หนังสือราชบุรีในยุคสงครามโลกครั้งที่2

รปู ภาพ 29 พระร�ชกฤษฎีก�กำ�หนดบริเวณเขตตป์ ลอดภยั ใน ร�ชก�รทห�รแห่งมณฑลทห�รบกที่ 5 ในทอ้ งท่ี อ.เมอื งร�ชบุรี จ.ร�ชบุรี พ.ศ. 2483 รปู ภาพ 30 ป้�ยเขตทห�ร ตรงหัวมุมตล�ดหอน�ฬกิ � (สน�มหญ้�) ฝง่ั ตรงข�้ มสถ�นตี ำ�รวจภธู ร จ.ร�ชบรุ ี 81 ในยคุ สงครามโลก คร้ังที่ 2

รปู ภาพ 31 ป้�ยแสดงเขตทห�ร รมิ รั้ววดั สตั ตน�รถปริวัตร รปู ภาพ 32 ป้�ยแสดงเขตทห�ร ริมรวั้ วดั สตั ตน�รถปริวตั ร รปู ภาพ 33 ป้�ยแสดงเขตทห�ร รมิ รั้ววดั สัตตน�รถปรวิ ตั ร 82 ในยคุ สงครามโลก คร้งั ท่ี 2

รปู ภาพ 34 เส�ป�้ ยบรเิ วณริมท�งรถไฟ สะพ�นด�ำ รูปภาพ 35 ป้�ยเขตทห�ร บรเิ วณรมิ ท�งรถไฟ สะพ�นด�ำ เหลือแตเ่ ส� ป้�ยห�ยไปแล้ว รูปภาพ 36 แผนท่ีแสดงขอบเขตพื้นทปี่ ลอดภยั ในร�ชก�รทห�ร แนบท�้ ยพระร�ชกฤษฎกี �ก�ำ หนดบรเิ วณเขตต์ปลอดภัยใน ร�ชก�รทห�รแห่งมณฑลทห�รบกที่ 5 ในทอ้ งที่ อ.เมืองร�ชบรุ ี จ.ร�ชบุรี พ.ศ. 2483 83 ในยุคสงครามโลก ครัง้ ท่ี 2

รปู ภาพ 37 จดุ ทพี่ บป้�ยแสดงเขตทห�ร จำ�นวน 3 จุด ในตวั เมืองร�ชบุรี ผลกระทบจ�กเหตุก�รณ์ จ�กค�ำ พพิ �กษ�ของศ�ลทห�รกรงุ เทพฯ (พระนคร) เมอ่ื เดอื นสงิ ห�คม พ.ศ. 2486 ไดก้ ล�่ วถงึ บ�งชว่ งบ�งตอนของเหตุก�รณ์ เมื่อวันที่ 18 ธันว�คม พ.ศ. 2485 ไว้น�่ ฟังดังน้ี (อ้�งถงึ ใน ช�ญวิทย์ เกษตรศิริ. 2553 : 524-530). วนั ท่ี 18 ธนั ว�คม พ.ศ. 2485 ไดเ้ กดิ เหตกุ �รณท์ ไี่ มม่ ใี ครนกึ ฝนั โดยทต่ี �่ งฝ�่ ยต�่ งเข�้ ใจผดิ กนั เกิดขึ้นระหว่�งบุคคลชั้นกรรมกรจำ�นวนเล็กน้อยกับทห�รญ่ีปุ่น ซ่ึงในก�รน้ีเป็นเหตุให้คล�ยคว�ม สัมพันธ์อันดี ซ่ึงมีตอ่ กนั แลว้ น้ันลงไปชว่ั ขณะหนึง่ จนถงึ กบั หนว่ ยทห�รญี่ปุ่น ซึ่งตัง้ อยใู่ นประเทศไทย ได้มีก�รเตรียมพร้อมและรัฐบ�ลไทยได้รับข้อเรียกร้องจ�กฝ่�ยญ่ีปุ่นหล�ยประก�ร อันเป็นผล กระทบกระเทือนท�งก�รเมืองของประเทศไทยเป็นอย่�งม�ก แต่เมื่อได้ทำ�ก�รเข้�ใจอันดีต่อกันแล้ว คว�มเคียดแคน้ ชังกัน กค็ ล่คี ล�ยหมดไป เหลอื อยแู่ ต่คว�มรกั ใครฉ่ ันทพ์ ่ีน้อง ดงั ประจกั ษอ์ ยู่ทกุ วันน้ี ในก�รทก่ี องทพั ญป่ี นุ่ ผ�่ นเข�้ ม�ในประเทศไทยน้ี ท�งฝ�่ ยญปี่ นุ่ ไดร้ อ้ งขอสร�้ งท�งรถไฟทห�ร เช่ือมประเทศไทยกับพม่� แยกจ�กสถ�นีรถไฟส�ยใต้ท่ีสถ�นีหนองปล�ดุก ผ่�นท�ง จ.ก�ญจนบุรี ไปท�งพระเจดยี ส์ �มองค์ ในก�รสร�้ งท�งรถไฟนี้ ทห�รญป่ี นุ่ เปน็ ผู้ก�ำ กับง�นและอำ�นวยก�รกอ่ สร้�ง ทห�รญป่ี นุ่ ไปตง้ั เรยี งร�ยกนั อยตู่ �มแนวท�งและบรเิ วณทใ่ี กลช้ ดิ กบั ก�รสร�้ งท�งรถไฟนน้ั ท่ี อ.บ�้ นโปง่ 84 ในยุคสงครามโลก ครงั้ ที่ 2

มีทห�รญ่ีปุ่นหน่วยสร้�งท�งรถไฟต้ังอยู่ และมีเชลยศึกที่ทห�รญ่ีปุ่นนำ�ไปใช้แรงง�นอยู่ท่ีน่ันเป็น จำ�นวนม�ก นอกจ�กนี้ ทห�รญี่ปุ่นยังได้จ้�งกรรมกรคนไทยไปทำ�ง�นบ�งส่วนด้วย กรรมกรนั้น เป็นส่วนที่ท�งฝ่�ยญ่ีปุ่นจ้�งก็มี ท�งฝ่�ยไทยจ้�งก็มี เพื่อทำ�ท�งรถไฟให้ประส�นง�นกันต�มข้อที่ได้ ตกลงกันไว้ กรรมกรท้ังหมดมีจำ�นวนเรือนหมื่น กรมประส�นง�นพันธมิตรมีคว�มรู้สึกว่� ก�รที่มี ทห�รญป่ี นุ่ และกรรมกรคนไทยรวมกนั เปน็ จ�ำ นวนม�กเชน่ นี้ อ�จกระทบกระเทอื นถงึ จติ ใจระหว�่ งกนั เพร�ะฝ่�ยหนึ่งเป็นทห�รมีอ�วุธและอำ�น�จ อีกฝ่�ยหน่ึงเป็นกรรมกร ท้ังภ�ษ�พูดก็ไม่เข้�ใจกัน ขนบธรรมเนียมประเพณีก็ยังแตกต่�งกันไปบ้�ง ด้วยเหตุนี้จึงได้พย�ย�มปรับคว�มเข้�ใจอันดีกับ ฝ่�ยญ่ีปุ่นตลอดม� และได้สั่งให้เจ้�หน้�ท่ีปกครองส่วนภูมิภ�คห�ท�งป้องกันและแก้ไข ห�กมี ก�รเข้�ใจผิดระหว�่ งไทยกบั ญี่ป่นุ เกดิ ข้นึ ก�รปฏิบัติต่อเชลยศึก คนไทยมักไปติดต่อให้ปันหรือซื้อส่ิงของอยู่เนืองๆ ซ่ึงเป็นก�รฝ่�ฝืน ต่อระเบียบข้อบังคับของทห�รญ่ีปุ่น ผู้บัญช�ก�รทห�รสูงสุด จึงมีคำ�ส่ังห้�มไม่ให้ร�ษฎรไทย ติดต่อ กับเชลยศึก …กรณบี �้ นโปง่ ไดบ้ งั เกดิ ผลกระทบกระเทอื นตอ่ สถ�นะก�รเมอื งของประเทศไทยเปน็ อย�่ งม�ก จนถงึ กบั ทำ�ให้คว�มสัมพันธไมตรอี นั สนิทสนมระหว�่ งประช�ชนท้งั สองประเทศต้องเสอ่ื มคล�ยลง.... ผบู้ ญั ช�ก�รทห�รสงู สดุ จงึ ไดจ้ ดั ใหม้ กี �รแสดงก�รเสยี ใจในเหตกุ �รณน์ ขี้ น้ึ เปน็ 2 ส�ย ส�ยหนง่ึ จดั ให้ พลโท จรูญ รตั นกลุ เสรเี รงิ ฤทธ์ิ เป็นหัวหน้�พร้อมดว้ ย พนั เอก ฟอ้ น ยอดอ�วธุ และรอ้ ยเอก อ�ด เจริญศิลป์ ไปแสดงคว�มเสียใจกับ พลตรี ชิโมดะ ผู้บัญช�ก�รสร้�งท�งรถไฟทห�รญี่ปุ่น ซึ่งเป็น ผูบ้ ังคับบัญช�ของทห�รทต่ี �ย อกี ส�ยหนึง่ จดั ให้ พลตรี ประจนมห�ดิลก ประจนปจั จนกึ เป็นหวั หน�้ พรอ้ มด้วย พันเอก ไชย ประทีปะเสน ไปแสดงคว�มเสียใจต่อ พลตรี น�ง�โน ซ่ึงเป็นผู้บังคับบัญช� ทห�รญี่ปุ่นหน่วยรบในประเทศไทย และผู้บัญช�ก�รทห�รสูงสุดได้มีส�ส์นแสดงคว�มเสียใจไปยัง พลเอก เค�น์ เทร�อจุ ิ ผบู้ ญั ช�ก�รทห�รสงู สดุ กองทพั ญปี่ นุ่ ภ�คใต้ และพลเอก เค�น์ เทร�อจุ ิ ไดต้ อบม� ดว้ ยไมตรีจติ อนั สนิทสนมย่งิ เพอ่ื เปน็ ก�รทดแทนคว�มเสยี ห�ยของทห�รญป่ี นุ่ ทเี่ สยี ชวี ติ และบ�ดเจบ็ ในครง้ั น้ี รฐั บ�ลไทย ได้ขอเครื่องร�ชอิสริย�ภรณ์ให้และคิดค่�ทำ�ขวัญให้เป็นเงิน 71,000 บ�ท น�ยทห�รแพทย์ญี่ปุ่น เมือ่ กอ่ นต�ยมียศเพยี งรอ้ ยเอก เมอ่ื ต�ยแลว้ ไดร้ ับยศเป็นพันตรี เงนิ ค่�ท�ำ ขวญั 71,000 บ�ท ซงึ่ ฝ�่ ยไทยน�ำ ไปมอบใหน้ ัน้ ท�งฝ�่ ยญีป่ ุ่นคนื ใหเ้ พอื่ ช่วยเหลอื ผูต้ อ้ งเคร�ะหร์ �้ ยเน่ืองจ�กก�รเข�้ ใจผดิ ต้งั แต่ครง้ั กองทัพญีป่ นุ่ เรมิ่ เข้�ม�ในประเทศไทย ซึ่งท�งฝ�่ ย ญป่ี ุน่ เห็นว่�เป็นท�งหนึง่ ท่ีส�ม�รถบ�ำ รงุ จติ ใจ และส่งเสรมิ พันธไมตรใี นด้�นประช�ชนใหด้ ียงิ่ ขึ้น 85 ในยุคสงครามโลก คร้งั ที่ 2

สรุปก�รปฏบิ ตั ิของฝ�่ ยไทยเรื่องเหตรุ �้ ยทบ่ี �้ นโปง่ หนังสือกองอำ�นวยก�รคณะกรรมก�รผสม ท่ี 131/2486 เรื่อง ก�รสะส�งกรณีที่เกิดขึ้น ของทห�รญี่ปุน่ ถึง พลตรี ช.โมรยิ � ผแู้ ทนกองทัพบกญป่ี นุ่ ประจ�ำ ประเทศไทย ลงวนั ท่ี 7 มกร�คม พ.ศ. 2486 ได้ระบถุ ึงเรอื่ งเหตุร�้ ยท่บี ้�นโป่ง เมอื่ วันท่ี 18 ธันว�คม พ.ศ. 2485 ว่�ฝ่�ยไทยไดป้ ฏิบตั ิ ดังนี้ (อ�้ งถึงใน ช�ญวทิ ย์ เกษตรศริ .ิ 2553 : 492-496) 1. เมอื่ เกดิ เหตทุ ว่ี ดั ดอนตมู น�ยอ�ำ เภอ ผบู้ งั คบั กองต�ำ รวจ และหวั หน�้ ส�รวตั รทห�รไดร้ ว่ มกนั ระงบั เหตุร่วมกบั พ.ต.โยชิด� ยังท่เี กิดเหตโุ ดยทนั ทที นั ใด 2. เมอื่ เกดิ เหตทุ ห่ี น�้ สถ�นตี �ำ รวจ บคุ คลทกี่ ล�่ วในหม�ยเลข 1 ทกุ น�ยกไ็ ดร้ ว่ มกนั ม�ระงบั เหตุ ซง่ึ ในที่สดุ กไ็ ด้สงบลงด้วยก�รปฏิบตั ขิ องบุคคลดังกล่�วน้ี 3. ในทนั ทที เ่ี หตสุ งบลงแลว้ เจ�้ หน�้ ทดี่ งั กล�่ วข�้ งตน้ นเี้ องไดจ้ ดั ก�รรกั ษ�คว�มสงบเรยี บรอ้ ย ในท้องถิ่นอย่�งกวดขัน คือ ช้ีแจงแก่ร�ษฎรโดยใช้เครื่องขย�ยเสียงไปต�มถนน ห้�มร�ษฎรจับกลุ่ม และห�้ มออกนอกเคหะสถ�น จำ�กดั เขตก�รไปม�มใิ หเ้ กดิ ก�รเข�้ ใจผดิ กนั ข้นึ อีก 4. ในวันรุ่งขึ้นจ�กวันท่ีเกิดเหตุ ฝ่�ยไทยได้จัดต้ังเจ้�หน้�ที่กรรมก�รผสมร่วมกับเจ้�หน้�ที่ แหง่ สถ�นทตู ทห�รบกญป่ี นุ่ ไปสอบสวนยงั ทเ่ี กดิ เหตุ เมอ่ื วนั ท่ี 19 ธนั ว�คม พ.ศ. 2485 เปน็ ก�รสอบสวน ในข้ันตน้ ขึน้ ได้ตกลงปัญห�บ�งประก�รกบั รองทูตทห�รบกญปี่ ุ่น ต�มทไ่ี ด้ทร�บพฤตกิ �รณ์ดีแลว้ 5. ผู้บัญช�ก�รทห�รสูงสุดแห่งประเทศไทย ได้ส่ังต้ังกรรมก�รขึ้นคณะหน่ึง ดำ�เนินก�ร สอบสวนโดยรีบเร่งที่สุด ก�รสอบสวนขณะน้ีทำ�ร่วมกับเจ้�หน้�ที่ทห�รญ่ีปุ่น ซ่ึงขอร้องให้สอบสวน เหตุก�รณ์ตอนที่เกิดเหตุหน้�สถ�นีตำ�รวจบ้�นโป่งก่อน ก�รสอบสวนคงจะสำ�เร็จลงในไม่ช้�นี้ และ เม่ือส�ำ เรจ็ ก�รสอบสวนแลว้ ก็จะไดด้ ำ�เนนิ คดียงั ศ�ลทห�รตอ่ ไปทันที 6. ฝ�่ ยไทยได้จดั ตง้ั คณะกรรมก�รพจิ �รณ�ห�ท�งปอ้ งกันเหตแุ ทรกแซง เนอื่ งดว้ ยได้มเี หตุ บ�ดหม�งระหว�่ งคนไทยกับทห�รญีป่ นุ่ อยูเ่ สมอ 7. ไดย้ �้ ยข�้ หลวงประจ�ำ จงั หวดั ร�ชบรุ ี น�ยอ�ำ เภอบ�้ นโปง่ ผบู้ งั คบั ก�รต�ำ รวจ และน�ยต�ำ รวจ บ�งน�ย แม้น�ยสบิ หรือพลตำ�รวจ ซึ่งมสี ่วนเก่ยี วขอ้ งในเหตุก�รณท์ ่เี กดิ ขนึ้ ไปรบั ร�ชก�รแห่งอ่นื ท่ียงั ไม่ให้ไปในขณะนนี้ ัน้ เพร�ะยงั ต้องก�รตัวไว้สอบสวน ส่วนผู้ซ่ึงรับหน�้ ที่แทนน้ันกำ�ลงั จะไป 8. ก�รจดั ก�รป้องกันเหตไุ ด้ปฏบิ ตั ิดังตอ่ ไปนอี้ ีกดว้ ย คอื 8.1. เขตหนว่ ยทห�รทญี่ ปี่ นุ่ ตงั้ อยู่ ไดก้ �ำ หนดเปน็ เขตทห�ร ห�้ มมใิ หร้ �ษฎรลว่ งล�้ำ เข�้ ไป เป็นอันข�ด 8.2. ไดส้ ง่ั เก็บอ�วธุ ปนื จ�กร�ษฎรท่ีอยใู่ นบรเิ วณใกล้ชิดกบั ที่ตงั้ หนว่ ยทห�รญป่ี ุ่น 86 ในยคุ สงครามโลก คร้ังท่ี 2

8.3. ในย�มค�ำ่ คนื ไดก้ ำ�หนดไม่ใหร้ �ษฎรออกเทีย่ วเตร่หรอื ผ�่ นไป 8.4. ถอนเจ�้ หน้�ทส่ี �รวัตรทห�รไทย 8.5. ต�ำ รวจที่เดนิ ตรวจไม่ให้ถอื อ�วธุ เวน้ แต่พวกยนื ย�ม 8.6. ให้คนต�่ งด้�วอพยพออกจ�กเขตท้องที่ จ.ก�ญจนบรุ ี และบ้�นโปง่ ใหเ้ สรจ็ ภ�ยใน 7 มกร�คม พ.ศ. 2486 8.7. ใหม้ กี �รตรวจข�่ วเอกส�รของประช�ชนทม่ี ไี ปม�และสง่ ออกใหเ้ ปน็ ก�รกวดขนั ยง่ิ ขน้ึ 8.8. ให้เจ้�หน้�ท่ีดำ�เนินก�รสืบสวนตรวจค้น จับกุมผู้ท่ีมีอ�วุธปืน เครื่องกระสุน วัตถุ ระเบิดต่�งๆ 9. เพื่อให้ประช�ชนได้มีก�รติดต่อซ�บซึ้งในนโยบ�ยของรัฐบ�ลยิ่งขึ้น ได้ตั้งข้�ร�ชก�รใน จ.ก�ญจนบรุ ี เพิ่มข้ึน ท้งั ไดจ้ ัดก�ำ นนั ผู้ใหญ่บ้�น เปน็ ข้�ร�ชก�รดว้ ย 10. โอนอำ�เภอบ้�นโป่ง ม�รวมกบั จ.ก�ญจนบรุ ี เพ่อื สะดวกในก�รปกครองและปฏิบัตกิ �ร 11. ได้ส่ังให้ผูไ้ ม่มอี �ชพี และผมู้ ปี ระวัตไิ มด่ ี ให้ออกไปนอกเขตเช่นเดียวกบั คนต�่ งด้�ว 12. ได้สง่ั ปิดโรงย�ฝ่ินทกุ แห่งในเขต จ.ก�ญจนบุรี และ อ.บ้�นโป่ง 13. ฝ่�ยไทยได้สง่ น�ยทห�รช้ันผ้ใู หญ่ มี พล.ท.ร.เสรเี รงิ ริทธิ์ อดีตแม่ทัพพ�ยพั เป็นประธ�น กับ พล.ต.ประจนปัจนึก ผู้บัญช�ก�รเขตหลังไปแสดงคว�มเสียใจต่อน�ยพลน�ง�โง น�ยพลชิโมด� และท�่ นพนั เอกฮ�ย�ชิ สรุปท้ายเรื่อง เหตุก�รณ์ปะทะกันระหว�่ งทห�รญีป่ ่นุ กับกรรมกร ตำ�รวจและทห�รไทย ท่วี ดั ดอนตมู และ ทสี่ ถ�นตี �ำ รวจภธู ร อ.บ�้ นโปง่ จ.ร�ชบรุ ี นี้ ถอื เปน็ เหตกุ �รณท์ ร่ี นุ แรงกอ่ ใหเ้ กดิ กระแสก�รตอ่ ต�้ นทห�ร ญีป่ ุ่นไปทวั่ ประเทศ สังเกตไดจ้ �กหนังสือทเ่ี ขียนเกีย่ วกับสงคร�มโลก ครง้ั ท่ี 2 ในประเทศไทยล้วนมี ก�รบันทึกไว้เกือบทุกเล่ม แต่อ�จมีร�ยละเอียดท่ีแตกต่�งกันไปบ้�ง ส�เหตุเร่ิมต้นก็คือ ทห�รญี่ปุ่น ได้หมิ่นประม�ทพระสงฆ์ไทยโดยก�รตบหน้� จนคนไทยทนดูไม่ได้ เกิดก�รทะเล�ะวิว�ทกัน จนถึง ข้ันปะทะกนั ดว้ ยอ�วธุ เหตุก�รณใ์ นครง้ั น้ี มที ห�รญ่ปี ่นุ เสยี ชวี ติ 7 คน และบ�ดเจ็บหล�ยน�ย ท�งญี่ปนุ่ กล�่ วห�ว�่ สว่ นหน่ึงเกดิ จ�กก�รยุแหย่ของช�วจนี (ซง่ึ เกลยี ดชังญ่ปี นุ่ อยูแ่ ล้ว) ทอี่ �ศยั อยู่ในประเทศไทย ฝ�่ ยทห�รญป่ี นุ่ ยนื ยนั เรยี กรอ้ งใหร้ ฐั บ�ลไทยลงโทษคนไทยทก่ี อ่ เหตุ คอื ส�มเณรเพม่ิ สริ พิ บิ ลู น�ยเปะ นมุ่ ชินวงส์ กรรมกร และพลทห�รจ� โดยก�รประห�รชวี ิต แตจ่ อมพล ป.พิบลู สงคร�ม ไดใ้ ช้ 87 ในยุคสงครามโลก ครั้งที่ 2

