ເອກະສານຮຽບຮຽງ ການສຶກສາກ່ອນໄວຮຽນ

ກະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌກຖິ າ ກຓ຺ ຘາໄ ຄ຃ູ ທ຋ິ ະງາແຖນທົ ຄຌາ່ໄ ຋າ ທຆິ າ: ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ຘາງ຃ບູ ະຌຍຸ າຌ ຖະຍຍ຺ 12+4 ຎີ 1 ປຼຍປຼຄ຿ຈງ: ຎ຋ ຾ຈຄ ບຌິ ຋ະ຾ຘຄ ຘກ຺ ປຼຌ: 2019 – 2020

຃າ່ ຌາ່ ຽຑໃ ບ຅ຈັ ຉຄັໄ ຾ຏຌງຸຈ຋ະຘາຈກາຌຎະຉປິ ູຍກາຌຘກຶ ຘາ຾ນໃ ົຄຆາຈ, ຾ຏຌກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ຾ຏຌກາຌຈ່າຽຌຌີ ກາຌຘາໄ ຄ຃ູເນຎໄ ະກຈ຺ ຏຌ຺ ຽຎຌັ ຅ຄິ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຽຎຌັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ບາງຸ 3 ຽຈບຌ ນາ 6 ຎີ ຉາຓ 5 ນກົັ ຓູຌກາຌຘກຶ ຘາ຃: ຃ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ຘກຶ ຘາ, ຎຌັ ງາຘກຶ ຘາ, ຘຖິ ະຎະຘກຶ ຘາ, ຑະຖະຘກຶ ຘາ, ຾ປຄຄາຌຘກຶ ຘາ. ຽຑໃ ບຽຎຌັ ກາຌຎຍັ ຎຸຄ຃ຸຌຌະຑາຍຎະຘຈິ ຋ຑິ າຍເຌກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌເນຘໄ ູຄຂຌຶໄ ກທໃ າຽກໃ າ຺ . ຽຑໃ ບ຾ຌໃ ເຘໃ ຽຑຓີ ຘະຓຈັ ຊະຑາຍ ຂບຄຌກັ ປຼຌ຃ູຑຈັ ຋ະຌາບາຆຍີ ຃ູເນຈໄ ຂີ ຌຶໄ ຽ຋ໃ ບຖະກາໄ ທ ຽປຈັ ເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ູຓ຃ີ ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌເຌກາຌຽຍໃ ຄິ ຾ງຄຈູ ຾ຖຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຽຈກັ ຾ຉໃ ບາງຸ 3 ຽຈບຌ ນາ 6 ຎ.ີ ຓ຃ີ ທາຓປູ ໄ ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ຽຊີຄຽຌບໄ ເຌເຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ, ຽຂາ຺ໄ ເ຅ຽຊີຄຍຈ຺ ຍາຈໜາໄ ຋ຂີ ບຄ຃ູບະຌຸຍາຌ, ປູຽໄ ຊຄີ ຘະຓຈັ ຊະຑາຍຂບຄ຃ູເຌບາຆຼຄຉາຽທຌັ ບບກຆຼຄເຉຽໄ ຑໃ ບຌາ່ ແຎ ໝຌູ ເຆດໄ ໃ າຄຓຎີ ະຘຈິ ຋ຑິ າຍຘູຄເຌບາຆຍີ ຃ູຖຼໄ ຄຽຈກັ - ບະຌຸຍາຌເຌບາ຃ຈ຺ ບຌັ ເກຌໄ .ີໄ ຽຌບໄ ເຌ຋ໃ ຌີ ່າຓາຎະກບຍຽຂາ຺ໄ ເຌຽບກະຘາຌປຼຍປຼຄຘະຍຍັ ຌ຅ີໄ ະຽທາ຺ໄ ກໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌຘຶກ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ,຾ຌທ຃ຈິ ຋ຈິ ຘະຈີກາຌ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ, ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌເຌ ຘຎຎ ຖາທ, ຾ຌທ຋າຄກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌຖະຈຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ, ຘະຓຈັ ຊະຑາຍຂບຄ຃ູບະຌຸຍາຌເຌບາຆຼຌຉາຽທຌັ ບບກຘໃ ຼຄເຉ.ໄ ຽບກະຘາຌຌີໄ ແຈຓໄ ຋ີ ໃ ຉີ ຄັໄ ຍຈ຺ ຍາຈຂະນງາງຉທ຺ ແຎຑບໄ ຓໂ ກຍັ ກາຌຂະນງາງຉທ຺ ຂບຄທ຋ິ ະງາຘາຈບໃ ຌໂເຌ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຓຌັ ຽຎຌັ ຑຌໄ ຊາຌ຃ທາຓປູບໄ ຌັ ໜກັ ຾ໜຌໄ ເນ຾ໄ ກໃ ຌກັ ຘກຶ ຘາ຃ູ ຋ໃ ຅ີ ະກຼຓຽຂາ຺ໄ ຘໃ ູທຆິ າຆຍີ ຂບຄຉຌ຺ ດໃ າຄຓ຃ີ ທາຓ ນຓຌັໄ ເ຅ເຌບາຌາ຃ຈ຺ . ຽບກະຘາຌຌແີໄ ຈປໄ ຍັ ກາຌກທຈ຾ກ຋ໄ າຄຈາໄ ຌຽຌບໄ ເຌ ຃ທາຓຽໝາະຘຓ຺ ບໃ ຌໂ຅າກນົາງຑາກຘໃ ທຌ ຿ຈງຘະ ຽຑາະ຾ຓໃ ຌ຃ະຌະກາ່ ຓະກາຌຑາກຘໃ ທຌ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄຉໃ າຄໂ. ຽຊຄິ ດໃ າຄເຈກ່ຉາຓເຌກາຌປຼຍປຼຄຽບກະຘາຌຘະຍຍັ ຌີໄ ບາຈ຅ະຓຂີ ່ຂໄ າຈຉກ຺ ຍກ຺ ຏໃ ບຄ ຋າຄຈາໄ ຌກາຌ຅ຈັ ຑຓິ ຋າຄຈາໄ ຌຽຌບໄ ເຌ ນທຄັ ດໃ າຄງໃ ຄິ ທໃ າ ຍຌັ ຈາ຃ູ - ບາ຅າຌ, ຌກັ ປຼຌ - ຌກັ ຘກຶ ຘາຍຌັ ຈາ຋ໃ າຌຏູບໄ ໃ າຌ, ຋ໃ າຌຏູ຃ໄ ຌ຺ໄ ຃າໄ ທ ຑາກຘໃ ທຌບໃ ຌໂ ນາກ຋ໃ າຌງຄັ ຑຍ຺ ຽນຌັ ຍຌັ ນາເຈໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຽໝາະຘຓ຺ , ຍໃ ່ຘບຈ຃ໃ ບຄ ກະຖຸຌາຎະກບຍ຃່າ຃ຈິ ຃່າຽນຌັ ຂບຄຉຌ຺ ຽຑໃ ບຆໃ ທງຎຍັ ຎຸຄຽປຈັ ເນຽໄ ບກະຘາຌຘະຍຍັ ຌຘີໄ ຓ຺ ຍູຌຓຎີ ະຘຈິ ຋ຏິ ຌ຺ ຂຌຶໄ ເຌບາຌາ຃ຈ຺ . i

ຘາຖະຍາຌ ຽຌບໄ ເຌ ໜາໄ ຍຈ຺ ຋ີ 1: ຃ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ 1. ຃ທາຓນຓາງ຃ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ......................................................................1 2. ຾ຌທ຃ຈິ ນກົັ ກາຌເຌກາຌ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ..................................................................6 ຍຈ຺ ຋ີ 2: ຾ຌທ຃ຈິ ຋ຈິ ຘະຈກີ າຌ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ 1. ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌ ຓບຌຽຉຆ່ຕີ (Montessori)......................................................................29 2. ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌຕຸຈ຿ຆ (Rousseau)...............................................................................31 3. ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌ ນົ ຽຍຖ (Froebel).................................................................................31 4. ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌ ຽຎຈຘະຉາຖບຈຆີ (PestaloZzi)...............................................................32 5. ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌ ຅ບຌຈທິ , (Jonh Dewey)......................................................................32 ຍຈ຺ ຋ີ 3: ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌເຌ ຘຎຎ ຖາທ 1. ຎະນທຈັ ຃ທາຓຽຎຌັ ຓາຂບຄກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຂບຄຎະຽ຋ຈຖາທ.............................................36 2. ທທິ ຈັ ຋ະຌາກາຌ ກາຌຘກຶ ຘາຂບຄຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ..................................................................37 ຍຈ຺ ຋ີ 4: ຾ຌທ຋າຄກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌຖະຈຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ 1. ຾ຌທ຃ຈິ ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄກຍັ ກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌຖະຈຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ....................................44 2. ຑຈັ ຋ະຌາ຾ຌທ຋າຄກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ.........................................................49 3. ຉທ຺ ດໃ າຄ຾ຌທ຋າຄກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌຖະຈຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ..............................................53 ຍຈ຺ ຋ີ 5: ຘະຓຈັ ຊະຑາຍຂບຄ຃ູບະຌຸຍາຌເຌບາຆຼຌຉາຽທຌັ ບບກຘໃ ຼຄເຉໄ 1. ຂບຍຘະຓຈັ ຊະຑາຍຂບຄ຃ູຘ່າຖຍັ ຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ...................................................................64 2. ຽຌບໄ ເຌ຃ທາຓປູ,ໄ ທ຋ິ ຘີ ບຌກາຌທຈັ ຏຌ຺ .................................................................................82 3. ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຋າຄກາຌປຼຌປູ.ໄ .....................................................................................84 4. ກາຌຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓປໃ ທຓຓກຌັ ............................................................................................108 5. ກາຌຑຈັ ຋ະຌາທຆິ າຆຍີ ...................................................................................................108 6. ກາຌຌາ່ ເຆຂໄ ບຍຘະຓຈັ ຊະຑາຍຂບຄ຃ຘູ າ່ ຖຍັ ຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ.....................................................110 ຽບກະຘາຌບາໄ ຄບຄີ ................................................................................................... ii

ຍຈ຺ ຋ີ 1 ຃ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ 1. ຃ທາຓນຓາງ຃ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ 1.1 ຃ທາຓນຓາງກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຽຎຌັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ບາງຸ 3 ຽຈບຌ ນາ 6 ຎີ ຉາຓ 5 ນົກັ ຓູຌກາຌຘກຶ ຘາ຃: ຃ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ຘກຶ ຘາ, ຎຌັ ງາຘກຶ ຘາ, ຘຖິ ະຎະຘກຶ ຘາ, ຑະຖະຘກຶ ຘາ, ຾ປຄຄາຌຘກຶ ຘາ ຿ຈງ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ , ຖຼໄ ຄຈູ, ຘໃ ຄ຺ ຽຘີຓຂະຍທຌກາຌປຼຌປູ຋ໄ ໃ ຉີ ບຍຘະໜບຄຉໃ ່຋່າຓະຆາຈຑັຈ຋ະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ ຑາງເຌ ຘຄັ ຃ຓ຺ -ທຈັ ຋ະຌະ຋າ່ ຋ໃ ບີ າແຘດໃ ູຈທໄ ງ຃ທາຓປກັ ຾ຑຄ, ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຂບຄ຋ຸກ຃ຌ຺ ຽຑໃ ບຘາໄ ຄຑຌໄ ຊາຌ຃ຸຌຌະຑາຍຆທີ ຈິ ເນຽໄ ຈກັ ຑຈັ ຋ະຌາແຎຘໃ ູ຃ທາຓຽຎຌັ ຑຌ຺ ຖະຽຓບຄຖາທ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓປູ,ໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ຋າຄຈາໄ ຌທ຋ິ ະງາຘາຈ຃ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ຘຌິ ຋່າຎະຉທິ ຈັ . ເຌແຖງະ 15 ຎີ ຏໃ າຌຓາ ກາຌຘກຶ ຘາຘ່າຖຍັ ຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ ດໃ ູ ຘຎຎ ຖາທ ແຈຓໄ ກີ າຌຂະນງາງຉທ຺ ດໃ າຄ ກທາໄ ຄຂທາຄ຋ຄັ ຈາໄ ຌຎະຖຓິ າຌ຃ຸຌຌະຑາຍ, ກະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌກຖິ າ ປໃ ທຓກຍັ ຍຌັ ຈາ຃ໃ ູປໃ ທຓຑຈັ ຋ະຌາບຄ຺ ກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ຂຌັໄ ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ ແຈຽໄ ບາ຺ ເ຅ເຘໃ ກໃ ່ຘາໄ ຄ຿຃ຄຖໃ າຄຑຌໄ ຊາຌ, ຘະນຌບຄ຃ູບຸຎະກບຌປຍັ ເຆກໄ າຌປຼຌກາຌຘບຌ ກາຌນຌົິໄ ຂບຄຽຈກັ . ຌບກ຅າກຌຌັໄ , ກໃ ແ່ ຈຑໄ ຈັ ຋ະຌານົກັ ຘູຈກາຌຘບຌ ຽຑໃ ບເນຘໄ ບຈ຃ໃ ບຄກຍັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ເຌ ຾ຉໃ ຖະຘໃ າ່ ບາງຸ. ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຅ໃ ຄຶ ຽປຈັ ເນກໄ າຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌແຈປໄ ຍັ ກາຌຎຍັ ຎຸຄຈຂີ ຌຶໄ ຽຎຌັ ກາໄ ທໂ ຘະ຾ຈຄ ບບກເຌ ຉທ຺ ຆຍີໄ ບກຉຌ຺ໄ ຉຖ່ ໃ ຸຓຌ:ີໄ ຉາຉະຖາຄ 1: ຃ທາຓ຃ຍນຌາໄ ຂບຄຉທ຺ ຆຍີໄ ບກ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ຾ຉໃ ຎີ 2000 - 2015 ຉທ຺ ຆຍີໄ ບກ 2000 2005 2010 2015 ຃າຈນຓາງ 2015 ຅າ່ ຌທຌ຿ປຄປຼຌ຋ຄັ ນຓຈ຺ (ຖຈັ 741 969 1,284 2,403 ຽບກະຆຌ຺ ) 2,205 2,702 ຅າ່ ຌທຌ຃ູ (ຖຈັ ຽບກະຆຌ຺ ) 2,555 2,960 4,361 9 ,806 ຅າ່ ຌທຌຽຈກັ 0 - 2 ຎີ 35,231 4,913 10,995 45,328 ຅າ່ ຌທຌຌກັ ປຼຌ 3 - 5 ຎີ 89,249 117,156 (ຖທຓ) ບຈັ ຉາຽຂາ຺ໄ ປຼຌຖທຓຂບຄຽຈກັ 7.9% 8.2% 22.1% 43.2% 39% ບາງ 3-5 ຎີ ບຈັ ຉາຽຂາ຺ໄ ປຼຌຖທຓ ຂບຄຽຈກັ NA NA 36.6% 66.0% 55% ບາງຸ 5 ຎີ ຾ນໃ ຄົ ຂຓ່ ໄ ູຌ: ຘູຌຘະຊຉິ ກິ າຌຘກຶ ຘາ ກະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌກຖິ າ 1

ຽຊຄິ ທໃ າເຌຑາຍຖທຓຂບຄກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌແຈປໄ ຍັ ກາຌຂະນງາງຉທ຺ ແທເຌແຖງະຏໃ າຌຓາ ຾ຉໃ ກາຌ ຂະ ນງາງຉທ຺ ຈໃ ຄັ ກໃ າທ຾ຓໃ ຌດໃ ູເຌຉທ຺ ຽຓບຄເນງໃ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓໃ ຌກາຌຘກຶ ຘາຑາກຽບກະຆຌ຺ ຂະນງາງຉທ຺ ແທດໃ ູ ຽຂຈຽ຋ຈ ຘະຍາຌ, ຘໃ ທຌດໃ ູຽຂຈຆຌ຺ ຌະຍຈ຺ ຽຂຈນໃ າຄແກຘບກນົກີ ກາຌຂະນງາງ຿ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌຖຼໄ ຄຽຈກັ ງຄັ ຅າ່ ກຈັ , ຾ຉໃ ຽຑໃ ບຽປຈັ ເນກໄ າຌຂະນງາງທຼກຄາຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌແຎຽຊຄິ ຽຂຈຈໃ ຄັ ກໃ າທ ກະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌ ກຖິ າ ແຈຓໄ ຌີ ະ຿ງຍາງເຌກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ກໃ ຸຓນົຌິໄ ຽຑໃ ບກາຌປຼຌປູເໄ ຌຽຂຈ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຓ຿ີ ປຄປຼຌຘາໄ ຄນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ດໃ ູຍຌັ ຈາ຿ປຄປຼຌຎະຊຓ຺ ຘຓ຺ ຍູຌ ຍໃ ບຌ຋ໃ ຓີ ຽີ ຄໃບຌແຂ ຆໃ ຄຶ ຽປຈັ ເນຽໄ ຈກັ ບາງຸ 5 ຎີ ແຈຽໄ ຂາ຺ໄ ກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓກໃ ບຌຽຂາ຺ໄ ປຼຌ ຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘານົາງຂຌຶໄ ຽຎຌັ ກາໄ ທໂ. ປູຍຽຈກັ ປຼຌ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ຑຈັ ຋ະຌາ 5 ຎີ (2016-2020) ຘະຑາຍຖທຓ: ເຌແຖງະ 5 ຎຏີ ໃ າຌຓາ ທຼກຄາຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ແຈປໄ ຍັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຈຂີ ຌຶໄ : ຅າ່ ຌທຌຌກັ ປຼຌ, ຅າ່ ຌທຌ຃ູ຅າ່ ຌທຌນບໄ ຄປຼຌກໃ ່ຽຑໃ ີຓຂຌຶໄ ຉາຓຖ່າຈຍັ . ຑາງເຉຌໄ ະ຿ງຍາງຂະນງາງ຿ບກາຈ຋າຄຈາໄ ຌກາຌຘກຶ ຘາ ຿ຈງ ຏໃ າຌນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ , ກໃ ຸຓປຼຌຏໃ າຌກາຌນົຌິໄ ເຌຆຸຓຆຌ຺ ຈທໄ ງກາຌຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ກາຌຆໃ ທງຽນົບຂບຄ຃ໃ ູ ປໃ ທຓ ຑຈັ ຋ະຌາ ແຈຽໄ ປຈັ ເນບໄ ຈັ ຉາຽຂາ຺ໄ ປຼຌຂບຄຽຈກັ 5 ຎີ ຍຌັ ຖແຸ ຈຽໄ ຊຄິ 66%, ຘໃ ທຌຽຈກັ ກໃ ຸຓບາງຸ 3-5 ຎີ ຍຌັ ຖຸ 43.2%. ຃ຼຄ຃ໃ ູກຍັ ກາຌຂະນງາງຉານຌໃ າຄ຿ປຄປຼຌ຾ຖທໄ ກະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌກຖິ າ ງຄັ ແຈຽໄ ບາ຺ ເ຅ເຘໃ ຑຈັ ຋ະຌາ ນກົັ ຘູຈ ຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາແຈຘໄ ະນຌບຄຘໃ ກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌຉໃ າຄໂ. ຉາຉະຖາຄ຋ີ 1 ຂາໄ ຄຖໃ ຸຓຌີໄ ແຈຘໄ ະ຾ຈຄເນໄ ຽນຌັ ທໃ າກາຌຘກຶ ຘາຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌແຈຓໄ ກີ າຌຂະນງາງຉທ຺ ເຌ຅ຄັ ນທະ຋ໃ ຈີ ີ ເຌຆໃ ທຄ 5 ຎີ ຏໃ າຌຓາ຿ຈງຖທຓ ບຈັ ຉາຽຂາ຺ໄ ປຼຌຂບຄຽຈກັ ບາງຸ 3-5 ຎບີ າງຸ5 ຎີ ຽຑໃ ຓີ ຂຌຶໄ ຘະຽຖໃ ງຎະຓາຌ 5% ຉໃ ່ຎ.ີ 2

ຉາຉະຖາຄ 2: ຘຓ຺ ຋ຼຍຍາຄຉທ຺ ຆຍີໄ ບກຂບຄກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ຾ຉໃ 2010-2015 ຉທ຺ ຆຍີໄ ບກ 2009-10 2010-11 2011-12 2012-13 2013-14 2014-15 ຅າ່ ຌທຌ຿ປຄປຼຌ ຋ຄັ ໝຈ຺ . 1,284 1,358 1,577 1,802 2,125 2,403 ຅າ່ ຌທຌຌກັ ປຼຌ 95,974 103200 119,929 137,359 159,491 175,492 ຖຼໄ ຄຽຈກັ ບະຌຸຍາຌ ງຄິ : ງຄິ : ຋ຄັ ໝຈ຺ ງຄິ : ງຄິ : ງຄິ : ງຄິ :87,707 47,835 51,884 59,914 68,398 79,494 ຅າ່ ຌທຌຑະຌກັ ຄາຌ 5,048 ຃ູຘບຌ຃ູ(ຘະຽຑາະ຃ູ 6,499 5,090 5,748 6,919 7,385 ຖຈັ ) 14.6% ບຈັ ຉາຽຂາ຺ໄ ປຼຌ 16.4% 19.3% 22.3% 27.3% 31.5% ຂບຄຽຈກັ 3-4 ຎີ 22.1% ບຈັ ຉາຽຂາ຺ໄ ປຼຌ 245% 28.6% 33% 39.1% 43.2% ຂບຄຽຈກັ 3-5 ຎີ 366%, 40,2% 46.6% 52.9% 61.4% 66% ບຈັ ຉາຽຂາ຺ໄ ປຼຌຂບຄ ຽຈກັ 5 ຎີ ຾ນໃ ຄົ ຂຓ່ ໄ ຌູ : ຘູຌຘະຊຉິ ກິ າຌຘກຶ ຘາ ກະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌກຖິ າ ຽຊິຄ຾ຓໃ ຌທໃ າ ບຈັ ຉາກາຌຽຂາ຺ໄ ປຼຌຂບຄຽຈກັ ເຌຽກຌບາງຸ 3 - 5 ຎີ ຘະຽຖໃ ງເຌ຋ໃ ທ຺ ຎະຽ຋ຈແຈຍໄ ຌັ ຖຸ ຃າຈນຓາງ ຎີ 2015 ຾ຖທໄ ກໃ ່ຉາຓ, ຾ຉໃ ທໃ າຎະຽຈຌັ ຍຌັ ນາຈາໄ ຌ຃ຸຌຌະຑາຍກາຌປຼຌ-ກາຌຘບຌງຄັ ຍໃ ່ແຈຽໄ ບາ຺ ເ຅ເຘໃ ຾ກແໄ ຂງຄັ ຽຎຌັ ຍຌັ ນາ຋າໄ ຋າງ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓໃ ຌກາຌຘບຌຽຈກັ ຆຌ຺ ຽຏໃ າ຺ ຽຈກັ ເຌຽຂຈນໃ າຄແກຘບກນົກີ ດໃ ູຍາຄ຾ຂທຄ ງຄັ ຓນີ າົ ງ຾ຂທຄ ຋ໃ ງີ ຄັ ຍໃ ຋່ ຌັ ຘາຓາຈຂະນງາງ຿ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌແຎຘໃ ູຆຸຓຆຌ຺ ແຈ.ໄ ຓນີ ົາງຘາງຽນຈ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນກໄ າຌ ຂະ ນງາງຉທ຺ ຂບຄກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຆກັ ຆາໄ ເຌຍາຄຽຂຈ ຽຆໃ ຌັ : ນບໄ ຄປຼຌຍໃ ່ຽບບໄ ບ່າຌທງ຃ທາຓຘະຈທກຉໃ ່ ກາຌ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າຘ່າຖຍັ ຽຈກັ , ກາຌຘາໄ ຄ຃ູບະຌຸຍາຌຓ຅ີ າ່ ຌທຌນົາງຑຼຄຑ່ ຾ຉໃ ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຍຌັ ຅຃ຸ ູຓ຅ີ າ່ ກຈັ ຅າ່ ຌທຌນບໄ ຄປຼຌຽຑໃ ບປບຄປຍັ ກ່ງຄັ ຅າ່ ກຈັ ກາຌຎະກບຍຘໃ ທຌຂບຄຆຸຓຆຌ຺ ຑາກຘໃ ທຌຉໃ າຄໂ ຉໃ ່ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌ ແທປຼຌງຄັ ຍໃ ຓ່ ນີ ົາງ. ຽຑໃ ບຘຍຉໃ ່ຑຈັ ຋ະຌາ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາຘໃ ຄິ ຋າໄ ຋າງ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄກຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ, ເຌແຖງະ 5 ຎີ ຉໃ ່ນຌາໄ ກະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌກຖິ າ ແຈກໄ ່າຌຈ຺ ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ , ຃າຈນຓາງທຼກຄາຌ຅ຈຸ ຘຸຓ ຈໃ ັຄຉໃ ແ່ ຎຌ:ີໄ ຅ຸຈຎະຘ຺ຄ ຃າຈນຓາງ > ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ : ຽຑໃ ບເນຽໄ ຈກັ ຋ຸກ຃ຌ຺ ຓ຿ີ ບກາຈແຈກໄ ຼຓຑາຘາຖາທຓ຃ີ ທາຓຑບໄ ຓກໃ ບຌຽຂາ຺ໄ ປຼຌເຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາ ຾ຌເຘໃ ນຸົຈຏໃ ບຌກາຌຎະຖະກາຌປຼຌກາຌ຃າໄ ຄນບໄ ຄເຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາ. 3

➢ ຃າຈນຓາງປບຈຎີ 2020 1) ຽຑໃ ຓີ ບຈັ ຉາຽຂາ຺ໄ ປຼຌຂບຄຽຈກັ ບາງຸ 3-4 ຎີ ຅າກ 31.5% ເຌຎີ 2015 ເນແໄ ຈໄ 40%. 2) ຽຑໃ ຓີ ບຈັ ຉາຽຂາ຺ໄ ປຼຌຂບຄຽຈກັ ບາງຸ 3-5 ຎີ ຅າກ 43.2% ເຌຎີ 2015 ເນແໄ ຈໄ 55%. 3) ຽຑໃ ຓີ ບຈັ ຉາຽຂາ຺ໄ ປຼຌຂບຄຽຈກັ ບາງຸ 5 ຎີ ຅າກ 66% ເຌຎີ 2015 ເນແໄ ຈໄ 80%. 4) ເນ຿ໄ ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌ຋ຸກ຾ນໃ ຄຓຘີ ໃ ຄິ ບາ່ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກຈາໄ ຌຘຸຂະບະຌາແຓ.  ນງຸຈ຋ະຘາຈ ຓີ 5 ງຸຈ຋ະຘາຈ ຋ໃ ຅ີ ະແຈ຅ໄ ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ຽຑໃ ບເນຍໄ ຌັ ຖແຸ ຈ຅ໄ ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຃າຈນຓາງຈໃ ຄັ ກໃ າທຂາໄ ຄຽ຋ຄິ ຌ:ີໄ ງຸຈ຋ະຘາຈ຋ີ 1: ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ກາຌຘກຶ ຘາແຎຘໃ ູຽຂຈນໃ າຄແກຘບກນກົີ ຘາໄ ຄຽຄໃບຌແຂເນ຾ໄ ກໃ ຽຈກັ ຏໃ ູຈບໄ ງ຿ບກາຈ຾ຖະ ຋ຸກງາກ, ຽຑຈງຄິ , ຆຌ຺ ຽຏໃ າ຺ , ຽຈກັ ຑກິ າຌແຈປໄ ຍັ ກາຌຈູ຾ຖກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓຈາໄ ຌກາຌປຼຌປູຉໄ າຓຽກຌບາງຸຽຂາ຺ໄ ປຼຌ. ➢ ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ : ຽຑໃ ບເນຽໄ ຈກັ ເຌຽຂຈນໃ າຄແກຘບກນົກີ ຏູຈໄ ບໄ ງ຿ບກາຈ ແຈກໄ ຼຓຑາຘາຓ຃ີ ທາຓຑບໄ ຓກໃ ບຌຽຂາ຺ໄ ປຼຌເຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາ.  ທຼກ຅ຈຸ ຘຸຓ: 1. ຘາໄ ຄຓາຈຉະຊາຌ຾ຍຍຎຸກຘາໄ ຄຘະຊາຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ຋ໃ ຽີ ບບໄ ບາ່ ຌທງເນຽໄ ຈກັ ຋ຸກ຃ຌ຺ ແຈຽໄ ຂາ຺ໄ ຽຊຄິ . 2. ຎຸກຘາໄ ຄຘບໄ ຓ຾ຎຄຘະຊາຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌເນແໄ ຈຓໄ າຈຊາຌ. 3. ຿຃ຘະຌາຎູກ຅ຈິ ຘ່າຌກຶ ເນ຾ໄ ກໃ ຆຸຓຆຌ຺ ຽຑໃ ບເນຽໄ ຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ຽຊຄິ ຃ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຂບຄກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຑໄ ໃ ່, ຾ຓໃ , ຏໃ ູຎກ຺ ຃ບຄຆຸກງູເໄ ຌທຼກຄາຌກາຌປຼຌປູຂໄ ບຄຽຈກັ ຽຑໃ ບກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓເຌກາຌປຼຌ. 4. ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຓໄ ບີ ານາຌ຋ໃ ຼຄເນ຾ໄ ກໃ ຽຈກັ ເຌຘະຊາຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ. 5. ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌເນຽໄ ຈກັ ຈທໄ ງປູຍ຾ຍຍຉໃ າຄໂ຋ໃ ຽີ ນຓາະຘຓ຺ .  ງຸຈ຋ະຘາຈກາຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌກຖິ າ ປບຈຎີ 2025 ຾ຏຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌກຖິ າຽຑໃ ບຑຈັ ຋ະຌາຎະຽ຋ຈຆາຈເນຓໄ ຃ີ ທາຓ຅ະຽຖຌີ ປໃຸ ຄຽປບຄ຃ທາຓ ນຓຌັໄ ຃ຄ຺ ດຌດຄ຺ ຃ຄ຺ ຉທ຺ ຉໃ ່ຽຘຈຊະກຈິ ຎະຽ຋ຈຖາທ ຅ໃ ຄຶ ຓ຃ີ ທາຓນຓຌັໄ ຃ຄ຺ ດຄັໄ ດຌຎບຈແຑ຅າກແຑ຋່າຓະຆາຈຉໃ າຄໂຓີ ຃ທາຓຑບໄ ຓເຌ຋ຸກຈາໄ ຌຽຆໃ ຌັ : ກາຌ຋ະນາຌ, ຽຘຈຊະກຈິ ຘຄັ ຃ຓ຺ , ກາຌຽຓບຄ, ຽປຈັ ເນຽໄ ຘຈຊະກຈິ ແຈຓໄ ກີ າຌ ຂະນງາງຉ຺ທຽຎັຌຎະຽ຋ຈ຋ໃ ີຓຖີ າງປຍັ ຘູຄຍໃ ່ເນຉໄ ໃ ່າເຌຽຓໃ ບກໃ ບຌ ບີກຉບໄ ຄ຾ກແໄ ຂເນຓໄ ຌັ ຽນຓາະຘຓ຺ ຽປຈັ ເນໄ ຎະຆາຆຌ຺ ຓ຃ີ ທາຓຘຸກ, ຃ທາຓຘະນຄຍ຺ , ຘາໄ ຄຘຌັ ຉຘິ ໃ ູຎະຽ຋ຈຖາທ຋ໃ ີຓຽີ ຘຈຊະກຈິ ຑຈັ ຋ະຌາ຾ຖທໄ ຽຊຄິ ຽບກະຖກັ ຂບຄຎະຽ຋ຈຖາທຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາຂະນງາງຆຍັ ຑະງາກບຌຓະຌຸຈ, ຘາໄ ຄຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ, ກາຌຘາໄ ຄ຿ບກາຈ຃ທາຓຘະຽນຓຑີ າຍ຋າຄຘຄັ ຃ຓ຺ , ຘາໄ ຄກາຌຽຉຍີ ຿ຉຂບຄຆຍັ ຑະງາກບຌ, ຘາໄ ຄ຃ທາຓນຓຌັໄ ຃ຄ຺ ຋າຄຌ່າໄ ເນແໄ ຎຓາຘະຈທກຘະຍາງ, ຈາໄ ຌກາຌຍຖ່ ນິ າຌຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຽຑໃ ບເນຎໄ ະຆາຆຌ຺ ຓຏີ ຌ຺ ຎະ຿ນງຈເຌກາຌປໃ ທຓຓຽຑໃ ບ ເນຎໄ ະຆາຆຌ຺ ແຈຓໄ ກີ າຌຑທ຺ ຑຌັ ກຍັ ຑກັ ຖຈັ ຉໃ າຄໂ ບກີ ຽຑໃ ບດາກເນເໄ ຌກາຌ຋ໃ ບຄ຋ໃ ຼທຓ຃ີ ທາຓຘະນຄຍ຺ . ຘະຌຌັໄ , ຉບໄ ຄ ປໃ ທຓຓກຍັ ຎະຆາຆຌ຺ , ຋ະນາຌ, ຉ່ານົທຈ, ຆຸຓຆຌ຺ ຉໃ າຄໂຽຑໃ ບດາກເນຓໄ ຃ີ ທາຓຎບຈແຑເຌຽທຖາ຋ໃ ຓີ ຾ີ ຂກຓາ຋ໃ ບຄ ຋ໃ ຼທຎະຽ຋ຈຖາທຽປາ຺ ແຈຓໄ ຃ີ ທາຓຘະຈທກຎບຈແຑ ຎະຽ຋ຈຆາຈຉບໄ ຄຓ຃ີ ທາຓຘາຓກັ ຃ກີ ຌັ ຎບຄຈບຄກຌັ . 4

Youtube:T thailanddcsreform ຽຑໃ ບຽປຈັ ເນກໄ າຌກ່າຌຈ຺ ງຸຈ຋ະຘາຈກາຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ ຘບຈ຃ໃ ບຄກຍັ ຘະຑາຍ຃ທາຓຽຎຌັ ຅ຄິ ຑາທະທແິ ຘຂບຄຂະ຾ໜຄກາຌກ຃່ ຂບຄຎະຽ຋ຈຆາຈຑາກຑຌໄ . ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຑະ຾ຌກຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌ ຾ຖະ ກຖິ າ ຅ໃ ຄຶ ແຈກໄ ຈ່າ ຌຈ຺ ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຖທຓຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1. ຘຍຉໃ ່ຑຈັ ຋ະຌາຖະຍຍ຺ ກາຌຘກຶ ຘາຽຑໃ ບຘາໄ ຄຆຍັ ຑະງາກບຌຓະຌຸຈເນຓໄ ຃ີ ທາຓປູ,ໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ, ຓ຃ີ ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ຘຌິ ຋າ່ ຎະຉທິ ຈັ ຾ຖະ ຓ຃ີ ໃ າຌງິ ຓ຺ ຋ໃ ຊີ ກຉບໄ ຄ, ຓຌີ າ່ໄ ເ຅ປກັ ຎະຽ຋ຈຆາຈ, ຆໃ ຘຈັ ຍ່ຖຘິ ຸຈ, ຓຖີ ະຍຼຍທແິ ຌ, ຓຘີ ຸຂະຑາຍ຾ຂຄ຾ປຄ຅ຈິ ເ຅ຈ,ີ ຓ຃ີ ທາຓຘາຓກັ ຃,ີ ຓ຃ີ ທາຓປກັ ຉໃ ່ກາຌປຼຌປູຉໄ ະນບົ ຈຆທີ ຈິ , ຓ຃ີ ໃ າຌງິ ຓ຺ ຉໃ ່ ຎະຽຑຌບີ ຌັ ຈຄີ າຓຂບຄຆາຈ, ປກັ ຃ທາຓກາໄ ທໜາໄ ຾ຖະ ຓທີ ຋ິ ະງາຘາຈ ຽຑໃ ບເນກໄ າງຽຎຌັ ກາ່ ຖຄັ ຾ປຄຄາຌ຋ໃ ຓີ ີ ຃ຸຌຌະຑາຍ, ຘບຈ຃ໃ ບຄ ຾ຖະ ຘາຓາຈຉບຍຘະໜບຄກຍັ ຃ທາຓປຼກປບໄ ຄຉບໄ ຄກາຌຂບຄກາຌຂະນງາງຉທ຺ ຋າຄຈາໄ ຌຽຘຈຊະກຈິ ຂບຄຆາຈ຋ໃ ງີ ຌີ ງຄ຺ , ຓ຃ີ ທາຓຑບໄ ຓ຋ໃ ຅ີ ະປໃ ທຓຓ ຾ຖະ ຾ຂໃ ຄຂຌັ ກຍັ ຿ຖກຑາງຌບກ. 2. ຎຍັ ຎຸ ຄຘາໄ ຄ຃ທາຓຽຂັຓໄ ຾ຂຄເນ຾ໄ ກໃ ຖະຍ຺ຍກາຌຍ່ຖິນາຌ຃ຸ ຓໄ ຃ບຄກາຌຘຶກຘາຘກຶ ຘາເຌຂຌັໄ ຑຌໄ ຊາຌຽຑໃ ບ ປຍັ ຎະກຌັ ຎະຖຓິ າຌ຃ຸຌະຑາຍຂບຄຏູ຋ໄ ໃ ີປຼຌ຅ຍ຺ ເນຘໄ າຓາຈຉບຍຘະໜບຄແຈຉໄ າຓ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄ ຉະນາົ ຈ຾ປຄຄາຌ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ຽຎຌັ ກາຌກະກຼຓຏູ຋ໄ ໃ ຅ີ ະຘຍຉໃ ່ປຼຌເຌຖະຈຍັ ຘູຄຂຌຶໄ ແຎເນຓໄ ຃ີ ຸຌະຑາຍ. 3. ຘາໄ ຄຌກັ ກຖິ າ, ຃ຐູ ກຶ ຾ຖະ ກ່າຓະກາຌຉຈັ ຘຌິ ເນຓໄ ຖີ ະຈຍັ ຘູຄຽຑໃ ບກາຌຽຎຌັ ຓບາຆຍີ ຿ຈງຓກີ າຌຆບກນາ຃ຈັ ຽຖບກຽບາ຺ ຽຈກັ ຏູ຋ໄ ໃ ຓີ ຑີ ບຌຘະນທຌັ ຓ຃ີ ທາຓຓກັ ປກັ ເຌກຖິ າ ຽຑໃ ບຽຂາ຺ໄ ປຼຌຐກຶ ຆບໄ ຓເຌ຿ປຄປຼຌຘູຌຐກຶ ຆບໄ ຓກຖິ າ. ຌບກ຅າກຌຌັໄ , ກໃ ່ຘະໜບຄຄຍ຺ ຎະຓາຌຘໃ ຄິ ຅ຄູ ເ຅ເນ຾ໄ ກໃ ຌກັ ກຖິ າດໃ າຄຽໝາະຘຓ຺ . ຌກັ ກຖິ າ, ຃ູຐກຶ ຾ຖະ ກ່າຓະກາຌຉຈັ ຘຌິ ຉບໄ ຄຓ຃ີ ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ຎະຉຍິ ຈັ ທແິ ຌດໃ າຄຽ຃ໃ ຄັ ຃ຈັ . 1.2 ຃ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ກາຌຘຶກຘາກໃ ບຌແທປຼຌຽຎັຌຑາກຘໃ ທຌ຋ໃ ີຓ຃ີ ທາຓຘ່າ຃ັຌ຋ໃ ີຘຸ ຈເຌຑາຖະກຈິ ກໃ ່ຘາໄ ຄ຃຺ຌປໃຸ ຌເນຓໃ ເນໄ ກາງຽຎຌັ ຃ຌ຺ ເນຓໃ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຌງິ ຓ຺ ຆໃ ຄຶ ແຈຈໄ າ່ ຽຌຌີ ດໃ ູເຌຍໃ ບຌຐາກຽຈກັ ຿ປຄປຼຌບະຌຍຸ າຌ຾ນໃ ຄຉໃ າຄໂ. ຿ປຄຖຼໄ ຄຽຈກັ ຿ປຄປຼຌບະຌຍຸ າຌຓນີ ຌາໄ ຋ໃ ປີ ຍັ ຽບາ຺ ຽຈກັ ຾ຉໃ ບາງຸ 3 ຽຈບຌນາ 5 ຎີ ຽຑໃ ບຓາຖຼໄ ຄ ຈູ ຽຍໃ ຄິ ຾ງຄ ຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຽຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຿ຈງຓຽີ ຎາ຺ໄ ນຓາງ຾ຌເຘໃ ກໃ ່ຘາໄ ຄນຌໃ ຾່ ນຌຄຂບຄຆາຈເນຓໄ ຃ີ ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ຈຓີ ີ ຃ທາຓຘາຓາຈຉາຓ ຾ຌທ຋າຄກາຌຘກຶ ຘາ຃ຌ຺ ປໃຸ ຌເນຓໃ ຋ຄັ ຽຎຌັ ກາຌຘາໄ ຄຽຄໃບຌແຂຘະຈທກເນ຾ໄ ກໃ ກາຌງກ຺ ຃ຸຌຌະຑາຍຂບຄກາຌຘກຶ ຘາ ຘາງຘາຓຌັ ຘກຶ ຘາເນຘໄ ູຄຂຌຶໄ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ຽຎຌັ ກາຌຎະກບຍຘໃ ທຌດໃ າຄຉຄັໄ ນຌາໄ ຽຂາ຺ໄ ເຌຑາຖະກຈິ ຎຈ຺ ຎໃ ບງ຾ຓໃ ງຄິ ຎະຉຍິ ຈັ ຌະ຿ງຍາງຘຈິ ຘະຽນຓຑີ າຍງຄິ -ຆາງ. 2. ຾ຌທ຃ຈິ ຾ຖະ ນົກັ ກາຌເຌກາຌ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ 2.1 ຾ຌທ຃ຈິ ຑຌໄ ຊາຌກໃ ຼທກຍັ ກາຌຘກຶ ຘາ ຾ຖະ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ  ຾ຌທ຃ຈິ ຑຌໄ ຊາຌກໃ ຼທກຍັ ກາຌຘກຘາ ທຼກຄາຌ-ຖຼໄ ຄຽຈກັ ບະຌຸຍາຌ຾ຓໃ ຌທຼກຄາຌນຌໃ ຄ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຘ່າ຃ຌັ ເຌກາຌຉຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓເນ຾ໄ ກໃ ຽຈກັ ດໃ າຄປບຍຈາໄ ຌຽຑໃ ບກາໄ ທຘໃ ູຆັຌໄ ຎະຊ຺ຓຘກຶ ຘາ຃ູບະຌຸຍາຌຽຎັຌຏູ຋ໄ ໃ ີຓຘີ ໃ ທຌກໃ ຼທຂບໄ ຄກໃ ຼທກຍັ ກາຌ຅ຈັ ຉັຄໄ ເຌຆັຌໄ ບະຌຍຸ າຌ ຓ຃ີ ທາຓ຅າ່ ຽຎຌັ ຉບໄ ຄປູຍໄ າຄ຋ຈິ ຘາຈຑີ ຌໄ ຊາຌກໃ ຼທກຍັ ຌກັ ຃ຌ຺ໄ ຃ທໄ າຌກັ ຘກຘາຘາຈ຋ໃ ຓີ ຆີ ໃ ຘຼຄຂບຄ຿ຖກຽຆໃ ຄິ 5

