สร้างป่า สร้างรายได้

www.deqp.go.th จดหมายข่าวกรมสง่ เสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม ปที ี่ 14 ฉบบั ที่ 3 เดือนมนี าคม 2561 จดหมายข่าวท่ีชวนให้ทุกคนช่วยกนั ดแู ลรกั ษาสิ่งแวดลอ้ มใหย้ ั่งยืน เพ่ือคุณภาพชีวิตท่ีดี สรางปา สรา งรายได ฟา้ สวย น�้ำใส | 1 | มนี าคม 2561

สวัสดี เพื่อนร่วมดูแลส่ิงแวดล้อมทุกท่าน กลบั มาพบกนั อกี แล้ว จดหมายข่าว “ฟ้าสวย น้�ำใส” ฉบับประจ�ำเดอื นมนี าคม ช่วงนีถ้ อื วา่ เข้าสฤู่ ดูแลง้ อย่างเต็มตัว อากาศร้อนอบอา้ วอาจจะท�ำให้ เราเปน็ ไขไ้ มส่ บายกนั ได้ ตอ้ งดแู ลสขุ ภาพกนั หนอ่ ย และฝากเตอื นกนั ไวต้ รงน้ี อยา่ ลมื ถอดปลก๊ั ไฟทนั ทเี มอ่ื ใชเ้ ครอื่ งใชไ้ ฟฟา้ เสรจ็ เรยี บรอ้ ยแลว้ เพอ่ื ปอ้ งกนั ไฟฟา้ ลดั วงจร และเป็นการร่วมมอื กนั ประหยดั พลงั งานดว้ ย อย่างที่รกู้ นั ในช่วงหน้ารอ้ นแบนนคี้ นไทยเรามีความตอ้ งการใชไ้ ฟฟ้าเพมิ่ ขน้ึ สูงมากจนนา่ ห่วง เลยทีเดียว อกี อยา่ งหนงึ่ ทต่ี อ้ งระมดั ระวงั ในชว่ งหนา้ แลง้ คอื การเกดิ ไฟไหม้ ซง่ึ สาเหตหุ นง่ึ อาจมาจากอากาศรอ้ น เศษใบไม้ กงิ่ ไม้ กลายเปน็ เชอื้ เพลงิ ตดิ ไฟงา่ ย แต่ก็ต้องยอมรับว่า ตามชนบทมีการลักลอบจุดไฟเผา เพ่ือท�ำการเกษตร หาของป่า และล่าสัตว์ ท�ำให้เกิดมลพิษจากหมอกควันเข้าสู่ภาวะวิกฤติได้ อย่างเมื่อช่วงเดือนมีนาคมน้ี มีข้อมูลผลการตรวจวัดคุณภาพอากาศในพื้นที่ 9 จังหวัดภาคเหนือ ของกรมควบคุมมลพิษ พบว่าโดยรวมในหลายพื้นท่ี ส่งผลกระทบต่อสขุ ภาพประชาชน โดยมกี ารตรวจพบค่าปรมิ าณฝ่นุ ละอองขนาดเลก็ ไมเ่ กิน 10 ไมครอน เกินค่ามาตรฐาน และแน่นอน มลพิษจากหมอกควันดังกล่าว นอกจากจะส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตพ่ีน้องในพ้ืนที่และจังหวัดใกล้เคียงอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ยังส่งผลถึงธุรกจิ ท่องเท่ยี ว รวมท้ังบดบงั ทศั นวสิ ัยการจราจรท้งั ทางบกและทางอากาศด้วย ขอความร่วมมือภาคประชาชนทีจ่ ะเปลยี่ นแปลงวิกฤตใิ หเ้ ปน็ โอกาสด้วยการน�ำเศษวัสดุทางการเกษตรมาท�ำปุ๋ยอินทรีย์ เพื่อลดปัญหาการเผาท้ิงเป็นหมอกควัน และที่ส�ำคัญ การร่วมกันปลูกจิตส�ำนึกของพี่น้อง ให้ตระหนักร้ถู งึ ผลกระทบทีเ่ กดิ ขึน้ รว่ มกันป้องกันและแกป้ ญั หาอย่างเข้าใจ เชอ่ื วา่ จะเปน็ วธิ ีป้องกันไดอ้ ยา่ งยง่ั ยนื กองบรรณาธิการ “ฟ้าสวย น้ำ� ใส” สารบัญ ต้นคิด 3 ัจด �ทำโดย : กรม ่สงเส ิรมคุณภาพ ิส่งแวด ้ลอม 49 ถนนพระราม 6 ซอย 30 เขตพญาไท กรุงเทพมหานคร 10400 “สิงห์นักบิด” ดวงแก้ว สมพงษ์ 4 สู่นักอนุรักษ์ปกป้องผืนป่าและสายน้ำ� 5 โทร ัศพท์ 0 2298 5630 www.deqp.go.th 6 จดหมายข่าว ่ีท ิพม ์พจากกระดาษรีไซเ ิคล 100% และใช้ห ึมก ิพมพ์จากผลผ ิลตจาก ั่ถวเหลืองที่เป็นมิตรกับส่ิงแวด ้ลอม ใบไม้ไหว 8 Open House ERTC 9 วิจัยและพัฒนาเพื่อการจัดการสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน 10 11 MOU การวิจัยรับมือโลกร้อน พร้อมเปิดตัวโครงการวายเท็น (YTEn) เปิดฟ้า สร้างป่า สร้างรายได้ “แม่แจ่มโมเดลพลัส” ฟ้ากว้าง ป่าชุมชนแม่กึ๊ดหลวง ใต้ตะวัน ม.ทักษิณ วิทยาเขตพัทลุง “เด็ก ม. ขอขวด” สู่ Green University ระบำ�ผีเสื้อ ปุ๋ยอินทรีย์จากขยะ นำ� “เกาะยาวน้อย” สู่การท่องเที่ยวที่ยั่งยืน หมุนตามฟ้า วันน้ำ�โลก 2561 รวมพลังอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำ� มีนาคม 2561 | 2 | ฟ้าสวย นำ้� ใส

ตน้ คิด “สิงหน์ ักบิด” ดวงแก้ว สมพงษ์ สู่นักอนรุ ักษป์ กป้องผนื ปา่ และสายน�ำ้ นายดวงแก้ว สมพงษ์ ทสม. จ.ล�ำพูน ทสม.ดีเด่นระดับประเทศ ปี 2560 ด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรน�้ำ ต�ำบลบ้านธิ อ�ำเภอบ้านธิ จังหวัดล�ำพูน กลา่ วว่า “ปลายปี 2549 ผมได้ขี่มอเตอร์ไซค์ไปเท่ียวหมู่บ้านอ่ืนช่วงหน้าแล้ง เห็นบ้าน เขาไม่มีไฟไหม้ป่า ต้นไม้ยังเขียวขจี ชุ่มชื้น เพราะน้�ำอุดมสมบูรณ์ จึงคิดอยาก จะกลับมาฟื้นฟูหมู่บ้านตัวเอง อยากได้น้�ำ ได้ป่ากลับคืนมาเหมือนในอดีต 40-50 ปี ก่อน จึงได้เลือกสร้างฝายชะลอน้�ำจากไม้ไผ่ เพ่ือชะลอนำ�้ ท�ำให้ดินชุ่มชื้น ลงมือท�ำ กนั ทกุ สปั ดาห์ จนไดป้ ระมาณ 40-50 ฝาย แตด่ ว้ ยลำ� นำ้� ทกี่ วา้ ง พอหนา้ นำ้� ไหลมา ฝาย กพ็ ังหมด เวลาผ่านไป 1 ปี ไมป่ ระสบความสำ� เร็จ แต่พวกเรายังสูต้ ่อไป ไม่เคยทอ้ ถอย แต่อยา่ งใด ในปี 2551 ได้สมัครเป็นอาสาสมัครพิทกั ษท์ รัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม หมู่บ้าน (ทสม.) และไปศึกษาดูงานท่ีศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้ อันเน่ือง มาจากพระราชด�ำริ จังหวัดเชียงใหม่ ท�ำให้ได้เรียนรู้การท�ำฝายชะลอน้�ำท่ีเหมาะสม กับสภาพพ้ืนที่ ผสมผสานกับภูมิปัญญาท้องถ่ิน จึงได้ลงมือท�ำฝายกันอย่างจริงจัง ตามต้นแบบท่ีได้ศึกษามา ในปีแรกการท�ำฝายประสบความส�ำเร็จ ผ่านไปด้วยดี และขยายพ้ืนที่ออกไปเร่ือย ๆ ตอนน้ีฝาย น้อยใหญ่ถูกสร้างขึ้น 300-400 ฝาย ตลอดล�ำน้�ำแม่ธิ ที่มีความยาว 16 กิโลเมตร ความชุ่มช้ืนในพื้นท่ีมี เพ่ิมมากข้ึน จากป่าท่ีเคยถูกท�ำลายได้ฟื้น กลับคืนเป็นผืนป่าเขียวขจี ต้นไม้เติบโต อดุ มสมบรู ณ์ เปน็ แหลง่ ทอ่ งเทยี่ ว พกั ผอ่ น วนั นผ้ี มมคี วามสขุ ทไี่ ดส้ รา้ งฝายกกั เกบ็ นำ้� หย่อนใจ กลุ่มเกษตรกรมีน้�ำใช้เพียงพอ สรา้ งความชมุ่ ชน้ื ใหผ้ นื ปา่ ตลอดทัง้ ปี” ทกุ วนั พธุ ผมยงั บดิ มอเตอรไ์ ซคค์ ใู่ จออกไป สรา้ งฝายเหมอื นเดมิ ท�ำดว้ ยใจ ไมไ่ ดค้ ดิ เรอื่ งเงนิ เรอื่ งทอง และสง่ิ หนงึ่ ทอ่ี ยากจะท�ำจากนไ้ี ป คอื การสรา้ งทายาทเยาวชนรนุ่ ใหมเ่ ขา้ มาสบื ทอด การเรยี นรกู้ ารอนรุ กั ษป์ า่ การดแู ลผนื ปา่ ใหอ้ ดุ ม สมบรู ณต์ อ่ ไปตราบนานเทา่ นาน ทสม.นดาเี ดย่นดรวะงดแบั กป้วระสเทมศพปงษี 2์ 560 ฟา้ สวย น�้ำใส | 3 | มีนาคม 2561