กุศโลบ�ยให้คนไทยผู้ร่วมก่อเหตุม�ข้ึนศ�ลทห�รแทน โดย ผลก�รตดั สนิ โทษสงู สดุ คอื ส�มเณรเพมิ่ ฯ และน�ยเปะฯ จ�ำ คกุ ตลอดชวี ติ สว่ นพลทห�รจ� จ�ำ คกุ 10 ปี หลงั สงคร�มยตุ ลิ งแลว้ ทร�บว�่ ส�มเณรเพม่ิ ฯ ไดถ้ กู ปลอ่ ยตวั และออกม�ใชช้ วี ติ ฆร�ว�ส ต�มปกติอยทู่ บ่ี �้ นของพส่ี �วชอ่ื น�งปร�งค์วงศ�โรจน์จนกระทงั่ เสียชีวิตเมอ่ื ปี พ.ศ. 2516 รวมอ�ยุได้ 74 ปี สว่ นจำ�เลยทีเ่ หลอื อีก 2 คน ไมม่ ขี ้อมลู ว่�ไดร้ บั ก�รปลอ่ ยตัวหรือไม่ เหตุก�รณ์ครั้งนั้น จอมพล ป.พิบูลสงคร�ม น�ยก รฐั มนตรี ยงั ไดส้ งั่ ย�้ ยข�้ ร�ชก�ร พลเรอื น ต�ำ รวจ ทห�ร ในพน้ื ที่ จ.ร�ชบุรี และ จ.ก�ญจนบรุ ี ออกจ�กพน้ื ที่ รวมทง้ั ประก�ศให้ พนื้ ทบ่ี �งสว่ นเปน็ เขตห�้ มท�งทห�ร ห�้ มทห�รไทยไปตง้ั หนว่ ย รปู ภาพ 38 อดีตส�มเณร เพมิ่ สิรพิ บิ ลู อยู่ในพ้ืนที่เขตห้�มท�งทห�รนั้นๆ พ้ืนที่ท่ีถูกประก�ศเป็น ทม่ี � (Giselle Studios, 2013 : เขตห้�มท�งทห�ร ได้แก่ อ.เมืองร�ชบุรี อ.บ้�นโป่ง อ.ลูกแก ออนไลน์) อ.ท่�เรือน้อย อ.ท่�ม่วง และทุกอำ�เภอใน จ.ก�ญจนบุรี และ ญปี่ นุ่ ยงั เนน้ ย�ำ้ ใหช้ �วต�่ งด�้ ว (ซง่ึ สว่ นใหญเ่ ปน็ ช�วจนี ทเ่ี ข�้ ม�ท�ำ ม�ห�กนิ ในประเทศไทย ในขณะนน้ั ) ท่ีอ�ศัยอยู่ในเขตห้�มท�งทห�รที่ประก�ศ ให้อพยพออกจ�กพ้ืนที่โดยเร็วที่สุด ห�กผู้ใดฝ่�ฝืนจะมี โทษจ�ำ คกุ หรอื อ�จมโี ทษถงึ ต�ยในขอ้ ห�กอ่ คว�มไมส่ งบ ก�รประก�ศเขตห�้ มท�งทห�รน้ี ยงั ไดข้ ย�ยไป ใชใ้ นอกี 7 จงั หวัดท�งภ�คเหนือตอนบนอกี ด้วย ซงึ่ ทำ�ใหช้ �วจีนจ�ำ นวนหล�ยแสนคนตอ้ งอพยพลภี้ ัย และไดร้ ับคว�มเดือดรอ้ นอย�่ งแสนส�หัส ปัจจุบัน ท่ีวัดดอนตูมมีก�รนำ�อัฐิทห�รญี่ปุ่นท่ีเสียชีวิตด้วยก�รอ�พ�ธ ในเขต อ.บ้�นโป่ง จ.ร�ชบรุ ี ในระหว�่ งสงคร�มโลก คร้ังท่ี 2 พ.ศ. 2484-2486 ม�บรรจอุ ยใู่ นเจดีย์ทวี่ ดั ดอนตูม โดยก�ร ริเร่ิมของพระครูโสภณรัตน�กร (เพิ่ม เขมก�โร) เจ้�อ�ว�สวัดดอนตูม เพ่ือสร้�งที่อยู่ให้กับวิญญ�ณ ทห�รญี่ปุ่นในสมัยนั้น ซึ่งช�วบ้�นยังมีคว�มเช่ือว่�ยังคงสิงสถิตย์อยู่ในบริเวณน้ี และยังเป็นก�รอุทิศ ส่วนกุศลผลบุญไปให้ด้วย ก�รทำ�บุญอุทิศส่วนกุศลให้ทห�รญ่ีปุ่นท่ีเสียชีวิตน้ี มีก�รบำ�เพ็ญกุศลเป็น ประจ�ำ ทกุ ปี โดยมญี �ตๆิ ของทห�รญปี่ นุ่ ทเี่ สยี ชวี ติ เดนิ ท�งม�รว่ มพธิ ดี ว้ ย ก�รสร�้ งเจดยี บ์ รรจอุ ฐั ทิ ห�ร ญ่ปี ุ่นนี้ ม�แล้วเสรจ็ ในสมัยพระครูอินทคุณ�วสัย (ตัน องฺกโุ ร) เปน็ เจ้�อ�ว�สวัดดอนตมู โดยท�ำ ก�ร บรรจเุ มอ่ื วันที่ 6 พฤศจิก�ยน พ.ศ. 2534 88 ในยุคสงครามโลก ครงั้ ที่ 2

รูปภาพ 39 รปู ภาพ 40 ป�้ ยหน�้ เจดยี บ์ รรจุอฐั ิทห�รญ่ปี นุ่ ท่ี เจดยี บ์ รรจอุ ัฐิทห�รญ่ีปนุ่ วัดดอนตูม อ.บ้�นโปง่ จ.ร�ชบรุ ี ท่ีวัดดอนตมู อ.บ้�นโป่ง จ.ร�ชบรุ ี รปู ภาพ 41 สภ�พวดั ดอนตมู ในปัจจุบนั ศ�ล�ท่เี ห็นถูกสร้�งขึ้นใหม่ ตำ�แหนง่ เดยี วกับศ�ล�เดิมสมยั สงคร�มโลก ครง้ั ที่ 2 ท่วี ัดดอนตมู แห่งน้ี เป็นที่ต้งั หน่วยทห�รญปี่ นุ่ ชือ่ น�รีฮิซ่�และเปน็ ค่�ยกักกนั เชลยศกึ สมั พันธมิตร และท่ีพักกรรมก�รไทย มล�ยู และจีน ทม่ี �สร�้ งท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ ระหว�่ ง พ.ศ. 2485-2486 89 ในยุคสงครามโลก ครัง้ ท่ี 2

ก�รโจมตีท�งอ�ก�ศ ของฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รท่ีร�ชบุรใี นสมัยสงคร�มโลก ครั้งที่ 2 กรมยุทธศึกษ�ทห�ร (2540 : 247-256) ระบุว่� กองทัพญ่ีปุ่นเป็นฝ่�ยรุกได้ชัยชนะฝ่�ย สัมพันธมิตรในระยะ 6 เดือนแรกของสงคร�มมห�เอเชียบูรพ�ครั้นถึงเดือนมิถุน�ยน พ.ศ. 2485 กองทพั เรอื ญปี่ นุ่ เรม่ิ พ�่ ยแพเ้ ปน็ ครง้ั แรกในยทุ ธภมู มิ ดิ เวย์ (Midway) ตอ่ ม�ในเดอื นตลุ �คม พ.ศ. 2487 ญ่ีปนุ่ เรมิ่ พ�่ ยแพ้กองทพั สหรฐั อเมริก�อีกคร้งั ในยุทธภมู ิเลย์เต (Leyte Gulf) คว�มพ่�ยแพท้ �งทะเล ทง้ั สองครงั้ มผี ลกระทบตอ่ กองทพั ญป่ี นุ่ ทกุ แนวรบ กองทพั ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รกลบั เปน็ ฝ�่ ยไดเ้ ปรยี บและ ตอบโต้กองทัพญ่ีปุ่น โดยเฉพ�ะอย่�งย่ิงแนวรบด้�นพม่�และจีนตอนใต้ กองทัพญี่ปุ่นต้องเป็นฝ่�ย ล่�ถอยเป็นผลให้ดินแดนไทยถูกเครื่องบินฝ่�ยสัมพันธมิตรโจมตีท้ิงระเบิดอย่�งหนัก ตั้งแต่ปล�ยปี พ.ศ. 2486 จนถงึ พ.ศ. 2488 เน่อื งจ�กญป่ี ุ่นใช้ประเทศไทยเป็นฐ�นทพั เพอ่ื เข้�ปฏิบัตกิ �รในพม�่ และมล�ยู ประเทศไทยจึงเป็นเป้�หม�ยสำ�คัญท�งยุทธศ�สตร์ที่ฝ่�ยสัมพันธมิตรจำ�ต้องท้ิงระเบิด เพอื่ ท�ำ ล�ยสน�มบนิ สถ�นรี ถไฟ ท�งรถไฟ ท�่ เรอื สะพ�น ฯลฯ เพอ่ื ตดั เสน้ ท�งถอยของกองทพั ญป่ี นุ่ โดยเฉพ�ะท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ ซง่ึ เปน็ เสน้ ท�งคมน�คมหลกั ถกู ทง้ิ ระเบดิ ไดร้ บั คว�มเสยี ห�ยหล�ยครง้ั ตั้งแต่เดือนมกร�คม พ.ศ. 2487 จนถึงเดือนสิงห�คม พ.ศ. 2488 ประเทศไทยถูกโจมตี ท�งอ�ก�ศจ�กฝ่�ยสัมพันธมิตรประม�ณ 245 คร้ัง ฝ่�ยสัมพันธมิตรส่งเคร่ืองบินเข้�ปฏิบัติก�รใน ประเทศไทยจำ�นวน 2,943 เที่ยวบิน ท้ิงลูกระเบิดทำ�ล�ย18,583 ลูก ลูกระเบิดเพลิง 6,099 ลูก ทุ่นระเบิด 224 ลูก มผี ู้เสียชวี ติ ประม�ณ 1,871 คน บ�ดเจ็บส�หัส 1,222 คน บ�ดเจ็บ 1,812 คน สิ้นเนือ้ ประด�ตัว 288 คน อ�ค�รพังพนิ �ศ 9,616 หลงั อ�ค�รเสยี ห�ยบ�งส่วน 1,195 หลัง รถจกั ร เสยี ห�ย 73 คัน รถพว่ งเสยี ห�ย 617 คนั รถยนต์เสยี ห�ย 46 คนั เรือจกั รกลเสียห�ย 29 ลำ� เรืออ่ืนๆ 98 ลำ�ทรัพย์สินเสียห�ย 78,568,376 บ�ท เครื่องบินสัมพันธมิตรท้ิงพลุส่องแสง 138 ลูก และ ทง้ิ พลรม่ ลงม� 11 คน 90 ในยุคสงครามโลก ครั้งท่ี 2

รปู ภาพ 42 ใบปลิวจ�กฝ�่ ยสมั พันธมิตร แจง้ เตอื นก�รปฏบิ ัตเิ มื่อถกู โจมตี ทีม่ � (กรมยุทธศกึ ษ�ทห�ร, 2540) จ�กใบปลวิ ในรปู ภ�พ 42 แสดงใหเ้ หน็ ว�่ ก�รโจมตที �งอ�ก�ศของฝ�่ ยสมั พนั ธมติ ร ไมไ่ ดต้ ง้ั ใจ ทีจ่ ะท�ำ ล�ย อ�ค�รบ้�น เรอื น สถ�นทสี่ ำ�คญั หรือร�ษฎรไทย แตต่ ้ังใจท�ำ ล�ยท�งหนแี ละท�งขนส่ง ของญีป่ ุ่น ดว้ ยก�รท้งิ ระเบดิ และยิงกร�ด ท�งรถไฟ สะพ�น ขบวนรถไฟ ย�นยนต์ ตลอดจนเกวียน และล้อเลื่อนต่�งๆ ในดินแดนไทย นอกจ�กนั้นก็จะโจมตีหมู่บ้�นท่ีฝ่�ยสัมพันธมิตรสงสัยว่�เป็นที่ หลบซอ่ นของทห�รญี่ปุ่น และท�งฝ�่ ยสมั พนั ธมิตรยงั แนะน�ำ ร�ษฎรไทยให้ปฏบิ ัติต�มดว้ ย คอื 1. เมอื่ ท�่ นไดย้ นิ เสียงเคร่อื งบินคร�งกระห่มึ ม�แตไ่ กล จงรบี หลบหนีออกจ�กหมบู่ ้�นทท่ี ่�น อ�ศยั เข�้ ป�่ เข�้ ดงไปใหพ้ น้ และอย�่ กลบั ม�จนกว�่ จะแนใ่ จว�่ เครอ่ื งบนิ บนิ พน้ หมบู่ �้ นของท�่ นไปแลว้ 2. ถ�้ ไม่จำ�เปน็ อย�่ งใชถ้ นนหนท�ง อยใู่ หไ้ กลจ�กสะพ�น และท�งรถไฟ อย�่ เข�้ ใกล้ขบวน รถไฟ 3. ถ�้ หมบู่ �้ นของท�่ นตง้ั อยใู่ กลส้ ะพ�นหรอื ท�งรถไฟ จงชวนกนั อพยพย�้ ยไปยงั ทป่ี ลอดภยั กว�่ จ.ร�ชบุรี เปน็ ทต่ี ้ังค�่ ยญีป่ ุน่ ถึง 3 แหง่ คอื บริเวณตวั เมืองร�ชบรุ ี สถ�นหี นองปล�ดกุ และ วัดดอนตูม อ.บ้�นโป่ง โดยเฉพ�ะท่ีสถ�นีหนองปล�ดุกถือได้ว่�เป็นชุมท�งบรรจบของท�งรถไฟ ส�ยไทย-พม�่ เพื่อแยกขน้ึ ไปสูก่ รงุ เทพฯ และแยกไปท�งภ�คใตข้ องประเทศไทย เป็นจดุ ยทุ ธศ�สตร์ ทสี่ �ำ คญั แหง่ หนง่ึ ทฝี่ �่ ยสมั พนั ธมติ รจ�ำ เปน็ ตอ้ งท�ำ ล�ยเพอื่ ตดั เสน้ ท�งถอยทพั ของกองทพั ญป่ี นุ่ จ�กก�ร คน้ คว�้ จ�กหลกั ฐ�นต�่ งๆ พอจะสรปุ ไดว้ �่ ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รไดท้ �ำ ก�รโจมตที �งอ�ก�ศในพนื้ ที่ จ.ร�ชบรุ ี จำ�นวน 12 ครัง้ ดงั นี้ 91 ในยุคสงครามโลก ครั้งท่ี 2

ครัง้ ท่ี 1 วันท่ี 3 พฤษภ�คม พ.ศ. 2487 เวล� 09.20 น. เคร่ืองบนิ 2 ล�ำ โจมตสี ถ�นีรถไฟ หนองปล�ดุก อ.บ้�นโปง่ จ.ร�ชบรุ ี ครง้ั ที่ 2 วันที่ 7 กันย�ยน พ.ศ. 2487 เวล� 00.20 น. เครอื่ งบิน 12 ลำ� ทง้ิ ระเบดิ สถ�นี หนองปล�ดุกและท�งรถไฟ ทำ�ใหท้ ห�รญป่ี ุน่ เสียชีวิตหล�ยร้อยคน ครัง้ ที่ 3 วันท่ี 15 ตุล�ตม พ.ศ. 2487 เวล� 00.20 น. เคร่ืองบิน 12 ลำ� โจมตีสถ�นี หนองปล�ดุก ครง้ั ท่ี 4 วันท่ี 3 ธันว�คม พ.ศ. 2487 ทิง้ ระเบิดบรเิ วณสถ�นีหนองปล�ดกุ คร้ังท่ี 5 วนั ที่ 14 มกร�คม พ.ศ. 2488 เวล� 22.40 น. ทงิ้ ระเบดิ บรเิ วณสะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ ครงั้ ท่ี 6 วนั ที่ 30 มกร�คม พ.ศ. 2488 เวล� 23.00 น. ทง้ิ ระเบดิ บรเิ วณสะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ ครั้งท่ี 7 วันท่ี 11 กุมภ�พันธ์ พ.ศ. 2488 เวล� 24.00 น. ทิ้งระเบิดบริเวณสะพ�น จฬุ �ลงกรณ์ ครง้ั ที่ 8 วนั ท่ี 18 เมษ�ยน พ.ศ. 2488 เวล� 16.00 น. ทง้ิ ระเบดิ บรเิ วณประตนู �ำ้ บ�งนกแขวก และประตนู ำ�้ บ�งย�ง ครง้ั ที่ 9 วนั ที่ 30 พฤษภ�คม พ.ศ. 2488 เวล� 16.30 น. ท้ิงระเบิด สถ�นรี ถไฟร�ชบรุ ี คร้ังที่ 10 วันท่ี 1 มิถุน�ยน พ.ศ. 2488 เวล� 17.00 น. ทง้ิ ระเบิด สถ�นรี ถไฟร�ชบรุ ี คร้งั ที่ 11 วนั ที่ 10 กรกฎ�คม พ.ศ. 2488 เวล� 14.00 น. ทิ้งระเบดิ สถ�นรี ถไฟร�ชบรุ ี ครง้ั ท่ี 12 วนั ท่ี 14 กรกฎ�คม พ.ศ. 2488 โจมตีท�งอ�ก�ศบริเวณ ท่�เรือของญี่ปุ่นและสถ�นีรถไฟร�ชบรุ ี รปู ภาพ 43 ภ�พว�ดแผนทจี่ งั หวัดร�ชบุรีแสดงท่ีตั้งจดุ ยุทธศ�สตร์ และก�รโจมตจี ดุ ส�ำ คัญในสมัยสงคร�มโลก ครั้งท่ี 2 ท่ีม� (สละ จันทรวงศ,์ 2484-2488) 92 ในยคุ สงครามโลก คร้งั ท่ี 2

ก�รโจมตคี รง้ั ท่ี 1 - 4 สถ�นีหนองปล�ดกุ พ.ศ.2487 สถ�นรี ถไฟหนองปล�ดกุ ตงั้ อย่ทู ่ี หม่ทู ่ี 7 ต.หนองกบ อ.บ้�นโปง่ จ.ร�ชบุรี เปน็ จุดเริม่ ต้น ของก�รสร้�งท�งรถไฟส�ยไทย-พม่� สถ�นีนี้อยู่ห่�งจ�กสถ�นีรถไฟบ้�นโป่งประม�ณ 5 กิโลเมตร มคี �่ ยทห�รญป่ี ุ่นตัง้ อยภู่ �ยใตก้ �รบังคบั บญั ช� ของ พนั ตรี โยชดิ � ทีน่ ีเ่ ป็นต�ำ บลปล�ยท�งท่ีเชลยศกึ ฝ่�ยสัมพันธมิตรบ�งส่วนจะถูกเคล่ือนย้�ยโดยท�งรถไฟจ�กสิงคโปร์ม�ลงแล้วเดินท�งต่อด้วยเท้� ไปยงั จ.ก�ญจนบรุ เี พอื่ กอ่ สร�้ งท�งรถไฟ ก�รโจมตคี รง้ั น้ี เกดิ ขนึ้ ในชว่ งปล�ยสงคร�มโลกแลว้ หลงั จ�ก ท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ เปดิ ใชง้ �นได้ปเี ศษ กองทพั ญี่ปุน่ กำ�ลังถอนก�ำ ลงั จ�กประเทศอินเดยี และพม่� จ�กก�รบันทึกมีก�รโจมตีของฝ่�ยสัมพันธมิตร จำ�นวน 4 ครั้งด้วยกัน (วรวุธ สุวรรณฤทธ์ิ. 2544: 22-23) ดงั น้ี วนั ท่ี 3 พฤษภ�คม 2487 เวล� 09.20 น. เคร่ืองบนิ 2 ลำ� โจมตีสถ�นรี ถไฟหนองปล�ดกุ อำ�เภอบ�้ นโป่ง จงั หวดั ร�ชบุรี วันที่ 7 กนั ย�ยน 2487 เวล� 00.20 น. เคร่ืองบิน 12 ลำ� ท้ิงระเบดิ สถ�นีหนองปล�ดกุ และ ท�งรถไฟ ทำ�ให้ทห�รญป่ี นุ่ เสียชวี ติ หล�ยรอ้ ยคน วนั ที่ 15 ตลุ �คม 2487 เวล� 00.20 น. เครือ่ งบนิ 12 ลำ� โจมตสี ถ�นีหนองปล�ดุก วนั ที่ 3 ธันว�คม 2487 เครอ่ื งบนิ ม�ทงิ้ ระเบิดสถ�นหี นองปล�ดกุ ส่วนในบันทกึ สรุปข่�วฯ ช่วงหนึ่งของน�ยสละ จันทรวงศ์ (2484-2488, 100) ได้บันทกึ เรอื่ ง ก�รโจมตที ่สี ถ�นีรถไฟชมุ ท�งหนองปล�ดกุ คว�มตอนหนง่ึ ว�่ “คืนเดือนมดื เดอื นหน่งึ ปี 1944 (พ.ศ. 2487) หนองปลาดุกยา่ นชุมนมุ อาวธุ อุปกรณ์สงคราม คลังน้ำามันมหึมา เสบียงอาหาร เหล่าทหารญี่ปุ่น เชลยจำานวนมาก ถูกทิ้งระเบิดโจมตีโดยเคร่ืองบิน ทง้ิ ระเบดิ ขนาดหนกั B-24 จำานวนมาก แสงเพลงิ ของโรงเกบ็ น้าำ มันลุกโชติช่วงจับทอ้ งฟ้า เสียงระเบิด ดงั กกึ ก้องสนนั่ หวั่นไหว ปืนใหญต่ ่อสู้อากาศยาน (ป.ต.อ.) ของญี่ปุ่นยิงสกดั การโจมตี มองเห็นลูกปืน วิ่งเป็นสายๆ ญ่ีปุ่นพะว้าพะวัง คลังยางรถถูกไฟผลาญ ทางรถยนต์ถูกระเบิดขาด ตู้รถไฟถูกสะเก็ด พรุนพลดั ตกลง หวั รถจกั รไฟไหม้ ถังนำา้ มันอันเรียงรายระเบิดไฟพงุ่ ขึ้นสาดท้องฟ้าสะเกด็ ปลวิ ว่อนไป ในอากาศ เพลิงไหม้อยู่หลายช่ัวโมง นั่นเป็นคืนมหาวินาศของสถานีหนองปลาดุก ซึ่งเป็นค่ายรบอัน สำาคญั ของญ่ีปนุ่ ทีเดียว ความพินาศของหนองปลาดุก ทำาให้ขวัญของญี่ปุ่นฝ่อลง ค่ายอันกว้างใหญ่ถูกเพลิง เผาผลาญโชตชิ ่วง และวอดวายไปท่วั ท้ังส้นิ ” 93 ในยุคสงครามโลก ครง้ั ท่ี 2

รูปภาพ 44 ภ�พถ่�ยมุมสูงบริเวณ สะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์ ก�รโจมตคี ร้งั ที่ 5 สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ วนั ท่ี 14 มกร�คม พ.ศ.2488 เป็นก�รโจมตีสะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์ ครั้งที่ 1 จ�กบนั ทึกสรปุ ข�่ วฯ ของน�ยสละ จันทรวงศ์ (2488 : 104-114) ได้บันทกึ เร่ืองก�รโจมตี ทส่ี ะพ�นรถไฟจุฬ�ลงกรณ์ สรปุ ไดด้ ังน้ี เหตกุ �รณ์เกดิ ขึ้นในเวล�กล�งคนื ของวันท่ี 14 มกราคม 2488 ตรงกบั วันอ�ทติ ย์ เดือน 2 ปรี ะก� ข้ึน 1 ค่ำ� เวล�ประม�ณ 22.40 น. ขณะท่ีช�วเมืองร�ชบรุ กี ำ�ลงั นอนหลบั พกั ผอ่ น กม็ สี ัญญ�ณ แจง้ เตอื นอนั ตร�ยดงั ขน้ึ หลงั จ�กนน้ั ประม�ณ 10 น�ที กไ็ ดย้ นิ เสยี งเครอื่ งบนิ บนิ ม�จ�กท�งทศิ ตะวนั ตก ในระดบั คว�มสูง มองไม่เห็นตัวเครื่องบนิ แล้วผ่�นไปท�งทศิ ตะวนั ออก 94 ในยคุ สงครามโลก คร้งั ที่ 2

หลงั จ�กนนั้ ประม�ณ 30 น�ที เคร่อื งบินบินกลับม�อีกคร้งั แล้วทง้ิ พลรุ ม่ ชชู พี สอ่ งสว่�งลงม� 3 ดวง เหนือบรเิ วณกล�งเมืองร�ชบุรี พลุน้ีสว่�งม�ก ช�วเมืองร�ชบรุ เี ร่ิมอพยพวงิ่ หนอี อกจ�กเมือง ตอ่ ม�เครอื่ งบิน B-24 จ�ำ นวน 5 ลำ� บนิ ในระยะตำ่� ทง้ิ พลุร่มชชู ีพส่องสว�่ งลงม�อกี ลำ�ละ 3 ดวง ยงิ่ ท�ำ ใหเ้ มอื งร�ชบุรสี ว่�งไสว ดุจเวล�กล�งวัน รปู ภาพ 45 ภ�พว�ดพลุร่มชูชีพ ก่อนก�รทิ้งระเบดิ ที่ม� (สละ จันทรวงศ,์ 2488: 106) ช�วเมอื งร�ชบรุ ี ทงั้ คนเฒ�่ คนแก่ ลกู เดก็ เลก็ แดง บ�้ งกว็ ง่ิ จ�ก ถ.อมั รนิ ทร์ ไป ถ.กอ้ นทอง ออก สู่ท่งุ น� บ�้ งก็ว่ิงไปท�ง ถ.มนตรสี ุริยวงศ์ แลว้ ข�้ มคูออกทงุ่ น�ข้�งๆ บ�้ งกว็ ่ิงไปท�ง ถ.ไกรเพขร ออก ถ.ร�ษฎรยนิ ดี ออก ถ.คฑ�ธร เสยี งปนื กลจ�กเครอื่ งบนิ ยงิ ลงม�ในบรเิ วณทต่ี งั้ ค�่ ยทห�รญปี่ นุ่ ไมข่ �ดส�ย พรอ้ มกบั ลกู ระเบดิ ก็ถูกปล่อยลงม�จ�กเครื่องบินเสียงระเบิดดังสน่ันหว่ันไหวทั่วไปหมด ลูกระเบิดบ�งลูกก็ไม่ระเบิด เพร�ะถกู หนว่ งเวล�ไว้ก�รโจมตคี รง้ั นนั้ ใชเ้ วล�ประม�ณ1ชว่ั โมงเมอื่ เครอ่ื งบนิ ไปหมดแลว้ เสยี งสญั ญ�ณ หมดอันตร�ยที่เปดิ ม�จ�กโรงไฟฟ้�ของเทศบ�ลเมอื งร�ชบุรกี ็ดงั ข้ึน หลงั จ�กเครอื่ งบนิ ไปหมดแลว้ เวล�ประม�ณ 23.50 น. เกดิ เสยี งระเบดิ ขนึ้ อกี ครง้ั จ�กระเบดิ ทหี่ นว่ งเวล�ไวบ้ รเิ วณหลงั โรงเรยี นพรเพม่ิ วฒุ ติ รงบ�้ นขนุ พรรคพ�นชิ ตอ่ จ�กนนั้ กม็ กี �รระเบดิ ตอ่ เนอ่ื ง อีกร�ว 4 ลกู 95 ในยคุ สงครามโลก ครง้ั ที่ 2

คืนนี้ช�วเมืองร�ชบุรี ยังไม่กล้�อพยพกลับเข้�เมือง เนื่องจ�กกลัวลูกระเบิดแบบหน่วงเวล� ท่ยี งั ไม่ระเบดิ อ�จยังหลงเหลอื อยู่อีก เชา้ วนั ที่ 15 มกราคม พ.ศ. 2488 เวล� 06.05 น. เกดิ ระเบดิ ขนึ้ อกี และกย็ งั มรี ะเบดิ อยเู่ รอื่ ยๆ เป็นระยะอีกหล�ยลูก เมืองร�ชบุรีตอนนี้ว่�งเปล่�จ�กผู้คน ถนนเต็มไปด้วยซ�กปรักหักพัง เศษปูน เศษไม้ เศษวัสดุต่�งกระจ�ยและทับถมกันเต็มไปหมด ส�ยไฟข�ด เส�ไฟฟ้�หัก ตึกร�มบ้�นช่อง พังเสียห�ย เร่ืองของเช้�วันน้ี ท�งเทศบ�ลเมอื งร�ชบุรี (2500 : 199) บนั ทึกไว้ว่� หลวงนคิ มคณารักษ์ (เทยี น กาำ เนิดเพชร) ข้�หลวงประจำ�จงั หวดั ร�ชบุรี ซงึ่ เพิง่ ย้�ยม�ด�ำ รงตำ�แหนง่ เมื่อวันท่ี 12 ธันว�คม พ.ศ. 2487 ไดเ้ ดนิ ม�ดเู หตกุ �รณด์ ว้ ยตนเองตรงตกึ แถวสแ่ี ยกสะพ�นด�ำ หอ้ งมมุ ซง่ึ เวล�นนั้ เปน็ โรงแรม บ้วนเฮง เพื่อจะเข้�ไปห้�มปร�มคนขโมยสุร�ของโรงแรมในขณะท่ีเจ้�ของไม่อยู่ ขณะท่ีว่�กล่�ว คนขโมยสรุ �อยนู่ น้ั ลกู ระเบดิ เวล�ทต่ี กอยใู่ นบรเิ วณนน้ั ไดเ้ กดิ ระเบดิ ขนึ้ ตวั ท�่ นไดถ้ กู แรงระเบดิ เหวยี่ ง กระเด็นไปตกถึงป�กตรอกท�งเข้�บ้�นหลวงสรรค์เทพกิจ ระยะห่�งกันเกือบ 20 เมตร และได้ถึง แกก่ รรมทโ่ี รงพย�บ�ลร�ชบรุ ี เวล� 07.00 น. หลวงนคิ มคณ�รกั ษ์ นี้ ขณะทดี่ �ำ รงต�ำ แหนง่ ปลดั จงั หวดั ร�ชบุรี ท่�นได้สร้�งคว�มเจริญไว้หล�ยอย่�ง เป็นผู้มีนิสัยชอบสร้�งทุกชนิด นับว่�จังหวัดร�ชบุรีได้ สูญเสียบคุ คลทีเ่ ปน็ ประโยชนอ์ ย�่ งยิง่ ไปผ้หู น่งึ รูปภาพ 46 บริเวณสแ่ี ยกสะพ�นดำ�ที่ หลวงนิคมคณ�รกั ษ์ ถูกระเบดิ เสียชีวิต 96 ในยคุ สงครามโลก ครั้งท่ี 2

จำ�นวนลกู ระเบิดทน่ี ับไดจ้ �กก�รโจมตีครั้งน้ี รวม 31 ลกู ไดแ้ ก่ • บรเิ วณสะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์ 5 ลูก (ลูกละ 100-150 กก.) • ต้ังแต่วกิ สวนบุรีสุขขน�นคูน้ำ� 11 ลูก • วิกตล�ดทรพั ย์สินฯ ถนนวรเดช 3 ลกู • ถนนคฑ�ธร 4 ลูก • ในแม่นำ้�แม่กลอง 4 ลกู • ฝ่ังค�่ ยทห�ร 4 ลูก • จ�ำ นวนพลรุ ่มชูชพี ส่องสว�่ งทีน่ ับได้ 38 ดวง คว�มเสยี ห�ยทเี่ กดิ ขนึ้ บ�้ นเรอื นพงั พนิ �ศประม�ณกว�่ 50 หลงั ค�เรอื น หอ้ งแถวตกึ ไมร้ มิ ท�ง รถไฟพังร�บ ไม่รวมท่ไี ดร้ ับคว�มเสียห�ยจ�กสะเกด็ ระเบิดและแรงสนั่ สะเทือน บรเิ วณทีไ่ ด้รบั คว�ม เสยี ห�ยม�กทส่ี ดุ ตงั้ แตว่ กิ สวนบรุ สี ขุ ขน�นม�ต�มท�งรถไฟ สนิ้ สดุ ตรงรมิ ตลง่ิ บรเิ วณทเ่ี สยี ห�ยตอ่ ม� คอื บริเวณ ถ.วรเดช ตรงหน้�วกิ สร้�งใหม่ของตล�ดทรัพย์สินส่วน พระมห�กษตั รยิ ์ ตน้ มะข�มทง้ั หมด ถูกถอนร�กลอยไปตกที่เรือเกลือ ลำ�หน่ึงบริเวณริมแม่น้ำ� จมทันที บรเิ วณตอ่ ม�คอื รมิ ถ.คฑ�ธร หลงั โรงเรยี นพรเพม่ิ วฒุ ิ (โรงทอกระสอบ ญป่ี นุ่ )บ�้ นเรอื นร�ว10หลงั พงั พนิ �ศ แทบไมเ่ หน็ ซ�กบ�งแหง่ เจ�้ หน�้ ที่ ป้องกันสงสัยว่�ยังมีลูกระเบิดท่ี ยังไม่ระเบิดหลงอยู่ ก็นำ�ธงสีแดง ไปปักไว้ป้องกันไม่ให้ประช�ชน เข�้ ไปในบรเิ วณนนั้ บรเิ วณรมิ ตลงิ่ ทุกแห่งบริเวณแมน่ ้ำ� เรือโดยส�ร และเรือสินค้� ถูกห้�มไม่ให้จอด รูปภาพ 47 น�นๆ ภ�พว�ดก�รโจมตีของเคร่ืองบินฝ�่ ยสัมพันธมติ ร ท่ีม� (สละ จนั ทรวงศ,์ 2488 : 109) 97 ในยคุ สงครามโลก คร้ังที่ 2

ทสี่ ะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์ ซง่ึ เปน็ เป�้ หม�ยส�ำ คญั สะพ�นโคง้ สว่ นกล�งเอยี งเปน็ มมุ 60 องศ� กับพน้ื นำ้� ไปท�งทิศตะวนั ออก บ�งสว่ นของเหลก็ โครงสะพ�นฯ มีรอ่ งรอยถูกตัดข�ดโดยสะเก็ดของ ลกู ระเบิด วันท่ี 16 มกราคม พ.ศ. 2488 ช�วเมืองร�ชบุรี บ�งส่วนต่�งขนของอพยพออกจ�กเมือง ร�ชบุรีไปอยู่ท่ีอื่น เพร�ะเกรงว่�ห�กอยู่ในเมืองต่อก็จะไม่ปลอดภัย จนกระทั่งบ่�ยตัวเมืองร�ชบุรี เงียบเชียบ ร้�นอ�ห�รส่วนใหญ่ปิด มีค้�ข�ยอยู่บ้�งก็น้อยเต็มที สถ�นท่ีร�ชก�รต่�งๆ เคลื่อนย้�ย ไปยงั ทต่ี งั้ ชว่ั คร�วนอกเมอื ง ไฟฟ้�เทศบ�ลเมืองร�ชบรุ ี ยังปัน่ ไฟฟ้�ให้อยู่ จนถงึ 24.00 น. ในเมอื ง ร�ชบรุ ี มแี ตท่ ห�รญปี่ นุ่ เดนิ เทยี่ วในเมอื ง ห�คว�มส�ำ ร�ญกบั ผหู้ ญงิ และเหล� ในขณะเดยี วกนั รถทห�ร ญีป่ ุน่ ก็รีบเรง่ ขนย้�ยอ�วุธยุทโธปกรณ์ลงไปยังภ�คใต้ โรงเรียนในเมืองร�ชบุรีหยุดเรยี น นักเรียนกว�่ 2,000 คน ไม่มที ีเ่ รียน บ้�งกไ็ ม่มีบ้�นอยเู่ พร�ะพังเสยี ห�ยไปแลว้ รูปภาพ 48 ภ�พว�ดแสดงลูกระเบิดทพ่ี ล�ดเป�้ ทม่ี � (สละ จันทรวงศ์, 2488 : 110) วนั ท่ี 17 มกราคม พ.ศ. 2488 เครอื่ งบนิ B-24 ของฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รม�บนิ ตรวจก�รณใ์ นระยะสงู เพ่ือถ่�ยภ�พผลก�รโจมตี และทิ้งไปปลิวให้ช�วร�ชบุรีได้เข้�ใจคว�มมุ่งหม�ยของฝ่�ยสัมพันธมิตร ที่ต้องท�ำ ก�รโจมตใี นครง้ั นี้ โดยมใี จคว�มว�่ (น�ยสละ จนั ทรวงศ,์ 2488 : 117) “สหายไทยท้ังหลาย เราทราบดีว่ายอดปรารถนาของท่าน, ไทยแท้ทั้งหลาย, ในขณะน้ีก็คือ ความเปน็ อสิ ระและเป็นเอกราชของชาติไทย, เราสรรเสริญท่าน ในปณธิ านอนั น้ี 98 ในยุคสงครามโลก ครงั้ ที่ 2

การที่เรานำาเคร่ืองบินมาบิน เหนือดินแดนไทย และโจมตีที่ตั้ง อปุ กรณส์ งครามของญป่ี นุ่ กเ็ พอ่ื ทจ่ี ะ ขบั ไลม่ นั ออกจากอาณาจกั รไทย เพอื่ ว่าประเทศไทยจะได้กลับเป็นอิสระ เปน็ เอกราช” รูปภาพ 49 ภ�พว�ดใบปลิวฝ่�ยสมั พันธมติ ร ที่ม� (สละ จันทรวงศ์, 2488 : 117) ก�รโจมตคี ร้งั ที่ 6 สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ วนั ท่ี 30 มกร�คม พ.ศ.2488 เปน็ ก�รโจมตีสะพ�นรถไฟจุฬ�ลงกรณ์ ครง้ั ที่ 2 จ�กบันทกึ สรุปข�่ วฯ ของน�ยสละ จนั ทรวงศ์ (2488 : 120-121) ได้บันทกึ เร่อื งก�รโจมตี ทสี่ ะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์ ครง้ั ที่ 2 สรุปไดด้ งั นี้ เหตกุ �รณ์เกดิ ข้นึ ในเวล�กล�งคืน ของวนั ท่ี 30 มกร�คม พ.ศ. 2488 ตรงกบั วันพุธ เดือน 3 ปรี ะก� แรม 3 ค�ำ่ เวล�ประม�ณ 23.00 น. เครอ่ื งบนิ ทง้ิ ระเบดิ B-24 ของฝ�่ ยสมั พนั ธมติ ร จ�ำ นวน 5 ล�ำ บนิ ม�ทง้ิ ระเบดิ บรเิ วณสะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์ และเขตทตี่ งั้ ค�่ ยของทห�รญป่ี นุ่ หลงั จ�กกลบั ไปแลว้ ลกู ระเบดิ ชนดิ ถว่ งเวล�เรมิ่ ระเบดิ ขน้ึ เศษของสงิ่ ปลกู สร�้ งกระจ�ยไปทกุ ทศิ ทกุ ท�ง บ�้ นเรอื นพงั เสยี ห�ย เพลงิ ไหม้โรงเรยี นช�่ งสตรรี �ชบุรี และลุกล�มตอ่ ไปยงั บรเิ วณใกล้เคยี ง ตอ่ ม�ในคนื วนั ที่ 31 มกร�คม พ.ศ. 2488 ประม�ณเทยี่ งคนื ลกู ระเบดิ หนว่ งเวล� ขน�ด 500 กก. ซงึ่ ทง้ิ ลงม�ตรงท�งรถไฟในคลองฝรงั่ ใกลก้ บั คลงั สรรพ�วธุ ของทห�รญปี่ นุ่ ถงึ เวล�ระเบดิ ขนึ้ ก�รระเบดิ เป็นไปอย่�งรุนแรง ขบวนรถไฟ และตู้โบกี้ที่อยู่ใกล้เคียงพังเสียห�ย กระเด็นตกลงไปในคลองฝรั่ง ลกู ระเบดิ ลกู กระสนุ ปืนเล็ก ลูกกระสุนปนื ใหญท่ ่อี ยใู่ นคลงั สรรพ�วธุ ของญป่ี นุ่ เกิดระเบิดขึ้นต่อเนื่อง 99 ในยคุ สงครามโลก คร้งั ท่ี 2

เปน็ ระยะ จนกระทั่งสงบเอ�ตอน 04.00 น. ของวนั ท่ี 1 กุมภ�พนั ธ์ พ.ศ. 2488 บรเิ วณน้เี ตม็ ไปดว้ ย ซ�กรถไฟ โรงป่ันไฟฟ้�ของเทศบ�ลเมืองร�ชบุรีพัง กำ�แพงเรือนจำ�พังย�ว 50 เมตร คว�มเสียห�ย คร้งั นร้ี นุ แรงกว่�ครัง้ ทแ่ี ลว้ สะพ�นรถไฟจุฬ�ลงกรณ์ช�ำ รดุ ยิง่ กว�่ เก่� มลี กู ระเบดิ ท่ียังไมร่ ะเบิด ตกอยตู่ รงใต้สะพ�นรถไฟ และข้�งโรงสูบนำ้�อีกหล�ยลูก ตอนเที่ยง กรมช่�งแสงม�ปลดชนวนออก จ�ำ นวน 2 ลกู เปน็ ชนดิ 500 กก. บรเิ วณทถี่ กู โจมตีด้วยลูกระเบิด • บรเิ วณสะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์ ด้�นฝงั่ เมอื งร�ชบรุ ี 5 ลูก มขี น�ด 500 กก. จ�ำ นวน 2 ลกู • บรเิ วณโรงสูบน�้ำ เรือนจำ� 5 ลกู • ต�มท�งรถไฟ 5 ลกู (ด้�น 1 ลูก) • คลังสรรพ�วุธของทห�รญป่ี ุน่ 3 ลกู (500 กก. 1 ลกู ) • บรเิ วณสะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์ ด�้ นฝ่ังค�่ ยทห�ร 7 ลกู ก�รโจมตคี ร้งั ท่ี 7 สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ วันท่ี 11 กมุ ภ�พนั ธ์ พ.ศ.2488 เป็นก�รโจมตสี ะพ�นรถไฟจุฬ�ลงกรณ์ ครงั้ ท่ี 3 สะพ�นหกั คนื วนั ท่ี 11 กุมภ�พนั ธ์ พ.ศ. 2488 เวล�ประม�ณ 23.00 น. เคร่ืองบินทงิ้ ระเบดิ B-24 ของ ฝ�่ ยสมั พนั ธมิตร จำ�นวน 5 เครอ่ื ง บินม�จ�กท�งทศิ ตะวนั ตก ร่อนลงท้งิ พลุไฟร่มชชู ีพม�ในระยะท่ีตำ่� บริเวณเหนือสะพ�นรถไฟจุฬ�ลงกรณ์ ทำ�ให้ บริเวณตัวเมืองร�ชบุรี สว่�งไสวดุจเวล�กล�งวนั เครอื่ งบนิ ล�ำ แรกทงิ้ ระเบดิ ขน�ด 150 กก. หลังจ�กน้ันก็ต�มด้วยลำ�อ่ืนๆ ไม่มีปืนใหญ่ต่อสู้ อ�ก�ศย�น (ปตอ.) ของฝ่�ยญ่ีปุ่นยิงต่อต้�น สกั กระบอกนกั บนิ จ�กเครอื่ งบนิ B-24กร�ดปนื กล ลงในค่�ยของทห�รญ่ีปุ่นบริเวณจวนข้�หลวงฯ รูปภาพ 50 ภ�พว�ดเครื่องบินฝ�่ ยสมั พันธมิตรทม่ี �ท้งิ ระเบดิ ที่ร�ชบรุ ี ท่ีม� (สละ จันทรวงศ,์ 2488 : 123) 100 ในยคุ สงครามโลก ครัง้ ที่ 2

วัดศรีชมพู คลังน้ำ�มันท่ีวัดพญ�ไม้และโคกหม้อ ใช้เวล�โจมตีประม�ณ 30 น�ที ผลก�รท้ิงระเบิด ทกุ อย่�งพังพนิ �ศสน้ิ โรงสูบน�้ำ ของเทศบ�ลเมอื งร�ชบุรพี ังทล�ย อวส�นสะพ�นรถไฟจุฬ�ลงกรณ์ เช้�วันท่ี 12 กุมภ�พันธ์ พ.ศ. 2488 ลูกระเบิดที่หน่วงเวล�ที่ท้ิงลงม�เม่ือคืน ซึ่งตกอยู่บน สะพ�นรถไฟจุฬ�ลงกรณ์ช่วงแรกด้�นฝ่ังตล�ดร�ชบุรี เกิดระเบิดขึ้นเม่ือเวล� 06.30 น. ส่งผลให้ สะพ�นฯ ช่วงแรกท�งฝ่งั เมืองร�ชบรุ ี หักกล�งจมลงสูแ่ มน่ ้ำ�แมก่ ลอง รูปภาพ 51 ภ�พว�ดสะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์หัก ทม่ี � (สละ จันทรวงศ์, 2488 : 124) บรเิ วณทถี่ กู โจมตีด้วยลูกระเบดิ • บรเิ วณสะพ�นรถไฟจุฬ�ลงกรณ์ ด�้ นตัวเมอื ง 6 ลกู (250 กก.) • ต�มแนวสะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์ 6 ลูก • ข้�งตอมอ่ สะพ�นรถไฟจุฬ�ลงกรณใ์ นน้ำ� 5 ลูก (ไมร่ ะเบิด 3 ลูก) • ริมฝ่ังตลอดสองข้�งสะพ�นรถไฟ 4 ลูก • พลไุ ฟรม่ ชูชพี 80 ดวง 101 ในยุคสงครามโลก คร้งั ท่ี 2

ก�รโจมตคี ร้งั ที่ 8 ประตูนำ�้ บ�งนกแขวก และประตนู ้ำ�บ�งย�ง วนั ท่ี 18 เมษ�ยน พ.ศ. 2488 เวล� 16.00 น. เครื่องบินท้งิ ระเบดิ B-24 จ�ำ นวน 5 ลำ� บินม� ทิ้งระเบดิ บริเวณประตนู ้�ำ บ�งนกแขวก (อย่ใู นเขต จ.สมุทรสงคร�ม) และประตนู ้�ำ บ�งย�ง (อยใู่ นเขต จ.สมุทรส�คร) เพอื่ ตัดเสน้ ท�งลำ�เลยี งของทห�รญปี่ ่นุ ท�งนำ้�ช่วงคลองด�ำ เนนิ สะดวก รูปภาพ 52 ประตูน้�ำ บ�งนกแขวกกอ่ นก�รท้งิ ระเบดิ รูปภาพ 53 ก�รทง้ิ ระเบิดประตนู ้�ำ บ�งนกแขวก ท่มี � (MO Memoir, 2557 : ออนไลน์) ที่ม� (MO Memoir, 2557 : ออนไลน์) รูปภาพ 54 ประตนู ำ้�บ�งนกแขวกหลังก�รท้ิงระเบิด รูปภาพ 55 ภ�พก�รท้ิงระเบิดทีป่ ระตนู �ำ้ บ�งย�ง ทีม่ � (MO Memoir, 2557 : ออนไลน)์ ท่มี � (Hideto b1,2557 : ออนไลน์) 102 ในยุคสงครามโลก ครั้งท่ี 2

