มรดกโลกทางวัฒนธรรมในบริบทพระพุทธศาสนา

Áô¡âÅ¡·Ò§Ç²¹¸ÃÃÁÑ㹺ÃÔº·¾Ãоط¸ÈÒʹÒ





ปทพมพี่ิจํานวนทพมพี่ิปกและรปเลมูพ.ศ. ๒๕๖๕พมพครงท ๑ จานวน ๑๐๐ เลมิั้ี่ํดร.กรรณการ ขาวเงนิิสนบสนนการพมพัุิ กองทนสงเสรมวทยาศาสตร วจย และนวตกรรมุิิิัั สถาบนวจยพทธศาสตร มหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลยัิัุิัุิั บณฑตวทยาลย มหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลยัิิัิัุิัพมพท: ิี่รานเจพรนท 20 ตรอกมหาธาต ถ.มหาราช แขวงพระบรมมหาราชวง เขตพระนคร กรงเทพมหานคร 10200 โทร. 0898951339ิ้ุัุคณะผจดทําูัผศ. ดร.แมชกฤษณา รกษาโฉม ีัพระมหาสมบรณ วฑฒกโร, รศ. ดร. ูฺุิพระมหาสนต ธรภทโท, ดร.ัิีฺผศ.พเศษ ดร.อรชร ไกรจกริัดร.กรรณการ ขาวเงนิิดร.กรรณการ ตงตลานนทิัุ้นายชยณรงค ขาวเงนัินายบดนทรภทร สายบตริัุนายพชรวร ทองประยรีูผอํานวยการหลกสตรพทธศาสตรมหาบณฑต สาขาวชาพระพทธศาสนา ูัูุัิิุมหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลยิัุิัคณบดบณฑตวทยาลย มหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลย ีัิิัิัุิับณฑตวทยาลย มหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลยัิิัิัุิับณฑตวทยาลย มหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลยัิิัิัุิับณฑตวทยาลย มหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลยัิิัิัุิัมหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลยิัุิัมหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลยิัุิัมหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลยิัุิัมหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลยิัุิัทปรกษาี่ึมรดกโลกทางวฒธรรมในบรบทพระพทธศาสนาัิุพระธรรมวชรบณฑต, ศ. ดร.ััิพระสธรตนบณฑต, รศ. ดร.ุีััิสถาพร เทยงธรรมี่รศ. ดร.โยธน แสวงดิีอธการบด มหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลยิีิัุิัผอํานวยการสถาบนวจยพทธศาสตร ูัิัุมหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลย ิัุิัผอํานวยการกองโบราณคด กรมศลปากรูีิผทรงคณวฒ มหาวทยาลยมหดลูุุิิัิ

หนงสืออเลกทรอนกส์ \"มรดกโลกทางวฒธรรมในบริบทพระพทธศาสนา\"ัิ็ิัุBuddhist Tourism Electronic Book \"Cultural World Heritage in a Buddhist Context\"บัณฑตวทยาลย ิิัมหาวทยาลยมหาจฬาลงกรณราชวทยาลย ิัุิัพทธศักราช 2564ุ ผลตข นภายใตชดโครงการวจย ิึุ้ิัเรืองนวตกรรมดจทลเพอพฒนาระบบการเรียนร้มรดกโลกทางวฒนธรรมัิิัืัูั ในบริบทพระพทธศาสนา ุDigital Innovation for the Development of Learning System for World Cultural Heritage in a Buddhist Contextไดรับทุนอดหนนจากกองทุนส่งเสริมวทยาศาสตร์ วจยและนวตกรรมุุ้ิิััQR CODE หนงสออเลกทรอนกสัืิ็ิ์



บทสรปผบรหารุู้ิหนงสออเลกทรอนกสเลมนจดทาข นเพื อเปนสอการเรยนรัืิ็ิ์่ี ัํึื ีู้มรดกโลกทางวฒนธรรมในบรบทพระพุทธศาสนาัิเนอหาประกอบดวยพื นทของอทยานประวตศาสตร ๔ แหง คอ ื ้ี ุัิ์่ือทยานประวตศาสตรพระนครศรอยุธยา อทยานประวตศาสตรสโขทย ุัิ์ีุัิ์ุัอทยานประวตศาสตรศรสชนาลย และอทยานประวตศาสตรกาแพงเพชรุัิ์ีััุัิ์ํอยู่ในพื นท ๓ จงหวด คอ จงหวดพระนครศรอยุธยา ๘ วด/แหง ี ััืััีั่จงหวดสโขทย ๑๕ วด/แหง และจงหวดกาแพงเพชร ๔ วด/แหงััุัั่ััํั่มรดกโลกทางวฒนธรรมทง ๒๗ วด/แหง สามารถแบงเป นเสนทางเพื อััั่่้การเรยนรมรดกโลกทางวฒนธรรมในบรบทพระพทธศาสนา ๓ สาย คอ ีู้ัิุื(๑) เสนทางสายพระบรมสารรกธาตจกรวาลวทยา้ีิุัิมสถานท ๒๒ วด/แหง คอ วดศรสรรเพชญ์ วดไชยวฒนาราม ีี ั่ืัีััวดมหาธาต (พระนครศรอยธยา) วดพุทไธศวรรย์ วดราชบรณะ ัุีุััูวดพระธาต วดพระนอน วดพระแกว วดสระศร วดมหาธาต (สโขทย) ัุัั้ัีัุุัวดตระพังเงิน วดศรสวาย วดชางลอม (สโขทย) วดพระพายหลวง ััีัุ้้ััวดนางพญา วดเจดย์เจดแถว วดสวนแกวอทยานใหญ่ วดสวรรณคร ััี็ัุ้ัุีีวดเขาพนมเพลง วดสวนแกวอทยานนอย วดชางลอม (ศรสชนาลย) ัิัุ้้ั้้ีััวดพระศรรตนมหาธาตเชลยง ัีัุี(๒) เสนทางสายมหาสตป ฏฐาน้ิมสถานท ๑ วด/แหง คอ วดพระสอรยาบถ ีี ั่ืัี ิิ(๓) เสนทางสายอรยสจ ๔ ทางแหงความดบทกข้ิั่ัุ์มสถานท ๔ วด/แหง คอ วดหนาพระเมร วหารพระมงคลบพตร ีี ั่ืัุ้ิิวดศรชม วดพนญเชงวรวหาร ัีุััิิ





