การวิจัยเชิงปฏิบัติการศึกษารูปแบบการระดมทุนและ

ร า ย ง า น ก า ร วิจั ย ฉ บั บ ส ม บู ร ณ์ การวิจัยเชิงปฏิบัติการศึกษารูป แบบการระดมทุนและ การกระจายทุน เพื่อการพัฒนา ชุมชนอย่างยั่งยืนจังหวัดลำปาง น า ง ส า ว วิ ไ ล ลั ก ณ์ พรมเสน

บทคัดย่อ ชื่อโครงการ การวิจัยเชิงปฏิบัติการศึกษารูปแบบการระดมทุนและการกระจายทุน เพื่อการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน จังหวัดลำปาง ชื่อผู้วิจัย นางสาววิไลลักษณ์ พรมเสน การศึกษาเรื่อง รูปแบบการระดมทุนและการกระจายทุนเพื่อการพัฒนาชุมชนอย่าง ยั่งยืนจังหวัดลำปาง มี วัตถุประสงค์ในการศึกษาเพื่อ (1) ศึกษารูปแบบการระดมทุนที่เหมาะสมกับ จังหวัดลำปาง และ (2) ศึกษาแนวทางการกระ จายทุนเพื่อการพัฒนาชุมชนจังหวัดลำปาง ประชากร และกลุ่มตัวอย่าง คือ บุคคล กลุ่มองค์กร หน่วยงาน สถานประกอบ การ ทั้งของภาครัฐ รัฐวิสาหกิจ องค์กรเอกชน และภาคประชาชนในจังหวัดลำปาง 13 อำเภอ ข้อมูลและแหล่งข้อมูลมาจาก การเก็บ รวบรวม 2 ส่วน คือ ข้อมูลเชิงปริมาณ (Survey Research) และข้อมูลเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) เครื่องมือเก็บรวบรวมข้อมูล คือแบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ และการศึกษาดูงานชุมชนต้นแบบ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้วิธี เขียนบรรยายเชิงพรรณนา และสถิติเชิงพรรณนา ผลการศึกษา พบว่า รูปแบบการระดมทุนที่มีอยู่ในสังคมไทยมีทั้งหมด 5 รูปแบบ คือ การ ขอรับบริจาค การจัด กิจกรรมเพื่อระดมทุน การแลกเปลี่ยน การดำเนินการหาทุนถวายโดยเสด็จ ตามพระราชกุศล และการเขียนโครงการขอเงิน ทุนสนับสนุน จากแหล่งทุนต่างๆ ทั้งภายในและ ภายนอกประเทศทั้งของภาครัฐและภาคเอกชน ซึ่งแต่ละรูปแบบก็จะมีวิธี การ หรือกิจกรรมย่อยที่ แตกต่างกันออกไป สำหรับรูปแบบการระดมทุนที่เหมาะสมกับจังหวัดลำปาง คือ “การขอรับ บริจาค” ผ่านกิจกรรมงานบุญ ซึ่งมีค่าเฉลี่ยความคิดเห็นอยู่ที่ 2.638 และมีความสอดคล้องกับผู้ให้ สัมภาษณ์หลายคนที่เห็น พ้องต้องกันว่า “การระดมทุนนั้นต้องมีความสอดคล้องกับวิถีการดำเนิน ชีวิตตามขนบธรรมเนียม ประเพณีท้องถิ่น ของ คนในชุมชน ที่มีการแทรกเนื้อหาสาระในเรื่องของ บุญเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย....” กลุ่มเป้าหมายที่มีศักยภาพในการบริจาคเพื่อ การพัฒนา พบว่า กลุ่มภาค ประชาชนมีกำลังในการบริจาคมากที่สุด รองลงมาคือภาคองค์กรเอกชนและภาคธุรกิจ กลุ่ม สุดท้าย คือ ภาครัฐ ปัจจัยที่มีผลต่อการระดมทุน คือ การค้นหากลุ่มเป้าหมาย การรู้ค่านิยมด้านการ ช่วยเหลือสังคมของ กลุ่มเป้าหมาย การประชาสัมพันธ์ ช่องทางและจุดที่ตั้งในการติดต่อสื่อสาร ความชัดเจนในกิจกรรมที่จะทำการระดมทุน ความน่าเชื่อถือของผู้นำองค์กร วิธีการสร้างความ ศรัทธาและแรงจูงใจจากกิจกรรมที่ทำ การบริหารจัดการทุนที่ได้มาอย่าง โปร่งใส และการมีส่วน ร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (Stakeholders) สำหรับ แนวทางการกระจายทุนเพื่อการพัฒนา