คลองดำ�เนินสะดวกเป็นคลองขุดเช่ือมต่อระหว่�งแม่นำ้�แม่กลอง กับแม่น้ำ�ท่�จีนประตูนำ้� บ�งนกแขวกก้ันน้ำ�ท�งฝั่งแม่น้ำ�แม่กลอง ส่วนประตูน้ำ�บ�งย�งกั้นน้ำ�ท�งฝ่ังแม่นำ้�ท่�จีน ก�รโจมตี ครั้งนั้นเครื่องบินบินต่ำ�เฉียดยอดมะพร้�วโดยเริ่มท้ิงระเบิดประตูน้ำ�บ�งนกแขวกก่อนจึงไปทิ้งระเบิด ต่อท่ปี ระตูนำ�้ บ�งย�ง เครื่องบนิ ตกทบ่ี �งย�ง เคร่อื งบิน B-24 ลำ�หนึง่ บินเต้ยี ม�ก ปกี ข้�งหนึง่ เอยี งเฉยี ดหลงั ค�บ้�นพนักง�นของประตนู ำ�้ ลกู ระเบดิ ทที่ ง้ิ ลงไปเกดิ ระเบดิ ขน้ึ แตเ่ ครอ่ื งบนิ บนิ ขนึ้ ไมท่ นั ถกู สะเกด็ ระเบดิ เครอื่ งบนิ ตกโดยปกั หวั ลง บริเวณริมประตูนำ้�เกิดระเบิดและไฟไหม้ท้ังลำ� นักบินค�ดว่�จะเสียชีวิตเลิกโจมตีเวล�ประม�ณ 17.30 น. ก�รโจมตคี รั้งท่ี 9 สถ�นรี ถไฟร�ชบรุ ี เย็นวันท่ี 30 พฤษภ�คม พ.ศ. 2488 เวล�ประม�ณ 16.30 น. เคร่ืองบินท้ิงระเบิด B-24 ของฝ่�ยสัมพันธมิตร ทิ้งระเบิดใส่หัวรถจักรและโบก้ีรถไฟ และกร�ดยิงด้วยปืนกล บริเวณสถ�นี รถไฟร�ชบุรี ทง้ิ ระเบิดประม�ณ 9 ลูก ผดิ เป้�หม�ยหล�ยลกู ไปตกในคู และในบรเิ วณที่ดินว�่ งเปล่� เลิกโจมตเี วล� 17.00 น. ก�รโจมตีครง้ั ท่ี 10 สถ�นีรถไฟร�ชบุรี เยน็ ของวนั ที่ 1 มถิ นุ �ยน พ.ศ. 2488 เวล�ประม�ณ 17.00 น. เครอื่ งบนิ ทง้ิ ระเบดิ B-24 ของฝ่�ยสมั พันธมิตรเข้�โจมตีสถ�นีรถไฟร�ชบุรี พรอ้ มกร�ดยิงด้วยปนื กลลงใสท่ ห�รญี่ปุ่น ลกู ระเบิด ท่ีทิ้งเพื่อระเบิดร�งรถไฟ แต่ไม่ถูกเป้�หม�ย ตกข้�งร�งเป็นส่วนใหญ่ บ�งลูกตกบนถนนถูกบ้�นพัก เจ้�หน�้ ที่รถไฟ บ�งลกู หล่นลงในสระน้ำ� ก�รโจมตีคร้ังท่ี 11สถ�นีรถไฟร�ชบุรี วนั ที่ 10 กรกฎ�คม พ.ศ. 2488 เวล�ประม�ณ 14.00 น. เครอ่ื งบินท้ิงระเบิด B-24 ของ ฝ่�ยสัมพนั ธมติ ร จำ�นวน 5 ลำ� ทำ�ก�รโจมตีสถ�นีรถไฟร�ชบุรี และสถ�นีรถไฟคูบัว ท�ำ ให้ตูโ้ บกีร้ ถไฟ 103 ในยคุ สงครามโลก ครง้ั ท่ี 2

หล�ยตตู้ กร�ง พงั เสยี ห�ย และไดท้ ง้ิ ระเบดิ จ�ำ นวน 18 ลกู บ�งลกู กพ็ ล�ดเป�้ เลกิ โจมตแี ละบนิ กลบั ไป ท�งทศิ ตะวันตก เวล� 16.00 น. ก�รโจมตคี รง้ั ท่ี 12 ท่�เรือญ่ีปุ่นและสถ�นีรถไฟร�ชบรุ ี วันที่ 14 กรกฎ�คม พ.ศ. 2488 เครื่องบิน B-24 ของฝ่�ยสมั พนั ธมติ ร เข้�โจมตดี ้วยปนื กล บรเิ วณท�่ เรอื ของญป่ี นุ่ รมิ แมน่ �้ำ แมก่ ลองหน�้ จวนข�้ หลวงประจ�ำ จงั หวดั ร�ชบรุ ี และสถ�นรี ถไฟร�ชบรุ ี เสยี ห�ยเล็กนอ้ ย รปู ภาพ 56 จุดทีถ่ ูกท้ิงระเบิด บรเิ วณตัวเมืองร�ชบรุ ี ปรับปรงุ จ�ก (สละ จันทรวงศ,์ 2484-2488) รปู ภาพ 57 จุดทีถ่ กู ทง้ิ ระเบิด บรเิ วณสถ�นีรถไฟร�ชบุรี ปรบั ปรุงจ�ก (สละ จนั ทรวงศ,์ 2484-2488) 104 ในยคุ สงครามโลก ครง้ั ท่ี 2

ก�รโจมตที �งอ�ก�ศของฝ�่ ยสัมพนั ธมติ รทร่ี �ชบรุ ีน้ี ยังมผี ูก้ ล่�วถงึ ไวอ้ ีกหล�ยท่�น เช่น เรอื โทอ�ก�ศ ม�นะเลิศ (2547) ได้เขียนเกี่ยวกับร�ชบรุ ใี นสมยั สงคร�มโลก ครง้ั ที่ 2 ไวว้ �่ “ในปี 2488 ณ จังหวัดร�ชบุรี โดยเฉพ�ะบริเวณหน�้ เมอื งต้องพงั พิน�ศย่อยยบั โดยเคร่ืองบิน บ-ี 24 กบั บ-ี 29 ทงิ้ ระเบดิ ท�ำ ล�ยทกุ สง่ิ ทกุ อย�่ งทขี่ ว�งหน�้ ผวู้ �่ ร�ชก�รจงั หวดั ร�ชบรุ ใี นขณะนนั้ หลวงนคิ ม คณ�รักษ์ ต้องเสียชีวติ ใกลส้ ะพ�นด�ำ สว่ นสะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ หักเป็นทอ่ นๆ หวั รถไฟตกลงไปนอน สงบนิง่ ใตส้ �ยน้ำ�แมก่ ลอง จนถึงวนั น้ี 59 ปีแลว้ ” เรอื โทอ�ก�ศ ม�นะเลศิ (2548) เขยี นเพมิ่ เตมิ ไวว้ �่ ยอ้ นอดตี 60 ปี วนั ท่ี 14 มกร�คม พ.ศ. 2488 ดวงอ�ทติ ยล์ ับขอบฟ้�ไปแลว้ เกือบ 6 ชัว่ โมง ท่�มกล�งคว�มมดื ปกคลุมทอ้ งฟ้�เมอื งร�ชบุรี ทนั ใดน้ัน มีเสียงหวูดจ�กโรงไฟฟ้�เทศบ�ลเมืองร�ชบุรี ดังขึ้น นั่นคือ สัญญ�ณแห่งก�รเตือนภัยท�งอ�ก�ศ ในช่วงสงคร�มโลก ครั้งที่ 2 และแล้วสักเพียงช่ัวครู่ กม็ ีเสียงเคร่ืองบนิ คอ่ ยๆ ดังขนึ้ เปน็ ล�ำ ดบั ในที่สดุ กด็ งั ม�กระห่ึมอยู่เหนอื เขตเทศบ�ลเมอื งร�ชบรุ ี ฟ้�เมืองร�ชบุรีท่ีมืดมิด ได้สว่�งไสวข้ึนด้วยพลุส่องสว่�งที่ทิ้งจ�กเครื่องบิน โดยกำ�หนดให้ ลอยอยเู่ หนอื สะพ�นจฬุ �ลงกรณซ์ ง่ึ เปน็ ท�งสญั จรส�ำ คญั ข�้ มแมน่ �้ำ แมก่ ลองของทห�รญป่ี นุ่ ในขณะนน้ั คว�มสว่�งของพลุทำ�ให้เห็น เครื่องบิน บี-24 ของฝ่�ยสัมพันธมิตร (สหรัฐอเมริก�) บินวนเวียนอยู่ ประม�ณครงึ่ ชั่วโมง แล้วทุกส่งิ ทกุ อย�่ งกเ็ ข้�สูภ่ �วะปกติ ช�วร�ชบุรีท่ีหนีลงหลุมหลบภัยต้ังแต่เมื่อได้ยินเสียงสัญญ�ณเตือนภัยต่�งก็กลับเข้�บ้�น วพิ �กษว์ จิ �รณ์กันต่�งๆ น�ๆ เวล�ผ�่ นไปใกล้ 24.00 น. เสยี งกมั ปน�ทแหง่ มจั จุร�ชกด็ ังขึ้น นนั่ คือ ลกู ระเบดิ เวล�ลกู แรกที่ บ-ี 24 ม�ท้ิงไว้ ณ ข้�งร้�นอ�ห�รใกล้สะพ�นด�ำ หวั ถนนอัมรินทรร์ ะเบิดขน้ึ ร้�นรวงพิน�ศ หลวงนิคมคณ�รักษ์ (เทียน กำ�เนิดเพชร) ข้�หลวงประจำ�จังหวัดร�ชบุรีในขณะน้ัน ซึ่งออกไปตรวจร�ชก�รถึงแก่กรรมทันที ต่อจ�กนั้นลูกระเบิดเวล�ที่เครื่องบินม�ทิ้งไว้ก็ทยอยระเบิด อยคู่ รงึ่ วนั ของวนั ท่ี 15 มกร�คม 2488 ก�รทงิ้ ระเบดิ บริเวณเขตเทศบ�ลเมืองร�ชบรุ ี จงั หวัดร�ชบุรี ต�มท่คี ุณพ่อ (ออ่ น ม�นะเลศิ ) บนั ทกึ ไว้ สรุปดังนี้ • คร้ังที่ 1 วันที่ 14 มกร�คม พ.ศ. 2488 เวล� 24.00 น. • คร้ังท่ี 2 วันที่ 21 มกร�คม พ.ศ. 2488 เวล� 23.00 น. (ในบันทึกของน�ยสละ จนั ทรวงศ์ (2488) ไม่มีก�รบันทกึ ก�รโจมตคี รั้งนไ้ี ว้) • ครั้งที่ 3 วันที่ 30 มกร�คม พ.ศ. 2488 เวล� 23.00 น. • คร้ังที่ 4 วันท่ี 11 กมุ ภ�พนั ธ์ พ.ศ. 2488 เวล� 23.00 น. 105 ในยคุ สงครามโลก ครั้งที่ 2

• ครงั้ ที่ 5 วนั ที่ 30 พฤษภ�คม พ.ศ. 2488 เวล� 17.00 น. • คร้ังที่ 6 วนั ท่ี 1 มถิ นุ �ยน พ.ศ. 2488 เวล� 15.00 น. • ครง้ั ท่ี 7 วนั ท่ี 10 กรกฎ�คม พ.ศ. 2488 เวล� 14.00 น. ก�รทิ้งครั้งที่ 7 ครั้งสุดท้�ยน้ี ท�งสัมพันธมิตรได้ใช้โซ่ผูกลูกระเบิดเป็นพวงแล้วทิ้งลงม� คลอ้ งสะพ�นรถไฟตง้ั เวล�ใหร้ ะเบดิ พรอ้ มๆ กนั สะพ�นจฬุ �ลงกรณจ์ งึ ข�ดใชก้ �รไมไ่ ด้ ท�ำ ใหฝ้ �่ ยญปี่ นุ่ ต้องสร้�งสะพ�นรถไฟเบี่ยงดว้ ยไมโ้ ดยใช้แรงง�นเชลยศึกฝรัง่ ต�น�ำ้ ข�้ วตน้ เดอื นสิงห�คม พ.ศ. 2488 สะพ�นรถไฟเบย่ี งเสร็จ เวล�ประม�ณ 10.00 น. ญี่ปนุ่ นำ�หวั รถจกั รไอน�ำ้ วิ่งข้�มสะพ�นจ�กฝง่ั ตล�ด ไปยังฝ่ังทห�รวิ่งไปได้ค่อนสะพ�นๆ ก็หักหัวรถจักรตกลงไปในแม่นำ้�แม่กลองและจมอยู่ถึงปัจจุบันน้ี (ในบันทึกของน�ยสละ จันทรวงศ์ (2488) บันทกึ ไวว้ ่�สะพ�นจุฬ�ลงกรณห์ ัก เมื่อวนั ที่ 12 กุมภ�พนั ธ์ พ.ศ. 2488 ญปี่ นุ่ เรม่ิ สร�้ งสะพ�นเบย่ี งไม้ วนั ที่ 3 เมษ�ยน พ.ศ. 2488 หวั รถจกั รจม วนั ท่ี 20 พฤษภ�คม พ.ศ. 2488) ในเอกส�รประช�สัมพันธ์ของกรมก�รทห�รช่�ง เร่ือง โครงก�รย้อนรอยท�งรถไฟส�ย ประวตั ศิ �สตรจ์ งั หวดั ร�ชบรุ ี (ชยั ยทุ ธ เทพยสวุ รรณ. 2548) ระบวุ �่ ก�ำ ลงั ท�งอ�ก�ศของสหรฐั อเมรกิ � ไดม้ �ตง้ั ฐ�นใหมอ่ ยทู่ เ่ี มอื งจงุ กงิ ประเทศจนี มเี ครอื่ งบนิ ทงิ้ ระเบดิ ทงั้ แบบบี 24 และ บี 29 เรม่ิ เปดิ ฉ�ก โจมตขี ัดขว�งก�รก่อสร้�งรถไฟส�ยไทย-พม่� (ซึง่ ขณะน้นั ยงั สร�้ งไม่แลว้ เสรจ็ ) ตงั้ แตว่ นั ท่ี 3 มกร�คม 2487 และโจมตีเปน็ ระยะๆ ตลอดเวล� ซึ่งท�งรถไฟส�ยน้ถี กู โจมตีรวมท้งั ส้นิ 16 ครั้ง โดยท่สี ถ�นี หนองปล�ดกุ ซงึ่ เปน็ จดุ ทเี่ รยี กว�่ ชมุ ท�งของเสน้ ท�งเดนิ รถไฟส�ยใต้ ถกู โจมตถี งึ 4 ครงั้ เพร�ะถ�้ ห�ก โจมตีชุมท�งหนองปล�ดุกได้สำ�เร็จ ส�ม�รถตัดเส้นหลักส่งกำ�ลังของญี่ปุ่นได้โดยเด็ดข�ด จะส่งผล ต่อคว�มส�ำ เร็จหรือลม้ เหลวของสงคร�มครัง้ น้ีไดท้ ันที คว�มพย�ย�มในก�รโจมตที �งรถไฟส�ยน้ี ไมเ่ พยี งแตเ่ จ�ะจงเฉพ�ะสถ�นชี มุ ท�งหนองปล�ดกุ เท�่ นน้ั ห�กแตส่ ะพ�นจฬุ �ลงกรณซ์ งึ่ เปน็ สะพ�นรถไฟข�้ มแมน่ �้ำ แมก่ ลองในจงั หวดั ร�ชบรุ เี องกต็ กเปน็ เป�้ โจมตเี ชน่ กนั เนอ่ื งจ�กรถไฟทม่ี �จ�กท�งใตข้ องประเทศไทยทกุ ส�ยจะตอ้ งผ�่ นสะพ�นนกี้ อ่ นจะถงึ ชมุ ท�งหนองปล�ดกุ และสะพ�นนถ้ี อื ว�่ เปน็ จดุ ยทุ ธศ�สตรท์ ส่ี �ำ คญั อนั เปน็ เป�้ หม�ยของก�รโจมตจี �ก ฝ่�ยพนั ธมติ รตลอดเวล� ในหนงั สอื เทศบ�ลเมอื งร�ชบรุ ี (2500 : 200) บนั ทกึ ไวว้ �่ บ�้ นของขนุ พรรคพ�นชิ ในขณะนนั้ ด�ำ รงต�ำ แหนง่ เทศมนตรเี มอื งร�ชบรุ ี และท�ำ หน�้ ทผี่ อู้ �ำ นวยก�รปอ้ งกนั ภยั ท�งอ�ก�ศสว่ นทอ้ งถน่ิ ดว้ ย เนอ่ื งจ�ก ขนุ ชว่ งบรุ ก�ร (แอบ ชว่ งสวุ นชิ ) น�ยกเทศมนตรกี �ำ ลงั ปว่ ย บ�้ นของขนุ พรรคพ�นชิ อยรู่ มิ ถนน คฑ�ธร ห่�งจ�กสะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ม�ก ในก�รท้งิ ระเบดิ เมือ่ วันท่ี 14 มกร�คม พ.ศ. 2488 มรี ะเบดิ 106 ในยคุ สงครามโลก ครั้งท่ี 2

หนว่ งเวล�ลกู หนงึ่ ผดิ เป�้ ม�ตรงกล�งนอกช�นบ�้ นจนพนื้ ทะลุ หลงั จ�กเสรจ็ สน้ิ ก�รโจมตี หวดู สญั ญ�ณ ปลอดภัยเปิดแล้ว ขุนพรรคพ�นชิ จงึ ได้เชิญ น�ยโพธ์ิ ภมรพล ปลัดเทศบ�ลในเวล�น้นั ไปนัง่ ดืม่ สุร� แก้หน�วบนบ้�น เมื่อเปิดไฟจึงได้พบว่�มีลูกระเบิดตกลงม�กล�งนอกช�น 1 ลูก จึงได้รีบพ�กันหนี ออกจ�กบ้�นได้ทันก่อนที่ลูกระเบิดลูกน้ันจะระเบิดเพียงเล็กน้อย และบ้�นทั้งหลังได้หักพังลงอย่�ง ไมม่ ชี นิ้ ดี นบั ว่�เปน็ เรอ่ื งทีน่ ่�แปลกเรื่องหนึง่ สรุปท้ายเร่ือง จังหวัดร�ชบุรี นับว่�เป็นจังหวัดหนึ่งที่ถูกฝ่�ยสัมพันธมิตรโจมตีท�งอ�ก�ศหล�ยคร้ัง โดยก�รโจมตีมุ่งก�รทำ�ล�ยสะพ�นรถไฟจุฬ�ลงกรณ์ร�งรถไฟ สถ�นีรถไฟ และที่ตั้งค่�ยทห�รญี่ปุ่น เปน็ ส�ำ คญั โดยไมไ่ ดม้ งุ่ หวงั ท�ำ ล�ยชวี ติ และอ�ค�รบ�้ นเรอื นของร�ษฎรแตก่ ม็ กี �รทง้ิ ระเบดิ ผดิ เป�้ หม�ย ไปบ�้ ง ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รโจมตที �งอ�ก�ศในพนื้ ทจี่ งั หวดั ร�ชบรุ ี ถงึ 12 ครงั้ ไมป่ ร�กฏหลกั ฐ�นว�่ มชี �ว ร�ชบรุ เี สยี ชวี ติ ยกเวน้ บคุ คลส�ำ คญั ของช�วร�ชบรุ ี ท�่ นหนงึ่ คอื หลวงนคิ มคณ�รกั ษ์ (เทยี น ก�ำ เนดิ เพชร) ข้�หลวงประจ�ำ จงั หวดั ร�ชบรุ ี 107 ในยุคสงครามโลก คร้ังท่ี 2

บนั ทึกจ�กค�ำ บอกเล�่ เหตกุ �รณ์เกีย่ วกบั จ.ร�ชบุรี ในยุคสมัยสงคร�มโลก ครัง้ ท่ี 2 นนั้ นอกจ�กจะสืบค้นไดจ้ �ก หนงั สอื ว�รส�ร เอกส�ร เวบ็ ไซต์ และส่งิ พิมพต์ ่�งๆ แล้ว คำ�บอกเล่�จ�กผมู้ ีประสบก�รณต์ รงนับว่� เป็นข้อมูลที่สำ�คัญอีกประก�รหน่ึง ท่ีทำ�ให้เร�ส�ม�รถที่จะอนุม�นเหตุก�รณ์ในสมัยน้ันได้ ผู้เขียน พร้อมด้วย พนั โทหญงิ นงนุช ข�วด�ร� และน�ยเทพนมิ ติ ร อทุ ยั ชติ ผทู้ �ำ หน�้ ท่บี นั ทึกภ�พและเสยี ง ไดม้ โี อก�สสมั ภ�ษณบ์ คุ คลต�่ งๆ ทเ่ี คยอยใู่ นระหว�่ งเหตกุ �รณส์ งคร�มโลก ครงั้ ที่ 2 ทรี่ �ชบรุ ี ในสมยั นนั้ จ�ำ นวนหล�ยท�่ นซ่งึ ขณะน้นั ยงั คงมชี วี ติ อยู่ (ในวนั เวล�ท่ีสมั ภ�ษณ์) ดงั น้ี รูปภาพ 58 น�ยพชิ ยั เล�หชวลิต น�ยพชิ ยั เล�หชวลติ ท่ีม� (Suchart Chantrawomg, 2010 : ออนไลน์) (สัมภาษณเ์ ม่อื เดือนมกราคม พ.ศ. 2550 ขณะสมั ภาษณ์ อายุ 81 ปี) น�ยพชิ ยั ฯ เล�่ ใหฟ้ งั ว�่ ในขณะเกดิ สงคร�มโลก ครง้ั ที่ 2 ตนเรียนอยโู่ รงเรยี นสุริยวงศ์ รมิ ท�งรถไฟ เตยี่ มีอ�ชีพข�ยน้ำ�แข็งใต้ต้นมะข�มหน้�โรงพัก ตอนนั้น พอตกเยน็ ท�งร�ชก�รจะสงั่ ใหบ้ �้ นเรอื นทกุ หลงั ท�ำ ก�ร พร�งไฟ โดยเอ�ผ้�ดำ�ม�คลุมโคมไฟ (สมัยก่อนเป็น หลอดไฟสีส้มๆ มีโคมรูปจ�นคว�่ำ คลุมอยดู่ �้ นบน แล้ว มีส�ยไฟห้อยลงม�จ�กเพด�น) ดังนั้น ตล�ดร�ชบุรี ตอนค่ำ�คืนจึงมืดมิด เงียบสงัด แลดูวังเวง ใครท่ีออก ม�เดินตล�ดตอนกล�งคืน จะต้องถือตะเกียงเพื่อให้ แสงสว่�งดว้ ย ไมอ่ ย่�งน้นั อ�จจะถกู ทห�รญีป่ ุ่นยิงต�ย 108 ในยุคสงครามโลก ครัง้ ท่ี 2

