TTA Tibbiyotnoma gazetasi (2021-yil noyabr)

TIBBIYOTNOMA TOSHKENT TIBBIYOT AKADEMIYASI NASHRI № 10 2021 YIL 22 NOYABR TIBBIYOT XODIMLARI KUNI JONKUYAR MUNOSABATI BILAN BAYRAM TABRIGI SHIFOKORLAR Inson sog‘lig‘ini asrash va borib, buyuk jasorat ko‘rsatib kelmoqdalar. 2006 yildan buyon mustahkamlashdek ishga o‘z hayotini Toshkent tibbiyot akademiyasi sog‘liqni har yili noyabr oyining bag‘ishlagan siz, azizlarni Tibbiyot xodimlari ikkinchi yakshanbasi kuni munosabati bilan chin qalbimdan saqlashning zamonaviy yo‘nalishlari bo‘yicha mamlakatimizda tabriklayman. Sizlarning timsolingizda malakali kadrlar tayyorlaydigan nufuzli oliy tibbiyot xodimlari xalq salomatligi yo‘lida o‘z halovatidan ta’lim muassasalardan biri hisoblanadi. kuni sifatida nishonlab kechib, kunni tunga ulab, fidokorona mehnat Bugungi kunda akademiyaning professor- kelinmoqda. qilayotgan sharafli kasb egalarini ko‘ramiz. o‘qituvchilari yoshlarga ta’lim bermoqda. Oliy ta’lim muassasasi dunyoning nufuzli Toshkent tibbiyot akademiyasi Eng mashaqqatli va shu bilan birga sharafli klinikalar, ilm-fan markazlari bilan ta’lim va ilmiy-pedagogik jamoasi joriy yilda kasblardan biri shifokorlik kasbi hisoblanadi. ilmiy sohalarda hamkorlik qilayotganini alohida kasb bayramini Alisher Navoiy Chunki, bizning mahoratimiz, malakamiz, ta’kidlash joiz. Bu jarayonda yosh o‘qituvchi nomidagi Davlat akademik katta mas’uliyatimiz insonlarning hayoti va taqdirida va magistrlarning malakasini oshirish, bilim teatrida nishonladi. o‘rin egallaydi. Yurtimiz hududida qadimdan va tajriba almashish, mamlakatimiz ilm-fani ko‘plab shifo maskanlari, tibbiy madrasalar va tibbiyoti yutuqlarini xalqaro miqyosda keng Tadbir avvalida akademiya rektori, faoliyat yuritgan. Abu Ali ibn Sino kabi targ‘ib etishga alohida e’tibor qaratilmoqda. professor Alisher Shodmonov o‘z mutafakkir bobolarimiz yaratgan bebaho vazifalarini sidqidildan, fidokorona, asarlar, ularning dori-darmon tayyorlash va Bu kabi ulkan vazifalar oldimizda turgan matonat bilan bajarayotgan davolash usullari butun jahonda mashhur ekan, siz azizlarni, o‘z kasbiga fidoyi bo‘lgan tibbiyot xodimlariga salomatlik va bo‘lgan. kasb egalarini – Toshkent tibbiyot akademiyasi muvaffaqiyatlar tiladi. Xalqimiz ma’muriyati va jamoasi nomidan “Tibbiyot salomatligi yo‘lida o‘z huzur- Jamiyatimizning barcha sohalari qatorida, xodimlari kuni” bayrami bilan chin yurakdan halovatidan kechib, kechani kecha, mamlakatimizda tibbiyotning rivojlanishi, samimiy qutlaymiz. Xalq salomatligi yo‘lidagi kunduzni kunduz demay faoliyat olib sifatli tibbiyot xizmatlaridan foydalanishlari, ishlaringiz hamisha bardavom bo‘lsin! borayotgan fidoyi shifokorlar sha’niga shifokorlarning bilimlari, ko‘nikmalari, tahsinlar aytildi. mahoratlarini oshirishlari uchun keng Qadrli tibbiyot xodimlari! Qutlug‘ imkoniyatlar yaratib kelinmoqda. kasb bayram bilan yana bir bor samimiy (Davomi 2-betda) muborakbod etib, barchangizga sihat- Dunyoda bo‘lgani kabi mamlakatimiz salomatlik, ulkan zafarlar, oilaviy baxt-saodat, ham COVID-19 pandemiyasini boshidan xonadonlaringizga fayzu baraka tilab qolaman. o‘tkazmoqda. Bu sinovli davrda shifokorlarimiz o‘z mahorat va mas’uliyatlarini namoyon etib, Bayramingiz muborak bo‘lsin! ko‘rinmas yov bilan mardonavor kurash olib Alisher SHADMANOV, Toshkent tibbiyot akademiyasi rektori Hikmat Konstitutsiya – baxtimiz kafolati Hikmat

TIBBIYOTNOMA2 № 10 2021 YIL 22 NOYABR JONKUYAR SHIFOKORLAR (Boshi 1-betda) pedagogik faoliyatni birga olib borish akademiya jamoasidan yanada Darhaqiqat, ular chindan ham mahorat, bilim, shijoat talab etadi. davrimiz qahramonlari, el boshiga ish tushganida o‘z burchini ortig‘i O‘z kasbiga sadoqati cheksiz bilan bajara olgan xaloskorlardir. Ular ana shunday shifokorlarga zimmasidagi mas’uliyat ham zalvorli, tashakkurnomalar va esdalik sovg‘alari ham sharaflidir. Yangi O‘zbekistonning topshirildi. Teatr jamoasi tomonidan yangicha taraqqiyot yo‘lidan konsert dasturi namoyish etildi. borayotgan oliy tibbiy ta’lim tizimida faoliyat yuritish, ham shifokorlik ham Mohigul QOSIMOVA, O‘zA 18 noyabr – O‘zbekiston Respublikasi davlat bayrog‘i qabul qilingan kun BAYROGʻIMIZ – MILLIY GʻURURIMIZ O‘zbek xalqining buyuk davlat barpo etish g‘oyasi, salohiyati va umuminsoniy qadriyatlarga sodiqligi, eng avvalo, davlat ramzlari va timsollarida ifodasini topgan. Shuning uchun ham ota-bobolarimiz va barqarorlik delegatsiyalarini O‘zbekistonda qabul ramzlar va timsollarga hurmat va timsoli bo‘lib, yosh qilish marosimlarida ko‘tariladi. ehtirom ko‘rsatganlar. Ajdodlarimiz mustaqil davlat davlat timsollari