ScientificJournalNUOLVolume6

experiential group) make more progress in their speaking skills than those who do not (the controlled group). II. Research Methodology and Instrumentation 2.1. Sampling Forty-four year 5 students in 2 classes (22 for 5D and 22 for 5E) Afternoon sessionsacademic year 2011-2012 were selected for the study as the convenient sample since they were taught for four sessions per week each class by the researcher so it was comfortable and convenient for the researcher to collect the information and closely observe their learning progress. 2.2. Instruments Four types of instruments were used for this study. These were pre-test and post-test, the students’ questionnaires, classroom observationand semi-structured interviews of the students. 2.3. The tasks and tests Four activities were designed in relation to the speaking tests: i) Asking and answering questions about the stories learnt in the class; ii) Story telling; iii) Role play; iv) Mock interview - The assessment for the experimental class (5E) There were four types of the oral assessment which conducted in different occasions after each story type had been lectured and practiced in the seminar classes prior to taking their final examination.The format of the assessment instruments used throughout this course was consistent with the type of activities done in class. - The assessment for thecontrolled class (5D) The controlled group was assigned to do their assessment in written forms in class base on the activities assigned in both classes as their progress tests and diagnostic tests during the study. 2.4. Test design There were two main reasons for choosing students to do the test in pairs: one was for the limitation of the time for on session (90 minutes) for about 22 students; two was for the assessor to have more time to concentrate on the students’ speaking competence and the completion of the tasks given while doing the speaking test, the teachers just had a role mainly as for an assessor and a little role for a facilitator when students had problems about the cards or misunderstood about the questions. The pattern of interaction for the speaking test adapted from Underhill(1987: 29) Student1 Message Student 2 Speaker and Listener Speaker and Listener Assessor/Facilitator 2.5. Assessment criteria and scoring To setting assessment criteria, there are some important suggestions on scoring the test: 1) to use a scoring sheet, 2) to score the speaking test immediately if possible, 3) to determine the score immediately after the test has been administered, 4) an interviewer 154

should not be seen making notes about an interviewee's performance, either during the interview or any other time since it can distract the examinee and create unnecessary anxiety, 5) to have an examiner and a scorer present during the test (Bachman, 1990; Jones, 1977; Nagata, 1995; Bostwick and Gakuen, 1995).The suggestions from one to three were selected to score the participants in the experiment and since the researcher’ role as a facilitator and assessor not the interlocutor who has to ask the questions and talk with the examinee, the researcher just listens to the examinees’ conversationand give them scores. So the suggestion to have a scorer present is not necessary for the classroom progress tests. 2.6. The research process The introduction to the research topic was provided to the two selected classes to inform students about their participation of the study and then the study was started with the pre-test in the written form to check the students’ level of English reading proficiency and their ability of understanding the story in both classes (5D and 5E Afternoon sessions). Then the activities for both classes were applied, the assessment was administered in both classes after each activity had been studied. While the experimental class was assessed by the use of the speaking tests, the controlled class was assessed by the use of the written tests as their diagnostic and progress tests. In addition to the assessment, the questionnaire to find out about the students’ attitudes towards learning and testing in Legends and Folktales in both classes was carried out and then followed by the interview with 6 students in both classes to gather some more information which might not be mentioned in the questionnaires about pinions on learning and testing in the subject. Finally the post-tests (both written and oral tests relating to what had been studied) were administered and then the results of the tests were compared to see which group has better results for their assessments. 