Í·ÂÒ¹»ÃÐǵÈÒʵÃØÑÔ¾Ãй¤ÃÈÃÕ͸ÂÒØ๑ วดหนาพระเมรราชการามัุ้ิ -๑-๒ วดมหาธาต พระนครศรอยุธยาัุี -๒-๓ วดพระศรสรรเพชญ์ัี -๓-๔ วดพทไธศวรรยัุ์ -๔-๕ วดไชยวฒนารามัั -๕-๖ วดพนญเชงวรวหารััิิ -๖-๗ วหารพระมงคลบพตริิ -๗-๘ วดราชบรณะัู -๘-

Í·ÂÒ¹»ÃÐǵÈÒʵÃØÑÔÊ⢷ÂØÑ๑ วดศรชมัีุ -๙-๒ วดศรสวายัี-๑๐-๓ วดสระศรัี-๑๑-๔ วดชางลอม สโขทยัุ้้ั-๑๒-๕ วดมหาธาต สโขทยัุุั-๑๓-๖ วดพระพายหลวงั-๑๔-๗ วดตระพงเงินัั-๑๕-

Í·ÂÒ¹»ÃÐǵÈÒʵÃØÑÔÈÃÕʪ¹ÒÅÂÑÑ๑ วดนางพญาั-๑๖-๒ วดเขาพนมเพลงัิ-๑๗-๓ วดเจดยเจดแถวัี์็-๑๘-๔ วดชางลอม ศรสชนาลยั้้ีัั-๑๙-๕ วดสวนแกวอทยานนอยัุ้้-๒๐-๖ วดสวนแกวอทยานใหญ่ัุ้-๒๑-๗ วดเขาสวรรณครัุีี-๒๒-๘ วดพระศรรตนมหาธาตเชลยงัีัุี-๒๓-

Í·ÂÒ¹»ÃÐǵÈÒʵÃØÑÔ¡íÒᾧྪÃ๑ วดพระสอรยาบถัี ิิ-๒๔-๒ วดพระธาตัุ-๒๕-๓ วดพระนอนั-๒๖-๔ วดพระแกวั้-๒๗-

ÍØ·ÂÒ¹»ÃÐÇѵÔÈÒʵÃ¾Ãй¤ÃÈÃÕ͸ÂÒØ

วดพระศรสรรเพชญ์ัี-๓-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีวดหนาพระเมรราชการามัุ้ิ-๑-เสนทาง้สายอรยสจ ๔ ิัทางแหงความดบทกข์่ัุ“สจจธรรมนาชวต ร ตน เบิกบาน”ัํีิู้ื วดไชยวฒนารามัั-๕-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีวหารพระมงคลบพตริิ-๗-เสนทาง้สายอรยสจ ๔ ิัทางแหงความดบทกข์่ัุ“สจจธรรมนาชวต ร ตน เบิกบาน”ัํีิู้ื วดมหาธาตัุ-๒-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีวดพทไธศวรรยัุ์-๔-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีวดพนญเชงวรวหารััิิ-๖-เสนทาง้สายอรยสจ ๔ ิัทางแหงความดบทกข์่ัุ“สจจธรรมนาชวต ร ตน เบิกบาน”ัํีิู้ื วดราชบรณะัู-๘-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ี