ใบไม้ไหว Open House ERTC วิจยั และพฒั นาเพือ่ การจัดการส่งิ แวดล้อมอย่างยั่งยืน ศูนย์วิจัยและฝึกอบรมด้านส่ิงแวดล้อม กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม ข้อมูลที่สร้างความเช่ือม่ันในงานวิจัย และสามารถยืนยันผลการตรวจวัดเสียงตาม เป็นหน่วยงานทีม่ ีภารกิจด้านการวิจยั พฒั นาองคค์ วามรู้ นวัตกรรม และเทคโนโลยี มาตรฐานสากล เพ่ือการจัดการส่ิงแวดล้อมในด้านต่าง ๆ รวมไปถึงการพัฒนาห้องปฏิบัติการ ดา้ นสงิ่ แวดลอ้ มใหไ้ ดร้ บั มาตรฐาน ISO/IEC 17025 เปน็ การสง่ เสรมิ และสนบั สนนุ ให้ o ฐานการเรียนรู้ที่สาธิตเทคนิค วิธีการเก็บตัวอย่างอากาศ ดิน ตะกอน ภาคส่วนต่าง ๆ ที่เก่ียวข้อง มีการน�ำองค์ความรู้งานวิจัยไปใช้ประโยชน์ และ ดิน และน�้ำผิวดิน ส�ำหรับวิเคราะห์สารไดออกซิน และพารามิเตอร์พ้ืนฐานส�ำหรับ เพื่อให้เกิดเวทีถ่ายทอดและแลกเปลี่ยนองค์ความรู้งานวิจัย และองค์ความรู้จาก วเิ คราะหน์ ำ้� เสยี เชน่ BOD และ COD รวมไปถงึ สารอนิ ทรยี ร์ ะเหยงา่ ยในตวั อยา่ งดนิ ห้องปฏิบัติการงานวิจัยระหว่างหน่วยงาน น�ำไปต่อยอด และขยายผลร่วมกับ หน่วยงานอ่ืนได้ จึงได้มีการสัมมนาวิชาการงานวิจัยและพัฒนาเพ่ือการจัดการ o ฐานการเรยี นร้สู ถานีเก็บตัวอยา่ งน�้ำฝนเพื่อการวจิ ยั ฝนกรด เป็นสถานี สิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน และเปิดบ้านศูนย์วิจัยและฝึกอบรมด้านส่ิงแวดล้อม เก็บตัวอย่างน�้ำฝนที่จัดต้ังข้ึนเพ่ือเป็นสถานีตัวแทนพื้นที่ชนบทของประเทศไทย “Open House ERTC” เมื่อวนั ท่ี 21-22 มีนาคม 2561 ณ ศูนย์วจิ ัยและฝึกอบรม ในการศึกษาการตกสะสมของกรดในภูมภิ าคเอเชียตะวันออก ด้านส่ิงแวดล้อม เทคโนธานี ต�ำบลคลองห้า อ�ำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี โดยไดเ้ ปดิ ให้เยี่ยมชมห้องปฏบิ ัติการงานวิจยั 8 ห้องปฏบิ ัตกิ าร และฐานการเรียนรู้ o ฐานการเรียนรู้การตรวจวัดคุณภาพอากาศออนไลน์จากรถโมบาย งานวจิ ยั 7 ฐาน ดว้ ยกัน ตรวจวัดปริมาณก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ ก๊าซโอโซน ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ กา๊ ซออกไซดข์ องไนโตรเจน ก๊าซมีเทนและไฮโดรคารบ์ อน รวมถงึ ปรมิ าณฝุ่นละออง หอ้ งปฏบิ ตั ิการงานวจิ ัย ในบรรยากาศ และสภาพอากาศอตุ นุ ยิ มวิทยา o หอ้ งปฏบิ ตั กิ ารวเิ คราะหส์ ารอนิ ทรยี ร์ ะเหยในดนิ และนำ�้ ใตด้ นิ เปน็ หอ้ ง o ฐานการเรียนรู้การปลูกป่านิเวศ โดยการปลูกไม้ท้องถิ่นเลียนแบบ ปฏบิ ตั กิ ารทม่ี เี ครอื่ งวเิ คราะหแ์ กส๊ โครมาโตกราฟี ทมี่ คี วามทนั สมยั สามารถวเิ คราะห์ โครงสร้างป่าธรรมชาติ จะได้ป่ากลับคืนภายใน 10 ปี ท�ำให้ความหลากหลาย ตัวอย่างดินและน�้ำใตด้ นิ ได้อย่างถกู ตอ้ งและแม่นย�ำ ทางชวี ภาพกลบั คนื อย่างรวดเร็ว o ห้องปฏิบัติการวิเคราะห์น�้ำและน้�ำเสีย เป็นห้องปฏิบัติการที่ได้รับการ o ฐานการเรยี นรรู้ ะบบบำ� บดั นำ้� เสยี เพอ่ื การนำ� นำ�้ กลบั มาใชใ้ หมด่ ว้ ยระบบ รับรองความสามารถของห้องปฏิบัติการทดสอบตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025 MBR เป็นระบบบ�ำบัดน�้ำเสียที่ใช้พื้นที่ในการจัดสร้างระบบน้อย มีประสิทธิภาพสูง จ�ำนวน 23 พารามเิ ตอร์ น้�ำเสยี ทผี่ ่านการบำ� บดั สามารถนำ� นำ�้ ท่ผี า่ นการบ�ำบัดแล้วกลบั มาใช้ใหมไ่ ด้เลย o หอ้ งปฏิบัตกิ ารวเิ คราะห์สาร Acetaldehyde และ Formaldehyde o ฐานการเรยี นรงู้ านวจิ ยั ดา้ นการเปลย่ี นแปลงสภาพภมู อิ ากาศ นำ� เสนอ ในบรรยากาศ เป็นห้องปฏบิ ัตกิ ารที่ได้รับมาตรฐาน ISO/IEC 17025 เป็นแหง่ แรก เก่ียวกับการศึกษา วิจัย พัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยี และแห่งเดยี วในประเทศไทย เพื่อลดการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจก และการปรับตัว รองรบั การเปลยี่ นแปลงสภาพภมู อิ ากาศ รวมทง้ั วจิ ยั พฒั นา o ห้องปฏิบัติการที่วิเคราะห์สารอินทรีย์ระเหยง่ายในอากาศ เป็นห้อง เพื่อการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมเชิงรุกอย่างบูรณาการ ปฏิบัติการท่ีได้รับการรับรองระบบคุณภาพห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน ISO/IEC ของประเทศทีเ่ กี่ยวกบั การเปลยี่ นแปลงสภาพภูมิอากาศ 17025 นอกจากน้ียังมีคลินิกส่ิงแวดล้อม บริการประชาชน และรับเร่ืองร้องเรียนด้านส่ิงแวดล้อม ให้บริการประชาชน o ห้องปฏิบัติการวิจัยปรอทในอากาศ เป็นห้องปฏิบัติการทดสอบปรอท เก่ียวกับการให้ค�ำแนะน�ำการจัดการสิ่งแวดล้อมชุมชน ปรมิ าณต่�ำในระดับสว่ นในล้านล้านส่วน หรือ part per trillion (ppt) เพือ่ วเิ คราะห์ อีกทั้งได้มีการจ�ำหน่ายผลิตภัณฑ์สินค้าท่ีเป็นมิตรกับ หาปริมาณปรอทในอากาศและในน�้ำฝนแห่งแรกในประเทศไทยและในภูมิภาค ASEAN สง่ิ แวดล้อมจากตลาดนัดสเี ขียว โดยมสี ินคา้ OTOP จากโครงการประชารฐั ในพน้ื ท่ี อำ� เภอคลองหลวง จงั หวดั ปทมุ ธานี และรา้ นคา้ ทเ่ี ขา้ รว่ มโครงการสง่ เสรมิ การใชร้ ะบบ o ห้องปฏิบัติการวิจัยฝนกรด วิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีในน้�ำฝน ฉลากสิ่งแวดล้อมแบบรับรองตนเอง ประเภทที่ 2 ตามมาตรฐานสากลส�ำหรับ ด้วยเทคนคิ Ion Chromatography ผลิตภัณฑ์ชมุ ชน อาทิ อัจฉรา สมุนไพรคณุ ยายบญุ เรือน เวชส�ำอางนาโน กระเปา๋ ผ้า บา้ นคลองหา้ และชมรมอโี คกรนี เปน็ ตน้ o หอ้ งปฏบิ ตั กิ ารวเิ คราะหเ์ ชอื้ จลุ นิ ทรยี ์ วเิ คราะห์ เช้ือจุลินทรีย์ในน�้ำ จ�ำพวกเช้ือ Total coliform และเชื้อ E. coli โดยใช้จานเพาะเชื้อส�ำเร็จรูป ซ่ึงไม่ต้องเสียเวลา ในการเตรียมจานเพาะเชื้อ และน�ำไปใช้ในภาคสนาม ไดเ้ ปน็ อย่างดี o หอ้ งปฏบิ ตั กิ ารวเิ คราะหส์ ารไดออกซนิ เครอื่ งมอื มีความละเอียดสูง การออกแบบอาคารมีความปลอดภัย ตามมาตรฐานสากล ฐานการเรยี นร้งู านวจิ ยั o ฐานการเรียนรู้การตรวจวัดเสียงในบรรยากาศ ที่ได้รับมาตรฐาน ISO/IEC 17025 ได้แก่ วธิ กี ารตรวจวดั ระดับเสยี งโดยทัว่ ไป เพ่อื ใช้เปน็ ขอ้ มลู ในงาน วิจัยด้านเสียงที่มีความถูกต้อง สามารถสอบกลับความถูกต้องของผลการตรวจวัด มีนาคม 2561 | 4 | ฟา้ สวย น�ำ้ ใส

ใบไมไ้ หว MOU การวิจยั รบั มือโลกรอ้ น พรอ้ มเปิดตวั โครงการวายเทน็ (YTEn) กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม (สส.) และ พร้อมกันน้ีได้เปิดตัวโครงการ “การพัฒนากระบวนการเรียนรู้ด้านการเปล่ียนแปลง ส�ำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ลงนาม สภาพภูมิอากาศ ระดับเยาวชน เพ่ือน�ำไปสู่การสร้างเครือข่ายพลังเยาวชนตระหนักรู้” บั น ทึ ก ข ้ อ ต ก ล ง ค ว า ม ร ่ ว ม มื อ ก า ร วิ จั ย ด ้ า น ก า ร ที่เป็นผลจากการพัฒนาโครงการวิจัยร่วมกัน โดยมี อาจารย์อาชวิชญ์ กฤษณสุวรรณ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและขับเคล่ือนไปสู่การ เป็นหัวหน้าโครงการ ซึ่งโครงการนี้จะท�ำการคัดเลือกเยาวชนในระดับอุดมศึกษาที่สนใจ ใชป้ ระโยชน์ เพอ่ื สรา้ งความรว่ มมอื ในการพฒั นา สนบั สนนุ ด้านส่ิงแวดล้อม เพ่ือที่จะมาเป็น Young Thai Environmentalists 2018 หรือ วายเท็น การวจิ ยั ดา้ นการเปลยี่ นแปลงสภาพภมู อิ ากาศ โดยเฉพาะ (YTEn) เยาวชนไทยใส่ใจสิ่งแวดล้อม เยาวชนท่ีเข้ามาร่วมโครงการจะได้รับโอกาส ด้านการศึกษา การฝึกอบรม การสร้างจิตส�ำนึก การมี เข้าร่วมค่ายอบรมเสริมความรู้ด้านส่ิงแวดล้อม ศึกษาดูงาน ฝึกพัฒนาโครงการด้านส่ิงแวดล้อม ส่วนร่วมของประชาชน การเข้าถึงข้อมูลของสาธารณชน แ ล ะ ก า ร เ ป ล่ี ย น แ ป ล ง ส ภ า พ และความร่วมมือระหว่างประเทศ ตามมาตรา 6 ของ ภูมิอากาศ ตลอดจนการพัฒนา อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพ ตนเองเสริมทักษะการส่ือสาร ภูมิอากาศ ซ่ึงด�ำเนินงานแบบองค์รวม โดย สกว. สร้างเสริมความเป็นผู้น�ำสร้าง ช่วยสนับสนุนให้เกิดงานวิจัย ข้อมูลองค์ความรู้ทาง การเปล่ียนแปลง โดยเยาวชน วิชาการ พัฒนาขีดความสามารถของบุคลากร และ สส. ท่ี ผ ่ า น ก ร ะ บ ว น ก า ร วิ จั ย เ พ่ื อ ร่วมวางแผนและสนับสนุนการด�ำเนินงานวิจัย และน�ำผล การเสริมสร้างศักยภาพน้ี จะ งานวิจัยไปสู่การใช้ประโยชน์ รวมทั้งเผยแพร่ข้อมูล สามารถพฒั นาขบั เคลอื่ นประเดน็ สิ่งแวดล้อมตามความสนใจของ ตนเองในระดับต่าง ๆ อีกท้ังมี โอกาสได้รับคัดเลือกเป็นตัวแทน เยาวชนไปร่วมการประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปล่ียนแปลง สภาพภูมิอากาศ หรือ COP24 ปลายปี 2561 ที่ประเทศโปแลนด์อีกด้วย ส�ำหรับนิสิต นักศึกษา ในระดับอุดมศึกษาที่มีความสนใจขับเคล่ือนประเด็นส่ิงแวดล้อม สามารถสมัครเข้าร่วมโครงการวายเท็น (YTEn) ได้ โดยส่งคลิปแนะน�ำตัวและเล่าถึง ความสนใจเก่ียวกับส่ิงแวดล้อมความยาวไม่เกิน 2 นาที เป็นภาษาอังกฤษ ตั้งแต่วันนี้ไปจนถึง สิ้นเดือนมิถุนายน 2561 หรือดูรายละเอียดได้ที่ Facebook : YoungThaiEnvironmentalists ข่าวสารผ่านช่องทางการส่ือสารต่าง ๆ ซึ่งการด�ำเนินงาน ร่วมกันน้ีเป็นการเสริมสร้างและเพ่ิมประสิทธิภาพ การด�ำเนินงานโดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมเป็นกลไก ส�ำคัญ เพ่ือปรับพฤติกรรมของประชาชนมุ่งสู่สังคม คาร์บอนต่�ำ สร้างความตระหนักรู้ เพื่อเตรียมความพร้อม ในการตั้งรับ ปรับตัว และลดผลกระทบจากการ เปล่ียนแปลงสภาพภูมิอากาศได้ โดยจัดข้ึนเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2561 มี นายรัชฎา สุริยกุล ณ อยุธยา อธิบดีกรมส่งเสริมคุณภาพส่ิงแวดล้อม เป็นผู้ลงนาม ร่วมกับ ศ.นพ.สุทธิพันธ์ จิตพิมลมาศ ผู้อ�ำนวยการ ส�ำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) และได้รับ เกียรติจาก นายสมชัย มาเสถียร รองปลัดกระทรวง ทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดลอ้ ม เขา้ รว่ มในครงั้ นดี้ ว้ ย ฟา้ สวย น�้ำใส | 5 | มีนาคม 2561

