TTA Tibbiyotnoma gazetasi (2021-yil dekabr)

TIBBIYOTNOMA TOSHKENT TIBBIYOT AKADEMIYASI NASHRI № 11 2021 YIL 21 DEKABR YANGI YIL TABRIGI OLIY TIBBIY TA’LIM PEDAGOGLAR Qutlug‘ qadamlar Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev NIGOHIDA bilan kirib kelayot- «Odamlar tibbiyotda adolatni sezishi ker- gan 2022 yil bilan ak», deya ta’kidlashlari bejiz emas. Bu Bugungi kun zamonaviy barchangizni chin dildan esa malakali kadrlarni tayyorlash Aka- tibbiy ta’lim, umuman tabriklayman. demiyaning asosiy vazifasiga aylangan. amaliy tibbiyotning bir qator 2021 yilda yurtimiz hayotida o‘z yechimini kutayotgan yaxshi kunlar, ulkan yutuqlar Yangi — 2022 yilda akademiyamiz muammolari borligi bilan va marralar ko‘p bo‘ldi. Shu jamoasi katta-katta rejalarni amalga ifodalanadi. bilan birga koronavirus pan- oshirish, bir qator xayrli tadbirlarni demiyasi barcha uchun sinovli o‘tkazishni mo‘ljallamoqda. Mazkur muammolar uzoq yillar mobaynida davrga aylandi. Tarix sahifalaridan yig‘ilib keldi va agar ularning oqilona va odilona joy olayotgan 2021 yil akademiy- Qadrli ustozlar, muhtaram professor- yechimlari topilmasa tibbiy ta’limning sifati amiz hayotida muhim voqealarga boy o‘qituvchilar, aziz talabalar! Sizlarni jahon andozalari darajasiga chiqmasdan, bo‘lganini alohida ta’kidlash joiz. yana bir bor kirib kelayotgan Yangi yil- aholi salomatligini keskin yaxshilanishiga Jumladan, o‘quv jarayoniga yangi ingiz bilan chin qalbimdan muborakbod erishib bo‘lmaydi. Bugungi kunda Oliy ta’lim va pedagogik texnologiyalarning joriy etaman. Ilmiy, ijodiy, o‘qishdagi faoli- Sog‘liqni saqlash vazirliklari bu borada bir qator etilishi biz kutgan natijalarni berdi. Il- yatingiz va intilishlaringizda muvaffa- shablon bo‘lib qolgan jihatlarni qayta ko‘rib, miy tadqiqotlar borasida ham ahami- qiyatlar, oilangizga totuvlik, o‘zingizga keskin islohotlar o‘tkazishi, bu borada faqat yatga molik, ijobiy yutuqlarga erishildi. mustahkam sog‘liq, xonadoningizga mazkur sohaning rahbar xodimlarini emas, Quvonarlisi yangidan-yangi ilmiy tad- fayzu baraka tilayman! balki bevosita talabalarga saboq beruvchi qiqotlar va ixtirochilik ishlari respub- o‘qituvchilar, birlamchi tibbiy zvenolarda likamiz jamoatchiligi e’tiborini qozondi. Yurtimizda yashayotgan har bir oila, faoliyat yurituvchi va har kuni bemorlar bilan Ma’naviyat va ma’rifat, madaniyat va har bir inson murod-maqsadiga yetsin! muloqot qiluvchi shifokorlarning ham fikrlarini sport sohasida qilingan ishlar, qo‘lga Kirib kelayotgan 2022 yil ona diyorim- e’tiborga olishlari lozim. Muhtaram Prezidentimiz kiritilgan yutuqlar ham o‘ziga xos sal- izga fayzu baraka, yangi yutuq va zafar- o‘zlarining kitoblari, ma’ruzalarida “Tibbiyot moqqa ega. Akademiyamizda faoliyat lar olib kelsin! xodimlari xalq bilan davlat orasidagi bog‘lovchi olib borayotgan professor-o‘qituvchilar ko‘prikdir” deb bejiz ta’kidlamayapti. Zero, bilimli, hamda talaba-yoshlarning yutuqlari olib Yangi yilingiz muborak bo‘lsin, muomala madaniyati yuksak, orasta, o‘zi yaxshi borilayotgan tizimli ishlarning samarasi muhtaram akademiyamiz jamoasi, qadrli sifat va olijanob xislatlari, sihat-salomatligining desak, mubolag‘a bo‘lmaydi. professor-o‘qituvchilar va aziz talaba darajasi bilan bemorlarga o‘rnak bo‘la oladigan yoshlar! tibbiyot xodimlari fuqarolarning davlat tizimi, Qomus tamoyillariga bo‘lgan ishonchini orttiradi A.SHADMANOV, va kelajakka intilishlari uchun turtki bo‘ladi. Toshkent tibbiyot akademiyasi Prezidentimiz Sh.Mirziyoyev o‘zlarining har bir ma’ruzalarida jamiyat taraqqiyoti uchun tanqidiy rektori chiqishlar, maqolalar va ko‘rsatuvlar tayyorlash zarurligini uqtirmoqdalar. Yurtboshimizning 2018 yil 12 oktyabrdagi “O‘zbekiston Respublikasida xalq tabobatini tartibga solish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorida ham zamonaviy meditsinamiz xalq tabobatisiz muvaffaqiyat bilan taraqqiy qila olmasligi, shu boisdan ham (Davomi 4-betda) Hikmat Tabassumga burkansin dunyo, Hikmat Qordek oppoq bo‘lsin dilingiz.