ຓຏີ ຌ຺ ຄາຌ຋ໃ ຈີ ຽີ ຈໃ ຌັ ຓາ຾ຖທໄ ຽຆໃ ຌັ : ຋ຈິ ຘະຈຂີ ບຄ ຋ໃ າຌ ຕຸຈ຿ຆ ( 1712-1778 ) ຌກັ ຘກຘາຘາຈຆາທຐຕໃ ຄັ ຽຆໃ ບທໃ າ ນທ຺ ເ຅ຂບຄກາຌຘກຘາຽຈກັ ຾ຓໃ ຌຆທີ ຈິ ຃ບຍ຃ທ຺ ຑໃ ່຾ຓໃ ຓຍີ ຈ຺ ຍາຈຘ່າ຃ຌັ ເຌກາຌຖຼໄ ຄຖູກ ກາຌຍຍີ ຍຄັ ຃ຍັ ຍາຍຎາຓ ຽຈກັ ຾ຓໃ ຌຽຎຌັ ກາຌ຋່າຖາງ຋່າຓະຆາຈ຾ຖະ຅ຈິ ເ຅ຂບຄຽຈກັ  ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ ຽຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ ຓຑີ ຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ ຾ຓໃ ຌຓ຃ີ ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ຽຆໃ ຌັ :ຽຈກັ ຌບໄ ງຍາຄ຃ຌ຺ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຆາໄ ແທ ຃ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄຑຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ ຍາຄກ່ຖະຌຽີ ກຈີ ຅າກຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓນົບາຈ຾ຓໃ ຌ ງບໄ ຌກ່າຓະຑຌັ ( ຂຓ່ ໄ ູຌ຅າກຽທຍັ ແຆ : https:www.enfaby,com) 2.2 ຾ຌທ຃ຈິ ຾ຖະ ນກົັ ກາຌເຌກາຌ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ➢ ຽຑໃ ບຍຌັ ຖຸຽຎາ຺ໄ ນຓາງເຌກາຌຽຍໃ ຄິ ຾ງຄກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ຅ະຈ່າຽຌຌີ ກາຌຘກຶ ຘາ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາ ຽຈກັ ຓີ 3 ປູຍ຾ຍຍ຃:  ຅ຈັ ຉຄັໄ ຿ປຄປຼຌຖຼໄ ຄຽຈກັ -຿ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌຽຉຓັ ແຎຈທໄ ງປູຍ຾ຍຍ຋ໃ ຘີ ທງຄາຓຘຸຈຽຑໃ ບຽຈກັ  ກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ນບໄ ຄປຼຌບະຌຸຍາຌຘາຓ(ນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ) ເຌ຿ປຄປຼຌຎະຊຓ຺  ຅▪ ຈັ ຉຄັໄ ກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຍ຺ ຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌເຌຆຸຓຆຌ຺ ➢ ບຄີ ຉາຓຎະກາຌນຌໃ ຄຶ ຽຑໃ ບຆຸກງູກໄ າຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ກາຌຈາ່ ຽຌຌີ ຘກຶ ຘາຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌຈທໄ ງ 4 ປູຍ຾ຍຍ຃:  ຆຸກງູຎໄ ະຘາຌຄາຌຂບຄຖຈັ ຆຸຓຆຌ຺ ຽບກະຆຌ຺ ຖຈັ ຊະຍາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ຿ປຄປຼຌຉທ຺ ຾ຍຍດໃ ູຂຌັໄ ຽຓບຄ ຂຌັໄ ຾ຂທຄ ເນນໄ ຖາງກໃ ທາຽກໃ າ຺  ຆຸກງູເໄ ນຽໄ ບກະຆຌ຺ ຘາໄ ຄ຿ປຄປຼຌບະຌຍຸ າຌ  ຎຸກຖະຈຓ຺ ຂຌ຺ ຂທາງຆຸຓຆຌ຺ ຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ກາຌຘກຶ ຘາຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ຿ປຄປຼຌຆຸຓຆຌ຺  ▪ປຼກປບໄ ຄເນຓໄ ຆີ ຍັ ຑະງາກບຌຽຑໃ ຓີ ຽຉຓີ ຃າຈນຓາງຽຑໃ ບຂະນງາງ຿ບກາຈເນຽໄ ຈກັ ຆຌ຺ ຽຏໃ າ຺ ຋ໃ ຈີ ບໄ ງ຿ບກາຈ ຉບໄ ຄຘກຶ ຘາປໃໃ ່າປຼຌຽຎຌັ ຑຽິ ຘຈດໃ າຄ຋ໃ ທ຺ ຽຊຄິ ປູຍຑາຍຽຈກັ ປຼຌ 6

2.2.1 ຘາໄ ຄ຃ທາຓຑບໄ ຓຘາ່ ຖຍັ ຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ ຾ຏຌກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຖຼໄ ຄຈຽູ ຈກັ 1) ຃ທາຓນຓາງຂບຄ຾ຏຌກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຖຼໄ ຄຈູຽຈກັ ຾ຏຌກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຖຼໄ ຄຈຽູ ຈກັ ຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ຋ຄັ ຽຎຌັ ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌບຍ຺ ປຓ຺ ຖຼໄ ຄຈູ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌ ປຼຌປູດໄ ໃ າຄຽນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ຽຈກັ ຉາຓຖາງຍຸກ຃ຌ຺ ຾ຉໃ ຖະແທບາງຸ ເນຓໄ ຑີ ຈັ ຋ະຌາກາຌດໃ າຄປບຍຈາໄ ຌ. 2) ຅ຈຸ ນຓາງຂບຄນກົັ ຘູຈ ນົກັ ຘູຈຆຌັໄ ຖຼໄ ຄຽຈກັ ຘາໄ ຄຂຌໄ ຘ່າຖຍັ ຑໃ ່຾ຓໃ ຏູຖໄ ຼໄ ຄຈູຽຈກັ ກໃ ່຃຃ູ ຽຑໃ ບເຆຽໄ ຎຌັ ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຖຼໄ ຄຈູຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ຉະນົບຈຽຊຄິ ກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌປຼຌປູດໄ ໃ າຄຽນຓາະຘຓ຺ ຾ກໃ ຽຈກັ ບາງຸຉໃ ່າກທໃ າ 3 ຎີ ຿ຈງຓ຅ີ ຈຸ ຓຸຄໄ ນຓາງຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຽໄ ຈກັ ຓຑີ ຈັ ຋ະຌາກາຌຈາໄ ຌປໃ າຄກາງ, ບາຖຓ຺ -຅ຈິ ເ຅, ຘຄັ ຃ຓ຺ ຘະຉຎິ ຌັ ງາ ຋ໃ ຽີ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທ, ຃ທາຓຘາຓາຈ, ຃ທາຓຘຌ຺ ເ຅຃ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄຖະນທໃ າຄຍຸກ຃ຌ຺ ຽຑໃ ບເນຽໄ ຈກັ ຓຖີ ກັ ຘະຌະຉາຓ຅ຈຸ ນຓາງຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ a. ປໃ າຄກາງ຅ະຽຖຌີ ຽຉຍີ ຿ຉຉາຓແທຓຘີ ຸຂະຑາຍຈີ b. ເຆບໄ ະແທງະທະຂບຄປໃ າຄກາງດໃ າຄ຃ໃ ບຄ຾຃ທໄ ຎະຘາຌຘ່າຑຌັ ກຌັ c. ຓ຃ີ ທາຓຘຸກຘະ຾ຈຄບບກ຋າຄບາຖຓ຺ ແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ຉາຓແທ d. ປຍັ ປູຓໄ ຎີ ະຉກິ ຖິ ງິ າ, ຃ທາຓຘາ່ ຑຌັ ກຍັ ຍຸກ຃ຌ຺ ຘໃ ຄິ ຾ທຈຖບໄ ຓບບໄ ຓຉທ຺ e. ຆໃ ທງຽນົບຉຌ຺ ຽບຄແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທ f. ຘໃ ຃ທາຓນຓາງເຆຑໄ າຘາແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທ g. ຘຌ຺ ເ຅ປຼຌປູຘໄ ໃ ຄິ ຉໃ າຄໂບບໄ ຓຉທ຺ 3) ຽຌບໄ ເຌຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຃ີ ທຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ 3.1) ຽຌບໄ ເຌ ຽຌບໄ ເຌ຋ໃ ຌີ າ່ ຓາປຼຌເຌນົກັ ຘູຈຘະຍຍັ ຌຎີໄ ະກບຍຈທໄ ງ 5 ຽຌບໄ ເຌເນງໃ ຽຆໃ ຌັ : 1) ຽຖໃ ບຄກໃ ຼທກຍັ ຉທ຺ ຽຈກັ : ຎະກບຍຓນີ ທ຺ ຂ່ກໄ ໃ ຼທກຍັ ຽຖໃ ບຄ຿ປຄປຼຌ, ຉຌ຺ ຉທ຺ , ຃ບຍ຃ທ຺ , ຓາຖະງາຈ, ຃ທາຓ ຎບຈແຑ ຘຸຂະຑາຍ. 2) ຽຖໃ ບຄກໃ ຼທກຍັ ຍຸກ຃ຌ຺ , ບາຆຍີ ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ : ຎະກບຍຓນີ ທ຺ ຂ່ກໄ ໃ ຼທກຍັ ຽຖໃ ບຄ ຍຸກ຃ຌ຺ ເຌ຃ບຍ຃ທ຺ , ຋ໃ ດີ ໃ ູບາແຘ, ຍຸກ຃ຌ຺ ຘ່າ຃ຌັ ຂບຄຆາຈ, ຍຸກ຃ຌ຺ ຘ່າ຃ຌັ ຂບຄ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ ບາຆຍີ ຂບຄ຃ຌ຺ ເຌ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ . 3) ຽຖໃ ບຄກໃ ຼທກຍັ ຘະຊາຌ຋ໃ ີ ທຈັ ຋ະຌະ຋່າ: ຎະກບຍຓນີ ທ຺ ຂ່ກໄ ໃ ຼທກຍັ ຽຖໃ ບຄຍາໄ ຌ, ຽຓບຄ, ຾ຂທຄ, ຘະຊາຌ຋ໃ ີ ຘາ່ ຃ຌັ ຂບຄຆາຈ, ຘະຊາຌ຋ໃ :ີ ຋ໃ ບຄ຋ໃ ຼທ, ທຈັ ຋ະຌະ຋່າ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ , ທຈັ ຋ະຌະ຋່າຖາທ, ທຌັ ຍຸຌຎະຽຑຌ,ີ ທຌັ ຍຸຌ ຘ່າ຃ຌັ ຂບຄຆາຈ ຑູຓຎະຽ຋ຈຖາທ. 4) ຽຖໃ ບຄກໃ ຼທກຍັ ຋່າຓະຆາຈຘໃ ຄິ ຾ທຈຖບໄ ຓ: ຎະກບຍຓນີ ທ຺ ຂ່ກໄ ໃ ຼທກັຍຽຖໃ ບຄຌ່າໄ , ບາກາຈດໃ ູບບໄ ຓປບຍຉທ຺ , ຆຍັ ຑະງາກບຌ຋າ່ ຓະຆາຈ (ຈຌິ , ນຌີ , ຆາງ), ຖະຈກູ າຌ (ຖະຈູ຾ຖຄໄ , ຖະຈູຐຌ຺ ), ກາຄຽທຌັ -ກາຄ຃ຌ, ທຌັ ຽທຖາ (ຓຌໄ ,ີໄ ຓທໄ າຌ, ຓບໄ ໃ ຌ), ຘຈັ ( ຾ຓຄແຓ,ໄ ຘຈັ ຍກ຺ , ຘຈັ ຌ), ຑຈ (ຉຌ຺ໄ ແຓ,ໄ ໝາກແຓ,ໄ ຈບກແຓ,ໄ ຽຂາ຺ໄ , ຏກັ ). 7

5) ຽຖໃ ບຄກໃ ຼທກຍັ ຘໃ ຄິ ຉໃ າຄໂ ປບຍຉທ຺ ຽຈກັ : ຎະກບຍຓນີ ທ຺ ຂ່ກໄ ໃ ຼທກຍັ ຽຖໃ ບຄບານາຌຓຎີ ະ຿ນງຈ, ຌາ່ໄ ຈໃ ຓຘະບາຈ, ກາຌ຃ຓ຺ ຓະຌາ຃ຓ຺ , ກາຌຘໃ ຘາຌ, ຎະຘາຈຘ່າຏຈັ ຋ຄັ 5 (ຽຍໃ ຄິ , ຒຄັ ຘຼຄ, ຆຓີ ຖຈ຺ ຆາຈ, ຈຓ຺ ກໃ ຌິ , ຅ຍັ ຍາງ), ຑະຖຄັ ຄາຌ, ຉທ຺ ຽຖກ, ຉທ຺ ບກັ ຘບຌຖາທ, ປູຍຆຄ຺ ຽຖຂາ຃ະຌຈິ , ຽຄຌິ ກຍີ , ກາຌທຈັ ຾຋ກ, ຘຌັ ງະຖກັ ຽ຃ໃ ບຄໝາງ ຉໃ າຄໂ, ຽ຃ໃ ບຄຌໃ ຸຄນໃ ຓ຺ , ຽ຃ໃ ບຄນຌົິໄ , ຽ຃ໃ ບຄຓ, ຽ຃ໃ ບຄເຆ.ໄ 3.2) ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຃ີ ທຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ 1) ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຘີ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌ຋າຄຈາໄ ຌປໃ າຄກາງ, ບະຌາແຓ, ຃ທາຓຎບຈແຑ.  ຓຘີ ຸຂະຑາຍຈ,ີ ປໃ າຄກາງ຅ະຽຖຌີ ຽຉຍີ ເນງໃ ຉາຓແທບາງຸ, ຓຘີ ຸຂະຌຈິ ແຘເຌກາຌບະຌາແຓ, ຓ຃ີ ທາຓຎບຈ ແຑເຌກາຌກຌິ , ນຌົິໄ , ປຼຌ.  ຌາ່ ເຆກໄ າໄ ຓຆຌີໄ ເນງໃ , ກາໄ ຓຆຌີໄ ຌບໄ ງເຌກາຌຽ຃ໃ ບຌແນທແຈດໄ ໃ າຄ຃ໃ ບຄ຾຃ທໄ ຎະຘາຌຘາຑຌັ ກຌັ ຖະນທໃ າຄຓ ກຍັ ຘາງຉາ.  ຆໃ ທງຽນບົ ຉຌ຺ ຽບຄແຈຽໄ ໝາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ. 2) ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຘີ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌ຋າຄຈາໄ ຌຑາຘຄ.  ຒຄັ , ຽຍໃ ຄິ , ຽທາ຺ໄ ຘໃ ຘາຌເຌຆທີ ຈິ ຎະ຅າ່ ທຌັ ແຈຽໄ ໝາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ.  ບໃ າຌຎຓຶໄ ຽຑໃ ບຘາໄ ຄ຃ທາຓປູ,ໄ ຋ກັ ຘະເຌກາຌບໃ າຌ, ຘາໄ ຄຌຈິ ແຘປກັ ກາຌບໃ າຌແຈຽໄ ໝາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ.  ຂຼຌຉທ຺ ບກັ ຘບຌຖາທຽຑໃ ບຘາໄ ຄ຃ທາຓປູ,ໄ ຋ກັ ຘະເຌກາຌຂຼຌ, ຘາໄ ຄຌຈິ ແຘປກັ ກາຌຂຼຌແຈຽໄ ໝາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ. 3) ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຘີ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌ຋າຄຈາໄ ຌຘະຉຎິ ຌັ ງາ ຃ທາຓປູ຋ໄ ໃ ທ຺ ແຎ.  ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌ຃ຈິ ກາຌ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາແຈຽໄ ໝາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ.  ຓ຃ີ ທາຓຘຌ຺ ເ຅ປຼຌປູຘໄ ໃ ຄິ ຉໃ າຄໂ ຘະ຾ນທຄນາ຃ທາຓປູ຋ໄ ໃ ທ຺ ແຎແຈຽໄ ໝາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ. 4) ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຘີ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌ຋າຄຈາໄ ຌບາຖຓ຺ -຅ຈິ ເ຅.  ຓບີ າຖຓ຺ -຅ຈິ ເ຅຋ໃ ຈີ ,ີ ຓ຃ີ ທາຓຘຸກເຌກາຌນຌົິໄ ປຼຌ.  ຓຓີ າຖະງາຈ, ຋ຈັ ຘະຌະ຃ະຉ຋ິ ໃ ຈີ ,ີ ຃ທາຓປຍັ ຏຈິ ຆບຍ, ຓ຅ີ ຈິ ເ຅ຈຄີ າຓ,  ຓ຃ີ ທາຓຘຌ຺ ເ຅, ຑ່ເ຅, ຓໃ ທຌຆໃ ຌ, ກາໄ ຘະ຾ຈຄບບກ຋າຄຘຖິ ະຎະກ່າ, ຘຖິ ະຎະຈຌ຺ ຉ,ີ ກາຌນົຌິໄ , ກາຌ ບບກກ່າຖຄັ ກາງ. 5) ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຘີ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌ຋າຄຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺ .  ປກັ ຋່າຓະຆາຈຘໃ ຄິ ຾ທຈຖບໄ ຓ, ທຈັ ຋ະຌະ຋າ່ ບຌັ ຈຄີ າຓຂບຄຆາຈ, ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ .  ດໃ ູປໃ ທຓກຍັ ຏູບໄ ໃ ຌແຈດໄ ໃ າຄຓ຃ີ ທາຓຘຸກ, ຎະຉຍິ ຈັ ຉຌ຺ ຽຎຌັ ຘະຓາຆກິ ຋ໃ ຈີ ຂີ ບຄ຿ປຄປຼຌ, ຃ບຍ຃ທ຺ , ຘຄັ ຃ຓ຺ . ຽຌບໄ ເຌ຋ໃ ຌີ ່າຓາຽຎຌັ ນທ຺ ຂ່ຂໄ ບຄໜໃ ທງກາຌຘບຌຓີ 8 ໜໃ ທງ຃: 1. ຉທ຺ ຂບຄຂບໄ ງ 2. ຃ບຍ຃ທ຺ ຂບຄຂບໄ ງ 3. ຍາໄ ຌຂບຄຂບໄ ງ 8

4. ຿ປຄປຼຌຂບຄຂບໄ ງ 5. ຋່າຓະຆາຈບບໄ ຓປບຍຉທ຺ ຽປາ຺ 6. ຘໃ ຄິ ຾ທຈຖບໄ ຓບບໄ ຓປບຍຉທ຺ ຽປາ຺ 7. ກາຌ຃ຓ຺ ຓະຌາ຃ຓ຺ ຾ຖະ ກາຌຘໃ ຘາຌ 8. ຘໃ ຄິ ຉໃ າຄໂບບໄ ຓປບຍຉທ຺ ຽປາ຺ . 2.2.2 ປູຍ຾ຍຍກາຌຘກຶ ຘາຑຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ ກາຌ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາຘ່າຖຍັ ຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌຓີ 3 ປູຍ຾ຍຍ຃: ກ. ຅ຈັ ຿ປຄປຼຌຖຼໄ ຄຽຈກັ - ບະຌຸຍາຌຽຉຓັ ປູຍ຾ຍຍ (ນຓາງ຃ທາຓທໃ າເຌ຿ປຄປຼຌຌຌັໄ ຅ະຓ:ີ ຆຌັໄ ຖຼໄ ຄຽຈກັ ບະຌຍຸ າຌ຃ຍ຺ ນບໄ ຄ ). ຂ. ຅ຈັ ນບໄ ຄບະຌຸຍາຌ 3 (ກຼຓ)ເຌ ຿ປຄປຼຌຎະຊຓ຺ (ເຌ຿ປຄປຼຌຎະຊຓ຺ ນຌໃ ຄຉບໄ ຄຓີ ນບໄ ຄບະຌຸຍາຌ 3 ນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຽຑໃ ບຽຎຌັ ກາຌຘາໄ ຄຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຃ທາຓຆຌິໄ ຽ຃ງີ ກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓຈາໄ ຌ ຉໃ າຄໂເນ຾ໄ ກໃ ຽຈກັ ຋ໃ ຅ີ ະແຎປຼເຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຉໃແ່ ຎ ). ຃. ຅ຈັ ຉຄັໄ ກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌເຌຆຸຓຆຌ຺ (ເຌຆຸຓຆຌ຺ ນຌໃ ຄໂຉບໄ ຄແຈຓໄ ກີ າຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ເນ຾ໄ ກໃ ຽຈກັ ກໃ ບຌ຅ະຽຂາ຺ໄ ປຼຌເຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ). ຽຑໃ ບຆຸ ກງູກໄ າຌ຅ຈັ ຉັຄໄ ກາຌຘຘຶ າຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌເຌ 3 ປູ ຍ຾ຍຍເນແໄ ຈປໄ ຍັ ຏ຺ຌຈີ຅ະຉບໄ ຄ ຽບາ຺ ເ຅ເຘໃ ຍຌັ ນາຖໃ ຸຓຌ:ີໄ  ຆຸກງູກໄ າຌຎະຘາຌຄາຌຖະນທໃ າຄຖຈັ , ຆຸຓຆຌ຺ ຽບກະຆຌ຺ ຘາໄ ຄຉຄັໄ ຿ປຄປຼຌຉທ຺ ຾ຍຍດໃ ູຂຌັໄ ຾ຂທຄ, ຽຓບຄເນໄ ນົາງກທໃ າຽກໃ າ຺ (ຽຑໃ ບຽຎຌັ ຾ຍຍດໃ າຄຽຎຌັ ຋ຈິ ຋າຄເນ຾ໄ ກໃ ຿ປຄປຼຌບໃ ຌໂ).  ຆຸກງູເໄ ນຽໄ ບກະຆຌ຺ ຘາໄ ຄຉຄັໄ ຿ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌຽຑໃ ບຉບຍຘະນຌບຄກຍັ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄເນໄ ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ ເຈນຌໃ ຄ).  ຎກ຺ ຖະຈຓ຺ ຆຸຓຆຌ຺ ເນຓໄ ກີ າຌຘາໄ ຄຉຄັໄ ຿ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌຆຸຓຆຌ຺ ຂຌໄ (ຽຑໃ ບເນຽໄ ຈກັ ເຌຽຂຈນໃ າຄແກຘບກນົກີ ແຈຘໄ ກຶ ຘາແຈປໄ ຍັ ກາຌຽຍໃ ຄີ ຈ຾ູ ຖ).  ຽຎຈີ ຿ບກາຈເນ຋ໄ ຄັ ຽຈກັ ງຄິ , ຽຈກັ ຈບໄ ງ຿ບກາຈ, ຽຈກັ ຆຌ຺ ຽຏໃ າ຺ ຽຈກັ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຉບໄ ຄກາຌຑຽິ ຘຈແຈປໄ ຍັ ກາຌຈູ ຾ຖຑຈັ ຋ະຌາດໃ າຄ຋ໃ ທ຺ ຽຊຄິ . 2.2.3 ຅ຈຸ ນຓາງກາຌຘກຶ ຘາຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ ກາຌຘກຶ ຘາຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາຽຎຌັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ບາງຸ 3 ນາ 6 ຎຉີ າຓ 5 ນົກັ ຓູຌກາຌຘກຶ ຘາ຃: ຃ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ຘກຶ ຘາ, ຎຌັ ງາຘກຶ ຘາ, ຘຖີ ະຎະຘກຶ ຘາ, ຑະຖະຘກຶ ຘາ, ຾ປຄຄາຌຘກຶ ຘາ ຿ຈງ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ , ຖຼໄ ຄຈູ, ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຂະຍທຌກາຌປຼຌປູ຋ໄ ໃ ີຉບຍຘະນຌບຄຉໃ ່຋່າຓະຆາຈຑຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ ຑາງເຉໄ ຘຄັ ຃ຓ຺ - ທຈັ ຋ະຌະ຋າ່ ຋ໃ ຽີ ຈກັ ບາແຘດໃ ູຈທໄ ງ຃ທາຓປກັ ຾ຑຄ, ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຂບຄ຋ຸກ຃ຌ຺ ຽຑໃ ບຘາໄ ຄຑຌໄ ຊາຌ຃ຸຌຌະຑາຍ ຆທີ ິຈເນຽໄ ຈກັ ຑັຈ຋ະຌາແຎຘໃ ູ຃ທາຓຽຎຌັ ຑ຺ຌຖະຽຓບຄຖາທຽຆໃ ີຄຎະກບຍຈທໄ ງ຃ທາຓປູ ,ໄ ຃ທາຓຘາຓາຈຈາໄ ຌ 9

ທ຋ິ ະງາຘາຈ຃ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ຘຌິ ຖະ຋່າຎະຉທິ ຈັ , ຈ່າຖຄ຺ ຆທີ ຈິ ດໃ ູເຌ຃ບຍ຃ທ຺ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຑາງເຉຎໄ ະຽຑຌບີ ຌັ ຈີຄາຓຂບຄຆາຈ ຖາທ 2.2.4 ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຂບຄນກົັ ຘູຈຘາ່ ຖຍັ ຆຌັໄ ບະຌຍຸ າຌຘກຶ ຘາ  ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຖທຓ ນົກັ ຘູຈຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາ຾ຌເຘໃ ຘາໄ ຄຑຌໄ ຊາຌຑຈັ ຋ະຌາ຃ຸຌຌະຑາຍ ຽຈກັ ຾ຍຍປບຍຈາໄ ຌ຿ຈງຘະຽຑາະ ຾ຓໃ ຌກາຌກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓເຌກາຌປຼຌປູ,ໄ ຋ກັ ຘະ຃ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ເນຽໄ ຈກັ ບາງຸ 3 ນາ 6 ຎີ ຋ຄັ ຑາກຖຈັ ຽບກະຆຌ຺ .  ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຘະຽຑາະ ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຘະຽຑາະເຌກາຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຽຈກັ ບະຌຸຍາຌ຾ຓໃ ຌຘາໄ ຄເນຽໄ ຈກັ 3 - 6 ຎີ ຓກີ າຌ ຑຈັ ຋ະຌາປບຍຈາໄ ຌຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1. ຓຘີ ຸຂະຑາຍຈ,ີ ຓປີ ໃ າຄກາງ຅ະຽຖຌີ ຽຉຍີ ເນງໃ ຉາຓບາງຸ, ຓຌີ ເິ ຘປກັ ກາຌບະຌາແຓ, ຎບໄ ຄກາຌ຃ທາຓຎບຈແຑເຌ ກາຌນົຌິໄ ປຼຌ. 2. ຌາ່ ເຆກໄ າໄ ຓຆຌີໄ ເນງໃ , ກາໄ ຓຆຌີໄ ຌບໄ ງເຌກາຌຽ຃ໃ ບຌແນທ ເນຓໄ ຃ີ ທາຓ຃ໃ ບຄ຾຃ທໄ ຎະຘາຌຘາ່ ຑຌັ ກຌັ . 3. ຆໃ ທງຽນົບຉຌ຺ ຽບຄແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ 4. ຓບີ າຖຓ຺ -຅ຈິ ເ຅຋ໃ ຈີ ,ີ ຓ຃ີ ທາຓຘຸກເຌກາຌນຌົີໄ ປຼຌ. 5. ຓຓີ າຖະງາຈ, ຓຖີ ະຍຼຍທແິ ຌ຃ທາຓປຍັ ຏຈິ ຆບຍ, ຓ຃ີ ທາຓຆໃ ຘຈັ ຅ຈິ ເ຅ຈຄີ າຓ. 6. ຓ຃ີ ທາຓຘຌ຺ ເ຅, ຑເ່ ຅, ຓໃ ທຌຆໃ ຌ, ກາໄ ຘະ຾ຈຄບບກ຋າຄຈາໄ ຌຘຖີ ະຎະກ່າ, ຘຖີ ະຎະຈຌ຺ ຉ,ີ ກາຌນົຌີໄ - ກາຌບບກ ກາ່ ຖຄັ ກາງ. 7. ປກັ ຋່າຓະຆາຈ, ຘໃ ຄີ ຾ທຈຖບໄ ຓ, ທຈັ ຋ະຌະ຋່າບຌັ ຈຄີ າຓຂບຄຆາຈ຋ບໄ ຄຊໃ ີຌ. 8. ຎະຉຍິ ຈັ ຉຌ຺ ຽຎຌັ ຘະຓະຆກີ ຋ໃ ຈີ ຂີ ບຄ຿ປຄປຼຌ, ຃ບຍ຃ທ຺ ຘຄັ ຃ຓ຺ ດໃ ູປໃ ທຓກຍັ ຏູບໄ ໃ ຌແຈດໄ ໃ າຄຓ຃ີ ທາຓຘຸກ. 9. ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌ຃ຈິ ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ 10. ຓຽີ ຅ຈຉະຌາ຋ໃ ຈີ ຉີ ໃ ່ກາຌປຼຌປູຓໄ ຖີ ກັ ຘະຌະເຌກາຌຘະ຾ນທຄນາ຃ທາຓປູ຋ໄ ໃ ທ຺ ແຎແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ. 11. ຒຄັ , ຽຍໃ ຄີ , ຘໃ ຘາຌເຌຆທີ ຈິ ຎະ຅າ່ ທຌັ ແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ. 12. ບໃ າຌຎຓໄ ຘາໄ ຄ຃ທາຓປູ,ໄ ຋ກັ ຘະ, ຌຈິ ແຘປກັ ກາຌບໃ າຌແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ. 13. ຂຼຌຉທ຺ ບກັ ຘບຌຖາທຘາໄ ຄ຃ທາຓປູ,ໄ ຋ກັ ຘະ, ຌຈິ ແຘປກັ ກາຌຂຼຌແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ. 2.2.5 ກາຌຌາ່ ເຆນໄ ກົັ ຘູຈຆຌັໄ ບະຌຍຸ າຌຘກຶ ຘາ ກາຌຌ່າເຆນໄ ົກັ ຘູຈບະຌຸຍາຌ຃ທຌຓກີ າຌປໃ ທຓຓ຅າກຑາກຘໃ ທຌ຿ປຄປຼຌ, ຃ບຍ຃ທ຺ , ຆຸຓຆຌ຺ ເຌ຾ຉໃ ຖະ ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ ຽຑໃ ບເນຓໄ ຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓເຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ຾ຍຍປບຍຈາໄ ຌຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1) ກາຌກະກຼຓກໃ ບຌຌາ່ ເຆນໄ ກົັ ຘູຈ  ຃ູຘບຌບະຌຸຍາຌຉບໄ ຄຓ຃ີ ທາຓປູ,ໄ ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຌາ່ ເຆນໄ ົກັ ຘູຈ຿ຈງຏໃ າຌກາຌປຼຌ຅າກ຿ປຄປຼຌ ຘາໄ ຄ຃ູກາຌບຍ຺ ປຓ຺ ກໃ ຼທກຍັ ກາຌຘບຌບະຌຸຍາຌເຌແຖງະຘຌັໄ , ງາທ.  ຑຈັ ຋ະຌາຍຸກ຃ະຖາກບຌ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄ: ຏູບໄ ່າຌທງກາຌ, ຃ຘູ ບຌ, ບ່າຌາຈກາຌຎກ຺ ຃ບຄເນຓໄ ຃ີ ທາຓປູ,ໄ 10

຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ກໃ ຼທກຍັ ນກົັ ຘູຈບະຌຸຍາຌເນຽໄ ຖກິ ຽຆໃ ຄິ .  ຘກຶ ຘາ຃ຌ຺ໄ ຃ທໄ າ, ຖທຍຖທຓທຽິ ຃າະຂ່ຓໄ ູຌຈາໄ ຌຉໃ າຄໂ ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄກຍັ ທ຋ິ ີກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ , ຃ທາຓ ຉບໄ ຄກາຌຂບຄຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄຽຈກັ , ທຈັ ຋ະຌະ຋າ່ ປຈີ ຃ບຄຎະຽຑຌຂີ ບຄ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ ຃ທາຓຑບໄ ຓຂບຄ຿ປຄປຼຌ຋ໃ ຅ີ ະ ຌາ່ ເຆນໄ ກົັ ຘູຈບະຌຸຍາຌເຌ຾ຉໃ ຖະຂຌັໄ ປຼຌ.  ຘກຶ ຘາ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຉາຓ຾ຏຌກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌ, ຃ໃ ູຓ຃ູ຾ຍຍຽຐກິ ນຈັ ເຌກາຌ຅ຈັ ກາຌປຼຌກາຌຘບຌຽຑໃ ບ ຽຌຌັໄ ກາຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຽຈກັ ເນຊໄ ກກຍັ ແທບາງຸ.  ຖທຍຖທຓຽບກະຘາຌ: ນົກັ ຘູຈບະຌຸຍາຌ, ຃ໃ ູຓ຃ູ, ຾ຍຍຽຐກິ ນຈັ ຘໃ ກາຌປຼຌກາຌຘບຌຉໃ າຄໂ ເນຑໄ ຼຄຑ່ ຽຑໃ ບເຆຽໄ ຎຌັ ຋ຈິ ຋າຄເຌກາຌ຅ຈັ ກາຌປຼຌ-ກາຌຘບຌ. ກ. ກາຌຌາ່ ເຆຽໄ ຌບໄ ເຌຂບຄນກົັ ຘູຈ  ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ຽຌບໄ ເຌ຋ໃ ກີ ່າຌຈ຺ ແທເໄ ຌນົກັ ຘູຈ຿ຈງເນ຃ໄ ູຘກຶ ຘາຽຍໃ ຄິ ຃ທາຓຘາຓາຈຑຈຶ ຉກິ ່າກາຌປຼຌຂບຄຽຈກັ ຋ໃ ີ ຉຌ຺ ຘບຌ, ຊາໄ ຽຈກັ ຅າ່ ຌທຌນາົ ງຍໃ ່ຘາຓາຈປຼຌຽຌບໄ ເຌເຈນຌໃ ຄຶ ເຌຽທຖາ຋ໃ ກີ ່າຌຈ຺ ເນ຃ໄ ູຉບໄ ຄຽຑໃ ຓີ ຽທຖາປຼຌ ຂຌຶໄ .  ຌາ່ ເຆຽໄ ຌບໄ ເຌ຋ໃ ແີ ຈກໄ າ່ ຌຈ຺ ແທເໄ ຌນກົັ ຘູຈເນຘໄ ບຈ຃ໃ ບຄກຍັ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຽຈກັ .  ຘາໄ ຄ຾ຏຌກາຌຘບຌ, ຾ຉໃ ຄຍຈ຺ ຘບຌ, ຌາ່ ເຆຘໄ ໃ ກາຌປຼຌ-ກາຌຘບຌ຋ໃ ກີ ະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌຎະກບຍເນ຃ໄ ູ຾ຉໃ ຖະ຿ປຄປຼຌຎະຈຈິ ຂຌຶໄ ຽບຄ຿ຈງຌ່າເຆທໄ ຈັ ຊຸ຋ໃ ຓີ ເີ ຌ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ ຿ຈງເນ຃ໄ ູຘບຌ຃່າຌຄຶ ຽຊິຄ຃ທາຓງາກຄໃ າງຉໃ ່ ກາຌປຍັ ປູກໄ າຌປຼຌປູຉໄ າຓ຃ທາຓຘາຓາຈຂບຄຽຈກັ ຃ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄ຋າຄຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺ - ທຈັ ຋ະຌະ຋່າຂບຄ ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ . ຂ. ກາຌທາຄ຾ຏຌກາຌຘບຌ ກາຌທາຄ຾ຏຌກາຌຘບຌຉບໄ ຄຽຖໃ ຄັ ເຘໃ ກາຌ຅ຈັ ກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌເນຽໄ ຈກັ ແຈ຃ໄ ຌ຺ໄ ຃ຈິ , ທາຄ຾ຏຌ, ຉຈັ ຘຌິ ເ຅, ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນຌັ ກາຌຘບຌ ຾ຍຍຽຈກັ ຽຎຌັ ເ຅ກາຄ, ຃ູ຃ທຌ຃່າຌຄຶ ຽຊຄິ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ຾ຍຍປບຍຈາໄ ຌ ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າຎະ຅າ່ ທຌັ ເນຓໄ ກີ າຌປຼຌ຿ຈງຏໃ າຌກາຌນົຌິໄ ຎະຉຍິ ຈັ ຉທ຺ ຅ຄິ ຉາຓ຾ຏຌກາຌຘບຌ, ຎຓຶໄ ຃ໃ ູຓ຃ູ຾ຍຍຽຐກິ ນຈັ ກາ່ ຌຈ຺ ແທ.ໄ ຃. ກາຌ຅ຈັ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ ກາຌ຅ຈັ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓຘ່າຖຍັ ກາຌປຼຌປູ຃ໄ ທຌ຅ຈັ ເນຓໄ ຋ີ ຄັ ຃ທາຓປກັ ຃ທາຓບຍ຺ ບໃ ຸຌ຃າໄ ງ຃ກຌັ ກຍັ ດໃ ູ ຽປບຌ຃ບຍ຃ທ຺ ເຌນບໄ ຄປຼຌຉບໄ ຄຓຓີ ູຓນົຌິໄ , ຌບກນບໄ ຄປຼຌຉບໄ ຄຓຽີ ຈໃ ຌີ ນົຌິໄ , ປກັ ຘາ຃ທາຓຘະບາຈ, ຃ທາຓຎບຈ ແຑ຅າກຘໃ ຄິ ຾ທຈຖບໄ ຓ຋ຄັ ຑາງເຌຌບກນບໄ ຄປຼຌ ຽຑໃ ບຆໃ ທງເນຽໄ ຈກັ ແຈປໄ ັຍກາຌຑຈັ ຋ະຌາປຼຌປູດໄ ໃ າຄຓ຃ີ ທາຓ ຽຍກີ ຍາຌຓໃ ທຌຆໃ ຌ. 2) ກາຌຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓຂບຄຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄຽຈກັ ເຌກາຌຌາ່ ເຆນໄ ກົັ ຘູຈ ຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄຽຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ ຓທີ ຋ິ ກີ າຌເຌກາຌຖຼໄ ຄຈູຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຽຈກັ ຋ໃ ຾ີ ຉກຉໃ າຄກຌັ ຉາຓປຈີ ຃ບຄຎະຽຑຌີ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຋າຄຘຄັ ຃ຓ຺ ຂບຄ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ ຋ໃ ຉີ ຌ຺ ຽບຄບາແຘດໃ ູ ນກົັ ຘູຈບະຌຍຸ າຌຽຎຌັ ຍໃ ບຌບຄີ ຽຑໃ ບເນຏໄ ູຎໄ ກ຺ ຃ບຄຽຈກັ ຘາຓາຈຆໃ ທງ຃ເູ ຌກາຌ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 11

ຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຽຈກັ ເຌ຃ບຍ຃ທ຺ ເນຘໄ ບຈ຃ໃ ບຄກຍັ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ , ຉຈິ ຉາຓຎະຽຓຌີ ຏຌ຺ ຑຈັ ຋ະຌາ ກາຌ຋ຸກຈາໄ ຌຂບຄຽຈກັ ຿ຈງກາຌຘຄັ ຽກຈຽຈກັ , ປຍັ ປູ຃ໄ ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄຖະນທໃ າຄຽຈກັ ຈທໄ ງກຌັ , ຊາໄ ຽນຌັ ທໃ າຽຈກັ ຓີ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຆາໄ ກທໃ າຎກ຺ ກະຉ຃ິ ທຌຎກຶ ຘາ຃ູ, ຾ຑຈຽຑໃ ບເນກໄ າຌຆໃ ທງຽນົບຽຈກັ ເຌຂຌັໄ ຉໃ ່ແຎ, ຆຸກງູເໄ ນຖໄ ູກນົາຌຓາ ຿ປຄປຼຌຽຎຌັ ຎກ຺ ກະຉຘິ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຽໄ ຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ແຈຽໄ ຂາ຺ໄ ປໃ ທຓກຈິ ຅ະກ່າຉໃ າຄໂ ເຌ຿ປຄປຼຌຉາຓຽທຖາ຋ໃ ຽີ ນຓາະຘຓ຺ ຆບກ ນາ຾ນໃ ົຄ຋ຌຶ , ບຸຎະກບຌກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌຓາເນ຿ໄ ປຄປຼຌບະຌຍຸ າຌ. 2.2.6 ນກົັ ຘູຈນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ບີຄຉາຓຌະ຿ງຍາງຂບຄກະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ິກາຌ ເຌກບຄຎະຆຸ ຓຏູຍໄ ່ຖນິ າຌຄາຌຘກຘາຎະ຅່າຎີ 1997 - 1998 ກໃ ຼທກຍັ ກາຌຘາໄ ຄນບໄ ຄບະຌຸຍາຌ 3 ຋ໃ ຘີ ຄັ ກຈັ ເຌ຿ປຄປຼຌຎະຊຓ຺ ເຌຍໃ ບຌ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຓ຿ີ ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌ຃ຍ຺ ຆຸຈ (ນບໄ ຄບະຌຸຍາຌ1, ນບໄ ຄບະຌຸຍາຌ 2, ນບໄ ຄບະຌຸຍາຌ 3) ຽຑໃ ບກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓເນ຾ໄ ກໃ ຽຈກັ ບາງຸ 5 ຎີ ຾ຖະຽຑໃ ບ ນຸົຈຏໃ ບຌບຈັ ຉາ຃າໄ ຄນບໄ ຄເຌຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1. ເຌຎີ 2002 ກຓ຺ ຘາຓຌັ ຘກຶ ຘາ, ກະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌປໃ ທຓກຍັ ກ຺ຓຘາໄ ຄ຃ູ, ຘະຊາຍຌັ ຃ທ຺ໄ ຃ທາໄ ທ຋ິ ະງາຘາຈກາຌຘກຶ ຘາຑາກຘໃ ທຌ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄແຈ຃ໄ ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ຘາໄ ຄນົກັ ຘູຈນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຂຌໄ ຽຑໃ ບຌ່າເຆຽໄ ຂາ຺ໄ ເຌກາຌ ຅ຈັ ປຼຌ-ກາຌຘບຌ ເຌ຾ກໃ ຽຈກັ ບາງຸ 5 ຎີ ເຌຍໃ ບຌ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຓ຿ີ ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌ ຽຆໃ ຄິ ຽບຌີໄ ທໃ າ: ນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຽຑໃ ບ ກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓ຋າຄຈາໄ ຌປໃ າຄກາງ, ບະຌາແຓ຃ທາຓຎບຈແຒ, ຈາໄ ຌຑາຘາ, ຈາໄ ຌຘະຉຎິ ຌັ ງາ຃ທາຓປູ຋ໄ ໃ ທ຺ ແຎ, ຈາໄ ຌ ບາຖຓ຺ ຅ຈິ ຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺ ເນ຾ໄ ກໃ ຽຈກັ ບາງຸ 5 ຎີ ກໃ ບຌ຋ໃ ຅ີ ະແຎປຼຌຓເ່ ຌຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1. ນົກັ ຘູຈນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຋ໃ ຘີ າໄ ຄຂຌໄ ຓາແຈຽໄ ບາ຺ ແຎ຋ຈ຺ ຖບຄຌາ່ ເຆໄ 2 ຃ຄັໄ ຿ຈງຘະຽຑາະກຍັ ຽຈກັ ບາງຸ 5 ຎີ ຽຆໃ ຄິ ຋ຼຍຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຽຈກັ ຋ໃ ປີ ຼຌເຌນບໄ ຄບະຌຸຍາຌ 3 ຾ຉໃ ຓ຃ີ ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄດໃ ູຍໃ ບຌທໃ າ: ນບໄ ຄບະຌຸຍາຌ 3 ຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌຽຈກັ ຽ຃ງີ ແຈຏໄ ໃ າຌນບໄ ຄບະຌຸຍາຌ 2, ຘໃ ທຌນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຾ຓໃ ຌຽຈກັ ຋ໃ ຍີ ໃ ແ່ ຈຏໄ ໃ າຌ຿ປຄປຼຌ ບະຌຸຍາຌຓາກໃ ບຌ, ນບໄ ຄ ກຼຓຎະຊຓ຺ ຈໃ ຄັ ກໃ າທ຾ຓໃ ຌຘຄັ ກຈັ ດໃ ູ຿ປຄປຼຌຎະຊຓ຺ ຍໃ ບຌ຋ໃ ຍີ ໃ ຘ່ າຓາຈຘາໄ ຄຽຎຌັ ຿ປຄປຼຌບະຌຍຸ າຌກຓ຺ ຆຸຈແຈ.ໄ ບຄີ ເຘກບຄຎະຆຸຓກໃ ຼທກຍັ ກາຌຘາໄ ຄຘະຓຈັ ຊະຑາຍຘ່າຽຈກັ ແຈ຅ໄ ຈັ ຂຌໄ ຋ໃ ຆີ ຼຄແປ,ໄ ຎະຽ຋ຈ຅ຌີ ເຌຎີ 2005 ຑະ຾ຌກຖຼໄ ຄຽຈກັ ບະຌຸຍາຌກຓ຺ ຘາຓຌັ ຘກຶ ຘາ ກະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌປໃ ທຓກຍັ ບຄ຺ ກາຌດູຌຆີ ຍັ ຅ໃ ຄແຈຘໄ າໄ ຄຘາຓຌັ ຑາຍ ຈາໄ ຌ຃ທາຓຑບໄ ຓເຌກາຌຽຂາ຺ໄ ປຼຌຘ່າຖຍັ ຽຈກັ ບາງຸ 5 ຎີ ກໃ ບຌ຅ະແຎປຼຌຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຎ຋ີ ີ 1 ຂຌໄ ຽຑໃ ບຽຎຌັ ຍໃ ບຌບຄີ ເຌກາຌຈຈັ ຾ກໃ ນກົັ ຘູຈນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ . ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ເຌຎີ 2008 ກຓ຺ ຎະຊຓ຺ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາຑາກຘໃ ທຌ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄ຅ໃ ຄຓ຾ີ ຏໃ ຌຎຍັ ຎຸຄ ນົກັ ຘູຈນບໄ ຄ ກຼຓຎະຊຓ຺ ເຌຓຘີ ະຓຈັ ຊະຑາຍຈໃ ຄັ ກໃ າທ ຽຑໃ ບຽຎຌັ ຍໃ ບຌບຄີ ເນ຃ໄ ູຘບຌນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ແຈຌໄ ່າ ເຆຽໄ ຂາ຺ໄ ເຌກາຌ ປຼຌ-ກາຌຘບຌຘ່າຖຍັ ຽຈກັ ບາງຸ 5 ຎ.ີ  ຃ູຘບຌນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ . ຃ຘູ ບຌນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຃ທຌຘກຘານກົັ ຘູຈນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ນົກັ ຘູຈຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຎ຋ີ ີ 1, ຘະຓຈັ ຊະຑາຍ ຈາໄ ຌ຃ທາຓຑບໄ ຓຂບຄຽຈກັ ເຌກາຌປຼຌຘ່າຖຍັ ຽຈກັ ບາງຸ 5 ຎີ. ຑບໄ ຓກຌັ ຌຌັໄ ຉບໄ ຄຘາໄ ຄ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ກຍັ ຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄ ຽຈກັ ຃ຘູ ບຌຏູບໄ ໃ ຌໂຑາງເຌ຿ປຄປຼຌ, ຆໃ ທງຽນົບຽຈກັ ບາງຸ 5 ຎີ ເຌກາຌຎຍັ ຉທ຺ ກໃ ບຌ຅ະຽຂາ຺ໄ ປຼຌເຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາ ຎ຋ີ ີ 1 ຿ຈງກາຌ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າ. 12