2.7. Data Analysis The combination of the quantitative and qualitative research methods within a comparative study between an experimental group and a controlled group was used to analyze the data. The qualitative approach was used mainly for this study because qualitative research investigates the complex phenomena experienced by the participants by examining people's words and actions in descriptive ways and the researcher operates in a natural setting (Wiersma, 1995). IV. Data Analysis and Interpretation 4.1 Students’ attitudes towards Oral assessment in learning Legends and Folktales (LF) 4.1.1. The Students’ preference on learning LF Referring to the next questions to ask about the students’ preference on learning Legends and Folktales most of the participants have positive attitudes towards the subject, more than 90% of students in both groups agreed and agreed strongly that they liked to study the subject. There is a small percentage of the participants who disagreed with the statement. 4.1.2. Students’ reactions on the activities done in the class To investigate about the respondents’ reactions of the teaching and learning in the classroom, the researcher asked about the important elements related to the teacher’s and students’ activities done in the classroom. The highest percentage the participants for ‘agree’ and ‘agree strongly’ was about he/she knew the objectives of the lessons/tasks which is accounted for 85% of all of 44 respondents in two classes. The next higher percentage is for the respondents were happy with the feedback provided to improve their speaking skills 82%, followed by they liked to speak English in groups/pairs 78% and understanding the tasks for 155

73%. On the contrary for “disagree’ and “disagree strongly”, the highest percentage is for he/she can practice his/her speaking with his/her friends in different tasks 54%, followed by he/she could know his/her speaking ability from the feedback 49% and 36% for he/she had sometimes to prepared for the talks. The details are shown in the table below. Table 2: Students’ reactions of the activities done in the class n=44 Reactions of students towards the activities % AS A DA DS 1. I know the objectives of the lesson/tasks. 45 39 11 5 21 23 11 2. T explained the tasks clearly. 45 20 29 6 39 23 4 3. I was active to do the tasks. 45 20 34 1 14 18 4 4. I understood the tasks. 34 20 32 4 39 16 2 5. I was confident to speak out. 45 22 45 4 6. I like to speak English in groups/pairs. 64 23 29 5 7. I had sometimes to prepare for the talks. 43 21 43 11 8. I was happy with my feedback to improve 43 29 27 5 my Speaking skills. 9. I could know my speaking ability from the 29 feedback. 10. I asked the teacher a question when it is 43 not clear. 11. I can practice my speaking with my 25 friends in different tasks. 12. I practiced the tasks for the tests. 39 Note: SA = strongly agree; A = agree; D = disagree; DS = disagree strongly 4.1.3. Activity preference There is some evidence to suggest that there may be other motivating factors to motivate student to learn more actively when they prefer to do the activities. Overall, more than half of the participants like the activities done in the class. The highest percentage found for ‘agree strongly’ and ‘agree’ for class 5E is story telling for over 80% and 5D is for asking and answering about the stories learned in the class accounted for the same percentage. The second preference is a role play for 5E and 5D (69% and 55% respectively). However, while mock interview is not the preferred activity for 5D students, asking and answering about the stories learned in the classis not the favorite activity for 5E students, (48% and 36% respectively for ‘agree’ and ‘disagree strongly’). 4.1.4. Helpful activities for speaking English The highest percentages found for the helpful activities for speaking English that the participants agreed strongly and agreed are role play (73%) for class 5E and asking and answering about the stories learned in the class (77%) for class 5D and then followed by a mock interview and asking and answering about the stories learned in the class (64%) for 5E and mock interview (59%) for 5D. Both classes disagreed strongly and disagreed that story telling was not the activity to help them speak English. 4.1.5. Modes for the speaking test preparation The most three popular modes that the students chose to do before the speaking test found in the ‘agree strongly’ and ‘agree’ columns are practicing with their friends, reading more conversations, and asking the teacher how to answer properly for class E (100%, 78% and 64% respectively) and for class 5D, the modes are reading more conversations, asking the teacher how to answer properly, and study the lesson carefully alone (91%, 82%, and 156