-๑-YouTubeǴ˹ҾÃÐàÁÃØÃÒªÔ¡ÒÃÒÁ ь

เสนทางสายอรยสจ ๔ ทางแหงความดบทกข์้ิั่ัุวดหนาพระเมรราชการาม ัุ้ิวดหนาพระเมรราชการาม สรางข นเมอป พ.ศ. 2046 ในสมเดจพระรามาธบดท 2 มนามเดมวา “วดพระเมรราชการาม”ัุ้ิ้ึื ็ิีี ีิ่ัุิในพงศาวดารกรงศรอยธยามชอวดหนาพระเมรปรากฏอย เมอครงสมเดจพระมหาจกรพรรดทาศกกบพระเจาบุเรงนองุีุีื ัุู้่ื ั็ัิํึั้ในสงครามชางเผอกในป พ.ศ. 2092 ไดทาสญญาสงบศกโดยตงพลบพลาทประทบอยู่ระหวางวดหนาพระเมรราชการาม้ื้ํัึััี ั่ัุ้ิและวดหสดาวาส ครงนนกรงศรอยธยามอบชางเผือกให 4 ชาง มอบชางป ละ 30 เชอก มอบเงนป ละ 300 ชาง ััััุีุ้้้้ืิ่และยอมใหหงสาวดมสทธเกบภาษอากรในเมองมะรด พ.ศ. 2310 กรงศรอยธยาตองเสยเอกราชครงท 2 ใหแกพมา้ีีิิ็ีืิุีุ้ีัี ้่่วดและพระราชวงถกพมาเผาทาลายเปนจานวนมาก แตวดหนาพระเมรราชการามรอดพ้นจากความเสยหาย เพราะเป นััู่ํํ่ัุ้ิีทตงของกองทพพมา ความโดดเดนของวดหนาพระเมรราชการามคอ พระพทธรปประธาน “พระพทธนมตวชตมารโมลี ัั่่ัุ้ิืุูุิิิิีศรสรรเพชญ์บรมไตรโลกนาถ” เปนพระพทธรปทรงเครองใหญ่สรางตามคตพุทธราชาสะทอนหลกทศพธราชธรรมีุูื ้ิ้ัิ

Ç´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­ÑÇ´ÁËÒ¸ÒµØÑ-๒-YouTube

เสนทางสายพระบรมสารรกธาตจกรวาลวทยา้ีิุัิวดมหาธาต ัุวดมหาธาต สมเดจพระบรมราชาธราชท 1 โปรดใหสถาปนาในป พ.ศ. 1917 แลวเสรจในสมยสมเดจพระราเมศวร ัุ็ิี ้้็ั็โปรดใหอญเชญพระบรมสารรกธาตมาบรรจไวใตฐานปรางคประธานของวดทสรางในยุคตนอยุธยา ้ัิีิุุ้้์ัี ้้ในสมยสมเดจพระเจาปราสาททอง ทรงปฏสงขรณปรางคประธานโดยเสรมใหสงกวาเดม ปจจบนยอดปรางคพงลงั็้ิั์์ิู้่ิุั์ัเหลอเพยงชนมข เคยเป นทอยของพระสงฆราชฝายคามวาสและพระมหาเถรคนฉอง ซงตดตามสมเดจพระนเรศวรหาราชืีัุี ู่ัีั่ึ ิ็มาจากเมองแครง เมอเสยกรงครงท 2 ในป พ.ศ.2310 วดมหาธาตถกไฟไหมเสยหายและท งรางในเวลาตอมา ืื ีุัี ัุู้ีิ้่จนถงสมยพระบาทสมเดจพระมงกฏเกลาเจาอยู่หว ปรางคองคใหญ่ไดพงทลายลงมาเหลอสภาพเทาทเหนในป จจบันึั็ุ้้ั์์้ัื่ี ็ุความโดดเดนของวดมหาธาตคอ เศยรพระพทธรปหนทรายศลปะอยธยาทถกรากไทรแผเกาะกมโดยรอบ ่ัุืีุูิิุี ูุ่สะทอนคตพทธปรชญาการไมทาความชว การทาความดและการทาจตใจใหบรสทธ ผองใส้ิุั่ํัํีํิ้ิุิ่

Ç´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­ÑÇ´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­Ñ-๓-YouTube

เสนทางสายพระบรมสารรกธาตจกรวาลวทยา้ีิุัิวดพระศรสรรเพชญ์ ัีวดพระศรสรรเพชญ์ เป นวดประจาวงไมมพระสงฆ์จาพรรษาสรางข นในสมยสมเดจพระบรมไตรโลกนาถ ัีัํั่ีํ้ึั็ในป พ.ศ. 1991อทศพระราชวงนเปนวดสาหรบประกอบพธกรรม ในพระราชพงศาวดารกรงศรอยธยาฉบบหลวงุิัี ัํัิีุีุัประเสรฐอกษรนต ไดกลาวถงสมเดจพระรามาธบดท 2 (พระเชษฐา) โปรดใหสรางวหารหลวงข นในป พ.ศ. 2042 ิัิิ้่ึ็ิีี ้้ิึและสรางพระพทธรปยนองคใหญ่สงแปดวา นามวาพระศรสรรเพชญ์พรอมทงสรางเจดยประธานทรงระฆัง 2 องค ุู้ื์ู่ี้ั้ี์์โดยเจดยองคท 1 สรางทางทศตะวนออกเพอบรรจพระบรมอฐสมเดจพระบรมไตรโลกนาถพระราชบดา ี์์ี ้ิัื ุัิ็ิสวนเจดยองคท 2 สรางตรงกลางเพอบรรจพระบรมอฐสมเดจพระบรมราชาธราชท 3 (พระเชษฐาธราชตางมารดา)่ี์์ี ้ื ุัิ็ิี ิ่สวนเจดยองคท 3 สรางทางทศตะวนตกในสมยสมเดจพระบรมราชาธราชท 4 เพื อบรรจพระบรมอฐ่ี์์ี ้ิัั็ิี ุัิสมเดจพระรามาธบดท 2 สะทอนพทธปรชญาการบําเพ็ญทาน ศล ภาวนาเพื อการบังเกดในภพภมทด็ิีี ุ้ัีิูิี ี