สรุป อภิปรายผล และข้อเสนอแนะ การวิเคราะห์ความพร้อมเพื่อการจัดการแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดลำปาง เป็นการวิจัย เชิงผสม ระหว่างการวิจัยเชิงคุณภาพและการวิจัยเชิงปริมาณ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความพร้อมของ จังหวัดลำปางที่มีต่อ การให้บริการและการจัดการแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชนในจังหวัดลำปาง ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง คือ ประชาชนที่ อยู่ในเขตพื้นที่สถานที่ท่องเที่ยวนำร่องในจังหวัดลำปาง ประกอบด้วย อ้าเภอห้างฉัตร อำเภอเกาะคา อำาเภอ แม่เมาะ และอำเภอวังเหนือ และผู้ประกอบการ ทางด้านการท่องเที่ยวในจังหวัดลำปาง ได้ท่าการศึกษาในประเด็น ที่สอดคล้องและมีความเกี่ยวข้อง กับความพร้อมในเรื่องการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน โดยการสำรวจความคิด เห็น การลงพื้นที เพื่อจัดเก็บข้อมูลบริบทชุมชน และการจัดเวทีเพื่อวิเคราะห์ สังเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับความพร้อม และ ศักยภาพของชุมชนที่มีต่อการเปิดให้บริการการท่องเที่ยวและการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน โดยมี ขั้นตอน า เนินงานคือ (1) ทบทวนองค์ความรู้เกี่ยวกับสถานการณ์การท่องเที่ยวในจังหวัดลำปาง (2) สํารวจและเก็บรวบรวม ข้อมูลภาคสนามเครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา คือ แบบสอบถาม แบบสํารวจ บริบทด้านการท่องเที่ยวชุมชน และ การ จัดเวทีระดมความคิดเห็น โดยนำข้อมูลที่ได้มาทำการ วิเคราะห์ สังเคราะห์ และเขียนบรรยายเชิงพรรณนา (3) จัด เวทีคืนข้อมูลให้กับกลุ่มเป้าหมาย และ 4) จัดทำรูปเล่มรายงาน สรุปผลการศึกษา ผลการศีกษาบริบทการท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดลำปาง จากการวิเคราะห์สถานการณ์ของการท่อง เที่ยวโดยชุมชนในพื้นที่ อำเภอเกาะคา อำเภอห้างฉัตร อำเภอแม่เมาะ และอำเภอวังเหนือ ด้วยเทคนิค SWOT เมื่อ นำข้อมูลแต่ละพื้นที่มาสังเคราะห์ให้ เห็นภาพรวมของการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนจังหวัดลำปางที่สามารถนำผล การศึกษาไปพัฒนาการ ท่องเที่ยวชุมชนให้เข้าสู่มาตรฐานการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนต่อไป ผลการสังเคราะห์ ข้อมูลมี รายละเอียดดังต่อไปนี้ 1. จังหวัดลำปางมีสถานที่ท่องเที่ยวที่เกิดจากปรากฏการณ์ทางธรรมอันจะนำไปสู่ การพัฒนาให้เป็น แหล่งเที่ยวที่เกิดจากปรากฏการณ์ทางธรรมชาติและขนบธรรมเนียมประเพณี วัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น ให้เป็นที่ดึงดูดใจของนักท่องเที่ยว ได้แก่ น้ำตกลาย ดอยหิน หน่อ ถ้ำ ภูเขาไฟจำปาแดด แผ่นดินหวิด และบ่อน้ำแร่ ร้อน นอกจากนี้ยังมีสถานที่ท่องเที่ยวตาม เส้นทางประวัติศาสตร์ที่บอกเล่าความเป็นมาของวิถีชีวิตและวัฒนธรรม อันโดดเด่นของแต่ละพื้นที่ ประกอบด้วย พิพิธภัณฑ์ไทใหญ่ หอเทพเจ้าสามองค์ วัดทุ่งกู่ วัดบ้านบก ประเพณีแห่ช้าง ผ้า การฟ้อน นกกิ่งกะหรา รวมถึงบ้านพักโฮมสเตย์เป็นแหล่งเรียนรู้วิถีชีวิตของแต่ละท้องถิ่นผ่านกิจกรรมการ