va ramzlari uchun yo‘lining charog‘on O‘zbekiston bayrog‘i O‘zbekiston o‘z jonlarini ham fido etganlar. Jangu bo‘lishi. Qizil yo‘llar Prezidenti qarorgohi Oqsaroy, jadallarda bayroqning qulashi yoki – kuch tiriklik O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi dushman qo‘liga o‘tishi mag‘lubiyat ramzidir ya’ni har binolariga ilib qo‘yilgan. Sportchilarimiz bilan barobar turgan. bir tirik jonning qon jahon sport musobaqalarida tomirida oqayotgan g‘oliblikni qo‘lga kiritib, shohsupaga Kelajagi buyuk, mustaqil davlat qonimiz, yashil ko‘tarilgan paytda ham O‘zbekiston barpo etilishi bilan “O‘zbekiston rang – orombaxsh bayrog‘i yuqoriga ko‘tariladi. Shu Respublikasi davlat bayrog‘i tabiat timsoli. Hozirgi vaqtda butun boisdan mamlakatimiz va jahon to‘g‘risida”gi Qonun 1991 yilning 18 dunyoda atrof-muhitni muhofaza qilish uzra bayrog‘imizning ko‘tarilishi, noyabrida O‘zbekiston Respublikasi harakatlari keng yoyilmoqda, uning bir tomondan, davlatimiz shon- Oliy Kengashining VIII sessiyasida ramzi ham yashil rangdir. Yarim shuhratini ko‘tarsa, ikkinchi tomondan qabul qilindi. O‘zbekiston Respublikasi oy – O‘zbekiston xalqining ko‘p barchamizga quvonch, faxrlanish, davlat bayrog‘i ramzi mamlakatimiz asrlik an’analari, yulduzlar musaffo g‘urur bag‘ishlaydi. hududida ilgari mavjud bo‘lgan g‘oyat osmonning tinchlik ramzidir. Ya’ni bu qudratli saltanat bayrog‘lariga xos o‘lkada barkamollik, mukammallik N.HAKIMOVA bo‘lgan eng yaxshi an’analarini davom timsoli hisoblanadi. ettirgan holda, Respublika tabiatiga xos xususiyatlarini xalqimizning milliy Respublikamiz davlat bayrog‘i va madaniy o‘zligini ham aks ettirdi. Nyu-York shahrida joylashgan Bayrog‘imizda xalqimizning xohish- B i r l a s h g a n M i l l a t l a r Ta s h k i l o t i irodasi, aql-salohiyati, milliy o‘tmishimiz qarorgohi va dunyodagi suveren an’analari ya’ni moviy rang – mangu davlatlar bayrog‘lari qatorida osmon, musaffo suv ramzi sharqda turibdi. Bundan tashqari, xorijiy azaldan qadrlangan. Amir Temur ham mamlakatlarda Prezidentimiz o‘z bayrog‘iga shu rangni tanlagani boshliq davlat delegatsiyasini qabul tarixdan ma’lum. Oq rang – tinchlik qilish marosimlari, chet el davlatlar Hikmat Davlat ramzlari har bir xalqning mustaqilligi, Hikmat ozodligi, tinchligi va barqarorligi timsoli

TIBBIYOTNOMA № 10 2021 YIL 22 NOYABR 3 Xalq salomatligini muhofaza qilish, sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, jismoniy sog‘lom va ma’naviy barkamol yosh avlodni tarbiyalash doimo hukumatimizning diqqat-e’tiborida. Aholi orasida sog‘lom turmush alohida urg‘u berildi. Shu bilan birga olish a’zolarining surunkali kasalliklari tarzini olib borish, zararli odatlardan xalqimiz salomatligini ta’minlash 3 foiz aniqlangan. Bularning barchasi v o z k e c h i s h , s o g ‘ l o m b o ‘ l i s h , bundan keyin ham bosh vazifa bo‘lib esa tibbiyot xodimlari oldiga birlamchi jismoniy va ruhiy jihatdan uyg‘un qolishi ta’kidlandi. Shu maqsadda bo‘g‘inda yuksak mas’uliyat bilan kamol topishga intilishga yo‘naltirilgan tibbiyot sohasini yuqori samara mehnat qilib, aholi salomatligini tiklash, hayotiy falsafani shakllantirishni bilan ishlaydigan tizimga aylantirish, muhofaza qilish borasida insonlarda amalga oshirish respublikamizning tibbiyot sohasiga yo‘naltiriladigan o‘z sog‘lig‘iga e’tibor bilan yondashish, barcha tibbiyot xodimlari oldiga ham mablag‘larni 2 barobar oshirish ularda tibbiy madaniyatni va sog‘lom bir qator vazifalarni bajarish kabi va kelgusi besh yillikda oliy toifali turmush tarzini shakllantirishga mas’uliyatni qo‘ymoqda. Sog‘liqni shifokorlar maoshini ming dollarga erishish, ularni kundalik turmushda saqlash tizimida izchillik bilan amalga yetkazish mo‘ljallanayotganligi, qo‘llay olishlari va unga qat’iyan rioya oshirilayotgan islohotlar ham yurtimizda tibbiyotning birlamchi bo‘g‘ini orqali etishlarini nazorat qilib borish muhim inson umri, uning sihat-salomatligi oliy tibbiy profilaktika, oilaviy shifokorlar ahamiyat kasb etadi. Jahon sog‘liqni qadriyat sifatida e’tirof etilayotganligi, rolini oshirishga alohida e’tibor berilishi saqlash tashkilotining ma’lumotlariga ayniqsa, hozir “ko‘rinmas dushman” belgilangan. Ushbu yo‘nalishda ko‘ra, sog‘lom turmush tarzi rioya – koronavirus pandemiyasi davrida kasalliklarning oldini olish masalasiga etilsa, 80 foiz yurak-qon tomir tizimi shifokorlarimizning kasbiy jasorati, ham alohida e’tibor qaratilgan. kasalliklari, qandli diabetning 2-turi va yuksak mas’uliyati amalda yanada Zotan, oxirgi yillarda butun dunyoda o‘sma kasalliklarining 40 foiz oldini olish ulug‘lanayotganligini