Ç´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­ÑÇ´¾Ø·ä¸ÈÇÃàÑ-๔-YouTube

เสนทางสายพระบรมสารรกธาตจกรวาลวทยา้ีิุัิวดพทไธศวรรย ัุ์วดพทไธศวรรย ในพระราชพงศาวดารกรงศรอยธยา ไดกลาวถงสมเดจพระรามาธบดท 1 ัุ์ุีุ้่ึ็ิีี โปรดใหสรางวดพทไธศวรรยในป พ.ศ. 1896 ทบรเวณพระราชวงเดมกอนการสถาปนากรงศรอยธยา ้้ัุ์ี ิัิุ่ีุโดยเลอกบรเวณตาบลเวยงเหลก ใหสถาปนาวหารและมหาธาตเป นอารามชอวาวดพทไธศวรรย ืิํี็้ิุื ่ัุ์ศาสนสถานทโดดเดนคอ เจดยทรงปรางค ลกษณะปรางคไดรบอทธพลแบบปราสาทเขมรตามคตเดมคอี ่ืี์์ั์้ัิิิิืเขาพระสเมรเปนทประทบของเทพเจาผย งใหญ่ โดยจาลองตวอาคารหรอเรอนธาตซอนเปนชนข นไปตามลาดบ ุุี ัู้้ิํัืืุ้ัึํัคอวมานของเทพเจาและเทพรกษาประจาทศตาง ๆ ปรางคประธานมหองครรภธาต ืิ้ัํิ่์ีุ้ภายในมเจดยทรงปราสาทยอดบรรจพระบรมสารรกธาตทสรางตงแตสมยอยุธยาตอนตนอายุ 407 ป ีี์ุีิุี ้ั่ั้สะทอนแนวคดคตจกรวาลวทยา ภพภมอนเปนทอยู่ของบุคคลผู้ทาความดบงเกดในภพภมทด้ิิัิูิัี ํีัิูิี ี

Ç´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­ÑÇ´äªÂDz¹ÒÃÒÁÑÑ-๕-YouTube

เสนทางสายพระบรมสารรกธาตจกรวาลวทยา้ีิุัิวดไชยวฒนาราม ััวดไชยวฒนาราม ในพระราชพงศาวดารฉบบพันจนทนมาศ ไดกลาวถงป ทสมเดจพระเจาปราสาททอง ััััุ้่ึี ็้เสดจข นครองราชยในป พ.ศ. 2172 ทรงสถาปนาวดไชยวฒนารามข น โดยมขอความวา บรเวณบ้านสมเดจพระพนปหลวง็ึ์ััึี้่ิ็ัพระเจาอยหวใหสถาปนาสรางมหาธาตเจดย มระเบยงรอบและมมระเบยงกระทาเปนเมรทศ เมรราย และมอโบสถ ู้่ัุ้้ี์ีีุีํุิุีุวหาร การเปรยญ สรางกฏถวายพระสงฆ ทรงใหนามวาวดไชยวฒนาราม เพื ออทศพระราชกศลแดพระราชมารดาิีุ้ิ์้่ััุิุ่ทส นพระชนมกอนการข นครองราชย และเพอเป นทพํานกของพระราชาคณะฝ ายอรญวาส ถอเปนวดประจารชกาลของี ิ์่ึ์ื ี ััีืัํัพระองค เพอแสดงบญบารมทสามารถปราบดาภเษกข นเถลงราชสมบัต ความโดดเดนของวดไชยวฒนารามคอแผนผง์ื ุีี ิึิิ่ััืัของวดทสรางตามคตจกรวาล มปรางคประธานเป นแกนกลางจกรวาลแทนเขาพระสเมร มีปรางคบรวารแทนทวปัี ้ิัี์ัุุ์ิีทง ๔ เมรทศเมรรายแทนจกรวาลอน ความย งใหญ่ของวดนแสดงถงพระราชอานาจของสมเดจพระเจาปราสาททองทมัุิุัื ิัี ึํ็้ี ีชยชนะตออาณาจกรเขมร สะทอนหลกพทธปรชญากตญ กตเวทตาธรรมั่ั้ัุััูิ

Ç´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­ÑÇ´¾¹­àªÔ§ÇÃÇËÒà ÑÑÔ-๖-YouTube