TIBBIYOTNOMA2 № 11 2021 YIL 21 DEKABR 8 dekabr - O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilingan kun KONSTITUTSIYA – BAXTIMIZ QOMUSI Toshkent tibbiyot akademiyasi akademik litseyida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganligining 29 yilligi munosabati bilan tantanali tadbir o‘tkazildi. Tadbirda akademiya rektorati va fakultet amalga oshirilayotganligi, davlat organlari mutasaddilari, kafedra professor-o‘qituvchilari faoliyatida ochiqlik va oshkoralik tobora hamda iqtidorli talabalar ishtirok etdi. kengayib borayotganligi haqida batafsil ma’lumot berdi. Tantanali tadbir O‘zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi bilan boshlanib, Akademiya Shuningdek, tadbirda Akademiyada rektori, professor A.Shadmanovning tabrigi ko‘p yillik samarali va halol mehnati hamda bilan davom etdi. o‘z xizmat vazifasiga sadoqati uchun professor-o‘qituvchi va xodimlar O‘zbekiston Akademiya rektori A.Shadmanov ilmiy- Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim pedagogik jamoani bayram bilan qizg‘in vazirligining faxriy yorlig‘i bilan mukofatlandi. muborak etar ekan, konstitutsiyaviy islohotlar va uning mamlakatimiz taraqqiyotidagi o‘rni Tadbir so‘ngida bayram munosabati bilan xususida gapirib o‘tdi. Toshkent tibbiyot akademiyasining Madaniyat uyi “Navo-Shifo” badiiy havaskorlik jamoasi Shundan so‘ng tadbirda O‘zbekiston tomonidan tayyorlangan konsert dasturi Respublikasi jamoat xavfsizligi universiteti namoyish etildi. kafedrasi boshlig‘i, filologiya fanlari doktori, professor Sherzod Zulfiqorov “Konstitutsiya – Bayram tadbiri ishtirokchilarda katta insoniylik tamoyillari asosi” nomli taqdimotni taassurot qoldirdi. namoyish etdi. Notiq o‘z taqdimotida Konstitutsiyamizda qayd etilgan huquqiy Alisher SAYDULLAEV, demokratik davlat va erkin fuqarolik jamiyatini Toshkent tibbiyot akademiyasi Yoshlar qurish g‘oyasi asosida keng ko‘lamli ishlarni bilan ishlash, ma’naviyat va ma’rifat bo’limi uslubchisi TALABALAR UCHUN YANGI TTJ FOYDALANISHGA TOPSHIRILDI Bir yil oldin Toshkent tibbiyot akademiyasi talabalar uchun turar joylar soni 1550 tani tashkil etardi. Yangi o‘quv yili boshidan Prezidentimizning tarzda ortib borishi akademiya ma’muriyati OTMlar yoshlari uchun mo‘ljallangan qo‘shimcha zimmasiga mas’uliyatli vazifalarni imkoniyatlar doirasidagi taklif va topshiriqlari yuklayotganligi, ayniqsa Prezidentimizning asosida akademiya talabalari ikkita qo‘shimcha yoshlar siyosatini amalga oshirish borasidagi binoga ega bo‘ldilar. topshiriqlariga javoban talabalar uchun munosib shart-sharoitlar yaratish vazifasi kun tartibining K u n i k e c h a To s h k e n t t i b b i y o t muhim yo‘nalishiga ko‘chganligini ta’kidladi. akademiyasining o‘quv bazasi tarkibi kengaytirilib sobiq Olmazor tibbiyot kolleji O‘quv-amaliy jarayonlarga qaratilayotgan binosiga bir necha kafedra ko‘chib o‘tgan e’tibor singari yoshlarni turar joy bilan ta’minlash edi. Biroz vaqt o‘tib esa mehnat vazirligi ishlariga jiddiy kirishilgani ma’lum qilindi. balansida turgan 4 qavatli yotoqxona binosi Toshkent tibbiyot akademiyasi talabalari yana akademiya talaba yoshlarining ixtiyoriga barcha qo‘shimcha ravishda mana shunday keng va qulayliklari bilan topshirildi. Yangi yotoqxonaning yorug‘ talabalar turar joyiga ko‘chib o‘tdilar. Shu tantanali ochilish marosimida akademiya tariqa talabalarning yotoqxona bilan qamrov rektori A.Shadmanov talabalarni bugungi darajasi 2300 tadan 3400 taga yetkazildi. quvonchli voqelik bilan tabriklab, so‘ngi yillarda Yana bir yangi yotoqxona yoshlar ixtiyoriga Toshkent tibbiyot akademiyasiga qabul qilingan topshirilishi ularga qaratilayotgan e’tiborning talabalar soni keskin ortib borayotganligidan yorqin namunasidir. minnatdorligini bildirdi. Talabalar sonining bu G.MIRZAYEVA Hikmat Bo‘lsin qordek tozа, musaffo Hikmat Qadam qo‘ygan Yangi yilingiz!