เปดิ ฟ้า สรา้ งปา่ สรา้ งรายได้ “แมแ่ จม่ โมเดลพลสั ” จดั ระเบยี บทด่ี นิ -ปา่ ไม้ เพอ่ื พฒั นาคณุ ภาพชวี ติ พ้ืนที่อ�ำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ต้ังอยู่บริเวณ ปรับระบบการผลิตของเกษตรกรที่จะท�ำให้ เทือกเขาถนนธงชัย ด้านหลังดอยอินทนนท์ อยู่สูงจากระดับ เกิดความมั่นคงในที่ดินท�ำกิน ที่ส�ำคัญ น้�ำทะเลปานกลาง 500 เมตร เป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ส�ำคัญ ลดการปลูกข้าวโพด สร้างป่า สร้างรายได้ ดา้ นทรพั ยากรธรรมชาตปิ า่ ไมต้ น้ นำ�้ ของชาตไิ ทย กอ่ กำ� เนดิ แมน่ ำ�้ โดยกลไกประชารัฐแม่แจ่ม ถือว่าประสบ แม่แจ่ม ซึ่งเป็นล�ำน�้ำสาขาส�ำคัญของแม่ปิง ให้น�้ำร้อยละ 40 ความส�ำเร็จในแง่ของการแก้ไขปัญหาไฟป่า แกแ่ มป่ งิ และรอ้ ยละ 17 แกแ่ มน่ ำ้� เจา้ พระยา ลกั ษณะประชากร หมอกควนั ทไี่ ดร้ บั ความรว่ มมอื จากทกุ ภาคสว่ น ผสมผสานด้วยกลุ่มชาติพันธุ์ คือ คนเมือง ม้ง ลั๊วะ และ โดยเฉพาะประชาชน ท�ำให้อ�ำเภอแม่แจ่ม ปกาเกอะญอ สามารถลดจุดความร้อนในช่วง 60 วัน อันตราย ได้ร้อยละ 93 ในปี 2559 ส่งผลให้ ภาพทปี่ รากฏขึน้ ของ “อ�ำเภอแม่แจม่ ” จงั หวดั เชยี งใหม่ หมอกควนั จงั หวดั เชยี งใหมล่ ดลงถงึ รอ้ ยละ 53 ถูกหยิบยกเป็นพื้นท่ีวิกฤติที่ต้องเร่งด�ำเนินการแก้ไขทั้งในระดับ จนได้รับรางวัลอ�ำเภอท่ีป้องกันและแก้ไข จังหวัด และระดับประเทศ ไม่ว่าจะเป็นความเสื่อมโทรมของ ปัญหาด้วยการลดจุดความร้อนได้ดีท่ีสุด ทรัพยากร การลดลงของพ้ืนท่ีป่าต้นน้�ำอย่างต่อเน่ือง จนหลาย ของจงั หวัดเชยี งใหม่ พนื้ ทเี่ ปน็ ภเู ขาหวั โลน้ ภยั พบิ ตั ิ นำ�้ ทว่ ม นำ้� แลง้ โดยเฉพาะปญั หา ความส�ำเร็จดังกล่าวถือเป็นตัวอย่างส�ำคัญของกระบวนการแก้ไขปัญหาท่ีสามารถ ไฟป่า หมอกควัน ทส่ี ง่ ผลกระทบอยา่ งรนุ แรงต่อสุขภาพ ความ จัดกลไกความร่วมมือในการบริหารจัดการเชิงพ้ืนท่ี ซึ่งได้ยกระดับเป็น “แม่แจ่มโมเดล สูญเสยี ดา้ นเศรษฐกจิ การท่องเท่ยี ว และระบบนเิ วศ ซ่งึ เกดิ ขึ้น พลัส” ในปี พ.ศ. 2560 ท่ียกระดับจากการแก้ไขปัญหาวิกฤติเฉพาะหน้าซึ่งมีจุดเริ่มต้น โดยมบี รบิ ทและเง่อื นไขท่ีซบั ซ้อน ทั้งปัญหาสทิ ธิและข้อขดั แยง้ มาจากปญั หาไฟปา่ หมอกควนั ไปสกู่ ารแกไ้ ขปญั หาเชงิ ระบบทจี่ ะตอบโจทยท์ ง้ั การพฒั นา ในการใช้ท่ีดิน การขยายตัวของพืชเศรษฐกิจ ปัญหาหนี้สิน คุณภาพชีวิตและคุณภาพส่ิงแวดล้อมได้อย่างแท้จริง ซ่ึงมีเป้าหมายการขับเคล่ือน ข้อจ�ำกัดด้านการบริหารจัดการองค์กรทั้งภาครัฐและองค์กร การทำ� งานอยู่ 6 เรือ่ งหลักๆ คือ 1) สิทธใิ นการใชป้ ระโยชน์พ้นื ทีป่ ่า ทด่ี นิ ท�ำกนิ โดยการ ชุมชน ด�ำเนินการขอใช้พืน้ ท่ีตามมาตรา 19 และสิทธิตามกฎหมายและนโยบายกรมปา่ ไม้ และ คณะกรรมการปฏริ ปู ประเทศ คณะกรรมการยทุ ธศาสตรช์ าติ 2) การผลติ สนิ คา้ การตลาด การขับเคล่ือน “แม่แจ่มโมเดล” เกิดขึ้นภายใต้ การลงทนุ 3) อาชพี เชอื่ มโยงสมั พนั ธก์ บั การพกั ชำ� ระหนี้ 4) การจดั การทรพั ยากรธรรมชาติ สถานการณป์ ญั หาหมอกควนั ไฟปา่ จนนำ� มาสกู่ ารหยดุ ยง้ั บกุ รกุ และสงิ่ แวดลอ้ ม 5) การพฒั นากลไก กลมุ่ พื้นท่ีป่า ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2559 ที่ผ่านมา พร้อมกับด�ำเนินการ องค์กรเครือข่าย และ 6) การพัฒนา ระบบฐานข้อมลู กระทรวงทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละ ส่ิงแวดล้อม โดยกรมส่งเสริมคุณภาพ สิ่งแวดล้อม และคณะท�ำงานแม่แจ่ม โมเดลพลสั โดยความรว่ มมอื ของทกุ ฝา่ ย พกั ชำระหน้ี เสอนยโครูอะรโคงหกรวางา กรงขากรอาจอราปนกรมุ อะัตำสิ เโาภดนอยโใเดชขยา มจท.งั1สห9มว.ดั GIS MENU ปศุสัตว โคนม ขาวโพดหวาน สทิ ธิ กาแฟ ไผ ฯลฯ --- ผสMัญูซaอื้ sญsผาPรบู rบั รoซโิ dภื้อuคc/tประกนั ราคา ความรู : ผลิต-แปรรปู , - Niche Market ปลายนำ้ หนีส้ นิ แมแจม โมเดลพลสั คขอวามมลู รู การตรวจสอบยอนกลับ ตลาด กลางน้ำ - อาหาร “นวัตกรรม+Model” แปรรูป --- อหสถตุตั าสกปารหตรมยกกรรรมรมตทะเอกงยี เทบย่ี ถวา น การพฒั นาที่ยั่งยืน พลิกฟน ผนื ปา & เศรษฐกิจชุมชน กลไก ตนน้ำ ---- กพปคาวร้ืนรามิ ทลมาี่กงรณาทูใรนผุนผลกเลรผาม่ิิตรลตป-ติ ปนลลูก(กู เชน กลา ไผ) อตาลชาพีด ระดับหมบู า น การผลิต - สญั ญาการขาย กลมุ -องคกร ระดับตำบล ระดบั อำเภอ การจัดการทรัพยากร ระดบั จงั หวดั - ชาติ การใชจ ายในชีวิตประจำวัน ศกั ยภาพใชห นี้ การจดั การไฟปา, ปอ งกนั การบกุ รุก, จดั การนำ้ ฯลฯ ศกั ยภาพการเพิ่มพ้ืนทป่ี า ฟน ฟูระบบนเิ วศ มีนาคม 2561 | 6 | ฟา้ สวย นำ�้ ใส

เปดิ ฟ้า เปาหมาย ---> พลิกฟน ผนื ปา & สรา งเศรษฐกจิ ชุมชน  ยกระดับใหเกษตรกรมีอำนาจตอ รอง  เกษตรกรเปนท้งั ผปู ลูก ผแู ปรรูป และเปน เจาของรวมกัน  การตรวจสอบยอ นกลบั  ความรวมมอื หลายฝาย เชน สภาอุตสาหกรรม, บรษิ ทั ประชารัฐ, TCDC, องคการบรหิ ารสว นจังหวดั เชียงใหม, ธ.ก.ส., ออมสิน, พอช., สถาบนั วชิ าการ, องคกรพฒั นาเอกชน, กงสลุ จนี ฯลฯ พื้นทกี่ ารผลติ -ปลกู / ปริมาณผลผลติ อาหาร-หตั ถกรรม ตลาด Mass Product ความรใู นการปลูก / การลงทนุ เพ่มิ เตมิ สถาปตยกรรม-อุตสาหกรรม, ทองเท่ยี ว Niche Market กตานรผนลำ้ ติ กแลปารงรนูป้ำ ปตลลายาดน้ำ - ผลผลิต 10-30 ตัน/ไร/ป - จดั ต้งั “วสิ าหกจิ ชมุ ชน” - ตลาดภายในประเทศ, สงออกตางประเทศ - ราคาไผด ิบประมาณตันละ 1,000 บาท - ทำหนา ทสี่ งเสรมิ สมาชิกปลกู รวบรวมขาย แปรรูป - ถานอดั แทง , ถานคณุ ภาพสูง - ปลูก 2-3 ป สำหรบั ทำตะเกียบ ทำสัญญารับซ้อื ระหวางเกษตรกร-บริษทั - ปลกู 2 ป สำหรบั ทำถาน เจา ของกิจการรว ม ความปตจ อMจงบุ กEนัNารU5ขอลไผงาปนรไะรเทศ - ปลกู 4 ป สำหรับสรางบาน - ผลตอบแทนจากการแปรรปู เขา สกู ลุม - หลักการปลกู -> ปลูกเสริม-ผสม, แบง พ้นื ท่ีปลกู - เร่มิ แปรรปู ป 2561 เร่มิ จากทม่ี ีไผแ ลว ปลูกรว มกับขาวโพด, เนนความหลากหลาย (ซื้อได 1,000 ตนั ในปท่ี 1) ผสมผสาน วางผังแปลงการปลกู - ความตองการเร่มิ ตน 500 ตัน หรอื 500,000 กก. - การประกันราคา - สภาอุตสาหกรรม หนุนเครื่องจักร - สงเสรมิ การปลกู 1,000 ไร ภายใน มิ.