2.2.7 ກາຌຽຖໃ ບຌຆຌັໄ ກາຌຘກຶ ຘາຖະນທໃ າຄຂຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 3 ນາ ຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາ ຎ຋ີ ີ 1 1) ຃ທາຓໝາງ຃ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ຂບຄກາຌຽຖໃ ບຌຆຌັໄ ປຼຌ ກາຌຽຖໃ ບຌຆຌັໄ ກາຌຘກຶ ຘາຖະນທໃ າຄຂຌັໄ ບະຌຍຸ າຌຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 3 ນາຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ຾ຓໃ ຌແຖງະ຋ໃ ຓີ ີ ຃ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ຋ໃ ຘີ ຸຈຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ແຖງະຽຆໃ ບຓຉໃ ກ່ າຌຘກຶ ຘາຖະຈຍັ ບະຌຍຸ າຌຘກຶ ຘາຖະຈຍັ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາ, ຑາກຘໃ ທຌຉໃ າຄໂ ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄ຃ທຌຽບາ຺ ເ຅ເຘໃ ກາຌ຅ຈັ ກາຌປຼຌກາຌຘບຌຂບຄຂຌັໄ ບະຌຍຸ າຌ 3ຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎີ຋ີ 1 ເນຉໄ ໃ ່ຽຌໃ ບຄກຌັ ຉາຓນົກັ ຘູຈຘະຓຈັ ຊະຑາຍຈາໄ ຌກາຌກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓຂບຄຽຈກັ ບະຌຍຸ າຌ ກໃ ບຌຽຂາ຺ໄ ປຼຌເຌ຿ປຄປຼຌຎະຊຓ຺ . 2) ຍຈ຺ ຍາຈ ນຌາໄ ຋ໃ ຂີ ບຄຑາກຘໃ ທຌ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄເຌກາຌຽຖໃ ບຌຆຌັໄ ປຼຌ ກາຌຽຖໃ ບຌຆຌັໄ ກາຌຘກຘາ ຖະນທໃ າຄນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎີ຋ີ 1 ຅ະແຈຍໄ ຌັ ຖຸຏຌ຺ ຘ່າຽຖຈັ ແຈໄ ຌຌັໄ ຃ທຌແຈປໄ ຍັ ກາຌປໃ ທຓຓ຅າກຑາກຘໃ ທຌຉໃ າຄໂ ຽຆໃ ຄິ ຓຍີ ຈ຺ ຍາຈນຌາໄ ຋ໃ ຈີ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ 2.1) ຏູຍໄ ່ຖນິ າຌ຿ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌ຿ປຄປຼຌຎະຊຓ຺ ຏູຍໄ ່ຖນິ າຌ ຿ປຄປຼຌຎະຊຓ຺ ຓຍີ ຈ຺ ຍາຈຘ່າ຃ຌັ ເຌກາຌຽຆໃ ບຓຉໃ ່ຖະນທໃ າຄນົກັ ຘູຈນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ກຍັ ນົກັ ຘູຈຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ຿ຈງຘກຘາ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ນົກັ ຘູຈນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1. ຅ຈັ ນານົກັ ຘູຈຽບກກະຘາຌຈາໄ ຌທຆິ າກາຌຉໃ າຄໂຂບຄນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຎ຋ີ ີ 1 ຽຑໃ ບຽຎຌັ ຃ໃ ູຓເນ຃ໄ ູ ຘບຌເຌ຿ປຄປຼຌແຈຘໄ ກຶ ຘາ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ເນຽໄ ຂາ຺ໄ ເ຅ດໃ າຄ຅ະ຾຅ຄໄ , ຓ຃ີ ທາຓຽຎຌັ ຽບກະຑາຍຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓເຌກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຌັ . 2. ຅ຈັ ຎະຆຸຓ຃ຘູ ບຌນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຃ູຘບຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຎ຋ີ ີ 1 ຽຑໃ ບປໃ ທຓກຌັ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຽຆໃ ບຓ ຉໃ ່ກາຌຘກຘາ ນົກັ ຘູຈນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຎີ຋ີ 1 ຽຆໃ ຌັ : ຘາໄ ຄ຾ຏໃ ຌກາຌຘກຘານົກັ ຘູຈນບໄ ຄ ກຼຓຎະຊຓ຺ ຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ເນຘໄ ບຈ຃ບໄ ຄກຍັ ກໃ ຸຓຽຎາ຺ໄ ນຓາງ 5 - 6 ຎ.ີ 3. ຅ຈັ ກບຄຆຸຓ຃ູຘບຌນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຂຌັໄ ຋ໃ ີ 1 ເນຓໄ ຿ີ ບກາຈ຾ຖກຎໃ ຼຌຍຈ຺ ປຼຌຎະຘຍ຺ ຽຆໃ ຄີ ກຌັ ຾ຖະກຌັ , ຑບໄ ຓ຋ຄັ ຋ບຈຊບຌຍຈ຺ ປຼຌ, ຽຏງີ ຾ຏໃ ຂ່ຓໄ ູຌຂໃ າທຘາຌ຃ທາຓປູເໄ ນຌໃ ໂ ຋ໃ ແີ ຈປໄ ຍັ ຅າກຘູຌບຍ຺ ປຓ຺ , ກາຌແຎ຋ຌັ ຘະຌະຘກຘາ຋າຄຑາງເຌຑາງຌບກ. 4. ຅ຈັ ກາຌຑຍ຺ ຎະຎະຉຍິ ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າທຌັ ຘ່າ຃ຌັ ຂບຄຆາຈຍຸຌຎະຽຑຌປີ ໃ ທຓກຍັ ຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄຽຈກັ ຆຸຓຆຌ຺ ຍາຄ຿ບກາຈ ຽຑໃ ບເນຽໄ ຂາ຺ໄ ເ຅ຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ເຌກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌຂບຄຖກູ ນາົ ຌຉຌ຺ ດໃ າຄຽນຌາະຘຓ຺ 5. ຿ປຄປຼຌຎະຊຓ຺ ຘກກຘາ຋ໃ ຓີ ນີ ບໄ ຄປຼຌຎະຊຓ຺ ຃ທຌ຅ຈັ ເນຓໄ ກີ າຌ຾ຌະຌາ່ ຽຍບໄ ຄຉຌ຺ໄ ເນ຾ໄ ກໃ ຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄຽຈກັ ດໃ າຄ ນຌບໄ ງຘບຄ຃ຄັໄ ຃: ຃ຄັໄ ຋ີ 1: ກໃ ບຌຽຈກັ ຽຂາ຺ໄ ປຼຌນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຃ຄັໄ ຋ີ 2: ກໃ ບຌຽຈກັ ຅ະແຎຽຂາ຺ໄ ປຼຌເຌຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຎີ຋ີ 1 ຽຑໃ ບຶ ເນຽໄ ຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ຖະຍຍ຺ ກາຌຘກຘານບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຘາຎ຋ີ ີ 1 ຑບໄ ຓກຍັ ເນກໄ າຌປໃ ທຓຓ ຆໃ ທງຽນົບຽຈກັ ເຌກາຌຎຍັ ຉທ຺ ຽຂາ຺ໄ ກຍັ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓແນຓໃ ເນຈໄ ຂີ ຌໄ . 2.2) ຃ູຘບຌ຿ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌ ຃ູຘບຌຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 3 ຃ທຌຘກຶ ຘາຘະຓຈັ ຊະຑາຍຈາໄ ຌກາຌກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓຽຈກັ ບະຌຸຍາຌ ( ຘ ຑ ກ ) ຘະຓຈັ ຊະຑາຍຈາໄ ຌກາຌປຼຌຂບຄຽຈກັ ຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ( ຘ ຑ ປ ), ເຌຌຌັໄ ຃ທຌຘາໄ ຄ຃ທາຓ 13

ຽຂາ຺ໄ ເ຅ເນຏໄ ູຎໄ ກ຺ ຃ບຄເຌກາຌຆໃ ທງຽນົບຽຈກັ ເນຎໄ ຍັ ຉທ຺ ເນຓໃ ກໃ ບຌຽຂາ຺ໄ ປຼຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ຈໃ ຄັ ຉໃແ່ ຎຌ:ີໄ  ຽກຍັ ກ່າຖທຍຖທຓຂ່ຓໄ ູຌກໃ ຼທກຍັ ຽຈກັ ຽຎຌັ ຖາງຍຸກ຃ຌ຺ ຿ຈງຌາ່ ເຆໄ \" ຎຓໄ ຉຈິ ຉາຓຑຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ \" ຘໃ ຄ຺ ຉໃ ່ເນ຃ໄ ຘູ ບຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ຘາຓາຈຌາ່ ເຆຂໄ ່ຓໄ ູຌຽນໃ ົາ຺ ຌຌັໄ ຽຑໃ ບ຃ູ຅ະແຈຉໄ ຈິ ຉາຓຎະຘາຌຘຓ຺ ຋ຍ຺ ກຍັ ຃ູຘບຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ກໃ ຼທກຍັ ຏຌ຺ ກາຌປຼຌຂບຄຽຈກັ .  ຆໃ ທງຽນົບຽຈກັ ເຌກາຌຎຍັ ຉທ຺ ເນຽໄ ຂາ຺ໄ ກຍັ ຘະຑາຍກາຌປຼຌເຌຂຌັໄ ຉໃ ່ແຎ.  ຅ຈັ ເນຽໄ ຈກັ ຓ຿ີ ບກາຈແຈປໄ ູ຅ໄ ກັ ຘະນຌຈິ ຘະນຌຓ຺ ກຍັ ຃ູຘບຌ, ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓຍຌັ ງາກາຈ.  ຂບຄນບໄ ຄປຼຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1.  ຘຌ຺ ຋ະຌາ຾ຌະຌາ່ ເນຽໄ ຈກັ ປູກໄ ໃ ຼທກຍັ ຎະຘຍ຺ ກາຌເຌກາຌປຼຌ.  ດຼໄ ຓດາຓກາຌຘບຌເຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ຽຑໃ ບຘາໄ ຄເນຽໄ ຈກັ ຘຌ຺ ເ຅ປກັ ກາຌປຼຌເຌຆຌັໄ ຉໃ ່ແຎ. 2.3) ຃ູຘບຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1. ຃ຘູ ບຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ຃ທຌຘກຶ ຘາຘະຓຈັ ຊະຑາຍຈາໄ ຌກາຌປຼຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎີ຋ີ 1 ( ຘ ຑ ປ ), ຘະຓຈັ ຊະຑາຍຈາໄ ຌກາຌກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓຂບຄຽຈກັ ບະຌຍຸ າຌຘກຶ ຘາຎີ຋ີ 3 ( ຘ ຑ ກ ) ຽຑໃ ບເຆຽໄ ຎຌັ ຂ່ຓໄ ູຌເຌ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌປຼຌປູເໄ ນຓໄ ຃ີ ທາຓຉໃ ່ຽຌໃ ບຄເຌກາຌປຼຌ-ກາຌຘບຌຖະນທໃ າຄ ນບໄ ຄບະຌຸຍາຌ 3ຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ຈໃ ຄັ ຖາງຖະບຼຈຉໃ ແ່ ຎຌ:ີໄ  ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າເນຽໄ ຈກັ , ຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄຓ຿ີ ບກາຈແຈຘໄ າໄ ຄ຃ທາຓ຃ຸຌໄ ຽ຃ງີ ກຍັ ຃ູຘບຌນບໄ ຄປຼຌຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎີ຋ີ 1 ກໃ ບຌຽຎຈີ ຘກ຺ ປຼຌ.  ຅ຈັ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓນບໄ ຄປຼຌ, ເນຓໄ ຓີ ຸຓປຼຌປູຑໄ າງເຌຌບກນບໄ ຄປຼຌຽຑໃ ບຆໃ ທງເນຽໄ ຈກັ ຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ແຈຎໄ ຍັ ຉທ຺ ເຌກາຌປຼຌປູ຅ໄ າກກາຌຎະຉຍິ ຈັ ຉທ຺ ຅ຄິ .  ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກາ່ ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ກຍັ ຽຈກັ ບະຌຍຸ າຌຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 3 ແຈຓໄ ີ  ຘໃ ທຌປໃ ທຓເຌກາຌຎະຉຍິ ຈັ ຖະຍຼຍຂ່ຉໄ ກ຺ ຖຄ຺ ປໃ ທຓກຌັ ກໃ ຼທກຍັ ກາຌຎະຉຍິ ຈັ ຉຌ຺ ເຌ  ຿ປຄປຼຌ຃ບຍ຃ທ຺ .  ຽຏີງ຾ຏໃ ຂ່ຓໄ ູຌ-ຂໃ າທຘາຌຏຌ຺ ກາຌປຼຌ, ກາຌຽ຃ໃ ບຌແນທກຈິ ຅ະກ່າ, ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຋ໃ ຈີ ຖີ ະນທໃ າຄຽຈກັ ກຍັ ຃ູ, ຿ປຄປຼຌກຍັ ຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄ ເນຘໄ ະຓາ຃ຓ຺ ຑໃ ຾່ ຓໃ ຌກັ ປຼຌບ່າຌາຈກາຌຎກ຺ ຃ບຄແຈປໄ ຍັ ປູ ໄ ຽຑໃ ບຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓເຌ ກາຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ທຼກຄາຌກາຌຘກຶ ຘາຂຌັໄ ຑຌໄ ຊາຌເນຓໄ ຃ີ ຸຌຌະຑາຍ. 2.4) ຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄບ່າຌາຈກາຌຎກ຺ ຃ບຄ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ  ຽຑໃ ບຍຌັ ຖຸຏຌ຺ ຘ່າຽຖຈັ ເຌກາຌຎະຉຍິ ຈັ ນົກັ ຘູຈຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄບ່າຌາຈກາຌຎກ຺ ຃ບຄ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ ຃ທຌຎະຉຍິ ຈັ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ  ເນກໄ າຌປໃ ທຓຓກຍັ ຃ູຘບຌ຿ປຄປຼຌຽຆໃ ຌັ : ຆໃ ທງກະຉຸກຆຸກງູຘໄ ໃ ຄ຺ ຖູກແຎ຿ປຄປຼຌຎກ຺ ກະຉ.ິ  ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກາ່ ເນຽໄ ຈກັ ຘາຓາຈຎຍັ ຉທ຺ ຽຂາ຺ໄ ກຍັ ຃ູ, ໝໃ ຽູ ຑໃ ບຌຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓຂບຄ຿ປຄປຼຌ.  ຽຂາ຺ໄ ເ຅຃ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຃ທາຓ຅າ່ ຽຎຌັ ຂບຄກາຌປຼຌປູຉໄ າຓຑຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ ເຌແທບາງຸ 3 ນາ 6 ຎ,ີ ຆໃ ທງຽນບົ ຽຈກັ ເຌກາຌປຼຌຉຈິ ຉາຓຏຌ຺ ກາຌປຼຌຽຎຌັ ຎກ຺ ກະຉ.ິ 14

 ຽຂາ຺ໄ ເ຅ຉບຍຘະນຌບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄຽຈກັ ຋າຄຈາໄ ຌ຃ທາຓປກັ , ຃ທາຓຽບາ຺ ເ຅ເຘໃ ຽຍໃ ຄິ ຾ງຄຖຼໄ ຄຈູ, ຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ , ຎກ຺ ຎບໄ ຄກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຽຆໃ ຄິ ກຌັ ກຌັ .  ຽຂາ຺ໄ ປໃ ທຓກາຌທາຄ຾ຏຌຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ຋າຄຈາໄ ຌທຈັ ຊຸ, ຾ປຄຄາຌຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າ ຉໃ າຄໂ ຂບຄ຿ປຄປຼຌ. A. ຋ກັ ຘະຌກັ ຘກຶ ຘາ຃ູເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຃ທາຓກາໄ ທນຌາໄ ຂບຄຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີກາຌຘໃ ຘາຌຽປຈັ ເນຽໄ ກີຈກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄເຌຈາໄ ຌຉໃ າຄໂດໃ າຄແທທາ ຿ຈງ ຘະຽຑາະ ຋ຄັ ຈາໄ ຌກາຌ຾ຑຈ, ກາຌກະຽຘຈ, ບຸຘານາກ່າ, ຽຘຈຊະກຈິ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຿ຈງຘະຽຑາະກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄ຋ໃ ຽີ ນຌັ ແຈໄ ດໃ າຄຆຈັ ຽ຅ຌ຅າກ຃ທາຓກາໄ ທນຌາໄ ຂບຄຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດກີ າຌຘໃ ຘາຌ຃ ກາຌ຾ຎຄຎໃ ຼຌຂບຄຘຄັ ຃ຓ຺ ຋ໃ ຎີ ໃ ຼຌ຾ຎຄແຎ ຅າກ ຽຈຓີ ຽຎຌັ . ຘຄັ ຃ຓ຺ ຾ຍຍຖຼຍຄໃາງ ຓທີ ຊິ ຆີ ທີ ຈິ ຋ໃ ຾ີ ຉກຉໃ າຄດໃ າຄຆຈັ ຽ຅ຌຖະນທໃ າຄຆຌ຺ ຌະຍຈ຺ ເຌຽຓບຄ ບຌັ ຽຌໃ ບຄຓາ຅າກ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓຽຘຈຊະກຈິ ຾ຉໃ ຋ຸກທຌັ ຌກີໄ າງຽຎຌັ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຾ນໃ ຄກາຌ຾ຂໃ ຄຂຌັ ຽຌຌັໄ ຃ທາຓຘະຈທກຘະຍາງ ຓກີ າຌ ປຍັ ຂ່ຓໄ ູຌຂໃ າທຘາຌ຅າກນົາງນົາງຆໃ ບຄ຋າຄຓກີ າຌຘໃ ຄ຺ ຉໃ ່຾ຍໃ ຄຎຌັ ຂ່ຓໄ ູຌກຌັ ຏໃ າຌຆໃ ບຄ຋າຄ຋ໃ ນີ ົາກນົາງ ຅ຌ຺ ກາງຽຎຌັ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຌງິ ຓ຺ ຂ່ຓໄ ູຌຘໃ ຄິ ຽນໃ າົ຺ ຌຽີໄ ປຈັ ເນ຃ໄ ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄຖະນທໃ າຄຆຌ຺ ຖະຍຈ຺ ຉທ຺ ຽຓບຄຌບໄ ງຖຄ຺ ຽຆໃ ຄິ ນຌາໄ ຅ະຽຎຌັ ຏຌ຺ ຈກີ ຍັ ຓາຘໃ ຄ຺ ຏຌ຺ ຋າຄຖຍ຺ ຉໃ ຘ່ ຄັ ຃ຓ຺ ຂບຄຎະຽ຋ຈ຿ຈງຖທຓ. ທຈັ ຋ະຌະ຋່າຂບຄ຃ຌ຺ ຎໃ ຼຌ຅າກກາຌຈ່າຖຄ຺ ຆທີ ຈິ ຾ຍຍຽຈີຓຽຌຌັໄ ກາຌຌ່າຘະຽນຌຘີ າໄ ຄຂ່ຓໄ ູຌຂໃ າທຘາຌຽຑໃ ບ ຾ຍໃ ຄຎຌັ ກຌັ ຏໃ າຌ຿ຖກບບຌຖາງ຋ຄັ ຽຒຈຍຸກ (Facebook ) ຖາງ ( Line) ບຌິ ຘະຉາ຾ກຓ(Instagram ) ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຽປຈັ ເນຘໄ ຄັ ຃ຓ຺ ຓ຃ີ ທາຓຘ່າ຃ຌັ ກຍັ ຃ຌ຺ ນົາງກທໃ າຘຄັ ຃ຓ຺ ຋ໃ ີ຾຋຅ໄ ຄິ ຃ຌ຺ ຘໃ ທຌເນງໃ ດຈຶ ຉຈິ ຉາຓຂ່ຓໄ ູຌ຋າຄບບຌແຖ ນົາງ ກທໃ າ຅ະຽຘງຽທຖາຓາຌໃ ຄັ ບໃ າຌນຌຄັ ຘ ຘຌ຺ ເ຅ຒຄັ ຃ທາຓປູຽໄ ຖບກເຆຂໄ ່ຓໄ ູຌ຋ໃ ຓີ ຃ີ ຌ຺ ບໃ ຌທຽິ ຃າະ, ຘຄັ ຽ຃າະຓາເນໄ ຾ຖທໄ ນົາງກທໃ າກາຌຓາຌໃ ຄັ ທຽິ ຃າະ, ຘຄັ ຽ຃າະຽບຄ ຽຆໃ ຄິ ຂ່ຓໄ ູຌຽນໃ ົາ຺ ຌຓີໄ ຋ີ ຄັ ຊກຏຈິ ທຈັ ຋ະຌະ຋່າ຾ຍໃ ຄຎຌັ ຂ່ຓໄ ູຌຏໃ າຌ຋າຄ ບບຌຖາງເຌປູຍ຾ຍຍຉໃ າຄໂ ຽປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ກາຌ຾ຖກຎໃ ຼຌຂ່ຓໄ ູຌຂໃ າທຘາຌນົາກນົາງ ຿ຈງຍໃ ່ຓກີ າຌ຃ຈິ ແຉໃ ຉບຄກໃ ຌັ ກໃ ບຄຂຓ່ໄ ູຌຌຌັໄ ກໃ ບຌຌາ່ ແຎເຆຽໄ ປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ບຌັ ຉະຖາງຽກຈີ ຏຌ຺ ກະ຋ຍ຺ ບຌັ ປາໄ ງ຾ປຄຉໃ ່ຘຄັ ຃ຓ຺ ຏູ຃ໄ ຌ຺ ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄ ຉາຓ ຓາ. ຅າກທຈັ ຋ະຌະ຋າ່ ຋ໃ ຎີ ໃ ຼຌ຾ຎຄແຎຘໃ ຄ຺ ຏຌ຺ ຉໃ ່ທຈັ ຋ະຌະ຋່າກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌກໃ ່ຎໃ ຼຌແຎຽຆໃ ຌັ ຈຼທກຌັ ຏູ ໄ ປຼຌງຸກເນຓໃ ຍໃ ່ຓກັ ປຼຌເຌນບໄ ຄປຼຌ຋ໃ ຓີ ຃ີ ູ຃ບງຍຄັ ຃ຄັ , ຍໃ ່ຓກັ ທ຋ິ ກີ າຌປຼຌ຾ຍຍຽຈຓີ ໂຍໃ ່ຓກັ ຌໃ ຄັ ຒຄັ ຃ູຘບຌຑຼຄ ດໃ າຄຈຼທ ຽຑາະຏູປໄ ຼຌ຃ຈິ ທໃ າຉຌ຺ ຽບຄຘາຓາຈ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ນາ຃ທາຓປູຉໄ ໃ າຄໂແຈຑໄ ຼຄ຾ຉໃ ເຆບໄ ຌິ ຽຉຽີ ຌຈັ ກໃ ່ແຈປໄ ຍັ ຃ທາຓປູ ໄ ນົາກນົາງ ຾ຉໃ ກາຌແຈຂໄ ່ຓໄ ູຌຽນໃ ົາ຺ ຌ຅ີໄ ່າຽຎັຌດໃ າຄງໃ ຄິ ຋ໃ ີຏູປໄ ຼຌຉບໄ ຄທຽິ ຃າະ ຘຄັ ຽ຃າະທໃ າຽຎັຌຂ່ຓໄ ູຌ຋ໃ ຊີ ກຉບໄ ຄຽຎັຌ ຎະ຿ນງຈຉໃ ່ຉຌ຺ ຽບຄດໃ າຄ຾຋຅ໄ ຄິ ຍໃ ່຾ຓໃ ຌ຃ຌ຺ໄ ນາຽປຈັ ກາຌກໃ ບຍຓາເຆ຋ໄ ຌັ ຋ີ ຾ຉໃ ຅າກຘຼຄຘະ຋ບໄ ຌນົາກນົາງ຅າກຏູ ໄ ຘບຌຑຍ຺ ທໃ າຏູປໄ ຼຌເຆທໄ ຋ິ ີກາຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທໄ າກ່ບຍຂ່ຓໄ ູຌ຅າກບຌິ ຽຉີຽຌຈັ ຓາ຅ຈັ ຽປຈັ ຖາງຄາຌຘໃ ຄ຺ ຏູປໄ ຼຌເຆຽໄ ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີ ຽຑໃ ບ຃ທາຓຍຌັ ຽ຋ຄິ ນາົ ງກທໃ າກາຌປຼຌປູຽໄ ຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຅າກກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄຍຌັ ນາຉໃ າຄໂ ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຓາ຅າກ຃ທາຓຎໃ ຼຌ຾ຎຄ ຂບຄຽ຋ັກ຿ຌ຿ຖດີກາຌຘໃ ຘາຌຽປຈັ ເນຌໄ ັກຘຶກຘານັຌຓາເນ຃ໄ ທາຓຘຌ຺ ເ຅ແຈກໄ ່າຌຈ຺ ຋ກັ ຘະຂບຄຏູປໄ ຼຌເຌງຸ ກ ຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຋ໃ ຽີ ຉຓັ ແຎຈທໄ ງຂຓ່ໄ ູຌຂໃ າທຘາຌ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 15

຋ກັ ຘະກາຌ຃ິຈທິ຅າຖະງາຌ ( Critical Thinking ) ຏູປໄ ຼຌຘາຓາຈ຃ຈິ ທຽິ ຃າະ ຘຄັ ຽ຃າະ ຂ່ຓໄ ູຌ ຂໃ າທຘາຌຉໃ າຄໂ ຘາຓາຈຎະຽຓຌີ ຏຌ຺ ຎະງຸກເຆຂໄ ຓ່ໄ ຌູ ຂໃ າທຘາຌ຃ທາຓປູຉໄ ໃ າຄໂແຈດໄ ໃ າຄຓຽີ ນຈຓຏີ ຌ຺ . ຋ກັ ຘະກາຌຽປຈັ ທຼກປໃ ທຓກຌັ (Collaboration Skill ) ຏູປໄ ຼຌຘາຓາຈຽປຈັ ທຼກປໃ ທຓກຍັ ຏູບໄ ໃ ຌແຈດໄ ໃ າຄ ຓີ ຃ທາຓຘຸກ ຓ຃ີ ທາຓຽຎຌັ ຏູຌໄ າ່ ຽຎຌັ ຏູຉໄ າຓ ຘາຓາຈຘະ຾ຈຄ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນຌັ ງບຓປຍັ ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນຌັ ຂບຄຏູບໄ ໃ ຌແຈໄ ດໃ າຄຽນຓາະຘຓ຺ ຽປຈັ ເນທໄ ຼກຄາຌຘໃ ທຌຖທຓຎະຘຍ຺ ຃ທາຓຘ່າຽຖຈັ ຍຌັ ຖຸຽຎາ຺ໄ ນຌາງ຋ໃ ກີ ່າຌຈ຺ ແຈດໄ ໃ າຄຆຈັ ຽ຅ຌ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ ແຈໄ ຄໃາງ. ຋ກັ ຘະກາຌຘໃ ຘາຌ (Communication Skill ) ຏູປໄ ຼຌຘາຓາຈຘໃ ຘາຌກຍັ ຽຑໃ ບຌ ຃ູຏູຘໄ ບຌຍຸກ຃ຌ຺ ບໃ ຌໂ ເຌກາຌຽປຈັ ທຼກປໃ ທຓກຌັ ກາຌຘໃ ຘາຌຽຑໃ ບ຾ຖກຎໃ ຼຌຂ່ຓໄ ູຌ຃ທາຓປູ ໄ ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນຌັ ຖະນທໃ າຄກຌັ ແຈໄ ຖທຓຽຊຄິ ຘາຓາຈບະ຋ຍິ າງຌາ່ ຘະຽນຌຂີ ່ຓໄ ຌູ ຂໃ າທຘາຌເນຏໄ ູບໄ ໃ ຌປູ ໄ ຿ຈງເຆຑໄ າຘາຊກຉບໄ ຄຘໃ ຘາຌແຈດໄ ໃ າຄຆຈັ ຽ຅ຌ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ຄໃາງ. ຋ກັ ຘະ຃ທາຓ຃ຈິ ຘາໄ ຄຘຌັ ( Creative Thinking ) ຏູປໄ ຼຌເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຉບໄ ຄຓ຃ີ ທາຓ຃ຈິ ຘາໄ ຄຘຌັ ເຌກາຌຽປຈັ ທຼກ, ເຌກາຌປຼຌປູ,ໄ ກາຌຎະງຸກ຃ທາຓປແູ ໄ ຎເຆດໄ ໃ າຄຘາໄ ຄຘຌັ ຖທຓຽຊຄິ ຘາຓາຈຘາໄ ຄຘຌັ ຃ທາຓປູເໄ ນຓໃ ຘໃ ຄິ ຋ໃ ີ ຎະຈຈິ ຽ຋ກັ ຌກິ , ທ຋ິ ກີ າຌຂະຍທຌກາຌຉໃ າຄໂ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຎະ຿ນງຈຉໃ ່ຉຌ຺ ຌຽບຄຘຄັ ຃ຓ຺ ແຈ.ໄ ຋ກັ ຘະ຋າຄຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີ (Digtal Skill ) ຏູປໄ ຼຌເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຉບໄ ຄຓ຃ີ ທາຓປູກໄ ໃ ຼທກຍັ ກາຌເຆໄ ຽ຋ກັ ຿ຌ ຿ຖດຽີ ຑໃ ບ຃ຌ຺ໄ ຃ທໄ າ, ກາຌປຼຌປູ,ໄ ກາຌ຾ຖກຎໃ ຼຌກາຌ຾ຍໃ ຄຎຌັ ຃ທາຓປູປໄ ໃ ທຓກຍັ ຏູບໄ ໃ ຌແຈດໄ ໃ າຄຊກຉບໄ ຄຽນຓາະ ຘຓ຺ ຘາຓາຈ຃ຈັ ຽຖບກຂ່ຓໄ ຌູ ທຽິ ຃າະ,ຘຄັ ຽ຃າະ, ຎະຽຓຌີ ຂ່ຓໄ ູຌແຈດໄ ໃ າຄຽນຓາະຘຓ຺ ຘາຓາຈ຾ກຍໄ ຌັ ນາກໃ ຼທກຍັ ກາຌເຆໄ ຽ຋ກັ ຿ຌ ຿ຖດີ ຓ຅ີ ະຖງິ າ຋ໃ າ຋າຄຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດຍີ ໃ ່ຽປຈັ ຏຈິ ກຈ຺ ນຌາງກໃ ຼທກຍັ ກາຌເຆຽໄ ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດກີ າຌຘໃ ຘາຌ. ຋ກັ ຘະ຋າຄບາຆີຍກາຌເຆຆໄ ີທຈິ ( Creative Skill & Life Skill ) ແຈ຾ໄ ກໃ ກາຌປູ຅ໄ ກັ ກາຌຎຍັ ຉທ຺ ຽຑໃ ບ ປຍັ ກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄ຋ຄັ ຍຈ຺ ຍາຈນຌາໄ ຋ໃ ,ີ ຍ່ຖຍິ ຈ຺ , ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓຘະຊາຌະກາຌ຋ໃ ແີ ຈປໄ ຍັ ຓ຃ີ ທາດຈຶ ຐໃຸ ຌເຌກາຌ ຽປຈັ ທຼກຄາຌກາຌຈາ່ ຖຄ຺ ຆທີ ຈິ ຓ຃ີ ທາຓ຃ຈິ ຖຽິ ຖໃ ຓີ ຘາໄ ຄຘຌັ ຽຎຌັ ຏູຌໄ ່າຓ຃ີ ທາຓຽຎຌັ ຉຌ຺ ຽບຄ຋ໃ ຓີ ຘີ ກັ ກາງງະຑາຍ຃ທາຓ ຘາຓາຈນົາກນາົ ງ ຘາຓາຈຽປຈັ ທຼກຄາຌແຈນໄ າົ ງນຌາໄ ຋ໃ ຅ີ ຈັ ຘຌັ ຾ຍໃ ຄຽທຖາແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ຖະນທໃ າຄກາຌຽປຈັ ທຼກຄາຌກາຌເຆຆໄ ທີ ຈິ ຖທຓຽຊຄິ ຘາຓາຈ຅ຈັ ກາຌກຍັ ຍຌັ ນາຉໃ າຄໂ ເຌ຋ໃ ຽີ ປຈັ ທຼກຄາຌ ເຌກາຌເຆຆໄ ີທຈິ ແຈດໄ ໃ າຄຓຽີ ນຈຓີຏ຺ຌຽປຈັ ທຼກປໃ ທຓກັຍຏູບໄ ໃ ຌແຈດໄ ໃ າຄຓີຎະຘຈິ ຋ຑິ າຍ ຓີຑາທະຏູຌໄ ່າ ຓ຃ີ ທາຓ ປຍັ ຏຈິ ຆບຍຎະຑຈຶ ຎະຉຍິ ຈັ ຉຌ຺ ດໃ ູເຌຘຌິ ຋່າ ຅າຖະງາ ດຈຶ ຊ຅ຌັ ງາຍຌັ ເຌທຆິ າຆຍິ ຂບຄຉຌ຺ ດໃ າຄຽຂຓັໄ ຄທຈ. ຏູປໄ ຼຌເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຃ທຌຓຈີ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1) ຓ຃ີ ຸຌຌະ຋່າກຍັ ເ຅ຽຎຌັ ຃ຌ຺ ຈຓີ ຌີ າ່ໄ ເ຅ຽບບໄ ຽຒບໄ ຽຑໃ ບ຾ຑໃ . 2) ຽຎຌັ ຏູຓໄ ຌີ ແິ ຘແຐໃ ປແູ ໄ ຐໃ ປຼຌ ຓ຃ີ ທາຓຑາກຑຼຌຑະງາງາຓ຋ໃ ຅ີ ະຘະ຾ນທຄນາ຃ທາຓປູເໄ ນຽໄ ຊີຄຘຸຈຂບຍ ຃ທາຓ - ປູ຋ໄ ໃ ຘີ າຓາຈຽຂາ຺ໄ ຽຊຄິ ແຈ.ໄ 3) ຘາຓາຈເຆຑໄ າຘາຖາທຑາຘາຉໃ າຄຎະຽ຋ຈດໃ າຄຌບໄ ງ 2 ຑາຘາແຈດໄ ໃ າຄຆໃ ຼທຆາຌ. 4) ຓຑີ ຌໄ ຊາຌ຋ກັ ຘະກາຌ຃່າຌທຌ຋ໃ ຈີ ຓີ ຃ີ ທາຓຆ່າຌາຌເຌກາຌເຆ຃ໄ ບຓຑທິ ຽຉບີໄ ຸຎະກບຌ ຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດຂີ ່ຓໄ ູຌ ຂໃ າທຘາຌ. 5) ຘາຓາຈນົຌິໄ ຈຌ຺ ຉ,ີ ກຖິ າຽຎຌັ ດໃ າຄນຌບໄ ງ 1 ຆະຌຈິ . 16

6) ຘາຓາຈ຅ຈັ ກາຌຈາໄ ຌບາຖຓ຺ - ຅ຈິ ເ຅ຓທີ ຋ິ ຃ີ ຈິ ຉາຓນກົັ ຽຘຈຊະກຈິ ຑ່ຑຼຄກາຌຑຈັ ຋ະຌາດໃ າຄດຌດຄ຺ . 7) ຑບໄ ຓປຍັ ຓກຍັ ຍຌັ ນາຘາຓາຈຽຖບກທ຋ິ ຾ີ ກຍໄ ຌັ ນາແຈດໄ ໃ າຄຽນຓາະຘຓ຺ , ຃ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ຋ກັ ຘະຏູປໄ ຼຌ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ເຌຘັຈຉະທຈັ ຋ີ 21 ຃ 3R8C. 3R຃: Reading ບໃ າຌບບກ, (w ORiting ຂຼຌແຈ,ໄ (AORithmatic ຓ຋ີ ກັ ຘະເຌກາຌ຃າ່ ຌທຌ. 8C຃: • Critical Thinking and Problem Solving: ຓ຋ີ ກັ ຘະເຌກາຌ຃ຈິ ທຽິ ຃າະ, ກາຌ຃ຈິ ດໃ າຄຓທີ ຅ິ າຖະງາຌ຾ກ ໄ ແຂຍຌັ ນາ. • Creativity and Innovation: ຃ຈິ ດໃ າຄຘາໄ ຄຘຌັ , ຃ຈິ ຋າຄຈາໄ ຌທຈັ ຉະກາ່ . • Collaboration Teamwork and leadership: ຃ທາຓປໃ ທຓຓ, ກາຌຽປຈັ ທຼກຽຎຌັ ຋ຓີ ຑາທະຏູຌໄ າ່ . • Communication Information and Media Literacy: ຋ກັ ຘະເຌກາຌຘໃ ຘາຌກາຌປູຽໄ ຋ໃ າ຺ ຋ຌັ ຘໃ . • Cross-cultural Understanding: ຃ທາຓຓຽຂາ຺ໄ ເ຅຃ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄ຋າຄທຈັ ຋ະຌະ຋່າ ຂະຍທຌກາຌ຃ຈິ ຂາໄ ຓທຈັ ຋ະຌະ຋າ່ . • Computing and ICT Literacy: ຋ກັ ຘະກາຌເຆ຃ໄ ບຓຑທິ ຽຉກີໄ າຌປູຽໄ ຋ໃ າ຺ ຋ຌັ ຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີ ຽຆໃ ຄິ ຽງາ຺ ທະຆຌ຺ ເຌ ງຸກຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈຈາໄ ຌ຃ບຓຑທິ ຽຉຽີໄ ຋ກັ ຿ຌ຿ຖຆດີ ໃ າຄນົທຄນົາງ ນົຽຎຌັ Native Digital ຘໃ ທຌ຃ຌ຺ ຖຸຌໄ ຽກໃ າ຺ ນົ ຏູຘໄ ູຄບາງຸຎຼຍຽນຌບຽຎຌັ Immigrant Digital ຾ຉໃ ຽປາ຺ ຉບໄ ຄຍໃ ່ບາງ຋ໃ ຅ີ ະປຼຌປູຽໄ ຊຄີ ທໃ າ ຅ະຘູຄບາງຸ຾ຖທໄ ກໃ ່ ຉາຓ. • Career and Learning Skills: ຋ກັ ຘະ຋າຄບາຆຍີ ກາຌປຼຌປູCໄ ompassion: ຓ຃ີ ຸຌຌະ຋່າ ຓຽີ ຓຈຉາ ກະຖຸຌາ ຓຖີ ະຍຼຍທແິ ຌ ຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຑຌໄ ຊາຌຘ່າ຃ຌັ ຂບຄ ຋ກັ ຘະຂຌັໄ ຉຌ຺ໄ ຋ຄັ ນຓຈ຺ ຽຎຌັ ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ີ ຌກັ ປຼຌ, ຌກັ ຘກຶ ຘາ຅າ່ ຽຎຌັ ຉບໄ ຄຓ.ີ ກຈິ ຅ະກາ່ ກາຌຐກຶ ຾ບຍກາຌຆຄ຺ ຉທ຺ ຽ຋ໃ ຄິ ຾ຎຌໄ ຓາໄ 17

ກຈິ ຅ະກາ່ ຘາໄ ຄຘຌັ ກຈິ ຅ະກາ່ ກາຌປຼຌຑາຘາຉໃ າຄຎະຽ຋ຈ ກຈິ ຅ະກາ່ ກາຌປຼຌກໃ ຼທກຍັ ຃ະຌຈິ ຘາຈ 18

ຽ຃ໃ ບຄນຌົິໄ ຘ່າຑຈັ ກຈິ ຅ະກາ່ ກາຌຐກຶ ຾ບຍ B. ຋ກັ ຘະ຋ໃ ຃ີ ູ຃ທຌຓເີ ຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຃ູເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21຃ຈິ ຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຽນຌັ ຃ຈິ ຘຈັ ຉະທຈັ ຋່າບຈິ ຾ນໃ ຄບຈິ ຘະນົະທຈັ ຋ີ 3 ຿ຈງຽຖໃ ຓີ ຾ຉໃ ທຌັ ຋ີ 1 ຓຄັ ກບຌ ຎີ 2001 ຅ຌ຺ ແຎຽຊຄີ ທຌັ ຋ີ 31 ຋ຌັ ທາ ຎີ 2100 ຽຆໃ ຄິ 1 ເຌ 5 ຘະນະທຈັ ຋ີ 3 ຋ໃ ຑີ ທກຽປາ຺ ກາໄ ທ ຖໃ ທຄຽຂາ຺ໄ ຓາຌຌັໄ ຅ະຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າຽກຈີ ກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄຂຌໄ ນົາງຉໃ ນ່ ົາງດໃ າຄ຋ໃ ຘີ ໃ ຄ຺ ຏຌ຺ ຉໃ ່ຆທີ ຈິ ຂບຄ຃ຌ຺ ຽປາ຺ ດໃ າຄນົທຄນາົ ງ. ຅າກຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 20 ຘໃ ູຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ກາຌຎໃ ຼຌ຋ໃ ຽີ ນຌັ ແຈຆໄ ຈັ ຽ຅ຌ຃຃ທາຓກາໄ ທນຌາໄ ຈາໄ ຌຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີ ຋ໃ ີ ຽປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ຽ຃ບຂໃ າງ຿຋ຖະ຃ຓ຺ ຈີ຅ຉິ ບໄ ຌ຋ໃ ຽີ ຆໃ ບຓ຿ງຄ຿ຖກເຌ຾ຉໃ ຖະຘໃ ທຌຽຂາ຺ໄ ກຌັ ຘາຓາຈ຾ຖກຎໃ ຼຌຂ່ຓໄ ູຌ ຂໃ າທຘາຌແຈດໄ ໃ າຄຄໃາງຈາງ ຿ຈງຏໃ າຌບຸຎະກບຌບຽີ ຖກັ ຿຋ຕຌກິ ຉໃ າຄໂ຋ໃ ຓີ ກີ າຌຑຈັ ຋ະຌາດໃ າຄຉໃ ່ຽຌໃ ບຄຉຄັໄ ຾ຉໃ ຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 20 ຽຆໃ ຌັ : ຃ບຓຑທິ ຽຉ຿ີ ຋ຖະຘຍັ ຽ຃ໃ ບຌ຋ໃ ີ ຽຆໃ ຄິ ຎະ຅ຍຸ ຌັ ບຸຎະກບຌບຽີ ຖກັ ຿຋ຌກິ ຽນໃ ົາ຺ ຌກີໄ ໃແ່ ຈຓໄ ກີ າຌຑຈັ ຋ະຌາດໃ າຄຉໃ ່ ຽຌໃ ບຄກາງຓາຽຎຌັ ຎຈັ ແ຅ຘາ່ ຃ຌັ ຋ໃ ຋ີ ຸກ຃ຌ຺ ຉບໄ ຄຓແີ ທໄ ຽຑໃ ບຉບຍຘະນຌບຄ຃ທາຓກາໄ ທນຌາໄ ກາຌຽຉຍີ ຿ຉຂບຄ຿ຖກ. 19