เสนทางสายอรยสจ ๔ ทางแหงความดบทกข์้ิั่ัุวดพนญเชงวรวหาร ััิิวดพนญเชงวรวหาร วดนไมปรากฏหลกฐานวาใครเปนผู้สราง ศาสนวตถทโดดเดนคอ พระพทธรปองคใหญ่ทเรยกวาััิิัี ่ั่้ัุี ่ืุู์ี ี่หลวงพอโต หลกฐานในพระราชพงศาวดารฉบบหลวงประเสรฐอกษณนต บนทกไววา ่ััิัิิัึ้่“ลศกราช 686 ชวดศกแรกสถาปนาพระพทธเจาพแนงเชง” แสดงใหเหนวาพระพุทธรปเจาพแนงเชงสรางข นุัุ้ิ้็ู่้ิ้ึเมอ พ.ศ. 1867 กอนสมเดจพระรามาธบดท 1 ทรงตงกรงศรอยธยาเปนราชธาน 26 ป เปนพระพทธรปศลปะอทอง ื ่็ิีี ัุีุีุูิู่ปางมารวชย ประทบขดสมาธราบ พระหตถขวาวางควาบนพระชานขวา น วพระหตถเหยยดตรงชลงพระธรณ ิัััิั์ุิั์ีี ีพระหตถซายวางหงายบนพระเพลา พระพทธรปปนปนลงรกป ดทอง หนาตกกวาง 14 เมตร สงจากทบเกษตรถงั์ุูู้ั้ัู้ัึยอดพระรศม 19.30 เมอพ.ศ. 2394 พระบาทสมเดจพระจอมเกลาเจาอยู่หว โปรดใหบรณะหลวงพอโตัีื ็้้ัู้่และพระราชทานนามวา พระพทธไตรรตนนายก สะทอนคตคาสอนเรองการชนะมารตรสรอรยสจ 4ุ่ั้ิํื ัู้ิั

Ç´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­ÑÇËÒþÃÐÁ§¤Åº¾ÔµÃÔ-๗-YouTube

เสนทางสายอรยสจ ๔ ทางแหงความดบทกข์้ิั่ัุวหารพระมงคลบพตร ิิวหารพระมงคลบพตร ตงอยในพนทอทยานประวตศาสตร อาเภอพระนครศรอยธยา บรเวณพระราชวงโบราณ ิิัู่ื ี ุัิ์ํีุิัทศใตของวดพระศรสรรเพชญ์ ภายในวหารเปนทประดษฐานพระมงคลบพิตร พระพทธรปขนาดใหญ่ สนนษฐานวาิ้ัีิี ิุูัิ่สรางในสมยอยธยาตอนตน และไดรบความเสยหายเมอเสยกรงศรอยธยาครงท 2 และไดรบการบูรณะใหมดวยทองสารด้ัุ้้ัีื ีุีุัี ้ั่้ํิหมทองแบบองคทเหนในปจจบน พระมงคลบพิตรเปนพระพุทธรปปางมารวชย หลอดวยทองสารด ลงรกป ดทอง ุ้์ี ็ุัูิั่้ํิัมแกนเปนอฐ สวนผวนอกบดวยสารด ทาเปนทอนแลวนามาเชอมกน สง 12.54 เมตร หนาตกกวาง 4 วาเศษ มลกษณะีิ่ิุ้ํิํ่้ํื ัู้ั้ีัศลปะอทองผสมกบสโขทยปรากฏหลกฐานการสรางวหารพระมงคลบพตรในป พ.ศ. 2155 สมยพระเจาทรงธรรม โปรดิู่ัุัั้ิิั้ใหชะลอองคพระมงคลบพตรจากทางทศตะวนออกมาทศตะวนตก เป นทประดษฐานในป จจบนและโปรดใหสรางมณฑป้์ิิัิัี ิุั้้สวมไว สะทอนพทธปรชญาปางมารวชย หมายถงชนะมารและประสบความสาเรจไดตรสรหลกสจธรรมคออรยสจ 4ุ้้ัิัึํ็้ัู้ััืิั

Ç´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­ÑÇ´ÃÒªºÃ³ÐÑÙ-๘-YouTube

เสนทางสายพระบรมสารรกธาตจกรวาลวทยา้ีิุัิวดราชบรณะ ัูวดราชบรณะ สรางในสมยสมเดจพระบรมราชาธราชท 2 (เจาสามพระยา) ราชวงศสวรรณภม ัู้ั็ิี ้์ุูิศาสนสถานทโดดเดนของวดคอปรางคประธาน สมเดจพระบรมราชาธราชท 2 (เจาสามพระยา) โปรดใหสรางี ่ัื์็ิี ้้้เมอป พ.ศ. 1967 ปรางคมมขยนยาวออกไปทางดานตะวนออก เป นตรมขคอทางเข้าสคหาปรางคไดปรางคประธานื ์ีุื ้ัีุืูู่์้์ตงอยตรงกลางของฐานไพท มเจดยบรวารและระเบยงคตลอมรอบ ปรางคนมความสมบรณ ัู่ีีี์ิี้์ี ีู์โดยดจากงานปนปนประดบทเกดจากการบรณะ มความแตกตางของสวนผสมปนทเปนพื นผวและสของเนอปน ููัี ิูีู่่ี ิีื ูสวนชองคหาของปรางคดานเหนอ ใต และตะวนตกเปนผนงอดมพระพทธรปยืนปนปนประดษฐานชองละ 1 องค ู่่์้ื้ััุีุููิ่์ทยอดปรางคชนลางประดบดวยรปครฑและยกษปนปน สะทอนคตพทธปรชญาการเพญทาน ศล ภาวนา ี ์ั่ัูุ้ั์ู้ิุั็ีเพอบงเกดในทพยวมานสคตโลกสวรรคจนถงความพนทกข์คอพระนพพานื ัิิิุิ์ึุ้ืิ