หรือตำ�รวจไทยจับได้ห�ว่�เป็นพวกศัตรูหรือผู้ไม่หวังดี ส่วนบ�งพวก พอตกเย็นก็จะไปอ�ศัยอยู่บ้�น ญ�ติ หรอื เช่�บ�้ นอยู่ แถบทุ่งน�นอกเมอื ง (ปจั จบุ ันคอื บริเวณโรงเรยี นนารวี ิทยา และโรงเรียนดรณุ า ราชบรุ )ี และแถวเจดยี ห์ กั เปน็ จ�ำ นวนม�ก ซง่ึ สมยั กอ่ นนน้ั ยงั เปน็ ทงุ่ น� เนอ่ื งจ�กกลวั ทจี่ ะอยใู่ นตล�ด เพร�ะมกั จะโดนทิง้ ระเบิดอยูบ่ อ่ ยๆ ในสมัยน้ัน ญี่ปุ่นทำ�ก�รสร้�งท�งรถไฟไปพม่� โดยเร่ิมต้นก่อสร้�งท่ีสถ�นีหนองปล�ดุก อ.บ้�นโป่ง กองทพั ญป่ี ุ่นจะขนเชลยศกึ ช�วต่�งช�ติท่ถี ูกจับม�จ�กท�งใต้ และผ�่ นสถ�นรี ถไฟร�ชบรุ ี ประม�ณตี 2 ถงึ ตี 3 เพอ่ื หยดุ แวะเตมิ น�้ำ เตมิ ฟนื คนร�ชบรุ สี มยั นน้ั มอี �ชพี เสรมิ โดยก�รน�ำ อ�ห�รแหง้ และผลไม้ ประเภทกลว้ ยน้ำ�หว้� กล้วยไข่ ไปแลกกับสง่ิ ของเครือ่ งใช้ของเชลยศกึ ทแ่ี อบตดิ ตัวม� เชน่ น�ฬกิ � แหวน ฯ แล้วนำ�ไปข�ยตอ่ ให้พวกเศรษฐีนักสะสมอีกที ได้เงินทองจ�ำ นวนม�ก เศรษฐกจิ ดี นอกจ�กนน้ั กย็ งั มพี วกทม่ี รี �ยไดด้ ี จ�กก�รขโมยน�้ำ มนั เบนซนิ จ�กค�่ ยทห�รญป่ี นุ่ น�ำ ไปข�ย ใหร้ ถป�่ (รถพวกทท่ี �ำ ง�นตดั ไม้ ท�ำ เหมือง) ขวดละ 10 บ�ท (ขวดแม่โขง) วันหนงึ่ ๆ ขโมย 4-5 ขวด กไ็ ด้ 40-50 บ�ทแลว้ สมัยนัน้ ถือว่�เป็นเงนิ จำ�นวนเยอะม�ก ในขณะท่กี ว๋ ยเตี๋ยวช�มหนึ่งยังข�ยเปน็ สต�งค์อยู่เลย ทห�รญปี่ นุ่ ม�ตงั้ ค�่ ยบรเิ วณจวนผวู้ �่ ร�ชก�รร�ชบรุ ใี นปจั จบุ นั ขน�นกบั ท�งรถไฟม�ยงั สถ�นี รถไฟ และลึกไปท�งโรงเรียนเบญจมร�ชูทิศ วัดสัตน�รถ วัดศรีชมพู เลยไปแถบบ้�นไร่ แถบน้ีเป็น ค่�ยทห�รญี่ปุ่นเกือบทั้งหมด ค่�ยทห�รญี่ปุ่นสร้�งเป็นเพิงหลังค�มุงจ�กง่�ยๆ มีคลังน้ำ�มันบรรจุ ดว้ ยถงั 200 ลติ ร ตั้งอยูเ่ ปน็ แนวย�วเรียบท�งรถไฟด�้ นทิศตะวันออก ตั้งแต่แม่นำ้�ไปจรดสถ�นรี ถไฟ ร�ชบรุ ี ลอ้ มรอบดว้ ยลวดหน�ม เวล�แกง๊ ขโมยน�้ำ มนั จะขโมย จะใชเ้ วล�ตอนกล�งคนื ขณะทยี่ �มเผลอ จะเจ�ะถงั น�ำ้ มนั ดว้ ยตะปใู หน้ �้ำ มนั ไหลออกม�แลว้ เอ�ขวดไปรอง คนื หนงึ่ ไมข่ โมยม�ก เอ�แค่ 4-5 ขวด เคยมีผู้ท่ีขโมยน้ำ�มัน ถูกทห�รญี่ปุ่นจับได้ ทห�รญ่ีปุ่นจะใช้วิธีลงโทษ โดยก�รจับผู้ขโมยกรอกนำ้�มัน เข้�ป�กจนต�ย แล้วประจ�นให้ช�วบ�้ นรู้ ทห�รญป่ี นุ่ ไมท่ �ำ ร�้ ยคนร�ชบรุ ี แตม่ บี �้ งทท่ี ะเล�ะกนั เลก็ ๆ นอ้ ยๆ กบั กลมุ่ วยั รนุ่ เวล�ออกม� เท่ียวนอกค่�ย ส่วนพวกโสเภณีสมัยก่อนก็มีบริก�รทห�รญ่ีปุ่นเหมือนกัน บริเวณหลังโรงพักและ สะพ�นแดง จะอยู่ต�มบ้�นเป็นหลังๆ เวล�ทห�รญป่ี นุ่ อ�บน�ำ้ กจ็ ะอ�บรมิ ฝงั่ แมน่ �ำ้ แมก่ ลอง โดยแกผ้ �้ บ�้ งนงุ่ ผ�้ เตย่ี วบ�้ ง มคี นร�ชบรุ ี บ�งพวก ชอบแอบขโมยสิ่งของเสอื้ ผ้�ท่ที ห�รญป่ี ุน่ ว�งไว้รมิ ตลง่ิ ไปข�ย ร�ยไดด้ เี หมอื นกนั เรอ่ื งเกยี่ วกบั ก�รทงิ้ ระเบดิ ของฝ�่ ยสมั พนั ธมติ ร น�ยพชิ ยั ฯ เล�่ ใหฟ้ งั ว�่ ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รมกั จะม� ทง้ิ ระเบดิ เวล�กล�งคนื ดว้ ยเครอ่ื งบนิ บี 24 เวล�ทง้ิ ระเบดิ จะมพี ลสุ ว�่ งม�ก เครอื่ งบนิ บนิ ต�ำ่ ๆ ไมบ่ นิ สงู 109 ในยคุ สงครามโลก ครง้ั ท่ี 2

กอ่ นฝ�่ ยสมั พนั ธมิตรจะม�ทงิ้ ระเบดิ ท�งร�ชก�รจะเปิดสัญญ�ณหวูดให้ทร�บ เพอ่ื ทค่ี นร�ชบรุ จี ะได้ เตรียมลงหลุมหลบภัย และหนีออกไปนอกเมือง น�ยพิชัยฯ เล่�ต่อว่� ระเบิดส่วนใหญ่จะเป็นชนิด ต้ังเวล�ไว้ แมเ้ ครอื่ งบินจะไปแลว้ กย็ ังระเบดิ ไดท้ งั้ วนั ทั้งคนื ต�มแต่จะต้งั เวล� น�ยพิชัยฯ บอกว่� จุดยุทธศ�สตร์ที่ฝ่�ยสัมพันธมิตรต้องก�รทำ�ล�ย คือ สะพ�นรถไฟ จุฬ�ลงกรณ์ เพ่ือตัดก�รส่งกำ�ลังของทห�รญี่ปุ่น เคยสอบถ�มท�งร�ชก�รว่�ทำ�ไมสะพ�นรถไฟอ่ืนๆ ก็มเี ช่น ท่ี จ.เพชรบุรี ไมไ่ ปทำ�ล�ย ท�งร�ชก�รแจ้งว�่ สะพ�นอน่ื ๆ เป็นสะพ�นขน�ดเล็ก มคี ว�มย�ว ไมม่ �ก ท�ำ ล�ยแลว้ สร�้ งใหมไ่ ดง้ �่ ย แตส่ ะพ�นจฬุ �ลงกรณเ์ ปน็ สะพ�นทมี่ คี ว�มย�วม�ก และเปน็ ชว่ งที่ ข�้ มแม่น�ำ้ แมก่ ลองทีม่ คี ว�มกว้�งม�กทส่ี ุด เมอ่ื ทำ�ล�ยแล้วย�กทซ่ี ่อมแซมให้กลบั ม�ใช้ง�นไดด้ งั เดมิ ก�รทิง้ ระเบดิ สะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์ ทิง้ อยูห่ ล�ยครง้ั แตไ่ มโ่ ดน กี่ครง้ั กจ็ ำ�ไมไ่ ด้ จนกระท่งั ครั้งสุดท้�ย ท้ิงด้วยลูกระเบิดแบบแขวน ซึ่งบ�งทีอ�จเรียกว่�แบบพวงม�ลัย สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ ถูกทำ�ล�ยด้วยระเบิดแขวนชนิดตั้งเวล� กำ�หนดให้ระเบิดในตอนเช้� หลังจ�กก�รท้ิงลูกระเบิด เมอื่ คนื ทีผ่ �่ นม� สะพ�นรถไฟจฬุ �ลงกรณ์ หกั ชว่ งระหว�่ งตอมอ่ แรกนบั จ�กฝง่ั ตล�ดร�ชบรุ ี ใชก้ �รไมไ่ ดต้ ลอด ชว่ งสงคร�ม ม�สร�้ งกลบั คนื ใหมห่ ลงั สงคร�มเลกิ แลว้ ก�รสญั จรระหว�่ งนนั้ ผคู้ นทเี่ ดนิ ท�งโดยรถไฟ ระหว่�งกรุงเทพฯ ไปภ�คใต้ ต้องม�จอดแล้วเปลี่ยนรถไฟกัน ระหว่�งฝ่ังตล�ดร�ชบุรี กับฝ่ังศ�ล เจ้�พ่อหลักเมือง โดยท�งร�ชก�รได้ทอดสะพ�นคนเดินทดแทนเช่ือมระหว่�งช่วงของสะพ�นรถไฟ จุฬ�ลงกรณ์ท่ีข�ด คนร�ชบุรีจึงมีอ�ชีพเพ่ิมอีกหน่ึงอ�ชีพ คือรับจ้�งแบกข้�วของของผู้โดยส�ร จ�กฝัง่ หนึ่งไปอีกฝ่งั หนง่ึ สอบถ�มเรอื่ งหัวรถจกั รฯ ทีจ่ มอยใู่ ต้สะพ�น นน้ั น�ยพชิ ยั ฯ เล�่ ตอ่ ให้ฟงั ว่� หลงั จ�กสะพ�น รถไฟจุฬ�ลงกรณ์หักแล้ว ญ่ีปุ่นได้สร้�งสะพ�นเบ่ียงด้วยไม้ข้ึนทดแทน ซึ่งแนวสะพ�นเบี่ยงก็คือ แนวสะพ�นธนะรัชต์ ในปัจจุบันน่ันเอง สะพ�นเบี่ยงทำ�ด้วยไม้มีตอม่อไม้ปักถ่ียิบ แล้วเอ�ร�งรถไฟ ว�งไว้ข้�งบน โดยทห�รญ่ีปุ่นได้จ้�งคนร�ชบรุ เี ปน็ คนง�น หลงั จ�กสร�้ งสะพ�นเบยี่ งไมเ้ สรจ็ เรยี บรอ้ ย ทห�รญป่ี นุ่ จงึ ทดลองใชง้ �น โดยก�รน�ำ หวั รถจกั ร ม�วิ่งข้�มจ�กฝั่งตล�ดไปยังฝั่งทห�ร โดยมีเฉพ�ะหัวรถจักรและตู้ฝืน ไม่มีโบก้ีสัมภ�ระแต่อย่�งใด ตอนนั้นเวล�ประม�ณสิบโมงเช้�เศษๆ ปร�กฏว่�วิ่งข้�มม�ได้เกือบคร่ึงท�ง สะพ�นเบ่ียงไม้เกิดหัก เพร�ะรับนำ้�หนักไม่ไหว หัวรถจักรจึงจมด่ิงลงไปใต้นำ้� พร้อมมีกลุ่มควันข้ึนโขมง ทห�รญ่ีปุ่นซ่ึงทำ� หน�้ ทพี่ นกั ง�นขบั รถไฟเสยี ชวี ติ อยใู่ ตน้ �ำ้ นน้ั จ�ำ นวน 2 คน และทห�รญปี่ นุ่ กไ็ มไ่ ดน้ �ำ ศพผเู้ สยี ชวี ติ ขน้ึ ม� กระท�ำ พิธแี ต่อย�่ งใดทงั้ สน้ิ 110 ในยุคสงครามโลก คร้ังท่ี 2

รปู ภาพ 59 มห�ผอ่ ง ผลติ ตธมโม มห�ผอ่ ง ผลิตตธมโม เจ้�อ�ว�ส เจ�้ อ�ว�สวดั เก�ะนมั มท�ปทว- วัดเก�ะนมั มท�ปทวลัญช�ร�ม ลญั ช�ร�ม ที่ม� (Suchart Chantrawomg, (สมั ภาษณเ์ มอ่ื เดอื นตลุ าคม พ.ศ. 2548 : ขณะสมั ภาษณ์ 2010 : ออนไลน)์ อายุ 80 ปี) ท�่ นมห�ผอ่ งฯ เล�่ ใหฟ้ งั ว�่ สมยั นนั้ ยงั เปน็ เณร จ�ำ วดั อยวู่ ดั เก�ะนมั มท�ฯ มหี ลวงพอ่ แทนเปน็ เจ�้ อ�ว�ส มีสน�มบินขน�ดเล็กอยู่บริเวณวิทย�ลัยเทคนิคร�ชบุรี ในปัจจุบัน เห็นมีเครื่องบินของไทยอยู่ 9 ลำ� มีปีก สองชั้นด้วย และเครื่องบินของญ่ีปุ่น 2-3 ลำ� เคยมี เครื่องบินไม่รู้ของประเทศไหน ตกแถวสน�มบินด้วย ผคู้ นไปมุ่งกันเตม็ ไปหมด ตอนทห�รญปี่ นุ่ เข�้ ม�ทร่ี �ชบรุ ี เหน็ ท�งร�ชก�ร ประก�ศว่� ทห�รญ่ีปุ่นไม่ได้ม�ยึดประเทศไทยเป็น เมอื งขน้ึ แตจ่ ะขอเป็นแค่ท�งผ�่ นเท�่ นนั้ ค�่ ยทห�รญปี่ นุ่ ตง้ั กองบญั ช�ก�รอยทู่ ว่ี ดั สตั ต- น�รถปริวัตร วัดศรีชมพู เป็นที่เก็บเสบียงอ�ห�ร จน กระท่ังไปถึงบ้�นท้�ยเก�ะ บ้�นไร่ วัดเก�ะนัมมท�ฯ เป็นสถ�นท่ีกักขังเชลยศึก และยังมีทห�รญ่ีปุ่นอีก กองหน่งึ ตัง้ อยู่บรเิ วณวดั ท้�ยเมือง หลวงพอ่ เล�่ ใหฟ้ งั ว�่ ทวี่ ดั เกาะนมั มทาฯ แหง่ น้ี ก็เป็นสุสานของบรรดาพวกเชลยศึกเช่นกัน เคยมี ช�วออสเตรเลยี องั กฤษ และฮอลนั ด� ม�ต�มห�ทฝ่ี งั ศพ ของบรรด�ญ�ตๆิ ยงั บอกว�่ สมยั กอ่ นญ�ตบิ อกว�่ มกี อไผ่ แต่เดี๋ยวน้ีกอไผ่ไม่มีแล้ว ถูกน้ำ�กัดเซ�ะไปหมด จึงห� ตำ�แหน่งที่ฝังศพไม่พบ ในสมัยที่มีเชลยศึกอยู่ ไม้ฝ� ไมพ้ น้ื ต�มกฏุ ิ ถกู งดั แงะน�ำ ไปใชก้ อ่ ไฟหงุ ข�้ วเกอื บหมด ทห�รญี่ปุ่นได้อ�ร�ธน�พระคุณเจ้�ให้ออกจ�กวัด ไป จ�ำ วดั อยู่ ณ วดั ศ�ลเจ้� แทน 111 ในยคุ สงครามโลก คร้งั ที่ 2

ก�รท้ิงระเบิดสะพ�นรถไฟจุฬ�ลงกรณ์ ฝ่�ยสัมพันธมิตรพย�ย�มม�ท้ิงระเบิดหล�ยคร้ัง แต่แคล้วคล�ดไปทุกคร้ัง คนร�ชบุรีในสมัยน้ันเชื่อกันว่� เป็นเพร�ะอำ�น�จบ�รมีและคว�มศักดิ์สิทธิ์ ของพระเกจิอ�จ�รย์ชื่อดัง ม�ปัดเป่�ให้แคล้วคล�ด อ�ทิ หลวงพ่อวัดตาก้อง (นครปฐม) หลวงปู่ อนิ ทเขมาจารย์ วดั ชอ่ งลม (ราชบรุ )ี หลวงพอ่ คง วดั บางกระพรอ้ ม (สมทุ รสงคราม) และหลวงพอ่ ชมุ่ วดั ราชคาม (ราชบรุ )ี จนกระทงั่ สดุ ท�้ ยตอ้ งใชร้ ะเบดิ คลอ้ งโซท่ งิ้ ลงม�ทสี่ ะพ�น ก�รทง้ิ ระเบดิ แตล่ ะครงั้ ก่อนจะท้ิง จะมีเครื่องบินจะปล่อยพลุสว่�งม�กเทียบเท่�กับตะเกียงเจ้�พ�ยุหล�ยพันใบสว่�งร�วกับ กล�งวัน จนเหน็ มดเหน็ ปลวกไปหมด หลังจ�กสะพ�นรถไฟข�ดแล้ว ญ่ีปุ่นได้สร้�งสะพ�นเบี่ยงทำ�ด้วยไม้ข้ึน โดยซื้อไม้เนื้อแข็ง จ�กช�วร�ชบรุ ี ทน่ี ำ�ม�จ�กหมบู่ ้�นท�่ เส� เข�งู แตต่ อ่ ม�ไม้เนือ้ แขง็ เริ่มข�ดแคลน ช�วร�ชบรุ ี จงึ ตัด ไมเ้ น้อื ออ่ นม�ข�ยใหแ้ ทน เชน่ ไม้มะกอกป่� ไมน้ ุ่น ไมง้ ้วิ ไมอ้ อ้ ยช�้ ง หลังจ�กสร้�งสะพ�นเบ่ียงไมเ้ สร็จ ทห�รญป่ี นุ่ เร่มิ ทดลองนำ�หวั รถจกั ร วิ่งข�้ มเทย่ี วแรกไปได้ แต่เทย่ี วสองสะพ�นเกดิ หกั กล�ง จนทำ�ใหห้ วั รถจักรจมดงิ่ ลงสูใ่ ตน้ ้ำ� ญ่ีปุ่นไม่ส�ม�รถสร้�งสะพ�นข้ึนทดแทนได้ทัน จึงเปลี่ยนเส้นท�งก�รเดินทัพไปต�มแม่นำ้� แมก่ ลอง ผ�่ นไปท�งประตูน�้ำ บ�งนกแขวก รปู ภาพ 60 น�ยจรูญ ศรเี พชร น�ยจรญู ศรเี พชร อ�ยุ 80 ปี ทม่ี � (Suchart Chantrawomg, 2010 : ออนไลน)์ (สัมภาษณ์เมื่อ เดือนตลุ าคม พ.ศ. 2548) ตอนปี พ.ศ. 2487 น�ยจรูญ ศรีเพชร เป็น ข้�ร�ชก�รปฏิบัติง�นอยู่ที่ศ�ล�กล�งจังหวัดร�ชบุรี (บริเวณพิพิธภัณฑสถ�นแห่งช�ติร�ชบุรี ปัจจุบัน) ต�ำ แหน่งเสมยี น เล�่ ให้ฟังว�่ ตอนปล�ยปี พ.ศ. 2487 ถงึ ตน้ ปี พ.ศ. 2488 ข�้ ร�ชก�รในศ�ล�กล�งต้องย�้ ย สถ�นทไี่ ปปฏบิ ตั ริ �ชก�รชวั่ คร�วทว่ี ดั ศ�ลเจ�้ เนอ่ื งจ�ก ที่เดมิ ไม่ปลอดภัย 112 ในยคุ สงครามโลก ครง้ั ที่ 2

ตอนสมัยท่�นอยู่ชั้นมัธยมศึกษ�ปีท่ี 4 ท่�นเป็นยุวชนทห�รด้วย ทำ�ก�รฝึกทุกวันอ�ทิตย์ ในระหว่�งสงคร�ม ยุวชนทห�รมีหน้�ท่ีเป็นลูกมือเจ้�พนักง�นเทศบ�ลและพนักง�นร�ชก�ร ออก ตรวจตร�บ้�นเมืองในย�มค่ำ�คืนวันละ 20-30 คน คอยสอดส่องดูแลให้ทุกคนพร�งไฟ ห้�มเปิดไฟ ก�รเดินท�งไปไหนม�ไหนในย�มค่ำ�คืนตอ้ งมไี ฟฉ�ย หรอื มีตะเกียงติดตัว ทห�รญีป่ ุ่น ต้งั ค่�ยอยบู่ ริเวณจวนผู้ว�่ ร�ชก�รจังหวัด วัดศรชี มพู วดั เก�ะนัมมท�ฯ โรงเรียน เบญจมร�ชทู ศิ สถ�นีรถไฟร�ชบรุ ี ต�มวดั และโรงเรยี น ประตู หน�้ ต�่ ง ไมฝ้ � ไมพ้ ืน้ ถกู ทห�รญี่ป่นุ งัดแงะเอ�ไปทำ�ฟืนหุงข�้ ว เสียห�ยเกือบหมด ทห�รญ่ีปุ่นไม่ทำ�ร�้ ยคนร�ชบุรี ยกเว้นคนที่ไปขโมย ข้�วของของทห�รญป่ี ุ่น แรกเริม่ ตอนเกดิ สงคร�มใหม่ ร�ชบรุ ไี มถ่ กู ทง้ิ ระเบดิ ม�โดนหนักในช่วงปี พ.ศ. 2487 และ 2488 ก�รท้ิงระเบิดสว่ นใหญ่ทง้ิ ในเวล�กล�งคนื แต่กม็ ใี นเวล�กล�งวนั ก่อนเที่ยงอยู่บ�้ งเหมอื นกนั ลกู ระเบดิ ทฝ่ี �่ ยสมั พนั ธมติ ร น�ำ ม�ทงิ้ สว่ นใหญเ่ ปน็ ลกู ระเบดิ ชนดิ ตง้ั เวล�ระเบดิ มอี ยคู่ รง้ั หนง่ึ ท�่ นจรญู ฯ เล�่ ใหฟ้ งั ว�่ ทศ่ี �ล�กล�งจงั หวดั ตอ้ งมขี �้ ร�ชก�รเข�้ เวรคนื ละ 2 คน คนื นนั้ ลงุ เจมิ บ�้ นอยู่ วดั อมรนิ ทร�ร�ม (วัดต�ล) มัวแตเ่ ม�อยู่ นึกข้นึ ได้อกี ทวี �่ ต้องเข้�เวร ก็หลังจ�กเคร่อื งบินม�ทิง้ ระเบดิ ผ�่ นไปแลว้ ลงุ เจมิ จงึ รบี เดนิ ท�งข�้ มสะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ ม�เข�้ เวรยงั ศ�ล�กล�งจงั หวดั ระหว�่ งท�งที่ เดนิ ท�งก็พบลูกระเบิดตกอยมู่ �กม�ยต�มท�ง ด้วยคว�มเม�ม�ย ลงุ เจิมยังเอ�ไม้ เอ�เท�้ ไปเข่ียเล่นดู ว่�มันเป็นอะไร พอลุงเจมิ เดินท�งม�ถึงศ�ล�กล�งจังหวดั สักพกั ประม�ณห�้ ทมุ่ ลกู ระเบดิ ที่ลุงเจมิ เอ�เท้�ไปเขย่ี เล่นเม่ือสักครู่ กร็ ะเบดิ ขึ้นติดตอ่ กนั หล�ยลกู โชคดีของลุงเจิม สว่ นหลวงนคิ มคณ�รกั ษ์ ข�้ หลวงเมอื งร�ชบรุ ี นนั้ เสยี ชวี ติ กเ็ พร�ะลกู ระเบดิ ชนดิ ตง้ั เวล�นเ้ี อง ท่�นเสียชีวิตในตอนเช้� ขณะท่ีไปตรวจคว�มเสียห�ยจ�กก�รทิ้งระเบิดท่ีผ่�นม�เม่ือคืน บริเวณ สแ่ี ยกสะพ�นด�ำ ตวั อ�ำ เภอเมอื งร�ชบรุ ี สมยั นนั้ มวี กิ หล�ยวกิ วกิ ลเิ ก ไดแ้ ก่ วกิ ธวุ สถ�น (อยแู่ ถวร�้ นย�ธญั ญะไทย ในปจั จบุ นั ) วกิ ฉ�ยหนงั ไดแ้ ก่ วกิ สวนบรุ สี ขุ (อยตู่ รงข�้ มโรงเรยี นสรุ ยิ วงศ)์ วกิ นยิ มทศั น� (ข�้ งโรงพกั ) และวกิ ส�ำ ร�ญอ�รมณ์ (ถนนส�ยกล�ง ตรง ธน�ค�รกรงุ ไทย ส�ข�ร�ชบรุ ี ในปจั จบุ นั ) ท�่ นจ�ำ ไดว้ �่ วนั ท่ี ทง้ิ ระเบิดแต่ไม่รู้ครงั้ ทเี่ ท่�ใด วิกส�ำ ร�ญอ�รมณ์ก�ำ ลงั ฉ�ยหนังฝร่ังเรือ่ ง “ต�มน�งรอบโลก” 113 ในยคุ สงครามโลก คร้งั ที่ 2

