เล 67

www.webkal.org แมบ่ ทการพัฒนานิสยั บณั ฑติ มติ รแท้ ผลลพั ธ์ ๑. ย่อมมีศรัทธาม่ันคงในกฎแห่งกรรมและ พระรตั นตรัย ๒. ยอ่ มรกั การใหท้ าน รกั ษาศลี และเจรญิ ภาวนา ๓. ย่อมมเี ป้าหมายชวี ติ ถกู ตอ้ ง มั่นคง ๓.๑ เป้าหมายชีวิตชาตินี้ คือต้ังใจศึกษา ฝกึ ฝนอบรมตน เพอื่ สรา้ งฐานะตนเอง ใหม้ น่ั คง เปน็ ทพ่ี ง่ึ ใหแ้ กค่ รอบครวั สงั คม ประเทศชาติ และพระพทุ ธศาสนาได้ ๓.๒ เปา้ หมายชวี ติ ชาตหิ นา้ คอื ตงั้ ใจบำ� เพญ็ บญุ กศุ ล เพอ่ื ปดิ นรก-เปดิ ทางไปสวรรค์ ใหแ้ ก่ตนเองได้ ๓.๓ เป้าหมายชีวิตสูงสุด คือตั้งใจปฏิบัติ มรรคมอี งค์ ๘ เพอ่ื ความพน้ ทกุ ข์ บรรลุ พระนพิ พานสมเป็นชาวพทุ ธ 68

www.webkal.org พระภาวนาวริ ยิ คุณ (เผด็จ ทตฺตชโี ว) กิจกรรมมติ ิวชิ าการ 69

www.webkal.org แม่บทการพัฒนานิสยั บณั ฑิตมิตรแท้ ๒. กิจกรรมมิติวิชาการ คือ กิจกรรมปลูกฝัง สัมมาสังกัปปะ ความดำ� รถิ กู เพอื่ ฝกึ ผเู้ รยี นใหส้ ามารถ คดิ สรา้ งสรรคเ์ ปน็ คดิ โดยไมต่ อ้ งละเมดิ กฎแหง่ กรรม ซึ่งจะเป็นผลให้ผู้เรียนเกิดนิสัยใฝ่คิดท�ำดีและใฝ่หา ความรู้ กอ่ นทำ� กจิ กรรมผเู้ รยี นตอ้ งตระหนกั วา่ ๒.๑ ทุกคนเกิดมาจะยังไม่เป็นคนดีหรือช่ัว ทันทีตามพ่อแม่ ต่อเม่ือใดได้ท�ำกรรมดีจึงเป็นคนดี ท�ำกรรมช่ัวจงึ เปน็ คนชวั่ ตามกรรมทีต่ นทำ� คนฉลาดมี สัมมาทิฐิจึงหมั่นฝึกหักห้ามใจไม่ยอมคิดเร่ืองต่�ำทราม แตเ่ ลอื กคดิ เฉพาะสง่ิ ทดี่ ี เพอื่ เปน็ คนพดู ดี ทำ� ดี มเี หตผุ ล ถูกต้องสบื ไป 70

www.webkal.org พระภาวนาวริ ยิ คุณ (เผดจ็ ทตตฺ ชโี ว) ๒.๒ กอ่ นจดั กิจกรรมวิชาการใดๆ ผูเ้ รียน ต้องเตรียมความพร้อมด้านการฟัง-พูด-อ่าน-เขียน และวิธีการเรียนรถู้ กู วิธี ซึง่ เหมาะสมกบั เพศและวัย ให้ช�ำนาญ ๒.๓ หมั่นจัดกิจกรรมวิชาการ เพื่อฝึก ผู้เรียนให้รู้จักน�ำความรู้ไปใช้ท�ำประโยชน์ต่อตนเอง- ครอบครวั -โรงเรยี น-ชมุ ชนทตี่ นอาศัย โดยสิ่งทที่ �ำ หรอื ประดษิ ฐข์ นึ้ มานนั้ จะตอ้ งไมส่ ง่ เสรมิ ใหค้ ดิ หมกมนุ่ ในอบายมุข และไมล่ ะเมดิ กฎแหง่ กรรม ๒.๔ ฝกึ ผูเ้ รยี นใหค้ ิดดๆี จนคุ้น ๑) พอ่ แมต่ อ้ งตระหนกั วา่ ความรวู้ ชิ าการ ทบี่ ตุ รหลานเรยี นรเู้ ปน็ เพยี งของกลางๆ หากใชใ้ นทาง 71