ย. 2561 - 4 สวน ไดถา น 1 สวน ขยายอกี 1,000 ไร คร่ึงปหลัง การใชจ ายในชีวิตประจำวัน ศกั ยภาพใชห นี้ ศกั ยภาพการเพิม่ พน้ื ทป่ี า ฟนฟูระบบนิเวศ ได้ด�ำเนินงานในพ้ืนที่แม่แจ่มมาอย่างต่อเน่ือง จนน�ำมาสู่การจัดท�ำแผนงาน และ Road การเกษตร และไผ่ จึงเป็นอีกพืชนิดหน่ึงเมื่อค�ำนวณ Map การขบั เคลื่อนแม่แจม่ โมเดลพลสั และให้เห็นผลที่เปน็ รปู ธรรมมากขน้ึ สามารถสรา้ ง ระยะเวลาการปลูก การใช้ประโยชน์ รายได้ท่ีเกิดขึ้นจาก การเปลยี่ นแปลง สู่ แนวทางสร้างปา่ สรา้ งรายได้ ทุกภาคส่วน และไดร้ ่วมกันจดั กจิ กรรม การนำ� มาสรา้ งระบบกลไกทางการตลาดทช่ี ดั เจน ตงั้ แตต่ น้ นำ้� “KICK OFF จากแผนสกู่ ารขบั เคลอื่ นแมแ่ จม่ โมเดลพลสั ” เมอ่ื เดอื นกมุ ภาพนั ธ์ ทผี่ า่ นมา กลางน�้ำ ปลายน�้ำ มีแนวทางที่ชัดเจน ที่จะท�ำให้ชาวบ้าน ณ ศูนย์เรียนรู้ไผ่ ต�ำบลบ้านทับ อ�ำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ เพ่ือน�ำเสนอแผนการ เชอื่ ม่ัน มน่ั ใจวา่ คือ “ทางเลือกและทางรอด” ขบั เคลอ่ื นแมแ่ จม่ โมเดลพลสั ใหห้ นว่ ยงานและองคก์ รภาครี บั ทราบ เพอ่ื รว่ มสนบั สนนุ การ ด�ำเนินงานไปสู่รูปธรรม การปฏิบัติการในพื้นที่ รวมท้ังร่วม KICK OFF แผนงานสู่ “ไผ”่ มิตรแทต้ อ่ ส่งิ แวดล้อม รปู ธรรมการสร้าง “พนื้ ท่เี รียนร้ไู ผแ่ ละกาแฟครบวงจร” เพ่ือเปน็ แนวทางการขับเคล่ือน แม่แจ่มโมเดลพลัส สู่เป้าหมายการพัฒนาท่ีย่ังยืน และร่วมปรึกษาหารือแนวทางการ ไผ่จัดได้ว่าเป็นพืชที่เป็นมิตรกับส่ิงแวดล้อม ขบั เคล่อื นงานและการประสานความร่วมมอื ขององคก์ รและหนว่ ยงานต่าง ๆ เพราะในบรรดาพืชท่ีอยู่บนดินด้วยกัน ไผ่เป็นพืช ท่ีมีอัตราการเจริญเติบโตสูงที่สุด จึงมีศักยภาพสูง และในครง้ั นไี้ ดร้ บั เกยี รตจิ าก พลเอก สรุ ศกั ด์ิ กาญจนรตั น์ รฐั มนตรวี า่ การกระทรวง ในการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ และมีบทบาท ทรัพยากรธรรมชาตแิ ละส่ิงแวดลอ้ ม มาเป็นประธานเปดิ กจิ กรรม และเปดิ “ศูนยเ์ รียนรู้ ส�ำคัญในการกักเก็บคาร์บอน ป่าโดยท่ัวไปจะมี ไผ่และกาแฟครบวงจร” พรอ้ มมอบกล้าไผแ่ ละกาแฟแกเ่ กษตรกรและผ้นู �ำชมุ ชน เพ่ือเป็น อัตราการเติบโตด้านชีวมวลประมาณ 2-5% ต่อปี จดุ เรม่ิ ตน้ ของการดำ� เนนิ งาน รวมทงั้ มกี ารลงนามเพม่ิ เตมิ “บนั ทกึ เจตนารมณร์ ว่ มสนบั สนนุ ในขณะที่ป่าไผ่อาจมีอัตราการเติบโตด้านชีวมวล ขับเคล่ือนแมแ่ จม่ โมเดลพลัสสูก่ ารพฒั นาทยี่ ง่ั ยืน” โดยเป็นหนว่ ยงานทยี่ ังไม่ได้ลงนาม ทั้ง เพ่ิมขึ้นถึง 30% ต่อปี อีกทั้งไผ่ยังมีความได้เปรียบ กรมป่าไม้ และกรมอทุ ยานแห่งชาติ สัตวป์ า่ และพันธพุ์ ชื จากทไี่ ดม้ ีการลงนามไปแลว้ เมอื่ กว่าไม้โตเร็วในแง่ของความย่ังยืนและความสามารถ เดือนตุลาคม 2560 โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่ เป็นประธานร่วมลงนาม ระหว่าง ในการตรึงก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ปกติแล้ว ประชารัฐอ�ำเภอแม่แจ่ม กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม และหน่วยงานภาคีเครือข่าย ปา่ สว่ นใหญใ่ ชเ้ วลาไมถ่ งึ 7 ปกี ส็ ามารถใหป้ รมิ าตรไม้ ภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคธุรกิจ สถาบันวิชาการ สถาบันการเงิน ภาคประชาสังคม ท่ีเก็บกักคาร์บอนได้ในปริมาณท่ีเทียบเท่ากับ เพื่อสนับสนุนการขับเคล่ือนแม่แจ่มโมเดลพลัสสู่เป้าหมายการพัฒนาท่ียั่งยืน (SDGs) ป่าธรรมชาติที่ต้องใช้เวลาถึง 40 ปี หรือ 100 ปี ทจ่ี ะสนบั สนนุ หยดุ การบกุ รกุ พนื้ ทปี่ า่ ใหเ้ ปน็ ไปอยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ โดยการมสี ว่ นรว่ มของ ทุกภาคสว่ น รวมทงั้ การส่งเสริมการใชป้ ระโยชน์จากพน้ื ทีส่ ร้างปา่ สรา้ งรายได้ สร้างพื้นที่ ไผ่ยังเป็นไม้เบิกน�ำท่ีสามารถข้ึนได้บนพื้นท่ี สีเขียว และด�ำเนินการอนุรักษ์ คุ้มครองทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมให้เกิด ว่างเปล่า จึงช่วยปรับปรุงสภาพของระบบนิเวศ ความยง่ั ยนื ต่อไป ในบริเวณป่าเส่ือมโทรมได้ในระยะเวลาอันสั้น อีกทั้งระบบรากของไผ่ที่แผ่กว้างและสานกันเป็น การจดั ตงั้ ศนู ยเ์ รยี นรไู้ ผ่ ตำ� บลบา้ นทบั อำ� เภอแมแ่ จม่ เปน็ แนวทางหนงึ่ ทข่ี บั เคลอ่ื น ร่างแหหนาแน่นยังท�ำให้ไผ่มีประสิทธิภาพสูงในการ แมแ่ จม่ โมเดล ให้เกิดเป็นรูปธรรม เพ่ือให้เกดิ การแกป้ ญั หาทัง้ ระบบได้ด้วย แนวทางการ อนุรักษ์ดินและน้�ำ ช่วยป้องกันการชะล้างและ สรา้ งปา่ สรา้ งรายได้ สรา้ งพน้ื ทส่ี เี ขยี ว โดยการสง่ เสรมิ การปลกู พชื วนเกษตร โดยใช้ “ไผ”่ การกัดเซาะพังทลายของหน้าดินได้ดีมาก โดย พชื เศรษฐกิจฐานราก ศนู ย์เรยี นรู้ฯ จะเป็นจุดศูนย์กลางของการเรียนร้วู า่ ด้วยเรอื่ งไผค่ รบ เฉพาะบริเวณริมคลอง หรือริมตล่ิง ชายแม่น้�ำ วงจร ทจ่ี ะทำ� หนา้ ทใี่ นการสรา้ งการเรยี นรู้ การสาธติ การปฏบิ ตั กิ าร การสง่ เสรมิ การพฒั นา ต่าง ๆ และยังช่วยปรังปรุงคุณภาพดินให้ดีข้ึน ระบบการแปรรูป การตลาด และขยายผลไปสู่ชุมชนในพื้นที่ สนับสนุนให้ชุมชนท้องถิ่น อันเป็นท่ีมาของช่ือ “ดินขุยไผ่” ในพ้ืนท่ีอ�ำเภอแม่แจ่ม มีความรู้ มีทักษะในการพัฒนาระบบการเกษตรท่ีเหมาะสมและ สอดคล้องกับทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยใช้ไม้ไผ่เป็นพืชเศรษฐกิจฐานราก ขอบคุณขอ้ มูล : เอกสารประกอบ Kick off ทจี่ ะขยายใหเ้ กดิ อาชพี รายไดท้ ี่มนั่ คง และมคี ณุ ภาพชวี ติ ท่ดี ี จากแผนสกู่ ารขับเคล่ือนแม่แจ่มโมเดลพลัส ส่ิงส�ำคัญในการปลูกไผ่ จะไม่ส่งเสริมให้มีการปลูกในลักษณะการปลูกไม้ชนิดเดียว ในแปลงผืนใหญ่ แต่จะส่งเสริมให้มีการปลูกไผ่แทรกไปกับไม้ชนิดอื่น ๆ หรือการวางแผน แปลงเกษตรใหม้ ลี กั ษณะสดั สว่ นของพชื ทปี่ ลกู ในแปลง รวมทง้ั การคำ� นวณไผท่ จี่ ะปลกู ของ แต่ละแปลง ท้ังนี้การส่งเสริมดังกล่าวเป็นจุดเริ่มต้นของการปรับเปลี่ยนระบบการผลิต ลดการปลูกขา้ วโพด หาพืชอย่างอ่ืนที่เหมาะสม ที่จะเปน็ รายไดใ้ นชว่ งท่ีมีการแปรรปู แบบ ฟ้าสวย นำ้� ใส | 7 | มีนาคม 2561

ฟ้ากว้าง ป่าชุมชนแม่กึ๊ดหลวง ปา่ บา้ นแมก่ ดึ๊ หลวง มภี เู ขาสงู สลบั ผนื ปา่ อนั กวา้ งใหญ่ เปน็ รากฐาน ทรพั ยากรและปัจจยั ส่ขี องคนต�ำบลแมภ่ าษา อำ� เภอแม่สอด จงั หวดั ตาก และพ้ืนท่ีใกล้เคียง ความอุดมสมบูรณ์ ดินดี ล�ำห้วยน�้ำไหลตลอดปี ปลูกอะไรก็งอกงามให้ผลผลิตดี ชาวบ้านจึงเข้าไปจับจองพื้นที่ ตัดไม้ หักร้างถางพงเพื่อขยายท่ีท�ำกินอย่างกว้างขวาง เมื่อความอุดมสมบูรณ์ กลายเป็นความแห้งแล้ง ป่ากลายเป็นเขาหัวโล้น แหล่งน้�ำจากภูเขา ที่เคยมี ไม่เพียงพอ จนต้องเจาะน�้ำบาดาลสูบข้ึนมาใช้ อาหารจาก ธรรมชาตลิ ดลง ทกุ อย่างต้องซ้อื กนิ ต้นทนุ ชีวติ แพงขึน้ “ป่าผืนสุดท้าย เส้นเลือดใหญ่ท่ีหล่อเลี้ยงคนแม่กึ๊ดหลวง” จุดเริ่มต้นของการอนุรักษ์ ริเร่ิมโดย ท่านพระครูบางกัญไชย กาญจโน ผู้เป็นศูนย์รวมจิตใจของคนในชุมชน มีบทบาทส�ำคัญในการน�ำชาวบ้าน แมก่ ดึ๊ หลวง ทง้ั 6 หมบู่ า้ น รว่ มแรงรว่ มใจกนั ชว่ ยปกปอ้ งดแู ลปา่ ผนื สดุ ทา้ ย รักษาแหล่งน�้ำของชุมชน โดยเล็งเห็นว่าในป่าชุมชนถูกท�ำลายไปมาก จงึ หาวธิ จี ะอนรุ กั ษป์ า่ ใหส้ มบรู ณ์ เพอื่ การอนรุ กั ษต์ น้ ไม้ ปา่ ตน้ นำ้� ลำ� ธาร ใหค้ งสภาพปา่ ดงั เดมิ ในชว่ งแรกนำ� พธิ กี รรมทางศาสนาเขา้ มา เพอื่ ชว่ ยใหช้ าวบา้ นเกรงขามในพธิ กี รรมและไมท่ ำ� ลายปา่ ต่อมามีการด�ำเนินงานในลักษณะของคณะกรรมการป่าชุมชน กำ� หนดแนวทางการดูแลและรักษาป่า สร้างกฎกติกา ระเบียบ ขอ้ ปฏบิ ัติและบทลงโทษ โดยการมสี ่วนรว่ มของทกุ คน ผ่านเวทีประชาคมหมูบ่ า้ น หลังจากนั้นภาครัฐได้เข้ามาส่งเสริมบทบาทการท�ำงานของชาวบ้าน ด้วยการรับสมัครเครือข่ายอาสาสมัคร พิทักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมหมู่บ้าน จนมีการรวมตัวในนาม “เครือข่าย ทสม. ต�ำบลแม่กาษา” ด�ำเนินการปลูกจิตส�ำนึกประชาชน สานต่อการอนุรักษ์ป่าและสิ่งแวดล้อมในชุมชน จัดท�ำแผน โครงการ ประสาน ร่วมมือระหว่างชุมชน องค์กรภาคเอกชน และภาครัฐ ในการจัดการดูแลรักษาป่าต้นน้�ำ และ ดำ� เนนิ กจิ กรรมดา้ นสงิ่ แวดลอ้ มทหี่ ลากหลาย อาทิ ประเพณสี บื ชะตาปา่ ปลกู ปา่ จดั ทำ� แนวเขตปา่ ชมุ ชน การท�ำแนวกันไฟ ท�ำฝายชะลอน�้ำ ฝึกอบรมพัฒนาศักยภาพเครือข่ายอาสาสมัครพิทักษ์ป่า และชุมชนตน้ แบบปลอดการเผา การอนุรักษภ์ มู ปิ ัญญา ใชส้ มนุ ไพรในการดแู ลสุขภาพ เป็นต้น หลักในการท�ำงานที่ส�ำคัญด้านการ พิทกั ษ์และฟื้นฟปู า่ ไม้ คือ บรู ณาการในทุก มติ ิ ดำ� เนินการแบบมสี ่วนรว่ ม วางกลยทุ ธ์ ในการท�ำงาน ออกเป็น 4 ด้าน ได้แก่ 1. ด้านการป้องกัน 2. ด้านการใช้ ประโยชน์ 3. ด้านการบำ� รุงรักษา 4. ดา้ นการฟืน้ ฟูสภาพปา่ และมกี ารบรหิ ารจัดการ ของกลุ่มตามโครงสร้างคณะกรรมการเครือข่ายฯ ได้แก่ 1. การแต่งตั้งคณะกรรมการ ป่าชุมชน มีวาระ 2 ปี 2. แบ่งเขตป่าให้ชัดเจน ป่าเขตหวงห้าม และเขตป่าไม้ใช้สอย 3. รว่ มสรา้ งกฎ กตกิ า ระเบยี บ ขอ้ บงั คบั รว่ มกนั ผา่ นมตปิ ระชมุ หมบู่ า้ น 4. การบรหิ ารจดั การ รว่ มกนั ทัง้ 6 หมู่บา้ น ผลงานท่ีท�ำต่อเน่ืองมากว่า 17 ปี ท�ำให้ผืนป่าชุมชนแม่กึ๊ดหลวง จ�ำนวน 5,250 ไร่ ไดพ้ ลกิ ฟน้ื กลบั คนื มาอดุ มสมบรู ณอ์ กี ครงั้ หนง่ึ มปี า่ ชมุ ชนทเี่ ปน็ แหลง่ อาหาร ซูเปอร์มาร์เก็ตของคนชุมชน สร้างรายได้ สร้างอาชีพจากผลผลิตจากป่า มีแหล่งน�้ำ เพยี งพอส�ำหรบั การอุปโภคบรโิ ภค และการเกษตรตลอดท้ังปี มนี าคม 2561 | 8 | ฟ้าสวย น�ำ้ ใส

ใต้ตะวัน ม.ทักษิณ วิทยาเขตพัทลุง “เด็ก ม. ขอขวด” สู่ Green University ถังขยะจากวัสดุเหลือใช้ โดยน�ำเอาขวดน�้ำพลาสติก มาใช้ประดิษฐ์เป็นถังขยะ เพื่อเป็นการรณรงค์ให้เห็น คณุ ค่าของขยะน่นั เอง นอกจากนย้ี งั มกี ารประกอบโครงไมไ้ ผ่ ขึ้นเป็นทรงสามเหลย่ี มคล้ายพีระมดิ และน�ำ ขวดน้�ำพลาสติกมาแปรสภาพเป็นภาชนะ ส�ำหรับใส่ดินเพ่ือปลูกต้นไม้ เป็นการน�ำ วัสดุเหลือใช้มาท�ำให้เกิดประโยชน์ อีกทั้งได้มีการท�ำเสวียนรอบต้นไม้ เพอื่ ใหเ้ ศษกงิ่ ไม้ ใบไมท้ รี่ ว่ งหลน่ จากตน้ ไม่กระจายออกไปเมื่อมีลมพัด และเม่ือ มหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตพัทลุง อีกหน่ึงต้นแบบความส�ำเร็จ เศษกิ่งไม้ ใบไม้ย่อยสลายจะเป็นปุ๋ยช่วย การจัดการสิ่งแวดล้อมในสถาบันการศึกษา เริ่มจากโครงการ “เด็ก ม. บ�ำรุงดิน บ�ำรุงต้นไม้ ลดการใช้สารเคมี ขอขวด” รณรงค์คัดแยกขยะและขายสร้างรายได้ ลดปริมาณขยะ และ เป็นการใช้ทรัพยากรธรรมชาติให้เกิด นำ� กลบั ไปใชใ้ หเ้ กดิ ประโยชนส์ งู สดุ ได้ ขยายไปสกู่ ารเปน็ ตวั อยา่ งการจดั การ ประโยชนส์ ูงสดุ พื้นที่สีเขียว ส่งเสริมให้มหาวิทยาลัยน่าอยู่ จนได้รับการจัดอันดับ ถึงวันน้ี มหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขต มหาวิทยาลัยสีเขียว (Green University) มาอยู่ท่ีล�ำดับ 449 จาก 619 พัทลุง โดยชมรมอนุรักษ์ธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม ยังเดินหน้ารณรงค์อย่าง แห่งท่ัวโลก ต่อเนอ่ื ง ส่งเสริมใหบ้ ุคลากรและนักศกึ ษามสี ่วนร่วมในการลด การใช้พลาสติกและโฟม การประหยัดนำ�้ และไฟฟ้า พร้อมกับ ดร.