ÍØ·ÂÒ¹»ÃÐÇѵÔÈÒʵÃÊ⢷ÂØÑ

วดสระศรัี-๑๑-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีวดศรชมัีุ-๙-เสนทาง้สายอรยสจ ๔ ิัทางแหงความดบทกข์่ัุ“สจจธรรมนาชวต ร ตน เบิกบาน”ัํีิู้ื วดมหาธาตัุ-๑๓-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีวดตระพงเงนััิ-๑๕-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีวดศรสวายัี-๑๐-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีวดพระพายหลวงั-๑๔-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีวดชางลอมั้้-๑๒-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ี

Ç´ÈÃÕªØÁÑ-๙-YouTube

เสนทางสายอรยสจ ๔ ทางแหงความดบทกข์้ิั่ัุวดศรชม ัีุวดศรชมเปนกลมโบราณสถานขนาดใหญ่ในสมยสโขทย มหลกฐานปรากฏในศลาจารก พ่อขนรามคาแหง พ.ศ. 1835 ัีุุ่ัุัีัิึุํไดกลาวไววา “เบองตนนอนเมองสโขทยน มตลาดปสาน มพระอจนะ มปราสาท มปาหมากพราว มปาหมากกลาง” ้่้่ื ีืุัี ีีีี้ีพระอจนะนคงหมายถงพระพทธรปในมณฑปวดศรชม ความโดดเดนของวดศรชมคอมณฑปรปสเหลยมจตรส ี ึุูัีุ่ัีุืูี ี ัุัภายในประดษฐานพระพทธรปปนปนขนาดใหญ่ ชอวาพระอจนะหมายถงพระเปนทเคารพบูชา ประทบขดสมาธราบิุููื ่ึี ััิปางมารวชย หนาตกกวางประมาณ 11.30 เมตร ตรงประตทางเข้าไดเจาะเปนชองสงและผนงดานซายมทางเดนแคบ ๆิั้ัูู้้่ั้้ีิเขาไปภายในผนงเพอข นไปถงหลงคา และบนเพดานผนงดานในมภาพสลกบนหนชนวนกวา 50 ภาพเขยน้ัื ึึัั้ีัิ่ีเลาเรองชาดกและมอกษรไทยสมยสโขทยกากบ พระอจนะสะทอนขอคดคตธรรมคอ่ื ีััุัํั้้ิิืการตรสรอนตตสมมาสมโพธญานของพระพทธเจาเพื อชวยเหลอ สรรพสตวพนจากความทกขเขาถงความสขัูุ้ััิุ้่ืั์ุ้์้ึุ

Ç´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­ÑÇ´ÈÃÕÊÇÒÂÑ-๑๐-YouTube

เสนทางสายพระบรมสารรกธาตจกรวาลวทยา้ีิุัิวดศรสวาย ัีวดศรสวาย สรางราวพทธศตวรรษท 18 มการบรณะในสมยอยุธยา สมเดจกรมพระยาดารงราชานภาพ ทรงสนนษฐานัีุ้ี ีูั็ํุัิไววาวดนเดมเปนเทวสถานเรยกวาศรศวายะ หมายถงพระศวะ สนนษฐานวาเดมคงเป นโบสถพราหมณใชในพธโลชงชา้่ัี ิี่ีิึิัิ่ิ์์้ิี้ิ้บรเวณรอบนอกองคปรางคมคนาลอมรอบดานหลงเรยกวาสระลอยบาปตามลทธพราหมณ ส งกอสรางทสาคญคอิ์์ีู้้ัี่ัิ์ิ่้ี ํัืปรางคประธาน 3 องค ฐานกอดวยศลาแลง สวนบนกอดวยอฐ ตงหนหนาไปทศใต ฐานกวางดานละ 6.50 เมตร ์์่้ิ่่้ิัั้ิ้้้ปรางคนมแรงบนดาลใจมาจากปรางคทรงปราสาทแบบเขมรแตดดแปลงใหเขากบคตนยมและรสนยมของชางสโขทย์ี ีั์่ั้้ัิิิุ่ัปรางค 3 องคน สะทอนแนวคดของศาสนาฮนดเรองตรมรต เทพเจา 3 องคคอ ์์ี ้ิิูื ีูิ้์ืพระพรหม(ผสราง) พระนารายณ(ผปกปองรกษา) พระศวะ(ผทาลาย) เปรยบไดกบพทธปรชญาทางพระพทธศาสนาคอู้้์ู้ัิู้ํี้ัุัุือปปาทะ(การเกดข น) ฐต (การตงอย) และภงคะ (การดบไป)เป าหมายคอการไปเกดในภพภมทดตามคตจกรวาลวทยาุิึิิัู่ััืิูิี ีิัิ