www.webkal.org แมบ่ ทการพฒั นานิสัยบณั ฑิตมติ รแท้ ทผี่ ดิ กเ็ ปน็ โทษ ถกู กเ็ ปน็ คณุ จำ� ตอ้ งคน้ ควา้ หาความรู้ ดา้ นศลี ธรรมเพม่ิ เตมิ จากแหลง่ เรยี นรตู้ า่ งๆ อกี เพอ่ื สง่ เสรมิ ใหผ้ เู้ รยี นคดิ เปน็ ไมห่ มกมนุ่ เรอื่ งเพศ อบายมขุ ทกุ ชนดิ แตน่ ำ� ความรไู้ ปใชส้ ร้างความดีอันย่ิงใหญ่ให้ ยงิ่ ๆ ขนึ้ ไป เพ่อื ความพน้ ทุกขถ์ าวรในทสี่ ดุ ๒) ที่บ้านพ่อแม่ประพฤติซื่อตรงต่อกันและกัน เปน็ ตน้ แบบ และอธบิ ายใหเ้ ดก็ ซาบซง้ึ ถงึ คณุ ประโยชน์ ของความซ่ือตรงในเร่ืองนั้นๆ เพ่ือให้ได้คิดแต่ในสิ่ง ดีๆ และอยากท�ำตาม 72

www.webkal.org พระภาวนาวริ ยิ คณุ (เผดจ็ ทตตฺ ชีโว) สัมมาสังกปั ปะ ความดาํ รถิ ูก คดิ เปน คิดถกู คดิ ริเร่มิ สรา งสรรค คดิ อายชว่ั กลวั บาป - คดิ พึ่งตนเอง - คดิ ตอบแทนพระคุณพอ แม ครู อาจารย - คิดถึงโทษอบายมุขทง้ั ๖ - คิดคนควา หาความรเู พิ่มเติม - คดิ ไมอ ยากไดข องใคร จากแหลง การเรยี นรูตางๆ - คิดไมอาฆาตพยาบาทใคร - คิดฝก ตนใหพนทุกข - คดิ ไมเ บยี ดเบยี นใคร - คิดนําความรูมาพัฒนาตน-สังคม และเผยแผพ ระพทุ ธศาสนา 73

www.webkal.org แม่บทการพัฒนานิสยั บณั ฑิตมิตรแท้ ตัวอยา่ งกจิ กรรมวิชาการ ๑. ปลกู ฝงั การคิด วเิ คราะห์ วิจารณท์ ว่ั ไปเปน็ โดยน�ำหลักธรรมจากชาดก พุทธ-อนุพุทธประวัติ เหตกุ ารณใ์ นประวตั ศิ าสตรช์ าตไิ ทย และเหตกุ ารณใ์ น ปจั จุบนั มาคิดวเิ คราะห์วิจารณ์ ใหเ้ ขา้ ใจถกู ลึกซ้ึงว่า สิง่ ใด • ถกู -ผิด • ด-ี ชวั่ • บุญ-บาป • ควร-ไมค่ วร เปน็ ประการใด ซง่ึ จะนำ� ไปสกู่ ารตดั สนิ ใจทถ่ี กู ตอ้ ง มี เหตุผล อิงอรรถ องิ ธรรม องิ กฎหมาย กฎจารีต ประเพณี และกฎแหง่ กรรมตอ่ ไป 74