เช่น การเลี้ยงโคนม สวนสมุนไพร การผลิตอาหารสัตว์ การผลิตของกลุ่มจักสานและดอกไม้ประดิษฐ์ การปลูกผักปลอด สารพิษ การแปรรูปอาหาร การอาบ และแช่นํ้าแร่ร้อน การลวกไข่ในน้ำแร่ร้อน การ กิจกรรมการท่องเทียวทีมีความ เหมาะสมสอดคล้องกับบริบทของแต่ละท้องถิ่นแล้ว สถานที่ท่องเที่ยว ดังกล่าวยังสามารถเข้าถึงง่ายเนื่องจากเส้นทางการ คมนาคมสะดวกและพร้อมให้บริการแก่ นักท่องเที่ยวทุกฤดูกาล 2. ชุมชนที่สามารถจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนได้นั้นมีพื้นฐานมาจากการเป็นชุมชน เข้มแข็งและพึ่งพาตนเอง ได้ กล่าวคือ ชุมชนสามารถนําเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ทรัพยากรทาง ธรรมชาติ และวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ เฉพาะถิ่นมาเชื่อมโยงกำหนดให้เป็นเส้นทางและกิจกรรม ท่องเที่ยวที่เหมาะสมสามารถดึงดูดและสร้างความประทับใจให้ กับนักท่องเที่ยว การดำเนินงานที่ นำไปสู่รูปธรรมนั้นผู้นำและคณะกรรมการจะต้องมีความเสียสละ ในการจัดการท่อง เที่ยวชุมชนนั้น คณะกรรมการต้องมีความโปร่งใสผลการดำเนินงานสามารถตรวจสอบได้ การวางแผนการท่องเที่ยว ให้ ความสำคัญในการเปิดโอกาสให้คนในชุมชนมีส่วนร่วมกำหนดรูปแบบกิจกรรมการท่องเที่ยวและ ได้รับผลประโยชน์จาก การท่องเที่ยวชุมชนอย่างเป็นธรรม ความเข้มแข็งของชุมชนจึงเป็นสิ่งสำคัญที่ นำไปสู่การขยายหรือเชื่อมโยงเครือข่าย การท่องเที่ยวชุมชนในระดับตำบลอันจะนำไปสู่การพัฒนาการ ท่องเที่ยวชุมชนได้อย่างมีมาตรฐานเกิดและประสิทธิภาพ ในระดับจังหวัดต่อไป 3. การส่งเสริมและสนับสนุนจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ตลอดจน หน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว เช่น การสนับสนุนโครงสร้าง อาคารจาก องค์การบริหารส่วนจังหวัดลำปาง การส่งเสริมให้มี การจัดตั้งโรงผลิตน้ำแร่พร้อมดื่มที่ผ่านมาตรฐาน จากสาธารณสุขอำาเภอเกาะคา เทศบาลตำบลแม่เมาะ และการไฟฟ้า ฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ. แม่เมาะ) นอกจากนี้แหล่งท่องเที่ยวชุมชนยังได้รับการส่งเสริมในด้านการพัฒนา ศักยภาพบุคลากรที่ คําเนินงานด้านการท่องเที่ยวชุมชน การส่งเสริมให้คณะกรรมการเข้าร่วมอบรมการจัดการท่องเที่ยว ชุมชน ซึ่งคณะกรรมการสามารถนําความรู้ที่ได้จากการอบรมมาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมเพื่อให้เกิด มาตรฐานการจัดการ ท่องเที่ยวชุมชน รูปธรรมของการดำเนินงานที่มีศักยภาพทำให้แหล่งท่องเที่ยว เมาะหลวงเป็นสถานที่รับรองคณะที่มา ศึกษาดูงานเทศบาลตำบลแม่เมาะ และการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่ง ประเทศไทย (กฟผ.