พ่อเจ้าหนานทิพย์ช้าง (1)

รายงานการวิจัย พ่ อ เ จ้ า ห น า น ทิ พ ย์ ช้ า ง (พระเจ้าทิพจักรสุลวฦาไชย) : วี ร บุ รุ ษ วั ฒ น ธ ร ร ม ใ น ตำ น า น พื้ นถิ่นเมืองลำปาง ณัฐนรินทร์ เมธีวุฒินันทน์ ภานุภัทรธนวัฒน์ อาจารย์ประจำวิชาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ หมาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง ร า ย ง า น ก า ร วิ จั ย นี้ ไ ด้ รั บ ง บ ป ร ะ ม า ณ ส นั บ ส นุ น จ า ก ม ห า วิ ท ย า ลั ย ร า ช ภั ฏ ลำ ป า ง ป ร ะ จำ ปี ง บ ป ร ะ ม า ณ ๒ ๕ ๕ ๕ F.ห้องสมุดคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ โทร.081-950-2340 [email protected]

บทคัดย่อ ชื่อเรื่อง พ่อเจ้าหนานทิพย์ช้าง (พระเจ้าทิพจักรสุลวฦไซย) : วีรบุรุษวัฒนธรรมในตำนาน Phor Caow Nan Thip Chang (Phraya Surawaluechai): The Heroes Cultur in Lampang myth. ผู้วิจัย นายณัฐนรินทร์ เมธีวุฒินันทน์ ภาณุภัทรธนวัฒน์ อาจารย์ประจำสาขาวิชาภาษาไทย คณะมนุษยศาาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง ทุนวิจัย ประจำาปังบประมาณ ๒๕๕๕ จำนวน ๒๕,๐๐๐ การวิจัยพ่อเจ้าหนานทิพย์ช้าง (พระเจ้าทิพจักรสุลวฦไชย) : วีรบุรุษวัฒนธรรมในตำนาน พื้นถิ่นเมืองลำปาง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการรับรู้เกี่ยวกับพ่อเจ้าทิพย์ช้างในต้านต่างๆ และเพื่อ วิเคราะห์ความเชื่อที่มีต่อพ่อเจ้าทิพย์ข้างในฐานะที่เป็นวีรบุรุษด้านวัฒนธรรม ขอบเขตของการวิจัย ได้แก่ มุ่งศึกษาวิคราะห์การรับรู้เรื่องราวเกี่ยวกับพ่อจ้าทิพย์ช้าง ที่แสดงออกผ่านการขอพรและการบน เท่านั้น ส่วนขอบเขตของกลุ่มตัวอย่างที่เก็บข้อมูลคือ ประชาชนที่มีภูมิลำเนาอยู่ในจังหวัดลำปางโดย กำเนิดเท่านั้น กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัย กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ ได้แก่ประชาชนใน จังหวัดลำปาง จำนวน ๕๐ คน ซึ่งได้มาโดยการสุ่มตัวอย่างแบบจำเพาะเจาะจง คือ ต้องเป็นผู้มีถิ่น กำเนิดในจังหวัดลำปาง และต้องมีภูมิลำเนาอยู่ในจังหวัดลำปาง เครื่องมือเพื่อการศึกษาวิจัยในครั้งนี้ คือแบบสอบถามการรับรู้เกี่ยวกับพ่อเจ้าทิพย์ช้าง ของประชาชนในจังหวัดลำปาง การเก็บรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง ในครั้งนี้ใด้ใช้วิธีการคัดเลือก แบบเฉพาะเจาะจง (Purposive Sampling) ๕๐ คน ส่วนการวิเคราะห์ข้อมูล เนื่องจากการวิจัยครั้งนี้ มีข้อมูล ๒ ประเภท คือ ข้อมูลเชิงคุณภาพ และข้อมูลเชิงปริมาณ ข้อมูลเชิงคุณภาพจะใช้วิธีการ วิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) ตามประเด็นต่างๆ และเชื่อมโยงความสัมพันธ์แต่ละประเด็น เข้าด้วยกัน สำหรับข้อมูลเชิงปริมาณ ผู้วิจัยตรวจสอบความสมบูรณ์และความถูกต้องของข้อมูล จาก นั้นบันทึกลงคอมพิวเตอร์ เพื่อทำการประมวลผลทางสถิติด้วยค่าร้อยละ ผลการวิจัยพบว่า ประชาชนพื้นถิ่นจังหวัดลำปาง มีกิจกรรมต่างๆ ที่แสดงออกเกี่ยวกับ วัฒนธรรมและการยอมรับบทบาทความสำคัญของของพ่อเจ้าทิพย์ช้างในฐานะวีรบุรุษ มีสาเหตุหลักที่ สำคัญก็คือ มีมุมมองว่าพ่อเจ้าทิพย์ช้างเป็นวีรบุรุษ บรรดาประชาชนทุกกลุ่มตัวอย่างหลากหลายอาชีพ

การขอพรหรือบนกับพ่อเจ้าทิพย์ช้าง มีเหตุผลคือ เพราะเชื่อว่าพระองค์ท่าน ศักดิ์สิทธิ์ สิ่งที่กลุ่มตัวอย่างมักจะบนหรือขอพรนั้น จะเป็นเรื่องเกี่ยวกับชีวิประจำวันของตนเอง รวมถึงบุคคลนอกจากนี้ ส่วนใหญ่ต่างก็มีความเชื่อเกี่ยวกับพลังอำนาจของพ่อเจ้าทิพย์ช้างว่า ถ้าขอพรหรือบนสำเร็จแล้ว หากไม่แก้บนหรือไม่ปฏิบัติตามที่กล่าวไว้ เชื่อว่าจะต้องถูกพ่อเจ้า ทิพย์ช้างลงโทษอย่างแน่นอน ผลจากการวิจัยครั้งนี้จึงสรุปได้ว่า พ่อเจ้าทิพย์ช้างทรงมีบทบาท สำคัญ ในฐานะที่ทรงเป็นวีรบุรุษวัฒนธรรมอย่างแท้จริง ในชุมชนพื้นถิ่นลำปาง หลายพื้นที่มีเรื่องราว สถานที่ หรือตำนานสืบสานเล่าเรื่อง เกี่ยวกับพ่อเจ้าทิพย์ช้าง ดังปรากฏเรื่องราวที่วัดพระธาตุลำปางหลวง ร่องรอยกระสุนปืน หรือ ตำนานชื่อหมู่บ้านเป็นต้น ดังนั้น หากจะกล่าวว่าพ่อเจ้าทิพย์ช้างเป็นผู้มีบทบาทในชุมชนและ ท้องถิ่น ที่ยังทรงมีบทบาทดำรงอยู่มาถึงปัจจุบัน ดังนั้นผู้วิจัยจึงสนใจศึกษาว่า ในปัจจุบันชาว บ้านในขุชนพื้นถิ่นลำปาง ยังคงมีความเชื่อและรับรู้เรื่องราวของพ่อเจ้าทิพย์ข้างในด้านใดบ้าง งานวิจัยเรื่องนี้จึงได้เกิดขึ้น วัตถุประสงค์ของการวิจัย ๑ เพื่อศึกษาการรับรู้เกี่ยวกับพ่อเจ้าทิพย์ช้างในด้านต่างๆ ๒ เพื่อวิเคราะห์ความเชื่อที่มีต่อพ่อเจ้าทิพย์ข้างในฐานะที่เป็นวีรบุรุษด้านวัฒนธรรม ขอบเขตของการวิจัย ๑) มุ่งศึกษาวิเคราะห์การรับรู้เรื่องราวเกี่ยวกับพ่อเจ้าทิพย์ช้าง ที่แสดงออกผ่านการขอพร และการบนเท่านั้น ๒) กลุ่มตัวอย่างที่เก็บข้อมูลคือ ประชนชนที่มีภูมิลำเนาอยู่ในจังหวัดลำปาง นิยามศัพท์เฉพาะ วีรบุรุษวัฒนธรรม หมายถึง บุคคลผู้ใด้รับการยกย่องในฐานะที่เป็นวีรบุรุษ และบุคคลดัง กล่าวเป็นผู้มีอิทธิพลต่อความคิด ความเชื่อ การประพฤติปฏิบัติของชุมชนพื้นถิ่น จนกระทั่ง แสดงออกให้อย่างเด่นชัดในเชิงวัฒนธรรม ในฐานะที่เป็นผู้นำวัฒนธรรม