ko‘rsatmoqda. yurak qon-tomir tizimi, endokrin va mumkin ekan. Shu bilan birga tizim Ta r a q q i y o t moddiy-texnika bazasining muttasil strategiyasining yaxshilanishi, yetuk to‘rtinchi yo‘nalishida aholining keng XALQ SOGʻLIGI –mutaxassislarni qatlamlarining jismoniy tarbiya va sport bilan tayyorlashga e’tibor va shug‘ullanishini, ayniqsa tibbiyot xodimlarining bolalarni sportga jalb har tomonlama etishni faollashtirish, musobaqalar, ommaviy YURT BOYLIGI…qo‘llab-quvvatlanishi sport va sog‘lomlashtirish tadbirlarini o‘tkazishni tashkil etish ishlarini amalga natijasida sohada oshirish ham muhimligi ta’kidlangan. ulkan o‘zgarishlar yuz bermoqda. Zotan, sport mashg‘ulotlari va O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning lavozimga kirishish tantanali marosimiga bag‘ishlangan Oliy Majlis onkologik kasalliklarning soni oshib musobaqalarida qatnashish borayotganligi va ularning ayniqsa salomatlikni mustahkamlash va umumiy yosharayotganligi va natijada o‘lim va nogironlikning oshib borayotganligi kuzatilmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash palatalari qo‘shma majlisidagi “Yangi tashkilotining ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi 2016 yilda dunyo bo‘yicha 40 million asosida demokratik islohotlar yo‘lini o‘lim holati yuqumli bo‘lmagan jismoniy rivojlanishining yaxshi vositasi qat’iy davom ettiramiz” nutqi ham kasalliklar tufayli yuz bergan bo‘lib, sanaladi, qolaversa, sport dadillik, mamlakatimiz taraqqiyoti, xalqimiz bu barcha o‘limning 70 foizini tashkil shijoatkorlik, chidamlilik, intizomlilik, farovonligi uchun muhim ahamiyat kasb etgan. O‘lim holatlarining anchagina g‘alabaga bo‘lgan irodani, samarali etadi. Yangi O‘zbekiston taraqqiyot qismi, jumladan, dunyo bo‘yicha barcha mehnat faoliyati va Vatan himoyasi strategiyasi yetti yo‘nalishdan iborat etib o‘limning 27 foiz, yuqumli bo‘lmagan uchun zarur fazilatlarni tarbiyalaydi. belgilandi. Mazkur hujjatda “Harakatlar kasalliklarning esa 38 foizi erta, ya’ni Sport bilan doimo shug‘ullanish – strategiyasidan – Taraqqiyot strategiyasi 30 yoshdan 70 yoshgacha bo‘lgan aholi hayotbaxsh optimizm bilan to‘lib- sari” degan tamoyil asosiy g‘oya orasida qayd etilgan. O‘zbekistonda toshgan, kasalliksiz qarilikdir. va bosh mezon sifatida belgilangan esa har yili barcha o‘lim holatlarining Zero, sog‘liq har bir odamning ulkan hamda “inson – jamiyat – davlat” degan 78 foizi yuqumli bo‘lmagan kasalliklar boyligi, xalq sog‘lig‘i esa yurt boyligi hisoblanadi. yangi tamoyil faoliyatining amalga tufayli yuz bermoqda. oshirilishining asosi hisoblanadi. 2017 yilda jinsi va yoshi bo‘yicha Azim JABBAROV, Yangi O‘zbekiston taraqqiyot standartlashtirilgan o‘lim sabablari 2-son fakultet va gospital strategiyasining to‘rtinchi yo‘nalishida umumiy tuzilmasida birinchi o‘rinni terapiya kafedrasi mudiri, sifatli ta’lim-tarbiya masalasi doimiy yurak qon-tomir tizimi kasalliklari 69 tibbiyot fanlari doktori e’tibor markazida bo‘lish, bunda foiz, shu jumladan yurak ishemik Shoira QODIROVA, asosiy rol o‘ynaydigan yuksak kasalligi, arterial gipertoniya va ularning 2-son fakultet va gospital malakali muallim va murabbiylar, asoratlari: miokard infarkti, insult, terapiya kafedrasi katta p r o f e s s o r - o ‘ q i t u v c h i l a r, h a q i q i y keyingi o‘rinlarda onkologik kasalliklar o‘qituvchisi, ziyolilar jamiyatimizga kerakligiga 8 foiz, qandli diabet 3 foiz va nafas oliy toifali shifokor Hikmat Asosiy Qomusimiz – baxtimiz poydevori Hikmat

TIBBIYOTNOMA4 № 10 2021 YIL 22 NOYABR QOMUSIMIZDA QONUN USTUVORLIGI VA UMUMINSONIY QADRIYATLAR «Qayerda qonun hukmronlik qilsa, shu yerda erkinlik bo‘ladi\" Amir TEMUR Jahon hamjamiyatida har qanday e’tirof qilingan. Bundan tashqari, davlat xalqning irodasi ifoda demokratik davlatning tutgan o‘rni, etishi uning manfaatlari yo‘lida xizmat qilishi ta’kidlanadi. e’tibori, obro‘si uning qonunlariga bog‘liq. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida qonunlarning ustuvorligi ta’minlangan. Davlat uning organlari, mansabdor Zotan Konstitutsiya davlatni davlat, millatni millat va shu shaxslar, jamoat birlashmalari, fuqarolar, konstitutsiya va davlatda qonunlarning ustuvorligi, inson huquqlari, erkinliklari qonunlarga muvofiq ish ko‘radilar (15-modda). Bu qoida ulug‘ oliy qadriyat ekanligi bilan dunyoga tanitadi. Konstitutsiyamizning davlat arbobi Amir Temurning “Qayerda qonun hukmronlik qilsa yaratilish tarixiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, Turkistonda shu yerda erkinlik bo‘ladi”, degan g‘oyaga aynan mosdir. o‘tgan yillarda jahon tajribasiga muvofiq tarzda bir nechta konstitutsiyalar ishlab chiqildi. Lekin ular o‘z mazmun-mohiyatiga O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qudratli ma’naviy ko‘ra boshqa davlatlarning milliy respublikalar sharoitiga axloqiy kuchga ega. Unda avvalo insonparvarlik, adolat g‘oyalari muvofiqlashtirib tuzilgan, haqiqiy hayotiy kuchga ega bo‘lmagan kafolatlangan. Buni Konstitutsiyaning boshidan to oxirigacha konstitutsiyalarning nusxasi edi. butun mazmunga singdirib yuborilgan umuminsoniy qadriyat va g‘oyalar – adolat, haqiqat, tenglik, birodarlik, insonga g‘amxo‘rlik, O‘zbekistonning yangi Konstitutsiyasini yaratish g‘oyasi xalqlar va millatlararo totuvlik, do‘stlik, mamlakat va dunyo 1990 yilda Mustaqillik deklaratsiyasini qabul qilinishi bilan xalqlari birodarligi kabilar ochiq-oydin tasdiqlaydi. bevosita bog‘liq. Mazkur Deklaratsiyasi qabul qilinishi barobarida davlatimizning yangi konstitutsiyasi ishlab chiqilishi lozim, degan Bu bejiz emas, albatta. Chunki xalqimiz umuminsoniy xulosaga kelindi. 1991 yil boshlaridayoq konstitutsiyaning qadriyatlar beshigini tebratgan xalqdir. Dunyo madaniyati va g‘oyaviy mag‘zi, ya’ni kontseptsiya tayyorlash ustida ish olib sivilizatsiyasiga sohibqiron Amir Temur, Ulug‘bek, Bobur, Ibn borildi. Komissiya tomonidan ma’qullangan kontseptsiya asosida Sino, Alisher Navoiy, Al-Xorazmiy, Beruniy, Imom Buxoriy, bo‘lajak Bosh Qomusimizning loyihasini yaratishga kirishildi. Bahouddin Naqshband, Yassaviy kabi ulug‘ zotlar munosib hissa O‘zbek xalqining tarixiy, milliy va ma’naviy xususiyatlari imkon qo‘shib, dunyoga tanitdi. Shuni alohida ta’kidlash joizki, Asosiy qadar to‘laroq aks ettirilgan loyiha puxta ishlovlardan so‘ng Qonunimiz jahondagi eng mukammal konstitutsiyalardan biri umumxalq muhokamasi uchun matbuotda e’lon qilindi. ekanligini butun dunyo tan oldi. U har jihatdan ixcham va keng qamrovliligi, xalqchilligi bilan alohida ajralib turadi. Unda, ayniqsa, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi yuridik hujjat umumjahoniy tajribalar, demokratik tamoyillar, milliy davlatchilik hisoblanadi. Uning qoidalari hamisha hukmronlik, birinchi ta’sis merosi bo‘lgan “Avesto”dan tortib, “Temur tuzuklari”gacha bo‘lgan kuchga egadir. Boshqa qonunlarning hammasi u yoki bu tarzda an’anaviy prinsiplari asosida shakllantirilganligi e’tiborga molikdir. Konstitutsiyaviy me’yorlar asosida yaratiladi, uni rivojlantiradi va ro‘yobga chiqaradi. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi davr va zamon talablari asosida hozirgi kunda Yangi O‘zbekistonning bosh Konstitutsiya asosida normativ-huquqiy hujjatlar ishlab chiqiladi. tamoyili jamiyatimizda xalq manfaatlari yo‘lida islohotlarni olib O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida mustaqillikning borish, inson huquqlarini, barqarorlikni va har bir oilani munosib dastlabki yillarida respublikada joriy etilgan va hayot sinovi hayot kechirishini, barcha fuqarolarning ishonchli istiqbolini tajribasidan o‘tgan yangi konstitutsiyaviy institutlar va boshqaruv belgilab bermoqda. idora tizimi: Prezidentlik boshqaruvi, hokimlik instituti, Konstitutsiyaviy nazorat, saylov tizimidagi o‘zgarishlar, ko‘p Sh.YUNUSOVA, partiyaviylik, mulkchilik shakllarining xilma xilligi o‘z aksini topdi. TTA Akademik litseyi ijtimoiy fanlar kafedrasi Shu o‘rinda Konstitutsiyaning boshidan oxirigacha xalqchillik o‘qituvchisi ruhi bilan sug‘orilganini ta’kidlash joiz. Xalq ommasining azaldan orzu qilgan o‘z taqdirini o‘zi belgilash kabi ezgu niyati unda belgilangan. Shu bois Konstitutsiya xalq hokimiyati prinsipiga asoslanadi va uni mustahkamlaydi. Xalq hokimiyati degan ibora butun hokimiyat amalda va yuridik jihatdan xalqniki ekanligini anglatadi. Shuni alohida ta’kidlash kerakki, demokratizm – Konstitutsiyaning asosiy prinsiplari hisoblanadi. Konstitutsiyaning muqaddimasida xalqning demokratiya g‘oyalariga inson huquqlari va ijtimoiy adolatga sadoqatli ekanligi Hikmat Konstitutsiya – qomusimiz, faxrimiz Hikmat