สุนิสา คงประสิทธ์ิ อาจารย์คณะวิทยาศาสตร์ มีมาตรการจูงใจส�ำหรับผู้ที่น�ำข้าวใส่กล่อง หรือใส่ปิ่นโต และอาจารย์ที่ปรึกษาชมรมอนุรักษ์ธรรมชาติและ มารับประทานที่โรงอาหารในมหาวิทยาลัย จะได้รับส่วนลด สง่ิ แวดลอ้ ม มหาวทิ ยาลยั ทกั ษณิ วทิ ยาเขตพทั ลงุ กลา่ ววา่ คา่ อาหารเปน็ สิง่ ตอบแทนดว้ ย ในปี 2559 ชมรมอนุรักษฯ์ ได้จดั กจิ กรรม “เดก็ ม. ขอขวด” จากการดำ� เนนิ กจิ กรรมรณรงคอ์ ยา่ งหนกั ในการคดั แยก รณรงค์สร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการคัดแยกขยะ ขยะ และการดูแลรักษาพื้นท่ีสีเขียวภายในมหาวิทยาลัย เป็น ใหแ้ กป่ ระชาชน โดยออกบธู ประชาสมั พนั ธใ์ นงานกาชาดของ หัวใจส�ำคัญท่ีท�ำให้มหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตพัทลุง เป็น จังหวัดพัทลุง แสดงผลงานถังขยะพับเก็บได้ เดินรณรงค์ มหาวทิ ยาลัยสเี ขยี ว (Green University) ได้รับการจัดอนั ดับ ให้พ่อค้าแม่ค้าคัดแยกขยะท่ีเป็นขวดพลาสติกและขวดแก้ว เป็นมหาวิทยาลัยที่เป็นมิตรต่อส่ิงแวดล้อมท่ีสุดในโลก (UI ออกก่อนนำ� ไปท้งิ ซ่งึ ปรากฏว่าได้รับการตอบรับเป็นอยา่ งดี Green Metric World University Ranking) โดยมหาวทิ ยาลยั นับว่าประสบความส�ำเร็จกับก้าวแรกในการจัดกิจกรรม อินโดนีเซีย (University of Indonesia) ในปี 2560 มาอยู่ ให้ความรู้การจัดการขยะของชมรมฯ และได้จัดกิจกรรม อันดับท่ี 449 จาก 619 แห่งท่ัวโลก และได้รบั คะแนนจากการประเมิน 3,652 ดังกล่าวอย่างต่อเน่ืองเป็นประจ�ำทุกปี อีกทั้งยังขยายการจัดกิจกรรมไปสู่ คะแนน เพ่ิมข้ึนจากปี 2559 ท่ีได้รับ 1,614 งานเกษตรแฟรด์ ้วย คะแนน และขณะนมี้ หาวทิ ยาลยั ฯ กำ� ลงั ดำ� เนนิ การ หลังจากน้ันชมรมฯ ได้หันมาให้ความส�ำคัญกับการแก้ปัญหาขยะ ตามมาตรฐานเกณฑ์การให้คะแนนของ Green ในวิทยาเขต ท่ีมีปริมาณเพ่ิมมากขึ้นตามจ�ำนวนนักศึกษา จึงได้มาเข้าร่วมกับ University ประกอบดว้ ย 6 ด้าน ได้แก่ 1. การ คณะวิทยาศาสตร์ และกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม ภายใต้การสนับสนุน จัดการโครงสร้างพื้นฐาน มีการปรับปรุงสภาพ เครือข่ายเยาวชนส่ิงแวดล้อม จัดโครงการ Science Green Faculty TSU แวดล้อมในมหาวิทยาลัยให้เขียวสะอาดเป็นมิตร ณ มหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตพัทลุง โดยรณรงค์ให้นักศึกษาร่วมมือกัน กับส่ิงแวดล้อม 2. การจัดการพลังงาน ด้วยการ ติดต้ังโซลาร์รูฟท็อป การเปล่ียนมาใช้ คัดแยก ลดปริมาณขยะ และน�ำเอาขยะ หลอดไฟ LED และเครื่องปรับอากาศเบอร์ 5 ไปใช้ให้เกิดประโยชน์ เป็นการประหยัด 3. การจัดการของเสีย 4. การจัดการน้�ำเสีย ทรพั ยากรและงบประมาณแผน่ ดนิ ในการ ด้วยบ่อบ�ำบัดน้�ำเสีย 5. การขนส่ง จัดท�ำ บรหิ ารจดั การขยะ รวมไปถงึ การเพมิ่ พนื้ ที่ ทางจักรยานในมหาวิทยาลัย 6. การศึกษาด้าน สีเขียวในมหาวิทยาลัย เสริมสร้างให้ สิ่งแวดล้อม ได้จัดการเรียนการสอนวิชา มหาวทิ ยาลยั น่าอยู่ สิ่งแวดล้อมกับการด�ำเนินชีวิต และน�ำไป สู ่ ภาคปฏิบัติ ซ่ึงท้ังหมดนับได้ว่าเป็นมหาวิทยาลัย กิ จ ก ร ร ม ค รั้ ง นี้ มี ก า ร ร ณ ร ง ค ์ สีเขียวที่มีมาตรฐานที่ประสบความส�ำเร็จอีก คัดแยกขยะรอบมหาวิทยาลัย โดยแยก แห่งหนง่ึ ของประเทศไทย ถงั ขยะออกเปน็ 3 ประเภท ไดแ้ ก่ ถงั ขยะ รีไซเคิล (สีเหลือง) ถังขยะย่อยสลาย (สเี ขยี ว) และถงั ขยะทวั่ ไป (สนี ำ้� เงนิ ) และ ปจั จบุ นั ไดเ้ พม่ิ ถงั ขยะอนั ตราย (สสี ม้ ) เขา้ มาใหค้ ัดแยกกนั ด้วย และท่นี ่าสนใจ คอื ฟา้ สวย น�้ำใส | 9 | มนี าคม 2561

ระบำ� ผเี สอ้ื ปยุ๋ อินทรียจ์ ากขยะ น�ำ “เกาะยาวนอ้ ย” สกู่ ารท่องเทีย่ วท่ยี ัง่ ยืน การเติบโตของการท่องเที่ยวที่เคียงคู่ความยั่งยืนของชุมชน ขยะจากบ้านเรือนและสถานประกอบการถูกส่งมายังโรงงาน และส่ิงแวดล้อม ย่อมต้องการการบริหารจัดการท่ีดี พร้อมความ ราว 5 ตันต่อวัน น�ำมาคัดแยก ขวดแก้ว ขวดพลาสติก กระดาษ เพื่อ สามัคคีของคนในชุมชน เช่นเดียวกับสถานท่ีท่ี “ฟ้าสวย น้�ำใส” น�ำไปขาย ท่ีเหลือเป็นขยะเปียกและถุงพลาสติก น�ำมาเข้ากระบวนการ จะพาให้ทุกคนได้ร่วมชื่นชมในครั้งน้ี การท�ำเป็นปุ๋ยอินทรีย์ และแยกส่วนของพลาสติกไปผลิตเป็นน�้ำมันดิบ ไบโอดีเซล เม่ือได้ปุ๋ยมาแล้ว ยังมีการน�ำมาหมักกับน้�ำหมักชีวภาพ เกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา มีความโดดเด่นของชายหาดและ ทท่ี ำ� จากหอยเชอรี่ ศตั รตู วั ฉกาจของนาขา้ ว เรยี กไดว้ า่ เปน็ การแกป้ ญั หา ทอ้ งทะเลอนั งดงาม วถิ ชี มุ ชนอนั เปน็ เอกลกั ษณ์ สว่ นใหญจ่ ะเปน็ ชาวมสุ ลมิ อย่างเป็นระบบ ลดการใช้สารเคมีได้อีกด้วย บนเกาะมีความงดงามของป่าเขา นับเป็นอีกมุมมองที่ดึงความสนใจ จากนักท่องเท่ียวชาวไทยและต่างประเทศ ความงดงามของเกาะยาวน้อย เป็นที่ประจักษ์แก่สายตาของ ผู้มาเยือน และต่อจากน้ีไป