຿ຖກເຌງຸກຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຊກຽບຌີໄ ບກີ ຆໃ ນຌໃ ຄຶ ທໃ າຽຎຌັ ງກ຺ ຿ຖກາທທິ ຈັ ບຌັ ນຌາງຽຊຄິ ງຸກ຾ນໃ ຄກາຌຘໃ ຘາຌ ແປ ຑຓ຺ ຾ຈຌ ຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ຏຌ຺ ຅າກກາຌຌາ່ ຽ຃ໃ ບຂໃ າງ຿຋ຖະ຃ຓ຺ ຈີ຅ຉິ ບໄ ຌຓາເຆປໄ ໃ ທຓກຍັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຌະທຈັ ຉະກ່າ ທ຋ິ ະງາກາຌຉໃ າຄໂ ຽຆໃ ຄີ ຆໃ ທງເນຽໄ ປາ຺ ຘາຓາຈຈຽປຈັ ຘໃ ຄິ ຉໃ າຄໂແຈດໄ ໃ າຄແທທາຑາງເຌຽທຖາຍໃ ່ຽ຋ໃ າ຺ ຌາ຋ີ ຿ຈງຏໃ າຌຆໃ ບຄ ຋າຄບບຌຖາງ ຽຆໃ ຌັ : ກາຌຽປຈັ ຋ຸຖະກ່າ຋າຄກາຌຽຄຌິ , ກາຌຉຈິ ຉໃ ຎ່ ະຘາຌຄາຌ, ກາຌຎະຆຸຓ຋າຄແກ, ກາຌຘໃ ຄັ ຆຘໄ ຌິ ຃າໄ ບບຌຖາງ ຅າກກາຌຽຉຍີ ຿ຉຌ຅ີໄ ະຽນຌັ ທໃ າ຋ກັ ຘະ຋າຄຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດຌີ ຌັໄ ຊຽຎຌັ ຋ກັ ຘະນຌໃ ຄ຋ໃ ຃ີ ຌ຺ ເຌງຸ ກຌ຅ີໄ ະຉບໄ ຄຓີ ຖທຓແຎຽຊຄິ ຋ກັ ຘະຘ່າ຃ຌັ ຋ໃ ເີ ຆເໄ ຌກາຌຘໃ ຘາຌ ຽຆໃ ຌັ : ຑາຘາຉໃ າຄຎະຽ຋ຈ ກໃ ່ຌຍັ ທໃ າຽຎຌັ ບກີ ຋ກັ ຘະນຌໃ ຄ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຘ່າ ຃ຌັ . ຃ູເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຃ ຃ູເຌງຸກ຿ຖກາທທິ ຈັ ຅ະຉບໄ ຄຓ຃ີ ທາຓປູກໄ ທາໄ ຄແກເຌຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດ຿ີ ຖກຘະແນຓ ເນຓໃ ຽຉຓັ ແຎຈທໄ ງ IT ຃ູຉບໄ ຄຑຈັ ຋ະຌາ຾ຍຍກາໄ ທກະ຿ຈຈ຅ໃ ຄຶ ຅ະ຋ຌັ ຿ຖກງຸກເນຓໃ . ຘະຌຌັໄ , ຌະທຈັ ຉະກ່຅ຄິ ຽຎຌັ ຽ຃ໃ ບຄຓຂບຄ຃ູ ງຸກ຋ໃ ຅ີ ະຉບໄ ຄຑຈັ ຋ະຌາຉຌ຺ ຽບຄເຌຈາໄ ຌຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດ,ີ ທຆິ າກາຌ ຽຑໃ ບຌາ່ ຌະທຈັ ຉະກ່າແຎຑຈັ ຋ະຌາຏູ ໄ ປຼຌເນຓໄ ຃ີ ທາຓປູຽໄ ຂາ຺ໄ ເ຅ເຌຍຈ຺ ປຼຌນາົ ງງໃ ຄິ ຂຌໄ ງຄັ ຊແຈທໄ ໃ າ຃ຽູ ຎຌັ ຏູຑໄ ຈັ ຋ະຌາຉຌ຺ ຽບຄດໃ ູຘະຽນຓ.ີ ຃ູເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຉບໄ ຄຓ຃ີ ທາຓ຃ຈິ ຋ໃ ກີ ທາໄ ຄແກຓກີ າຌເຆຘໄ ໃ ຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີ ເຌກາຌຘບຌ຃ທຌ຃່າຌຄຶ ຽຊຄິ ແທ, ບາງຸຂບຄຏູປໄ ຼຌ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ເຌຘໃ ຋ໃ ຅ີ ະຌາ່ ຓາຊໃ າງ຋ບຈ ຽຆໃ ຌັ : ຒ່ຘ່ານົຍັ ຽຈກັ ບະຌຸຍາຌກໃ ່຃ທຌ຅ະຉບໄ ຄຓຘີ ໃ ຄິ ຋ໃ ີ ຈຄຶ ຈຈູ ຃ທາຓຘຌ຺ ເ຅ ຽຑາະຽຈກັ ຅ະຓຘີ ະຓາ຋ຘິ ຌັໄ ກໃ ່຃ທຌ຅ະຓກີ າຌເຆຑໄ າຍຽ຃ໃ ບຌແນທກາຉຸຌຉໃ າຄໂ ຽຑໃ ບເນຽໄ ຈກັ ຓີ ແນທຑິຍຎະຉຑິ າຌຈີ ຘ່າຖັຍຌກັ ປຼຌຎະຊ຺ຓກໃ ່຃ທຌ຅ະເຆຘໄ ໃ ກາຌປຼຌກາຌຘບຌ຋ໃ ີງາກກທໃ າຽຆໃ ຌັ : ຽກຓ,ເຆໄ ຃ບຓຑທິ ຽຉີຂໄ ຌັໄ ຑຌໄ ຊາຌຌກັ ປຼຓຈັ ຋ະງຓ຺ ຉຌ຺ໄ ກໃ ່ບາຈ຅ະງາກຂຌໄ ຉໃ ຓບກີ ຽຆໃ ຌັ : ຃ທາຓປູຽໄ ຖໃ ບຄຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີ ກາຌ ຘະຓກັ E-mail ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຽຑໃ ບຘໃ ຄ຺ ກຈິ ຅ະກ່າຉໃ າຄໂເນກໄ ຍັ ຃ູ ຘໃ ທຌຌກັ ປຼຌຓຈັ ຋ະງຓ຺ ຎາງກໃ ່຃ທຌ຅ະເຆໄ Power Point ເຌກາຌຘບຌແຈ.ໄ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຃ເູ ຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຉບໄ ຄຓ຃ີ ທາຓປູກໄ ໃ ຼທກຍັ ກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄຂບຄ຿ຖກເຌຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ຽຑໃ ບ຅ະແຈຌໄ າ່ ຃ທາຓປູ ຓໄ າຊໃ າງ຋ບຈເນກໄ ັຍຌກັ ປຼ,ຌກັ ຘຶກຘາເຆຘໄ ໃ ຽ຋ັກ຿ຌ຿ຖດີຉໃ າຄໂ຋ໃ ີ຋ຌັ ຘະແນຓຓາຊໃ າງ຋ບຈເນກໄ ຍັ ຌກັ ປຼຌ ຽຑໃ ບເນຽໄ ກຈີ ຎະ຿ນງຈ຾ກໃ ຏູປໄ ຼຌເນນໄ ົາງ຋ໃ ຘີ ຸຈ. ແຑ຋ຌູ ຘຖີ າຖຈັ ແຈເໄ ນຓໄ ຸຓຓບຄກໃ ຼທກຍັ ຃ູງຸກເນຓໃ ທໃ າ຃ູເຌງຸກຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຅ະຉບໄ ຄຓ຃ີ ຸຌຖກັ ຘະຌະ ຘາ່ ຃ຌັ 7 ຎະກາຌ຃: 1. ຘາໄ ຄຍູຖະຌາກາຌ຃ທາຓປູຉໄ ໃ າຄໂ຋ໃ ຓີ ຓີ າເຆດໄ ໃ າຄຘາໄ ຄຘຌັ ຑຈັ ຋ະຌາ຃ທາຓປູເໄ ນຓໃ ໂ. 2. ຓ຃ີ ທາຓ຃ຈິ ທຽິ ຃າະຘາໄ ຄຘຌັ ຃ູ຅ະຉບໄ ຄຘບຌເນຏໄ ູປໄ ຼຌຓ຋ີ ກັ ຘະຂະຍທຌກາຌ຃ຈິ ຿ຈງຘາຓາຈ຃ຈິ ທຽິ ຃າະເຌ ຽຖໃ ບຄຉໃ າຄໂຓ຃ີ ທາຓ຃ຈິ ຘາໄ ຄຘຌັ ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຎະ຿ນງຈ. 3. ຓທີ ແິ ຘ຋ຈັ ຃ທາຓ຃ຈິ ຽຑໃ ບ຾ຖກຎໃ ຼຌ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນຌັ ກຍັ ຏູປໄ ຼຌ຃ ຃ູຉບໄ ຄຽຎຌັ ຏູຓໄ ທີ ແິ ຘ຋ຈັ ຽຌຌັໄ ຏູປໄ ຼຌຽກຈີ ກາຌ ປຼຌປູ ໄ ຿ຈງຘໃ ຄ຺ ຽຘີຓກາຌປຼຌປູ຾ໄ ຍຍຽຌຌັໄ ຏູປໄ ຼຌຽຎຌັ ຘ່າ຃ຌັ ຽຑໃ ບເນຏໄ ູປໄ ຼຌຽກຈີ ຓ຃ີ ທາຓ຃ຈິ ຈທໄ ງຉຌ຺ ຽບຄຓີ ຿ບກາຈ຾ຖກຎໃ ຼຌ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນຌັ ຖະນທໃ າຄກຌັ . 4. ຃ູຉບໄ ຄປູຽໄ ຂາ຺ໄ ເ຅ຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີເນຓໃ ຓຖີ ກັ ຘະຌະເນຓໃ ໂ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ຆ຾ີໄ ຅ຄຂ່ຈໄ ຂີ ່ຽໄ ຘງເນຏໄ ູປໄ ຼຌແຈປໄ ູ ໄ ຃ູ຅ະຉບໄ ຄເຆໄ ຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດຘີ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ກາຌຘກຶ ຘາເນນໄ ົາກນົາງຘາຓາຈຆເີໄ ນຏໄ ູປໄ ຼຌຽນຌັ ຽຊຄິ ຂ່ຈໄ ຂີ ່ຽໄ ຘງເຌກາຌເຆຽໄ ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີ ຉໃ າຄໂດໃ າຄຽນຓາະຘຓ຺ . 20

5. ຓ຋ີ ກັ ຘະກາຌຘບຌເນຏໄ ູປໄ ຼຌຽຉຍີ ຿ຉຽຉຓັ ຘກັ ກາງງະຑາຍຘາໄ ຄຏຌ຺ ຄາຌເນຓໃ ໂ ຃ູ຅ະຉບໄ ຄຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ກາຌປຼຌປູ ໄ ເນຏໄ ູປໄ ຼຌຉາຓແທເນຏໄ ູປໄ ຼຌຑຈັ ຋ະຌາດໃ າຄຽຉຓັ ຋ໃ ຉີ າຓຘກັ ກາງະຑາຍຂບຄຏູປໄ ຼຌ ຿ຈງຽຌຌັໄ ເນຏໄ ູປໄ ຼຌຎໃ ຼຌ ຅າກຏູປໄ ຍັ ກາງຽຎຌັ ຏູຑໄ ຈັ ຋ະຌາຘາໄ ຄຘຌັ ຘໃ ຄິ ເນຓໃ . 6. ຉບໄ ຄຽຂັຓໄ ຾ຂຄເຌ຅ຌັ ງາຍຌັ , ຃ຸຌຌະ຋່າ຅າຖິງາ຋່າ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ຆກັ ຆທຌເນ຃ໄ ຌ຺ ບໃ ຌໂຽປັຈຽຑໃ ບຘຄັ ຃຺ຓ ຃ູ຅ະ ຉບໄ ຄດຈຶ ນຓຌັໄ ເຌ຅ຌັ ງາຍຌັ ທຆິ າຆຍີ , ປກັ ຘາ຃ຸຌຌະ຋່າ, ຅າຖງິ າ຋່າ ຽຎຌັ ຍຸກ຃ຌ຺ ນຌໃ ຄຶ ເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຋ໃ ຆີ ໃ ທງເນຘໄ າ ຓາຆກີ ເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຌຌັໄ ໂ ຓ຾ີ ຌທ຋າຄເຌກາຌຎະຉຍິ ຈັ ຉໃ ຉ່ ຌ຺ ຽບຄຘຄັ ຃ຓ຺ ຋ໃ ຽີ ນຓາະຘຓ຺ . 7. ຓຍີ ຈ຺ ຍາຈ຋ຄັ ຈາໄ ຌກາຌຘບຌທຆິ າຆຍີ ຑຈັ ຋ະຌ຃ຸຌຌະຑາຍຂບຄ຿ປຄປຼຌເຌທຆິ າຆີຍເຌປໃ ທຓກຍັ ຏູຍໄ ່ຖນິ າຌ ນາົ ງຂຌໄ ຃຅ູ ະຉບໄ ຄຓຍີ ຈ຺ ຍາຈຉໃ ່ກາຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌາຎະຽຓຌີ ຏຌ຺ ກາຌປຼຌປູທໄ ຆິ າຆຍີ ເຌ ຿ປຄປຼຌປໃ ທຓກຍັ ຍຸກ຃ະຖາກບຌ ຏູຍໄ ຖ່ ນິ າຌຆຸຓຆຌ຺ . ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຃ູເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຅ະຉບໄ ຄຓ຃ີ ທາຓປູກໄ ໃ ຼທກຍັ ກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄຂບຄ຿ຖກເຌຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ຽຑໃ ບ຅ະ ແຈຌໄ າ່ ຃ທາຓປູຓໄ າຊໃ າງ຋ບຈເນກໄ ຍັ ຌກັ ປຼຌເຆຘໄ ໃ ຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດຉີ ໃ າຄໂ຋ໃ ຋ີ ຌັ ຘະແນຓຊໃ າງ຋ບຈເນກໄ ຍັ ຌກັ ປຼຌ ຽຑໃ ບ ເນຽໄ ກຈີ ຎະ຿ນງຈ຾ກໃ ຏູປໄ ຼຌເນນໄ າົ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈ. 1 ຍຈ຺ ຍາຈນຌາໄ ຋ໃ ຂີ ບຄ຃ູເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 1) ຽຎຌັ ຏູບໄ ່າຌທງ຃ທາຓຘະຈທກ( Facilitator) 2) ຽຎຌັ ຏູ຾ໄ ຌະ຾ຌທ຋າຄ(Guide coach) 3) ຽຎຌັ ຏູປໄ ໃ ທຓປຼຌ,ປໃ ທຓຘກຶ ຘາ( Co-learner Co-investigator) 1.1 ຍຈ຺ ຍາຈນຌາໄ ຂບຄ຃ູ ຍຈ຺ ຍາຈຂບຄ຃ູງຸກເນຓໃ ຃ກາຌຽປຈັ ນຌາໄ ຋ໃ ີຽຎັຌຏູຆໄ ໃ ທງຽນົບຏູປໄ ຼຌເນຑໄ ຈັ ຋ະຌາຉຌ຺ ຽບຄຽຉຓັ ຘກັ ກາງະ ຑາຍຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຽໄ ກຈີ ກາຌປຼຌປູຉໄ ະນົບຈຆທີ ຈິ ຽຑາະຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດເີ ຌ຋ຸກທຌັ ຌຓີໄ ກີ າຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄແທຖ່າໄ ຘະແນຓ ຏູ຃ໄ ຌ຺ ເຌງຸກເນຓໃ ຅ຄິ ຉບໄ ຄປຼຌປູຘໄ ໃ ຄິ ເນຓໃ ຉະນົບຈຽທຖາ. ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຃ູກໃ ່຃ທຌຎຍັ ຉທ຺ ເນຽໄ ຂາ຺ໄ ກຍັ ຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດ຃ີ ໃ ບງ຾ຌະຌ່າ ຾ຌທ຋າຄກາຌເຆຽໄ ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີ຋ໃ ີຽນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ຽຈກັ ດໃ າຄຽຂາ຺ໄ ເ຅ຑບໄ ຓ຋ໃ ີ຅ະ຋ໃ ຸຓຽ຋ທຆິ າ຃ທາຓປູ ໄ ຈທໄ ງທ຋ິ ກີ າຌ ຘະແນຓເນຓໃ ຉາຓ຋າ່ ຓະຆາຈຂບຄກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄ ຽຊຄິ ດໃ າຄເຈກໃ ່ຉາຓ ຾ຓໃ ຌທໃ າຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດ຅ີ ະຎໃ ຼຌ຾ຎຄດໃ າຄແທທາ. ຃ທາຓຘາຓຈຂບຄ຃ູງຸກເນຓໃ ບາຈ຅ະຍໃ ່ຘາຓາຈຎໃ ຼຌ຾ຎຄ຋ຌັ ກຍັ ຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດແີ ຈໄ ຾ຉໃ ຘໃ ຄິ ຋ໃ ີ຃ູຘາຓາຈ຋ໃ ີ຅ະຍບກ ຌກັ ປຼຌແຈທໄ ໃ າຂ່ຓໄ ູຌເຈຘາຓາຈຌາ່ ແຎຎຍັ ເຆກໄ ຍັ ຆທີ ຈິ ຅ຄິ ຾ຉໃ ຘໃ ຄິ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຋ໃ ຅ີ ະຍໃ ່ຘາຓາຈນາແຈ຅ໄ າກຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີ຃ ຘຌິ ຖະ຋່າ,຃ຸຌຌະ຋່າ, ຋ໃ ຃ີ ູຘບຌຊໃ າງ຋ບຈເນຏໄ ູປໄ ຼຌແຈຽໄ ຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ຘໃ ຄິ ຘ່າ຃ຌັ ຋ໃ ຅ີ ະຊກຑຈັ ຋ະຌາແຎຑບໄ ຓກຍັ ຘະຉິ ຎຌັ ງາແຈໄ ຽຑໃ ບເນ຃ໄ ທາປູ຾ໄ ກໃ ບະຌາ຃ຈ຺ ຂບຄຆາຈດໃ າຊກຉບໄ ຄຘຓ຺ ຍູຌດຌດຄ຺ ຉໃ ່ແຎ ຃ູເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຓີ 6 ບຄ຺ ຎະກບຍ຃: 1) ຃ູຽຎຌັ ຿຃ຘກ຺ 2) ຽຌຌັໄ ຉຄັໄ ຃າ່ ຊາຓ - ຉບຍ຃າ່ ຊາຓ 3) ຍໃ ່ບາງ຋ໃ ຅ີ ະຍບກທໃ າ ( ຍໃ ປ່ ູ)ໄ 4) ຘາໄ ຄ຾ປຄຍຌັ ຈາເ຅ເນຌໄ ກັ ປຼຌ 21

5) ເນໄ Feedback ກຍັ ຌກັ ປຼຌ 6) ຘາໄ ຄຆຸຓຆຌ຺ ຾ນໃ ຄກາຌປຼຌປູ ໄ 1.2 ຋ກັ ຘະຽຈກັ ເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຿ຖກຓກີ າຌຑຈັ ຋ະຌາ຾ຉໃ ບະຈຈິ ຽຊຄິ ຎະ຅ຍຸ ຌັ ຽຎຌັ ຏຌ຺ ຓາ຅າກ຃ທາຓກາໄ ທນຌາໄ ຋າຄຈາໄ ຌ ( Technology )ຌະທຈັ ຉະກາ່ ( Innovation) ຉໃ າຄໂ຋ໃ ຊີ ກຘາໄ ຄຘຌັ ຂຌໄ ຓາດໃ າຄຉໃ ຽ່ ຌໃ ບຄ ຽຆໃ ຄິ ຂະຌະຌຽີໄ ປາ຺ ຋ຸກ຃ຌ຺ ແຈກໄ າໄ ທຽຂາ຺ໄ ຓາຘໃ ູ ຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ດໃ າຄຽຉຓັ ຉທ຺ ຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ງຸກ຋ໃ ີ Digital Technology ຽຂາ຺ໄ ຓາຓຍີ ຈ຺ ຍາຈດໃ າຄນົທຄນົາງກຍັ ຆທີ ຈິ ຂບຄຽປາ຺ ຋ຸກ຃ຌ຺ ຍໃ ່ຽທຌັໄ ຾ຉໃ ຉທ຺ ຽຈກັ ຽບຄ ຘໃ ຄິ ຽນໃ ົາ຺ ຌຓີໄ ຏີ ຌ຺ ຉໃ ່ຽຂາ຺ ເຌ຋ຸກໂ຾ຄໃ ຓຸຓ ຍໃ ່ທໃ າ຅ະຽຎັຌກາຌຆໃ ທງຽຖໃ ບຄ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌເຌກາຌປຼຌປູຉໄ ໃ ່ຘໃ ຄິ ຉໃ າຄໂປບຍຉທ຺ ກາຌຽຑໃ ຓີ ຘກັ ກາງະຑາຍເຌຽຖໃ ບຄຂບຄ຃ທາຓ຃ຈິ ຘາໄ ຄຘຌັ ຽຈກັ ຽຆໃ ິຄຽປ຺າ຅ະຑ຺ຍທໃ າ຋ັກຘະເຌກາຌຆໃ ທງຽນົບຉ຺ທຽບຄຂບຄຽຈັກ ຋ັຄ຅າກນບໄ ຄປຼຌ຅າກຆີທິຈຎະ຅່າທັຌຂບຄ Technology ຌຌັໄ ກໃ ຼທຂບໄ ຄກຍັ ຽປາ຺ ຋ຸກ຃ຌ຺ ດໃ ູຉະນົບຈຽທຖາ. ດໃ າຄເຈກໃ ່ຉາຓນາກ຅ະກໃ າທທໃ າ Technology ຓ຾ີ ຉໃ ຘໃ ຄິ ຋ໃ ຈີ ໂີ ດໃ າຄຈຼທກໃ ່຃ຄ຺ ຅ະຽທາ຺ໄ ແຈຍໄ ໃ ່ຽຉຓັ ຎາກ ຿ຈງ ນາກ ຓຌັ ຊກຌ່າຓາເຆດໄ ໃ າຄຍໃ ່຅່າກຈັ ຾ຖທໄ ຅າກຏຌ຺ ເຌ຾ຄໃ ຈກີ ໃ ່ບາຈ຅ະ຾ຎຎໃ ຼຌກາງຽຎຌັ ຏ຺ຌປາໄ ງຉໃ ່ຏູເໄ ຆໄ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຽຈກັ ໂ ຃ທຌ຅ະຉບໄ ຄຓ຃ີ ທາຓຑບໄ ຓເຌກາຌປຍັ ຓກຍັ Technology ຿ຈງຏູ຋ໄ ໃ ຅ີ ະຘາໄ ຄ຃ທາຓຑບໄ ຓເນກໄ ຍັ ຽຂາ຺ ກໃ ່຃ ຃ຌ຺ ຋ຸກ຃ຌ຺ ຋ໃ ີ ກໃ ຼທຂບໄ ຄຘ່າຑຌັ ກຌັ ຍໃ ່ທໃ າ຅ະຽຎຌັ ຑໃ ່຾ຓໃ ຏູຎໄ ຺ກ຃ບຄ຃ຸຌ຃ູຌຌັໄ ຽບຄ ຃ທາຓຑບໄ ຓຂບຄຽຈກັ ຃ຘໃ ຄິ ເຈ ຽຓໃ ບ ເຈ຋ໃ ຽີ ຈກັ ຅ະຓ຃ີ ທາຓຑບໄ ຓ ຘໃ ຄິ ຽນໃ ົາ຺ ຌຽີໄ ຎຌັ ຃່າຊາຓ຋ໃ ຊີ ກຊາຓກຌັ ນົາງ຅າກຑໃ ່຾ຓໃ ຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄ ຽປາ຺ ບາຈ຅ະຍໃ ່ຘາຓາຈ ກ່າຌຈ຺ ຽຎຌັ ຆໃ ທຄ ຽທຖາຉາງຉທ຺ ແຈທໄ ໃ າຽຓໃ ບເຈຖູກຂບຄຽປາ຺ ຽຊຄິ ຅ະຓ຃ີ ທາຓຑບໄ ຓ຋ໃ ຅ີ ະປຍັ ຓກຍັ ຘໃ ຄິ ຉໃ າຄໂ ຋ໃ ດີ ໃ ູປບຍ ຉທ຺ ຂບຄຽຂາ຺ ຍໃ ່ທໃ າ຅ະຽຎຌັ ຂ່ຓໄ ູຌຂໃ າທຘາຌຘໃ ຄິ ຉໃ າຄໂປບຍຉທ຺ ຾ຓໃ ຌ຾ຉໃ ຅ະປແູ ໄ ຈ຾ໄ ຌທເຈທໃ າຽຓໃ ບເຈ຋ໃ ີຽຂາ຺ ຅ະຓ຃ີ ທາຓ ຑບໄ ຓ຋ໃ ຅ີ ະຘາຓາຈ຅ຈັ ກາຌກຍັ ຆທີ ຈິ ຂບຄຽຂາ຺ ແຈຈໄ ທໄ ງຉຌ຺ ຽບຄ ຾ຉໃ ຘໃ ຄິ ຋ໃ ີຽປາ຺ ຘາຓາຈຽປຈັ ແຈ຃ໄ ກາຌເນ຋ໄ ກັ ຘະ຋ໃ ຅ີ ະ ຽຎຌັ ຉທ຺ ຆໃ ທງເນຖໄ ກູ ຂບຄຽປາ຺ ຓ຃ີ ທາຓຑບໄ ຓ຋ໃ ຅ີ ະຽຉຍີ ຿ຉແຈດໄ ໃ າຄນຌຌັໄ ຃ຄ຺ ຽຂຓັໄ ຾ຂຄຉໃ ແ່ ຎ. ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຋ກັ ຘະ຋ໃ ຽີ ຈກັ ເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ໃ ີ 21 ຋ໃ ຅ີ ະຉບໄ ຄຓຌີ ຌັໄ ຘາຓາຈ຾ຍໃ ຄແຈຽໄ ຎຌັ 2 ກໃ ຸຓເນງໃ ຃: 1. ຋ກັ ຘະ ຈາໄ ຌທຆິ າກາຌຽຍບໄ ຄຉຌ຺ໄ ບາຈຽບຌີໄ ບກີ ດໃ າຄນຌໃ ຄຶ ຃຃ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌ2. ຋ກັ ຘະຈາໄ ຌ຃ທາຓຘາຓາຈຘະຽຑາະຉທ຺ ຿ຈງ ຽຓໃ ບຌາ່ ຽບາ຺ ຃ທາຓປູຉໄ ໃ າຄໂ຋ໃ ຓີ ດີ ໃ ູ຾ຖທໄ ເຌຉທ຺ ຽຈກັ ຓາຎະຘຓ຺ ຎະຘາຌປທຓຽຂາ຺ໄ ຾ຖທໄ ຅ະຽປຈັ ເນຽໄ ຂາ຺ ຏູຌໄ ຌັໄ ຎະຘຍ຺ ຃ທາຓ ຘ່າຽຖຈັ ເຌບາຌາ຃ຈ຺ ແຈງໄ າກ຿ຈງຓຖີ າງຖະບຼຈຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1) ຈາໄ ຌທຆິ າກາຌ. ຽຈກັ ຋ຸກ຃ຌ຺ ຃ທຌ຋ໃ ຅ີ ະຉບໄ ຄຘາຓາຈບໃ າຌບບກ, ຂຼຌແຈ,ໄ ຃ຈິ ຃່າຌທຌແຈໄ ຓ຃ີ ທາຓປູຈໄ າໄ ຌທ຋ິ ະງາຘາຈ, ຓີ ຃ທາຓຘາຓາຈຈາໄ ຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີ ຖທຓຽຊຄິ ຓ຃ີ ທາຓປູກໄ ໃ ຼທກຍັ ກາຌຽຄຌິ , ຋ະຌາ຃າຌ ຘໃ ຄິ ຽນໃ ົາ຺ ຌ຅ີໄ ະຽຎຌັ ຑຌໄ ຊາຌ຋ໃ ຈີ ເີ ຌ ຉທ຺ ຽຈກັ ຽຑໃ ບເນຽໄ ຂາ຺ ຓ຃ີ ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌ຋ໃ ຑີ ຼຄຑ່ຉໃ ່ກາຌປຍັ ຽບາ຺ ຘໃ ຄິ ເນຓໃ ໂ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຆຍັ ຆບໄ ຌນາົ ງຂຌໄ ເຌບາຌາ຃ຈ຺ . 2) ຈາໄ ຌ຃ທາຓ຃ຈິ ຘາໄ ຄຘຌັ ຽຑໃ ບເນຽໄ ຈກັ ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌ຾ຂໃ ຄຂຌັ ກຍັ ຏູບໄ ໃ ຌ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຽຂາ຺ ຃ທຌ຅ະຉບໄ ຄຓຂີ ະຍທຌ຃ຈິ ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຖະຍຍ຺ (Logical Thinking ) ຽປຈັ ເນຘໄ າຓາຈ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາ ແຈດໄ ໃ າຄຽຎຌັ ຂຌັໄ ຽຎຌັ ຉບຌ ຌບກ຅າກຌຌັໄ ຾ຖທໄ ຃ທາຓ ຃ຈິ ຘາໄ ຄຘຌັ ເຌຽຈກັ ກໃ ຽ່ ຎຌັ ຘໃ ຄິ ນຌໃ ຄຶ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຽຌໃ ບຄ຅າກ຅ະຽຎຌັ ຘໃ ທຌຆໃ ທງເນຘໄ າຓາຈຉໃ ່ງບຈ຃ທາຓປູ຋ໄ ໃ ຽີ ຂາ຺ ແຈປໄ ຼຌປູ ໄ 22

ບກີ ຋ຄັ ຽຎຌັ ກາຌຽຑໃ ຓີ ຘກັ ກາງງະຑາຍເຌຉທ຺ ຽຈກັ ບກີ ຈທໄ ງ ດໃ າຄເຈກໃ ່ຉາຓ຋ໃ ຽີ ຂາ຺ ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌ຾ຂໃ ຄຂຌັ ຑບໄ ຓກຍັ ຂະຍທຌກາຌ຃ຈິ ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຖະຍຍ຺ ຃ຈິ ດໃ າຄຘາໄ ຄຘຌັ ຾ຖທໄ ຘໃ ຄິ ນຌໃ ຄຶ ຋ໃ ຂີ າຈຍໃ ່ແຈ຃ໄ ກາຌຘໃ ຘາຌກາຌຓ຃ີ ທາຓປໃ ທຓ ຓເຌກາຌຽປຈັ ທຼກຄາຌກຍັ ຏູບໄ ໃ ຌ ນາກຽຈກັ ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈເຌ຋ຸກໂຈາໄ ຌ຾ຉໃ ຍໃ ່ຘາຓາຈຘໃ ຘາຌຽປຈັ ທຼກປໃ ທຓກຍັ ຏູ ໄ ບໃ ຌແຈໄ ກາຌຓຘີ ກັ ກາງະຑາຍກໃ ຃່ ຄ຺ ຅ະຍໃ ່ຽກຈີ ຂຌໄ ເຌຉທ຺ ຽຈກັ ຃ຌ຺ ຌຌັໄ . ຽຊຄິ ດໃ າຄເຈກໃ ່ຉາຓ ຌບກ຅າກ຋ກັ ຘະ຋ໃ ກີ ໃ າທຂາໄ ຄຽ຋ຄິ ຋ໃ ຽີ ປາ຺ ຋ຸກ຃ຌ຺ ຉບໄ ຄກາຌເນຽໄ ຈກັ ຓ຾ີ ຖທໄ ຘໃ ຄິ ນຌໃ ຄຶ ຋ໃ ຽີ ປາ຺ ຋ຸກ຃ຌ຺ ຋ໃ ດີ ໃ ູບບໄ ຓປບຍ຾ທຈຖບໄ ຓຉທ຺ ຽຈກັ ຃ທຌ຅ະຓບຍເນ຾ໄ ກໃ ຽຈກັ ກໃ ່຃: ຃ຸຌຌະຑາຍຆທີ ຈິ ຋ໃ ຈີ ີ (Quality of Life ) ກາຌຓ຃ີ ຸຌຌະຑາຍຆທີ ຈິ ຋ໃ ຈີ ຅ີ ະຆໃ ທງເນຽໄ ຂາ຺ ປຍັ ຓກຍັ ກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄຂບຄຘໃ ຄິ ຾ທຈຖບໄ ຓແຈຈໄ ີ ຖທຓແຎຽຊຄິ ຓ຃ີ ທາຓ ປູ ໄ ດາກຽນຌັ ຽຆໃ ຄິ ຅ະຌ່າແຎຘໃ ູກາຌຓ຃ີ ທາຓ຃ຈິ ຘາໄ ຄຘຌັ , ຃ທາຓບຈ຺ ຋ຌ຺ , ຃ທາຓຑາກຑຼຌ຃ທາຓຑະງາງາຓ຋ໃ ຈີ ແີ ຈໄ ຽຈກັ ໂ ຅ະຘາຓາຈຎຍັ ຉທ຺ ແຈຈໄ ຑີ ບໄ ຓ຋ຄັ ຓທີ ຸຈ຋ຑິ ະທະ຋າຄຈາໄ ຌ຅ຈິ ເ຅຋ໃ ຈີ ບີ ກີ ຘໃ ຄິ ຽນໃ ົາ຺ ຌຌັໄ ຅ະຆໃ ທງນໃ ່ົນົບຓເນຽໄ ຈກັ ຃ຌ຺ ຌຌັໄ ຽຉຍີ ຿ຉຽຎຌັ ຏູເໄ ນງໃ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ຸຌຌະຑາຍ, ຘກັ ກາງະຑາຍເຌບາຌາ຃ຈ຺ ຉໃ ແ່ ຎ. ຌບກຌ,ີໄ ຽປາ຺ ງຄັ ຓຍີ ຈ຺ ປຼຌ຋ໃ ຘີ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຽໄ ຈກັ ຋ຸກ຃ຌ຺ ແຈປໄ ຼຌປູຘໄ ະ຾ຈຄບບກຽຊຄິ ຃ທາຓ຃ຈິ , ຃ທາຓຘາໄ ຄຘຌັ , ຽທາ຺ໄ ກຌັ ກໃ ຼທກຍັ ຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີຎະ຿ນງຈ ຉໃ າຄໂ ຂບຄຓຌັ ຋ໃ ຓີ ຉີ ໃ ່຿ຖກເຍຌີໄ ຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ຍຈ຺ ປຼຌຌ຅ີໄ ະຆໃ ທງຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຽໄ ຈກັ ແຈກໄ າໄ ຃ຈິ ກາໄ ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓຽນຌັ ກຍັ ຃ູ ຽຑໃ ບຌປໃ ທຓຆຌັໄ ປຼຌ. 3). ກາຌຽຘຓີ ຘາໄ ຄ຋ກັ ຘະຆທີ ຈິ ຋ກັ ຘະຆທີ ຈິ ຋ໃ ຃ີ ທຌຑຈັ ຋ະຌາຽຘຓີ ຘາໄ ຄຂບຄ຃ຌ຺ ເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຃ ຃ທາຓຽຎຌັ ຏູຌໄ າ່ , ຃ທາຓຘາຓາຈ ເຌ ກາຌຎຍັ ຉທ຺ , ກາຌເຆຽໄ ນຈຏຌ຺ , ຃ທາຓປຍັ ຏຈິ ຆບຍຉໃ ່ຉຌ຺ ຽບຄ, ຘຄັ ຃ຓ຺ ເຌຊາຌະຑຌ຺ ຖະຽຓບຄກາຌຽຂາ຺ໄ ຽຊຄິ ຃ຌ຺ ກາຌຽທາ຺ໄ ຅າ, ກາຌຘາໄ ຄ຃ທາຓຘ່າຑຌັ ບຌັ ຈກີ ຍັ ຏູບໄ ໃ ຌ, ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຆຌີ ່າຉຌ຺ ຽບຄ, ຃ທາຓກາໄ ຘໃ ຼຄ, ກາຌ ຅ຈັ ກາຌ ຃ທາຓຆຍັ ຆບໄ ຌ, ກາຌປູ຅ໄ ກັ ຽຑໃ ຓີ ຑູຌຎະຘຈິ ຋ຏິ ຌ຺ ຂບຄຉຌ຺ ຽບຄ, ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຘໃ ຘາຌ຾ຍຍ຿ຉຉໄ ບຍ ຿ຈງ ບຈິ ຘະນົະ, ກາຌຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓເຌຊາຌະຑຌ຺ ຖະຽຓບຄເຌຖະຈຍັ ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ ຿ຖກ. 4). ຾ຌທ຋າຄກາຌຘບຌຽຈກັ ເນຓໄ ຋ີ ກັ ຘະຆທີ ຈິ ເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋2ີ 1 ເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຽຈກັ ຋ຸກ຃ຌ຺ ຅ະຉບໄ ຄຽຂາ຺ໄ ແຎເຌ຿ຖກຈ຅ີ ຉິ ບໄ ຌຽຎຌັ ງກ຺ ຂບຄຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີ. ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຽຈກັ ກໃ ຽ່ ຎຌັ ຃ຌ຺ ນຌໃ ຄ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄເຆຆໄ ທີ ຈິ ດໃ ູກຍັ ຘໃ ຄິ ຽນໃ າົ຺ ຌີໄ ຽຆໃ ຄິ ຍໃ ່ຓຆີ ທີ ຈິ , ຍໃ ປ່ ຍັ ປູ຃ໄ ທາຓປູຘໄ ກຶ ຂບຄຏູເໄ ຈ ຅ຄິ ຽຎຌັ ຏຌ຺ ຽປຈັ ເນຆໄ ທີ ຈິ ຂາໄ ຄນຌາໄ ຌຌັໄ ຽກຈີ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຃ຌ຺ ຈຼທນົາງຂຌໄ ຿ຈງຏູ຃ໄ ຌ຺ ຅ະຂາຈກາຌຘໃ ຘາຌ຾ຍຍຽຆໃ ຄິ ນຌາໄ ຖທຓແຎຽຊຄິ ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຖະນທໃ າຄກຌັ ກໃ ່ນຸົຈຖຄ຺ ຘໃ ຄ຺ ຏຌ຺ ກະ຋ຍ຺ ຉໃ ່ຘະຑາຍ຋າຄ຅ຈິ ( Mental Condition ) ຽປຈັ ເນຓໄ ຃ີ ທາຓ຃ຼຈ຋າຄບາຖຓ຺ ຘູຄນາກຽປາ຺ ດາໄ ຌກຄັ ທຌ຺ ຋ໃ ຅ີ ະຽກີຈຍຌັ ນາຌ຾ຍຍຌກີໄ ຍັ ຽຈກັ ຂບຄຑທກຽປາ຺ ກາຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຋ກັ ຘະຆທີ ຈິ ເນຖໄ ູກ, ນົາຌ ຂບຄຽປາ຺ ຉຄັໄ ຾ຉໃ ຽຂາ຺ ງຄັ ຽງາ຺ ແທນຌາໄ ຅ະຽຎຌັ ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎບໄ ຄກຌັ ຎຌັ ນາຽນໃ ົາ຺ ຌກີໄ ຍັ ຖກູ , ນາົ ຌ ແຈຈໄ .ີ ຃າ່ ທໃ າ຋ກັ ຘະຆທີ ຈິ ຃ນງຄັ ຽຆໃ ຄິ ຽປາ຺ ຍໃ ຅່ າ່ ຽຎຌັ ຉບໄ ຄນາ຃່າຌງິ າຓຂ່ຑຼຄ຾ຉໃ ຽປາ຺ ປູທໄ ໃ າຖູກ, ນົາຌຂບຄຽປາ຺ ຘາຓາຈ ເຆໄ ຆທີ ຈິ ເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ແຈດໄ ໃ າຄຓ຃ີ ທາຓຘຸກຌຌັໄ ຃ຽປາ຺ ປຍັ ແຈ຋ໄ ຌັ ຋ທີ ໃ າຖກູ , ນົາຌຽປາ຺ ຓ຋ີ ກັ ຘະຆທີ ຈິ ຾ຖທໄ ຈໃ ຄັ ຋ໃ ຋ີ ໃ າຌ ຍ່ຈຌິ ຽ຃າ຺ ຌະຆຌິ ຓ຾ີ ຌທ຋າຄກາຌຘບຌຖູກ,ນົາຌ 10 ຂ່ໄ ຽຑໃ ບເນກໄ າຌຘບຌຖູກ, ນົາຌຽຎຌັ ຽຖໃ ບຄຄໃ າງໂ ຋ໃ ຽີ ປາ຺ ຋ຸກ຃ຌ຺ ຘາຓາຈຽປຈັ ແຈຓໄ ຃ີ ຌ: 23