สรุปผลการวิจัยและข้อเสนอแนะ สรุปผลการวิจัย การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ ๒ ประการ คือ เพื่อศึกษาการรับรู้เกี่ยวกับพ่อ เจ้าทิพย์ข้างในด้านและเพื่อวิเคราะห์ความเชื่อที่มีต่อพ่อเจ้าทิพย์ข้างในฐานะที่เป็นวีรบุรุษด้าน วัฒนธรรมวิจัย ได้แก่ มุ่งศึกษาวิเคราะห์การรับรู้เรื่องราวเกี่ยวกับพ่อเจ้าทิพย์ช้าง ที่แสดงออก ผ่าส่วนชอบเขตของกลุ่มตัวอย่างที่เก็บข้อมูลคือ ประชาชนที่มีภูมิลำเนาอยู่ในจังหวัด กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัย กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ ได้แก่ ประชาชนในจังหวัดลำปาง การเก็บรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง ในครั้งนี้ได้ใช้วิธีการคัด เลือกแบบเฉพาะเจาะจง (Purposive Sampling) จำนวน ๕๐ คน ซึ่งได้มาโดยการสุ่มตัวอย่าง แบบจำเพาะเจาะจง คือ ต้องเป็นผู้มีถิ่นกำเนิดในจังหวัดลำปาง และต้องมีภูมิลำเนาอยู่ใน จังหวัดลำปาง เครื่องมือเพื่อการศึกษาวิจัยในครั้งนี้ คือแบบสอบถามการรับรู้เกี่ยวกับพ่อ เจ้าทิพย์ช้าง (พระญาภไขย) ของประชาชนในจังหวัดลำปาง ครั้งนี้มีข้อมูล ๖ ประเภท คือ ข้อมูลเชิงคุณภาพ และข้อมูลเชิงปริมาณ ข้อมูลเชิงคุณภาพจะใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) ตามประเด็นต่างๆ และเชื่อมโยงความสัมพันธ์แต่ละประเด็นเข้าด้วยกัน สำหรับข้อมูลเชิงปริมาณผู้วิจัยตรวจสอบความสมบูรณ์และความถูกต้องของข้อมูล จากนั้น บันทึกลงคอมพิวเตอร์เพื่อทำการประมวลผลทางสถิติด้วยค่าร้อยละ ผลการวิจัยพบว่า กิจกรรมต่างๆที่แสดงออกเกี่ยวกับวัฒนธรรมและการ ยอมรับฐานะของพ่อเจ้าทิพย์ช้างในฐานะวีรบุรุษ ซึ่งชาวบ้านในชุมชนพื้นถิ่นแสดงออกและ การกระทำทั้งหมด เกิดจากสาเหตุหลักที่สำคัญก็คือ การที่ชุมชนพื้นถิ่นมองว่าพ่อเจ้าทิพย์ช้าง เป็นวีรบุรุษ สอดคล้องกับข้อมูลจากจากการตอบแบบสอบถาม บรรดาประชาชนทุกกลุ่ม ตัวอย่างหลากหลายอาชีพ เช่น ประกอบอาชีพรับจ้างทั่วไปรับราชการ ค้าขาย ธุรกิจส่วนตัว แม่บ้าน เกษตรกร นักศึกษา และรัฐวิสาหกิจ และต่างก็เป็นผู้มีกล่าวคือจบการศึกษาขั้นตำใน ระดับประถมศึกษา และในระดับสูงสุดคือระดับปวนแต่ยอมรับนับถือพ่อเจ้าทิพย์ช้างแทบทั้งสิ้น