www.webkal.org พระภาวนาวริ ิยคุณ (เผดจ็ ทตตฺ ชีโว) ๒. ปลกู ฝังการคดิ วเิ คราะห์ วจิ ารณอ์ บายมขุ ๖ เหตแุ หง่ ความหายนะทางเศรษฐกจิ เปน็ ๑. การดื่มสุราเมรัยและสิ่งเสพติด ๒. การเทยี่ วกลางคนื ไปในสถานทไ่ี มค่ วรไป ๓. การเทย่ี วหมกมนุ่ เรอื่ งการบนั เทงิ เรงิ รมย์ ๔. การเล่นการพนนั ๕. การคบคนช่ัวเป็นมิตร ๖. การเกียจคร้านการงาน 75

www.webkal.org แม่บทการพัฒนานสิ ยั บัณฑิตมิตรแท้ ฝกึ พจิ ารณาใหเ้ หน็ โทษของการด่มื สุราเมรยั ๖ ๑. เปน็ เหตใุ ห้เสอ่ื มทรัพยท์ นั ตาเหน็ ๒. เป็นเหตุให้ก่อการทะเลาะวิวาท ๓. เป็นบ่อเกิดแห่งโรค ๔. เปน็ เหตุให้เสียชอ่ื เสียง ๕. เปน็ เหตใุ ห้ไมร่ จู้ กั อาย ๖. เป็นเหตุบนั่ ทอนกำ� ลงั ปัญญา เป็นเหตุให้ไม่ปฏิบัติหน้าท่ี-การงาน-ทรัพย์จึง เส่ือมไป 76

www.webkal.org พระภาวนาวิริยคณุ (เผด็จ ทตฺตชีโว) ฝกึ พจิ ารณาใหเ้ หน็ โทษของการเทยี่ วกลางคนื ๖ ๑. ไดช้ ่ือว่าไม่ปกป้องคุม้ ครองตนเอง ๒. ได้ชอื่ ว่าไม่ปกปอ้ งคมุ้ ครองบตุ รภรรยา ๓. ได้ชื่อว่าไมป่ กป้องคมุ้ ครองทรพั ย์สมบัติ ๔. เปน็ ทหี่ วาดระแวงของคนอื่น ๕. เปน็ เหตใุ ห้พูดเหลาะแหละไม่อยู่ ในรอ่ งในรอย ๖. เป็นเหตุให้ประสบความทุกขน์ านาประการ เป็นเหตุให้ไม่ปฏิบัติหน้าที่-การงาน-ทรัพย์จึง เสือ่ มไป 77

www.webkal.org แมบ่ ทการพฒั นานิสัยบณั ฑติ มติ รแท้ ฝึกพิจารณาให้เห็นโทษของการเอาแต่เที่ยวดู มหรสพ ๖ ๑. มรี �ำท่ไี หน ไปทนี่ ัน่ ๒. มขี ับร้องท่ไี หน ไปที่น่นั ๓. มเี ล่นดนตรี (ประโคม) ทไี่ หน ไปทนี่ ่ัน ๔. มเี สภา (ละครเวที) ทไี่ หน ไปทนี่ ั่น ๕. มเี พลง (การเลน่ ปรบไมป้ รบมอื เป็นจังหวะ) ท่ไี หน ไปท่ีน่ัน ๖. มีเถดิ เทิง (เล่นตีกลอง) ที่ไหน ไปทน่ี ่ัน เป็นเหตุให้ไม่ปฏิบัติหน้าท่ี-การงาน-ทรัพย์จึง เสอ่ื มไป 78

www.webkal.org พระภาวนาวริ ยิ คณุ (เผดจ็ ทตฺตชโี ว) ฝกึ พิจารณาให้เห็นโทษของการเล่นการพนัน ๖ ๑. ผชู้ นะย่อมก่อเวร ๒. ผู้แพย้ อ่ มเสยี ดายทรัพยท์ ี่เสยี ไป ๓. เป็นเหตใุ หเ้ สยี ทรพั ยเ์ ห็นทนั ตา ๔. เปน็ เหตุให้ไมม่ ีใครเช่อื ถอื ในคำ� พูด ๕. เปน็ เหตใุ หถ้ กู มติ รและพวกพอ้ งดแู คลน (ไมม่ ี ใครอยากคบคา้ สมาคมด้วย) ๖. เป็นเหตุใหไ้ มม่ ใี ครอยากเป็นคู่ครอง ไดช้ อื่ วา่ ไมป่ ฏบิ ตั หิ นา้ ท-่ี การงาน-ทรพั ยจ์ งึ เสอ่ื มไป 79