แม่เมาะ) ขณะที่แหล่งท่องเที่ยวโฮม สเตย์บ้านวอแก้วเป็นสถานที่เรียนรู้ด้านการ ท่องเที่ยวชุมชนให้กับสถาบันการศึกษาที่อยู่ในเขตพื้นที่จังหวัดลำปาง 4. สภาพปัญหาที่พบจากการจัดการท่องเที่ยวชุมชนในภาพรวมคือ คนในชุมชนยัง ขาดความรู้ความเข้าใจ เกี่ยวกับแนวคิดของการท่องเที่ยวชุมชน ผู้ถ่ายทอดข้อมูลท้องถิ่นมีจำนวนน้อย ไม่เพียงพอต่อจำานวนนักท่องเที่ยว การ ขาดทักษะด้านภาษาเพื่อการสื่อสารในการสื่อความหมายกับ นักท่องเที่ยว นอกจากนี้ยังขาดการปรับปรุงภูมิทัศน์โดย รอบบริเวณแหล่งท่องเที่ยวรวมถึงสิ่งอำนวย ความสะดวกให้กับนักท่องเที่ยวที่ยังขาดมาตรฐานเนื่องจากงบประมาณที่ได้ รับการสนับสนุนมีไม่ เพียงพอ ชุมชนขาดการนำอัตลักษณ์มาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ ของที่ระลึกเพื่อขายให้กับนักท่อง เที่ยว ส่งผลให้การท่องเที่ยวชุมชนยังไม่สามารถกระตุ้นเศรษฐกิจและเพิ่มรายได้ให้กับคนในชุมชนเท่าที่ควร

อภิปรายผล จากผลการศึกษาการท่องเที่ยวโดยชุมชนพบว่า จังหวัดลำปางมีสถานที่ท่องเที่ยวตามเส้นทาง ประวัติศาสตร์ที่ บอกเล่าความเป็นมาของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมอันโดดเด่นของแต่ละพื้นที่ รวมถึง บ้านพักโฮมสเตย์ซึ่งเป็นแหล่งเรียนรู้จาก การเยี่ยมชมวิถีชีวิตของแต่ละท้องถิ่นผ่านกิจกรรมการ ท่องเที่ยว ส่งผลให้จังหวัดลำปางมีความพร้อมในการจัดการท่อง เที่ยวชุมชนในระดับมากด้วยปัจจัยที่ สำคัญได้แก่ ศักยภาพของชุมชน ความพร้อมในด้านการบริหารจัดการ และความ พร้อมในด้านการ ให้บริการแก่นักท่องเที่ยว ซึ่งมีความสอดคล้องกับอมรา อินทรจักร (2550) ที่ได้ทำการศึกษาปัจจัย ความสําเร็จในการจัดการธุรกิจการท่องเที่ยวโดยชุมชนบ้านศรีดงเย็น ตำบลช้าง อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ในเชิง กระบวนการของเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยเทคนิค SWOT Analysis โดยได้ท่าการ วิเคราะห์ทั้งปัจจัยภายในและภายนอกที่ เกี่ยวข้องกับการจัดการท่องเที่ยวของชุมชนโดยผลการศึกษา ของอมรา อินทรจักร พบว่า ชุมชนมีจุดแข็งด้านเอกลักษณ์ ทางขนบธรรมเนียมประเพณีวัฒนธรรม ภาษา และการแต่งกายของชนเผ่า จึงได้เชื่อมโยงแหล่งท่องเที่ยวใกล้เคียง ประกอบกับกระแสของการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของชนเผ่ามีมากขึ้นทำให้นักท่องเที่ยวเข้ามาชมวิถีชีวิตของชนเผ่ามาก ขึ้น โดยผลการศึกษาไม่มีความแตกต่างเพราะการท่องเที่ยวโดยชุมชนของจังหวัดลำปางที่ได้มุ่งเน้นความ เป็นอัตลักษณ์ ทางด้านประวัติศาสตร์

บริหารจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนตามเกณฑ์ขององค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการ ท่องเที่ยว อย่างยั่งยืน น แนวทางในการจัดการท่องเที่ยวของชุมชนจะต้องมี (1) หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ให้การส่ง เสริมความรู้ที่เป็นหลักวิชาด้านการบริหารจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนเพื่อให้ชุมชนที่เป็น เจ้าของแหล่งท่อง เที่ยวมีการดำเนินงานที่นำไปสู่มาตรฐานด้านการท่องเที่ยวได้อย่างยั่งยืน (2) สร้าง เครือข่ายการท่องเที่ยว โดยชุมชนอันประกอบด้วย ชุมชน สถานประกอบการ สมาคมการท่องเที่ยว และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อวางแผนดำเนินงานการท่องเที่ยวชุมชนที่นำไปสู่มาตรฐานการท่องเที่ยว ชุมชนร่วมกัน และ 3) การ ดำเนินงานด้านการท่องเที่ยวชุมชนควรมีการประเมินผลจากคณะกรรมการ อย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้สถาน ประกอบการที่เกี่ยวข้องควรมีการแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับชุมชนที่เป็น เจ้าของแหล่งท่องเที่ยวเพื่อร่วม กันกำหนดทิศทางการพัฒนาให้เป็นไปในแนวทางเดียวกันและเอื้อ ประโยชน์ต่อกัน มีความสอดคล้องกับ ผลการศึกษาของ ญาณวุฒิ อภิวงค์. (2554) ที่ได้ทำการศึกษา แนวทางพัฒนารูปแบบการท่องเที่ยวโดย ชุมชนเพื่อประโยชน์ในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม และสร้างผล ประโยชน์ต่อคนในชุมชนของบ้านม้งดอยปุย ตำบลสุเทพ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ พบแนวทาง การพัฒนารูปแบบกิจกรรมที่เหมาะสมคือการมีส่วน ร่วมของคนในชุมชนหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการ ท่องเที่ยวโดยชุมชนเพื่อร่วมกันพัฒนาผลิตภัณฑ์ของ ชุมชนและเชื่อมโยงทุนของชุมชนให้เข้ากับ หลักการพัฒนาที่ยั่งยืน ข้อเสนอแนะ ข้อเสนอแนะในการวิจัยครั้งต่อไป 1. ควรมีการศึกษาบทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่อการพัฒนาการ ท่องเที่ยวชุมชนใน พื้นที่จังหวัดลำปาง 2. ควรมีการศึกษาและจัดทำฐานข้อมูลด้านการท่องเที่ยวชุมชนของจังหวัดลำปาง 3. ควรมีการศึกษาส่วนผสมการตลาดของแหล่งท่องเที่ยวชุมชนจังหวัดลำปาง ข้อเสนอแนะในการน่าผลการวิจัยไปใช้ประโยชน์ 1. หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวจังหวัดลำปางทั้งภาครัฐและเอกชนควรนำข้อมูล เช่น ศักยภาพของชุมชน สิ่งดึงดูดใจของแหล่งท่องเที่ยว สิ่งอำนวยความสะดวกและการบริการ ณ แหล่งท่อง เที่ยว การเข้าถึงแหล่งท่องเที่ยว ตลอดจนการรักษาความปลอดภัยให้แก่นักท่องเที่ยวมา ใช้เพื่อวางแผน พัฒนาด้านการท่องเที่ยวชุมชนจังหวัดลำปาง ทั้งนี้ภาพลักษณ์ที่ดีจากการท่องเที่ยวจะ ส่งผลต่อการตัดสิน ใจของนักท่องเที่ยวให้สามารถเข้ามาท่องเที่ยวในจังหวัดลำปางได้อย่างต่อเนื่องจัดสรรงบประมาณในการ สร้างช่องทางส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการจัดการท่องเที่ยว รวมถึงมีการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ ข้อมูลข่าวสารด้านสถานการณ์ของการท่องเที่ยวให้ชุมชนได้รับ ทราบ เพื่อให้ชุมชนสามารถรองรับและ ปรับตัวให้พร้อมสำหรับการบริการที่สร้างความประทับใจ ให้กับนักท่องเที่ยว