Ç´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­ÑÇ´ÊÃÐÈÃÕÑ-๑๑-YouTube

เสนทางสายพระบรมสารรกธาตจกรวาลวทยา้ีิุัิวดสระศร ัีวดสระศร ไมปรากฏในหลกฐานทางดานเอกสารและศลาจารก แตเปนกลมโบราณสถานขนาดกลางทตงอยัี่ั้ิึุ่่ี ัู่บนเกาะกลางตระพงตระกวน ขดแตงและบรณะตามลาดบพ.ศ. 2496-2498 พ.ศ. 2508 และพ.ศ. 2525 ัุู่ํัส งปลกสรางทโดดเดนของวดคอเจดยประธานทรงระฆงมความสมบรณตลอดองค กอดวยอฐทงองค ิู้ี ่ัืี์ัีู์์่้ิั์ถอเปนสถาปตยกรรมททรงคณคา แสดงถงการตงมนอย่างถาวรของพระพทธศาสนาแบบลงกาวงศในสมยสโขทย ืี ุ่ึััุั์ัุัและฐานอโบสถกวางดานละ 10 เมตร ตงอยบนเกาะกลางสระนาดานทศตะวนออก มเสมาหนป กโดยรอบ “นา” ุ้้ัู่้ิัีิทอยรอบอโบสถ หมายถง ความบรสทธ ของเขตสงฆกรรม เรยกวานทสมา สะทอนคตทางพระพทธศาสนาจากอทกสมาี ูุ่ึิุิัี่ีี้ิุุีคอ ขอบเขตดนแดนทศกด สทธ และสาคญทสดของพระสงฆ์ ใชในการทาพิธสงฆกรรม ืิี ัิิิํัี ุ้ํีัอนเปนแบบแผนปฏบตทางพระวนยของพระสงฆเพื อปฏบตตามหลกไตรสกขาคอศล สมาธและปญญาัิัิิั์ิัิัิืีิ

Ç´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­ÑÇ´ªŒÒ§ÅÍÁь-๑๒-YouTube

เสนทางสายพระบรมสารรกธาตจกรวาลวทยา้ีิุัิวดชางลอม ั้้วดชางลอม เปนชอทตงในภายหลง ไมปรากฏชอในศลาจารกสมยสโขทย อาจเปนชอทราษฎรเรยกตามลกษณะั้้ื ี ัั่ื ิึัุัื ี ีัของเจดย ความโดดเดนของวดชางลอมคอเจดย์ประธานทรงระฆังทมฐานเจดยประดบชางปนป นคร งตวี์่ั้้ืีี ีี์ัู้ึัจานวน 32 เชอก ชางเป นสญลกษณของการคาจนพระพุทธศาสนาใหเจรญรงเรองตามคตแบบลงกา ํื้ัั์ุ้ิุ่ืิัและมลานประทกษณโดยรอบสาหรบประกอบพิธทางพระพทธศาสนา ในจารกหลกท 10 ศลาจารกวดชางลอมีัิํัีุึัี ิึั้้ดานท 1 จารกเหตการณสาคญ ทพอนมไสดา ขุนนางทจงรกภกดตอพระมหาธรรมราชาท 1 (ลไท) มจตศรทธาออกบวช้ี ึุ์ํัี ่ํี ััี่ี ิีิัในป พ.ศ. 1927 และอทศทดนสรางวหาร พระพทธรป หอพระไตรป ฎก ปลกตนพระศรมหาโพธ อทศบญกศลถวาย ุิี ิ้ิุูู้ีิุิุุเมอพระมหาธรรมราชาท 1 (ลไท) สวรรคต ชางเป นสตวมงคลดแลคาจนพระพุทธศาสนาื ี ิ้ั์ูุชาง ๓๒ เชอก สอถงอาการ ๓๒ ประการทอยู่ในรางกายของมนษยเป นเครองฝกจตใหเขาถงความสงบอยางสงสด้ืื ึี ุ่์ื ิ้้ึูุ่

Ç´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­ÑÇ´ÁËÒ¸ÒµØÑ-๑๓-YouTube

เสนทางสายพระบรมสารรกธาตจกรวาลวทยา้ีิุัิวดมหาธาต ัุวดมหาธาต ตงอยบรเวณใจกลางเมองในเขตอทยานประวตศาสตรสโขทย ัุัู่ิืุัิ์ุัสนนษฐานวา สรางโดยพอขนศรอนทราทตยเมอครงสถาปนาราชธานเป นแหงแรก นอกจากนนัิุ่้่ีิิ์ื ัี่ัศลาจารกพอขนรามคาแหง พ.ศ. ๑๘๓๕ มขอความวา “กลางเมองสโขทยน มพหาร มพระพทธรปอนราม” ิึุ่ํี้่ืุัี ีิีุูัมหาธาตเจดยทรงพมขาวบณฑหรอทรงดอกบวตม ถอเป นเอกลกษณศลปะสโขทยแท ตงอยกลางวดุี์ุ่้ิ์ืัูืั์ิุั้ัู่ัสวนแผนผงการตงวดเปนแบบคตจกรวาลวทยา มเจดยประธาน วหาร มณฑป อโบสถ และเจดย์ราย 200 องค ่ัััิัิีี์ิุี์เจดยประธานทรงพมขาวบณฑเปนสญลกษณแสดงถงเจดยจฬามณในสวรรคชนดาวดงส ี์ุ่้ิ์ัั์ึี์ุี์ัึ์เปนทประดษฐานพระเกศาและพระเขยวแกวของพระพุทธเจา ี ิี ้้สะทอนคตธรรมการกราบไหวพระบรมสารรกธาตเป นการบําเพ็ญทาน ศล ภาวนา ย าเตอนใหละโลภ โกรธ หลง้ิ้ีิุีื้