78% respectively). Both classes didn’t think that practicing alone out loud was the preferred mode of preparation for the speaking test. This supported by the fact that 74% of the participants in class 5E and 46% in class 5D indicated that they disagreed and disagreed strongly to practice alone out loud for the test preparation. Table 5: Modes for speaking test preparation n=22 for each class Content SA A D D 5E Before the speaking test I …….. 5D 5E 5D 5E 5D 5E S 0 5D 32 18 1. practice with my friends 41 82 23 18 27 0 9 18 2. practice alone out loud 36 18 18 9 32 41 14 14 9 3. study the lesson carefully alone 46 14 32 32 13 36 9 14 4. ask the teacher how to answer 55 18 27 46 9 18 9 9 properly 5. try to remember the answers 36 36 27 18 23 32 14 6. watch/listen to English stories 23 32 18 23 41 36 18 and films 7. watch/listen to English 18 18 14 36 36 32 32 conversations/interviews 8. read more conversations 55 46 36 32 9 13 0 Note: SA = strongly agree; A = agree; D = disagree; DS = disagree strongly 4.1.6. The students’ preference on how to be tested when studying LF Referring to the questions to ask about the students’ preference on modes to be tested, more than 90% of students in both groups agreed and agreed strongly that they wanted to be tested both ways: spoken and written tests. When compare the data in both classes in terms of quantity, more respondents in 5D selected to be tested by the use of the written test than the spoken test (32% and 27% respectively); on the contrary 5E picked the spoken test more than the written test(27% and 23% respectively). 4.1.7. The Students’ opinions on speaking tests in Legends and Folktales The similar findings of the respondents’ positive attitudes towards learning and testing in the subject found in the questionnaire’ responses, more than 90% of both groups responded ‘agree strongly’ and ‘agree’ that their speaking tests could improve their speaking skills (95.5% for 5E and D), help them to speak confidently and make them want to speak English more (100% for both classes), want to learn more before doing the test (100% for 5E and 91% for 5D), give them a chance to speak English (95.5% for 5E and 100% for 5D) and the test is challenging for them (95.5% for E and 91% for 5D). The responses in both classes showed more than 90% agreed strongly and agreed that they wanted to be tested orally in other subjects (100% for 5E and 91% for 5D) as the details shown in table below. Table 6: Students’ opinions on speaking test n=22 for each class Content SA AD DS 5D 5E 5D 5E 5D 5E Class  5D 5E 32 13.5 4.5 4.5 4.5 0 9 4.5 4.5 4.5 00 1. Oral test is challenging for me. 59 82 00 2. Speaking test can improve my 86.5 91 00 speaking skills. 4.5 0 3. Speaking test can help me speak 64 86.5 36 13.5 0 0 English confidently. 00 4. Speaking test makes me want to 68 82 32 18 0 0 00 speak English more. 157 5. I want to learn more before I do 82 91 9 9 4.5 0 speaking test. 6. Speaking test give me a chance 73 82 27 13.5 0 4.5 to speak English. 7. I want to be tested orally in 59 36 32 64 9 0

other subjects. 4.1.8. Students’ feeling about the speaking test Referring the frequency of the respondents’ responses for the question asking about their feeling about the speaking test, many of them in both classes responded that they were excited to do the speaking test (5D for 59% and 5E 64%). There was more percentage for feeling nervous about the test in 5D class than the percentage in 5E (91% and 32% respectively). Interestingly, the same percentage of the participants in both classes was afraid of doing the speaking test accounting for 27%. 