TIBBIYOTNOMA № 10 2021 YIL 22 NOYABR 5 FIDOKOR SHIFOKORLAR odam uning qurboniga aylandi. Bu albatta Sog‘liqni saqlash vazirligining statistikasi Golland olimi Van Tyulp meditsinani ramzi sifatida bo‘lib, ularda va faqat PZR sinamasi yonayotgan shamni taklif qilgan edi. Ya’ni sham natijasida isbotlangan kasallar va nobud yonib, o‘zining atrofini yoritib o‘zi erib ketayotganligi bo‘lganlar ro‘yxatga kiritilgan, xolos. Aslida tib xodimining odamlar salomatligini asrashga kasallanganlar va qurbonlar soni bir necha qaratilgan umrini eslatib turadi. Hayotda ham karra ko‘p. shunday. Ofat tarqalishi bilan davlatimiz tib Asrlar mobaynida tabiblar, shifokorlar ham ana shu ulug‘ fidokor insonlarning xodimlari, shu jumladan nufuzli o‘z hayoti, umri va salomatligini tahlikaga davomchilari, haqiqiy shifokorlar yetarlicha. Akademiyamiz professor-o‘qituvchilari, qo‘yib insonlar salomatligini asrab qolishga, Ular borligi uchun oramizdagi ma’lum foiz shifokorlari old saflarda turib unga qarshi umrini uzaytirishga harakat qilganlar. Bunga ilmsiz, ilmiga amalsiz, tibbiy deontologiya kurashdi, taassufki ularning ma’lum foiz misollar juda ko‘p. Hijriy yilning 638 yilida va kasb etikasidan mutlaqo bexabar, qismi kasallik yuqtirib asoratlar orttirdi. Yamanda o‘lat kasalligi tarqaladi. O‘sha manfaatparast tib xodimlarimizning Yana ham qayg‘ulisi biz bilan uzoq yillar paytda Yamanda voliy bo‘lib turgan Abu kirdikorlari ham yopilib ketadi. mazkur ilm dargohida faoliyat yuritgan olim Ubayda Jarrohiy o‘zining yuqori lavozimiga va shifokorlarimizning ayrimlari kasallik qaramasdan xastahollar orasida yurib Koronavirus pandemiyasining tajovuzkor asoratidan hayotdan ko‘z yumdilar. ularga tegishli tibbiy yordam ko‘rsatadi shtammi dunyo kezib o‘z mash’um ta’sirini va o‘zi ham ana shu kasallikni yuqtirib ko‘rsata boshlaganiga dekabr oyida ikki Biz davlatimizda qabul qilingan hayotdan ko‘z yumadi. Rus olimi, topografik yil to‘ladi. O‘zbekiston Respublikasida shifokorlar kuni bayramini nishonladik. xirurgiya va operativ jarrohlikning otasi uning tarqalish sanasi o‘tgan yilning 3 Koronavirus oqibatida insonlar sihat- Nikolay Pirogov efir narkozining ta’sirini martiga to‘g‘ri keladi. Shu boisdan ham salomatligi yo‘lida jon fido qilib olamdan birinchi o‘zida sinab ko‘radi. Shu bilan 2020 yilning 23 martidan boshlab karantin o‘tgan barcha shifokorlarning oila birga farang olimi Lui Paster o‘zi ixtiro e’lon qilingan edi. Bugungi kungacha a’zolarini bu qutlug‘ sana bilan qutlab, qilgan vaksinalarning bir qismini o‘zida ro‘yi zaminda mazkur ofat 400 mln.ga o‘z qasamyodiga sodiq holda jon fido sinab ko‘radi. Vilgelm Konrad Rentgen o‘zi yaqin odamni kasallantirib, qariyb besh etgan mohir shifokor safdoshlarimizning kashf etgan rentgen nurlarining meditsinada million zamondoshlarimizning umriga muborak ruhlari oldida hamisha bosh egib, samaradorligini ham o‘zini nurlanishi zomin bo‘ldi. O‘zbekiston Respublikasida barchalarini oxiratlari obod bo‘lsin deya evaziga isbotlab beradi. Bugungi kunda mazkur davr mobaynida 200 mingga Yaratgandan so‘rab qolamiz. yaqin odamlar kasallanib, qariyb ikki ming Alijon FAQIROV, Xalqaro “Ekologiya i zdorovye cheloveka” ilmiy akademiyasi akademigi, Qutbiddin NIZOMOV, Respublika Sog‘liqni saqlash a’lochisi “TIBBIYOT MOHIRLARI” BIRINCHI XALQARO OLIMPIADASI O‘TKAZILDI Tibbiy ta’lim jarayonini faollashtirish maqsadida Toshkent tibbiyot akademiyasida \"Tibbiyot mohirlari\" birinchi Xalqaro olimpiadasi o‘tkazildi. Unda talabalarning otorinolaringologiya) innovatsion yondashuv asosida yo‘nalishlarida o‘z bilimlarini simulyatsion texnologiyalardan nafaqat nazariy bilimlari, balki sinovdan o‘tkazdi. foydalangan holda amalga oshirildi. Raqobatbardosh, shifokorlik faoliyatida muhim – Akademiyamizda erkin fikrlay oladigan, qobiliyatli rivojlangan davlatlarning zamonaviy shifokorlarni bo‘lgan amaliy ko‘nikmalarni tajribasiga tayangan holda tarbiyalashda bugungi singari tibbiy ta’limni rivojlantirishda olimpiadalarning ahamiyati egallash darajalariga alohida innovatsion yondashuv katta. e’tibor qaratildi. asosida simulyatsion ta’lim tizimini joriy etish, aholiga Talabalar bilimini adolatli Olimpiadada yurtimizning yuqori malakali xizmat baholash uchun tashqi ko‘rsatishda mustahkam ekspertlar guruhi, sog‘liqni 11 ta tibbiyot yo‘nalishidagi oliy amaliy ko‘nikmalarga ega saqlash tizimida faoliyat ta’lim muassasasi hamda MDH mutaxassislarni tayyorlashga yuritayotgan yuqori malakali davlatlari tibbiyot oliygohlari qulay sharoitlar yaratilgan, mutaxassislar, JSST va – deydi Toshkent tibbiyot YUNESKO tashkilotlaridan talabalari ishtirok etdi. akademiyasi rektori Alisher yetuk mutaxassislar jalb etildi. Shodmonov. – Olimpiada Ishtirokchilar tibbiy jarayoni zamonaviy ta’lim Mohigul QOSIMOVA, biologik fanlar, terapiya (ichki tizimi talablariga ko‘ra O‘zA kasalliklar va nevrologiya), reproduktiv salomatlik (akusherlik va ginekologiya, pediatriya) hamda xirurgiya (anesteziologiya va reanimatsiya, xirurgiya; oftalmologiya, Hikmat Millat bayrog‘i. Hikmat U jondek aziz, nondek moʻtabar