Ç´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­ÑÇ´¾ÃоÒÂËÅǧÑ-๑๔-YouTube

เสนทางสายพระบรมสารรกธาตจกรวาลวทยา้ีิุัิวดพระพายหลวง ัวดพระพายหลวง ตงอยนอกกาแพงเมองสโขทยดานทศเหนอประมาณ 1 กโลเมตร ในเขตตาบลเมองเกา ััู่ํืุั้ิืิํื่อาเภอเมอง จงหวดสโขทย โบราณสถานสาคญเกาแกทสดคอพระปรางคศลปะอทธพลเขมร 3 องค ํืััุัํั่่ี ุื์ิิิ์ปจจบนเหลอเพยงองคเดยวทคอนขางสมบรณอก 2 องคพงดวยกาลเวลา ทองคปรางคมลวดลายปนปนประดบุัืี์ีี ู่้์ี์ั้ี ์์ีูัเลาเรองตามพทธประวตเหมอนกบวดปราสาททวดพระศรรตนมหาธาต ลพบุร และปราสาทปาลไลย ่ื ุัิืััี ัีัุีิ์ในเมองพระนครหลวงของเขมร ซงเปนส งยนยนวาในกลางพทธศตวรรษท 18 ชมชนสโขทยมวฒนธรรมรวมกบเขมรืึ ิืัุ่ี ุุัีั่ัในสมยพระเจาชยวรมนท 7 และมความเกยวของกบเมองละโวในทราบลมแมนาภาคกลางของประเทศไทย ั้ััี ีี ้ัื้ี ุ่่การผสมผสานพหวฒนธรรมแบบสโขทยลพบรและเขมรของวดพระพายหลวง สอถงคตพทธปรชญาคอการอยรวมกนุัุัุีัื ึิุัืู่่ัอยางสนตภาพ ประกอบดวย สนตภาพทางกาย สนตภาพทางสงคมสนตภาพทางจตใจและสนตภาพทางสตปญญา่ัิ้ัิัิััิิัิิ

Ç´¾ÃÐÈÃÕÊÃÃྪ­ÑÇ´µÃоѧ৹ÑÔ-๑๕-YouTube

เสนทางสายพระบรมสารรกธาตจกรวาลวทยา้ีิุัิวดตระพงเงน ััิวดตระพงเงน ตงอยภายในกาแพงเมอง รมขอบตระพงเงิน ดานทศตะวนตก ส งปลกสรางทโดดเดนคอััิัู่ํืิั้ิัิู้ี ่ืเจดยประธานทรงพมขาวบณฑ หรอทรงดอกบวตม ตงอยู่บนฐานสงหลายชนซอนกนข นมาี์ุ่้ิ์ืัูัูั้ัึโดยเฉพาะทเรอนธาตมซมจระนาประดษฐานพระพทธรปประทบยืนปางลลาทง 4 ทศ สภาพสมบรณ ี ืุีุ้ํิุูัีัิู์ฐานวหาร 7 หอง ตงอยดานหนาของเจดย กอดวยอฐ มเสาศลาแลง ทฐานชกชมพระพุทธรปปนป นประดษฐานอย ิ้ัู่้้ี์่้ิีิี ุีีููิู่และมฐานเจดยรายขนาดเลก 3 องค มเจดยทรงวมานยอดหกมซมพระพทธรปปนปนประดษฐานอยู่ทง 4 ทศ มบ่อนาีี์็์ีี์ิัีุุูู้ิัิีโบราณ ตงอยดานทศเหนอของวหาร คนาเปนแนวยาวโอบลอมกลมโบราณสถานไว 3 ดาน คอทศเหนอ ัู่้ิืิูุ้่้้ืิืทศตะวนตก และทศใต โดยคนากวาง 10 เมตร ลอมรอบพื นทกวางยาวดานละ 100 เมตร เจดยทรงดอกบัวตมสอถงิัิู้้้ี ้้ี์ูื ึบพนมตการเสดจบงเกดข นของพระพทธเจาบนโลกมนษยนามาซงความอดมสมบรณทางสตปญญา คณธรรม ศลธรรมุิิ็ัิึุุ้์ํึ ุู์ิุี

ÍØ·ÂÒ¹»ÃÐÇѵÔÈÒʵÃÈÃÕʪ¹ÒÅÂÑÑ

วดเจดยเจดแถวัี์็-๑๘-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีวดนางพญาั-๑๖-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีวดสวนแกวอทยานนอย วดสวนแกวอทยานใหญ่ัุ้้-๒๐-วดเขาสวรรณครัุีี-๒๒-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีวดเขาพนมเพลงัิ-๑๗-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีัุ้-๒๑-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ีวดพระศรรตนมหาธาตเชลยงัีัุี-๒๓-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพื อ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ีวดชางลอมั้้-๑๙-เสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพื อ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ีเสนทาง้สายพระบรมสารรกธาตีิุจกรวาลวทยาัิ“ไหวพระธาต เพอ ทาน ศล ภาวนา”ุ้ื ี

Ç´¹Ò§¾­ÒÑ-๑๖-YouTube