ประชาชนในชุมชนพื้นถิ่น ส่วนใหญ่จะยึดเหนี่ยวพระองค์ไว้เป็นที่พึ่ง ดังที่กลุ่มตัวอย่างให้ ข้อมูลว่า ที่มาขอพรหรือบนกับพ่อเจ้าทิพย์ช้าง เพราะเชื่อว่าพระองค์ท่านศักดิ์สิทธิ์ ในระดับ รองลงมา เชื่อว่าพระองค์ท่นสามารถแก้ปัญหาให้สำเร็จลุล่วงได้ หรือบ้างก็เห็นว่าบุคคลอื่นๆ ที่เคยมาขอก็ประสบความสำเร็จมาแล้ว สิ่งที่กลุ่มตัวอย่างมักจะบนหรือขอพรนั้น จะเป็นเรื่อง เกี่ยวกับชีวิตประจำวันของตนเองรวมถึงบุคคลใกล้ นอกจากนี้ ส่วนใหญ่ต่างก็มีความเชื่อเกี่ยว กับพลังอำนาจของพ่อเจ้าทิพย์ข้างว่า ถ้าขอพรหรือบนสำเร็จแล้ว หากไม่แก้บนหรือไม่ปฏิบัติ ตามที่กล่าวไว้จะมีผลอย่างไรบ้างนั้น กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ เชื่อว่าจะต้องถูกลงโทษอย่าง แน่นอนการวิเคราะห์การรับรู้เรื่องราวเกี่ยวกับพ่อเจ้าทิพย์ข้าง ทำให้ผู้วิจัยพบว่า ชาวชุมชน พื้นถิ่นส่วนใหญ่ต่างให้การยอมรับพ่อเจ้าทิพย์ช้างในฐานะที่เป็นวีรบุรุษ ดังนั้น บทบาทของพ่อ เจ้าทิพย์ช้างที่ดำรงอยู่ในปัจจุบัน และบทบาทอิทธิพลที่ทรงมีต่อชุมชนพื้นถิ่นในจังหวัดลำปาง จะคงคงอยู่อย่างเข้มข้น และดำรงอยู่ต่อไป จากการวิจัยครั้งนี้ผู้วิจัยมีข้อเสนอแนะ เพื่อการวิจัยครั้งต่อไป ดังนี้ ๑) การศึกษาพระราชประวัติของพ่อเจ้าทิพย์ช้าง ควรมีการสืบค้นข้อมูลจากตำนานพระราชวงศ์ล้านนาฉบับอื่น โดยเฉพาะการสืบค้น พระนามที่มีการจารึกไว้ในเอกสารโบราณ ความเปลี่ยนแปลงของพระนาม สืบค้นพระราช ประวัติในส่วนที่ทรงมีความสัมพันธ์กับพระราชวงศ์ของล้นนาสายเจ้าเจ็ดตน ในฐานะที่ทรง เป็นต้นพระราชวงศ์ การรับรู้ของผู้สืบสายพระราชวงศ์ในปัจจุบัน รวมทั้งการศึกษาข้อมูลเกี่ยว กับพระราชประวัติ สื่อออนไลน์ ภาพยนตร์และการ์ตูนที่เกี่ยวข้องกับพระราชประวัติ เพื่อให้เห็นข้อมูลเชิงวัฒนธรรม ในฐานะที่ทรงเป็นวีรบุรุษวัฒนธรรมเด่นชัดมากยิ่งขึ้น ๒) การศึกษาประวัติของสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับพ่อเจ้าทิพย์ช้าง ควรมีการศึกษาประวัติการก่อสร้างศาลเจ้าพ่อทิพย์ช้าง ที่ตั้ง วัดพระแก้วดอนเต้า อำเภอเมืองจังหวัดลำปาง อนุสาวรีย์พ่อเจ้าทิพย์ช้าง ข่วงเจ้าหน พระบาท อำเภอเมืองลำปาง จังหวัดลำปางสาวรีย์พ่อเจ้าทิพย์ข้างสวนสาธารณะเฉลิมพระเกียรติ ๘๐ พรรษา เกาะคา จังหวัดลำปาง