TIBBIYOTNOMA6 № 10 2021 YIL 22 NOYABR Mutolaa kishini mulohazaga chorlaydi, aqlni joiz. Davolash fakulteti 2-kurs talabalari – charxlaydi. O‘y-fikrlaringda asar qahramoni Bobur Ismoilov, Afzalbek Yo‘ldoshev, Gavhar Avalbekova, OMX fakulteti 3-kurs talabalari ruhiyatiga tushishga undaydi. – Aziza Rustamova, Saida Gʻafforova, Ra’no Turg‘unova, Nargiza Sobitova, Bugun odamlar, ayniqsa, yoshlar namuna ko‘rsatishimiz kerak deb o‘ylayman. Gulbahor To‘yiyevalar o‘zlari sevib mutolaa nega kitob o‘qimay qo‘ydi, degan savol Zero, mutolaa aqlni charxlaydi, teran fikrlash, qiladigan adabiyotlarni to‘plab, moʻjazgina qarshisida o‘yga tolamiz. Nima uchun keng tafakkur qilishga o‘rgatadi. kutubxonalarini tashkil etishgan. Quvonarlisi shunday? Ishlarimiz, uy-ro‘zg‘or tashvishlari shunchalik ko‘pmi yoki kitob mutolaasidan Kutubxonaga ishga kelgan paytimda esa bir-birlariga qiziqarli kitoblarni o‘qishni uzoqlashdikmi? axborot resurslarini targ‘ib etishda, foydalanuvchilarga yetkazishda katta tajribaga tavsiya etib turishadi. Kutubxonaga faqatgina Kitob o‘qimaslikning asosiy sababi internet ega bo‘lgan ustozlarim Antonina Bachinskaya, deya xulosaga keladiganlar ham topiladi. Venera Abdumavlonova (oxiratlari obod darslik yoki o‘quv qo‘llanmasi olish uchun Holbuki, bugungi kunda axborot texnologiyasi bo‘lsin), Inoyat Shukurovalardan har bir rivojlangan, yoshlar biror kunini internetsiz kafedraga ommaviy axborot vositalarida keladigan tengdoshlariga kitobxonlar klubiga tasavvur qilolmaydigan Amerika, Janubiy chop etilgan dolzarb mavzulardagi maqolalar a’zo bo‘lish, badiiy asarlarni o‘qish orqaligina Koreya, Yangi Zelandiya kabi davlatlarda yetkazib berilgani, dars boshida talabalarga ma’naviy ozuqa olish, tibbiyot ilmining yetuk kitob mutolaasiga munosabat tobora yuksalib (ularni qiziqtirib) sohaga oid yangilik mutaxassisiga aylanish uchun adabiyotlarni bormoqda. yoki tarbiyaviy ahamiyatga ega mavzu muhokama qilib o‘tilgani, jahon adabiyoti o‘qish lozimligini aytishadi. Shu o‘rinda 22 yildan beri ziyo maskanida ishlab durdonalaridan qisqacha ma’lumot aytib, kitobxonlikni targ‘ib etish, yoshlar ma’naviyatini kelayotganim, bir qancha ustozlardan talabalarni mutolaaga chorlangani haqida oshirishga qaratilgan imkoniyatlar va ish o‘rganib, mutolaa qilgan adabiyotlari eshitganman. Aynan shu tarzda kutubxona haqidagi fikr-mulohazalari, nasihatlarini amalga oshirilayotgan tadbirlar haqida eshitganim bois kutubxonaga kelib Kutubxona – nurxona an’anaviy bosma adabiyotlarni to‘xtalsam. ARM kitob fondida jami 4.446 o‘qish uchun olib ketayotgan nomdagi 154.441 nusxa adabiyotlar, elektron ko‘rinishda 17608 ta, 105.006 nusxada o‘quv adabiyotlari va 1333 nomda 7184 nusxada badiiy adabiyotlar va respublikada chop etiladigan ma’naviy-ma’rifiy, ijtimoiy-siyosiy jurnallar mavjud. turli toifadagi kitobxonlarimiz Kitobxonlar mavjud kamayib borayotgani dilni xira MUTOLAA ZAVQIDAN resurslardan foydalanishlari uchun qiladi. Fond tarkibiga olinayotgan “Badiiy va xorijiy adabiyotlar” yangi adabiyotlar ichida o‘quv bo‘limidan uyda o‘qish uchun adabiyotlari soni ko‘proq bo‘lsa- UZOQLASHMAYLIK abonement asosida eng qiziqarli da, badiiy asarlar (juda kam kitoblar, jurnallar beriladi. Virtual nusxa) ma’naviy-ma’rifiy risola va o‘quv zalida kerakli adabiyotlarni ma’lumotnoma nashrlari, jurnallar elektron shakldagisini yuklab muntazam ravishda targ‘ib etilib, olish tavsiya etiladi. Shuningdek, ko‘rgazmalarda namoyish etiladi. Navro‘z axborot targ‘ibotini yuritganmiz, hozirgi vaqtga O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti bayrami tadbirlarida kitob savdo tashkilotlari kelib har bir bo‘limda Internet tarmog‘iga Sh.Mirziyoyevning “Yoshlar ma’naviyatini va nashriyotlar tomonidan kitoblar savdosi ulangan kompyuter texnikalari, tezkor skaner, yuksaltirish va ularning bo‘sh vaqtini tashkil etiladi. Ana shu imkoniyatlardan nusxa ko‘chirish uskunalari, ichki lokal tarmoq mazmunli tashkil etish bo‘yicha beshta foydalanuvchilar faolligi ko‘rinmaydi. va boshqa imkoniyatlar mavjud bo‘lsa ham, muhim tashabbus”ni to‘rtinchisi “Yoshlar kutubxona axborot-resurslaridan unumli ma’naviyatini yuksaltirish, ular o‘rtasida Ayting-chi, o‘qituvchi pedagoglar, yosh foydalanish kamroq nazarimda. kitobxonlikni keng targ‘ib qilish bo‘yicha mutaxassislar o‘z ustida ishlash bilim va tizimli ishlarni tashkil etish”ga yo‘naltirilgan mahoratlarini oshirishlari uchun qo‘shimcha Kitobxonlikni keng targ‘ib etish, tadbirlarni davom ettirayotgan ARM jamoasi uslubiy yordamni qayerdan oladi? Albatta yoshlarimiz orasida o‘zbek klassik asarlari xizmat ko‘rsatishning yangicha usullari ustida shu sohaga oid adabiyotlar va mutaxassislik va jahon adabiyoti durdonalari mutolaasini izlanib, kitob targ‘iboti