TIBBIYOTNOMA № 11 2021 YIL 21 DEKABR 3 TOSHKENT TIBBIYOT AKADEMIYASI TALABALARI UCHUN YANGI O’QUV BINOSI So‘nggi yillarda Toshkent tibbiyot akademiyasiga qabul qilingan talabalar soni keskin ortib bormoqda. Akademiya ma’muriyatini anchadan bir necha fakulteti ko‘chib o‘tdi. moslashtirish ustida olib borilayotganligi buyon talabalar uchun munosib, Shu munosabat bilan bo‘lib o‘tgan to‘g‘risida ma’lumot berildi. O‘z o‘rnida keng va yorug‘ o‘quv binosi masalasi tadbirda Toshkent tibbiyot akademiyasi talaba yoshlar bunday e’tibordan o‘ylantirib kelardi. Sobiq Olmazor talabalariga yaratib berilayotgan mamnunliklarini bildirib, yangi binoda tibbiyot kollejining o‘quv binosiga yangi imkoniyatlar borasida gapirilib, yangi bilimlarni yanada chuqurroq Toshkent tibbiyot akademiyasining mavjudlarini zamon talablariga egallashga so‘z berdilar. JON AKADEMIYAM – YANGI YIL QAYERDA, QANDAY SHON AKADEMIYAM NISHONLANADI? Shoshilaman, har kun – sen tomon, ITALIYAda Yangi yil 6 yanvardan boshlanadi. Mamlakatdagi Maqsad katta, go‘zal bir zamon an`analarga ko`ra, bayram kuni o`tgan yildagi barcha eski narsalar Tib ilmiga asli sen makon, tashlab yuboriladi. Aniqrog`i, derazadan uloqtiriladi. Italyanlarning Faxrim-u-g‘ururim, shon Akademiyam, bayram dasturxonida uzum, yasmiq doni va yong`oq bo`ladi. Bu uzoq Bilimlar maskani, jon Akademiyam. umr va sog`liq garovi deganidir. Mashaqqat manzili, dillarga yaqin *** Talaba ko‘zida olovdek chaqin. SHVESIYAda yangi yil arafasida antiqa tadbir o`tkaziladi. Unda bir Bajarmoq kerakdir, shogirdlik haqqin, guruh bolalar tomonidan yorug`lik malikasi Lyuchiya tanlanadi. Bayram Mehribon ustozlar bor Akademiyam, oqshomida esa ko`chalarga ilingan fonuslardan atrof xuddi kunduzidek Shavkati-shonimsan jon Akademiyam. yop-yorug` bo`ladi. Bedor bo‘lib o‘tar qancha tunlarim, *** Dardga shifo topar tunu-kunlarim. Yangi yilga bag`ishlangan ilk tabrik xati 1843 yili ANGLIYAda nashr etilgan bo`lib, shundan Bemorning qalbida shifo nurlarim, beri bayram an`anasiga aylangan. Bayram oqshomida kichik yoshdagi bolalar dasturxon ustida Shifokorlar yurti jon Akademiyam, bo`sh likopcha qoldirishadi. Ertalab esa Santa Klaus ularni sovg`alar bilan to`ldirgan bo`ladi. Har dilni davolar shon Akademiyam. Soat millari o`n ikkiga bong urganida shahar bo`ylab qo`ng`iroqlar jarangi yangraydi. Ilm izlar doim kechayu-kunduz, *** “Ustoz-u shogirdlik’’ an’ana hanuz, SHOTLANDIYAda bayram kuni o`ziga xos maxsus taomnoma tuziladi. Bari natijalar bo‘lsin a’lo yuz, Ertalabki nonushta uchun so‘li yormasidan kulcha yoki quymoq, puding, Faxrim-u-g‘ururim, shon Akademiyam, echki sutidan pishloq, tushlikka o`rdak go`shtidan sho`rva tayyorlanadi. Xalqimiz ishonchi – jon Akademiyam! Kechki bayram dasturxoniga esa, albatta, olmali pirog qo`yiladi. Marjona QIYOMOVA, *** TTA 1-bosqich talabasi KOLUMBIYAda Yangi yil bayrami masxarabozlaru ertak qahramonlari ishtirokidagi karnaval bilan boshlanadi. Papa Paskual (Qorbobo) shahar bo`ylab sayr qilib, bolalarga qiziqarli hikoyalar so`zlab beradi. *** Yangi yil bayram dasturxoniga fransuzlar an`anaviy pirog tayyorlashadi. Pishiriq ichiga, albatta, bir dona qizil loviya solinadi. Loviya kimga nasib etsa, u bayram qiroli deb topilib, barcha uning xohish- istaklarini so`zsiz bajaradi. Hikmat Yangi kun keltirsin baxt, omad, quvonch, Hikmat Hech qachon do'stlardan ketmasin ishonch.

TIBBIYOTNOMA4 № 11 2021 YIL 21 DEKABR (Boshi 1-betda) qaddi-qomati, sochlari, peshonasi, baholashda test tizimidan mutlaqo ildizlari bir necha ming yillarga borib hatto qadam olishi va ovozini uning voz kechish va tibbiy deontologiya taqalgan xalq tabobati, Ibn Sino, ar ichida olijanoblik, insonparvarlik, hamda kasb etikasidan ma’ruzalar Roziy hakim Yusufiy, Tojiddin hakim halimlikmi yoki manfaatparastlik, hamda amaliy mashg‘ulotlar soatlarini kabi bobokalonlarimiz meroslaridan xunrezlik, beshafqatlik yashirinib ko‘paytirish maqsadga muvofiqdir. keng foydalanishni uqtirganlar. yotibdimi, barchasidan ogoh etadi. Muallif bunga oid yuzlab adabiyot- 4. Zamonaviy meditsinaning ak- Maqsadimiz – shu yurt fuqarosi si- larni o‘qib, o‘ttiz yillik shifokorlik, sariyat jabhalari taraqqiyoti boshi fatida bugungi kun meditsinasi oldida tabiblik davomida minglab bemorlarni berk ko‘chaga kirib qolganligi bois turgan muammolarni teran o‘rganish o‘rganib shunday xulosaga kelgan va (R. Kromer “Krizisi sovremennoy va bu borada 30 yillik shifokorlik, keyingi mufassal tanishuvlar birlamchi meditsini”) meditsinaga ma’lum 10 pedagoglik, yozuvchilik tajribalarimiz- xulosaning haq ekanligini 80 foizdan mingdan ortiq nozologik birliklar, 20 dan kelib chiqqan