www.webkal.org แม่บทการพัฒนานิสัยบัณฑติ มิตรแท้ ฝกึ พจิ ารณาใหเ้ หน็ โทษของการคบคนชวั่ เปน็ มติ ร ๖ ๑. ท�ำใหเ้ ปน็ นักเลงการพนัน ๒. ท�ำใหเ้ ปน็ นักเลงเจ้าชู้ เจ้าสำ� ราญ ๓. ท�ำใหเ้ ป็นคนสำ� มะเลเทเมา ๔. ทำ� ให้เป็นคนหากนิ ในทางหลอกลวง ๕. ท�ำให้เป็นคนขีโ้ กงซง่ึ หน้า ๖. ท�ำใหเ้ ป็นอันธพาล ทำ� ใหไ้ มป่ ฏบิ ตั หิ นา้ ท-ี่ การงาน-ทรพั ยจ์ งึ เสอื่ มไป 80

www.webkal.org พระภาวนาวิรยิ คณุ (เผด็จ ทตตฺ ชโี ว) ฝกึ พจิ ารณาใหเ้ ห็นโทษของความเกยี จครา้ น ๖ ๑. มกั อา้ งว่าหนาวนกั แล้วไม่ท�ำงาน ๒. มกั อา้ งวา่ ร้อนนักแลว้ ไมท่ ำ� งาน ๓. มักอา้ งวา่ เวลาเยน็ (คำ�่ ) แลว้ แล้วไมท่ ำ� งาน ๔. มกั อ้างวา่ ยงั เช้าอย่แู ลว้ ไมท่ �ำงาน ๕. มักอ้างว่าหิวนกั แล้วไม่ท�ำงาน ๖. มักอา้ งว่ากระหายนกั แล้วไมท่ �ำงาน มักหาเหตุไม่ปฏิบัติหน้าที่-การงาน-ทรัพย์จึง เสอ่ื มไป 81

www.webkal.org แม่บทการพฒั นานสิ ยั บณั ฑติ มติ รแท้ ๓. ปลูกฝังการน�ำความรู้และประสบการณ์ชีวิต มาจดั กจิ กรรมเพม่ิ ทกั ษะการสอื่ สารและทกั ษะการเรยี น เป็น ไดแ้ ก่ การฟัง • ฝึกจับประเด็นพร้อมท้ังเหตุผลได้ถูกต้อง ไม่สบั สน ไม่ตกหล่น สามารถน�ำไปอธิบาย ขยายความต่อได้ การพูด • ฝึกพูดได้ถกู ตอ้ งตรงตามเนื้อเรอ่ื ง • พูดชัดถอ้ ยชัดค�ำ • ลีลาการพดู ดึงดดู ความสนใจ • สรปุ ประเด็นสำ� คัญแต่ละเร่อื งไดช้ ัดเจน • อธิบายขยายความดว้ ยค�ำอุปมาอุปไมยเป็น • ยกตัวอย่างประกอบใหเ้ ข้าใจไดง้ า่ ย 82

www.webkal.org พระภาวนาวิรยิ คณุ (เผดจ็ ทตตฺ ชีโว) การอ่าน • ฝกึ อา่ นใหช้ ดั ถอ้ ยชดั คำ� และถกู ตอ้ งตามวรรค ตอนและหลกั อกั ขรวธิ ี การเขยี น • ฝกึ เขยี นใหถ้ กู อกั ขรวธิ แี ละสอื่ สารไดอ้ ยา่ งมี ประสิทธผิ ล การเรยี น ฝกึ ยึดหลักวฒุ ิธรรม ๔ ในการเรียน คอื - ตอ้ งหาครูดใี หพ้ บ - ต้องฟงั คำ� ครูให้ชัด - ตอ้ งตรองคำ� ครูใหล้ กึ - ตอ้ งทำ� ตามครใู หค้ รบ 83