ishlarini kengaytirish, jurnallaridan foydalanishlari mumkin. targ‘ib etishda kafedralar bilan yaqindan kitobxonlik klublari faoliyatini shakllantirishda ARM o‘quv zalida har yili obuna bo‘lingan hamkorlik qilishimiz, yangi nashr etilgan Ma’naviyat va yoshlar bilan ishlash bo‘limi jurnallardan O‘zbekistonda chop etiladiganlari qiziqarli badiiy asarlarni muallifi ishtirokidagi bilan hamkorlikda bir qancha ma’naviy- 59 nomda, Rossiya jurnallaridan 43 nomda taqdimotini kafedralarda ham o‘tkazishimiz ma’rifiy tadbirlarni o‘tkazib kelmoqda. foydalanish sharoiti yaratilgan, badiiy ijobiy natija beradi. Badiiy asarlarni sevib Kutubxona xodimlari talabalar turar joylaridagi asarlar 284 nomda o‘zbek, rus tillarida 6535 mutolaa qiladigan kishidan sira yomonlik o‘quv zallarida yangi kitoblar taqdimotlari, nusxa barcha toifadagi kitobxonlarga uyga chiqmaydi, mutolaa zavqini his etgan har bir O‘zbekiston qahramonlari, yozuvchi shoirlar, o‘qish uchun abonement asosida beriladi. kitobsevardan faqаt chiroyli fikr, aqlli so‘zlar ulug‘ yoshdagi pedagoglar, shifokorlar bilan Hozirgi kunda “Badiiy va xorijiy adabiyotlar” eshitish mumkin. uchrashuvlarni, bahs-munozaralar, o‘quv va bo‘limidagi kitobxonlar qatnovi yuzasidan ilmiy qo‘llanmalarni videomateriallari, slaydlari professor-o‘qituvchilar, assistent laborantlar va Yoshlarimizni kitob o‘qishga bo‘lgan namoyishi, dolzarb mavzulardagi ma’ruzalarni boshqa xodimlar toifasi ma’lumotlariga razm qiziqishlarini yanada kuchaytirish, tashkil etishni aynan kitobxonlik madaniyatini soldim, sanoqligina kafedralar o‘qituvchilari kitobxonlarni ma’naviy va moddiy yuksaltirish maqsadida amalga oshiradilar. 2018, 2019 yillarda badiiy asar o‘qigani rag‘batlantirish, faol kitobxonlar safini olishgan, asosan faol kitobxonlarimizdan kengaytirish, ularning kitobxonlik madaniyatini Buyuklarimizning “Kitoblar – ong, tafakkur bo‘lgan professor-o‘qituvchilar 2012, 2013 oshirish borasida amaliy yordam berish ziyo va ruhiyat ne’matidir” degan hikmatli so‘zlari yildan beri badiiy kitoblar so‘rab murojaat tarqatuvchi kutubxona xodimlarining vazifasi hisoblanadi. qilishmagan, o‘qigani olishmagan. Balki Shu o‘rinda akademiyada eng faol kitobxon bilan mulohazalarimni nihoyasida kitob bilan ko‘pchilik kitobxonlarimiz o‘zlarining shaxsiy yoshlardan tashkil etilgan “Ibn Sino izdoshlari” do‘st bo‘lgan odam hayotda sira qoqilmasligi kutubxonalarini yangi badiiy asarlarni sotib olib kitobxonlar klubi a’zolari orasida badiiy va sog‘lom fikr, idrok bilan kamolga yetishini boyitishgandir. Albatta men xodimlarimiz kitob adabiyotni sevib mutolaa qiladigan, she’riyatga ta’kidlash joiz. o‘qimay qo‘yishdi degan fikrdan yiroqman, oshno, o‘zi ham ijod qiladigan talaba- Mohidilbonu NAZAROVA, lekin kitoblar mutolaasi borasida yosh avlodga yoshlarimiz anchagina ekanligini aytish ARM bo‘lim mudiri Hikmat Hayotimizning muhim mezoni Hikmat

TIBBIYOTNOMA № 10 2021 YIL 22 NOYABR 7 1 dekabr – Xalqaro OITSga qarshi kurash kuni KORONAVIRUS PANDEMIYASI DAVRIDA OITS MUAMMOLARI «Men o‘limni yigitga harom qildim, Ammo u o‘zini o‘tga-cho‘qqa ursa nima qilay” Qudsiy hadislardan Iqtibosda imom Dorimiy rivoyat qilgan qudsiy hadisni bejiz keltirmadik. Zero, OITS sindromi asosan yosh-yalanglarning kasalliklaridan biri bo‘lib, ayni o‘zini o‘tga-cho‘qqa urishdan, tiyiqsiz xatti-harakatlardan kelib chiqadi. Kasallik haqida ilk bor 1981 yilda Amerikada ma’lumotlar yoppasiga vaksinatsiyasi yo‘lga qo‘yilishi, odamlarda paydo bo‘lgan. Unda aholining asosan kambag‘allar, kasallikdan keyin tabiiy va ijtimoiy immunitetning shakllanishi, besoqolbozlar, narkomanlar yashaydigan va fahsh avj olgan uning tajovuzkorligi ildiziga bolta urdi. Jahon sog‘liqni saqlash kvartallarida g‘alati bir kasallikning ko‘plab uchrayotganligi tashkilotining bergan ma’lumotiga ko‘ra nobud bo‘lganlarning keltirilgan. Mazkur kasallik aholining ushbu qatlamida asosiy qismida ortiqcha vazn, surunkali kasalliklar, qandli keng tarqalib, sababsiz tana haroratining ko‘tarilishi, limfa diabet, moddalar almashinuvining buzilishi va albatta qonda bezlarining shishi, ayrimlarida yo‘talish boshqalarida mavhum TORCh infeksiyalar va OITS viruslari qayd etilganlar sababli uzoq muddatli ich ketishi, qo‘l-oyoqlarda o‘smalar aniqlangan. Jumladan, OITS bilan og‘rib yurganlar orasida bilan namoyon bo‘lar edi. Nihoyat 1982 yilga kelib shifokor koronavirusdan keyingi o‘lim ko‘rsatkichlari aholining boshqa olimlar, bakteriolog va virusologlarning zahmatli mehnati qatlamlariga nisbatan 34,5 foizga yuqori bo‘lgan. va bedor tunlari evaziga ushbu kasallik sababchisi topildi