holda fikr va mulo- ko‘proq holda isbotlagan. Abituriyent- mingdan ortiq sindromlarning har hazalarimizni bayon qilishdir. TMAda lar psixologik testlar bilan bir qatorda birida xalq tabobati yutuqlarini qo‘llab ta’lim jarayoni, bolalar jarrohligi fiziognomik jihatdan o‘rganilishi va bitilgan mukammal darsliklar yaratilib, kursiga kelgan 1-5 kurs talabalarin- shundan keyingina qabulga qo‘yilishi xalq tabobatidan amaliy mashg‘ulotlar ing tibbiy, ilmiy, ma’rifiy, dunyosi, lozim. Bu borada eng mukammal ad- soatlarini ko‘paytirish lozim. qiziqishlari ko‘lamini o‘ttiz yillik peda- abiyotlarga R.Uatsaytning “Chto gov- gog sifatida o‘rgandik. Chorak asr orit litso”, Shamsiddin Dunasariyning 5. Oliygoh ma’muriyati zamona mobaynida O‘zRSSVga fuqarolardan “Qiyofat ul bashar”, Z.Ahmedovaning shiddati va sivilizatsiya darajasiga muvofiq ravishda oliy tibbiy ta’limda tushgan shikoyat xatlarini o‘rganish saboq berish uchun umrini baxshida va tekshirish komissiya- qilgan, xususiy klinika si safida bo‘lganligim va yuzlab ixtilofli, masalalar OLIY TIBBIY TA’LIM yoki xorijda ishlash uchun ketib qolmagan fidoyi yechimida prokratura, mil- professor-o‘qituvchilarni itsiya xodimlari bilan birga PEDAGOGLAR NIGOHIDA har yili tug‘ilgan kunlari, qatnashganim sababli bu o‘qituvchilar kuni, tibbi- boradagi muammolar ildizi yotchilar bayramida loaqal maqtovnoma yoki faxriy hali talabalik davriga borib taqaladi psixologik testlari, A.Zohidiyning “Su- yorliqlar bilan taqdirlash, Sog‘liqni deb o‘ylaymiz. Zero, shikoyatlarning vrat va siyrat” asarlari kiradi. aksariyati shifokor bilimining pastligi, saqlash va Oliy ta’lim vazirliklaridan Yuqoridagilardan kelib chiqqan ko‘proq miqdorda Ta’lim a’lochisi, davolashning asorat berganligidan holda oliy tibbiy ta’limni rivojlantirish Sog‘liqni saqlash a’lochisi kabi emas, balki tib xodimining man- uchun quyidagilarni taklif etamiz: faatparastligi, muomala madaniyatin- ko‘krak nishonlari, orden va medallar 1. Tibbiyot oliygohlariga qabul ajratilishi uchun murojaatnoma bilan ing pastligi, tibbiy deontologiya ham- qilinayotgan talabalarning bilimlarini chiqishlari lozim. E’tiroflarning bar- da kasb etikasiga rioya qilmasligidan baholash tizimi keyinchalik shifokor chasi professor-o‘qituvchilarda moti- kelib chiqayotganligiga guvohmiz. faoliyatida unchalik ham ahamiyatli vatsiyani oshirib, sifatli dars o‘tishlari Amaliyotimda bunday holatlar 45,1 bo‘lmagan ximiya, til, biologiya bilan uchun sharoit tug‘diradi. foizni tashkil etgan (82 holatdan 37 cheklanib qolmasdan, aksariyat xorij 6. Kelajak meditsinasi akademik tasi). Bularning barchasi oliygohda davlatlari amaliyotida bo‘lgan psix- M.Abdullaxo‘jayeva ta’kidlaganlaridek tibbiy deontologiya, kasb etikasi yet- ologik testlardan ham foydalanish profilaktik meditsina bo‘lishi uchun arlicha o‘qitilmayotgani, talabalar lozim. sport meditsinasi, tibbiy psixologiya, faqat kompyuterlar, testlar OSKElarga 2. Tadqiqotlarimizda aniqlangan sog‘lom turmush tarzi, gerontologiya bog‘lanib, tirik muloqotdan chetlashib poydevor fanlardan normal, topo- fanlaridan soatlarni ko‘paytirish, dav- ketganligidan darakdir. grafik anatomiya, normal va patologik lat teleradiokompaniyasidan alohida Fiziognomika bugun ilg‘or xorij fiziologiya fanlaridan katta foiz talaba- Salomatlik kanali ochilishiga erishish davlatlarining barcha jabhalarida bird- lar qoniqarsiz ballar olgani bois maz- lozim. ek muvaffaqiyat bilan qo‘llanilmoqda. kur kafedralarda ta’lim sifati ustidan Alijon FAQIROV, Yaponiya, Germaniya, Frantsiya kabi nazoratni kuchaytirish, gorizontal va O‘zbekiston Yozuvchilar davlatlarda maxsus lavozimlarga vertikal integratsiyani har bir fanda uyushmasi a’zosi, ishga olishdan avval talabgor psix- qo‘llashga erishish lozim. pedagog, ologik testlardan o‘tkazilib, tashqi 3. Bo‘lg‘usi shifokor faoliyatida Qutbiddin NIZOMOV, ko‘rinishlari o‘rganiladi. Zero, inson- muloqotning o‘rni va tibbiy deon- O‘zbekiston Respublikasi ning chehrasi – uning ko‘zgusi bo‘lib, tologiya ahamiyati beqiyos ekanligi Sog‘liqni saqlash a’lochisi, yuzining shakli, qoshlari, burni, og‘zi, e’tiborga olinib, bilim va ko‘nikmalarni pedagog Hikmat Samimiy bo'lsin suhbatda so'zlar, Hikmat Yoshlansa quvonchdan yoshlansin ko'zlar.