1. ຘບຌຖກູ , ນົາຌ ເນຽໄ ທາ຺ໄ ຅າບໃ ບຌຌບໄ ຓຉໃ ່ຏູບໄ າທຸ຿ຘ ຽຎຌັ ກາຌຘາໄ ຄ຃ທາຓຘ່າຑຌັ ຋ໃ ຈີ ກີ ຍັ ຍຸກ຃ຌ຺ ບໃ ຌແຈຽໄ ຎຌັ ດໃ າຄຈີ ຈໃ ຄັ ຘຸຑາຘຈິ ຋ໃ ທີ ໃ າ: ຽທາ຺ໄ ຈຓີ ຘີ ຾ີ ກໃ ຉທ຺ , ຓ຃ີ ຌ຺ ປກັ ຾ຑຄ. 2. ຘບຌຖູກນາົ ຌເນຽໄ ຂາ຺ໄ ເ຅ເຌ຃ທາຓຉໃ າຄຂບຄຍຸກ຃ຌ຺ ຽຑຈ, ແທ, ຊາຌະ, ຖະຈຍັ ຘະຉຎິ ຌັ ງາ, ກາຌຘກຶ ຘາ, ບາຆຍີ ຽຆໃ ຌັ : ງບຓປຍັ ຽຂາ຺ໄ ເ຅຃ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄ຾ນໃ ຄຍຸກ຃ຌ຺ ຽຑໃ ບຽກຈີ ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ເຌ຃ທາຓປູຘໄ ກຶ ຏູບໄ ໃ ຌ ຾ຖະ ຽນຌັ ບກ຺ ຽນຌັ ເ຅ຏູຈໄ ບໄ ງກທໃ າ. 3. ຘບຌເນປໄ ູ຅ໄ ກັ ບາຖຓ຺ ຃ທຍ຃ຸຓບາຖຓ຺ ຘາຓາຈຘບຌແຈຉໄ ຄັໄ ຾ຉໃ ຖູກງຄັ ຌບໄ ງ ຽຑໃ ບຍໃ ່ເນຉໄ ຈິ ຌເິ ຘຽ຅າ຺ໄ ບາຖຓ຺ ແຎ຅ຌ຺ ເນງໃ ຽຆໃ ຄິ ຅ະຘໃ ຄ຺ ຏຌ຺ ຽຊຄິ ຃ທາຓ຃ຈິ ຃ຼຈ ຿ຈງ຅ະຽກຈີ ກຍັ ຋ຸກ຃ຌ຺ ເຌ຃ບຍ຃ທ຺ ຋ຸກ຃ຌ຺ ຋ໃ ເີ ກຆໄ ຈິ . 4. ຘບຌເນປໄ ູ຅ໄ ກັ ຉຈັ ຘຌິ ເ຅ແຈຈໄ ທໄ ງຉຌ຺ ຽບຄ ຽຖໃ ຓີ ຅າກຽຖໃ ບຄຽຖກັ ໂຌບໄ ງໂ຋ໃ ຖີ ູກກຄັ ທຌ຺ ຉບໄ ຄເນຖໄ ູກຉຈັ ຘຌິ ຋າຄ ຽຖບກຽບຄກໃ ບຌ຾ຖທໄ ຽຂາ຺ ຅ະປຼຌປູ຅ໄ າກຓຌັ ແຈດໄ ໃ າຄຓຎີ ະຘຈິ ຋ຑິ າຍ ນົຄັ ຅າກຌຌັໄ ຽປາ຺ ຅ໃ ຄິ ຃ໃ ບງບະ຋ຍິ າງ ຽຑໃ ບເນໄ ຽຂາ຺ ຽກຈີ ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຉຈັ ຘຌິ ເ຅ກຍັ ຽນຈກາຌບໃ ຌເຌ຃ຄັໄ ຉໃ ່ແຎແຈດໄ ໃ າຄຓຎີ ະຘຍ຺ ກາຌ. 5. ຘບຌເນປໄ ູ຅ໄ າ່ ຾ຌກ,ແ຅຾ໄ ງກ ຽຖໃ ບຄຖາທຉໃ າຄໂ຅າກກາຌປຍັ ປູປໄ ຍັ ຒຄັ ຈທໄ ງຽນຈຏຌ຺ . 6. ຘບຌເນປໄ ູ຅ໄ ກັ ຃ຈິ , ທຽິ ຃າະຄໃາງ຅າກຂໃ າທຘາຌ຋ໃ ຒີ ຄັ ຽນຈກາຌເຌຆທີ ຈິ ຎະ຅າ່ ທຌັ . 7. ຘບຌເນກໄ າໄ ຘະ຾ຈຄບບກເຌ຋າຄ຋ໃ ຊີ ກຉບໄ ຄຉາຓ຃ທາຓຊະຌຈັ ຂບຄຽຂາ຺ . 8. ຘບຌເນເໄ ຆ຃ໄ ່າຂບຍເ຅, ຂ຿່ ຋ຈ, ຘະຍາງຈີ ຃າ່ ຋ຘີ າກຌ຺ ຌງິ ຓ຺ ເຆຽໄ ຓໃ ບຌງຌີ ຈຽີ ຘງເ຅. 9. ຘບຌເນປໄ ູ຅ໄ ກັ ກາຌຘໃ ຘາຌຊກທ຋ິ ກີ ຄ຺ ແຎກຄ຺ ຓາ. 10. ຘບຌເນປໄ ູ຅ໄ ກັ ຖາ່ ຈຍັ ຃ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ເຌຆທີ ຈິ ປູ຅ໄ ກັ ຖຽິ ຖໃ ຓີ ຽປຈັ ຘໃ ຄິ ຉໃ າຄໂດໃ າຄຽຎຌັ ຂຌັໄ ຉບຌ ຽຑໃ ບຓຸຄໄ ຘໃ ູຽຎາ຺ໄ ນຌາງ. ຅ະຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າ 10 ຾ຌທ຋າຄກາຌຘບຌຖກູ , ນົາຌ ເນຓໄ ຃ີ ທາຓຘຸກເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຌຌັໄ ຽກຈີ ຅າກຂະຍທຌກາຌ຃ຈິ ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນຓໄ ກີ າຌຘໃ ຘາຌຽກຈີ ຂຌໄ ຽຎຌັ ຘ່າ຃ຌັ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຽຑໃ ບເນຘໄ ບຈ຃ໃ ບຄກຍັ ກາຌປຼຌປູເໄ ຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຋ໃ ຋ີ ຸກ຃ຌ຺ ຍໃ ່ທໃ າ຅ະດໃ ູ ເຌ຋ໃ ເີ ຈຍຌ຺ ຿ຖກຌກີໄ ໃ ່ຉາຓຘາຓາຈຽຆໃ ບຓຉໃ ່ກຌັ ແຈຈໄ ທໄ ງຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີກາຌຘໃ ຘາຌຉາຓກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄ຾ນໃ ຄ ງຸກ ຃ຘ 2001 - 2100຋ໃ ຿ີ ຖກ຋ຄັໄ ເຍ຾຋ຍຍໃ ຓ່ ປີ ບງຉໃ ່ຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ງຸກຂບຄ຿ຖກ຋ໃ ຍີ ໃ ຓ່ ຑີ ຓ຺ ຾ຈຌ. ບກິ ຘໃ ຄິ ນຌໃ ຄຶ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຍໃ ຾່ ຑຽໄ ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດ຃ີ ຑາຘາຌຌັໄ ຽບຄ ຿ຈງນາກດາກຘໃ ຘາຌກຍັ ຏູ຃ໄ ຌ຺ ຍຌ຺ ຿ຖກກໃ ່຅ະຉບໄ ຄເຆໄ ຑາຘາ ກາຄຓກັ ຽຎຌັ ຑາຘາ຋ີ 2 ປບຄ຅າກຑາຘາ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ ຂບຄ຾ຉໃ ຖະຎຎະຽ຋ຈຌຌັໄ ນຌາງ຃ທາຓທໃ າເຌບາຌາ຃ຈ຺ ຽຈກັ ຃ທຌຓີ ຋ກັ ຘະຑາຘາບຄັ ກຈິ ຋ໃ ຈີ ີ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ນາກຽປາ຺ ເຆ຾ໄ ຌທ຋າຄກາຌຘບຌຖູກນົາຌຈທໄ ງຑາຘາບຄັ ກຈິ ກໃ ່຅ະງໃ ຄິ ຽປຈັ ເນໄ ຖູກນາົ ຌຓີ ຃ທາຓຘຸກຍໃ ່ທໃ າ຅ະດໃ ູຓຸຓເຈຂບຄ຿ຖກ. 5). ກາຌຑທ຺ ຑຌັ 5.1 ຃ທາຓນຓາງຂບຄຑທ຺ ຑຌັ , ຃ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຂບຄ຃ທາຓຘາ່ ຑຌັ ຖະນທໃ າຄ຃,ູ ຃ບຍ຃ທ຺ ຆຸຓຆຌ຺ . ກ. ຃ທາຌນຌາງຂບຄກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຖະນທໃ າຄ຃,ູ ຃ບຍ຃ທ຺ ຆຸຓຆຌ຺ ນຌາງຽຊຄິ ກາຌຉຈິ ຉໃ ຑ່ ທ຺ ຑຌັ ຖະນທໃ າຄ຃ຌ຺ ຋ໃ ດີ ໃ ູປໃ ທຓກຌັ ຾ຖະຓ຃ີ ທາຓຏູກຑຌັ , ກາຌຽຆໃ ບຓ຿ງຄກຌັ ກຌັ ຽຆໃ ຄິ ຓຌີ ກັ ທຆິ າກາຌແຈເໄ ນ຃ໄ ທາຓນຓາງຂບຄກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຋ໃ ຾ີ ຉກຉໃ າຄກຌັ ແຎ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຈາໄ ຌ຅ຈິ ຉະທ຋ິ ະງາກໃ າທທໃ າ ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ປຼນຌາງຽຊຄິ ຑຈຶ ຉກິ າ່ ຂບຄຓະຌຸຈ຋ໃ ຘີ ະ຾ຈຄບບກຉໃ ່ກຌັ ເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຽຑໃ ບ ເນຍໄ ຌັ ຖຸຽຊຄິ ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຂບຄຉຌ຺ . 24

ຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺ ທ຋ິ ະງາກໃ າທທໃ ານຌາງຽຊຄິ ກາຌ຋ໃ ຃ີ ຌ຺ ຽຆໃ ຄິ ດໃ ູປໃ ທຓກຌັ ຓກີ າຌ ຿ຉຉໄ ບຍຓກີ າຌຉບຍຘະນຌບຄຉໃ ່ ກຌັ ກຌັ ຽຆໃ ຄິ ບາຈຽຎຌັ ຋ຄັ ຃ທາຓຘາ່ ຑຌັ ເຌ຋າຄ຋ໃ ຈີ ຍີ ໃ ່ຈກີ ໃແ່ ຈຽໄ ຆໃ ຌັ : ກາຌປໃ ທຓຓ, ກາຌ຾ຂໃ ຄຂຌັ , ກາຌຉໃ ່ຉາໄ ຌ, ກາຌຉໃ ່ຘູ ໄ ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຽຊຄິ ດໃ າຄເຈກໃ ຈ່ ີ ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຓກັ ຅ະເຆເໄ ຌ຃ທາຓນຓາງ຋ໃ ກີ ໃ ຼທກຍັ ຑຈຶ ຉກິ ່າຂບຄຓະຌຸຈຓກັ ເຆໄ ເຌ຃ທາຓນຌາງຽຊຄິ ກາຌຓ຃ີ ທາຓຘາ່ ຑຌັ ຋ໃ ຈີ ຉີ ໃ ່ກຌັ . ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ນົຓະຌຸຈຘ່າຑຌັ ( Human Relationships) ຽຎັຌກາຌດໃ ູປໃ ທຓກຌັ ຂບຄຓະຌຸຈຽຎຌັ ນຓໃ ູ ຽຎຌັ ຃ະຌະ ຿ຈງຓກີ າຌຉຈິ ຉໃ ່ຘໃ ຘາຌກຌັ ຖະນທໃ າຄຍຸກ຃ຌ຺ , ຖະນທໃ າຄກໃ ຸຓ ຽຑໃ ບເນປໄ ູ຃ໄ ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄ຾ຉໃ ຖະ ຍຸກ຃ຌ຺ ກໃ ຸຓຖທຓ ແຎຽຊຄິ ທ຋ິ ກີ າຌ຅ຄູ ເ຅ຎະຘາຌ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄຍຸກ຃ຌ຺ ກໃ ຸຓເນຓໄ ກີ າຌຎະຘຓ຺ ຎະຘາຌກຌັ ຉາຓ ຖະຍຍ຺ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຉບໄ ຄກາຌ. ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຓະຌຸຈຘາ່ ຑຌັ ນຌາງຽຊຄິ ກາຌຘະ຾ນທຄຽຑໃ ບ຋າ່ ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ ຿ຈງກາຌເຆຖໄ ກັ ຘະຌະປູຍ຾ຍຍ ກາຌຉຈິ ຉໃ ່ຘ່າຑຌັ ຖະນທໃ າຄຍຸ ກ຃ຌ຺ ຽຎັຌຏຌ຺ ກໃ ່ເນຽໄ ກຈີ ຃ທາຓຽຆໃ ບຓ຿ງຄຽຑໃ ບເນແໄ ຈຏໄ ຺ຌຘ່າຽຖຈັ ຂບຄບຄ຺ ກາຌ຾ຉໃ ຖະ ຍຸກ຃ຌ຺ ຋ໃ ແີ ຈກໄ າ່ ຌຈ຺ ແທ.ໄ ຅າກ຃ທາຓນຌາງ຋ໃ ກີ ໃ າທຓາຂາໄ ຄຽ຋ຄິ ຘາຓາຈຘະນຸົຍແຈທໄ ໃ າກາຌຑທ຺ ຑຌັ ນຓົ ະຌຈຸ ຘ່າຑຌັ ຽຎຌັ ກຌ຺ ຖະງຸຈ, ທ຋ິ ີ ກາຌ ຘາໄ ຄ຃ທາຓຘ່າຑຌັ ບຌັ ຈຖີ ະນທໃ າຄຽຑໃ ບຓະຌຸຈເນຓໄ າຽປຈັ ກຈິ ຅ະກ່າປໃ ທຓກຌັ ຾ຍຍຽຉຓັ ເ຅ຍຸກ຃ຌ຺ ຋ໃ ຓີ ຓີ ະຌຸຈຘ່າ ຑຌັ ກໃ ່຅ະຽຎຌັ ຍຸກ຃ຌ຺ ຋ໃ ຘີ າຓາຈຽຂາ຺ໄ ກຍັ ຃ຌ຺ ບໃ ຌແຈຄໄ ໃາງ. ຂ. ຃ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຂບຄ຃ທາຓຘ່າຑຌັ ຖະນທໃ າຄ຃ູ, ຃ບຍ຃ທ຺ ຆຸຓຆຌ຺ . ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຓະຌຸຈຘ່າຑຌັ ຽຎຌັ ຋ຄັ ຘາຈ (Science)ຘຌິ ( Art ) ຽຌໃ ບຄ຅າກຓນີ ົກັ ກາຌ຋ຈິ ຘະຈ຋ີ ໃ ຽີ ຎຌັ ຂ່຃ໄ ທາຓປູກໄ າຌຌາ່ ນົກັ ກາຌ຋ຈິ ຘະຈແີ ຎຎະຉຍິ ຈັ ເນຎໄ ະຘຍ຺ ຃ທາຓຘ່າຽຖຈັ ແຈຌໄ ຌັໄ ຉບໄ ຄບາເຘຽຉກັ ຌກິ ທ຋ິ ກີ າຌ ຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ຘຎິ ະຖະຘະຽຑາະຉທ຺ ຂບຄ຾ຉໃ ຖະຍຸກ຃ຌ຺ ຌກັ ຘກຶ ຘາ຅ະຘາຓາຈຘຄັ ຽກຈຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າ຃ຌ຺ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈ ເຌກາຌຉຈິ ຉໃ ກ່ ຍັ ຏູບໄ ໃ ຌຍໃ ່ຽ຋ໃ າ຺ ກຌັ ຍາຄ຃ຌ຺ ຽຎຌັ ຋ໃ ຑີ ່ເ຅ຂບຄ຃ຌ຺ , ຓນີ ຓໃ ູຽຑໃ ບຌນົາງນຌາໄ ນົາງຉາຓ຃ີ ຌ຺ ຋ໃ ດີ າກຽທາ຺ໄ ຉຈິ ຉໃ ່ ຽປຈັ ທຼກຄາຌປໃ ທຓກຍັ ຽຂາ຺ ເຌຂະຌະ຋ໃ ຍີ າຄ຃ຌ຺ ຍໃ ່຃ໃ ບງຓເີ ຏດາກ຅ະຽຂາ຺ໄ ເກຽໄ ປຈັ ທຼກປໃ ທຓຈທໄ ງຌຌັໄ ຽຎຌັ ຽຑາະຽຂາ຺ ຂາຈຘຖິ ະຎະເຌກາຌຉຈິ ຉໃ ກ່ ຍັ ຍຸກ຃ຌ຺ ບໃ ຌ ຽຆໃ ຄິ ບາຈຽຎຌັ ຽຑາະຍໃ ່ປູນໄ ົກັ ກາຌທໃ າ຃ທຌ ຽປຈັ ດໃ າຄເຈຽຎຌັ ຽຑາະຌາ່ໄ ນົກັ ກາຌ ແຎເຆຍໄ ໃ ່ຊກທ຋ິ .ີ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ກາຌ຋ໃ ຃ີ ຌ຺ ຽປາ຺ ຅ະຓກີ າຌຑທ຺ ຑຌັ ຋ໃ ຈີ ກີ ຍັ ຍຸກ຃ຌ຺ ບໃ ຌ ຅ຄິ ຅າ່ ຽຎຌັ ຉບໄ ຄປຼຌປູ຋ໄ ຄັ ຑາກ຋ຈິ ຘະ ຈນີ ຓໃ ຌັ ຐຶກຐ຺ຌຽຑໃ ບເນຽໄ ກຈີ ຃ທາຓຆໃ ຼທຆາຌ຅ຌ຺ ຘາຓາຈຌ່ານົັກກາຌ຋ໃ ຽີ ຎັຌຂ່຃ທາຓປູ຋ໄ າຄ຋ຈິ ຘະຈີແຎເຆດໄ ໃ າຄ ຽຎຌັ ຋່າຓະຆາຈ. ກາຌຓ຃ີ ທາຓຘາ່ ຑຌັ ຓ຃ີ ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຉໃ ຉ່ ທ຺ ຍຸກ຃ຌ຺ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຿ຈງຘໃ ທຌຖທຓເຌ 4 ຈາໄ ຌ຃: 1. ຈາໄ ຌກາຌຈ່າຽຌຌີ ຆທີ ຈິ : ກາຌຓ຃ີ ທາຓຘ່າຑຌັ ກຍັ ຍຸກ຃ຌ຺ ບໃ ຌຽປຈັ ເນຽໄ ປາ຺ ຍໃ ່ປູຘໄ ກຶ ຿ຈຈຈໃ ຼທ, ນຄທຓຽນຄາ຺ ຾ຉໃ ຽປຈັ ເນຽໄ ປາ຺ ປູຘໄ ກຶ ບຍ຺ ບໃ ຸຌ, ຌ຃ຄ຺ , ຎບຈແຑ, ຽປຈັ ເນຽໄ ປາ຺ ແຈປໄ ຍັ ຃ທາຓປກັ ກາຌງບຓປຍັ ເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ຑຌໄ ຊາຌ ເຌກາຌຈາ່ ຖຄ຺ ຆທີ ຈິ ຂບຄຓະຌຸຈ. 2. ຈາໄ ຌກາຌຍ່ຖນິ າຌ຅ຈັ ກາຌ: ເຌຘະຊາຌຎະກບຍກາຌບຄ຺ ກາຌ຋ຸກ຾ນໃ ຄ ຎຈັ ເ຅຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຋ໃ ຘີ ຸຈກໃ ່຃຃ຌ຺ ຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ຏູ ໄ ຽປຈັ ເນກໄ ຈິ ຅ະກ່ຓ຃ີ ທາຓຘ່າຽຖຈັ ນົ ຖຓ຺ໄ ຽນົທ ຏູຓໄ າຉຈິ ຉໃ ່ກໃ ຼທຂບໄ ຄກໃ ່຃຃ຌ຺ ບກີ ຽຆໃ ຌັ ກຌັ ຈໃ ຄັ ຏູຍໄ ່ຖນິ າຌ, ຏູ ໄ 25

ຎະຉຍິ ຈັ ທຼກຄາຌຏູ຋ໄ ໃ ຓີ າຉຈິ ຉໃ ່຅ຄິ ຅າ່ ຽຎຌັ ຉບໄ ຄເຆນໄ ົກັ ກາຌຓະຌຸຈຘ່າຑຌັ ເຌກາຌຍ່ຖນິ າຌຎະຘາຌຄາຌກຌັ ຽຑໃ ບ ເນຍໄ ຌັ ຖຸທຈັ ຊຸຎະຘຄ຺ ຂບຄ຾ຉໃ ຖະຐໃ າງ. 3. ຈາໄ ຌຽຘຈຊະກຈິ : ເຌກິຈ຅ະກາຌບຸ ຈຘານະກ່າເຈໂກໃ ່ຉາຓ຃຺ຌຽຎັຌຎັຈເ຅ກາຌຏະຖຈິ ຋ໃ ີຘ່າ຃ັຌ ນົກັ ກາຌ ຑທ຺ ຑຌັ ຅່າຽຎັຌເຌກາຌຘາໄ ຄ຾ປຄ຅ຄູ ເ຅ເນຑໄ ະຌກັ ຄາຌ ຽຑໃ ບເນຽໄ ກີຈ຃ທາຓກະຉຖໄ ຖຌ຺ໄ ເຌກາຌຽປຈັ ທຼກຽກີຈ ຎະຘຈິ ຋ຑິ າຍຘູຄຘຸຈ, ຽຘຈຊະກຈິ ກາຌ຃າໄ ຖະນທໃ າຄຎະຽ຋ຈກໃ ່຅າ່ ຽຎຌັ ຉບໄ ຄເຆນໄ ົກັ ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ເຌຉຈິ ຉໃ ່ຎະຘາຌ ຄາຌຽຆໃ ຌັ ກຌັ . 4. ຈາໄ ຌກາຌຽຓບຄ: ກາຌຓີກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຓຓີ ະຌຸຈຘ່າຑັຌຓ຃ີ ທາຓຘ່າ຃ຌັ ດໃ າຄງໃ ຄິ ຋ັຄເຌຈາໄ ຌກາຌຽຓບຄຖະຈັຍ ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ , ຖະຈຍັ ຎະຽ຋ຈຖະຈຍັ ຆາຈ ຽຎຌັ ຘໃ ຄິ ຋ໃ ຆີ ໃ ທງ຃ທາຓຘ່າຑຌັ ບຌັ ຈຖີ ະນທໃ າຄຎະຆາຆຌ຺ ກຍັ ຌກັ ກາຌຽຓບຄ ຑະຌກັ ຄາຌຖຈັ ຊະກບຌ ຖະນທໃ າຄຌກັ ກາຌ຋ຈູ ຖະຈຍັ ຎະຽ຋ຈຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ . ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຓະຌຈຸ ຘ່າຑຌັ ຽຎຌັ ຘໃ ຄິ ຋ໃ ຅ີ າ່ ຘາ່ ຖຍັ ຓະຌຈຸ ຽປາ຺ ເຌກາຌຈ່າຖຄ຺ ຆທີ ຈິ ຎະ຅າ່ ທຌັ ຂບຄ຃ບຍ຃ທ຺ ຆຸຓຆຌ຺ ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຓະຌຸຈຘາ່ ຑຌັ ຅າ່ ຽຎຌັ ເຌຽທ຋ກີ ບຄຎະຆຸຓຂບຄຘະຓາຆກິ ບຄ຺ ກາຌຘະນະຎະຆາຆາຈ, ກາຌ ຑທ຺ ຑຌັ ຽຎຌັ ຘໃ ຄິ ຘາ່ ຃ຌັ ເຌຑາກຑຌໄ ຋ຸຖະກຈິ ບຸຈຘານະກ່າ. 5.2 ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຂບຄກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຖະນທໃ າຄ຃ູ, ຃ບຍ຃ທ຺ ຆຸຓຆຌ຺ .  ຽຑໃ ບຏຌ຺ ຎະ຿ນງຈເຌກາຌຉຈິ ຉໃ ່ຘໃ ຘາຌ, ຃ທາຓ຃ຈິ , ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ກຍັ ຎະຆາຆຌ຺ .  ຽຑໃ ບເນຓໄ ຏີ ຌ຺ ຘາ່ ຽຖຈັ ຓ຃ີ ທາຓຑ່ເ຅ເຌຆທີ ຈິ ຽຑຓີໄ ຂຌໄ ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ກາຌ຾ຖກຎໃ ຼຌຎະຘຍ຺ ກາຌ, ຃ທາຓ຃ຈິ ທຈັ ຊຸ ຘໃ ຄິ ຂບຄຽຆໃ ຄິ ກຌັ ກຌັ .  ຽຑໃ ບຘາໄ ຄ຃ທາຓຘາຓກັ ຃ເີ ຌກາຌຉຈິ ຉໃ ່ຑທ຺ ຑຌັ ຎະຘາຌທຼກຄາຌຂບຄຍຸກ຃ຌ຺ ກໃ ຸຓ຃ຌ຺ .  ຽຑໃ ບປໃ ທຓຓກຌັ ເຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ ຘຄັ ຃ຓ຺ ເນຓໄ ຃ີ ທາຓ຅ະຽຖຌີ ກາໄ ທນຌາໄ .  ຽຑໃ ບຑຈັ ຋ະຌຍຸກ຃ຌ຺ ເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ເນຓໄ ຃ີ ທາຓປູ,ໄ ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌ຃ຈິ ທຽິ ຃າະ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາແຈ.ໄ  ຽຑໃ ບ຾ຍໃ ຄນຌາໄ ຋ໃ ນີ ຌາໄ ຃ທາຓປຍັ ຏຈິ ຆບຍເຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາຘຄັ ຃ຓ຺ .  ຽຑໃ ບຽຎຌັ ຘໃ ເຌກາຌຉຈິ ຉໃ ຎ່ ະຆາຘາ່ ຑຌັ ເນຍໄ ຸກ຃ຌ຺ ບໃ ຌງບຓປຍັ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ເຌກາຌຎະຉຍິ ຈັ ຄາຌຂບຄຽປາ຺ ຉະນົບຈ ຅ຌ຺ ປຍັ ຒຄັ ຂ຃່ໄ ຈິ ຽນຌັ ຅າກຍຸກ຃ຌ຺ ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄ ບຌັ ຅ະຽປຈັ ເນກໄ ຈິ ຅ະກາ່ ຉໃ າຄໂ຋ໃ ຽີ ປຈັ ຓ຃ີ ທາຓຘ່າຽຖຈັ .  ຽຑໃ ບຘາໄ ຄ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ບຌັ ຈຉີ ໃ ່ກຌັ ເຌກາຌຽປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ຑະຖຄັ ປໃ ທຓກຌັ ນົາງຂຌໄ ຖຈ຺ ຃ທາຓຂຈັ ຾ງຄໄ ເຌກໃ ຸຓ.  ຽຑໃ ບເນຎໄ ະຘຍ຺ ຃ທາຓຘ່າຽຖຈັ ເຌກາຌຽປຈັ ທຼກຄາຌຉາຓຽຎາ຺ໄ ນຌາງ຋ໃ ກີ າ່ ຌຈ຺ ແທ.ໄ 6). ຋ກັ ຘະຑຌໄ ຊາຌ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຅າກ຃ທາຓ຅ະຽຖີຌກາໄ ທນຌາໄ ຋າຄຈາໄ ຌຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດີກາຌຘໃ ຘາຌ ຽປັຈເນຽໄ ປ຺າແຈປໄ ັຍຂ່ຓໄ ູຌຂໃ າທຘາຌ ນົທຄນົາງ຋ໃ ແີ ນໃ ົຽຂາ຺ໄ ຓາຘໃ ູຉທ຺ ຽປາ຺ ດໃ າຄແທທາ. ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌປຍັ ຂຓ່ໄ ຌູ ຂໃ າທຘາຌ຅ຄິ ຽຎຌັ ບກິ ຋ກັ ຘະນຌໃ ຄຶ ຋ໃ ຅ີ າ່ ຽຎຌັ ດໃ າຄງໃ ຄິ ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄແຈປໄ ຍັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຑໃ ບເນ຃ໄ ຌ຺ ຘາຓາຈຽຖບກ, ແ຅຾ໄ ງກຘະກຈັ ຘະຽຑາະຂ່ຓໄ ູຌຂໃ າທຘາຌ຋ໃ ີ ຘ່າ຃ຌັ ຉໃ ່ກາຌຉຈັ ຘຌິ ເ຅ ຽຑໃ ບຈາ່ ຽຌຌີ ກາຌຽຖໃ ບຄເຈຽຖໃ ບຄນຌໃ ຄຶ ແຈດໄ ໃ າຄຓຎີ ະຘຈິ ຋ຑິ າຍ. ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ກາຌ຅ຈັ ກາຌປຼຌປູ ໄ ຅ຄິ ຅າ່ ຽຎຌັ ຉບໄ ຄຓກີ າຌຎຍັ ຎໃ ຼຌຉບໄ ຄຓກີ າຌຑຈັ ຋ະຌາ຃ູຏູປໄ ຼຌເນ຋ໄ ຌັ ຉໃ ກ່ າຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄຂບຄ຿ຖກເຌບາຌາ຃ຈ຺ . 26

ຘະນຸຍົ ແຈທໄ ໃ າ຃ຌ຺ ເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຋ໃ ຃ີ ທຌ຅ະແຈປໄ ຍັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາ 3 ຈາໄ ຌຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1) ຈາໄ ຌ຃ທາຓປູ:ໄ ຃ທາຓປູ຋ໄ ໃ ຃ີ ທຌຑຈັ ຋ະຌາ຃ຌ຺ ເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຃ ຅ຈິ ຘ່າຌກຶ ຉໃ ່຿ຖກ, ກາຌຽຄຌິ , ຽຘຈຊະ ກຈິ ກາຌຽຎຌັ ຑຌ຺ ຖະຽຓບຄຈ,ີ ທຈັ ຋ະຌະ຋່າ຿ຖກ຋າຄກາງງະຑາຍ, ຿ຖກ຋່າຓະຆາຈ, ຘຸຂະຑາຍຘະນທຈັ ຈຑີ າຍ, ທ຋ິ ະງາຘາຈ, ຽ຋ກັ ຿ຌ຿ຖດກີ າຌຘໃ ຘາຌ, ຃ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌ຋າຄຂ່ໄ ຓຌູ ຂໃ າທຘາຌ, ຃ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌ຋າຄຑຸຈ຋່າ ຾ຖະ ຃ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌເຌຽຖໃ ບຄຎະຖຓິ າຌ. 2) ຈາໄ ຌ຋ກັ ຘະກາຌປຼຌປູກໄ າຌ຃ຈິ : ຈາໄ ຌ຋ກັ ຘະກາຌປຼຌປູກໄ າຌ຃ຈິ ຃ທຌຑຈັ ຋ະຌາ຃ຌ຺ ເຌ ຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຃ ຃ທາຓດາກປູ຅ໄ ຈິ ຾ນໃ ຄທ຋ິ ະງາ ) ກາຌ຃ຈິ ຖະຈຍັ ຘູຄ, ກາຌ຃ຈິ ຋າຄທຑິ າກ, ຋ກັ ຘະກາຌ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາ, ກາຌ ຅ຈັ ກາຌ຾ກແໄ ຂ຃ທາຓຂຈັ ຾ງໃ ຄ, ຋ກັ ກາຌຘຄັ ຽ຃າະ, ຋ກັ ຘະກາຌ຃ຈິ ຋າຄຘາໄ ຄຘຌັ ຏະຖຈິ ຌະທຈັ ຉະກ່າ, ຋ກັ ຘະກາຌຽປຈັ ທຼກຄາຌຽຎຌັ ຋ຓີ ກາຌຽປຈັ ທຼກປໃ ທຓກຌັ ນົ ກາຌຘາໄ ຄຽ຃ບຂໃ າງ, ຋ກັ ຘະຎະຉຘິ ່າຑຌັ ຖະນທໃ າຄ ຍຸກ຃ຌ຺ ນົ ກາຌປຼຌປູ຾ໄ ຍຍຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓ, ຋ກັ ຘະກາຌປຼຌປູຉໄ າຓຍ່ຖຍິ ຈ຺ , ຋ກັ ຘະຈາໄ ຌແບຆ຋ີ ,ີ ຋ກັ ຘະກາຌ ເຆທໄ ຋ິ ກີ າຌປຼຌປູ,ໄ ຋ກັ ຘະກາຌເຆຂໄ ່ຓໄ ູຌຂໃ າທຘາຌກາຌຘໃ ຘາຌ, ຋ກັ ຘະກາຌຏະຖຈິ ຌະທຈັ ຉະກ່າ, ຋ກັ ຘະກາຌ ຅ຈັ ຖ່າຈຍັ ຃ທາຓຘ່າ຃ຌັ , ຋ກັ ຘະກາຌທາຄ຾ຏຌກາຌ຅ຈັ ກາຌຽຑໃ ບນທຄັ ຏ຺ຌ,຋ກັ ຘະກາຌເຆຽໄ ຃ໃ ບຄຓ຅ຄິ ດໃ າຄຓີ ຎະຘຈິ ຋ຑິ າຍ, ຋ກັ ຘະກາຌຘາໄ ຄຏຌ຺ ຏະຖຈິ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ຸຌຌະຑາຍຽນຓາະຘຓ຺ , ຋ກັ ຘະກາຌຉຄັໄ ຃່າຊາຓກາຌທຽິ ຃າະ, ຋ກັ ຘະກາຌນາ຾ຌທ຿ຌຓໄ ຾ຖະ ຃າຈກາຌ຃ທາຓຽຎຌັ ແຎແຈ຋ໄ ກັ ຘະກາຌປູ຃ໄ ຈິ . 3) ຈາໄ ຌ຋ກັ ຘະຆທີ ຈິ . ຋ກັ ຘະຆທີ ຈິ ຋ໃ ຃ີ ທຌຑຈັ ຋ະຌາເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຃ ຃ທາຓຽຎຌັ ຏູຌໄ ່າ, ຃ທາຓຘາຓາຈເຌ ກາຌຎຍັ ຉທ຺ , ກາຌເຆຽໄ ນຈຏຌ຺ , ຃ທາຓປຍັ ຏຈິ ຆບຍຉໃ ່ຉຌ຺ ຽບຄ, ຘຄັ ຃ຓ຺ ເຌຊຌະຑຌ຺ ຖະຽຓບຄກາຌຽຂາ຺ໄ ຽຊຄິ ຃ຌ຺ ກາຌຽທາ຺ໄ ຅າ, ກາຌຘາໄ ຄ຃ທາຓຘ່າຑຌັ ບຌັ ຈກີ ຍັ ຏູບໄ ໃ ຌ, ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຆຌີໄ າ່ ຉຌ຺ ຽບຄ, ຃ທາຓກາໄ ຘໃ ຼຄ, ກາຌ ຅ຈັ ກາຌ຃ທາຓຆຍັ ຆບໄ ຌ, ກາຌປູ຅ໄ ກັ ຽຑໃ ຓີ ຑູຌຎະຘຈິ ຋ຏິ ຌ຺ ຂບຄຉຌ຺ ຽບຄ, ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຘໃ ຘາຌ຾ຍຍ ຿ຉໄ ຉບຍ຿ຈງບຈິ ຘະນົະ, ກາຌຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓເຌຊາຌະຑຌ຺ ຖະຽຓບຄເຌຖະຈຍັ ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ ຿ຖກ.  ເ຅຃ທາຓ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຽຎຌັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ບາງຸ 3 ຽຈບຌ ນາ 6 ຎີ ຉາຓ 5 ນົກັ ຓູຌກາຌຘກຶ ຘາ຃: ຃ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ຘກຶ ຘາ, ຎັຌງາຘກຶ ຘາ, ຘຖິ ະຎະຘກຶ ຘາ, ຑະຖະຘກຶ ຘາ, ຾ປຄຄາຌຘກຶ ຘາ ຿ຈງ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ , ຖຼໄ ຄຈູ, ຘໃ ຺ຄຽຘີຓຂະຍທຌກາຌປຼຌປູ຋ໄ ໃ ຉີ ບຍຘະໜບຄຉໃ ່຋່າຓະຆາຈຑຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ ຑາງເຌ ຘຄັ ຃ຓ຺ -ທຈັ ຋ະຌາ຋່າ຋ໃ ບີ າແຘດໃ ູຈທໄ ງ຃ທາຓປກັ ຾ຑຄ, ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຂບຄ຋ຸກ຃ຌ຺ ຽຑໃ ບຘາໄ ຄຑຌໄ ຊາຌ຃ຸຌຌະຑາຍຆທີ ຈິ ເນຽໄ ຈກັ ຑຈັ ຋ະຌາແຎຘໃ ູ຃ທາຓຽຎຌັ ຑຌ຺ ຖະຽຓບຄຖາທ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓປູ,ໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ຋າຄຈາໄ ຌທ຋ິ ະງາຘາຈ຃ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ຘຌິ ຋່າຎະຉທິ ຈັ . ທຼກຓບຍໝາງ 1. ເນຌໄ ກັ ຘກຶ ຘາ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ເຌບຌິ ຽຉຽີ ຌຈັ ຽຖໃ ບຄ ຋ກັ ຘະຂບຄ຃ຌ຺ ເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋2ີ 1. 2. ຋ກັ ຘະຂບຄ຃ຌູ ກັ ຘກຶ ຘາເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋2ີ 1 27

຃່າຊາຓ 1. ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌໝາງຽຊຄີ ນງຄັ ? 2. ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຓ຃ີ ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຾ຌທເຈ? 3. ຋ກັ ຘະຌກັ ຘກຶ ຘາ຃ູເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຓ຾ີ ຌທເຈ? 4. ຋ກັ ຘະ຋ໃ ຃ີ ຃ູ ທຌຓເີ ຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຓ຾ີ ຌທເຈ? 5. ຋ກັ ຘະຑຌໄ ຊາຌ຋ໃ ຘີ າ່ ຃ຌັ ເຌຘຈັ ຉະທຈັ ຋ີ 21 ຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? 28

ຍຈ຺ ຋ີ 2 ຾ຌທ຃ຈິ ຋ຈິ ຘະຈກີ າຌ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ 1. ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌ ຓບຌຽຉຆ່ຕີ (Montessori) ຾ຓໃ ຌກາຌເນຽໄ ຈກັ ແຈປໄ ຼຌປູຈໄ ທໄ ງຉຌ຺ ຽບຄຽຎັຌຘໃ ຄິ ຘ່າ຃ຌັ ເຌກາຌຑຌັ ຖະຌາຽຈກັ ຉໃ ່ແຎເຌບາຌາ຃ຈ຺ ຃ທາຓ ຘຌ຺ ເ຅ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຉາຓ຋່າຓະຆາຈຂບຄຽຈກັ ຃ທຌແຈປໄ ຍັ ຃ທາຓຽບາ຺ ເ຅ເຘໃ ຅າກຏູ຋ໄ ໃ ຽີ ຂາ຺ໄ ຓາກໃ ຼທຂບໄ ຄເຌກາຌຈູ ຾ຖຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ, ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຽໄ ຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ ແຈຑໄ ຈັ ຋ະຌາ຋ຸກຈາໄ ຌດໃ າຄຓຎີ ະຘຈິ ຋ຑິ າຍຂບຄຉຌ຺ ຽບຄ ຽຎຌັ ຃ທາຓ ຑະງາງາຓຂບຄ຾ຌທ຃ຈິ ນົາງໂ຾ຌທ຃ຈິ ຋າຄກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຈທໄ ງ຃ທາຓຓໃ ຸຄນທຄັ ເນຽໄ ຈກັ ແຈ຅ໄ ະຽຖຌີ ຽຉຍີ ຿ຉຘຓ຺ ຍູຌ຋າຄຈາໄ ຌປໃ າຄກາງ, ຅ຈິ ເ຅ຓ຃ີ ທາຓຘະນຌຸກຘະນຓາຌແຈປໄ ຼຌເຌຘໃ ຄິ ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌປຼຌ, ແຈຽໄ ປຈັ ກຈິ ຅ະກ່າ ເຌຘໃ ຄິ ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌຘກຶ ຘາ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ຈທໄ ງຉຌ຺ ຽບຄ, ກາຌຽປຈັ ປໃ ທຓກຍັ ໝໃ ຽູ ຑໃ ບຌ ກາຌ຅ຈັ ຾ຏຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທ຋ໃ ຅ີ ະ ຎະຘຍ຺ ຏຌ຺ ຘ່າຽຖຈັ ແຈຈໄ ີ ຽປຈັ ຽຑໃ ບຽຈກັ ຃ທຌ຅ະຽຎຌັ ຾ຏຌກາຌ຋ໃ ີຽຍໃ ຄິ ຽນຌັ ຽຈກັ ຽຎັຌຏູ຋ໄ ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຋ໃ ຘີ ຸຈກາຌ ຅ຈັ ກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌຽຎຌັ ຾ຌທ຃ຈິ ນຌໃ ຄຶ ຋ໃ ີເນ຃ໄ ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຾ກໃ ຽຈກັ ຿ຈງແຈຓໄ ກີ າຌຑຈັ ຋ະຌານົກັ ຘູຈຂຌຶໄ ຓາ ຍຌ຺ ຑຌຶໄ ຊາຌຎັຈຆະງານົກັ ກາຌ ຂບຄກາຌ຋ໃ ຏີ ູເໄ ນງໃ ຉບໄ ຄເນກໄ າຌງບຓປຍັ ຌຍັ ຊຽຈກັ ເຌຘະຑາຍຽຎຌັ ຅ຄິ ຂບຄຽຈກັ ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາເນຽໄ ຈກັ ດໃ າຄ຋ໃ ຽີ ຈກັ ຉບໄ ຄກາຌປຼຌປູຍໄ ໃ ່຾ຓໃ ຌກາຌ຋ໃ ຏີ ູເໄ ນໃ ງຉບໄ ຄກາຌເນຌໄ ່າຓາເຆເໄ ຌກາຌຘາ຋ຈິ ກາຌ ຘບຌເນ຾ໄ ກໃ ຽຈກັ , ຽຈກັ ແຈຓໄ ຿ີ ບກາຈຘກຶ ຘາຈທໄ ງຉຌ຺ ຽບຄດໃ າຄບຈິ ຘະນົະ຅າກຘໃ ຄິ ຾ທຈຖບໄ ຓ຋ໃ ຅ີ ຈັ ແທເໄ ນດໄ ໃ າຄຓ຅ີ ຈຸ ຓຸຄໄ ນຓາງ ທຈັ ຊຸບຸຎະກບຌ຋ຸກດໃ າຄຓຂີ ະນຌາຈຽນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທຂບຄຽຈກັ ຽຎຌັ ຘໃ ຄິ ຘ່າ຃ຌັ ຋ໃ ຽີ ຈກັ ຉບໄ ຄກາຌຘກຶ ຘາ ຽຓໃ ບ ຽຈກັ ຽປຈັ ກຈິ ຅ະກ່າຽຈກັ ຅ະຘະນຄຍ຺ , ຓຘີ ະຓາ຋,ິ ຓ຃ີ ທາຓປຍັ ຏິຈຆບຍເຌຖະນທໃ າຄກາຌຽປຈັ ກຈິ ຅ະກ່າ ຽຈກັ ຘາຓາຈ຃ຈິ ຾ກຍໄ ຌັ ນາ຾ກແໄ ຂຂ່ຍໄ ກ຺ ຏໃ ບຄເຌກາຌຽປຈັ ທຼກຄາຌຂບຄຉຌ຺ ຽບຄແຈຈໄ ທໄ ງຉຌ຺ ຽບຄ຿ຈງຍໃ ່ຉບໄ ຄຓເີ ຏຓາຆຌີໄ າ່ . ທ຋ິ ກີ າຌຘບຌ຾ຍຍຓບຌຽຉຘ່ຕີ ຿ຈງຓຑີ ຌໄ ຊາຌຓາ຅າກ຃ທາຓປູ຋ໄ າຄຈາໄ ຌກາຌ຾ຑຈກຍັ ຃ທາຓປູ຋ໄ າຄຈາໄ ກາຌຘກຶ ຘາກາຌຘກຶ ຘາຂບຄຉຌ຺ ຽບຄ ທ຋ິ ກີ າຌຘບຌຂບຄຓບຌຽຉຘ່ຕີຽປຈັ ເນຽໄ ຈກັ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຍກ຺ ຏບໃ ຄ຋າຄຈາໄ ຌຘະຉິ ຎຌັ ງາ ຘາຓາຈຘບຍຂຘ່ໄ ບຍເຆຖໄ ະນຈັ ຏໃ າຌ( ຘຌັ ງາຖກັ )ເຌຖະຈຍັ ຈຼທກຌັ ກຍັ ຽຈກັ ຎກ຺ ກະຉ຋ີ ່າເນຓໄ ບຌຽຉຘ່ຕຽີ ກຈີ ຃ທາຓຘຄ຺ ເຘກາຌຘກຶ ຘາຂບຄຽຈກັ ຎກ຺ ກະຉນິ ຌັ ຓາຘກຶ ຘາຏຌ຺ ຄາຌຂບຄຽຈກັ ຎກ຺ ກະຉ຿ິ ຈງຌ່າເຆທໄ ຋ິ ຈີ ຼທກຌັ ກຍັ ຌາ່ ເຆໄ ກຍັ ຽຈກັ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຍກ຺ ຏໃ ບຄ຋າຄຈາໄ ຌຘະຉຎິ ຌັ ງາຎະຘຍ຺ ຏຌ຺ ຘາ່ ຽຖຈັ ຓາ຾ຖທໄ ຓາຎະງຸກເຆເໄ ນກໄ ຍັ ຽຈກັ ຎກ຺ ກະຉິ ຿ຈງ ກາຌຎຍັ ທ຋ິ ກີ າຌຘບຌເນຘໄ ຓ຺ ຍູຌງໃ ຄິ ຂຌໄ . ຽຌໃ ບຄ຅າກຓບຌຽຉຘ່ຕຓີ ຃ີ ທາຓຽຆໃ ບທໃ າຽຈກັ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຍກ຺ ຏບໃ ຄ຋າຄຈາໄ ຌ ຘະຉຎິ ຌັ ງາຓຑີ ຼຄ຃ທາຓນົາໄ ນົຄັ ຋າຄຑຈັ ຋ະຌາກາຌຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ . ຓບຌຽຉຘຕ່ ຽີ ຎຌັ ຏູເໄ ນກໄ າຌຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ເຌຽຖໃ ບຄຂບຄຘຈິ ຋ຽິ ຈກັ . ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ທ຋ິ ກີ າຌຘບຌຂບຄຓບຌຽຉ ຘຕ່ ຋ີ ໃ ຃ີ າ່ ຌຄຶ ຽຊຄິ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄຽຈກັ ຃ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄຖະນທໃ າຄຍຸກ຃ຌ຺ ກາຌເນກໄ າຌຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ຽຈກັ ຅ໃ ຄິ ຽຎຌັ ຽຖໃ ບຄ຾ຎກເນຓໃ ຋າໄ ຋າງຘາ່ ຖຍັ ບຸຎະກບຌຂບຄຓບຌຽຉຘ່ຕຓີ ຈີ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ 29