4.2 Classroom observation The results of the classroom observation are mainly used to support the views of the researcher who had roles as the researcher and the teacher. Overall all observers in 5E class agreed and agreed strongly that the objectives were stated before teaching, the tasks were explained clearly, feedbacks were given for the student’s responses and the teacher worked as a facilitator in the class to help students when the problems occurred. In addition to the teacher’s activities, there were some student’s activities pointed out in the outstanding points for ‘agree strongly’ and ‘agree’ such as they all also agreed and agreed strongly that the students spoke English during the task, they were motivated to do the tasks, they were allowed to do the tasks in pairs/groups, they asked questions when they did not understand the task, and they were confident to do the tasks. When having a look at the results of the observation in the 5D class, there are some similarities and differences compared to 5E focusing on ‘agree strongly’ and ‘agree’. The similarities are the objectives were stated before teaching, the tasks were explained clearly, feedbacks were given for the student’s responses and the teacher worked as a facilitator and for the students’ activities only they were motivated to do the tasks and allowed to do the tasks in pairs/groups. 4.3. Semi-structure interview The result of this research mode is used mainly for the consistency of the questionnaires, perhaps there was some information not mentioned in the questionnaires. There are similar opinions relating to doing speaking tests in the classroom which were raised by most of the interviewees such as their positive attitudes towards administering the test in the classroom, all of them said that they liked to do the test, they studied for the tests more seriously than when they did the written test especially the session before the test, they mentioned that they were more brave to speak English after practicing the tasks for the tests with their partners, they could learn and improve their speaking skills from their mistakes and feedback provided by the teacher for each test, they enjoyed talking in English with their peers more than with the teacher. However, some of them said that they were too many things to remember and they found it hard to do the speaking test, and one student added that he/she was very shy to speak English, and he/she was very worried about the test score so he/she tried very hard to study for the test. In reference to three of the respondents’ in class 5D pointed out: 4.4 The results of the posttest The score gains between the two groups for speaking test were slightly different in all areas base on the rubric of the rating scale, group 5E had more scores than group 5D, the average score is 23.36 and 20.22. However their maximum scores are the same 27 and their minimum scores are very close with each other 19 for 5E and 17 for 5D. The most similar finding is that the level of the students within each class, their speaking competence in all aspects is nearly the same, the standard deviation score appears not very far from the lowest 158

of 0.35 to 0.91 for the highest figure of the 5E class. In 5D class, the lowest is 0.51 to 0.82 for the top figure. Concerning with the reading comprehension test results, again 5E class gained higher scores than class 5D. This can be supported by the fact that the average score of class 5E is more than 10 (13.14) while class 5D (9.86) is less than 10 and for their maximum score of 5E is also higher than 5D accounting for 18 and 14 respectively. However after the application of the activities conducted during the semester, the level of the reading comprehension of the students in the two classes is nearly the same. This can be seen in their standard deviation score, class 5D is 2.87 and 5E is 2.88. It is seen that after the experiment class 5E consisted of nearly the same level, moving down from the standard deviation score of 4.09 to 2.88. IV. Discussion From the researcher’s observation and experience of teaching the respondents’ classes, there are some interesting findings influenced by the use of oral assessment occurred during the study relating to teaching, learning Legends and Folktales. As the study was designed to base on Bailey’s (1996) theory with the five of the hypotheses related to ‘washback’ for the program: the influences of the test on teaching, what teacher teaches, how teacher teaches, the