TIBBIYOTNOMA № 11 2021 YIL 21 DEKABR 5 ILM-FAN FIDOYILARI Tibbiy va biologik kimyo kafedrasining faxriy professori – ustozimiz Qosimova Stalina Salihovna 85 yoshda! Ustozimiz, professor Stalina mutaxassis hisoblanadi. Ular 450 ilmiy 85 yillik hayot cho‘qqisi zabt Qosimovaning hayot va ilm-fanda ishlar, shu jumladan 16 ta monografiya, etildi! Bu cho‘qqidan ko‘p narsalar – erishgan yutuqlarini ko‘zdan kechirar 12 ta SSSR mualliflik guvohnomalarning o‘tkazgan baxtli onlaringiz, tajribangiz, ekanmiz, uning qanchalik mehnatkash muallifi. S.Qosimova 2 nafar fan doktori muvaffaqiyatlaringiz, do‘stlaringiz va bilimli inson ekanligiga hayratlanamiz. va 15 nafar fan nomzodlariga rahbarlik yana ham qadrliroq ko‘rinadi! 90 va qilgan. 100 yillik yubileylarning yanada go‘zal Professor S.Qosimova 1936 cho‘qqilari oldinda. Ularni zabt eting! yilning 27 dekabrida Samarqand Bundan tashqari, professor bir qator 85 yillik – bu donishmandlik, hurmat va shahrida tug‘ilgan. 1954 yilda o‘rta respublika va xalqaro konferensiyalarda izzat davri. Doim yaqin odamlaringiz, maktabni bitirib, 1959 yilda «Silikat o‘z ma’ruzalari bilan qatnashgan. hamdard va g‘amxo‘r, sodiq va sevimli texnologiya»si mutaxassisligi bo‘yicha Uning izlanishlari natijalari bir qator o‘quvchilaringiz yoningizda bo‘lsin. imtiyozli bitirgan. 1954-1959 yillarda mamlakatlardagi xalqaro kongresslarda Salomatlik va quvonch, optimizm va O‘rta Osiyo Politexnika institutining ma’ruzalarida yoritilgan. yashash istagi ko‘p yillar davomida sizni kimyo-texnologiya fakulteti talabasi, tark etmasin. 1959-1964 Leningrad shahrida «Natriy- 1975 yildan 2013 yilga qadar tibbiy va stronsiy-silikatli shishalarining fizik- biologik kimyo kafedrasining professori Xosiyat TADJIYEVA, kimyoviy xossalari» mavzusida texnika bo‘lib ishladi. Bir qator darsliklaridan Tibbiy va biologik kimyo kafedrasi fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish tibbiyot oliygohlari talabalari shu uchun dissertatsiyani himoya qildi va kungacha tahsil olib kelmoqda. Tinimsiz dotsenti O‘zbekiston Respublikasi FA Kimyo mehnatlar samarasini berib, 2006 yilda institutiga ishga qaytdi. 1975 yilda “Do‘stlik” ordeni bilan taqdirlandi. doktorlik dissertatsiyasini sanoatda ishlatiladigan lazyer atyermal shishalarini 85 yosh – bu hayotda hammaga yaratishga bag‘ishlangan ish bo‘yicha ham nasib qilavermaydigan mo‘tabar himoya qilib, texnika fanlari doktori ilmiy yosh, boylikdir! Shu yoshgacha hayotda darajasini oldi. erishilgan yutuqlar hammasi qimmatli va betakrordir! Ustozimizga shu boyliklar Ustoz shishalar sintezi sohasi va og‘ushida yana ko‘p yillar qolib va ularning xossalarini o‘rganishda yetuk ularni uzoq vaqt davomida yanayam ko‘paytirishlarini tilaymiz! BIZ OITSGA QARSHIMIZ, BIZ SOG‘LOM TURMUSH TARAFDORIMIZ Toshkent tibbiyot akademiyasi Xotin-qizlar kengashi tashabbusi bilan “Shifokor” sport kompleksida talaba-qizlari o‘rtasida “Biz OITSga qarshimiz, biz sog‘lom turmush tarafdorimiz” mavzusida fakultetlararo sport musobaqalari o‘tkazildi. Tadbir sport majmuasi qishki binosida Rayimova egalladi. Shashka musobaqasida har bir fakultetning talabalari chizib kelgan esa birinchilik tibbiy pedagogika fakulteti “Biz Giyohvandlikka – OITSga qarshimiz, talabasi Fazilat Muxitdinovaga nasib etdi. biz sog‘lom turmush tarafdorimiz” Voleybol musobaqasida birinchilikni tibbiy mavzusidagi rasm-plakatlar namoyishi pedagogika fakulteti talaba qizlari qo‘lga bilan boshlandi. Rasm plakatlarni baholash kiritdilar. uchun tuzilgan hakamlar hay’ati tomonidan eng yaxshi rasm chizgan fakultet deb tibbiy Stol tennisi musobaqasi ham qizg‘in profilaktika fakulteti topildi. tus oldi va tur g‘olibi 1-davolash fakulteti 116-guruh talabasi Nigora Axtamovaga, Sport musobaqasi talaba qizlar o‘rtasida 2-o‘rin esa tibbiy profilaktika fakulteti voleybol, shashka, shaxmat va stol talabasi Lobar Umarqulovaga nasib tennisi turlari bo‘yicha o‘tkazildi. Shaxmat etdi. Tadbir yakunida eng yaxshi ishtirok musobaqasi qur’a tashlash asosida tanlab etgan talaba-yoshlar Toshkent shahar olindi va ushbu musobaqada birinchilikni OITS markazi xodimlari tomonidan tibbiy-profilaktika fakulteti talabasi Marjona taqdirlanadilar. Hikmat Yaxshi so'z maqtovlar yangrasin doim, Hikmat Omad yaqin do'stingiz bo'lsin ilohim.

TIBBIYOTNOMA6 № 11 2021 YIL 21 DEKABR XAVFSIZ TUTUNNING XAVFLI OQIBATLARI “Chekish aqlni o‘tmaslashtiradi, u ijodiy ish bilan chiqisha olmaydi”. Gyote Bundan deyarli besh asrdan ortiq Xristofor Kolumb va uning hamrohlari dunyoga “tamaki jinni”ni qo‘yib yuborganlaridan beri osmonga uchayotgan tamaki tutunining oxiri ko‘rinmaydi. Tamakini hidladilar, chaynadilar, trubka, Veyplarda tamaki yo‘q, hech narsa bo‘lsa, 9 nafar chekuvchi va 9 nafar papiros va sigareta sifatida chekdilar... yonmaydi, tutamaydi. Elektron sigareta chekmaydigan talaba bilan o‘tkazilgan Hozirgi kunda insonlar asosan sigareta – ingalyator misoli. Suyuqlik qiziydi va tajriba esa chekish ta’sirida eslab qolish chekishadi, bu esa tamaki iste’mol bug‘lanadi. Bug‘ uchun glikol, glitserin va – 4,42 foizga, sonlarni qo‘shish – 5,55 qilishning eng xavfli turi hisoblanadi. propilenglikol javob beradi. Yoqimli hid foizga, harflarni o‘chirish aniqligi 7,09 BMT ma’lumotlariga ko‘ra, dunyoda uchun aromatizatorlar va nikotin javob foizga kamayganligi kuzatilgan. Bular esa kashandalik oqibatida har yili 5,4 million, beradi. Aromatizatorlarning qon-tomir chekish ta’sirida qonning kislorod bilan har 6 soniyada 1 kishi hayotdan ko‘z tizimiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Veyplar to‘yinishining kamayishi natijasida kislorod yumadi. 