ກາຌຘກຶ ຘາບະຌຸຍາຌ຾ຍຍຓບຌຽຉຘ່ຕີ ກາຌ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າປຼຌ຾ຍຍຓບຌຽຉຘ່ຕີ 30

2. ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌຕຸຈ຿ຆ (Rousseau) ຓະຌຸຈຽກຈີ ຓາຑບໄ ຓກຍັ ຽຘຖຑີ າຍຊາໄ ຍໃ ່ຓຽີ ຘຖຑີ າຍກໃ ຍ່ ໃ ່຾ຓໃ ຌຓະຌຈຸ ຃ທາຓຓກັ ຽປຈັ ຂບຄຏູຓໄ ບີ ່າຌາຈຍໃ ່ງບຓ ກໃ ່ເນຽໄ ກຈີ ກາຌຽປຈັ ງກ຺ ຽທຌັໄ ຾ຉໃ ຏູເໄ ຆບໄ ່າຌາຈ຅ະເຆບໄ າ່ ຌາຈ຿ຈງ຃ທາຓຓກັ ຽປຈັ ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ ຉບໄ ຄເຆບໄ ່າຌາຈຈທໄ ງ຃ທາຓ ງຸຈຉ຋ິ ່າຽຊຄິ ຅ະຓ຃ີ ທາຓຓກັ ຽປຈັ ກາຌຽຎຌັ ຋ໃ າຌຏູເໄ ຈງບຓປຍັ ຃ທາຓຽຎຌັ ຋ໃ າຌຏູຌໄ ຌັໄ ຽນຌັ ທໃ າ຋ໃ າຌຍໃ ່຾ຓໃ ຌຓະຌຸຈ ຽຑາະ຋ໃ າຌຍໃ ່ຓຽີ ຘຖຑີ າຍ ຾ຌທ຃ຈິ ຌຂີໄ ບຄ຋ໃ າຌປຸ ຈ຿ຆ຾ຉກຉໃ າຄກຍັ ຋ໃ າຌ຿຋ຓຘັ ປບຍຘກໃ າທທໃ າ ຘຌັ ຉຑິ າຍ຃ທາຓດໃ ູ ຖບຈຽຎຌັ ຘໃ ຄິ ຅າ່ ຽຎຌັ ຾ຉໃ ປຸ ຈ຿ຆກໃ າທຘຌັ ຉຑິ າຍ຃ທາຓດໃ ູຖບຈດໃ າຄຈຼທຌຌັໄ ຍໃ ່ຑຼຄຑ່຅າ່ ຉບໄ ຄຓຽີ ຘຖຑີ າຍຈທໄ ງ຃: ເຌ ຃ຸກຓຘີ ຌັ ຉຑິ າຍ ຾ຉໃ ຍໃ ຓ່ ຽີ ຘຖຑີ າຍ຅ໃ ຄຶ ຍໃ ່ຓເີ ຏດາກດໃ ູເຌ຃ຸກ ຘຌັ ງາຎະຆາ຃ຓ຺ ປຸ ຈ຿ຆຘະຽນຓເີ ນຎໄ ະຆາຆຌ຺ ຽປຈັ ຘຌັ ງາ ຎະຆາຆຌ຺ ປໃ ທຓກຌັ ປຼກທໃ າຎະຆາ຃ຓ຺ (Socialcontract) ຽຑໃ ບຘາໄ ຄຎະຆາ຃ຓ຺ ກາຌຽຓບຄຂຌຶໄ ບ່າຌາຈບະ຋ຎິ ະແຉ ຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຋ໃ ີ ຎະຆຸຓ຋ໃ ີປໃ ທຓກຌັ ເຌຊາຌະບ່າຌາຈບະ຋ຎິ ະແຉຽຑໃ ບຽປຈັ ນຌາໄ ຋ໃ ຍີ ຌັ ຖຸຊກຽຎ຺າໄ ນຓາງຎະຆາຆຌ຺ ຽປຈັ ນຌາໄ ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຑຌ຺ ຖະຽຓບຄເຌກາຌຎະຉຍິ ຈັ ນຌາໄ ຋ໃ ຉີ າຓຽຎາ຺ໄ ນຓາງຽ຅ຈ຅າ່ ຌຄ຺ ຋ໃ ທ຺ ແຎເຌຊາຌະບ່າຌາຈບະ຋ຎິ ະແຉ ຎະຆາຆ຺ຌຉບໄ ຄຍັຌຖຸ ຊກຽຎ຺າໄ ນຓາງເນຉໄ ບຍຘະນຓບຄຽ຅ຈ຅່າຌຄ຺ ຋ໃ ທ຺ ແຎ ເຌຊາຌະບ່າຌາຈບະ຋ຎິ ະແຉຂບຄ ຎະຆາຆຌ຺ ກາຌຽຖບກຏູ຾ໄ ຋ຌປຸ ຈ຿ຆ ຽນຌັ ທໃ າກາຌຽຖບກຏູ຾ໄ ຋ຌ຃຅ຈຸ ຑຽິ ຘຈຽຖໃ ຓີ ຉຌ຺ໄ ຂບຄຽບກະຘາຌ຾ນໃ ຄຽຘຖຑີ າຍ ຂບຄຽຘຖຆີ ຌ຺ ຂບຄປຸ ຈ຿ຆຽນຌັ ທໃ າກາຌ ຽຖບກຏູ຾ໄ ຋ຌຽນຌັ ທໃ າຎະຆາຆຌ຺ ຍໃ ່຃ທຌຓບຍບ່າຌາຈບະ຋ຎິ ະແຉເນ຾ໄ ກໃ ເຏ຋ຄັ ຌຌັໄ ຾ຌທ຃ຈິ ປຸ ຈ຿ຆຽຎຌັ ຾ຌທ຃ຈິ ກາຌ ຎກ຺ ຃ບຄ຾ຍຍຉຄ຺ ຋ໃ ຎີ ະຆາຆຌ຺ ຎກ຺ ຃ບຄຎະຽ຋ຈ຿ຈງຉຄ຺ ຾ຉໃ ເຌ຃ທາຓຽຎຌັ ຅ຄິ ຍໃ ່ຘາຓາຈຽປຈັ ແຈຽໄ ຌໃ ບຄ຅າກທໃ າ ຓີ ຎະຆາກບຌຽຎຌັ ຅າ່ ຌທຌນົາງເຌ຿ຖກຎະ຅ຍຸ ຌັ ຽຎຌັ ຎະຆາ຋ຎິ ະແຉ ຿ຈງຉທ຺ ຾຋ຌ຋ຄັ ນຓຈ຺ , ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌ ປຸ ຈ຿ຆ ກັຍຍາຄຽບກະຘາຌ຾ນໃ ຄທິກຈີກາຌຽຓບຄແ຋ນງ່ຓໄ າ຅າກ: www.phatrasamonblogspot.com 14.3.2009 3. ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌ ຒົ່ຽປຖ (Froehel) ຋ໃ າຌ ຒົ່ຽປຖ ຽຎຌັ ຏູຌໄ ່າຘກຘາບະຌຸຍາຌ຋ໃ ແີ ຈປໄ ຍັ ຌາຓທໃ າ: ຽຎຌັ “ ຍຈິ າ “ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຈທໄ ງ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາ຿ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌ຾ນໃ ຄ຋່າບຈິ ຽດງຖະຓຌັ ເຌຎີ ຃ ຘ 1837 ຽຎຌັ ຏູຽໄ ຖໃ ຓີ ຾ຌທ຃ຈິ ກາຌ຅ຈັ ກາຌຘກ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ກ່າຌຈ຺ ກໃ ບຌຘບຌຓນີ ົກັ ຘູຈກາຌຘກຶ ຘາຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ ຓກີ າຌຽຐກິ ຃ູຖທຓຽຊີຄກາຌຑຈັ ຋ະຌາ ກາຌຘບຌຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌຈທໄ ງກາຌຏະຖຈິ ບຸຎະກໃ ບຌ ຋ໃ ຽີ ບຌີໄ ທໃ າ: ຆຸຈບຸຎະກໃ ບຌ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າຘ່າຖຍັ ຽຈກັ ກໃ ບຌ ແທປຼຌຽບຌີໄ ທໃ າ: ກາຌບາຆຍີ ຽຍຕ ຽຆໃ ບທໃ າຽຈກັ ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈເຌຘໃ ຄິ ຈຄີ າຓຉຄັໄ ຾ຉໃ ຽກຈີ ຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ຃ທຌ຅ະ ປຼຌປູຈໄ ທໄ ງກາຌນົຌິໄ ກາຌຘະ຾ຈຄບບກດໃ າຄບຈິ ຘະນົະ ຃ທຌແຈປໄ ຍັ ຎະຘຍ຺ ກາຌປຼຌປູ຋ໄ ຄັໄ ຌບກຆຌັໄ ເຌຆຌັໄ ປຼຌ ຿ຈງຘະຽຑາະຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ແີ ຈຓໄ າ຅າກກາຌນົຌີໄ ຈທໄ ງຽນຈຏຌ຺ ຽປຖ ຅ໃ ຄເຘໃ ຑຌໄ ຊາຌ຃ທາຓຑບໄ ຓຂບຄຽຈກັ ກໃ ບປແທ ປຼຌ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຉາຓຆໃ ທຄບາງຸ຋່າຓະຆາຈຂບຄຽຈກັ ຽນຈຏຌ຺ ຋າຄ຃ະຉິ (Gifls )ກາຌບາຆຍີ . ( Occupans ) ຆຸຈບຸຎະກໃ ບຌນຓາງຽຊຄີ ບຸຎະກບຌຘາ່ ຖຍັ ຽຈກັ ເຆນໄ ົຌີໄ ຽຑໃ ບກາຌປຼຌຉາຓ຾ຌທ຃ຈິ ກາຌຘບຌຂບຄ ຃ູຽຎຌັ ກາຌປຼຌ ປູກໄ ໃ ຼທກຍັ ປູຍປໃ າຄຂະນຌາຈ, ຘຓີ ະ຿ຌຑາຍກໃ ຼທກຍັ ກາຌທຈັ ຾຋ກກາຌ຅າ່ ຾ຌກຎຼຍ຋ຼຍຆຸຈ ຎະກບຍຌຎີໄ ະກບຍ ຈທໄ ງທຈັ ຘະຈຸຘຓ຺ ຏຌ຺ ແຈ຅ໄ າ່ ຌທຌ 10 ຆຸ ຈກາຌຄາຌບາຆຍີ ນຓາງຽຊີຄ ກຈິ ຅ະກ່າກາຌປຼຌ຋ໃ ບີ ບກຓາເຆເໄ ຌກາຌ ຑຈັ ຋ະຌາ຋ກັ ຘະຉໃ າຄໂຽຆໃ ຌັ : ກາຌຎຌັໄ ຈຌີ , ກາຌປບໄ ງຖູກຎຈັ , ກາຌຑຍັ ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຒົ່ຽປຖ ຎຼຍ຋ຼຍກາຌຘບຌຽຈກັ 31

ທໃ າ: ຽຑາະຽຓຈັ ຑຌັ ຋ໃ ຑີ ທກຖູກຉບໄ ຄຈູ຾ຖເນຽໄ ຓຈັ ຄບກຄາຓຂຌໄ ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຽຽຉກກໃ ຄິ ເຍຈບກຏຌ຺ ຋ໃ ຘີ ຓ຺ ຍູຌຽຆໃ ຌັ ກຍັ ກາຌ ຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄຘບຈ຃ໃ ບຄຎະຘຓ຺ ກຓ຺ ກຌແຎຈທໄ ງ຋າ່ ຓະຆາຈຂບຄຽຈກັ ເນຽໄ ຈກັ ແຈປໄ ຼຌປູ຅ໄ າກຄໃາງແຎນາງາກ ຉາຓ຃ທາຓຘຌ຺ ເ຅ຂບຄຽຈກັ ຿ຈງ຃ູຉບໄ ຄຓ຾ີ ຏຌກາຌຘບຌຘບຈ຃ໃ ບຄກຍັ ແທຑຈັ ຋ະຌາກາຌ຃ທາຓຑບໄ ຓຂບຄຽຈກັ ເຌ ກາຌປຼຌ ຽຎີຈ຿ບກາຈເນຽໄ ຈກັ ຖຄ຺ ນົຌີໄ ຓຆີ ຸຈບຸຎະກບຌດໃ າຄບຈິ ຘະນົະປໃ ທຓ຋ຄັ ຃ູຉບໄ ຄຎະຽຓຌີ ຏຌ຺ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌ ຂບຄຽຈກັ ຿ຈງກາຌຘຄັ ຽກຈ຅າກກາຌຽປຈັ ກຈິ ຅ະກ່າຎະ຅າ່ ທຌັ ຓ຃ີ ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຽຎຌັ ຉາຉະຖາຄກຈິ ຅ະກ່າຎະ຅າ່ ທຌັ ຓີ ຃ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຽຎຌັ ດໃ າຄງໃ ຄິ ຋ໃ າຌ ຒົ່ຽປຖ ຽຎຌັ ຏູຑໄ ຈັ ຋ະຌາຉາຉະຖາຄ ກຈິ ຅ະກ່າຎະ຅າ່ ທຌັ ຂຌໄ ຽຑໃ ບເນຽໄ ຈກັ ປຍັ ກາຌ ຑຈັ ຋ະຌາ຋ໃ ຃ີ ທຌ຃ຸຓ຋ຄັ 4 ຈາໄ ຌ຃: ປໃ າຄກາງ, ບາຖຓ຺ , ຘຄັ ຃ຓ຺ , ຘະຉຎິ ຌັ ງາ຾ຌທ຃ຈິ . 4. ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌ ຽຎຈຘະຉາຖບຈຆີ (PestaloZA) ຋ໃ າຌຽຎຈຘະຉາຖບຈຆແີ ຈເໄ ນ຾ໄ ຌທ຃ຈິ ທໃ າກາຌຘບຌ຿ຈງຽຑໃ ີຓຑູຌ຃ທາຓປູຘໄ ກຶ ເຌຽຖໃ ບຄກາຌ຅ະຽຖຌີ ຽຉຍີ ເນໃ ງຂບຄຽຈກັ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ ຽຎຌັ ຘໃ ຄິ ຅່າຽຎຌັ ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ທ຋ິ ກີ າຌຘບຌຂບຄຽຎຈຘະຉາຖບຈຆ຅ີ ະຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າ ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ຂບຄ຃່ຓຌີ ບີ ຸຈຓຏີ ຌ຺ ຉໃ ່ຽຂາ຺ ຽຊຄິ ຾ຓໃ ຌທໃ າຑທກຽຂາ຺ ຅ະແຈ຋ໄ ່າກາຌ຋ຈ຺ ຖບຄເຌ຅ຈິ ຉະທ຋ິ ະງາກາຌປຼຌ ປູຉໄ າຓ຃ທາຓຽຆໃ ບຂບຄຽຂາ຺ ຾ຖທໄ ຅ະຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າກາຌຘບຌຂບຄຑທກຽຂາ຺ ຅ະຽຌຌັໄ ເຘໃ ຎະຘຍ຺ ກາຌຂບຄຌກັ ປຼຌຽຎຌັ ຘໃ ຄິ ຘ່າ຃ຌັ ຽຎຈຘະຉາຖບຈຆີ ງຄັ ຓ຃ີ ທາຓຽນຌັ ກໃ ຼທກຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກາຌປຼຌກາຌຘບຌບກີ ນົາງຎະກາຌຘະນຸົຍແຈໄ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ  ປາກຊາຌຘາ່ ຃ຌັ ຂບຄກາຌເນ຃ໄ ທາຓປູກໄ ໃ ່຃ກາຌເນຌໄ ກັ ປຼຌປູ຅ໄ ກັ ຘຄັ ຽກຈ  ກາຌປຼຌຑາຘາ, ຃ູຉບໄ ຄຑະງາງາຓເນຌໄ ກັ ປຼຌເຆກໄ າຌຘຄັ ຽກຈນາົ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈ  ກາຌຘບຌ຃ູ຅ະຉບໄ ຄຽຖໃ ຓີ ຉຌ຺ໄ ຅າກຘໃ ຄີ ຋ໃ ຄີ ໃາງ຋ໃ ຘີ ຸຈກໃ ບຌ຾ຖທໄ ຅ໃ ຄຶ ຃ໃ ບງຽຑໃ ຓີ ຃ທາຓງາກຂຌຶໄ ແຎຉາຓຖ່າຈຍັ  ເນຽໄ ທຖາຑຼຄຑ຾່ ກໃ ຽຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺  ຉບໄ ຄງບຓປຍັ ຃ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄຂບຄຽຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺  ຉບໄ ຄຽປຈັ ເນຽໄ ຈກັ ປູຘໄ ກຶ ທໃ າ຿ປຄປຼຌຍໃ ່ຉໃ າຄ຅າກຽປບຌຂບຄຉຌ຺ 5. ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌ ຅ບຌຈທີໄ ບີ (Jonh Devey) ຾ຓໃ ຌກາຌຽຎັຌຉທ຺ ເນຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ຘໃ ຄິ ຾ທຈຖບໄ ຓຽຎຌັ ຘໃ ຄິ ຘ່າ຃ຌັ ຅ະຉບໄ ຄຌ່າເຆຽໄ ຎຌັ ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄກາຌ ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາຽຎຌັ ຾ກໃ ຌ຾ນໃ ຄກາຌຘກຶ ຘາ ຓະຌຸຈຉບໄ ຄຎະຽຆຌີ ກຍັ ຍຌັ ນາ຅ໃ ຄຶ ຉບໄ ຄຽຐກິ ເນຓໄ ະຌຸຈ຾ກຍໄ ຌັ ນາຽຑໃ ບເນໄ ຽກຈີ ກາຌປຼຌປູ຅ໄ າກກາຌຖຄ຺ ຓຽປຈັ , ກາຌຎະຉຍິ ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຓີ ະຌຸຈຽປາ຺ ຑຍ຺ ຑ່ຓໄ ີ 2 ຎະຽຑຈ຃: ຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຽຎຌັ ຃ທາຓປູແໄ ຈຏໄ ໃ າຌກາຌ຃ຈິ ແຉໃ ຉບຄຓຈັ ຋ະງຓ຺ ຽຎຌັ ຃ທາຓປູແໄ ຈຏໄ ໃ າຌກາຌ຃ຈິ ແຉໃ ຉບຄ ຎະຘຍ຺ ກາຌຂຌັໄ ຋່າບຈິ ຅ະ ຽຎຌັ ປາກຊາຌ຃ຄັໄ ຋ຘີ ບຄ ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌ ຅ບຌຈທ຺ໄ ບີໄ ຽຎຌັ ຍຌັ ງາ຋ໃ ງີ ບໄ ຄງຎ່ ະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ປີ ຼຌປູ຅ໄ າກກາຌກະ຋່າ ເຌຘະຊາຌະກາຌ຅ຄິ ກາຌຘກຶ ຘາຉາຓ຋ຈັ ຘະຌະຂບຄ຋ໃ າຌ຅ບຌຈທ຺ໄ ບ຃ີໄ ຃ທາຓ຅ະຽຖຌີ ຄບກຄາຓ຋າຄຈາໄ ຌປໃ າຄກາງ, ບາຖຓ຺ ຘຄັ ຃຺ຓຈາໄ ຌຘະຉິຎັຌງາ ກາຌ຅ຈັ ຂະຍທຌກາຌປຼຌປູຽໄ ຌຌັໄ ກາຌຎະຉິຍຈັ ຅ຄິ ຽຎັຌກາຌ຅ຈັ ຅ຈິ ຅ະກ່າເຌ ຖກັ ຘະຌະກໃ ຸຓຎະຉຍິ ຈັ ກາຌປຼຌ຅າກກາຌຽປຈັ ຏູປໄ ຼຌແຈຎໄ ະຉຍິ ຈັ ຅ຄິ ຽຐກິ ຃ຈິ ຽຐກິ ຖຄ຺ ຓຽປຈັ ຐກຶ ຋ຈັ ຘະຌະຂະຍທຌ ກາຌຉໃ າຄໂ, ຽຐກິ ກາຌ຾ກຍໄ ຌັ ນາຈທໄ ງຉຌ຺ ຽບຄຽຐກິ ຋ຈັ ຘະຌະກາຌຘະ຾ນທຄນາ຃ທາຓປູປໄ ໃ ທຓກຌັ ຽຎຌັ ກໃ ຸຓຂະຍທຌ ກາຌ຾ຍຍ຾ກຍໄ ຌັ ນາ ຽຎຌັ ກຈິ ຅ະກ່າກາຌປຼຌກາຌຘບຌ຋ໃ ຽີ ຌຌັໄ ເນຏໄ ູປໄ ຼຌປູຈໄ ທໄ ງຉຌ຺ ຽບຄ. ( CXw.w.w Google 32

ທຌັ ຋ີ 17.10.2019)  ຾ຌທ຃ຈິ ກາຌຘບຌ຾ຍຍແປຘະ຿຃ຍ. ຿ປຄປຼຌ຾ຌທ຃ຈິ ກາຌຘບຌ຾ຍຍແປຘະ຿຃ຍ ຽຌຌັໄ ກາຌປຼຌປູ຾ໄ ຍຍຖຄ຺ ຓຎະຉຍິ ຈັ ຈທໄ ງກາຌ຅ຈັ ນບໄ ຄປຼຌ ຋ໃ ຽີ ນຓາະກຍັ ກາຌປຼຌປູຂໄ ບຄຽຈກັ ຓຓີ ຸຓນຌົີໄ ຋ໃ ນີ ົາກນົາງ ຓຘີ ໃ ກຈິ ຅ະກ່າ຋ໃ ຽີ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ ກາຌ຾ກຍໄ ຌັ ນາດໃ າຄກະຉຖຖຌ຺ໄ .  ຾ຌທກາຌປຼຌຂບຄ຿ປຄປຼຌ຾ຌທ຃ຈິ ກາຌຘບຌ຾ຍຍແປຘະ຿຃ຍ, ຿ປຄປຼຌແປຘະ຿຃ຍຓຘີ ໃ ຄິ ຋຃ີ ູ຅ະກະຉຸຌໄ ເນຽໄ ຈກັ ຈາ່ ຽຌຌີ ກຈິ ຅ະກາ່ ຉາຓຂະຍທຌ 3 ຂຌັໄ ຉບຌຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1) ກາຌທາຄ຾ຏຌ ( Plan ) ກາຌທາຄ຾ຏຌຓ຃ີ ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ຉໃ ່຾ຌທ຃ຈິ ກາຌຘບຌ຾ຍຍແປຘະ຿຃ຍ ຽຌໃ ບຄ຅າກຽຎຌັ ກາຌຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ຃ທາຓ຃ຈິ ກາຌຽຖບກກາຌຉຈັ ຘຌິ ເ຅ຂບຄຽຈກັ ຋ໃ ຆີ ຈັ ຽ຅ຌ, ຽປາ຺ ບາຈຽນຌັ ກາຌທາຄ຾ຏຌຂບຄຽຈກັ ຏໃ າຌກາຌກະ຋່າ ຋ໃ າ ຋າຄ຃າ່ ຽທາ຺ໄ ທ຋ິ ຌີ ຅ີໄ ະຆໃ ທງຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຃ທາຓປູຘໄ ກຶ ຽຆໃ ບນຓຌັໄ ເຌຉທ຺ ຽບຄຂບຄຽຈກັ ຃ທາຓປູຘໄ ກຶ ເຌກາຌ຃ທຍ຃ຸຓ ຉທ຺ ຽບຄ ຽປຈັ ເນຽໄ ຈກັ ຘຌ຺ ເ຅ກາຌນຌົີໄ ຋ໃ ຉີ ຌ຺ ຽບຄແຈທໄ າຄ຾ຏຌແທ.ໄ 2) ກາຌຎະຉຍິ ຈັ /ກາຌຽປຈັ ທຼກ ( Do/ work time ) ຆໃ ທຄຽທຖາ ກາຌຎະຉຍິ ຈັ ຽຎຌັ ຆໃ ທຄ຋ໃ ຽີ ຈກັ ແຈຽໄ ປຈັ ຉາຓຘໃ ຄິ ຋ໃ ີຽຈກັ ຉຄັໄ ເ຅ທາຄ຾ຏຌແທຽໄ ຎັຌຂະຍທຌກາຌ຋ໃ ີ ຽຈກັ ແຈຆໄ ໃ ທງກຌັ ຃ຈິ ຾ກຍໄ ຌັ ນາປໃ ທຓກຌັ ດໃ າຄຓ຅ີ ຈຸ ຓຸຄໄ ນຓາງ ແຈປໄ ຼຌປູຉໄ າຓຎະຘຍ຺ ກາຌ ທຌັ ຑຍ຺ ຃ທາຓ຃ຈິ ເນຓໃ ໂ ກາຌ ແຈນໄ ຌົີໄ ຽ຃ໃ ບຄນົຌິໄ ຽຈກັ ຃຃ຶ ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋ໃ ຅ີ ະຘ່ານົທຈ ຋ຈ຺ ຖບຄ ຎະຈຈິ ຘາໄ ຄປຼຌ຾ຍຍ. ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຽຓໃ ບຽຈກັ ແຈໄ ທາຄ ຾ຏຌ ກຈິ ຅ະກ່຅ໃ ຄຶ ຓຖີ ກັ ຘະຌະ຋ຄັໄ ກາຌຽປຈັ ທຼກ຋ໃ ຅ີ ຄິ ຅ຄັ ກາຌນົີຌໄ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຘະນຌຸກຘະນຌາຌຘາໄ ຄຘຌັ ດໃ າຄ ຽຎັຌ຋່າຓະຆາຈ ຿ຈງຓີ຃ູຽຎັຌຏູ ຆໄ ໃ ບງເນ຃ໄ ່າ຾ຌະຌ່າ ຘັຄຽກຈຽຈັກຽຑໃ ບບ່າຌທງ຃ທາຓຘະຈທກ ປຼຌປູ ໄ ຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ເຌຆໃ ທຄຌ຃ີໄ ຅ູ ະຑຍ຺ ທໃ າຽຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ ຓທີ ຋ິ ກີ າຌ຃ຈິ ເຆຽໄ ນຈຏຌ຺ ເຆ຃ໄ ທາຓປູເໄ ຌກາຌ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາ ຾ຌທເຈ຾ຈໃ ຃ູຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓເຌກາຌນົຌີໄ ກຍັ ຽຈກັ ຘຌ຺ ຋ະຌາ ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ກາຌ຾ກຍໄ ຌັ ນາຂບຄຽຈກັ ຑ຅ິ າຖະຌາຎະຉຘິ ່າ ຑຌັ ຅າກຘໃ ຄິ ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຂຌໄ ຾ຖທໄ ຍຌັ ຋ກຶ ກາຌຘຄັ ຽກຈຽຈກັ . 3) ກາຌ຋ຍ຺ ຋ທຌ ( Recall time ) ກາຌ຋ຍ຺ ຋ທຌຽຎຌັ ຆໃ ທຄ຋ໃ ຽີ ຈກັ ແຈຘໄ ະ຋ບໄ ຌ ຽທາ຺ໄ ຽຖໃ າ຺ ຽຊີຄຎະຘຍ຺ ກາຌທຼກ຋ໃ ແີ ຈຽໄ ປຈັ ຆໃ ທງເນຽໄ ຈກັ ແຈໄ ຽຐກິ ກາຌຽຖໃ າ຺ ຽຖໃ ບຄ ກາຌຍຌັ ງາງ ຐກິ ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຘະ຾ຈຄເນຏໄ ູບໄ ໃ ຌຽນຌັ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ຎະຘຍ຺ ກາຌຂບຄຉຌ຺ ກາຌ຋ຍ຺ ຋ທຌຽປຈັ ເນຽໄ ຈກັ ຌກຶ ງບໄ ຌແຎງຄັ ຽຎາ຺ໄ ນຓາງຽຈຓີ ຋ໃ ຉີ ຄັໄ ແທໄ ຃ູຆໃ ທງກະຉຸຌໄ ກາຌຖະຌກຶ ຎະຘຍ຺ ກາຌຂບຄຽຈກັ ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຿ຈງກາຌຘຄັ ຽກຈ ກາຌ຋ຍ຺ ຋ທຌຂບຄຽຈກັ ເຌຍຌັ ງາກາຈ຋ໃ ຘີ ະນຄຍ຺ ຅ຈັ ນາທຈັ ຘະຈຸບຸຎະກບຌຎະຘຍ຺ ກາຌ ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນຽໄ ຈກັ ຘຌ຺ ເ຅ຽຆໃ ຌັ : ກາຌ຋ໃ ຼທຆຓ຺ ຉາຓຓຸຓ຋ໃ ຽີ ຈກັ ຘາໄ ຄແທເໄ ຆຽໄ ກຓ ຽຆໃ ຌັ : ຖ່າທຄ຺ ງາຈຉໃ ຄັ ຿ຈງເນຽໄ ຈກັ ຋ໃ ແີ ຈຌໄ ໃ ຄັ ແຈໄ ຋ຍ຺ ຋ທຌກໃ ບຌ ເຆຽໄ ຑໃ ບຌປໃ ທຓຄາຌບຸຎະກບຌປໃ ທຓຈທໄ ງ.  ຅ຈຸ ຽຈໃ ຌັ ຘໃ ຄິ ຋ໃ ຽີ ຈກັ ຅ະແຈປໄ ຍັ ຅າກກາຌ຿ປຄປຼຌ຾ຌທ຃ຈິ ກາຌຘບຌ຾ຍຍແປຘະ຿຃ຍ ກາຌປຼຌປູ ໄ ຾ຍຍຖຄ຺ ຓເຌ຿ປຄປຼຌແປຘະ຿຃ຍ຋ໃ ຅ີ ະຽກຈີ ຂຌໄ ດໃ າຄຓຎີ ະຘຈິ ຋ຑິ າຍນາົ ງຉບໄ ຄຓີ 5 ບຄ຺ ຎະກບຍ: 33

1) ກາຌຽຖບກຉຈັ ຘຌິ ເ຅ ຽຈກັ ຅ະຽຎຌັ ຏູຖໄ ຽິ ຖໃ ຓີ ກຈິ ຅ະກ່຅າກ຃ທາຓຘຌ຺ ເ຅຃ທາຓຉຄັໄ ເ຅ຂບຄຉຌ຺ ຽບຄ ຖທຓຽຊີຄກາຌ ຉຈັ ຘຌິ ເ຅ຽຖບກທຈັ ຊຸບຸຎະກບຌເຌກາຌຌ່າຓາຽປຈັ ກຈິ ຅ະກ່າຈທໄ ງ ເຌຂຌັໄ ຉບຌຌ຅ີໄ ະຽປຈັ ເນຽໄ ຈກັ ຽກີຈກາຌ ປຼຌປູນໄ ົາງກໃ ທາແຈປໄ ຍັ ກາຌຍບກຉໃ ່຃ທາຓປູ຅ໄ າກຏູເໄ ນງໃ . 2) ຘໃ ເຌນບໄ ຄປຼຌ຅ະຓຽີ ຃ໃ ບຄຓ ທຈັ ຊຸບຸຎະກບຌ຋ໃ ນີ ົາກນາົ ງຽນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ບາງຸຂບຄຽຈກັ ຽຈກັ ຉບໄ ຄຓ຿ີ ບກາຈຓີ ຽທຖາຽຖບກທຈັ ຊຸບຸຎະກບຌດໃ າຄບຈິ ຘະນະົ ຑຼຄຑຽ່ ຑໃ ບ຅ະຆໃ ທງເນຽໄ ຈກັ ປູ຅ໄ ກັ ຽຆໃ ບຓ຿ງຄກາຌກະ຋່າຉໃ າຄໂ ກາຌ ປຼຌປູເໄ ຌຽຖໃ ບຄຂບຄ຃ທາຓຘ່າຑຌັ ຓ຿ີ ບກາຈເຌກາຌ຾ກຍໄ ຌັ ນານົາງຂຌໄ ຈທໄ ງ. 3) ເຆຎໄ ະຘາຈຘ່າຑຈັ ຋ຄັ 5 ຽຈກັ ແຈຘໄ າ່ ນທົ ຈທຈັ ຊຸຏໃ າຌຎະຘາຈຘ່າຑຈັ ຋ຄັ 5 ນຄົັ ຅າກ຋ໃ ຽີ ຈກັ ຃ຸຌໄ ຽ຃ງີ ກຍັ ທຈັ ຊຸ຾ຖທໄ ຽຈກັ ຅ະປຼຌປູຽໄ ຖໃ ບຄ຃ທາຓຘາ່ ຑຌັ ຃ທາຓກໃ ຼທຂບໄ ຄຂບຄທຈັ ຊຸຌຌັໄ ແຈຈໄ ທໄ ງຉຌ຺ ຽບຄ. 4) ຑາຘາ຅າກຽຈກັ ຘໃ ຄິ ຋ໃ ຽີ ຈກັ ແຈຽໄ ທາ຺ໄ ຅ະຘະ຋ບໄ ຌຎະຘຍ຺ ກາຌ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຂບຄຽຈກັ ຽຈກັ ຓກັ ຅ະຽຖໃ າ຺ ທໃ າຉຌ຺ ກ່າຖຄັ ຽປຈັ ນງຄັ ນົຶ ຽປຈັ ນງຄັ ແຎ຾ຖທໄ ເຌ຾ຉໃ ຖະທຌັ ຽຓໃ ບຽຈກັ ຓບີ ຈິ ຘະນົະເຌກາຌເຆຑໄ າຘາຽຑໃ ບຘໃ ຃ທາຓ ຃ຈິ ຽຈກັ ຅ະ ປູ຅ໄ ກັ ຒັຄ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນຌັ ຂບຄ຃ຌ຺ ບໃ ຌ ປຼຌປູທໄ ຋ິ ີກາຌຽທາ຺ໄ ຋ໃ ີຽຎຌັ ຋ໃ ງີ ບຓປຍັ ຂບຄຏູບໄ ໃ ຌ ແຈຑໄ ຈັ ຋ະຌາກາຌ຃ຈິ ຃ທຍ຃ໃ ູແຎກຍັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາ຃ທາຓຽຆໃ ບນຓຌັໄ ເຌຉຌ຺ ຽບຄຈທໄ ງ. 5) ກາຌຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ຅າກຏໃ ູເນໃ ງ ຏູເໄ ນງໃ ຃ທຌປຍັ ຒຄັ ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຽໄ ຈກັ ຃ຈິ ຽປຈັ ຘໃ ຄິ ຉໃ າຄໂຈທໄ ງຉຌ຺ ຽບຄເຌນບໄ ຄ ປຼຌ ຽຈກັ ຅ະຑຍ຺ ກຍັ ຎະຘຍ຺ ກາຌຘ່າ຃ຌັ ຆ່າໄ ຾ຖທໄ ຆ່າໄ ບກີ ເຌຆທິ ຈິ ຎະ຅າ່ ທຌັ ດໃ າຄຽຎຌັ ຋າ່ ຓະຆາຈ.  ເ຅຃ທາຓ ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌ ຓບຌຽຉຆ່ຕີ (Montessori) ຾ຓໃ ຌກາຌເນຽໄ ຈກັ ແຈປໄ ຼຌປູຈໄ ທໄ ງຉຌ຺ ຽບຄຽຎຌັ ຘໃ ຄິ ຘ່າ຃ຌັ ເຌກາຌຑຌັ ຖະຌາຽຈກັ ຉໃ ່ແຎເຌບາຌາ຃ຈ຺ ຃ທາຓຘຌ຺ ເ຅ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຉາຓ຋່າຓະຆາຈຂບຄຽຈກັ ຃ທຌແຈປໄ ັຍ ຃ທາຓຽບາ຺ ເ຅ເຘໃ ຅າກຏູ຋ໄ ໃ ຽີ ຂາ຺ໄ ຓາກໃ ຼທຂບໄ ຄເຌກາຌຈ຾ູ ຖຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ, ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຽໄ ຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ ແຈຑໄ ຈັ ຋ະຌາ ຋ຸກຈາໄ ຌດໃ າຄຓຎີ ະຘຈິ ຋ຑິ າຍຂບຄຉຌ຺ ຽບຄ. ຾ຌທ຃ຈິ ຌຂີໄ ບຄ ຋ໃ າຌ ປຸ ຈ຿ຆ ຾ຉກຉໃ າຄກຍັ ຋ໃ າຌ຿຋ຓຘັ ປບຶ ຍຘກໃ າທທໃ າຘຌັ ຉຑິ າຍ຃ທາຓດໃ ູຖບຈຽຎຌັ ຘໃ ຄິ ຅າ່ ຽຎຌັ ຾ຉໃ ປຸຈ຿ຆກໃ າທຘຌັ ຉຑິ າຍ຃ທາຓດໃ ູຖບຈດໃ າຄຈຼທຌຌັໄ ຍໃ ຑ່ ຼຄຑ່຅າ່ ຉບໄ ຄຓຽີ ຘຖຑີ າຍຈທໄ ງ. ຋ໃ າຌ ຒົ່ຽປຖ ຽຎຌັ ຏູຌໄ ່າຘກຘາບະຌຸຍາຌ຋ໃ ແີ ຈປໄ ຍັ ຌາຓທໃ າ: ຽຎຌັ “ ຍຈິ າ “ ກາຌຘກຘາກໃ ບຌແທປຼຌຈທໄ ງ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາ຿ປຄປຼຌບະຌຍຸ າຌ຾ນໃ ຄ຋າ່ ບຈິ ຽດງຖະຓຌັ ເຌຎີ ຃ ຘ 1837 ຽຎຌັ ຏູຽໄ ຖໃ ຓີ ຾ຌທ຃ຈິ ກາຌ຅ຈັ ກາຌຘກ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ກ່າຌຈ຺ ກໃ ບຌຘບຌຓນີ ົກັ ຘູຈກາຌຘກຶ ຘາຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ ຓກີ າຌຽຐກິ ຃ູຖທຓຽຊຄີ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາ ກາຌຘບຌຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌຈທໄ ງກາຌຏະຖຈິ ບຸຎະກໃ ບຌ ຋ໃ ຽີ ບຌີໄ ທໃ າ: ຆຸຈບຸຎະກບຌ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າຘ່າຖຍັ ຽຈກັ ກໃ ບຌ ແທປຼຌຽບຌີໄ ທໃ າ: ກາຌບາຆຍີ ຽປຖ ຽຆໃ ບທໃ າຽຈກັ ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈເຌຘໃ ຄິ ຈຄີ າຓຉຄັໄ ຾ຉໃ ຽກຈີ ຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ຃ທຌ຅ະ ປຼຌປູຈໄ ທໄ ງກາຌນຌົິໄ ກາຌຘະ຾ຈຄບບກດໃ າຄບຈິ ຘະນົະ຃ທຌແຈປໄ ຍັ ຎະຘຍ຺ ກາຌປຼຌປູ຋ໄ ຄັ ຌບກນບໄ ຄ ຾ຖະ ເຌນບໄ ຄ ປຼຌ຿ຈງຘະຽຑາະຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ແີ ຈຓໄ າ຅າກກາຌນຌົີໄ ຈທໄ ງຽນຈຏຌ຺ ຽປຖ. ຋ໃ າຌ ຽຎຈຘະຉາຖບຈຆີ ຓ຃ີ ທາຓຽນຌັ ກໃ ຼທກຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກາຌປຼຌກາຌຘບຌບກີ ນົາງຎະກາຌຘະນຸົຍແຈໄ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ປາກຊາຌຘາ່ ຃ຌັ ຂບຄກາຌເນ຃ໄ ທາຓປູກໄ ໃ ຃່ ກາຌເນຌໄ ກັ ປຼຌປູ຅ໄ ກັ ຘຄັ ຽກຈ, ກາຌປຼຌຑາຘາ, ຃ູຉບໄ ຄຑະງາງາຓ ເນຌໄ ກັ ປຼຌເຆກໄ າຌຘຄັ ຽກຈນົາງ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ກາຌຘບຌ຃ູ຅ະຉບໄ ຄຽຖໃ ຓີ ຉຌ຺ໄ ຅າກຘໃ ຄີ ຋ໃ ຄີ ໃ າງ຋ໃ ຘີ ຸຈກໃ ບຌ຾ຖທໄ ຅ໃ ຄຶ ຃ໃ ບງຽຑໃ ີຓ 34

຃ທາຓງາກຂຶຌໄ ແຎຉາຓຖ່າຈຍັ , ເນຽໄ ທຖາຑຼຄຑ່຾ກໃ ຽຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ , ຉບໄ ຄງບຓປຍັ ຃ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄຂບຄຽຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ , ຉບໄ ຄຽປຈັ ເນຽໄ ຈກັ ປູຘໄ ກຶ ທໃ າ຿ປຄປຼຌຍໃ ່ຉໃ າຄ຅າກຽປບຌຂບຄຉຌ຺ . ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌ ຅ບຌຈທີໄ ບີ ຽຎຌັ ຍຌັ ງາ຋ໃ ງີ ບໄ ຄງ່ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ປີ ຼຌປູ຅ໄ າກກາຌກະ຋່າເຌຘະຊາຌະກາຌ ຅ຄິ ກາຌຘກຶ ຘາຉາຓ຋ຈັ ຘະຌະຂບຄ຋ໃ າຌ຅ບຌຈທີໄ ບ຃ີ ຃ທາຓ຅ະຽຖຌີ ຄບກຄາຓ຋າຄຈາໄ ຌປໃ າຄກາງ, ບາຖຓ຺ , ຘຄັ ຃ຓ຺ , ຈາໄ ຌຘະຉຎິ ຌັ ງາ. ຾ຌທ຃ິຈກາຌຘບຌ຾ຍຍ ແປຘະ຿຃ຍ ຽຌຌັໄ ກາຌປຼຌປູ຾ໄ ຍຍຖຄ຺ ຓຎະຉິຍຈັ ຈທໄ ງກາຌ຅ຈັ ນບໄ ຄປຼຌ຋ໃ ີ ນຓາະກຍັ ກາຌປຼຌປູຂໄ ບຄຽຈກັ ຓຓີ ຸຓນົຌີໄ ຋ໃ ນີ ົາກນາົ ງ ຓຘີ ໃ ກຈິ ຅ະກາ່ ຋ໃ ຽີ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ ກາຌ ຾ກຍໄ ຌັ ນາດໃ າຄກະຉຖຖຌ຺ໄ . ທຼກຓບຍໝາງ 1. ເນຌໄ ກັ ຘກຶ ຘາ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ເຌບຌິ ຽຉຽີ ຌຈັ ຽຖໃ ບຄ ຾ຌທ຃ຈິ ຋ຈິ ຘະຈກີ າຌ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຂບຄ຾ຉໃ ຖະ຋ໃ າຌ. ຃່າຊາຓ 1. ຋ໃ າຌ ຓບຌຽຉຆ່ຕີ (Montessori) ຓ຾ີ ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ຾ຌທເຈກໃ ຼທກຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ? 2. ຾ຌທ຃ຈິ ຌຂີໄ ບຄ຋ໃ າຌ ປຸຈ຿ຆ ຉໃ ່ກຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? 3. ຋ໃ າຌ ຒົ່ຽປຖ ແຈເໄ ນ຾ໄ ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ຾ຌທເຈກໃ ຼທກຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ? 4. ຋ໃ າຌ ຽຎຈຘະຉາຖບຈຆີ ຓ຾ີ ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ຾ຌທເຈກໃ ຼທກຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ? 5. ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ຋ໃ າຌ ຅ບຌຈທີ ບີໄ ກໃ ຼທກຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? 6. ຾ຌທ຃ຈິ ກາຌຘບຌ຾ຍຍ ແປຘະ຿຃ຍ ກຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? 35