www.webkal.org แม่บทการพัฒนานิสยั บณั ฑติ มิตรแท้ 84

www.webkal.org พระภาวนาวริ ิยคณุ (เผด็จ ทตตฺ ชโี ว) การประชุม ฝึกเข้าร่วมการประชุมและท�ำหน้าท่ีต่างๆ ใน การประชุม - ประชมุ หนา้ เสาธงเพ่ือรบั ฟงั โอวาท - ประชุมในหอ้ งประชมุ เพื่อรบั ฟงั โอวาท - ประชมุ กลมุ่ ยอ่ ยเพอ่ื ตรองคำ� ครใู ห้ลึก - ประชมุ กลุ่มย่อยเพอ่ื ทำ� กิจกรรม - การประชุมเพื่อแสดงความคดิ เห็น ฯลฯ ย่อมฉลาดเฉลียวและมีศีลธรรมตามครู 85

www.webkal.org แม่บทการพฒั นานิสัยบณั ฑิตมติ รแท้ ผลลพั ธ์ ๑. ผ้เู รยี นยอ่ มขยนั และฉลาดในการคน้ ควา้ หาความรู้ ๒. ผู้เรียนย่อมคุ้นเคยใกล้ชิดพระรัตนตรัยและ แตกฉานในกฎแหง่ กรรมยงิ่ ข้ึนสมเป็นชาวพุทธ ๓. ผเู้ รยี นยอ่ มมคี วามคดิ เปน็ ระบบระเบยี บ มเี หตผุ ล ทง้ั ทางโลกและทางธรรม สมวัยยง่ิ ขึ้น ๔. ผู้เรียนย่อมรังเกียจและหนีห่างอบายมุข ทง้ั หลาย ๕. ผู้เรียนย่อมเชื่อมั่นในบุญกุศลอย่างเปี่ยมล้น พร้อมท่จี ะอุทศิ ตนเพื่อสังคมและพระพุทธศาสนา 86

www.webkal.org พระภาวนาวิริยคณุ (เผด็จ ทตตฺ ชโี ว) กจิ กรรมมติ ิสังคม 87

www.webkal.org แม่บทการพัฒนานิสัยบัณฑิตมติ รแท้ ๓. กิจกรรมมิติสังคม คือ กิจกรรมปลูกฝัง สัมมาวาจา การพดู ถกู เพอื่ ใหผ้ เู้ รยี นพดู สรา้ งสรรคเ์ ปน็ มีทักษะในการสร้างเสริมมิตรภาพเป็นโดยไม่ละเมิด กฎแห่งกรรม ก่อนจัดกิจกรรมท้ังครูและผู้เรียนต้อง ตระหนกั วา่ ๑. ไมว่ า่ ใครจะมคี วามรู้ ความสามารถมากเพยี งใด ลว้ นอยลู่ ำ� พงั คนเดยี วไมไ่ ด้ ตา่ งตอ้ งพงึ่ พาอาศยั ซง่ึ กนั และกนั เพราะแมร้ าชสหี บ์ างทกี ต็ อ้ งพง่ึ หนู ใครๆ จงึ ตอ้ งไมพ่ ดู ดถู กู หรอื กระทบกระทงั่ ใคร ๒. ทั้งการท�ำงานและการเรยี น ถ้าจะให้ได้ผลดี มีคุณภาพผู้ท�ำงานหรือผู้เรียนจ�ำเป็นต้องร่วมกันท�ำ ร่วมกันเรียนเป็นทีม จึงต่างต้องพูดด้วยถ้อยค�ำ อ่อนหวานเพื่อประสานใจกันเป็น 88