rate and sequence of teaching, the degree and depth of teaching and the attitudes to the content, method, etc. of teaching and learning. Since the researcher worked as the instructor for the study groups, it is seen that some changes occurred relating to the above hypotheses: the teacher had to plan and select the activities carefully, revised the course’s aims and objectives to design the tasks that meet the course’s aims and objectives as well as the level of the participants and could be assessed by both ways: spoken progress tests for the experienced class (5E) and written progress test for the controlled class (5D),some careful consideration was made such as the lesson planning, the amount of the assignment, evaluation of the teaching and learning, making sure that the students know the objectives of the lesson in every session and the activities as well as the expectation of the lesson so students knew what had to be done to achieve the goals.This could be confirmed by the information grained from the classroom observation from other 3 teachers who all responded that the teacher stated the aims and objectives of the tasks before conducting the activities and from the responses of the students in the questionnaire about their reactions to the activities done in the classroom. All of these positive reactions may lead to the adaptation and changes of the application of the oral assessment; the instructor had to bear in mind that having had a good preparation can lead to the great results with the positive washback. As Brown (1994) mentioned that the designed activities that allow students to interact with each other, given opportunities for them to share their opinions, to practice of negotiation of meanings in a secure environment would be a valuable vehicle for breaking down some of the students’ cultural constraints, and it’s true for the participants in this study, they practiced the tasks more actively using English as a mean of communication among their peers and they seemed to have positive attitudes towards the use of Oral assessment in their classes according to the observations from other teachersthey all put “Yes” for the statement that asking about whether students were actively to do the tasks and used English to interact with each other, they were motivated to do the tasks with the instructor’s role as the facilitator. The above findings support Wall (1993: 120-121) who mentioned that if a test influences what teachers teach and how teachers teach, those two variables alone will clearly relate to the amount of influence a test has on learning. In summary it can be said that regarding the teaching found in the study there are not only two variables the test has influenced but also the five teaching components pointed out by Bailey (1996: 265-266) were all influenced by the application of oral assessment in teaching Legends and Folktales and it 159

is believed that it is a teacher rather than a learner is likely to be able to effect the necessary changes to improve the learning progress within the classroom context. Concerning the interpretation of the effects of oral assessment on learning which again is relied mainly on the five hypotheses related to ‘washback to the learners raised by Bailey (1996: 265-266) which consist of i) what learners learnt, ii) how learners learn, iii) the rate and consequence of learning and iv) the degree and depth of learning. There is clear evidence affected on learning by the use of oral assessment, from the researcher’s observation, one of the positive ones is for the active participation of the students while doing the tasks in the class. This may be the results of being told about their study involvement, the assessment, and assignments for the subject at the beginning of the semester, they all knew what they had to do to pass the subject as Hughes (1989) indicated that the beneficial backwash will be fully realized, when the students know the test’s rationale, its specifications, and sample items. This was correct after they were all introduced with the format of the speaking tests they knew what they had to do with their pairs to gain good scores they studied and practiced the tasks with the use of the target language (English) with their partners and their groups seriously especially in the session before the speaking test. This can lead to the positive