ຍຈ຺ ຋ີ 3 ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌເຌ ຘຎຎ ຖາທ 1. ຎະນທຈັ ຃ທາຓຽຎຌັ ຓາຂບຄກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌເຌຎະຽ຋ຈຖາທ 1.1 ກາຌຘກຶ ຘາເຌຖາທກໃ ບຌຎຈ຺ ຎໃ ບງ ເຌແຖງະ 80 ກທໃ າຎີຏໃ າຌຓາ ( 1093-1975) ຘຄັ ຃ຓ຺ ຖາທກາຌຘກຶ ຘາຂບຄຖາທແຈປໄ ຍັ ບຈິ ຋ຑິ ຌ຺ ຿ຈງກຄ຺ ຅າກຖະຍບຍຖໃ າຽຓບຄຂຌຶໄ ຾ຍຍຽກໃ າ຺ ຾ຍຍເນຓໃ ເຌຘະແນຓ຅ກັ ກະຑຈັ ຐຕໃ ັຄຎກ຺ ຃ບຄຽຎັຌຽທຖາ 61 ຎີ ( ຎີ1893- 1945 ) ກາຌຘກຶ ຘາເຌແຖງະຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌຓ຃ີ ທາຓ຅າ່ ກຈັ ປຈັ ຾຃ຍຓ຅ີ ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຾ຌໃ ເຘໃ ກໃ ່ຘາໄ ຄກໃ ຸຓ຃ຌ຺ ຅າ່ ຌທຌນຌໃ ຄ ຽຑໃ ບ ປຍັ ຌະ຿ງຍາງກາຌຎກ຺ ຃ບຄຂບຄຑທກຖໃ າຽຓບຄຂຌຶໄ ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ ຽຌບໄ ເຌກາຌຘກຘາ຾ຓໃ ຌຽຌຌັໄ ເຘໃ ກາຌຘາໄ ຄ຃ຌ຺ ເນຓໄ ຾ີ ຌທ ຃ຈິ ງບຓ຅າ່ ຌຌ຺ ງກ຺ ຘູຄຘາຈຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຉ່, ງບຓຌະ຿ງຍາຌກາຌຘກຶ ຘາຓຖີ ກັ ຘະຌະປຈັ ຾຃ຍ຅ໃ ຄຽປຈັ ເນຎໄ ະຆາຆຌ຺ ຖາທ ຍຌັ ຈາຽຏໃ າ຺ ກກນຌຄັ ຘຽຊຄີ 95%. 1.2 ກາຌຘກຶ ຘາເຌຖາທນຄົັ ຎຈ຺ ຎໃ ບງ ຏຌ຺ ຘ່າຽຖຈັ ຂບຄກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ຾ຏຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ 2001-2015 ເຌແຖງະ 15 ຎຏີ ໃ າຌຓາ ກະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌກິຖາ ແຈຽໄ ບາ຺ ເ຅ເຘໃ ຅ຈັ ຉັຄໄ ຎະຉຍິ ຈັ ຓະຉິກບຄຎະຆຸ ຓເນງໃ ຂບຄຑັກ, ຾ຏຌຑຈັ ຋ະຌາ ຽຘຈຊະກຈິ -ຘຄັ ຃ຓ຺ ເຌ຾ຉໃ ຖະແຖງະຂບຄຖຈັ ຊະຍາຌ຾ຏຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ ຽຆໃ ຄິ ຖທຓ຋ຄັ ຾ຏຌງຸຈ຋ະຘາຈ ກາຌຎະຉປິ ູຍຖະຍຍ຺ ກາຌຘກຶ ຘາ຾ນໃ ຄຆາຈ, ຂບຍຑຈັ ຋ະຌາຂະ຾ນຌຄກາຌຘກຶ ຘາ, ຾ຏຌຎະຉຍິ ຈັ ຄາຌກາຌຘກຶ ຘາ ຽຑໃ ບ຋ຸກ຃ຌ຺ ຾ຏຌງຸຈ຋ະຘາຈກາຌຑຈັ ຋ະຌາກຖິ າ-ກາງງະກ່າ, ຑາງເຉກໄ າຌຌາ່ ຑາຂບຄ຃ະຌະຌາ່ ກະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ິ ກາຌກຖິ າ, ຏູຍໄ ່ຖນິ າຌກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ ຾ຉໃ ຘູຌກາຄປບຈ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ ແຈຽໄ ບາ຺ ເ຅ເຘໃ ຎະຉຍິ ຈັ ຉາຓຑາຖະຍຈ຺ ຍາຈນຌາໄ ຋ໃ ີ ຋ໃ ຑີ ກັ ຖຈັ ຊະຍາຌຓບຍນຓາງເນຽໄ ຎຌັ ດໃ າຄຈ.ີ ເຌຎີ 2011 ຖຈັ ຊະຍາຌແຈຽໄ ຉາ຺ໄ ຿ປຓຽບາ຺ ທຼກຄາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ ຽຆໃ ບຓຘາຌຽຂາ຺ໄ ກຌັ ຽຑໃ ບຽປຈັ ເນກໄ າຌ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ ແຎຉາຓ 3 ຖກັ ຘະຌະ5 ນົກັ ຓູຌຂບຄກາຌຘກຶ ຘາ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ແຈຘໄ ຸຓເຘໃ ຈ່າຽຌຌີ ກາຌຎະຉິ ປູຍຖະຍຍ຺ ກາຌຘກຶ ຘາ຾ນໃ ຄຆາຈຎຍັ ຎຸຄທຼກຄາຌກຖິ າ-ກາງະກ່າດໃ າຄ຾ຂຄ຾ປຄ, ກທາໄ ຄຂທາຄ, ຽຖກິ ຽຆໃ ຄິ ຈທໄ ງ຅ຈິ ເ຅ຍຸກ ຋ະຖຸ ຽປຈັ ເນຈໄ າໄ ຌຎະຖຓິ າຌ຃ຸຌຌະຑາຍ ຂບຄກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ ຽຖໃ ຓີ ຓ຃ີ ທາຓກຓ຺ ກຼທກຌັ ຓຏີ ຌ຺ ຘ່າຽຖຈັ ຘູຄຂຌຶໄ ກທໃ າ ຽກໃ າ຺ , ຃ໃ ບງໂຽຆໃ ບຓ຿ງຄຽຂາ຺ໄ ກຍັ ຓາຈຉະຊາຌກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ ຂບຄຑາກຑຌໄ ຘາກຌ຺ ຽຎັຌກາໄ ທໂ, ຘາຓາຈຉບຍ ຘະນຌບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌເຌຖະຈຍັ ຉໃ າຄໂ ເນ຾ໄ ກໃ ບຄ຺ ກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ຂບຄຑກັ , ຂບຄຖຈັ ຑາກຽບກະຆຌ຺ ເຌ຋ໃ ທ຺ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຿ຈງຑຌໄ ຊາຌ. ຌບກ຅າກຌຌັໄ ງຄັ ແຈຎໄ ັຍຎຸຄຂະນງາງກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ ດໃ າຄຓ຅ີ ຈຸ ຘຸຓ, ຘາໄ ຄຉຄັໄ ຿ປຄປຼຌຑບຌ ຘະນທຌັ ຌກັ ປຼຌຽກໃ ຄັ ຌຍັ ຋ຄັ ຑບຌຘະນທຌັ ກຖິ າ-ກາງງະກ່າ, ຘາໄ ຄຘູຌແບຆ຋ີ ,ີ ຘູຌ ຿຃ຘະຌາຂໃ າທຘາຌກາຌຘກຶ ຘາ- ກຖິ າ, ຘະຊາຍຌັ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຍ່ຖນິ າຌກາຌຘກຶ ຘາ, ຎຍັ ຎຸຄນົກັ ຘູຈ຋ຸກຆຌັໄ , ຋ຸກຘາງ຅າກ຾ຍຍນທ຺ ຂ່ຖໄ າງທຆິ າ ຋ໃ ີ ຽຌຌັໄ ຽຌບໄ ເຌຓາຽຎຌັ ຾ຍຍຽຌຌັໄ ຘະຓຈັ ຊະຑາຍ, ຎັຍຎຸຄຍຌັ ຈາຘະຊາຍຌັ ກາຌຘກຶ ຘາ຋ຸກຖະຈຍັ ຋ຄັ ຑາກຖຈັ ຑາກ ຽບກະຆຌ຺ ແຎຉາຓຂບຍຓາຈຉະຊາຌ຃ຸຌຌະຑາຍກາຌຘກຶ ຘາ຾ນໃ ຄຆາຈ. ຆຸກງູ,ໄ ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຎະຆາຆຌ຺ ຍຌັ ຈາຽຏໃ າ຺ ແຈຽໄ ຂາ຺ໄ ຽຊິຄກາຌຘກຶ ຘາກິຖາ ຉາຓຽຄໃ ບຌແຂຎະຉິຍຈັ ກາຌຘຶກຘາຎະຊ຺ຓຑາກຍັຄ຃ຍັ ຿ຈງ຅ຈັ ຽຎັຌຍູຖຓິ ະຘຈິ ເນຽໄ ຂຈ 36

ຆຌ຺ ຌະຍຈ຺ , ນໃ າຄແກຘບກນກົີ ຍາໄ ຌ 3 ຘາໄ ຄ, ຑບໄ ຓຈຼທກຌັ ຌີໄ ກໃ ແ່ ຈຘໄ ູຆໄ ຌ຺ ຅ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ຍຌັ ຈາ຃າຈນຓາງຂບຄ຾ຏຌ ຄາຌ຾ນໃ ຄຆາຈກາຌຘກຶ ຘາຽຑໃ ບ຋ຸກ຃ຌ຺ 2003-2015 ກໃ ່຃ຽຎາ຺ໄ ນຓາງຘະນຈັ ຘະທຈັ ຈາໄ ຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາຘູຆໄ ຌ຺ ງກ຺ ຖະຈຍັ ຽຉກັ ຌກິ ກາຌ຾ຂໃ ຄຂຌັ ກຖິ າຎະຽຑຈຉໃ າຄໂເຌຖະຈຍັ ຑາງເຌຎະຽ຋ຈ, ບະຌຸ ຑາກຑຌໄ , ຑາກຑຌໄ ຖະຈຍັ ຘາກຌ຺ . ເຌແຖງະຏໃ າຌຓາ ຖຈັ ຊະຍາຌແຈຽໄ ບາ຺ ເ຅ເຘໃ ເນ຃ໄ ທາຓຘ່າ຃ຌັ ນົາງຉໃ ່ກຍັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາ ຿ຈງຊ ຽບາ຺ ທຼກຄາຌຌຽີໄ ຎຌັ ຅ຈຸ ເ຅ກາຄຂບຄກາຌຑຈັ ຋ະຌາຆຍັ ຑະງາກບຌຓະຌຈຸ , ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ເຌຆຸຓຎຏີ ໃ າຌຓາຖຈັ ຊະຍາຌ ແຈໄ ຅ຈັ ຘຌັ ຄຍ຺ ຎະຓາຌຎະ຅່າຎີ ເນຂໄ ະ຾ນຌຄກາຌຘຶກຘາ ກທຓຽບາ຺ ຖະນທໃ າຄ 11 - 15 ຽຎີຽຆຌັ ຂບຄຖາງ຅ໃ າງ ຖຈັ ຊະຍາຌ ຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌຍ່ຖນິ າຌ, ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຑຌໄ ຊາຌ຿຃ຄຖໃ າຄຈາໄ ຌກາຌຘກຶ ຘາຎຍັ ຎຸຄຖະຍຍ຺ ກາຌປຼຌ-ກາຌ ຘບຌ ຌຍັ ຾ຉໃ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ຅ຌ຺ ຽຊຄິ ກາຌຘກຶ ຘາຆຌັໄ ຘູຄ, ຑບໄ ຓກຌັ ຌຌັໄ , ງຄັ ແຈຘໄ ຸຓເຘໃ ຅ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ຽຎາ຺ໄ ນຓາງຘະນຈັ ຘະທຈັ ຈາໄ ຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາ ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຾ຓໃ ຌແຈຘໄ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຽໄ ຈກັ ເຌຽກຌບາງຸ 6 ຎີ ຽຂາ຺ໄ ປຼຌເຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ດໃ າຄ຋ໃ ທ຺ ຽຊຄິ ຆຸກງູ,ໄ ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຌກັ ປຼຌ຋ໃ ປີ ຼຌ຅ຍ຺ ຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ແຈຽໄ ຂາ຺ໄ ປຼຌຉໃ ່ຆຌັໄ ຓຈັ ຋ະງຓ຺ ນົາງຂຌຶໄ ຿ຈງນຌັ ຽບາ຺ ຍຌັ ຈາ຿຃ຄກາຌ຾ຏຌຄາຌແຎຑຈັ ຋ະຌາ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ ນົາງຂຌຶໄ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓໃ ຌ຿຃ຄກາຌຑຈັ ຋ະຌາ຃ຸຌຌະຑາຍກາຌຘກຶ ຘາ, ຿຃ຄກາຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາຂຌັໄ ຑຌໄ ຊາຌ, ຿຃ຄກາຌຘາໄ ຄນ່ຑກັ ເນຌໄ ກັ ປຼຌ, ຿຃ຄກາຌຘະນຌບຄບານາຌຽຘຓີ ບານາຌ຋ໃ ຼຄເຌ຿ປຄປຼຌ. ຌບກ຅າກຌຌັໄ , ກໃ ແ່ ຈຑໄ ັຈ຋ະຌານົັກຘູຈ, ຎັຍຎຸ ຄຂະນງາງ຿ປຄປຼຌທິຆາຆີຍ ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖ, ຘາໄ ຄ຃ທາຓຽຂຓັໄ ຾ຂຄເນ຾ໄ ກໃ ທຼກຄາຌບາຆທີ ະຘກຶ ຘາກາຌຘກຶ ຘາຆຌັໄ ຘູຄ ຽຑໃ ບເນຘໄ າຓາຈຉບຍ ຘະນຌບຄແຈຉໄ າຓ຃ທາຓປຼກປບໄ ຄຉບໄ ຄກາຌຂບຄຉະນົາຈ຾ປຄຄາຌ. ຌບກ຅າກຌຌັໄ , ທຼກຄາຌກຖິ າ - ກາງງະກ່າກໃ ່ ແຈປໄ ຍັ ກາຌຎຍັ ຎຸຄຑຈັ ຋ະຌາຈຂີ ຌຶໄ ຽ຋ໃ ບຖະກາໄ ທ. 2. ທທິ ຈັ ຋ະຌາກາຌ ກາຌຘກຶ ຘາຂບຄຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ ກໃ ບຌ຅ະຈ່າຽຌຌີ ກາຌຘາໄ ຄ຾ຏຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ 2016 - 2020, ກະຆທຄຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌກຖິ າ ແຈຌໄ າ່ ເຆທໄ ຋ິ ກີ າຌ຋ໃ ຽີ ບຌີໄ ທໃ າ “຋ຈິ ຘະຈກີ າຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄ” ຽຑໃ ບຆໃ ທງເຌກາຌກ່າຌຈ຺ ຏຌ຺ ແຈປໄ ຍັ ຽຑໃ ບປຍັ ຎະກຌັ ງຸຈ຋ະ ຘາຈ຋ໃ ກີ ່າຌຈ຺ ເຌ຾ຏຌຌຌັໄ ຘບຈ຃ໃ ບຄກຍັ ຽຎາ຺ໄ ນຓາງເຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາຂບຄຂະ຾ນຌຄກາຌ. ຋ຈິ ຘະຈກີ າຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄ ແຈກໄ ່າຌຈ຺ ຘໃ ຄິ ຅່າຽຎຌັ ຑຌໄ ຊາຌ ຽຑໃ ບເນຍໄ ຌັ ຖຸຽຎາ຺ໄ ນຓາງແຖງະງາທຘະ຾ຈຄເນຽໄ ນັຌຽຊິຄຂະຍທຌກາຌຂບຄກາຌ ຎໃ ຼຌ຾ຎຄ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຂຌຶໄ ຍຌ຺ ຽຘຌັໄ ຋າຄຂບຄກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄ. ດໃ ູເຌ຾ຏຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ 2016 - 2020, ຋ຈິ ຘະຈກີ າຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄແຈຑໄ ຌັ ຖະຌາຽຊຄິ ຍຌັ ຈາກຈິ ຅ະກ່າຉໃ າຄໂ ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄຎະຉຍິ ຈັ ຽຑໃ ບເນຍໄ ຌັ ຖຸຏຌ຺ ແຈປໄ ຍັ ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌເຌ ຎີ 2020. ກະຆທຄຘຶກຘາ຋ກິ າຌກຖິ າ ແຈ຅ໄ ຈັ ກບຄຎະຆຸ ຓຎຶກຘານາຖກັຍຍັຌຈາ຃ະຌະປຍັ ຏຈິ ຆບຍຎະຘາຌຄາຌ ຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ຈາໄ ຌ ທຆິ າກາຌ຋ຄັ 4 ຃ະຌະ ຽຑໃ ບກ່າຌຈ຺ ຽຎາ຺ໄ ນຓາງຖທຓ, ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຏຌ຺ ແຈປໄ ຍັ ຂບຄ຾ຏຌ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ 2016 - 2020. ຅າກຌຌັໄ ກໃ ແ່ ຈ຅ໄ ຈັ ກບຄຎະຆຸຓຎກຶ ຘານາຖກຍັ ຍຌັ ຈາຘະຊາຍຌັ ກາຌ ຘກຶ ຘາຉໃ າຄໂຑະ຾ຌກຘກຶ ຘາ຋ກິ າຌກຖິ າ຾ຂທຄ ຽຑໃ ບກ່າຌຈ຺ ກຈິ ຅ະກາ່ ຋ໃ ຅ີ າ່ ຽຎຌັ ຖທຓ຋ຄັ ຏຌ຺ ແຈປໄ ຍັ ແຖງະ ຘຌັໄ ຋ໃ ບີ າຈ ຽກຈີ ຂຌຶໄ ຽຑໃ ບເນຍໄ ຌັ ຖຸຏຌ຺ ແຈປໄ ຍັ ຖທຓຑາງເຌຎີ 2020. ຏຌ຺ ປຍັ ຂບຄ຋ຈິ ຘະຈກີ າຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄ຋ໃ ແີ ຈກໄ ່າຌຈ຺ ເຌ຾ຏຌ 5 ຎີ ຌ຾ີໄ ຓໃ ຌຓ຃ີ ທາຓຽຆໃ ບຓ຿ງຄກຌັ ກຍັ ຽຎາ຺ໄ ນຓາງກາຌຑຈັ ຋ະຌາ຾ຍຍງຌງຄ຺ ຂບຄບຄ຺ ກາຌຘະນະຎະຆາຆາຈ ບຄ຺ ກາຌ UNESCO ຋ໃ ແີ ຈກໄ ່າຌຈ຺ ເຌຂ່ຉໄ ກ຺ ຖຄ຺ Muscat 2015 . ຌບກ຅າກຌ,ີໄ ຽຎາ຺ໄ ນຓາງຏຌ຺ ປຍັ ຂບຄ຾ຏຌ ຑຈັ ຋ະຌາ ຌງີໄ ຄັ ຘບຈ຃ໃ ບຄກຍັ ຊະ຾ນົຄກາຌຘຌິ ຆບຌ ທໃ າຈທໄ ງກາຌຘກຶ ຘາເຌບະຌາ຃ຈ຺ ຋ໃ ຆີ ຸກງູເໄ ນຎໄ ະຽ຋ຈຘະຓາຆກິ 37

ປຍັ ຎະກຌັ ເນ຋ໄ ຸກ຃ຌ຺ ຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ຽຊິຄກາຌຘກຶ ຘາ຋ໃ ຓີ ຃ີ ຸຌຌະຑາຍຓ຃ີ ທາຓຽ຋ໃ າ຺ ຋ຼຓກາຌປຼຌປູຉໄ ະນົບຈຆີທຈິ . ຊະ຾ນຄົ ກາຌຈໃ ຄັ ກໃ າທງຄັ ຽຎຌັ ຎຈັ ແ຅ງູນໄ ຌຌູ ຽຎາ຺ໄ ນຓາງກາຌຘກຶ ຘາ຋ໃ ແີ ຈກໄ ່າຌຈ຺ ແທເໄ ຌຽຎາ຺ໄ ນຓາງກາຌຑຈັ ຋ະຌາ຾ຍຍ ງຌງຄ຺ . ຌບກ຅າກທ຋ິ ກີ າຌຑຈັ ຋ະຌາ຾ຏຌງຸຈ຋ະຘາຈກາຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ 2016 - 2020 ຾ຍຍຓີ ຘໃ ທຌປໃ ທຓ຾ຖທໄ , ຖະກຓ຺ ຂະ຾ນຌຄກາຌງໃ ບງ ງຄັ ແຈຑໄ ຈັ ຋ະຌາ຾ຏຌຖະບຼຈຂບຄຉຌ຺ ດໃ ູເຌຑາກ຋ໃ ີ lll ຂບຄຽບ ກະຘາຌ຾ຏຌກາຌຌີໄ ຽຑໃ ບເນຽໄ ນັຌແຈຽໄ ຊຄິ ຖາງຖະບຼຈຂບຄຍຌັ ຈາກຈິ ຅ະກ່າ຋ໃ ີ຅ະຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ຉໃ ່ຏ຺ຌແຈໄ ປຍັ ຖທຓຈໃ ຄັ ຋ໃ ກີ າ່ ຌຈ຺ ແທເໄ ຌ຋ຈິ ຘະຈກີ າຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄຂບຄ຾ຏຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ 2016 - 2020. 2.1 ຃ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ຂບຄທຼກຄາຌກາຌຘກຶ ຘາຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ ຖຈັ ຊະຍາຌຽປາ຺ ແຈຊໄ ຽບາ຺ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ ກໃ ່຃ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຆຍັ ຑະງາກບຌຓະຌຸຈຽຎຌັ ຂ່ ກຸຌ຾຅ຘ່າ຃ຌັ ເຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ - ຘຄັ ຃ຓ຺ ຾ນໃ ຄຆາຈ ຽຑໃ ບຌາ່ ຽບາ຺ ຎະຽ຋ຈຆາຈນຸົຈຑຌ຺ໄ ບບກ຅າກຘະຊາຌະ ຑາຍຎະຽ຋ຈຈບໄ ງຑຈັ ຋ະຌາ ເຌຎີ 2020 ຃ໃ ບງໂ ກາໄ ທແຎຘໃ ູຎະຽ຋ຈບຸຈຘານະກ່າ຋ຌັ ຘະແນຓ, ຾ຏຌຑຈັ ຋ະຌາ ຽຘຈຊະກຈິ - ຘຄັ ຃ຓ຺ ຾ນໃ ຄຆາຈ຃ຄັໄ ຋ີ VIII ກໃ ່຃ຓະຉກິ ບຄຎະຆຸຓເນງໃ ຘູຌກາຄຑກັ ຃ຄັໄ ຋ີ IX ແຈຽໄ ຌຌັໄ ເນຽໄ ນຌັ ຍຈ຺ ຍາຈ ຘ່າ຃ຌັ ຂບຄທຼກຄາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ ຿ຈງແຈງໄ ກ຺ ເນຽໄ ນຌັ ຽຊິຄ຃ທາຓ຅່າຽຎຌັ ເຌກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ຍາຈກາໄ ທ 4 ຍຸກ ຋ະຖຸ ຽຑໃ ບຍຌັ ຖຸຌະ຿ງຍາງເນຓໃ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຎະຽ຋ຈຆາຈ ຆໃ ຄຶ ເຌຌຌັໄ ຖທຓຓ:ີ  ຃ທາຓກາໄ ທນຌາໄ ຋າຄຈາໄ ຌກາຌຽຓບຄ຾ຌທ຃ຈິ  ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຆຍັ ຑະງາກບຌຓະຌຈຸ  ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາຘໃ ຄິ ຋າໄ ຋າງຉໃ າຄໂ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ບຸຎະຘກັ ຉໃ ່ກາຌຈ່າຽຌຌີ ກາຌຘກຶ ຘາ  ຽບາ຺ ເ຅ເຘໃ ນຸຈົ ຏໃ ບຌ຃ທາຓ຋ຸກງາກ ຋າຄຈາໄ ຌກາຌຘກຶ ຘາ ຂະ຾ນຌຄກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ ປຼກປບໄ ຄເນຓໄ ກີ າຌຘາໄ ຄ຃ທາຓຽຂຓັໄ ຾ຂຄເນ຾ໄ ກໃ ຆຍັ ຑະງາກບຌຓະຌຸຈ຿ຈງ ຘະຽຑາະ຾ຓໃ ຌຎັຍຎຸຄ຋ກັ ຘະ຃ທາຓຘາຓາຈຂບຄກ່າຖຄັ ຾ປຄຄາຌ, ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຽໄ ຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຓຖີ ະຍຼຍທແິ ຌ, ຓ຃ີ ທາຓ ບຈ຺ ຋ຌ຺ ; ຽຑໃ ຓີ ຅່າຌທຌຌກັ ຆໃ ຼທຆາຌຏໃ ູຆ່າຌາຌຄາຌ, ຎຍັ ຎຸຄຂຈີ ຃ທາຓຘາຓາຈ຋າຄຈາໄ ຌຽຉກັ ຌກິ ທຆິ າຆຍີ ເນ຾ໄ ກໃ ຑະຌກັ ຄາຌຂບຄຖຈັ , ຑາກຘໃ ທຌຽບກະຆຌ຺ ຾ຖະ ຍຌັ ຈາຏູຎໄ ະກບຍກາຌຽຑໃ ບເນຘໄ າຓາຈ຾ຂໃ ຄຂຌັ ແຈຑໄ າງເຌຎະຆາ຃ຓ຺ ຽຘຈຊະກຈິ ບາຆຼຌເຌ຿ຖກ. ຾ຏຌຑຈັ ຋ະຌາຂະ຾ນຌຄກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ 2016 - 2020 ແຈຉໄ ບຍຘະນຌບຄຉໃ ່ຍູຖຓິ ະຘຈິ ຂບຄ຾ຏຌຑຈັ ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ - ຘຄັ ຃ຓ຺ ຾ນໃ ຄຆາຈ ຃ຄັໄ ຋ີ VIII ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓໃ ຌ:  ກາຌຘຍຉໃ ່ຏຌັ ຂະນງາງຏຌ຺ ຘ່າຽຖຈັ ຂບຄກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ງຸຈ຋ະຘາຈກາຌຎະຉປິ ູຍຖະຍຍ຺ ກາຌຘກຶ ຘາ ຾ນໃ ຄຆາຈຽຑໃ ບຽປຈັ ເນຖໄ ະຍຍ຺ ກາຌຘກຶ ຘາ຋ຸກຂຌັໄ ຓ຃ີ ທາຓຽຂຓັໄ ຾ຂຄຖະຍຍ຺ ກາຌຘກຶ ຘານົຄັ ຂຌັໄ ຑຌໄ ຊາຌຘາຓາຈ ຉບຍຘະນຌບຄແຈ຃ໄ ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ - ຘຄັ ຃ຓ຺ , ຿ຈງຘະຽຑາະດໃ ູຽຂຈນໃ າຄແກ ຘບກນກົີ ຈທໄ ງກາຌຎຍັ ຎຸຄຑຌໄ ຊາຌ຿຃ຄຖໃ າຄ, ຎຍັ ຎຸຄນົກັ ຘູຈ຃ຸຌຌະຑາຍກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌ.  ຍຌັ ຖແຸ ຈຌໄ ະ຿ງຍາງກາຌຘກຶ ຘາຑາກຍຄັ ຃ຍັ ຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຈ່າຽຌຌີ ແຎຽຊຄິ ຆຌັໄ ຓຈັ ຋ະງຓ຺ ຘກຶ ຘາຉບຌຉຌ຺ໄ ຽຑໃ ບເນຽໄ ຎຌັ ຑຌໄ ຊາຌເຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາງກ຺ ຖະຈຍັ ຋ກັ ຘະ຃ທາຓປູ຃ໄ ທາຓຘາຓາຈ຃ຸຌຌະຑາຍຂບຄກ່າຖຄັ 38

຾ປຄຄາຌ ຽຑໃ ບຽຎຌັ ຘໃ ຄິ ຅ຄູ ເ຅ເນຌໄ ກັ ປຼຌ ຓ຃ີ ທາຓຘຌ຺ ເ຅ຽຂາ຺ໄ ປຼຌເຌຘາງບາຆທີ ະຘກຶ ຘາເນນໄ ົາງຂຌຶໄ , ຿ຈງ ຘະຽຑາະ ກໃ ່຾ຓໃ ຌຽຌຌັໄ ເຘໃ ກາຌຘາໄ ຄຌກັ ທຆິ າກາຌເຌຂະ຾ນຌຄຎູກຐຄັ , ຖຼໄ ຄຘຈັ , ແຒຒາໄ , ຍໃ ່຾ປໃ , ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ, ນຈັ ຊະກາ່ , ຘບໄ ຓ຾ຎຄກາຌຍ່ຖກິ າຌ ຽຑໃ ບປຍັ ຎະກຌັ ເນຓໄ ກີ ່າຖຄັ ຾ປຄຄາຌຑຼຄຑ່ເຌຂະ຾ນຌຄກະຘກິ ່າ, ບຸຈ ຘານະກ່າກາຌຍ່ຖກິ າຌ ຽຑໃ ບຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຎະຽ຋ຈຆາຈເຌບາຌາ຃ຈ຺ ຎຍັ ຎຸຄຂຈີ ຃ທາຓ ຘາຓາຈ ຽຑໃ ບເນຽໄ ຆໃ ບຓ຿ງຄຘາຓາຈ຾ຂໃ ຄຂຌັ ກຍັ ຍຌັ ຈາຎະຽ຋ຈເຌຑາກຑຌໄ ຘາກຌ຺ ແຈ.ໄ  ຑຈັ ຋ະຌາຂີຈ຃ທາຓຘາຓາຈຂບຄຍັຌຈາຌກັ ກິຖາ - ກາງງະກ່າ ຽຑໃ ບເນຽໄ ຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ກາງຽຎັຌຌກັ ກິຖາ ບາຆີຍ຃ໃ ບງໂກາໄ ທຘໃ ູຓາຈຉະຊາຌຂບຄຑາກຑຌໄ ຘາກ຺ຌ. ຘໃ ຄ຺ ຽຘີຓເນຎໄ ະຆາຆຌ຺ ຖາທ຋ຸກ຃ຌ຺ ແຈຽໄ ຂາ຺ໄ ປໃ ທຓ ຂະຍທຌກາຌກຖີ າ - ກາງງະກາ່ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ກຖິ າຑຌໄ ຽຓບຄຉໃ າຄໂ຋ໃ ຓີ .ີ 2.2 ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺  ຌກັ ປຼຌ຋ຸກ຃ຌ຺ ຓ຃ີ ທາຓປູ຃ໄ ທາຓຘາຓາຈຂຌັໄ ຑຌໄ ຊາຌ຋ໃ ຅ີ ່າຽຎຌັ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ຓຘີ ຸຂະຑາຍ຾ຂຄ຾ປຄ ຽຑໃ ບເນໄ ຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ຽປຈັ ທຼກຉາຓຉະນົາຈ຾ປຄຄາຌຘຍຉໃ ່ປຼຌເຌກາຌຘກຶ ຘານຄົັ ຂຌັໄ ຑຌໄ ຊາຌ.  ຽຑໃ ຓີ ບຈັ ຉາຽຂາ຺ໄ ປຼຌຖທຓຂບຄຽຈກັ ບາງຸ 5 ຎີ ຅າກ 66% ເຌຎີ 2015 ເນຍໄ ຌັ ຖຸ 80%.  ກາຌຑຈັ ຋ະຌານົກັ ຘູຈຘ່າຖຍັ ຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ.  ງຸຈ຋ະຘາຈກາຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າປບຈຎີ 2025. 2.3 ກາຌຑຈັ ຋ະຌານກົັ ຘູຈຘາ່ ຖຍັ ຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌ ຽຑໃ ບ຅ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ຾ຏຌງຸຈ຋ະຘາຈກາຌຎະຉປິ ູຍກາຌຘກຶ ຘາ຾ນໃ ຄຆາຈ, ຾ຏຌກາຌຘກຶ ຘາກຖິ າ 5 ຎີ (2016 - 2020) ຾ຏຌຈ່າຽຌຌີ ກາຌຘາໄ ຄ຃ູ ຾ຉໃ 2016 - 2020 ເນຎໄ ະກຈ຺ ຏຌ຺ ຽຎຌັ ຅ຄິ , ກຓ຺ ຘາໄ ຄ຃ູ, ຘູຌຑຈັ ຋ະຌາ ຃ູ ແຈຈໄ າ່ ຽຌຌີ ກາຌຑຈັ ຋ະຌານົກັ ຘູຈຘາໄ ຄ຃ູບະຌຸຍາຌ ຖະຈຍັ ຎະຖຌິ ງາຉີ ຿ຈງຓບຍເນທໄ ຋ິ ະງາແຖ຃ູຈຄ຺ ຃່າຆາໄ ຄຽຎຌັ ນົກັ ຘຓ຺ ຋ຍ຺ ກຍັ ທ຋ິ ະງາແຖ຃ູ 7 ຾ນໃ ຄ, ຍຌັ ຈາກຓ຺ ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄ ຿ຈງກາຌຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ຅າກ ບຸງ຾ຌຘ຿ກ ຍາຄກບກ ຑາງເຉ຿ໄ ຃ຄກາຌ Capacity Development for Education 2030 in Lao PDR: Capacity Building Support in Teacher Education of CapED. ນກົັ ຘູຈຘາໄ ຄ຃ບູ ະຌຸຍາຌ ຖະຈຍັ ຎະຖຌິ ງາຉີ ແຈຘໄ ່າຽຖຈັ ຊກປຍັ ປບຄຌ່າເຆດໄ ໃ າຄຽຎຌັ ຋າຄກາຌຉາຓ ຂ່ຉໄ ກ຺ ຖຄ຺ ຂບຄຖຈັ ຊະຓຌ຺ ຉທີ ໃ າຈທໄ ງກາຌປຍັ ປບຄບະຌຸຓຈັ ຌ່າເຆນໄ ົກັ ຘູຈຘາໄ ຄ຃ູບະຌຸຍາຌ ຖະຈຍັ ຎະຖຌິ ງາຉີ ຘະຍຍັ ຽຖກ຋ີ 3563/ຘຘກ.ຘ຃, ຖຄ຺ ທຌັ ຋ີ 28 ຘຄິ ນາ 2013. ຅າກຌຌັໄ , ແຈຽໄ ຖໃ ຓີ ຅ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ນົກັ ຘູຈຈໃ ຄັ ກໃ າທ ຾ຉໃ ຘກ຺ ຎີ 2013 - 2014 ຅ຌ຺ ຽຊຄິ 2016 - 2017 ຅ໃ ຄຶ ຓຌີ ກັ ຘກຶ ຘາປຼຌ຅ຍ຺ ຽຎຌັ ປໃຸ ຌ຋່າບຈິ . ຑາງນົຄັ ຋ໃ ແີ ຈຓໄ ກີ າຌຉຈິ ຉາຓຎະຽຓຌີ ຏຌ຺ ກາຌຌາ່ ເຆນໄ ົກັ ຘູຈຈໃ ຄັ ກໃ າທ ຿ຈງກາຌປໃ ທຓຓກຍັ ຏູຆໄ ໃ ຼທຆາຌຂບຄບຄ຺ ກາຌບຸງ຾ຌຘ຿ກ ຍາຄກບກ, ຅ໃ ຄຶ ແຈໄ ຈ່າຽຌຌີ ກາຌ຋ຍ຺ ຋ທຌຎຍັ ຎຸຄຘະຓຈັ ຊະຑາຍ, ຿຃ຄປໃ າຄຖາງທຆິ າຽຌບໄ ເຌຖາງທຆິ າຖທຓ຋ຄັ ຎຍັ ຎຸຄ຿຃ຄຘາໄ ຄ ນົກັ ຘູຈ຋ໃ ຽີ ຌຌັໄ ຘະຓຈັ ຊະຑາຍ, ນຸົຈຆໃ ທ຺ ຿ຓຄຘບຌ຋ຈິ ຘະຈຽີ ຑໃ ຓີ ຆໃ ທ຺ ຿ຓຄຎະຉຍິ ຈັ ຉາຓຓາຈຉະຊາຌນົກັ ຘູຈ຾ນໃ ຄຆາຈ ຖະຈຍັ ຎະຖຌິ ງາຉີ ຘະຍຍັ ຽຖກ຋ີ 4132/ຘຘ.ຆຘ/2011, ຖຄ຺ ທຌັ ຋ີ 03/ 11/ 2011 ຑບໄ ຓ຋ຄັ ເນຘໄ ບຈ຃ໃ ບຄກຍັ ນົກັ ຘູຈ ຿ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌ ກ່຃຾ຏຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາ. 39

2.4 ງຸຈ຋ະຘາຈກາຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາ ຾ຖະ ກຖິ າ ປບຈຎີ 2025 1) ຂະນງາງ຿ບກາຈກາຌຽຂາ຺ໄ ປຼຌນບໄ ຄກຼຓຎະຊຓ຺ ຘະຽຑາະຽຈກັ ຋ໃ ຓີ ບີ າງຸ 5 ຎີ ເຌຽຂຈຆຌ຺ ຌະຍຈ຺ ຾ຓໃ ຌ ທຼກຄາຌຍູຖຓິ ະຘຈິ ຽຑໃ ບຎຍັ ຎຸຄ຃ຸຌຌະຑາຍກາຌປຼຌ. 2) ຋ຍ຺ ຋ທຌກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ຌະ຿ງຍາງກາຌຽຖໃ ບຌຂຌັໄ ຾ຍຍຉໃ ່ຽຌໃ ບຄ ຘາ່ ຖຍັ ຽຈກັ ຌກັ ປຼຌຖທຓ຋ຄັ ຽຈກັ ຌກັ ປຼຌ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຽທາ຺ໄ ຑາຘາຖາທຽຎຌັ ຑາຘາ຾ຓໃ ຽຑໃ ບກ່າຌຈ຺ ກຌ຺ ແກຽຑໃ ຓີ ຽຉຓີ ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌຽຑໃ ບຎະຉຍິ ຈັ ຌະ຿ງຍາງ ຽຖໃ ບຌຂຌັໄ ຾ຍຍ ຉໃ ຽ່ ຌໃ ບຄເນຎໄ ະຘຍ຺ ຏຌ຺ ຘາ່ ຽຖຈັ . 3) ຅ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ຾ຏຌຄາຌບານາຌເຌ຿ປຄປຼຌ, ຌາ່ໄ ຘະບາຈ, ຘຸຂະບະຌາແຓຘໃ ຄິ ບ່າຌທງ຃ທາຓຘະຈທກ຋ໃ ີ ຎບຈແຑເນ຾ໄ ກໃ ຽຈກັ ຌກັ ປຼຌຏໃ ູຈບໄ ງ຿ບກາຈ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓໃ ງຄິ ນຌໃ ຸຓ຋ໃ ບີ າແຘດໃ ູເຌຽຓບຄ຋ໃ ຍີ ໃ ່ປຍັ ຎະກຌັ ຈາໄ ຌຘະຍຼຄບານາຌຽຑໃ ບຽຑໃ ຓີ ກາຌຽຂາ຺ໄ ປຼຌກາຌຖບຈຽນບົ . 4) ນກົັ ຘູຈກາຌຘກຶ ຘາຌບກ຿ປຄປຼຌງຄັ ຘຍຉໃ ເ່ ນກໄ າຌຘະນຌຍັ ຘະນຌຌູ ຽຈກັ ຋ໃ ຓີ ບີ າງຸຽກຌີ ຍໃ ່ແຈຽໄ ຂາ຺ໄ ຿ປຄປຼຌ. 5) ຘາໄ ຄຂຈີ ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຘບຌນບໄ ຄ຃ທຍກາຌຘບຌຽຈກັ ຆຌ຺ ຽຏໃ າ຺ , ຽຈກັ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຉບໄ ຄກາຌຑຽິ ຘຈ ເນໄ ຾ກໃ ຃ຘູ ບຌ຃ູຘກຶ ຘາຌຽິ ຋ຈ ຽຑໃ ບຘາໄ ຄຽຄໃບຌແຂເນຽໄ ຂາ຺ໄ ຽ຅າ຺ໄ ແຈຈໄ າ່ ຽຌຌີ ທຼກຄາຌດໃ າຄຓຎີ ະຘຈິ ຋ຏິ ຌ຺ . 6) ງກ຺ ຖະຈຍັ ຿ປຄປຼຌຓູຌຖະຎະຊຓ຺ ເນຽໄ ຎຌັ ຿ປຄປຼຌຎະຊຓ຺ ຘຓ຺ ຍູຌ. 7) ຑຈັ ຋ະຌາຽ຃ໃ ບຄຓຽຑໃ ບກ່າຌຈ຺ ຎະຽຑຈຽຈກັ ຑກິ າຌດໃ ູເຌ຿ປຄປຼຌຌບກ຿ປຄປຼຌ. 8) ຅ຈັ ຉຄັໄ ກາຌຎະຽຓຌີ ຏຌ຺ ກາຌປຼຌປູຂໄ ບຄຌກັ ປຼຌຘບຄຎຉີ ໃ ່຃ຄັໄ . 9) ຽຓໃ ບກາຌຂະນງາງແຖງະຽທຖາປຼຌແຈຏໄ ໃ າຌກາຌປຍັ ປບຄຽຎຌັ ຋າຄກາຌ຾ຖທໄ ກໃ ຅່ ະແຈຈໄ ່າຽຌຌີ ກາຌ຋ຈ຺ ຖບຄ ຅ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ເຌຽຓບຄ຅າ່ ຌທຌນຌໃ ຄຶ ຿ຈງເນຓໄ ຃ີ ທາຓງຈງຸຌ຋າຄຈາໄ ຌຉາຉະຖາຄຽທຖາກາຌປຼຌຂບຄ ຿ປຄປຼຌ຋ໃ ຘີ ບຈ ຃ໃ ບຄກຍັ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຈາໄ ຌຽຘຈຊະກຈິ ຂບຄຆຸຓຆຌ຺ ຾ຖະ ຅ະແຈຎໄ ະຽຓຌີ ຏຌ຺ ກະ຋ຍ຺ ຉໃ ່ ກາຌຽຂາ຺ໄ ຿ປຄປຼຌ, ກາຌຓາ຿ປຄ ຼຌ, ຏຌ຺ ກາຌປຼຌປູຂໄ ບຄຌກັ ປຼຌກາຌ຅ຍ຺ ຆຌັໄ ຂບຄຌກັ ປຼຌ. ຊາໄ ຏຌ຺ ປຍັ ບບກຓາເຌ຋າຄຍທກ ກ່຅ະບບກຂ່ກ່າຌຈ຺ ຽຑໃ ບຽຑໃ ີຓຍຈ຺ ຍາຈເນ຾ໄ ກໃ ຽຓບຄເຌກາຌບະຌຸງາຈຎະຉຍິ ັຈ ຉາຉະຖາຄກາຌຘບຌກາຌປຼຌຎະ຅າ່ ຎີ ຿ຈງຊຽບາ຺ ຿ປຄປຼຌຽຎຌັ ນົກັ ບຄີ ເຘໃ ຖະຍຼຍກາຌ຋ໃ ຋ີ າຄກະຆທຄແຈໄ ທາຄບບກ. 10) ຋ຍ຺ ຋ທຌຎຍັ ຎຸຄນົກັ ຘູຈຽຽນໃ ຄຆາຈຂບຄ຋ຸກຂຌັໄ ປຼຌເຌຆຌັໄ ຎະຊ຺ຓຘກຶ ຘາ. ຃ຼຄ຃ໃ ູກຌັ ຌຌັໄ ກໃ ່຅ະແຈຎໄ ຍັ ຎຸ ຄ ບຸຎະກບຌກາຌຘຈິ ຘບຌ຋ຸກທຆິ າປຼຌ຋ຸກຂັຌໄ ປຼຌເນຓໄ ຃ີ ຸຌຌະຑາຍບຄີ ຉາຓທ຋ິ ີກາຌຎັຍຎຸ ຄນົກັ ຘູຈ ຍຈ຺ ປຼຌບຌັ ຈຂີ ບຄຘາກຌ຺ ເຌຈາໄ ຌກາຌບບກ຾ຍຍຽ຃ໃ ບຄຓຘຈິ ຘບຌ. ຌບກຌຌັໄ ກໃ ່຅ະແຈ຋ໄ ຍ຺ ຋ທຌຎຍັ ຎຸ ຄ ນົກັ ຘູຈທ຋ິ ກີ າຌຘຈິ ຘບຌຘາ່ ຖຍັ ກາຌຘາໄ ຄ຃ູຎະຊຓ຺ .  ງຸຈ຋ະຘາຈ ຓີ 5 ງຸຈ຋ະຘາຈ ຋ໃ ຅ີ ະແຈ຅ໄ ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ຽຑໃ ບເນຍໄ ຌັ ຖແຸ ຈ຅ໄ ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຃າຈນຓາງຈໃ ຄັ ກໃ າທຂາໄ ຄ ຽ຋ຄິ ຌ:ີໄ  ງຸຈ຋ະຘາຈ຋ີ 1: ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ກາຌຘກຶ ຘາແຎຘໃ ູຽຂຈນໃ າຄແກຘບກນກົີ ຘາໄ ຄຽຄໃບຌແຂເນ຾ໄ ກໃ ຽຈກັ ຏູຈໄ ບໄ ງ຿ບກາຈ຾ຖະ ຋ຸກງາກ, ຽຑຈງຄິ , ຆຌ຺ ຽຏໃ າ຺ ຑກິ າຌແຈປໄ ຍັ ກາຌຈ຾ູ ຖກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓຈາໄ ຌກາຌປຼຌປູຉໄ າຓຽກຌບາງຸຽຂາ຺ໄ ປຼຌ.  ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ : ຽຑໃ ບເນຽໄ ຈກັ ເຌຽຂຈນໃ າຄແກຘບກນກົີ ຏູຈໄ ບໄ ງ຿ບກາຈ ແຈກໄ ຼຓຑາຘາຓ຃ີ ທາຓຑບໄ ຓກໃ ບຌ ຽຂາ຺ໄ ປຼຌເຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາ. 40