www.webkal.org พระภาวนาวริ ิยคณุ (เผดจ็ ทตฺตชีโว) ๓. บรรยากาศการเรยี นการสอน จะอบอนุ่ มาก หากครูตั้งจิตเมตตาก่อนแล้วจึงติศิษย์เพื่อก่อ มิใช่ เพอื่ ทำ� ลาย คอื ชขี้ อ้ บกพรอ่ งใหเ้ หน็ ชดั เจน แลว้ สอน วิธีแก้ไขให้ด้วย ถึงคราวจึงชมเพ่ือให้ก�ำลังใจ มิใช่ เพอ่ื ใหเ้ หลงิ ลมื ตวั คอื ชขี้ อ้ ดใี หเ้ หน็ ชดั กอ่ น แลว้ สอน วิธปี อ้ งกันไม่ใหต้ กต่�ำ และพัฒนาใหย้ ่ิงๆ ขึ้นไปด้วย ซงึ่ นบั ว่าเป็นประโยชน์ต่อผู้เรยี นมาก ๔. มติ รภาพและความสามคั คขี องคนในชาตจิ ะ เกดิ ขนึ้ ไดต้ อ่ เมอ่ื คนในชาตติ า่ งคดิ ซอ่ื ตรงตอ่ กนั เลอื ก ทำ� แตส่ ่ิงทีด่ ีจรงิ พูดแต่ความจริง พูดแต่คำ� สุภาพ พดู เหมาะสมตามกาลเท่านน้ั 89

www.webkal.org แม่บทการพัฒนานสิ ัยบัณฑิตมติ รแท้ ๕. นน่ั คอื • เพ่อื การเรยี นการสอนทมี่ ปี ระสทิ ธิภาพ • เพอ่ื ความสำ� เรจ็ ในการปลูกฝังศีลธรรม • เพื่อประโยชนส์ ุขของตนเองและครอบครวั • เพื่อความสามคั คีของคนในชาติ ผู้เรียนจึงต้องฝึกตนให้เป็นคนซื่อตรง คือ รบั ผดิ ชอบตอ่ หนา้ ทกี่ ารงานของตน ตอ่ บคุ คลทเ่ี กย่ี วขอ้ ง และตอ่ คำ� พดู ของตนเองทกุ คำ� ดว้ ยการพดู สมั มาวาจา ตลอดชวี ติ เพ่ือความดแี ละความพ้นทุกข์ของตนเอง 90

www.webkal.org พระภาวนาวิรยิ คณุ (เผดจ็ ทตฺตชีโว) สมั มาวาจา การพดู ถูกตอ ง พูดถกู พดู เปน ไมพดู เพิม่ บาป เพม่ิ ทุกข พูดเพื่อเพ่มิ บุญ เพ่มิ สุข - พดู เหมาะสมตามกาล - พดู เรอื่ งจรงิ องิ หลักฐาน - ไมพูดเท็จ ใหเขาใจผดิ - พูดคําสุภาพ ออนหวาน - ไมพูดสอ เสียด ใหแตกแยก นา รับไปทํา - ไมพูดคาํ หยาบ ใหร ะคายใจ - พูดแตคํามีประโยชน ติ-กเ็ พือ่ กอ - ไมพ ดู เพอเจอ ใหเสียเวลา ชม-กเ็ พอ่ื ใหก าํ ลังใจ - ตั้งจิตเมตตากอนพูด 91

www.webkal.org แมบ่ ทการพัฒนานสิ ัยบัณฑติ มิตรแท้ ตัวอยา่ งกิจกรรม-กิจวัตรสงั คม ๑. ปลูกฝังการพูดในที่ประชุมเป็น โดยฝึกพูด เล่าเรอ่ื ง ซกั ถาม ปฏิเสธ แสดงความคิดเห็น ตลอด จนประชุมกลุม่ และรายงานที่ประชุม โดยถอื หลัก • ไมพ่ ูดเทจ็ • ไมพ่ ูดค�ำหยาบ • ไมพ่ ูดส่อเสียด • ไมพ่ ดู โออ้ วด เพ้อเจอ้ แต่ • พดู ถกู กาลเทศะ • พูดด้วยจติ เมตตา • พดู จริงอิงหลักฐานเชอื่ ถอื ได้ • พดู ตรงประเด็น ไม่อ้อมคอ้ ม 92