รูปภาพ 61 ปลดั เสน่ห์ ป้ันสขุ สวัสดิ์ ปลดั เสน่ห์ ปั้นสขุ สวัสด์ิ และภรรย� และภรรย� ทม่ี � (Suchart Chantrawomg, 2010 : ออนไลน์) (สัมภาษณ์เมื่อเดอื นตุลาคม 2548) ปลัดเสน่ห์ ป้ันสุขสวสัด์ิ ขณะสัมภ�ษณ์อ�ยุ 114 82 ปี ในสมัยเกดิ สงคร�มโลก ครัง้ ที่ 2 ท�่ นอ�ยุ 19 ปี ในยุคสงครามโลก คร้งั ท่ี 2 ทำ�ง�นเป็นเสมียนทำ�ง�นอยู่ที่ศ�กล�งจังหวัดร�ชบุรี เล่�ว่� เร่ิมแรกทห�รญี่ปุ่น เข้�ม�ต้ังอยู่ท่ีวัดศรีชมพู วัดเก�ะ และสโมสรเสือป�่ ซง่ึ บรเิ วณนน้ั เป็นสน�มบิน ด้วย ส่วนเชลยถูกขังไว้บริเวณสถ�นีรถไฟ และที่ อ.บ้�นโป่ง ก็ได้ต้ังค�่ ยทีว่ ัดดอนตมู ศ�ล�กล�งจงั หวดั ร�ชบุรี ในขณะนั้นย้�ยไปอยทู่ ี่วัดศ�ลเจ�้ ช�วร�ชบุรี สมัยนั้นมอี �ชีพเพิ่มข้นึ คอื รับจ�้ ง ทำ�ง�นในค�่ ยทห�รญ่ีปุน่ ทห�รญป่ี ุ่นไม่ทำ�ร้�ยคนไทย มีแต่คนไทยชอบขโมยของญ่ีปุ่น โดยเฉพ�ะน้ำ�มัน ถกู ขโมยจ�ำ นวนม�ก ห�กทห�รญปี่ นุ่ จบั ได้ จะเอ�น�้ำ มนั นั้นกรอกป�กคนขโมยเป็นก�รลงโทษ สต�งค์แดง เริ่มข�ดแคลน เพร�ะนำ�สต�งค์ไปข�ยให้ญ่ีปุ่นเพื่อทำ� ลกู ปืน เวล�ทท่ี ห�รญีป่ ุ่น ใชร้ ถไฟขนสินค�้ ขึ้นม�จ�ก ภ�คใต้ ในช่วงก่อนท่ีจะถึงสถ�นีรถไฟร�ชบุรี บริเวณ สถ�นีรถไฟป�กท่อ-คูบัว จะมีช�วร�ชบุรีแอบข้ึนไป ขโมยสนิ ค�้ บนตรู้ ถไฟ เชน่ น�้ำ มนั น�ำ้ ต�ล โดยถบี สนิ ค�้ ลงระหว่�งท�งขณะที่รถไฟวิ่ง ซ่ึงตอนนั้นเรียกก�ร กระท�ำ นี้ว�่ บรษิ ัทไทยถีบ เรอื่ งหวั รถจกั รไอน�ำ้ ทจ่ี ม กเ็ พร�ะสะพ�นรถไฟ ท่ีทห�รญี่ปุ่นสร้�งด้วยไม้นั้น ไม้มันผุ ใช้เชลยสร้�ง สะพ�นไม้ คนไทยน�ำ ไมเ้ นอื้ ออ่ นไปข�ยให้ แลว้ บอกว�่ เป็นไม้เน้ือแข็ง สะพ�นเลยหัก ทำ�ให้หัวรถจักรจมลง

ในแม่น้ำ�แม่กลอง หัวรถจักรตกเวล�กล�งวัน รถยนต์ทห�รญี่ปุ่นที่ใช้กันในสมัยนั้น ส�ม�รถถอดล้อ และใชว้ ิง่ บนร�งรถไฟได้ เวล�ฝ่�ยสัมพันธมิตรม�ท้ิงระเบิด สัญญ�ณหวูดจ�กโรงไฟฟ้�ของเทศบ�ล จะเตือนภัย เมอ่ื ไดย้ นิ ตอ้ งรบี ดบั ไฟ แลว้ คอ่ ยฟงั วทิ ยจุ �กกรมโฆษณ�ก�ร เวล�เครอ่ื งบนิ B-29 ม�ทงิ้ ระเบดิ อย�่ ไป อยู่ใกล้ค่�ยญีป่ นุ่ ให้ออกม�ไกลๆ บ�งทีทห�รญปี่ ่นุ เองก็แอบม�อยู่กับคนไทยดว้ ย ทห�รญ่ปี นุ่ บ�งคน จะถอดเคร่ืองแบบออก ว่ิงหนีผสมปนเปไปกับช�วร�ชบุรี สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์หัก ตอนส�ยๆ จ�ก ระเบิดทท่ี ง้ิ เม่อื คืน ระเบิดท่ฝี ่�ยสมั พันธมติ รทง้ิ น้ี มแี บบหน่วงเวล� ระเบดิ 3 วัน 3 คนื ยังไม่หมดเลย มีลูกระเบิดท่ียังไม่ระเบิดลูกหนึ่งท่ีตกอยู่บริเวณตีนสะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ แต่ทห�รม�เก็บกู้เอ�ไปไว้ ทปี่ ลอดภัย หลังสงคร�มโลก คร้ังท่ี 2 ยุติลง ทห�รญ่ีปุ่นต้องม�ทำ�ก�รซ่อมสะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ท่ีหัก ใหก้ ลับม�ใชง้ �นได้ดงั เดมิ ปลดั เสนห่ ์ ปน้ั สขุ สวสดั ิ์ เล�่ ตอ่ ใหฟ้ งั ว�่ ทห�รญปี่ นุ่ จะม�จ�กวดั ดอนตมู เพอื่ ม�ห�รอื ขอ้ ร�ชก�ร และพบปะสงั สรรค์กับข�้ หลวงประจำ�จงั หวัดร�ชบุรี อยเู่ ปน็ ประจ�ำ ท่�นจะถูกมอบหม�ยให้ท�ำ หน้�ที่ เปน็ ผ้เู สริ ฟ์ อ�ห�รใหแ้ กท่ ห�รญี่ปนุ่ เหล�่ นัน้ เสมอ เชลยศึกของฝ�่ ยสัมพนั ธมติ รที่ญ่ปี ุน่ จบั ม�สร้�งท�งรถไฟ ส่วนใหญ่จะเปน็ โรคคนั ช�วร�ชบุรี ในสมยั น้ัน มีอ�ชพี แลกอ�ห�รกับสิ่งของที่เชลยศกึ ทตี่ ดิ ตัวม� เช่น สรอ้ ย แหวน น�ฬกิ � เสอื้ ส่งิ ของ ทีเ่ ชลยศึกอย�กไดม้ �กท่ีสุด คือ บุหรี่ เช่น ย่หี ้อพระจันทร์ บหุ ร่ี 3 ซอง จะแลกน�ฬกิ � ได้ 1 เรือน ก�รสื่อส�รระหว่�งช�วร�ชบุรีกับเชลยศึกจะใช้ภ�ษ�ใบ้และภ�ษ�มือเป็นหลัก ช�วร�ชบุรีห�กขยัน จะห�เงนิ จ�กทห�รญีป่ นุ่ ได้ง่�ย ทห�รญีป่ นุ่ พิมพ์แบ๊งคใ์ ช้เอง โดยเฉพ�ะแบง๊ คใ์ บละ 1,000 บ�ท ใคร ท่เี ปน็ เมียเก็บญีป่ นุ่ ในสมัยน้นั หลังเลกิ สงคร�มญีป่ นุ่ เอ�เงนิ แบง๊ ค์ 1,000 บ�ทใส่ปบ๊ี ใหค้ นละหล�ยใบ เรื่อง วิกลิเกธุวสถ�น น้ีก่อนจะเล่นลิเก จะโหมโรงน�นม�ก เพร�ะคณะลิเกยังไม่ได้กินข้�ว ต้องรอเงินจ�กผชู้ มตีตั๋วเข�้ ม�กอ่ นแลว้ น�ำ ไปซอ้ื ข�้ วกนิ หลังจ�กอมิ่ แล้วจงึ ค่อยเริม่ เลน่ ลิเก ส่วนโรงหนังส�ำ ร�ญอ�รมณ์ สมยั นั้นเปน็ หนังเงยี บ มแี ตรเป�่ ประกอบเปน็ เพลง หนงั ตอนน้นั เรอื่ งท่ดี ังม�ก คือ เรือ่ งต�มน�งรอบโลก และชวี ิตพงั ในสมยั นนั้ เสือ้ ผ้� ไม้ขดี ไฟกับน�้ำ ต�ลทร�ยข�ดแคลน เชลยศึกข�ยพวกเส้อื ผ�้ ใหช้ �วร�ชบุรี ชดุ ละ 30 บ�ท เป็นพวกเสือ้ ผ�้ เวสปอยท์ ก�งเกงสมยั นน้ั ห�กปะกน้ แบบใบโพธ์ิจะเป็นทน่ี ิยม สบ่ยู งั ไม่มีใช้ ผงซักฟอกยังไมม่ ี สมยั น้นั ใชข้ เี้ ถ�้ แช่น้�ำ ซักผ�้ แทน 115 ในยุคสงครามโลก คร้งั ที่ 2

รูปภาพ 62 น�ยนิตย-์ น�งบวั ไข ศรีประเสรฐิ น�ยนติ ย์-น�งบัวไข ศรปี ระเสรฐิ ถ่�ยเมอื่ 25 ตุล�คม 2549 (สมั ภาษณเ์ มอื่ 25 ตุลาคม 2549) น�ยนิตย์ ศรีประเสริฐ เป็นช�วหนองปล�ดุก โดยแท้ สมัยสงคร�มโลก ครงั้ ที่ 2 เปน็ ผู้หน่งึ ทค่ี ลกุ คลี อยู่กับทห�รญ่ีปุ่น ท่ีบริเวณค่�ยหนองปล�ดุก ตั้งแต่ ประม�ณปี พ.ศ. 2485 จนกระท้งั สงคร�มสงบ น�ยนติ ย์ มตี �ำ แหนง่ เปน็ หวั หน�้ คนง�น (ญปี่ นุ่ เรยี กว�่ กลุ โี ต)้ อ�ยตุ อนนน้ั ประม�ณ 16-17 ปี กอ่ นม� ทำ�ง�นกับญี่ปุ่น มีสถ�นะเป็นนักเรียนอยู่ที่โรงเรียน ส�รสิทธ์ิพทิ ย�ลัย อ.บ้�นโป่ง และยังจำ�ไดว้ �่ ตอนนั้น ทห�รญี่ปุ่นก็เข้�ไปยึดโรงเรียนส�รสิทธิ์ จับโต๊ะเก้�อี้ ขว�้ งทง้ิ แลว้ ยดึ โรงเรยี น โรงเรยี นกเ็ ลยปดิ หมด ไมม่ ใี คร ไดเ้ รียน น�ยนติ ยฯ์ หยดุ เรยี น ม�ท�ำ ง�นรบั จ�้ งกบั ทห�ร ญ่ีปุ่น จนได้เป็นหัวหน้�ง�น มีหน้�ท่ี ห�คนง�นต�ม หมู่บ้�นม�ช่วยสร้�งแคมป์ที่พักของญ่ีปุ่น รับจ้�ง ถ�กถ�งป่�เพื่อสร้�งที่พัก และโรงเรือนต่�งๆ ญ่ีปุ่น ห�ซ้ือไม้ไผจ่ �กตล�ดบ�้ นโป่งม�เพ่ือใชส้ ร้�งทพ่ี ัก แล้ว จ้�งคนไทยใหส้ ร�้ งต�มแบบของคนไทยทถ่ี นดั ทเี่ รยี ก กันว�่ โรงเจ๊ก คอื สร�้ งเปน็ หลงั ใหญๆ่ ย�วๆ ยกพ้นื แล้วเอ�ไม้ไผ่ม�ซับเป็นฟ�กปูเป็นพื้น ตอนน้ันมีแคมป์ สำ�หรับเชลยศึกด้วย แต่แยกกันกับแคมป์ของทห�ร ญป่ี นุ่ ถงึ ตอนเช�้ ทห�รญป่ี นุ่ กเ็ กณฑเ์ ชลยศกึ ใหอ้ อกม� ทำ�ง�นด้วย เคร่ืองบินของฝ่�ยสัมพันธมิตร แบบ B-52 ม�บนิ ตรวจก�รณเ์ ปน็ ประจ�ำ โดยบนิ สงู ม�ก แตบ่ �งครง้ั กบ็ นิ ลงม�โจมตดี ว้ ยปนื กลและระเบดิ เพลงิ ทห�รญป่ี นุ่ 116 ในยุคสงครามโลก ครง้ั ที่ 2

จะเป�่ แตรสัญญ�ณอนั ตร�ยใหไ้ ดย้ นิ เพื่อแจง้ ใหท้ ห�รญี่ปนุ่ คนง�นและเชลยศกึ ห�ทีห่ ลบภัย ญ่ีปุ่น มกั ใชก้ �รเป�่ แตรสง่ สญั ญ�ณอน่ื ๆ อกี ดว้ ย เชน่ สญั ญ�ณเรมิ่ ท�ำ ง�น สญั ญ�ณกนิ ข�้ ว สญั ญ�ณเลกิ ง�น พวกน�ยทห�รญ่ีปุ่นที่มียศน�ยร้อยน�ยพัน เร�จะเรียกว่� ไทโจ้ ส่วนช่ืออะไรนั้น จำ�ไม่ได้ เพร�ะไม่คอ่ ยเรยี กกัน หลงั จ�กก่อสร้�งแคมปท์ พี่ ักเสรจ็ แล้ว ก็เรมิ่ กอ่ สร้�งท�งรถไฟเปน็ ง�นต่อไป ค�่ แรงทญี่ ปี่ นุ่ จ�่ ยใหค้ นง�นในขณะนนั้ ต�ำ แหนง่ กลุ โี ต้ (หวั หน�้ ง�น) จะไดว้ นั ละ 1 บ�ท คนง�น ได้วันละ 50 สต�งค์ ญี่ปุ่นจ่�ยเงินค่�แรงโดยใช้ ธนบัตรใบละสิบบ�ทของไทย แต่มีตร�ป๊ัมว่� ห้�สิบสต�งค์ทุกใบ อย่�งกุลีโต้น้ี ก็จะได้ 2 ใบ รวมเป็นหน่ึงบ�ท เวล�เย็น ทห�รญี่ปุ่นจะเป่�แตร เลิกง�น แล้วจ่�ยเงินค่�จ้�งคนละ 50 สต�งค์ ธนบัตรพวกน้ี น�ยนิตย์เห็นกองอยู่บนตู้รถไฟเป็น กระสอบๆ เลย เวล�ท�ำ ง�นตอนน้ันเริม่ 08.00 น. เลิกเวล� 17.00 น. น�ยนิตย์ พูดภ�ษ�ญี่ปุ่นได้บ้�ง เฉพ�ะประโยคท่ีเกี่ยวกับง�น เพร�ะในแคมป์ทห�รญี่ปุ่น มีโรงเรียนสอนภ�ษ�ญ่ีปุ่นให้คนง�นด้วย น�ยนิตย์ กับเพ่ือนอีกคนชื่อน�ยพูล เคยถูกญ่ีปุ่นคัดเลือก ส่งไปม�เลเซียเพ่ือไปทำ�ง�น ทั้งสองถูกส่งข้ึนรถไฟท่ีสถ�นีหนองปล�ดุก แต่พอไปถึงสถ�นีบ้�นโป่ง ทงั้ สองแอบกระโดดลง หลงั จ�กนนั้ กก็ ลบั ม�ท�ำ ง�นกบั ญปี่ นุ่ อย�่ งเดมิ อกี โดยทห�รญป่ี นุ่ ไมไ่ ดว้ �่ กล�่ ว แต่อย�่ งใดที่หนีลงระหว่�งท�ง คนง�นส่วนใหญ่เป็นคนไทย ม�จ�กต่�งจังหวัดเยอะ ม�ทำ�ง�นรับจ้�งก่อสร้�งท�งรถไฟ น�ยนติ ย์ฯ คุมคนง�นประม�ณ 40-50 คน เอ�พล่ัวแทงดนิ ขุดขน้ึ ถมเป็นคนั ท�ง ห�มไมห้ มอนไปว�ง ตตี ะปู ว�งร�ง ท�ำ อย�่ งน้ีตอ่ ไปเร่ือยๆ ประม�ณเกอื บปี คนง�นไทยท�ำ ท�งรถไฟถึงสะพ�นรถไฟข�้ ม แมน่ ำ้�แคว ต่อจ�กนน้ั ญ่ปี นุ่ กใ็ ช้เชลยศกึ ท�ำ ตอ่ ที่บริเวณบ้�นท่ีน�ยนิตย์ และน�ง บัวไข อ�ศัยอยู่ในปัจจุบัน แต่ก่อนเป็นท่ี ฝังศพทห�รญี่ปุ่นประม�ณ 10 กว่�คน ซ่ึงส่วนใหญ่เป็นไข้ต�ย ส่วนเชลยศึกก็ต�ย ในค่�ยเชลยศึกของตัวเอง เพร�ะเป็นไข้ เช่นเดียวกัน ระหว่�งท่ีไถไร่ท่ีทำ�กิน ก็ยัง พบโครงกระดูกทห�รญี่ปุ่นอีกหล�ยศพอยู่ เรื่อยๆ จนกระทั่งต้องสร้�งศ�ลเพียงต�ไว้ ในบริเวณ และนำ�กระดูกท่ีพบม�เก็บไว้ สมัยนั้นเวล�ทห�รญี่ปุ่นต�ย ทห�รญี่ปุ่นก็ รูปภาพ 63 เหลก็ ร�งรถไฟบ�งสว่ นทนี่ �ยนติ ย์ เกบ็ เอ�ไว้ เปน็ ท่ีระลกึ 117 ในยคุ สงครามโลก ครัง้ ที่ 2

จะห�มศพม�ว�งยังทีท่ ี่เตรียมไวเ้ ผ�ศพ ยืนเรียงแถว 4 คน ทำ�วนั ทย�หัต หลังจ�กน้ันกเ็ อ�น้�ำ มันร�ด และจดุ ไฟเผ� เอ�ไมฝ้ นื ใสจ่ นศพไหมห้ มด หลงั จ�กนนั้ เอ�ดนิ กลบใหเ้ ปน็ รปู สเี่ หลยี่ ม เอ�ไมม้ �ปกั และ ห�ต้นไม้สวยๆ ม�ปลกู ประดับ คนไทยเห็นเชลยศกึ น�่ สงส�รกแ็ อบใหอ้ �ห�รกนิ บ�้ ง เช่น กลว้ ย ทห�รญป่ี นุ่ จับไดก้ ็ท�ำ โทษ เชลยศกึ โดยใหย้ นื ข�เดยี วต�กแดด แลว้ มแี สท้ �ำ ดว้ ยลวดหน�มท�ำ ด�้ มดว้ ยไมไ้ ผ่ คอยฟ�ด ห�กเชลยศกึ เอ�ข�ลง เชลยศึกบ�งทีว่ิงลงทุ่งเพื่อกินนำ้� ก็โดนตีตะเพิดให้ข้ึนให้หมด เชลยศึก ชอบข�ยเสื้อผ้�ให้ คนไทย เพ่ือแลกกับเงนิ และอ�ห�ร พวกเชลยอินเดีย ทม่ี �ลงรถไฟที่สถ�นีหนองปล�ดกุ บ�้ งก็เดนิ ไป บ�้ งก็คล�นไป เพอื่ กนิ น�ำ้ ทีห่ นอง ทห�รญี่ปนุ่ ถงึ กับเหยยี บเชลยศกึ บ�งคนถงึ จมน้�ำ ต�ยก็มี ท่ีนี่เป็นโรงซ่อมหัวรถจักร และตู้รถไฟด้วย ขุดเป็นร�งลึกเพ่ือให้คนเดินลงไปซ่อมใต้ท้องได้ นอกจ�กนัน้ ค�่ ยฯ แหง่ น้ี ยงั มีก�รกกั ตนุ ถ�่ นหินไว้เป็นจำ�นวนม�ก เพ่อื เอ�ไวใ้ ชถ้ ลุงและหลอมโลหะ ต�่ งๆ รวมทัง้ ก�รผลติ ลกู ปนื ดว้ ย ก่อนท่ีญี่ปุ่นจะแพ้ มีเคร่ืองบิน B-52 บินผ่�นบริเวณสถ�นีหนองปล�ดุก น�นหล�ยชั่วโมง พอทร�บข�่ วว�่ ญป่ี นุ่ ยอมแพ้ เชลยศึกลุกฮือข้ึน แต่งตัวเป็นทห�ร บุกเอ�ปืนของตวั เองม�ยิงขู่ทห�ร ญป่ี นุ่ ตอ้ นทห�รญี่ปนุ่ ในค่�ยฯ ม�รวมกนั ญี่ปุน่ คนไหนดอื้ กต็ เี อ� เอ�ปนื ญี่ปนุ่ รวมเปน็ กระโจมแล้ว เผ�ไฟ ต้อนทห�รญี่ปุ่นข้นึ ต้รู ถไฟส่งกลับไปกรุงเทพฯ สมัยน้ันเมื่อฝ่�ยสัมพันธมิตรม�ทิ้งระเบิด ฝ่�ยญี่ปุ่นจะนำ�หัวรถจักรไอนำ้�เข้�ไปหลบไว้ใน บังเกอร์ขน�ดใหญ่ มมี ูลดนิ มีผนงั 2 ข�้ งและมหี ลังค�คล้�ยถ้�ำ ซ่ึงสร�้ งข้นึ เปน็ ก�รเฉพ�ะ ทห�รญ่ีปุ่นเป็นมิตรกับคนไทย มีแต่คนไทยเองท่ีชอบขโมยของทห�รญ่ีปุ่น คร้ังหนึ่งจำ�ได้ว่� คนไทยจ้�งผู้หญิงห�กิน ม�จ�กนครปฐม 2 คนๆ ละ 15 บ�ท ม�บริเวณค�่ ยญ่ปี นุ่ แล้วหลอกใหท้ ห�ร ญป่ี นุ่ ออกม�จ�กค�่ ยเพอื่ ม�จบั แทะโลมรมุ กนั เมอ่ื ทห�รญปี่ นุ่ ออกจ�กค�่ ยฯ หมด คนไทยกย็ อ่ งเข�้ ไป ขโมยย�งรถยนต์ขน�ด 32x6 ใช้ไมส้ อดเป็นค�นชว่ ยกันแบกห�มออกม� เอ�ไปท้งิ ลงบ่อนำ�้ แล้วล�ก ตอ่ ไปข�ย นอกจ�กน้นั ยงั เคยมคี นไทยเข้�ไปลักน�ำ้ มันถงั 200 ลติ ร โดยใช้เชอื กผูกทถี่ งั แล้วดึงลอยไป ต�มล�้ำ คลองด�้ นข้�งค�่ ย เอ�ไปข�ยต่อถงั ละ 400 บ�ท ชว่ งสงคร�ม ไมม่ ีไมข้ ีดไฟใช้ ใช้ไฟชุดจดุ แทน น�ำ นนุ่ ม�ใสก่ ระบอกไม้ไผ่แล้วตดี ว้ ยชุดไฟ 118 ในยุคสงครามโลก ครงั้ ท่ี 2