2030 yilga borib kashandalik har uchun ishlatiladigan suyuqliklarda fenol, tanqisligining yuzaga kelishi va bundan yili 8 million kishining hayotdan bevaqt ko‘z formaldegid, qo‘rg‘oshin singari toksik esa bosh miya zararlanishi tufayli yuzaga yumishiga sabab bo‘lishi mutaxassislar moddalar bor. Suyuqliklar ichida eng keladi. Miyaga nikotin ta’siri esa kuchli tomonidan xavotir bilan aytilmoqda. zaharlisi bu dolchin, vanil, qaymoq ta’mini qaramlikka, xotira, bilim olish qobiliyatining Dunyoda chekuvchilar soni bo‘yicha beruvchilari hisoblanadi. Elektron sigaret pasayishiga va tahlikali nevrozlarga olib birinchi o‘rinda Xitoy, keyin Hindiston va suyuqligi ko‘rsatadigan ta’sir bolalar keladi. Indoneziya turadi. Chekish oqibatida kelib uchun jiddiy xavf tug‘diradi. Qurilmalar chiqadigan yillik iqtisodiy zarar 200 milliard oqishi va bolalar suyuqlikni yutishi xavfi Ma’lumotlarga ko‘ra, nikotinning bir AQSH dollaridan oshib ketishi keyingi mavjud. Fenol esa ko‘z, teri, shilliq marta qabul qilgandagi toksik dozasi yillarda hisoblangan. qavatlarni zararlaydi, formaldegid saraton chekmaydigan kattalarda 4-8 mg.ga teng, chaqiradi, qo‘rg‘oshin esa asab va yurak bolalar uchun esa, bu doza ichga qabul Bizning yurtimizda ham bu holat qon-tomir tizimiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. qilinganda, o‘limga olib kelishi isbotlangan. jiddiy oqibatli hisoblanadi. Respublika Shuningdek, elektron sigaretalarni Shu bois, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti salomatlik va tibbiy statistika instituti guruh bo‘lib chekish oqibatida gepatit, elektron sigaretalarni butunlay taqiqlash ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonda har stafilakok, sil, gripp va boshqa shu kabi yoki tamaki mahsulotlariga qo‘llaniladigan yili 30 mingga yaqin kishi aynan chekish infeksiyalarning yuqish xavfi ko‘p marta qat’iy choralar orqali vaziyatni tartibga bilan bog‘liq kasalliklar tufayli olamdan oshadi. Elektron sigaretlarning yonishi va solishni taklif etmoqda. Hozircha o‘tadi. Yaqin yillarda bu raqam ikki portlashi natijasida jarohatlanish, jumladan dunyoning 32 mamlakatida elektron baravarga ortishi mumkinligi aytilmoqda. kuyish holatlari qayd etilgan. Elektron sigaretalarni sotish taqiqlangan. Yurtimizdagi jami erkaklarning 23 foizi, sigaretadan foydalanadigan bolalar va ayollarning 1 foizi chekuvchilar ekanligi o‘spirinlarning kattalik davrida chekish Sog‘liq har bir odamning ulkan boyligi aniqlangan. Achinarlisi shundan iboratki, ehtimoli kamida ikki baravar yuqoriroq hisoblanadi. Shunday ekan, bu boylikni keyingi paytlarda yoshlarning elektron bo‘lishi olimlar tomonidan o‘rganilgan. avaylash, asrash lozim, bunda inson sigaretalar, nikotinli snyuslarga ruju Elektron sigaretdan foydalanish yurak-qon hayoti uchun zararli bo‘lgan odatlardan qo‘yishi ko‘paymoqda. Ayniqsa, tungi tomir va o‘pka kasalliklari xavfini oshiradi. biri – kashandalikka qarshi kurashni eng paytlarda kafe, restoranlarda elektron avvalo oiladan, so‘ngra esa bog‘cha sigareta va chilim chekish “urf”ga kirib Elektron sigaretalar tarkibidagi nikotin va maktab yoshidan boshlash kerak, bormoqda. Elektron sigareta (veyp) ham kuchli ko‘nikishni keltirib chiqaradi va chekmaydigan insonni passiv chekuvchiga oddiy tamakidan farq qilmaydi, aksincha bolalarning rivojlanayotgan miyasiga zarar aylantirmaslik huquqini e’tirof qilish zarur, undan zararliroq hisoblanadi. U nikotinli yetkazishi mumkin. Dastlabki, bir-ikkita bu huquqni esa faqatgina so‘z bilan kartrij, elektron chip, litiyli akkumlyator sigaret chekilgandan so‘ng miyada qon emas, balki, ma’muriy chora-tadbirlar va mittigina diodli yoritgichdan iborat. aylanishning qisqa muddatli yaxshilanishi bilan ham muhofaza qilish lozim! Aholi, Kashanda uni chekkanda sigareta hidini natijasida go‘yoki, ish qobiliyati oshgandek ayniqsa yoshlar orasida sog‘lom turmush ham, zararini ham sezmaydi, undan tuyuladi, vaholanki, bu “soxta rag‘bat” tarzini shakllantirish va unga amal qilish faqat suv bug‘i ko‘tariladi, xolos, deb hisoblanadi. Bu kabi holat ayniqsa, ko‘nikmasini o‘rgatish lozim. o‘ylaydi. Tadqiqotlarda keltirilishicha, veyp yoshlarga o‘zining salbiy oqibatini chekuvchilar soni 2011 yilda 7 milliontani qoldirayotganligi ko‘plab tadqiqotlarda Shu maqsadda yaqinda Toshkent tashkil qilgan bo‘lsa, 2018 yilga kelib isbotlanmoqda. Jumladan, amerikalik olim tibbiyot akademiyasida xalqaro miqyosda ular soni 35 millionga yetgan. Amerikalik Duni Illinoys universiteti talabalarining o‘tkaziladigan “Sog‘lom turmush tarzi” tadqiqotchilarning aniqlashicha, 2019-2020 3567 tasi bilan bo‘lgan savol-javoblar olimpiadasi buning e’tirofi hisoblanadi. yillarda AQSHda elektron sigaretalarni natijasida chekuvchi talabalarning 16,7 chekish oqibatida jami 2 807 nafar kishi foizi darslarni yaxshi o‘zlashtirishi, 45,2 Shoira QODIROVA, kasalxonaga yotqizilgan va o‘lim holatlari foizi uncha yaxshi o‘qimaydiganlar, 59,1 2-son fakultet va gospital terapiya ham qayd etilgan. foizi esa yomon o‘qishilarini aniqlagan kafedrasi katta o‘qituvchisi, Zulfiya SAPAYEVA, TTA Urganch filiali ichki kasalliklar va teri-tanosil kafedrasi assistenti Hikmat Yaxshi bilan sirdosh bo'lsang, Hikmat Yaxshilik bilan unasan.