 ທຼກ຅ຈຸ ຘຸຓ:  ຘາໄ ຄຓາຈຉະຊາຌ຾ຍຍຎຸກຘາໄ ຄຘະຊາຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ຋ໃ ຽີ ບບໄ ບ່າຌທງເນຽໄ ຈກັ ຋ຸກ຃ຌ຺ ແຈໄ ຽຂາ຺ໄ ຽຊຄິ .  ຎຸກຘາໄ ຄຘບໄ ຓ຾ຎຄຘະຊາຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌເນແໄ ຈຓໄ າຈຊາຌ.  ຿຃ຘະຌາຎູກ຅ຈິ ຘ່າຌກຶ ເນ຾ໄ ກໃ ຆຸ ຓຆຌ຺ ຽຑໃ ບເນຽໄ ຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ຽຊິຄ຃ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຂບຄກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຑໄ ໃ ່,຾ຓໃ , ຏໃ ູຎກ຺ ຃ບຄຆຸກງູເໄ ຌທຼກຄາຌກາຌປຼຌປູຂໄ ບຄຽຈກັ ຽຑໃ ບກຼຓ ຃ທາຓຑບໄ ຓເຌກາຌປຼຌ.  ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຓໄ ບີ ານາຌ຋ໃ ຼຄເນ຾ໄ ກໃ ຽຈກັ ເຌຘະຊາຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ.  ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌເນຽໄ ຈກັ ຈທໄ ງປູຍ຾ຍຍຉໃ າຄໂ຋ໃ ຽີ ນຓາະຘຓ຺ .  ງຸຈ຋ະຘາຈ຋ີ 2: ຎຍັ ຎຸຄ຃ຸຌຌະຑາຍກາຌຍ່ຖກິ າຌກາຌຘກຶ ຘາ຾ກໃ ຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌເນແໄ ຈຓໄ າຈຉະຊາຌ ຾ຖະຑຼຄຑ.່  ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ : ຽຑໃ ບຽປຈັ ເນ຃ໄ ຸຌຌະຑາຍກາຌຈູ຾ຖກາຌຘບຌຽຈກັ ຈຂີ ຌຶໄ .  ທຼກ຅ຈຸ ຘຸຓ:  ຋ຍ຺ ຋ທຌຎຍັ ຎຸຄນກົັ ຘູຈກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ເນຉໄ ໃ ່ຽຌໃ ບຄກຍັ ນກົັ ຘູຈຂບຄຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາ.  ຘະນຌບຄຘະຊາຌ຋ໃ ີ ຋ໃ ຽີ ບບໄ ບ່າຌທງ, ຘໃ ກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌ, ບຸຎະກບຌຽ຃ໃ ບຄນົຌິໄ ເນ຾ໄ ກໃ ຘະຊາຌກາຌ - ຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌຖທຓ຋ຄັ ຽຈກັ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຉບໄ ຄກາຌຑຽິ ຘຈ.  ຘາໄ ຄຎຍັ ຎຸຄກາຌຌຽິ ຋ຈກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ.  ຘະນຌບຄ຃ູຘບຌ຋ໃ ຓີ ຃ີ ຸຌຌະຑາຍ ຖທຓ຋ຄັ ງກ຺ ຖະຈຍັ ຂຈີ ຃ທາຓຘາຓາຈ ຈາໄ ຌກາຌ຅ຈັ ກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌເນ຃ໄ ູຏູຈໄ ຾ູ ຖຽຈກັ .  ຆຸກງູເໄ ນຑໄ ໃ ່, ຾ຓໃ ຽຈກັ ຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓເຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌປຼຌຂບຄຽຈກັ .  ງຸຈ຋ະຘາຈ຋ີ 3: ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ທຼກຄາຌຘຸ ຂະຑາຍຘຸ ຂະບະຌາແຓ ຿ຑຆະຌາກາຌຘກຶ ຘາເຌຘະຊາຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ.  ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ : ຽຑໃ ບຎຍັ ຎຸຄ຿ຑຆະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ , ຽປຈັ ເນຽໄ ຈກັ ຓຘີ ຸຂະຑາຍ຾ຂຄ຾ປຄ, ຓຑີ ຈັ ຋ະຌາກາຌ ຋າຄຈາໄ ຌປໃ າຄກາງຓຌັ ຘະນຓບຄ຋ໃ ຈີ ີ ຽຑໃ ບຎຍັ ຎຸຄ຃ຸຌຌະຑາຍຂບຄກາຌປຼຌ ຿ຈງຽຌຌັໄ ເຘໃ ຽຈກັ ຋ຸກງາກ ຽຈກັ ເຌຽຂຈນໃ າຄແກຘບກນກົີ .  ທຼກ຅ຈຸ ຘຸຓ:  ຎຸກຖະຈຓ຺ ຆຸຓຆຌ຺ ເນຎໄ ະກບຍຘໃ ທຌຉໃ ທ່ ຼກຄາຌບະຌາແຓ, ຘຸຂະຑາຍ຿ຑຆະຌາກາຌ.  ຘາໄ ຄຂຈີ ຃ທາຓຘາຓາຈ ເນ຾ໄ ກໃ ຏູຍໄ ່ຖນິ າຌ຃ູຘບຌ ກໃ ຼທກຍັ ທຼກຄາຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຘຸຂະຑາຍ຿ຑຆະຌາ - ກາຌຘກຶ ຘາ.  ຘາໄ ຄຎຍັ ຎຸຄຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຋ໃ ຽີ ບບໄ ບ່າຌທງຉໃ ່ຘຸຂະຑາຍເຌນບໄ ຄປຼຌຌບກນບໄ ຄປຼຌເນຘໄ ະບາຈ ຎບຈແຑຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຘາໄ ຄຎຍັ ຎຸຄຌາ່ໄ , ທຈິ ຊໃ າງຍໃ ບຌຖາໄ ຄຓເຌ຿ປຄປຼຌ.  ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ກາຌກທຈຘຸຂະຑາຍຂຌັໄ ຑຌໄ ຊາຌ, ກາຌດບຈດາ, ຘກັ ດາເນ຃ໄ ຍ຺ ກຌິ ດາຂາໄ ຾ຓໃ ຋ບໄ ຄ. 41

 ຘໃ ຺ຄຽຘີຓຂະຍທຌກາຌຽປັຈກິຈ຅ະກ່າຘຸ ຂະບະຌາແຓຘໃ ທຌຍຸ ກ຃຺ຌ, ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ ຘະຽນົຓີ ຘະນົບຄເຌທຌັ ຘ່າ຃ຌັ ຉໃ າຄໂ.  ງຸຈ຋ະຘາຈ຋ີ 4: ຑຈັ ຋ະຌາຓາຈຉະຊາຌຖະຍຍ຺ ຎະກຌັ ຃ຸຌຌະຑາຍກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ.  ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ : ຽຑໃ ບຽປຈັ ເນຓໄ ຽີ ຃ໃ ບຄຓເຌກາຌຎະຽຓຌີ ຓາຈຊາຌ຃ຸຌຌະຑາຍກາຌຘກຶ ຘາຘາ່ ຖຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ.  ທຼກ຅ຈຸ ຘຸຓ:  ຘາໄ ຄຓາຈຉະຊາຌ຃ຸຌຌະຑາຍກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ.  ຘາໄ ຄຽ຃ໃ ບຄຓຉຈິ ຉາຓທຈັ ຏຌ຺ ກາຌປຼຌຂບຄຽຈກັ ຉາຓຓາຈຉະຊາຌ຃ຸຌຌະຑາຍກາຌຘກຶ ຘາ.  ງຸຈ຋ະຘາຈ຋ີ 5: ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຍຖ່ ນິ າຌ - ຃ຸຓໄ ຃ບຄ ເຌຘະຊາຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທ ປຼຌ. ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ : ຽຑໃ ບຽປຈັ ເນໄ ຖະຍຍ຺ ກາຌຍຖ່ ນິ າຌ - ຃ຸຓໄ ຃ບຄເຌຘະຊາຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ຓີ ຃ທາຓຽຂຓັໄ ຾ຂຄຓ຃ີ ຸຌຌະຑາຍ.  ທຼກ຅ຈຸ ຘຸຓ:  ຘາໄ ຄ຃ທາຓຽຂຓັໄ ຾ຂຄຈາໄ ຌກາຌຍຖ່ ນິ າຌ - ຃ຸຓໄ ຃ບຄ຿ປຄປຼຌເນຏໄ ໃ ູບາ່ ຌທງກາຌ.  ຆຸກງູກໄ າຌຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓຂບຄຆຸຓຆຌ຺ ຃ະຌະຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາຂຌັໄ ຍາໄ ຌເຌກາຌຍ່ຖນິ າຌ - ຃ຸຓໄ ຃ບຄຘະຊາຌກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ.  ເ຅຃ທາຓ ເຌແຖງະຏໃ າຌຓາ ຖຈັ ຊະຍາຌແຈຽໄ ບາ຺ ເ຅ເຘໃ ເນ຃ໄ ທາຓຘ່າ຃ຌັ ນົາງຉໃ ່ກຍັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາກາຌຘກຶ ຘາ ຿ຈງຊ ຽບາ຺ ທຼກຄາຌຌຽີໄ ຎຌັ ຅ຈຸ ເ຅ກາຄຂບຄກາຌຑຈັ ຋ະຌາຆຍັ ຑະງາກບຌຓະຌຸຈ. ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ເຌຆຸຓຎີຏໃ າຌຓາຖຈັ ຊະຍາຌ ແຈໄ ຅ຈັ ຘັຌຄຍ຺ ຎະຓາຌຎະ຅່າຎີ ເນຂໄ ະ຾ນຌຄກາຌຘກຶ ຘາ ກທຓຽບາ຺ ຖະນທໃ າຄ 11 - 15 ຽຎີຽຆຌັ ຂບຄຖາງ຅ໃ າງ ຖຈັ ຊະຍາຌ ຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌຍ່ຖນິ າຌ, ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຑຌໄ ຊາຌ຿຃ຄຖໃ າຄຈາໄ ຌກາຌຘກຶ ຘາຎຍັ ຎຸຄຖະຍຍ຺ ກາຌປຼຌ - ກາຌ 42

ຘບຌ ຌຍັ ຾ຉໃ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ຅ຌ຺ ຽຊຄິ ກາຌຘກຶ ຘາຆຌັໄ ຘູຄ, ຑບໄ ຓກຌັ ຌຌັໄ , ງຄັ ແຈຘໄ ຸຓເຘໃ ຅ຈັ ຉຄັໄ ຎະຉຍິ ຈັ ຽຎາ຺ໄ ນຓາງຘະນຈັ ຘະທຈັ ຈາໄ ຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຾ຓໃ ຌແຈຘໄ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຽໄ ຈກັ ເຌຽກຌບາງຸ 6 ຎີ ຽຂາ຺ໄ ປຼຌເຌຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ດໃ າຄ຋ໃ ທ຺ ຽຊຄິ ທຼກຓບຍໝາງ 1. ເນຌໄ ກັ ຘກຶ ຘາຽຂາ຺ໄ ນຘ່ ະໝຸຈ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ກາຌຘກຶ ຘາເຌ ຘຎຎ ຖາທ ຃່າຊາຓ 1. ກາຌຘກຶ ຘາເຌຖາທກໃ ບຌຎຈ຺ ຎໃ ບງຽຎຌັ ຾ຌທເຈ? 2. ກາຌຘກຶ ຘາເຌຖາທນຄົັ ຎຈ຺ ຎໃ ບງຽຎຌັ ຾ຌທເຈ? 3. ທທິ ຈັ ຋ະຌາກາຌ ກາຌຘກຶ ຘາຂບຄຽຈກັ ກໃ ບຌແທປຼຌຓ຃຾ຌທເຈ? 43

ຍຈ຺ ຋ີ 4 ຾ຌທ຋າຄກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌຖະຈຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ 1. ຾ຌທ຃ຈິ ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄກຍັ ກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌຖະຈຍັ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ 1.1 ຃ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌກໃ ຼທກຍັ ຾ຌທ຋າຄກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌຘກຶ ຘາກໃ ບຌແທປຼຌ ກາຌ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າກາຌປຼຌຎະ຅າ່ ທຌັ ຘ່າຖຍັ ຽຈກັ ບາງຸ 3 ຽຈບຌ ນາ 6 ຎີ ເຌ຿ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌ຾ຓໃ ຌ ກາຌ຅ຈັ ກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌ ຽຑໃ ບເນຽໄ ຈກັ ແຈປໄ ຼຌປູ຅ໄ າກຎະຘຍ຺ ກາຌຉທ຺ ຅ຄິ , ຓ຃ີ ທາຓປູ,ໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ, ຃ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ , ຓຑີ ຈັ ຋ະຌາກາຌ຋າຄຈາໄ ຌປໃ າຄກາງ. ຿ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌ຾ຓໃ ຌກາຌ຅ຈັ ກາຌປຼຌ-ກາຌຘບຌ຾ຍຍຍູຖະຌາກາຌ, ຈາໄ ຌບະຌາແຓ, ຃ທາຓຎບຈ ແຑ, ຈາໄ ຌຑາຘາ, ຈາໄ ຌຘະຉຎິ ຌັ ງາ, ຃ທາຓປູ຋ໄ ໃ ທ຺ ແຎ ຈາໄ ຌບາຖຓ຺ - ຅ຈິ ເ຅ ຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຿ຈງບຄີ ຉາຓນົກັ ກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌກາຌປຼຌປູ.ໄ 1.2 ຃ທາຓນຓາງຂບຄ຾ຌທ຋າຄກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌ ນຓາງຽຊຄິ ກາຌ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າຽຑໃ ບຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌ຋ຄັ 5 ຈາໄ ຌແຈ຾ໄ ກໃ : ຈາໄ ຌປໃ າຄກາງ, ບາຖຓ຺ ຅ຈິ , ຘຄັ ຃ຓ຺ , ຘະຉຎິ ຌັ ງາ ຾ຖະ ຑາຌຘາ. ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ກາຌ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌເນ຾ໄ ກໃ ຽຈກັ ຾ຓໃ ຌກາຌ ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຎະຘຍ຺ ກາຌປຼຌປູ຋ໄ າຄຈາໄ ຌຑາຘາ຃ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌ຋າຄຈາໄ ຌ຃ະຌຈິ ຘາຈ, ທ຋ິ ະງາຘາຈ, ຋່າຓະຆາຈຎະຘຍ຺ ກາຌຆທີ ຈິ . ( www.krufenclass.blogspot.com ຎຓຶໄ ກາຌຘບຌບະຌຸຍາຌ, ຖະຍຍ຺ 2 ຎີ, ນຌາໄ ຋ີ 62, ຎີ 2008 ). 1.3 ຘໃ ທຌຎະກບຍຂບຄ຾ຌທ຋າຄກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌ ຾ຓໃ ຌນກົັ ກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌຂບຄຽຈກັ ຆໃ ທຄບາງຸ 3 – 6 ຎີ ຉາຓນົກັ ຘູຈກາຌຘກຘາແຈກໄ ໃ າທແທທໄ ໃ າກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌ຅ະຉບໄ ຄ຅ຈັ ເຌປູຍ຾ຍຍຏໃ າຌກາຌນົີຌໄ (ກາຌນົຌີໄ ດໃ າຄຓ຃ີ ທາຓນຓາງ) ຽຆໃ ຌັ : ກາຌ຋ໃ ຽີ ຈກັ ນົຌີໄ ຍຈ຺ ຍາຈ ຘຓ຺ ຓຸຈ ເຌກາຌນຌົິໄ ຂບຄຽຈກັ ຅ະແຈປໄ ຼຌປູ຋ໄ ກັ ຘະ຋າຄຑາຘາ຅າກກາຌຽທາ຺ໄ ຘໃ ຘາຌກຍັ ນຓໃ ູຽຑໃ ບຌເຌກາຌຘ່າຏຈັ ຎໃ ຼຌ ຽຎຌັ ຾ຓໃ ຃າໄ ຖູກ຃າໄ ຽຆໃ ຄິ ຽຈກັ ບາຈ຅ຌິ ຉະຌາກາຌເຌກາຌຽທາ຺ໄ ຂຌໄ ຓາຽບຄບາຈ຅ະ຅າ່ ຅າກຏູຎໄ ຺ກ຃ບຄຽຓໃ ບແຎຉະນົາຈ ຌບກ຅ະ ແຈ຋ໄ ກັ ຘະ຋າຄຑາຘາ຾ຖທໄ ຽຈກັ ງຄັ ແຈປໄ ຼຌປູ຅ໄ າ່ ຌທຌກາຌຍທກກາຌຖຍ຺ ຽຖກຄໃາງໂ຅າກກາຌນົຌິໄ ຊຽຎຌັ ກາຌ ຍູຖະຌະກາຌ ຋ໃ ແີ ຈ຋ໄ ຄັ ຋ກັ ຘະ, ຘະຉຽິ ຆໃ ຄິ ຅ະ຅ຈັ ຽຎຌັ ກາຌນົຌີໄ ຾ຍຍຓ຅ີ ຈຸ ຓຸຄໄ ນຓາງ ຾ຖະ຅ະແຈ຅ໄ ຈັ ຽຎຌັ ຖາງທຆິ າ. ຘະຌຌັໄ ຾ຌທ຋າຄກາຌ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າ຃ທຌ຅ະຽຎຌັ ກຈິ ຅ະກ່າ຋ໃ ຃ີ ທຌເຆ຾ໄ ຌທ຃ຈິ ຋ຄັ ເຌກໃ ຸຌຌບໄ ງ຾ຖະກໃ ຸຓເນງໃ ຋ໃ ຘີ ່າ ຃ຌັ ຍໃ ່຃ທຌເຆຽໄ ທຖາຉໃ ຽ່ ຌໃ ບຄ ຽກຌີ ກໃ ທາ 20ຌາ຋ີ ຽຆໃ ຄິ ເຆເໄ ຌກາຌ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າ຃ໃ ູ຃ທຌເນຓໄ ຃ີ ທາຓຘຓ຺ ຖະຈຍັ ຖະນທໃ າຄ ກຈິ ຅ະກ່າເຌນບໄ ຄປຼຌຌບກນບໄ ຄປຼຌ ຿ຈງເນ຅ໄ ຈັ ກຈິ ຅ະກາ່ ເນ຃ໄ ຍ຺ ຋ຸກຎະຽຑຈ.  ຅ຈຸ ນຓາງກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາ ກາຌຘກຶ ຘາຆຌັໄ ບະຌຍຸ າຌຘກຶ ຘາຽຎຌັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ບາງຸ 3 ນາ 6 ຎຉີ າຓ 5 ນກົັ ຓູຌກາຌຘກຶ ຘາ຃: ຃ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ຘກຶ ຘາ, ຎຌັ ງາຘກຶ ຘາ, ຘຖີ ະຎະຘກຶ ຘາ, ຑະຖະຘກຶ ຘາ, ຾ປຄຄາຌຘກຶ ຘາ ຿ຈງ຅ຈັ ກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ , 44

ຖຼໄ ຄຈູ, ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຂະຍທຌກາຌປຼຌປູ຋ໄ ໃ ີຉບຍຘະນຌບຄຉໃ ່຋່າຓະຆາຈຑຈັ ຋ະຌາກຌາຂບຄຽຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ ຑາງເຉໄ ຘຄັ ຃ຓ຺ - ທຈັ ຋ະຌະ຋າ່ ຋ໃ ຽີ ຈກັ ບາແຘດໃ ູຈທໄ ງ຃ທາຓປກັ ຾ຑຄ, ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຂບຄ຋ຸກ຃ຌ຺ ຽຑໃ ບຘາໄ ຄຑຌໄ ຊາຌ຃ຸຌຌະຑາຍ ຆທີ ິຈເນຽໄ ຈັກ ຑຈັ ຋ະຌາແຎຘໃ ູ຃ທາຓຽຎັຌຑຌ຺ ຖະຽຓບຄຖາທຽຆໃ ີຄຎະກບຍຈທໄ ງ຃ທາຓປູ ,ໄ ຃ທາຓຘາຓາຈຈາໄ ຌ ທ຋ິ ະງາຘາຈ຃ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ຘຌິ ຖະ຋່າຎະຉທິ ຈັ , ຈ່າຖຄ຺ ຆທີ ຈິ ດໃ ູເຌ຃ບຍ຃ທ຺ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຑາງເຉຎໄ ະຽຑຌບີ ຌັ ຈຄີ າຓຂບຄຆາຈ ຖາທ. 1) ຃ທາຓນຓາງ຃ທາຓຘ່າ຃ຌັ ກາຌຘກຶ ຘາຆຌັໄ ບະຌຍຸ າຌຘກຶ ຘານຓາງຽຊຄີ ກາຌຖຼໄ ຄຈູ, ກາຌປຼຌກາຌຘບຌຽຈກັ ດໃ ູ຿ປຄປຼຌບະຌຸຍາຌຽຆໃ ຄິ ປຍັ ຽຈກັ ຾ຉໃ ບາງຸ 3 ນາ 6 ຎີ. ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາ຾ຓໃ ຌຍາຈກາໄ ທຽຍບໄ ຄຉຌ຺ໄ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ເຌກາຌ ຑຈັ ຋ະຌາຆຍັ ຑະງາກບຌຓະຌຸຈ ເນຓໄ ກີ າຌຂະນງາງຉທ຺ ຋າຄຈາໄ ຌປໃ າຄກາງ, ບະຌາແຓ, ຃ທາຓຎບຈແຒ, ຈາໄ ຌ ຑາຘາ,ຈາໄ ຌຘະຉຎິ ຌັ ງາ຃ທາຓປູ຋ໄ ໃ ທ຺ ແຎ, ຈາໄ ຌບາຖຓ຺ - ຅ຈິ ເ຅ຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຽຆໃ ຄີ ຽຎຌັ ຑຌໄ ຊາຌຘ່າຖຍັ ກາຌປຼຌດໃ ູເຌ ຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາເຌຂຌັໄ ຉໃ ່ແຎ. ກາຌຘກຶ ຘາຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌ຾ຍໃ ຄບບກຽຎຌັ 3 ຂຌັໄ ປຼຌ຃:  ບະຌຸຍາຌ 1 ປຍັ ຽຈກັ ບາງຸ 3 - 4 ຎ.ີ  ບະຌຸຍາຌ 2 ປຍັ ຽຈກັ ບາງຸ 4 - 5 ຎ.ີ  ບະຌຸຍາຌ 3 ປຍັ ຽຈກັ ບາງຸ 5 - 6 ຎ.ີ 2) ນົກັ ກາຌຂບຄນກົັ ຘູຈຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາ ນົກັ ຘູຈຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຘາ຾ຓໃ ຌບຄີ ເຘໃ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ຾ຍຍປບຍຈາໄ ຌເຌກາຌກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓ຋າຄ ຈາໄ ຌ ປໃ າຄກາງ, ບະຌາແຓ຃ທາຓຎບຈແຒ, ຈາໄ ຌຑາຘາ, ຈາໄ ຌຘະຉຎິ ຌັ ງາ຃ທາຓປູ຋ໄ ໃ ທ຺ ແຎ, ຈາໄ ຌບາຖຓ຺ - ຅ຈິ ເ຅ຈາໄ ຌ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຽຑໃ ບເນຽໄ ຈກັ ຓ຃ີ ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌ຋ໃ ຅ີ ະແຎປຼຌຉໃ ່ເຌຂຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ດໃ າຄຓ຃ີ ຸຌຌະຑາຍ. ນົກັ ກາຌຂບຄນົກັ ຘູຈຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຘາຎະກບຍຈທໄ ງ 6 ນກົັ ກາຌຈໃ ຄັ ຖໃ ຸຓຌ:ີໄ  ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຂະຍທຌກາຌກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓເຌກາຌກາຌປຼຌປູຑໄ ຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄຽຈກັ ບາງຸ 3 ນາ 6 ຎ.ີ  ຽຍໃ ຄີ ຾ງຄ, ຖຼໄ ຄຈູຽຈກັ ເນຽໄ ຉຍີ ເນງໃ ຉາຓແທຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ເຌກາຌປຼຌ຿ຈງ຃່າຌຄຶ ຽຊຄິ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌຂບຄ ຽຈກັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ , ຾ຍຍ຾ຏຌຈ່າຖຄ຺ ຆທີ ຈິ ເຌຘຄັ ຃ຓ຺ , ທຈັ ຋ະຌະ຋່າຂບຄຆາຈ຋ບໄ ຄຊໃ ຌີ .  ຑຈັ ຋ະຌາກາຌປຼຌປູຽໄ ຈກັ ຿ຈງຏໃ າຌກາຌນົຌີໄ ຎະຉຍິ ຈັ ກຈິ ຅ະກ່າຈທໄ ງນົາງປູຍ຾ຍຍ຋ໃ ຽີ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທ ບາງຸ, ຽຑຈ, ຽຏໃ າ຺ ຉາຓຘະຑາຍຉທ຺ ຅ຄິ ເຌ຾ຉໃ ຖະ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ .  ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌເນຽໄ ຈກັ ແຈປໄ ຼຌປູຌໄ າ່ ເຆຽໄ ຂາ຺ໄ ເຌຆທີ ຈິ ຎະ຅າ່ ທຌັ ແຈດໄ ໃ າຄຓ຃ີ ທາຓຘຸກຓ຃ີ ຸຌຌະຑາຍ.  ຅ຈັ ກາຌປຼຌກາຌຘບຌ຾ຍຍຍູຖະຌະກາຌຈທໄ ງກຈິ ຅ະກ່າກາຌນົຌີໄ ປຼຌ ຽຆໃ ຄິ ຎະກບຍຓີ ກຈິ ຅ະກ່າຽ຃ໃ ບຌ ແນທ຅ຄັ ນທະກຈິ ຅ະກ່າເຌທຄ຺ ຓຌ຺ , ກຈິ ຅ະກ່າຘຖິ ະຎະຘາໄ ຄຘຌັ , ກາຌຽ຃ໃ ບຌແນທນົຌີໄ ຉາຓຓຸຓ, ກຈິ ຅ະກ່າ ກາຌນົຌີໄ ກາຌ຾຅ຄໄ ກຈິ ຅ະກ່າຽກຓກາຌຘກຶ ຘາ.  ຑຈັ ຋ະຌາຽຈກັ ຾ຍຍປບຍຈາໄ ຌຽຑໃ ບຽຆໃ ບຓຉໃ ່ຽຆໃ ບຓຉໃ ່ກາຌປຼຌຖະນທໃ າຄຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາຆຌັໄ ຎະຊຓ຺ ຘກຶ ຘາຎ຋ີ ີ 1 ຿ຈງຓກີ າຌປໃ ທຓຓ ຾ຖະ ຎະຘາຌຄາຌຖະນທໃ າຄ຿ປຄປຼຌ຃ບຍ຃ທ຺ ຆຸຓຆຌ຺ . 45

3) ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຂບຄຽຈກັ ນກົັ ຘູຈຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາ 3.1) ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຖທຓ ນົກັ ຘູຈຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາ຾ຌເຘໃ ຘາໄ ຄຑຌໄ ຊາຌຑຈັ ຋ະຌາ຃ຸຌຌະຑາຍຽຈກັ ຾ຍຍປບຍຈາໄ ຌ຿ຈງຘະຽຑາະ ຾ຓໃ ຌກາຌກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓເຌກາຌປຼຌປູ,ໄ ຋ກັ ຘະ຃ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ເນຽໄ ຈກັ ບາງຸ 3 ນາ 6 ຎີ ຋ຄັ ຑາກຖຈັ ຾ຖະ ຽບກະ ຆຌ຺ . 3.2) ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຘະຽຑາະ ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຘະຽຑາະເຌກາຌຘໃ ຄ຺ ຽຘີຓຑຈັ ຋ະຌາກາຌຽຈກັ ບະຌຸຍາຌ຾ຓໃ ຌຘາໄ ຄເນຽໄ ຈກັ 3 - 6 ຎີ ຓກີ າຌ ຑຈັ ຋ະຌາປບຍຈາໄ ຌຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ  ຓຘີ ຸຂະຑາຍຈຓີ ປີ ໃ າຄກາງ຅ະຽຖຌີ ຽຉຍີ ເນງໃ ຉາຓບາງຸ, ຓຌີ ແິ ຘປກັ ກາຌບະຌາແຓ, ຎບໄ ຄກາຌ຃ທາຓຎບຈແຑເຌ ກາຌນຌົິໄ ປຼຌ.  ຌາ່ ເຆກໄ າໄ ຓຆຌີໄ ເນງໃ , ກາໄ ຓຆຌີໄ ຌບໄ ງເຌກາຌຽ຃ໃ ບຌແນທ ເນຓໄ ຃ີ ທາຓ຃ໃ ບຄ຾຃ທໄ ຎະຘາຌຘ່າຑຌັ ກຌັ .  ຆໃ ທງຽນົບຉຌ຺ ຽບຄແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ  ຓບີ າຖຓ຺ -຅ຈິ ເ຅຋ໃ ຈີ ,ີ ຓ຃ີ ທາຓຘຸກເຌກາຌນົຌີໄ ປຼຌ.  ຓຓີ າຖະງາຈ, ຓຖີ ະຍຼຍທແິ ຌ຃ທາຓປຍັ ຏຈິ ຆບຍ, ຓ຃ີ ທາຓຆໃ ຘຈັ ຅ຈິ ເ຅ຈຄີ າຓ.  ຓ຃ີ ທາຓຘຌ຺ ເ຅, ຑ່ເ຅, ຓໃ ທຌຆໃ ຌ, ກາໄ ຘະ຾ຈຄບບກ຋າຄຈາໄ ຌຘຖີ ະຎະກ່າ, ຘຖີ ະຎະຈຌ຺ ຉ,ີ ກາຌນົຌີໄ ກາຌ ບບກກ່າຖຄັ ກາງ.  ປກັ ຋່າຓະຆາຈ, ຘໃ ຄີ ຾ທຈຖບໄ ຓ, ທຈັ ຋ະຌະ຋າ່ ບຌັ ຈຄີ າຓຂບຄຆາຈ຋ບໄ ຄຊໃ ຌີ .  ຎະຉຍິ ຈັ ຉຌ຺ ຽຎຌັ ຘະຓາຆກີ ຋ໃ ຈີ ຂີ ບຄ຿ປຄປຼຌ, ຃ບຍ຃ທ຺ ຘຄັ ຃ຓ຺ ດໃ ູປໃ ທຓກຍັ ຏູບໄ ໃ ຌແຈດໄ ໃ າຄຓ຃ີ ທາຓຘຸກ.  ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌ຃ຈິ ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ  ຓຽີ ຅ຈຉະຌາ຋ໃ ຈີ ຉີ ໃ ກ່ າຌປຼຌປູຓໄ ຖີ ກັ ຘະຌະເຌກາຌຘະ຾ນທຄນາ຃ທາຓປູ຋ໄ ໃ ທ຺ ແຎແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ.  ຒຄັ , ຽຍໃ ຄີ , ຘໃ ຘາຌເຌຆທີ ຈິ ຎະ຅າ່ ທຌັ ແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ.  ບໃ າຌຎຓໄ ຘາໄ ຄ຃ທາຓປູ,ໄ ຋ກັ ຘະ, ຌແິ ຘປກັ ກາຌບໃ າຌແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ.  ຂຼຌຉທ຺ ບກັ ຘບຌຖາທຘາໄ ຄ຃ທາຓປູ,ໄ ຋ກັ ຘະ, ຌແິ ຘປກັ ກາຌຂຼຌແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ. 4) ຽຌບໄ ເຌຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຃ີ ທຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຽຌບໄ ເຌຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຃ີ ທຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເຌນກົັ ຘູຈຆຌັໄ ບະຌຸຍາຌຘກຶ ຘາຓຈີ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ 4.1) ຽຌບໄ ເຌ ຽຌບໄ ເຌ຋ໃ ຅ີ ະຌາ່ ຓາປຼຌເຌນກົັ ຘູຈຘະຍຍັ ຌຎີໄ ະກບຍຈທໄ ງ 5 ຽຌບໄ ເຌເນງໃ ຽຆໃ ຌັ : 1) ຽຖໃ ບຄກໃ ຼທກຍັ ຉທ຺ ຽຈກັ : ຎະກບຍຓນີ ທ຺ ຂ່ກໄ ໃ ຼທກຍັ ຽຖໃ ບຄ຿ປຄປຼຌ, ຉຌ຺ ຉທ຺ , ຃ບຍ຃ທ຺ , ຓາຖະງາຈ, ຃ທາຓ ຎບຈແຒຘຸຂະຑາຍ. 2) ຽຖໃ ບຄກໃ ຼທກຍັ ຍຸກ຃ຌ຺ ບາຆີຍ ຋ບໄ ຄຊໃ ີຌ: ຎະກບຍຓນີ ທ຺ ຂ່ກໄ ໃ ຼທກຍັ ຽຖໃ ບຄຍຸກ຃ຌ຺ ເຌ ຃ບຍ຃ທ຺ , ຋ໃ ດີ ໃ ູບາແຘ, ຍຸກ຃ຌ຺ ຘາ່ ຃ຌັ ຂບຄຆາຈ, ຍຸກ຃ຌ຺ ຘ່າ຃ຌັ ຂບຄ຋ບໄ ຄຊໃ ຌີ ບາຆຍີ ຂບຄ຃ຌ຺ ເຌ຋ບໄ ຄຊໃ ຌີ . 3) ຽຖໃ ບຄກໃ ຼທກຍັ ຘະຊາຌ຋ໃ ທີ ຈັ ຋ະຌະ຋:່ ຎະກບຍຓນີ ທ຺ ຂກ່ໄ ໃ ຼທກຍັ ຽຖໃ ບຄຍາໄ ຌ, ຽຓບຄ, ຾ຂທຄ, ຘະຊາຌ຋ໃ ຘີ າ່ ຃ຌັ 46

ຂບຄຆາຈ, ຘະຊາຌ຋ໃ ຋ີ ໃ ບຄ຋ໃ ຼທ, ທຈັ ຋ະຌະ຋່າ຋ບໄ ຄຊໃ ຌິ , ທຈັ ຋ະຌະ຋່າຖາທ, ທຌັ ຍຸຌຎະຽຑຌທີ ຌັ ຍຸຌຘ່າ຃ຌັ ຂບຄຆາຈຑູຓຎະຽ຋ຈຖາທ. 4) ຽຖໃ ບຄກໃ ຼທກັຍ຋່າຓະຆາຈຘໃ ຄິ ຾ທຈຖບໄ ຓ: ຎະກບຍຓີນທ຺ ຂ່ກໄ ໃ ຼທກັຍຽຖໃ ບຄຌ່າໄ , ບາກາຈດໃ ູບບໄ ຓປບຍຉທ຺ , ຆຍັ ຑະງາກບຌ຋າ່ ຓະຆາຈ ( ຈຌີ , ນຌີ , ຆາງ ), ຖະຈູກາຌ ( ຖະຈູ຾ຖຄໄ , ຖະຈູຐຌ຺ ), ກາຄຽທຌັ ກາຄ຃ຌ ( ຓຌໄ ,ີໄ ຓທໄ າຌ, ຓບໄ ໃ ຌ), ຘຈັ ( ຾ຓຄແຓ,ໄ ຘຈັ ຍກ຺ , ຘຈັ ຌາ່ໄ ), ຑຈ ( ຉຌ຺ໄ ແຓ,ໄ ນຓາກແຓ,ໄ ຈບກແຓ,ໄ ຽຂາ຺ໄ , ຏກັ ). 5) ຽຖໃ ບຄກໃ ຼທກຍັ ຘໃ ຄິ ຉໃ າຄໂ ປບຍຉທ຺ ຽຈກັ : ຎະກບຍຓນີ ທ຺ ຂ່ກໄ ໃ ຼທກຍັ ຽຖໃ ບຄບານາຌຓຎີ ະ຿ນງຈຌ່າໄ ຈໃ ຓຘະບາຈ, ກາຌ຃ຓ຺ ຓະຌາ຃ຓ຺ , ກາຌຘໃ ຘາຌ, ຎະຘາຈຘ່າຑຈັ ຋ຄັ 5 ( ຽຍໃ ຄີ , ຒຄັ ຘຼຄ, ຆຓີ ຖຈ຺ ຆາຈ, ຈຓ຺ ກໃ ຌິ , ຅ຍັ ຍາງ ), ຑະຖຄັ ຄາຌ, ຉທ຺ ຽຖກ, ຉທ຺ ບກັ ຘບຌຖາທ, ປູຍຆຄ຺ ຽຖຂາ຃ະຌຈິ , ຽຄຌີ ກຍີ , ກາຌທຈັ ຾຋ກ, ຘຌັ ງາຖກັ ຽ຃ໃ ບຄ ນຓາງ ຉໃ າຄໂ, ຽ຃ໃ ບຄຌໃ ຸຄນໃ ຓ຺ , ຽ຃ໃ ບຄນຌົິໄ , ຽ຃ໃ ບຄຓ, ຽ຃ໃ ບຄເຆ.ໄ 4.2) ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຃ີ ທຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຃ີ ທຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຾ຓໃ ຌຘໃ ຄີ ຘ່າ຃ຌັ ຅າ່ ຽຎຌັ ເຌກາຌຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌະກາຌ຋ຄັ 5 ຈາໄ ຌຓຈີ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1) ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຘີ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌະກາຌ຋າຄຈາໄ ຌປໃ າຄກາງ, ບະຌາແຓ຃ທາຓຎບຈແຒ.  ຓຘີ ຸຂະຑາຍຈ,ີ ປໃ າຄກາງ຅ະຽຖຌີ ຽຉຍີ ເນງໃ ຉາຓແທບາງຸ, ຓຘີ ຸຂະຌແິ ຘເຌກາຌບະຌາແຓ, ຓ຃ີ ທາຓຎບຈແຒ ເຌກາຌກຌິ , ນົຌີໄ ປຼຌ.  ຌາ່ ເຆກໄ າໄ ຓຆຌີໄ ເນງໃ ກາໄ ຓຆຌີໄ ເຌກາຌຽ຃ໃ ບຌແນທແຈດໄ ໃ າຄ຃ໃ ບຄ຾຃ທໄ ຎະຘາຌຘາ່ ຑຌັ ກຌັ ຖະນທໃ າຄຓກຍັ ຘາຍຉາ.  ຆໃ ທງຽນົບຉຌ຺ ຽບຄແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ. 2) ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຘີ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌ຋າຄຈາໄ ຌຑາຘາ.  ຒຄັ , ຽຍໃ ຄີ , ຽທາ຺ໄ ຘໃ ຘາຌເຌຆທີ ຈິ ຎະ຅າ່ ທຌັ ແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ.  ບໃ າຌຎຓໄ ຽຑໃ ບຘາໄ ຄ຃ທາຓປູ,ໄ ຋ກັ ຘະເຌກາຌບໃ າຌຘາໄ ຄຌແິ ຘປກັ ກາຌບໃ າຌແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ.  ຂຼຌຉທ຺ ບກັ ຘບຌຽຑໃ ບຘາໄ ຄ຃ທາຓປູ,ໄ ຋ກັ ຘະເຌກາຌຂຼຌຘາໄ ຄຌແິ ຘປກັ ກາຌຂຼຌແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ. 3) ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຘີ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌ຋າຄຈາໄ ຌຘະຉຎິ ຌັ ງາ຃ທາຓປູ຋ໄ ໃ ທ຺ ແຎ.  ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌ຃ຈິ ກາຌ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ.  ຓ຃ີ ທາຓຘຌ຺ ເ຅ປຼຌປູຘໄ ໃ ຄີ ຉໃ າຄໂຘະ຾ນທຄນາ຃ທາຓປູ຋ໄ ໃ ທ຺ ແຎແຈຽໄ ນຓາະຘຓ຺ ກຍັ ແທບາງຸ. 4) ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຘີ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌ຋າຄຈາໄ ຌບາຖຓ຺ -຅ຈິ ເ຅.  ຓບີ າຖຓ຺ -຅ຈິ ເ຅຋ໃ ຈີ ,ີ ຓ຃ີ ທາຓຘຸກເຌກາຌນົຌີໄ ປຼຌ.  ຓຓີ າຖະງາຈ຋ຈັ ຘະຌະ຃ະຉ຋ິ ໃ ຈີ ,ີ ຃ທາຓປຍັ ຏຈິ ຆບຍຓ຅ີ ຈິ ເ຅ຈຄີ າຓ.  ຓ຃ີ ທາຓຘຌ຺ ເ຅, ຑເ່ ຅, ຓໃ ທຌຆໃ ຌ, ກາໄ ຘະ຾ຈຄບບກ຋າຄຘຖິ ະຎະກ່າ, ຘຖິ ະຎະຈຌ຺ ຉ,ີ ກາຌນົຌີໄ ກາຌບບກກ່າ ຖຄັ ກາງ. 5) ຎະຘຍ຺ ກາຌ຋ໃ ຘີ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຑຈັ ຋ະຌາກາຌ຋າຄຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺  ປກັ ຋່າຓະຆາຈຘໃ ຄີ ຾ທຈຖບໄ ຓ, ທຈັ ຋ະຌະ຋່າບຌັ ຈຄີ າຓຂບຄຆາຈ ຾ຖະ ຋ບໄ ຄຊໃ ຌີ .  ດໃ ູປໃ ທຓກຍັ ຃ຌ຺ ບໃ ຌແຈດໄ ໃ າຄຓ຃ີ ທາຓຘຸກ, ຎະຉຍິ ຈັ ຉຌ຺ ຽຎຌັ ຘະຓາຆກິ ຋ໃ ຈີ ຂີ ບຄ຿ປຄປຼຌ, ຃ບຍ຃ທ຺ ຘຄັ ຃ຓ຺ . 47