www.webkal.org พระภาวนาวริ ิยคุณ (เผดจ็ ทตตฺ ชโี ว) • พูดแตค่ ำ� ทีป่ ระกอบดว้ ยประโยชน์ • มีศลิ ปะในการพูด ฯลฯ ๒. ปลูกฝังใหม้ ีมารยาทในการพดู • การทักทายปฏสิ ันถารตอ้ นรับ • การโนม้ น้าวให้คล้อยตาม • การพดู ใหเ้ กิดความสามัคคี • การติเพอ่ื ก่อ-การชมเพ่อื ใหก้ �ำลงั ใจ • การซกั ถาม การแสดงเหตผุ ลดว้ ยคำ� สภุ าพ ฯลฯ ๓. ปลูกฝงั การดูคน-คบคน-แกไ้ ขคนเป็น • เพือ่ สร้างเครือข่ายมิตรแท้ • เพอ่ื ปอ้ งกนั แก้ไขมติ รเทยี ม ฯลฯ 93

www.webkal.org แมบ่ ทการพฒั นานสิ ัยบัณฑติ มติ รแท้ มิตรแท้ มติ รเทยี ม ๑. นสิ ัยมิตรมีอุปการะ ๑. นิสัยมิตรปอกลอก ๑. เพือ่ นประมาทรกั ษาเพ่ือนได ๑. คดิ เอาแตไดฝายเดียว ๒. เพอื่ นประมาทรักษาทรพั ยให ๒. เสยี ใหน อ ยคิดเอาใหม าก ๓. เปน ที่พึ่งได ยามเพอื่ นมภี ัย ๓. ตนมภี ัยจึงชว ยทํากิจเพื่อน ๔. ออกทรัพยใ หเ พือ่ นเกินกวา ๔. คบเพราะเหน็ ประโยชน เพ่ือนขอ ๒. นสิ ยั มิตรรว มทกุ ขรวมสุข ๒. นสิ ยั มิตรดีแตพ ูด ๑. บอกความลับตนแกเพอื่ น ๑. อางเร่ืองที่แลวมาปราศรัย ๒. ปด ความลบั ของเพ่ือน ๒. อา งเร่อื งยงั ไมเกิดมาปราศรยั ๓. เพื่อนมภี ัยไมละทง้ิ ๓. สงเคราะหดวยสิ่งไรประโยชน ๔. แมชีวติ ก็สละใหไ ด ๔. ขอใหช วยเหลอื กป็ ฏเิ สธ 94

www.webkal.org พระภาวนาวิรยิ คณุ (เผดจ็ ทตตฺ ชีโว) มติ รแท้ มิตรเทียม ๓. นสิ ัยมติ รแนะประโยชน ๓. นิสยั มติ รชางประจบ ๑. หามเพ่อื นมใิ หทําความช่วั ๑. จะทําชว่ั กค็ ลอ ยตาม ๒. แนะใหต ้งั อยูใ นความดี ๒. จะทาํ ดีก็คลอ ยตาม ๓. ใหฟงสง่ิ ทไ่ี มเคยฟง เคยรู ๓. ตอหนาก็สรรเสรญิ ๔. บอกทางสุข ทางสวรรคให ๔. ลับหลงั ก็นินทา ๔. นิสยั มิตรมคี วามรักใคร ๔. นสิ ัยมติ รชวนฉบิ หาย ๑. เพือ่ นทุกขก ็ทกุ ขดวย ๑. ชักชวนใหด ื่มน้ําเมา ๒. เพอ่ื นสขุ ก็ยินดดี วย ๒. ชกั ชวนใหเทยี่ วกลางคืน ๓. ชว ยกลาวแกเม่ือถกู ติเตียน ๓. ชกั ชวนใหจ มกบั สงิ่ ไรสาระ ๔. รับรองผพู ดู สรรเสริญเพอื่ น ๔. ชักชวนใหเ ลน การพนนั 95