washback of the test to promote the students’ learning more seriously both form and meaning when using the language, they need to understand it and finally use it appropriately. Generally, students in the experiential class (5E) were more collaborative and independent; they tried to study by themselves with their partners to prepare for the tests, maybe because of they had done more speaking tests, and they knew that they had to perform and interact with each other to get better scores about the tasks assigned by the teacher. However, for students in 5D appeared to be more dependent, not so collaborative, they preferred to have their teacher to assist how to answer properly, and then studied the lesson carefully. Perhaps this results from having to do the tests mainly in written so they just needed to make sure that they get the correct answers and just to remember them by studying alone. Base on the findings from the questionnaires focusing on the students' attitudes towards the use of the Oral assessment are also seen positive in many areas such as the speaking tests could improve their speaking skills, to gain confidence, make them want to speak English more and the test was challenging for them, the speaking test was preferred to administer for twice a month and it should be tested orally in other subjects as well. These may indicate that the participants would prefer their speaking skills to be assessed orally alongside with their written tests to assess their progresses while studying the subject as for LF it was the largest percentage for both modes. In terms of the score gains, the overall scores of the two groups were not very different. The experimental group gained more average scores than the controlled group in relation to the speaking test results. This is not surprised since they had more opportunities to do more speaking teststheir score must be higher than the group who did not participated for the test especiallytheir communicative effectiveness aspect since they had a chance to use the language orally for practicing the tasks and then doing the tests more often than they did in writing skills for class 5E so they could use the language to communicate more effectively than class 5 D who were given mainly the written tests for the progress assessment except for the speaking test at the end of the semester for the study. In relation to the written test both classes’ scores appeared very similar. Interestingly, although class 5Edid not do the written tests as their progress tests while studying in the class, they also gained more average score compared to 5D.This maybe results from the consideration of having similar items in both tests so the students in the experimental group could use the skills they had experience from doing the speaking test to apply them in the written test. From this test result it can be concluded that the experimental group had more 160

benefits as they revealed higher gains in their scores than the controlled group while studying LF in the class. Apparently, although the results of the assessments were slightly different between the two groups, this cannot be clearly explained by the fact that the participants in the experimental group gained better scores due to solely the effects of the use of the oral assessment as the progress and diagnostic tests, it maybe has been effected by other factors such as the language and skills studied in other subjects and the opportunities to use the language in the real situations of the individuals. V. Conclusion and Recommendations 5.1. Conclusion From the study results it can be concluded that there are significant factors affected by the use of the oral assessment on teaching and learning LF as for the teacher its effects would be mainly on the obvious improvement in the teaching and developing of the appropriate oral assessment for the this study. These helped the researcher to hold the positive beliefs about the possibility of administering the oral assessment in the classroom through the paired speaking test. Consequently designed the appropriate use of the teaching activities and tasks for the assessment as well as being aware of the positive washback effects which can gain from informing students of assessment procedures and scoring scales, specifying objectives, and structuring assessment tasks because when students