รปู ภาพ 64 จดหม�ยจ�กอดีตเชลยศกึ ที่ เขยี นถงึ น�ยนิตย์ รปู ภาพ 65 ภ�พอดตี เชลยศกึ ทเี่ ดินท�ง ม�เย่ยี มน�ยนิตย์ ทชี่ ุมท�ง หนองปล�ดกุ 119 ในยคุ สงครามโลก คร้ังที่ 2

รปู ภาพ 66 ภ�พอดีตเชลยศกึ ทเี่ ดินท�งม�เยีย่ ม รปู ภาพ 67 ภ�พอดตี เชลยศึกท่ีเดินท�งม�เย่ียม น�ยนิตย์ ทชี่ มุ ท�งหนองปล�ดุก น�ยนติ ย์ ทช่ี ุมท�งหนองปล�ดุก ปัจจุบัน เชลยศึกฝ่�ยสัมพันธมิตรในสมัยนั้น ท่ียังมีชีวิตอยู่หล�ยคน ก็เดินท�งม�เย่ียม น�ยนติ ยฯ์ เพอ่ื ร�ำ ลกึ ถงึ คว�มหลงั อยเู่ ปน็ ประจ�ำ รวมทง้ั ลกู หล�นของทห�รญปี่ นุ่ ทเ่ี สยี ชวี ติ กม็ �ต�มห� ทฝ่ี งั ศพของบรรพบุรษุ ตนเอง ทด่ี �้ นหลังบ�้ นของน�ยนติ ย์ และน�งบวั ไข ศรปี ระเสรฐิ ยงั สร�้ งศ�ล เพียงต�เพ่ือไว้เป็นที่เก็บกระดูกของทห�รญี่ปุ่น ท่ีขุดเจอในระหว่�งช่วงท่ีรถไถกำ�ลังไถไร่เพื่อเตรียม ปลูกพืชอีกดว้ ย รูปภาพ 68 ศ�ลเพียงต� ทนี่ �ยนติ ย์ และน�งบัวไข ศรปี ระเสรฐิ สร้�งขน้ึ เพอ่ื ไวก้ ระดูกทห�รญ่ีปุ่น ทขี่ ุดพบเจอในไร่ 120 ในยคุ สงครามโลก ครงั้ ที่ 2

ค�ำ พดู บ�งตอนทน่ี �ยนติ ยฯ์ เล�่ ดว้ ยน�้ำ เสยี งสนกุ สน�น พรอ้ มออกท�่ ออกท�ง ท�ำ ใหพ้ อมองเหน็ สภ�พในขณะนั้นได้ เชน่ “ทาำ งานใหญ้ ปี่ นุ่ มงั่ ลกั ของมนั ออกมาขายมง่ั บางคนกเ็ อากะหรมี่ าลอ่ ไปเชา่ มาจากนครปฐม สกั 15 บาทเหน็ จะได้ แลว้ เอาเขา้ ในค่าย พวกญป่ี นุ่ เหน็ ก็ชอบนะสิ ไม่ได้เจอมานานน่ี พอไอ้พวกนอี้ ยู่ ข้างใน คนไทยข้างนอกก็ยอ่ งมาลักยางรถ เอาไมม้ าทำาเป็นคานสอดแล้วห้ามไปทิง้ ในคกู ่อน ตอนหลงั กม็ าทยอยเอา พอยางหาย นายมันกเ็ ลน่ งานไอพ้ วกลกู น้อง ทนี จ้ี ะเอาผู้หญงิ ไปล่ออกี ไมไ่ ด้แลว้ ” “บางทพี วกเชลยฝรง่ั กแ็ อบเอาตะปใู สก่ ระปอ๋ งชามา ทาำ เปน็ จะไปใหเ้ พอ่ื นกนิ แลว้ แอบเอามา ขายคนไทย...ประจำาเลยเรื่องลกั ของ ไทยม่ัง ฝร่ังมัง่ บางทีมนั เอาเสื้อผา้ มาแลกกลว้ ย แลกของกนิ เรา ที่มีอยู่กินกันไม่อ่ิมหรอก มีอยู่ครั้ง ฝรั่งคนหน่ึงเอากางเกงมาขาย คนไทยก็เอาแบงก์ครึ่งใบพับแล้ว สง่ ให้ ตอนแลกของกันมันต้องรีบๆ ทาำ ชักช้าไม่ได้ เด๋ียวญป่ี ุ่นเห็นเอาตาย ตอนหลงั ฝรั่งนี่มนั แคน้ นะสิ มันเอาข้ีห่อใบตองมาอย่างดีเลยนะ ใส่กระป๋องมานี่แหละ น้ำาหนักก็ได้พอๆ กับตะปู เอาไปขายให้ “ตายัน” ท่ีเอาแบงก์ให้ครึ่งเดียวนั่นแหละ พอแกเปิดไปก็เจอแต่ขี้ เขาเลยล้อกัน...ตายันซ้ือข้ี-ตายัน ซ้ือขี้ ไอค้ ู่น้ตี อนหลังเจอกันไม่ไดเ้ ลย” “ญปี่ ุน่ ไมท่ ันคนไทยหรอก เหลย่ี มไม่ทัน ญ่ปี นุ่ นั่งเฝ้ายามอยู่ บางทีกห็ ลบั คนไทยย่องเขา้ ไป เนีย่ ไม่รู้เรอื่ งหรอก ตอนไหนมันเปลี่ยนยามเรากร็ ู้ เลน่ เดนิ ชกั แถวร้องเย้วๆ มาแต่ไกล ไดย้ นิ เสยี งเรา กเ็ ผน่ บางทเี ขา้ ไปซอ่ นกนั ในคา่ ย เอาถงั นา้ำ มนั ครอบไว้ พอปลอดคนกอ็ อกจากถงั ฮยู้ ..วธิ กี ารแอบมนั มี หลายอย่าง ไปซ่อนบนต้นไม้ก็มี อย่างบางทีพวกท่ีทำางานในค่ายจะเอาแป๊บออกมาขาย เตรียมขน เอามาวางใกลร้ วั้ ไวก้ อ่ น พอดกึ ๆ แอบมาลากไป อยา่ งโรงเรอื นในคา่ ยนมี่ นั ปลกู ตดิ ดนิ ไมม่ พี นื้ เรากข็ ดุ จากขา้ งนอกเขา้ มา เอาของท่มี นั เก็บไว้ พวกลวด พวกทองแดง...อะไรเอามา ขายได้ทง้ั นัน้ ของใหญ่ อยา่ งน้าำ มันกลิ้งไปทัง้ ถงั น้ีแหละ ท้ิงไวใ้ นคนู ำ้าก่อน แล้วแอบมาเอาทหี ลัง” “กับคนไทย มันไม่ทำารุนแรง มันเล่นแปลกๆ เอาให้จำาไว้ว่าอย่าไปลักของมัน บางทีก็ให้ยืน กลางแดดเปน็ กระตา่ ยขาเดียว ให้หิว้ ถังนำา้ ดว้ ย ถ้าขาหย่อนเมือ่ ไหร่ก็ถูกฟาด แต่ทเ่ี ล่นเอาแยต่ อนทีม่ ี คนเมาเข้าไปทาำ เสยี งดังในคา่ ย มนั จบั กรอกนาำ้ สบเู่ สยี เลย” 121 ในยุคสงครามโลก คร้ังท่ี 2

น�งวลัยรัตน์ ทรพั ย์คิรี พนั ธ์ แกว้ นยุ้ . (2561) ไดก้ ล�่ วว�่ คณุ วลยั รตั น์ ทรพั ยค์ ริ ี อ�ยุ 84 ปี คหบดชี �วร�ชบรุ ี ไดเ้ ขยี น ดว้ ยล�ยมอื ตวั เองบอกเล�่ เรอ่ื งร�ว ถงึ ชวี ติ คว�มเปน็ อยใู่ นวยั เดก็ เมอื่ อ�ยไุ ดป้ ระม�ณ 9-10 ปี ในชว่ งเกดิ สงคร�มมห�เอเชียบรู พ� หรอื สงคร�มโลก คร้งั ที่ 2 ไว้ว�่ “สมัยน้ันอ�ยุเพียง 10 ขวบ อยู่กับคุณเตี่ย เปิดร้�นข�ย แป้ง ถ่ัว และนำ้�มัน อยู่ริมแม่นำ้� แม่กลอง หรือตล�ดทรัพย์สินในปัจจุบัน เป็นอ�ห�รที่ญี่ปุ่นมีคว�มต้องก�ร ซ่ึงทห�รญ่ีปุ่นสมัย สงคร�มโลกต้องม�ซอื้ เสบยี งอ�ห�ร จึงตอ้ งอยคู่ ้�ข�ย ท้งั ทคี่ นอน่ื ๆ เข�หนีไปเกอื บหมดท้ังตล�ดแลว้ เปน็ คนถอื ก�ำ เนดิ เกดิ ร�ชบรุ ี ตนเหน็ กบั ต�เลยว�่ มกี �รทง้ิ ระเบดิ บรเิ วณสะพ�นจฬุ �ลงกรณ์ พอระเบดิ ดงั ทีก็จะอยู่กับพน่ี ้องรวม 17 คน กเ็ อ�ผ้�หม่ ผืนใหญๆ่ ม�คลมุ กนั เพร�ะสะเกด็ ระเบดิ ม� ห�กเร�อยู่ กับบ้�น เมื่อสะเก็ดไปถูกของอ่อนก็จะส่งผลให้เกิดแรงอ่อน แต่ห�กไปโดนของแข็งก็จะมีแรงปะทะ ที่รุนแรง ถ�้ สะเกด็ ถูกต�มร่�งก�ย เชน่ มอื เท้� ไม่เพียงแต่เน่� แต่สะเก็ดยงั อ�บพษิ ดว้ ย เปน็ อันตร�ย ตอ่ ร�่ งก�ยม�ก คล�้ ยกบั ว�่ คนจะหนอี อกไปเกอื บทงั้ ตล�ดแลว้ มเี หลอื อยแู่ คป่ ระม�ณ 3-4 ครอบครวั จ�กทมี่ หี ล�ยสบิ ครอบครวั คณุ เตยี่ ไดข้ �ยของตอ่ สเู้ รอื่ ยม� สว่ นลกู บ�งคนกไ็ ปพกั อยบู่ �้ นอกี หลงั ทแ่ี ยก สะพ�นแดง ขยับออกไปห่�งจ�กตล�ดประม�ณ 500 เมตร อย�่ ใกลต้ ล�ดและสะพ�นม�กนัก เพร�ะ กลัวว่�ข้�ศกึ ฝ�่ ยพันธมติ ร พวกอเมริก� รสั เซยี จนี องั กฤษ เยอรมัน จงึ ไมอ่ ย�กอยใู่ กล้สะพ�นเพร�ะ กลัวม�บอมสะพ�น เพ่ือให้ทุกสิ่งทุกอย่�งข�ดจ�กกัน เพร�ะไทยได้เข้�กับญี่ปุ่นม�แล้ว ญี่ปุ่นขึ้นม� เดย๋ี วเดยี วท�งใตม้ ยี วุ ชนเข�้ ไปยงุ่ ดว้ ย ตอนนน้ั ยวุ ชนเหมอื นทห�ร กค็ อื เปน็ เดก็ นกั เรยี น ม.7-8 เรยี กว�่ วัยรนุ่ สมยั นน้ั ยวุ ชนต�ยเยอะเพร�ะอยหู่ น้�ด่�น โดยญป่ี ุ่นจะขึน้ บกท�งทะเลใต้.... .....แต่ก็ไม่น�น พวกพันธมิตรได้ม�ร�ชบุรี ทิ้งลูกไฟ มองข้ึนไปบนท้องฟ้�คล้�ยตะเกียง เจ�้ พ�ยุ 1 ดวงแขวนอยู่ สว่�งไปทว่ั ทงั้ ร�ชบรุ ี มองเห็นเครอื่ งบนิ บนิ ต�่ำ ม�ก ไดย้ นิ เสยี งดงั ม�ก คิดว่� ได้ว�งระเบิดไว้แล้ว แตใ่ นใจก็ยังคิดว่�ไม่ได้ท�ำ อะไร สมยั นนั้ โรงไฟฟ้�จะเปิดหวดู เสยี งดัง เร�กต็ อ้ งรีบ ดับไฟ ไม่ให้มีไฟแม้แต่ดวงเดียว เพร�ะเกรงว่�พันธมิตรจะเห็นดวงไฟแล้วม�ทิ้งระเบิด แต่มีร้�นค้� อย่รู �้ นหนึ่งไม่รู้ จงึ ไดเ้ ปิดไฟฉ�ยสอ่ งห�ของกถ็ ูกทห�รจับไปติดคุก สมยั น้ัน ถ�้ เปิดหวดู เสยี งดังกอ้ งทุกอย�่ งไฟจะตอ้ งดับลงทันที เพร�ะว่�เมื่อเคร่อื งบินผ่�นม� จะไดม้ องไมเ่ หน็ อะไรเลย แตค่ นื นนั้ ทเ่ี หน็ คอื ม�ทงิ้ ดวงไฟ เครอื่ งบนิ จะบนิ ต�ำ่ ม�ก ทแ่ี ทท้ ง้ิ ระเบดิ เวล�ไว้ แลว้ เปน็ วนั แรกทร่ี �ชบรุ โี ดนระเบดิ ท้ิงระเบดิ ตรงกบั สะพ�นจฬุ �ลงกรณพ์ อดี จนสะพ�นพัง และท�ง ทห�รญ่ปี นุ่ จึงไดส้ ร�้ งสะพ�นไมเ้ ปน็ ท�งเบ่ยี ง แล้วให้หวั รถไฟหรือหัวรถจักรวิง่ ก็เลยตกลงไปตรงนั้น ตอนท่ีระเบดิ ลงม�ตอนน้ัน สถ�นรี ถไฟได้ไปดูที่บริเวณตรู้ ถไฟ โดยรอยปืนกลเป็นรเู ตม็ ไปหมด....” 122 ในยุคสงครามโลก ครงั้ ที่ 2

บ�้ นโป่งทพี่ ่อเล�่ ใหฟ้ ัง ผู้ทีใ่ ชช้ ือ่ ว่� ลกู หล�นบ้�นโปง่ ไดโ้ พสตล์ ง Pantown เกี่ยวกับเหตกุ �รณ์ในสมัยสงคร�มโลก ครง้ั ที่ 2 ทบ่ี ้�นโปง่ ในกระทชู้ ื่อว่� “บ�้ นโป่งทีพ่ อ่ เล�่ ให้ฟงั ” จึงขอน�ำ ม�เล�่ สกู่ ันฟงั ดังน้ี (ลกู หล�น บ้�นโปง่ , 2547 : ออนไลน)์ ในช่วงน้ีเองคุณพ่อมีโอก�สได้เข้�ออกค่�ยทห�รญ่ีปุ่นบริเวณวัดดอนตูม ซึ่งจะต้องต่ืนแต่เช้� ประม�ณตี 4 ทกุ วนั พร้อมกับน้องช�ยคุณพอ่ เพื่อน�ำ เศษอ�ห�รที่ทห�รญ่ีปุ่นกินเหลือในค่�ยฯ ซึง่ มี เป็นจำ�นวนม�กเพื่อนำ�ม�เป็นอ�ห�รสำ�หรับเล้ียงหมู โดยอ�ศัยก�รเดินท�งด้วยเท้�เปล่� จ�กบ้�น บรเิ วณโรงไฟฟ�้ เก�่ ไปยงั ค�่ ยทห�รญปี่ นุ่ กอ่ นเข�้ ค�่ ยทห�รจะมกี �รฉดี สเปรยฆ์ �่ เชอื้ ตง้ั แตห่ วั จรดเท�้ ทกุ คนท่ผี ่�นออกเข้�ค่�ย ไมย่ กเว้นแม้แต่ทห�รญ่ปี นุ่ คณุ พอ่ เข้�ออกค�่ ยฯ จนไดป้ ลอกแขนอนญุ �ต ให้เข้�ค่�ยฯ ได้ จ�กน�ยทห�รญี่ป่นุ เรื่องปลอกแขนอนุญ�ตเข้�ค่�ยฯ เป็นท่ีต้องก�รของช�วบ้�นคนไทยในสมัยน้ันถึงขน�ดมี ก�รปลอมปลอกแขนกนั ใครทถ่ี กู จบั ไดก้ ็จะถูกทห�รญ่ีปุน่ ท�ำ โทษ ช่วงทอ่ี ยู่ในค่�ยทห�ร ส�ยต�ของ คณุ พ่อได้เหน็ ภ�พทห�รช�วผวิ ข�วทเี่ สียชีวติ ถกู ห�มใส่เปลทุกวันๆ ละ 2-3 ศพ เพื่อนำ�ไปฝงั ฝงั่ ด้�น ตรงข้�มค่�ยฯ (หลังสำานักงานเทศบาลบ้านโป่งในปัจจุบัน) คว�มเข้มงวดของทห�รช�วญี่ปุ่นนี่เอง ท�ำ ใหเ้ กดิ เหตกุ �รณป์ ระวตั ศิ �สตรน์ �้ำ ผง้ึ หยดเดยี วทคี่ �่ ยเชลยศกึ วดั ดอนตมู เรยี กว�่ เหตกุ �รณบ์ �้ นโปง่ (Banpong Event) ในคืนวันท่ี 18 ธันว�คม 2485 ส�มเณรลูกวดั ท่�นหนง่ึ ได้เดินท�งไปมนัสก�ร เจ�้ อ�ว�สวดั ดอนตมู ระหว�่ งท�งไดเ้ จอเชลยศกึ คนหนง่ึ เข�้ ม�ขอบหุ รกี่ บั ส�มเณร ส�มเณรกย็ น่ื บหุ รใ่ี ห้ ทห�รญ่ีปนุ่ เหน็ พอดี ไม่พอใจ ก็เดนิ เข้�ม�ตบหน�้ ส�มเณรล้มคว่ำ�ไปกับพนื้ กรรมกรไทยในค่�ยท่เี ห็น เหตกุ �รณด์ งั กล�่ วไมพ่ อใจกบั ก�รกระท�ำ ของทห�รญป่ี นุ่ ถอื ว�่ เปน็ ก�รลบหลพู่ ระพทุ ธศ�สน� ยง่ิ เปน็ ก�รตบหน้�ด้วยแล้วคนไทยถือม�ก เลยพ�พรรคพวกประม�ณย่ีสิบกว่�คนไปประท้วงกับน�ยทห�ร ญ่ปี ุน่ และรบั ป�กว�่ จะแจง้ ให้ผู้ใหญท่ ร�บในวนั รุ่งข้ึน ในคนื วนั นน้ั เองกเ็ กดิ คว�มชลุ มนุ วนุ่ ว�ยเมอื่ ทห�รญป่ี นุ่ จ�ำ นวนหนงึ่ ถอื อ�วธุ ปนื ขน้ั ไปบนศ�ล� และกร�ดยงิ คนไทยทอ่ี ยบู่ นศ�ล�แตกกระเจงิ วง่ิ หนคี มกระสนุ กนั ไปคนละทศิ ละท�ง กรรมกรไทยไมม่ ี อ�วุธ กอ็ �ศัยจอบ เสียม ต่อสู้กับทห�รญปี่ ุ่น พอดกี ับน�ยทห�รญี่ป่นุ และน�ยอ�ำ เภอบ้�นโป่งเดินท�ง ม�ยังวัดดอนตมู และเข�้ ระงบั เหตกุ �รณ์ในครง้ั น้ี ปร�กฏว�่ มีทห�รญปี่ ุ่นและคนไทยต�ยจำ�นวนหนง่ึ เป็นเหตุให้ทห�รญ่ีปุ่นโกรธแค้นยกพวกบุกล้อมโรงพักสถ�นีตำ�รวจบ้�นโป่ง และเปิดฉ�กต่อสู้ยิงกัน เหตุก�รณ์ท่ีกล่�วม�ทั้งหมดดังกล่�ว ทำ�ให้กรรมกรไทยหนีจ�กค่�ยหมด ต้องอ�ศัยกรรมกรไทยจ�ก จงั หวดั อน่ื เข�้ ม�ท�ำ ง�นแทน และเปน็ เรอื่ งร�้ ยแรงทก่ี ระทบถงึ คว�มสมั พนั ธร์ ะหว�่ งไทยกบั ญป่ี นุ่ และ 123 ในยคุ สงครามโลก คร้ังท่ี 2