www.webkal.org แม่บทการพฒั นานิสยั บณั ฑิตมิตรแท้ ผลลพั ธ์ ๑. ผเู้ รยี นมมี ารยาทในการพูด ร้จู กั เหน็ ใจผอู้ นื่ ๒. ผู้เรียนพูดแสดงเหตุผลได้ถูกต้อง ชัดเจน เปน็ ขน้ั ตอนสมเหตุสมผล ชวนใหน้ ำ� ไปปฏบิ ัติตาม ๓. ผู้เรียนเคารพความคิดเห็นของผู้อื่นเป็น รงั เกยี จการพดู คำ� หยาบ โออ้ วด กลบั กลอก เจา้ มารยา เอาเปรียบ ๔. ผเู้ รยี นมวี าจานา่ เชอ่ื ถอื รกั ษาสจั จะยง่ิ ชวี ติ งา่ ยตอ่ การสรา้ งมนุษยสมั พนั ธ์ การยกพวกตกี นั ของ นักเรยี นยอ่ มหมดไปในทีส่ ุด 96

www.webkal.org พระภาวนาวิริยคณุ (เผด็จ ทตตฺ ชโี ว) กจิ กรรมมติ ิด�ำ รงชวี ิต 97

www.webkal.org แมบ่ ทการพฒั นานสิ ัยบณั ฑิตมิตรแท้ ๔. กิจกรรมมิติด�ำรงชีวติ คอื กจิ กรรมปลูกฝงั สมั มากมั มนั ตะ การกระทำ� ถกู เพอ่ื การกระทำ� ถกู ตอ้ ง ทางกายโดยไม่ละเมดิ กฎแห่งกรรม ๓ ประการ ๑. เพอ่ื สามารถบำ� รงุ รักษาสขุ ภาพเป็น ๒. เพอ่ื สามารถควบคุมตนเองเป็น - ทง้ั เห็นอกเหน็ ใจผู้อ่ืนเปน็ - ไม่ตกเปน็ ทาสของสิ่งฟุม่ เฟือย ๓. เพอื่ สามารถบ�ำเพญ็ ประโยชนต์ น-สงั คมเปน็ ก่อนจัดกจิ กรรมตอ้ งชี้แจงผเู้ รยี นใหเ้ ห็นความสำ� คัญ ของการทำ� สมาธิเป็นประจำ� เพอ่ื คนุ้ กบั การมอง เข้าไปในตนใหเ้ หน็ ความเปน็ ทุกข-์ เป็นโทษ-เปน็ คุณ ของรา่ งกาย คอื 98

www.webkal.org พระภาวนาวริ ยิ คุณ (เผด็จ ทตตฺ ชีโว) ๑. เห็นความเป็นทกุ ข์ของรา่ งกายชัดเจน รา่ งกายน้ีสกปรกไมไ่ ดส้ วยงามอยา่ งทค่ี ดิ ประกอบ ด้วยธาตุ ๔ เกดิ จากมารดาบดิ า ตอ้ งปอ้ นขา้ ว ปอ้ นนำ�้ ให้ความอบอุ่น อาบน้�ำช�ำระร่างกายเป็นประจ�ำ จงึ คงอยู่ได้ รา่ งกายนี้เปน็ รงั ทอี่ าศยั ของโรคนานาชนดิ ตงั้ แต่ ยังอยู่ในครรภ์มารดา นับว่าถูกความตายคุกคามอยู่ ทกุ ขณะ จึงไม่ควรประมาท ร่างกายนี้มีความกระสับกระส่ายและเป็นทุกข์ ตลอดเวลา ประเดยี๋ วกห็ นาว-รอ้ น หวิ -กระหาย ปวด อจุ จาระ-ปสั สาวะ ทรดุ โทรมลงเรอื่ ยๆ จงึ ตอ้ งฝกึ บ�ำรงุ รักษาสุขภาพใหเ้ ป็น 99