TIBBIYOTNOMA № 11 2021 YIL 21 DEKABR 7 Yoshlarning ma’naviy salohiyati ta’lim-tarbiyasiga maqsadimiz yosh avlodni yot illatlardan ogoh qilishimiz hamda yuksak e’tibor bugungi kunda alohida dastur va rejalar ma’naviy, ma’rifiy salohiyat sohiblarini asosida muntazam, izchillik bilan olib borilmoqda. ertangi kunga mas’ul ekanliklarini Jamiyatda har tomonlama yetuk, hamda noqonuniy aylanishi bilan bog‘liq anglatmog‘imiz joiz deya ta’kidladi. sog‘lom va barkamol avlod tarbiyasi holatlarning oldini olish, shuningdek, Tadbirda TTA Sud tibbiyoti va uchun keng qamrovli islohotlar amalga OITSga qarshi kurash bo‘yicha davra oshirib kelinmoqda. Asr vabosiga aylanib suhbati o‘tkazildi. Ma’rifiy uchrashuvda tibbiyot huquqi kafedrasi dotsenti ulgurgan giyohvandlik bugungi kunda Toshkent tibbiyot akademiyasi Sud Sh.Beknazarov so‘zga chiqib bugungi dunyo miqyosida millionlab insonlarning tibbiyoti va tibbiyot huquqi kafedrasi kunda giyohvandlik balosi chegara, umriga zomin bo‘layotganligi tashvishli dotsenti Sh.Beknazarov, kafedra o‘lchov va qiyos bilmaydigan bir holatga holdir. Zotan, giyohvandlik vositalari assistenti N.Hamroyeva, Olmazor kelganini aytib o‘tdi. Uning kasofatiga va psixotrop moddalar inson sog‘lig‘i tumani Ichki ishlar organlari faoliyatini yer yuzida ko‘plab insonlar hayot va xavfsizligiga jiddiy tahdid soladi, muvofiqlashtirish boshqarmasi 5-son bilan erta vidolashmoqda, sog‘ligidan mamlakatdagi yoshlar tarbiyasiga, IIB boshlig‘i podpolkovnik K.Karimov, ajralmoqda. Oilalar buzilib giyohvandlik dunyoqarashiga jamiyatning iqtisodiy IIB boshliq o‘rinbosari podpolkovnik bilan bogliq jinoyatlar soni ortib va ma‘naviy negiziga bormoqda. Xususan yoshlarga salbiy ta‘sir ko‘rsatadi, oldiniga shunchaki ko‘pincha u uyushgan GIYOHVANDLIK – ko‘ngilxushlik, jinoyatchilik bilan oddiy qiziqish, uzviy bog‘liq bo‘lishi UMR ZAVOLI bolalarcha ermak uning ijtimoiy bilan shug‘ullanish xavfliligini yanada “giyohdan bir totib oshiradi. Ayniqsa, qo`yish” keyinchalik mazkur giyohvandlik unga batamom vositalaridan jabr o‘rganish, usiz ko‘ruvchilarning turaolmaslik, topish aksariyatini yoshlar uchun har qanday tashkil etayotganligi jinoyatdan tap yanada achinarli tortmaslik kabi holdir. BMT va boshqa ulkan jinoyatlarga xalqaro miqyosdagi olib bormoqda. nufuzli tashkilotlar Mutaxassislarning chiqargan bir qator fikricha odam normativ hujjatlarda giyohvand moddalar giyohvand vositalar asiriga aylangach bilan bog‘liq o‘rta hisobda 5 cheklovlarning yildan ortiq umr ko‘ra davlat miqyosida olmas ekan. Biror amalga oshirilishi mamlakat aholisining e‘tirof etilgan va bu 7 foiz giyohvand talablar O‘zbekiston qonunchiligida G.Inoyatov, Yoshlar masalasi bo‘yicha moddalar iste’moliga o‘tgan bo‘lsa o‘sha ham o‘z aksini topgan. Umuman katta inspektor mayor A.Mansurov, mamlakatning kelajagi halokat yoqasida olganda mamlakatimizda amalga Olmazor tumani Jinoyat qidiruv bo‘limi turishi aniqlangan deya ta’kidlab o‘tdi. oshirilayotgan barcha huquqiy narkomaniya bo‘yicha katta tezkor vakili islohotlarning bosh maqsadi inson va Yu.Yusupaliev, Xotin-qizlar masalalari IIB xodimlari tomonidan “qora uning manfaatlarini har tomonlama bo‘yicha katta inspektor G.Taymuratova ajal”ning ayanchli oqibatlari hayotiy ta‘minlashga qaratilganidadir. Yosh hamda ichki ishlar xodimlari ishtirok etdi. misollar va film namoyishi orqali batafsil avlodni kelgusidagi jismoniy va ma‘naviy yoritib berildi. Tadbir munozaralarga boy shakllanishida ta’lim muassasalari, Tadbirni akademik litsey direktori tarzda yakunlandi. akademik litseylarda keng ko‘lamli A.Shermuratov kirish so‘zi bilan ochib, tadbirlar yo‘lga qo‘yib kelinmoqda. jadidchilik harakati asoschisi, pedagog, Bugungi kunda olib borilayotgan olim Abdulla Avloniyning “Tarbiya yo islohotlar, tizimli amaliy ishlar, Yangi J u m l a d a n , To s h k e n t t i b b i y o t hayot, yo mamot, yo halokat, yo saodat O‘zbekiston yoshlarini ertangi kunga akademiyasi akademik litseyida Oliy va nurafshon yo‘l va porloq istiqbol sari sobitqadamlikda olg‘a borishlariga o‘rta maxsus ta’lim vazirligining tegishli masalasidir” shunday ekan bugungi dasturulamal bo‘lib xizmat qiladi. qarori ijrosini ta’minlash maqsadida kun Yangi O‘zbekistonning yoshlari Nigora HAKIMOVA, yoshlar o‘rtasida giyohvandlik vositalari, salbiy illatlardan yiroq, har tomonlama TTA akademik litseyi Yoshlar bilan psixotrop moddalar va kuchli ta’sir ilm-ma’rifat va kitobga oshno bo‘lgan ishlash hamda ma’naviy-ma’rifiy qiluvchi preparatlarning suiste’moli yoshlardir. Bugungi barchamizning ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari Hikmat Ey til, yaxshilikni bil. Hikmat El yaxshilikni unutmas.