ก�รก่อสร้�งรถไฟเช่อื มไทยกบั พม�่ ถงึ ขน�ด จอมพล ป.พิบลู สงคร�ม น�ยกรฐั มนตรีในสมัยนน้ั ได้ต้งั คณะกรรมก�รสอบสวนข้ึนม�คณะหน่งึ สดุ ท้�ยผูท้ เ่ี กย่ี วข้องกบั เหตุก�รณ์ท้งั หมดถูกนำ�ข้ึนศ�ลทห�ร ทีก่ รงุ เทพ ในปีต่อม� วนั ที่ 10 มิถนุ �ยน 2486 ส�มเณรลกู วดั ถูกตัดสนิ ประห�รชีวิต คว�มผิดฐ�น ตดิ ตอ่ กบั เชลย ยยุ งกรรมกรไทยใหต้ อ่ สกู้ บั ทห�รญปี่ นุ่ แตจ่ �ำ เลยใหก้ �รรบั ส�รภ�พลดโทษเหลอื จ�ำ คกุ ตลอดชวี ติ ส่วนจ�ำ เลยทเ่ี ป็นกรรมกรให้จ�ำ คกุ ตลอดชวี ติ ฐ�นเสพสุร�มึนเม� ชักชวนกรรมกรคนอนื่ ๆ ให้จบั อ�วุธสกู้ ับทห�รญป่ี ุ่นเป็นเหตุใหท้ ห�รญ่ีป่นุ ถึงแกค่ ว�มต�ยและบ�ดเจ็บ รัฐบ�ลไทยได้มอบเงนิ ชดเชย 80,000 บ�ท แกค่ รอบครวั ทห�รญป่ี นุ่ ทเี่ สยี ชวี ติ แตฝ่ �่ ยญปี่ นุ่ ไดบ้ รจิ �คเงนิ จ�ำ นวนดงั กล�่ วคนื แก่ ฝ�่ ยไทย และนี่กเ็ ป็นเส้ยี วหนง่ึ ของประวัติศ�สตรส์ งคร�มโลก ครั้งท่ี 2 ทีเ่ ก่ียวข้องกบั บ�้ นโป่งของเร� ส่วนก�รสร้�งท�งรถไฟเสร็จส้ินเชื่อมต่อระหว่�งไทยกับพม่�ในปีถัดไปเมื่อวันท่ี 25 ตุล�คม 2486 ขอร�ำ ลกึ ถงึ อดตี เชลยศกึ ทไ่ี ดเ้ สยี ชวี ติ ในครงั้ นแ้ี ละมสี ว่ นชว่ ยท�ำ ใหก้ �รสร�้ งท�งรถไฟไดส้ �ำ เรจ็ ลงดว้ ยดี กล�ยเปน็ ตำ�น�นท�งรถไฟส�ยประวัตศิ �สตรจ์ นถึงทุกวนั น้ี คณุ พ่อไดม้ �เปดิ ร้�นตดั เยบ็ เสอ้ื ผ�้ บรเิ วณป�กท�งถนนประช�นยิ ม (ซอยกล�ง) สมยั ท่ีตล�ด บ�้ นโปง่ ยงั เปน็ บ�้ นไม้ ชว่ งนนั้ ทห�รฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รเปดิ ฉ�กโจมตที �งอ�ก�ศไมว่ �่ จะเปน็ สถ�นรี ถไฟ หนองปล�ดุก เสียงดงั กึกก้องพสธุ � ชว่ งนนั้ คณุ แม่อยู่หว้ ยกระบอกอ�ยปุ ระม�ณ 10 ขวบ เล่�ให้ฟังว�่ ตอนกล�งคนื จะเหน็ แสงประก�ยไฟของลกู ระเบดิ และปนื จ�กเครอื่ งบนิ แตไ่ มต่ อ้ งวง่ิ หนหี ลบภยั เพร�ะ ไกลจ�กเป�้ หม�ยโจมตขี องฝ�่ ยสมั พนั ธมติ ร คอื บ�้ นโปง่ โดยเฉพ�ะอย�่ งยงิ่ ทสี่ ถ�นรี ถไฟหนองปล�ดกุ ส่วนที่สถ�นีรถไฟบ้�นโป่งก็ไม่รอดพ้นจ�กก�รถูกโจมตี เหมือนกัน ตู้ขบวนรถไฟโดนกระสุนจ�กปืน เจ�ะทะลเุ ปน็ รู หรอื แมแ้ ตต่ น้ ไมใ้ หญแ่ ถววดั ท�่ มะเดอ่ื ทเี่ ปน็ เป�้ หม�ยก�รโจมตเี รอื ญปี่ นุ่ ในบรเิ วณนน้ั แต่พล�ดเป�้ โดนแถวรมิ ตลง่ิ คุณพ่อยังไปดูร่องรอยของก�รถูกโจมตีที่วัด เห็นต้นใหม่ขน�ดใหญ่ หักสองท่อนไม่มีช้ินดี ชวี ติ คนไทยสมยั นน้ั ดๆู ไปทง้ั เสย่ี งภยั ทง้ั ตนื่ เตน้ ตอ้ งคอยฟงั สญั ญ�ณเตอื นภยั ท�งอ�ก�ศ และตอ้ งคอย หลบหลมุ ภยั ซง่ึ อยบู่ รเิ วณหน�้ ทว่ี �่ ก�รอ�ำ เภอบ�้ นโปง่ ซงึ่ ท�งก�รไดส้ ร�้ งไวใ้ หช้ �วบ�้ นใชห้ ลบภยั จ�ก กระสนุ ปนื กล บ�งครง้ั ในตอนกล�งคนื ตอ้ งลกุ ตน่ื ขนึ้ ม�หล�ยครง้ั เมอื่ ไดย้ นิ เสยี งหวอเตอื นภยั หรอื แมแ้ ต่ กล�งวนั ก�ำ ลงั นง่ั ท�นข�้ วกบั พน่ี อ้ งไดย้ นิ เสยี งหวอ ตอ้ งวงิ่ หนไี ปหลมุ หลบภยั ส�ำ รบั อ�ห�รกระจ�ยเกลอ่ื น แถมหลุมหลบภัยสร้�งแบบเน้ือท่ีจำ�กัด ทุกคนว่ิงหนีแบบไม่คิดชีวิตเหยียบหัวกันไปเหยียบหัวกันม� เมอ่ื ปลอดภัยแลว้ กลบั ม�ที่บ้�น สำ�รับอ�ห�รกโ็ ดนเจ�้ หนตู ัวน้อยๆ ก�ำ ลงั จัดก�รอย่�งเอร็ดอร่อย 124 ในยุคสงครามโลก คร้งั ท่ี 2

วนั ทญี่ ปี่ นุ่ ประก�รยอมแพส้ งคร�ม มที ห�รช�วญป่ี นุ่ ทเ่ี ปน็ ลกู ค�้ คณุ พอ่ ไดม้ �ห�ทร่ี �้ น เล�่ เรอื่ ง ก�รพ�่ ยแพส้ งคร�มของประเทศตนเองตอ่ สมั พนั ธมติ ร พรอ้ มกบั หลงั่ น�้ำ ต�รบั กบั ชะต�กรรมทเ่ี กดิ ขน้ึ หลังจ�กท่ีฝ่�ยสัมพันธมิตรได้ท้ิงระเบิดปรม�ณูที่เมืองฮิโรชิม� และน�ง�ซ�กิ เป็นก�รปิดฉ�ก สงคร�มโลก ครั้งท่ี 2 และลัทธจิ �้ วโลกล�่ อ�ณ�นคิ มตลอดก�ล วนั ท่ี 15 สงิ ห�คม 2488 เป็นวนั ที่ญีป่ ุ่นแพส้ งคร�ม ทห�รญปี่ ุน่ ทีป่ ระจ�ำ อยู่ในประเทศไทย ถกู ฝ่�ยพนั ธมติ รปลดอ�วุธ จนถงึ เดอื นธนั ว�คม 2488 นับได้ 112,580 คน และคนญป่ี ุน่ ท่ีไมใ่ ชท่ ห�ร ถกู แยกขังทบี่ �งบวั ทองแยกจ�กพวกทห�ร ตวั แทนจ�กสหประช�ช�ตไิ ดเ้ ดินท�งม�ทีก่ �ญจนบุรี เมื่อ วนั ท่ี 6 และวนั ที่ 9 มถิ นุ �ยน 2489 ซงึ่ ในวนั ดงั กล�่ วยงั มที ห�รญปี่ นุ่ ท�ำ ง�นบนท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ อยูอ่ กี โดยที่สถ�นหี นองปล�ดุกมี 113 คน สถ�นโี คกหม้อ 17 คน สถ�นบี �้ นโปง่ ใหม่ 526 คน สถ�นี ลกู แก 51 คน ตลอดสถ�นีจนไปสดุ ปล�ยท�งทป่ี ระเทศพม่�ที่สถ�นีนเิ ก รวมทห�รญ่ีปุ่นจำ�นวนทั้งสิ้น 8,887 คน พวกทห�รญปี่ นุ่ แทบจะไมม่ งี �นอะไรทเ่ี ปน็ ชนิ้ เปน็ อนั ท�ำ ไดแ้ ตช่ ว่ ยง�นดแู ละรถไฟของกอง กำ�ลังติดอ�วุธ และง�นจิป�ถะในท่ีพัก บ�งคนถึงขน�ดมีเวล�ว่�งหัดเล่นไพ่นกกระจอก หม�กรุก กองทห�รติดอ�วุธที่ 2 ยังอยู่ในสภ�พเหมือนตอนก่อนสงคร�มเลิก ส่วนกองดูแลท�งรถไฟติดอ�วุธ เข้มแข็งข้ึน ทำ�ก�รอ�รักข�ท้ังกล�งวันและกล�งคืน ร�วกับไม่ใช่กองทห�รญี่ปุ่นที่แพ้สงคร�ม และ ท่ีฝ่�ยสัมพันธมิตรยอมให้กองดูแลท�งรถไฟท่ียังเหลืออยู่ติดอ�วุธเช่นน้ี ก็เพร�ะกลัวขโมย และก�ร กอ่ กวนของช�วบ�้ นแถบนนั้ ซง่ึ มีเหตกุ �รณ์ต่�งๆ น�น� และก็น�ำ ม�ซง่ึ โศกน�ฏกรรมในคว�มสูญเสีย กบั ครอบครัวของช�วบ้�นโปง่ ครอบครวั หนง่ึ ซ่ึงผมรูจ้ กั ดี เข�เล่�ว่�หลังจ�กญ่ีปุ่นแพ้สงคร�มแล้ว คุณพ่อของเข�ได้เข้�ไปในค่�ยทห�รวัดดอนตูม เพื่อดูแลและยืนยันทรัพย์สินของตนเองท่ีทห�รญี่ปุ่นจะต้องท้ิงไว้หลังพ่�ยสงคร�ม แต่ทห�รญ่ีปุ่น ได้เข้�ใจผิดคิดว่�เป็นขโมย เลยใช้ปืนยิงไปท่ีเท้�กระสุนแฉลบโดนกระเพ�ะปัสส�วะ ต้องพ�ไป ปฐมพย�บ�ล ซ่งึ ก�รแพทยใ์ นสมัยนน้ั กค็ งเทยี บไมไ่ ด้กบั สมัยน้ี ยงั ไมท่ นั ถงึ มอื คณุ หมอ ท�่ นกเ็ สยี ชีวติ ระหว่�งท�งสร้�งคว�มเศร้�โศกสลดให้กับครอบครัวของเป็นอย่�งยิ่ง ทุกวันนี้ร่�งของท่�นนอนสงบ พกั ผอ่ นชวั่ นริ นั ดร อยทู่ สี่ สุ �นครสิ ตข์ �้ งโรงพย�บ�ลซ�นค�มลิ โล ตร�บจนถงึ ทกุ วนั นี้ กว�่ 58 ปมี �แลว้ ท�งรถไฟส�ยไทย-พม่� ถูกโอนใหฝ้ ่�ยไทยเปน็ ผ้ดู แู ลจดั ก�รเมื่อเดือนกันย�ยน พ.ศ. 2489 กองทห�ร ญป่ี นุ่ ถอนก�ำ ลงั ออกไปร�วเดอื นตลุ �คม 2489 หลงั จ�กนน้ั องั กฤษไดบ้ อกข�ยท�งรถไฟส�ยไทย-พม�่ ใน เขตไทยใหแ้ กไ่ ทย รฐั บ�ลไทยตกลงรบั ซอ้ื ทนั ที โดยจ�่ ยเงนิ จ�ำ นวน 1.25 ล�้ นปอนด์ ใหแ้ กร่ ฐั บ�ลองั กฤษ รัฐบ�ลไทยคงเส้นท�งหนองปล�ดุก-ท่�เส� (ปัจจุบันคือสถ�นีนำ้�ตก) ระยะท�ง 130.6 กิโลเมตรไว้ 125 ในยุคสงครามโลก ครั้งท่ี 2

ซ่ึงปัจจุบันก�รรถไฟแห่งประเทศไทยได้จัดทำ�เป็นท�งรถไฟส�ยนำ้�ตก ส่วนท�งรถไฟท�งด้�นของ พม�่ นนั้ ถูกยกเลกิ ตลอดส�ย สรุปท้ายเรื่อง จ�กบันทึกคำ�บอกเล�่ ของผู้มปี ระสบก�รณ์ตรง บ�งชว่ งบ�งตอนจะมีคว�มสอดคลอ้ งกัน แต่ บ�งชว่ งบ�งตอนกข็ ดั แยง้ กนั เนอื่ งจ�กผเู้ ล�่ มอี �ยมุ �ก ประกอบกบั เหตกุ �รณท์ เ่ี กดิ ขน้ึ นนั้ น�นม�กแลว้ จึงอ�จจะหลงลืมในร�ยละเอยี ดบ�งอย่�งไปบ้�ง ผู้อ่�นจึงจำ�เปน็ ต้องนำ�ม�ประมวลร่วมกบั ข้อมลู จ�ก หนงั สอื เอกส�ร บนั ทกึ ต�่ งๆ รวมทงั้ เวบ็ ไซตท์ น่ี �่ เชอ่ื ถอื ได้ แลว้ ลองใชจ้ นิ ตน�ก�รและอนมุ �นเหตกุ �รณ์ ที่เกดิ ขึ้นจริงในสมัยน้นั ดวู �่ เหตุก�รณน์ �่ จะเป็นเช่นไร 126 ในยุคสงครามโลก คร้ังท่ี 2

สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์หกั ข้อมูลจ�ก รถไฟไทยดอทคอม (CivilSpice, 2542 : ออนไลน์ ) กล่�วถึงคว�มเป็นม�ของ ท�งรถไฟส�ยเพชรบุรี ว�่ ในปี พ.ศ. 2430 พระบ�ทสมเดจ็ พระจุลจอมเกล�้ เจ�้ อยู่หวั รชั ก�ลท่ี 5 ทรงพระกรณุ �โปรดเกล�้ ฯ ให้ “เซอร์ แอนดรู คล�้ ก” และ “บรษิ ทั ปนั ช�รต์ แมก็ ทกั ก�รท์ โลวเ์ ธอร”์ ส�ำ รวจและเรมิ่ ก�รกอ่ สร�้ ง ท�งรถไฟหลวงส�ยแรก จ�กกรงุ เทพฯ - นคร�ชสมี � เมอื่ ก�รกอ่ สร�้ งเสน้ ท�ง ส�ยนสี้ �ำ เรจ็ ลงสว่ นหนงึ่ พระบ�ทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล�้ เจ�้ อยหู่ วั ไดเ้ สดจ็ พระร�ชด�ำ เนนิ ทรงกระท�ำ พิธีเปิดก�รเดินรถเป็นปฐมฤกษ์ ระหว่�งกรุงเทพฯ - อยุธย� เมื่อวันท่ี 26 มีน�คม 2439 ซ่ึงถือว่� วันดังกล�่ ว เปน็ วันสถ�ปน�กจิ ก�รรถไฟไทยสบื ม� ตอ่ ม�ในปี พ.ศ. 2443 ได้ทรงพระกรุณ�โปรดเกล�้ ฯ ใหส้ ร�้ งท�งรถไฟ อกี ส�ยหน่ึง ข้ึนท�ง ฝัง่ ตะวนั ตก ของแม่น้ำ�เจ�้ พระย� เรียกว�่ “ทางรถไฟสายเพชรบรุ ี” เป็นท�งขน�ดกว้�ง 1.00 เมตร โดยเร่ิมจ�กป�กคลองบ�งกอกน้อย ถึงจังหวัดเพชรบุรี สถ�นีต้นท�งของท�งรถไฟส�ยนี้ จึงมีช่ือว่� “บ�งกอกนอ้ ย” เมอื่ ก�รกอ่ สร�้ งแลว้ เสรจ็ ตลอดจนถงึ เพชรบรุ ี และไดท้ ดลองเดนิ รถเปน็ ทเ่ี รยี บรอ้ ยแลว้ พระบ�ทสมเดจ็ พระจุลจอมเกล�้ เจ�้ อยู่หัว จงึ ได้เสดจ็ พระร�ชดำ�เนิน ม�ทรงเปิดเส้นท�งรถไฟส�ยน้ี ณ สถ�นบี �งกอกน้อย เมอื่ วันท่ี 19 มถิ ุน�ยน พ.ศ. 2446 (ร.ศ.122) และทรงเสดจ็ พระร�ชด�ำ เนนิ โดยรถไฟดว้ ยพระองคเ์ องไปจนถึงสถ�นเี พชรบรุ ี เปิดท�งรถไฟส�ยเพชรบุรี พระบ�ทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล�้ เจ�้ อย่หู วั รัชก�ลท่ี 5 ไดเ้ สดจ็ พระร�ชดำ�เนนิ เปดิ ท�งรถไฟ ส�ยป�กคลองบ�งกอกนอ้ ยไปเมอื งเพชรบรุ ี เมอ่ื วนั ท่ี 19 มถิ นุ �ยน พ.ศ. 2446 (ร.ศ.122) ซง่ึ ในหนงั สอื ร�ชกจิ จ�นุเบกษ� เล่มที่ 20 ร.ศ.122 ไดบ้ ันทึกไว้ สรุปได้ดงั น้ี (ประยุทธ สิทธิพันธ์. 2523 : 310-316) 127 ในยคุ สงครามโลก คร้ังที่ 2

พระบ�ทสมเด็จพระเจ้�อยู่หัว เสด็จออกทรงรถม้�พระที่น่ัง พร้อมด้วยกระบวนทห�รร�ช- องครักษ์ เสด็จพระร�ชดำ�เนินออกจ�กพระบรมมห�ร�ชวัง ไปยังพระที่นั่งร�ชกิจวินิจฉัย แล้วเสด็จ พระร�ชดำ�เนินลงประทับเรือกลไฟพระท่ีน่ัง ช่ือ ชลยุทธ์ ท่ีท่�น้ำ�ร�ชวรดิฐ แล่นต่อข้ึนไปต�มลำ�นำ้� เจ้�พระย�เทียบท่�เรือป�กคลองบ�งกอกน้อย แล้วเสด็จพระร�ชดำ�เนินขึ้นไปประทับรถพระท่ีนั่ง แลว้ ใช้หัวรถจักรล�กรถพระทน่ี ่งั ไปหยุดที่สถ�นหี น�้ วัดอมรนิ ทร�ร�ม เสด็จลงจ�กรถพระทนี่ ัง่ เข้�ไป ประทับในสถ�นี พระบรมวงศ�นวุ งศ์ ข�้ ร�ชก�ร ทูต�นทุ ูต ผู้แทนรฐั บ�ลต่�งประเทศ แลพ่อค�้ ช�ว ต่�งประเทศอน่ื ๆ เฝ�้ ทูลละอองธลุ พี ระบ�ทพร้อมกนั พระเจ้�น้องย�เธอเจ้�ฟ้�กรมขุนนริศร�นุวัดติวงษ์ เสน�บดีกระทรวงโยธ�ธิก�ร ได้กร�บ บงั คมทลู ร�ยง�นในก�รทโ่ี ปรดเกล�้ ฯ ใหจ้ ดั สร�้ งท�งรถไฟส�ยน้ี ตง้ั แตต่ น้ จนส�ำ เรจ็ จบแลว้ พระบ�ท สมเด็จพระเจ้�อยู่หัวฯ มีพระร�ชดำ�รัสตอบ ทรงแสดงพระร�ชหฤทัย ทรงช่ืนชมยินดีในก�รท่ี ได้จดั สร�้ งท�งรถไฟส�ยนีส้ �ำ เรจ็ จบแล้ว ได้ทรงพระกรุณ�โปรดเกล้�ฯ พระร�ชท�นเคร่ืองร�ชอิสริย�ภรณ์ และสัญญ�บัตร แก่ข้�ร�ชก�รในกรมรถไฟ แล้วเสด็จไปประทับที่ร�งรถไฟตรงหน้�สถ�นี ทรงตรึงหมุดที่ร�งรถไฟ ซง่ึ สมมตุ วิ �่ เปน็ อนั แลว้ ส�ำ เรจ็ บรบิ รู ณน์ น้ั ในขณะเดยี วกนั กบั พระสงฆด์ �ำ รงสมณศกั ดิ์ 5 รปู มี พระเจ�้ - น้องย�เธอกรมหมนื่ วชริ ญ�ณวโรรส เป็นประธ�นฝ�่ ยสงฆ์ สวดชยนั โต เจ�้ พนักง�นประโคมแตรสังข์ ฆ้องชัย พณิ พ�ทย์ เม่ือทรงตรึงหมุดเสร็จแล้ว เจ้�พนักง�นกรมรถไฟ ได้เล่ือนรถไฟ และรถพ่วงที่สำ�หรับ เดนิ ธรรมด� ซงึ่ โปรดเกล�้ ฯ ใหเ้ ดนิ เปน็ ฤกษ์ นน้ั ม�หยดุ ทหี่ น�้ พระทนี่ ง่ั และเจ�้ พนกั ง�นกรมภษู �ม�ล� ได้เชิญ พระไชยหลงั ช้าง ขน้ึ ประดษิ ฐ�นในรถพ่วง และพระอมรโมฬี เจา้ คณะมณฑลราชบรุ ี เปน็ ผู้โปรยทร�ยไปจนตลอดถึงท่สี ดุ ท�งเมืองเพชรบุรี แฮรเ์ กติ ส์ เจ�้ กรมรถไฟไดก้ ร�บบงั คมทลู พระกรณุ �พระบ�ทสมเดจ็ พระเจ�้ อยหู่ วั มพี ระบรม- ร�ชโองก�รโปรดเกล้�ฯ ให้เจ้�พนักง�นกรมรถไฟใช้หัวรถจักรเดินรถไฟเป็นปฐมฤกษ์ ไปจนถึงเมือง เพชรบุรี สถ�นีรถไฟร�ชบรุ ี พระบ�ทสมเดจ็ พระจลุ จอมจอมเกล�้ เจ้�อยู่หัว รัชก�ลที่ 5 เมื่อทรงเสดจ็ พระร�ชด�ำ เนินถึง จ.ร�ชบุรี ทรงลงจ�กรถไฟ และทรงกระทำ�พิธเี ปิดสถ�นรี ถไฟร�ชบรุ ี 128 ในยุคสงครามโลก ครัง้ ที่ 2

รปู ภาพ 69 พระบ�ทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล�้ เจ�้ อยู่หวั ทรงฉ�ยพระรปู ระหว�่ ง ทรงแวะเปิดสถ�นีร�ชบุรี ที่ม� (owl2, 2559 : ออนไลน์) รปู ภาพ 70 เหล�่ ข้�ร�ชก�รมณฑลร�ชบุรี ขณะรอรบั เสดจ็ ที่ม� (owl2, 2559 : ออนไลน์) รูปภาพ 71 สถ�นรี �ชบุรี พระเจ�้ ลกู ย�เธอ พระองค์เจ้�อรุ พุ งศ์รชั สมโภช ผู้ต�มเสด็จ ทรงยนื อย่ทู �งขว� ทม่ี � (owl2, 2559 : ออนไลน์) 129 ในยุคสงครามโลก ครง้ั ท่ี 2

รปู ภาพ 72 เหล่�ข้�ร�ชก�รมณฑลร�ชบุรี ขณะส่งเสด็จ ท่ีม� (owl2, 2559 : ออนไลน์) สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ สะพ�นจฬุ �ลงกรณเ์ ปน็ สะพ�นเหลก็ ข�้ มแมน่ �ำ้ แมก่ ลอง อยทู่ ี่ กม. 100 + 141.72 ของเสน้ ท�ง รถไฟส�ยใต้ คนสมยั ก่อนเรียกว่� “สะพ�นร�ชบุร”ี เรม่ิ สร�้ งเมือ่ พ.ศ. 2444 (ร.ศ.120) พรอ้ มกับ ก�รสร้�งท�งรถไฟส�ยบ�งกอกน้อย-เพชรบุรี ในสมัยพระบ�ทสมเด็จพระจุลจอมเกล้�เจ้�อยู่หัว รชั ก�ลที่ 5 และพระองคท์ �่ นทรงพระร�ชท�นน�มสะพ�นน้วี ่� “สะพ�นจฬุ �ลงกรณ์” ต่อม�ในสมัยสงคร�มโลก ครงั้ ท่ี2ฝ�่ ยสมั พนั ธมติ รไดท้ ง้ิ ลกู ระเบดิ จนสะพ�นหกั เมอื่ วนั ที่ 12 กมุ ภ�พนั ธ์ พ.ศ. 2488 หลังจบสงคร�มจึงมีก�ร สร�้ งใหมโ่ ดยทห�รอนิ เดยี ในปเี ดยี วกนั และคร้ังสุดท้�ย มีก�รปรับปรุงและ สร�้ งใหมเ่ มอ่ื พ.ศ. 2505 มคี ว�มย�ว 3 ชว่ งๆ ละ 49.90 เมตร รวมย�วทงั้ สนิ้ 149.70 เมตร รูปภาพ 73 สะพ�นจุฬ�ลงกรณ์ ที่ม� (Mongwin, 2560 : ออนไลน)์ 130 ในยคุ สงครามโลก ครง้ั ที่ 2