va unga orttirilgan immun tanqisligi sindromi deb nom Xulosa sifatida shuni aytib o‘tish lozimki sog‘lom turmush qo‘yildi. Ana shu sanadan mana qirq yil muddat o‘tdi va tarziga rioya qilib, davlatchilik qonuniyatlari, insoniylik kasallik dunyoning barcha hududlarida keng tarqaldi, bizning burchlari va albatta muqaddas islom dinimiz taqiqlagan fahsh davlatimizni ham chetlab o‘tmadi. Jahon sog‘liqni saqlash va harom ishlardan yiroq yurganlar aqliy, jismoniy va jinsiy tashkilotining bergan ma’lumotlariga qaraganda kechmish salomatliklari me’yorda bo‘ladi. 1 dekabr – Xalqaro OITSga qirq yil mobaynida OITSdan xazon bo‘lganlar soni 80 mln.ga qarshi kurash kuni. OITSdan xalqimiz va kelajak avlodni yetgan va bugungi kunda undan kasallanganlar soni 200 mln. xalos etishda ko‘proq targ‘ib qilishimiz shifokorlik va fuqarolik dan oshadi. Bu ro‘yi zamin aholisining qariyb 4 foiz qismini burchimizdir. Shu o‘rinda Genrix Geynening “Haqiqatni tashkil qiladi. Bu ko‘pmi, kammi? Albatta bugun yer sharida hamma vaqti takrorlab turishimiz kerak, chunki atrofimizda aholi soni 8 mlrd.ga yetganining e’tirof etgan holda har yili 12 xatolar bot-bot takrorlanib turadi” degan o‘gitini eslatib o‘tish mln.ga yaqin odam sil kasalligi va uning asoratlaridan, 27 joiz. Kasalliklar va salomatliklar haqidagi haqiqatlarni qancha mln.ga yaqin odam avtohalokatlardan halok bo‘lishi qiyosda takrorlasak shuncha ozdir. uncha katta hisoblanmaydi. Ammo, kasallik nisbatan bedavo bo‘lib, surunkali kechishi, tiyiqsizlik oqibatida tez tarqalishiga Alijon FAQIROV, e’tibor bersak ahvolning ancha jiddiy ekanligini ko‘rsatadi. Xalqaro “Ekologiya i zdorovye cheloveka” ilmiy O‘tgan yili ijtimoiy tarmoqlarda Buxoroda mazkur kasallik tashhislangan ayol OITSni o‘n besh kishiga jinsiy aloqa akademiyasi akademigi, orqali yuqtirganligi keng tarqaldi. Ko‘rib turibsizki odamiylik, Qutbiddin NIZOMOV, mu’minlik va fuqarolik burchini o‘zining turmush tarziga aylantirgan odamlardan bu mudhish kasallik uzoq yuradi. Respublika Sog‘liqni saqlash a’lochisi Dekabr oyida koronavirusning tajovuzkor shtammi tarqalganiga ikki yil bo‘ladi. Ana shu davrda bu kasallikdan vafot etganlar soni besh million, kasallanganlar soni esa 500 millionga yetdi. Respublikamizda esa kasallanganlar soni 185 mingga, nobud bo‘lganlar esa 1378 taga yetdi (3 noyabr holatiga ko‘ra). Pandemiyaning dastlabki davrida Italiya, Ispaniya, Angliyada o‘lim holatlari juda ko‘p qayd etildi. Albatta kasallikning ikkinchi, uchinchi to‘lqinlari inson umrini unchalik katta xatarga qo‘ymadi, negaki yer shari aholisining Hikmat Bayroq — hurlik timsoli, ezgulik, tinchlik Hikmat ramzidir

TIBBIYOTNOMA8 № 10 2021 YIL 22 NOYABR TOSHKENT TIBBIYOT AKADEMIYASI QUYIDAGI LAVOZIMLARGA TANLOV E’LON QILADI (2021 yil noyabr) № Kafedra Lavozim, shtat birligi 1-son davolash fakulteti 1. 1-son fakultet va gospital terapiya assistent – 0,75 kasb patologiyasi 2. 2-son ichki kasalliklar va ichki kasalliklar assistent – 0,75 endokrinologiya 2-son davolash fakulteti 1. Odam anatomiyasi va klinik Klinik anatomiya: assistent – 1,0 anatomiya 2. Patologik anatomiya assistent – 1,0 3. Bolalar kasalliklari propedevtikasi assistent – 1,0 4. Onkologiya katta o‘qituvchi – 1,0 Tibbiy pedagogika fakulteti 1. 1-son ichki kasalliklar assistent – 1,0 Tibbiy profilaktika fakulteti 1. Bolalar, o‘smirlar va ovqatlanish assistent – 1,0 gigiyenasi Menejment, tibbiy biologiya, tibbiy biomuhandislik va OMX fakulteti 1. Ijtimoiy fanlar o‘qituvchi – 1,0 2. O‘zbek va xorijiy tillar Chet tili: o‘qituvchi – 1,0 3. Tibbiy va biologik kimyo Biologik kimyo: katta o‘qituvchi – 1,0 4. Biotibbiyot muhandisligi, assistent – 1,0 informatika va biofizika 5. Allergologiya, klinik immunologiya assistent – 1,0 va hamshiralik ishi Hujjatlar tanlov e’lon qilingan kundan boshlab bir oy davomida Toshkent tibbiyot akademiyasining devonxona va arxiv bo‘limida qabul qilinadi. Manzil: Olmazor tumani, Farobiy ko‘chasi, 2-uy. MUASSIS: MUHARRIR TAHRIR HAYATI: Gazeta Pentium-IV TOSHKENT Q.Nizomov (Bosh muharrir o’rinbosari), kompyuterida sahifalandi va Toshkent TIBBIYOT TURDIQUL Tibbiyot аkademiya RISOGRAFida AKADEMIYASI BOBOMURATOV O.Hazratov, A.Zohidiy, N.Hakimova, L.Abduqodirova, М.Hasanova 400 nusxada chop etildi. Manzilimiz: Gazeta Toshkent Matbuot va axborot Mualliflar fikri tahririyat nuqati nazaridan farqlanishi boshqarmasida 2007-yil 15-yanvarda mumkin. Maqolalardagi ma`lumotlar uchun Toshkent shahri, Farobiy 02-0049 raqam bilan ro’yxatga olingan mualliflar javobgardir ko’chasi, 2-uy Bepul tarqatiladi Nashr uchun ma`sul Q.Nizomov Topshirish vaqti: 14.00