TIBBIYOTNOMA8 № 11 2021 YIL 21 DEKABR TOSHKENT TIBBIYOT AKADEMIYASI QUYIDAGI LAVOZIMLARGA TANLOV E’LON QILADI (2021 yil dekabr) № Kafedra Lavozim, shtat birligi ͳǤ ‡˜”‘Ž‘‰‹›ƒ˜ƒ–‹„„‹›’•‹š‘Ž‘‰‹›ƒ ͳǤ  ‘ŽƒŽƒ”ƒ•ƒŽŽ‹Žƒ”‹’”‘’‡†‡˜–‹ƒ•‹ 1-son davolash fakulteti †‘–•‡––ͳǡͲǢ 2-son davolash fakulteti ƒ••‹•–‡––ͳǡͲ Tibbiy profilaktika fakulteti ͳǤ  ‘—ƒŽ˜ƒ‡Šƒ–‰‹‰‹›‡ƒ•‹ †‘–•‡––ͳǡͲ Menejment, tibbiy biologiya, tibbiy biomuhandislik va OMX fakulteti ͳǤ  O‘zbek va xorijiy tillar Chet tili: o‘qituvchi –ͳǡͲ ʹǤ  ‹„„‹›˜ƒ„‹‘Ž‘‰‹‹›‘ Biologik kimyo: katta o‘qituvchi –ͳǡͲǢ ͵Ǥ  ‡ƒ–‘Ž‘‰‹›ƒǡ–”ƒ•ˆ—œ‹‘Ž‘‰‹›ƒ˜ƒŽƒ„‘”ƒ–‘”‹›ƒ‹•Š‹ ƒ••‹•–‡––ͳǡͲ ͶǤ  ŽŽ‡”‰‘Ž‘‰‹›ƒǡŽ‹‹‹—‘Ž‘‰‹›ƒ˜ƒŠƒ•Š‹”ƒŽ‹‹•Š‹ ƒ••‹•–‡––ͳǡͲ Hujjatlar tanlov e’lon qilingan kundan boshlab bir oy davomida Toshkent tibbiyot akademiyasining devonxona va arxiv bo‘limida qabul qilinadi. Manzil: Olmazor tumani, Farobiy ko‘chasi, 2-uy. “ZAKOVAT” INTELLEKTUAL O’YINLARI BO’YICHA REKTOR KUBOGI TASHKIL ETILDI Bugungi kunda davlatimizda yoshlarning intellektual salohiyatini rivojlantirishga katta e’tibor qaratilayotgani hech kimga sir emas. Buning natijasi o‘laroq “Rektor kubogi” o‘tkazildi. o‘tkazilgan final o‘yinlari yoshlarda intellektual Turnirda Toshkent tibbiyot haqiqiy “jang”ga aylanib o‘yinlarga bo‘lgan akademiyasining 180 ketdi desak mubolag‘a qiziqish yuqori darajaga nafar talabasi 30 ta jamoa bo‘lmaydi. ko‘tarildi. Toshkent tibbiyot tarkibida g‘oliblik uchun akademiyasida ham kuch sinashishdi. Saralash Final natijalariga ko‘ra talabalarning talab va o‘yinlarida reja bo‘yicha 10 magistrlardan iborat istaklarini hisobga olgan ta jamoa finalga yo‘llanmani “Tafakkur” jamoasi 15 ball holda Akademiya yoshlar olishi kerak edi, ammo to‘plab III-o‘rinni qo‘lga ittifoqi boshlang‘ich tashkiloti raqobat kuchli va shiddatli kiritishdi. II-o‘rinni 17 ball hamda Yoshlar bilan ishlash ekanligi hisobga olinib 13 to‘plagan holda “Forward” ma’naviyat va ma’rifat bo‘limi ta jamoa finalga yo‘llanmani jamoasi egallagan bo‘lsa, bilan hamkorlikda “Zakovat” qo‘lga kiritdi. Olmazor tuman “Everest” jamoasi 18 ball intellektual o‘yinlari bo‘yicha yoshlar ittifoqi markazida to‘plagan holda mutloq g‘oliblikni qo‘lga kiritishdi. Toshkent Tibbiyot akademiyasi rektorati va kasaba uyushmasi 1-davolash fakultetining 1-son akusherlik ginekologiya kafedrasi mudiri, tibbiyot fanlari doktori, professor Farida Ayupova MIRZAYEVNAning vafoti munosabati bilan marhumaning oila a'zolari va yaqinlariga chuqur ta'ziya izhor etadi. MUASSIS: MUHARRIR TAHRIR HAYATI: Gazeta Pentium-IV Q.Nizomov (Bosh muharrir o’rinbosari), kompyuterida sahifalandi va Toshkent TOSHKENT TURDIQUL Tibbiyot аkademiya RISOGRAFida TIBBIYOT BOBOMURATOV O.Hazratov, A.Zohidiy, N.Hakimova, AKADEMIYASI L.Abduqodirova, М.Hasanova 400 nusxada chop etildi. Manzilimiz: Gazeta Toshkent Matbuot va axborot Mualliflar fikri tahririyat nuqati nazaridan farqlanishi boshqarmasida 2007-yil 15-yanvarda mumkin. Maqolalardagi ma`lumotlar uchun Toshkent shahri, Farobiy 02-0049 raqam bilan ro’yxatga olingan mualliflar javobgardir ko’chasi, 2-uy Bepul tarqatiladi Nashr uchun ma`sul Q.Nizomov Topshirish vaqti: 14.00