ก็จะกลายเป็นแหล่งท่องเท่ียวท่ีมีความ มีเร่ืองน่าทึ่งบนเกาะยาวน้อย ท่ีแม้จะเป็นเกาะกลางทะเล แต่ก็ ยั่งยืน เคียงคู่ชุมชนที่เข้มแข็ง ขอชื่นชมและเป็นก�ำลังใจให้ มีการท�ำนาข้าว แถมยังเป็นแหล่งผลิตข้าวที่มากที่สุดในจังหวัดพังงา ชาวเกาะยาวน้อย ในฐานะผู้ร่วมดูแลและรักษาทรัพยากรของไทย ทั้งข้าวหอมมะลิ ข้าวปทุมธานี 1 ข้าวไรซ์เบอร์ร่ี และข้าวหอมสุพรรณ ให้มีความยั่งยืนสืบไป ด้วยปริมาณของนักท่องเท่ียวท่ีเพ่ิมข้ึน พร้อมสถานประกอบการ อย่างโรงแรมและร้านอาหารท่ีขยายตัว ส่งผลให้เกาะยาวน้อยเจอกับ ภาวะขยะล้นเกาะ แต่ด้วยการน�ำของก�ำนัน ผู้ใหญ่บ้าน หน่วยงาน ปกครองส่วนท้องถิ่น รวมทั้งความสามัคคีของคนทั้ง 7 หมู่บ้านบน เกาะยาวน้อย ท�ำให้วันน้ีเกาะยาวน้อยสามารถหาทางออกในการ จัดการขยะได้เป็นอย่างดี ในทุกวันท่ี 15 ของทุกเดือน ชาวบ้านเกาะยาวน้อยจะร่วม กิจกรรม Big Cleaning Day โดยจะหมุนเวียนไปในแต่ละชุมชน ท�ำให้ เรายังคงเห็นภาพของท้องทะเลและบรรยากาศในหมู่บ้านที่เรียบร้อย สะอาดตา แต่เก็บแล้วจะน�ำไปท้ิงท่ีไหน ขยะก็ยังอยู่ในเกาะ ส่งผลเกิด โครงการสร้างโรงงานแปรรูปขยะข้ึน มนี าคม 2561 | 10 | ฟา้ สวย นำ�้ ใส

หมนุ ตามฟา้ วรวันมพนล�้ำังอโนลุรักกษ์ท2รัพ5ยา6ก1รน�้ำ องค์การสหประชาชาติ (UN) รายงานการพัฒนาน้�ำโลก ประจ�ำปี 2561 ว่า ในช่วง สหประชาชาติปีน้ี ประเทศไทยได้มีการจัดงานสัปดาห์ 100 ปีท่ีผ่านมา โลกใช้น้�ำเพิ่มขึ้น 6 เท่า และเพ่ิมขึ้นต่อเนื่องในอัตราประมาณ 1% ต่อปี อนุรักษ์ทรัพยากรน�้ำแห่งชาติและวันน�้ำโลกขึ้น ภายใต้ เนอ่ื งจากจำ� นวนประชากรเพมิ่ การพฒั นาเศรษฐกจิ และรปู แบบการบรโิ ภคทเ่ี ปลย่ี นแปลงไป แนวคิด “วิถีนำ้� วิถธี รรมชาติ” โดยมุง่ เนน้ ให้ความสำ� คญั และในปี 2593 ความต้องการน�้ำจะเพิ่มข้ึนเกือบ 1 ใน 3 เพราะฉะนั้นการจะจัดหาน�้ำไว้ เร่ืองการจัดการน้�ำในทุกด้านอย่างย่ังยืน ด้วยวิถีทาง เพยี งพอสำ� หรบั ดื่ม ปลูกพืช ผลิตกระแสไฟฟา้ และอน่ื ๆ ของรฐั บาลแตล่ ะประเทศ ตลอดจน ธรรมชาติ ตามแนวทางศาสตร์พระราชาของในหลวง ภาคธรุ กิจทัว่ โลก ต้องหาวิธีการแก้ปญั หาบนพน้ื ฐานของธรรมชาติ เช่น ร่วมมอื กนั เพิม่ พนื้ ท่ี รัชกาลที่ 9 สเี ขยี วในเมอื ง อนรุ กั ษพ์ น้ื ทชี่ มุ่ นำ้� และทำ� เกษตรแบบไมท่ ำ� ลายคณุ ภาพดนิ ทนี่ อกจากจะชว่ ย ใหม้ นี ำ้� ใชอ้ ยา่ งพอเพยี งแลว้ ยงั ชว่ ยปกปอ้ งประชาชนใหพ้ น้ จากนำ้� ทว่ ม ภยั แลง้ และภยั คกุ คาม และในโอกาสตรงกบั “วนั นำ้� โลก” วนั ท่ี 22 มนี าคม อ่นื ๆ ทเี่ กยี่ วขอ้ งกับนำ�้ ด้วย 2561 ที่ผ่านมา คนไทยทุกหมู่เหล่า ประกอบด้วย การเพ่ิมข้ึนของจ�ำนวนประชากร การ ประชาชนจิตอาสา เจ้าหน้าท่ีจากหน่วยงานราชการ เปลี่ยนแปลงลักษณะการบริโภค เเละการพฒั นา องคก์ รปกครองส่วนท้องถ่นิ ในพืน้ ทีจ่ ังหวดั นนทบรุ ี และ กำ� ลงั สง่ ผลกระทบตอ่ แหลง่ ทรพั ยากรนำ้� ของโลก พ้ืนที่ใกล้เคียง เจ้าหน้าท่ีหน่วยงานในสังกัดกระทรวง รัฐบาลในประเทศต่าง ๆ จ�ำเป็นต้องใช้วิธีการ ทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม ภาคเอกชน จัดการน�้ำท่ีเป็นมิตรต่อส่ิงเเวดล้อม เพ่ือให้มีน�้ำ สอ่ื มวลชน และภาคคี วามรว่ มมอื ตา่ ง ๆ ไดป้ ฏบิ ตั กิ จิ กรรม เพยี งพอเเกค่ วามตอ้ งการของประชากรโลกทเี่ พมิ่ พฒั นาคลองสว่ ย กำ� จดั วชั พชื และเกบ็ ขยะบรเิ วณแหลง่ นำ�้ จ�ำนวนขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉล่ียความต้องการ ระยะทาง 2 กิโลเมตร ในโอกาสจัดกิจกรรมประชาชน ใชน้ ำ�้ กำ� ลงั เพม่ิ ขน้ึ ราว 1 เปอรเ์ ซน็ ตต์ อ่ ปี ในขณะท่ี จติ อาสา “เราทำ� ความ ดี ดว้ ยหวั ใจ” เพอื่ เปน็ การสง่ เสรมิ การเปลย่ี นแปลงทางสภาพภมู อิ ากาศของโลก ปญั หามลพษิ ทางสงิ่ เเวดลอ้ ม เเละการกดั กรอ่ น การมีส่วนร่วมของประชาชนจิตอาสา โดยเฉพาะการ ของหนา้ ดนิ ไดค้ กุ คามคณุ ภาพของนำ้� เเละปรมิ าณนำ้� ทมี่ อี ยู่ แตม่ าจนถงึ ขณะน้ี ประเทศตา่ ง ๆ บ�ำเพ็ญประโยชน์และท�ำความดี สานต่อพระราชด�ำริ ส่วนใหญ่ท่ัวโลกยังพึ่งพาระบบจัดการน�้ำเเบบด้ังเดิมที่สร้างขึ้นโดยมนุษย์ อาทิ ฝายก้ันน�้ำ โครงการจิตอาสา “เราท�ำความ ดี ด้วยหัวใจ” ตาม ระบบชลประทาน เเละโรงกำ� จดั นำ้� เสยี เป็นต้น พระราชปณธิ านของสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั มหาวชริ าลงกรณ ดังนั้น เพื่อกระตุ้นให้เกิดการตื่นตัวใน บดนิ ทรเทพยวรางกรู และบรู ณาการใหเ้ กดิ การขบั เคลอื่ น หมู่มวลมนุษยชาติ เรื่องการอนุรักษ์ทรัพยากร กิจกรรมของประชาชนจิตอาสา สอดคล้องกับนโยบาย น�ำ้ องคก์ ารสหประชาชาติ จึงมีการประกาศให้ ของรัฐบาล และสนับสนุนกิจกรรมประชาชนจิตอาสา วันที่ 22 มีนาคมของทุกปี เป็นวันน้�ำโลก เพ่ือ ที่ด�ำเนินการ เร่ืองการฟื้นฟูล�ำน้�ำ คูคลอง เก็บขยะและ ให้ทุกประเทศเกิดความตระหนักและร่วม ผกั ตบชวาในพนื้ ทขี่ องตนเอง ณ บรเิ วณคลองสว่ ย รมิ ถนน รณรงค์ให้มีการอนุรักษ์ทรัพยากรน�้ำ ซึ่งในปี ประชาชนื่ จังหวัดนนทบรุ ี 2018 องคก์ ารสหประชาชาติ ไดก้ ำ� หนดหวั ขอ้ คอื “Nature-based Solutions for Water” ขอบคณุ ข้อมลู จาก : www.voathai.com และเพ่ือให้สอดคล้องกับหัวข้อขององค์การ และ www.bangkokbiznews.com ฟา้ สวย น�ำ้ ใส | 11 | มีนาคม 2561

Line@deqp@deqp มีนาคม 25F6ac1eb|o1o2k :|dฟeq้าpสthวย น�้ำใส www.deqp.go.th เปด แอพฯ LINE แลว ไปทเี่ พิม่ เพ่อื น