are well-informed of such practices, they can focus their learning on specific goals and perform better and then increase their speaking skills for effective communication.Additionally, the study revealed that providing feedback to the participants after the test was treated as a good technique to assist the students’ progress in their speaking skills especially for the meaningful feedbacks consisting of specific comments and suggestions for areas of improvement. Regards the effects the speaking test has on the learners, the findings show some outstanding evidence related to their active learning participation which may come from their positives attitudes towards the subject and the assessment as mainly raised in the questionnaires and the interview, the awareness of the objectives and their involvement in the study, the test format with the rubric and rating scales provided by the teacher. Hence, the experimental group could perform better in their speaking test compared to the controlled group. However, the higher score gains of the experimental group does not clearly indicate solely from the effects of the application of the oral assessment. 5.2. Recommendation To investigate the effects of the oral assessment obviously, the consideration of authentic use of the language in the subject and select the subject for the study in other classes rather than the students in the researcher’ classes should be the priority to do more gain more reliable data. Further study needs to be carried out to investigate obvious evidence relating to the use of the oral assessment teaching and learning other subjects such as Language Practice and English for specific purpose. 161

References Bachman LF (1990). What does language testing have to offer? TESOL Quarterly, 25(4), 671–704. Bachman, L. F., & Palmer, A. S. (1996).Language testing in practice. Oxford: Oxford Bailey K (1996). Working for washback: a review of the washback concept in language testing. Bailey K (2005). Washback in language testing.TOEFL monograph series. Princeton, NJ:Educational Brown, A. (1994). The effect of rater variables in the development of an occupation specific Cambridge: CUP foreign teaching assistants. In P. C. Hauptman, R. LeBlanc, & M. B. Wesche (Eds.) Brown J D & S O Yamashita (Eds.) (1995) Language Testing in J apan Tokyo: Japan Association for Language Teaching Hughes A (1989) Testing for Language Teachers Cambridge: CUP Kitao K & S K Kitao (1996) ‘Testing Communicative Competence’ The Internet TESL Journal Vol.II,No.5 [on-line] http://iteslj.org/Articles/Kitao-Testing.html Staff of Department of English (2008-2010) A research project: Need Analysis for the Department of English Curriculum Improvement.NUOL. Underhill N (1987) Testing Spoken Language: A handbook of oral testing techniques Cambridge: CUP Underhill, N. 1987. Testing Spoken Language. Cambridge: Cambridge University Press. Wall D (1997) ‘Impact and washback in language testing’ in Clapham C & D Corson(Eds.) 162

ຜົນກະທົບຂອງການສາ� ງລະບົບຊົນລະປະທານ ຕ�ກ່ ານຜະລິດເຂາ້ົ ນາແຊງ ໃນນະຄອນຫລວງວຽງ ຈນັ , ສປປລາວ ອຈ.ແກ�ວເພດັ ພມູ ພອນ, ຮສ. ອວນມາ ທາ� ມະວົງ ບດົ ຄດັ ຫຍ�້ ການສກຶ ສາຄງ້ັ ນ້ີໄດ�ສາ� ພາດຊາວກະສກິ ອນຈ�ານວນ 244 ທາ� ນ, ຍິງ 125 ທາ� ນ ແລະຊາຍ 199 ທາ� ນໂດຍການໃຊ� ແບບສ�າພາດທເ່ີ ປນັ ໂຄງສາ� ງ. ຈດຸ ປະສົງຂອງການສຶກສາແມນ� ເພືອ່ ປະເມນີ ປະສດິ ທພິ າບ ແລະປະສິດທຜິ ົນຂອງການສາ� ງລະ ບົບຊົນລະປະທານ ແລະສຶກສາປະສິດທິພາບແລະປະສດິ ທຜິ ນົ ຂອງການຜະລດິ ເຂາົ້ ນາແຊງໃນໂຄງການນ້�າຊ�ວງ, ທົງ່ ຮາບ-ທ�າ ງ�ອນ ແລະໂຄງການດງົ ໂພສນີ ະຄອນຫລວງວຽງຈນັ . -ຜົນຂອງການສຶກສາພບົ ວາ� ຄົວເຮອື ນຕົວຢາ� ງທງັ ໝົດເຮດັ ນາແຊງ 190.66 ເຮັກຕາ, ໂດຍສະເລ�ຍ 0.78 ເຮັກຕາຕ່� ຄວົ ເຮອື ນ. ເນື້ອທີ່ໄດ�ເກັບກຽ� ວທງັ ໝດົ ມີ 182.51 ເຮກັ ຕາ. ລະບົບຊົນລະປະທານສ�າງວຽກເຮດັ ງານທາ� ໃຫແ� ກຄ� ວົ ເຮືອນ ຊາວກະສກິ ອນໃນການເຮດັ ນາແຊງລະດຜູ າ� ນມາຈ�ານວນ 10,880 ແຮງງານ, ຍງິ 4,749 ແຮງງານຊງ່ຶ ມກີ ານນາ� ໃຊ�ແຮງງານ ໃນຄົວເຮອື ນ ແລະນອກຄົວເຮືອນທງັ ຍິງ ແລະຊາຍ.ການພດັ ທະນາລະບບົ ຊົນລະປະທານແມ�ນມີຄວາມຈາ� ເປັນເພື່ອເພມ່ີ ລາຍ ຮບັ ໃຫແ� ກ�ຊາວກະສກິ ອນຈາກຫລາຍທາງ, ເພ່ີມຄ�າແຮງງານໃຫ�ກບັ ປະຊາຊົນ ແລະຫລຸດຜອ� ນການເຄື່ອນຍ�າຍແຮງງານຂອງ ຊາວກະສກິ ອນ. ຊາວກະສກິ ອນໃຊແ� ຮງງານໃນການຫວ�ານກາ� , ຫລກົ ກາ� , ດາ� ນາ, ຫວາ� ນປຍຸ ແລະເກບັ ກ�ຽວດວ� ຍມໂື ດຍບ່ໄ� ດ� ນ�າໃຊກ� ນົ ຈກັ . ຕ້ນົ ທນຶ ການຜະລິດເຂົາ້ ນາແຊງໃນໂຄງການທີ່ສຶກສາໃນ 1 ເຮັກຕາແມນ� 6,642,098 ກບີ ຊຶ່ງແບງ� ໃນການໃຊ� ຈາ� ຍ 5 ສວ� ນໃຫຍ�ໆຄືຄ�າແຮງງານນອກຄວົ ເຮືອນ 15.26%, ຄາ� ແຮງງານໃນຄວົ ເຮອື ນ 30.91%, ຄາ� ແນວພນັ ແລະປຸ�ຍ 19.9%, ຄ�າປັດໄຈການຜະລດິ ອນ່ື ໆ 16.08% ແລະຄ�າຈ�າງ ແລະ ເຊົ່າກົນຈກັ ກະສກິ າ� 17.81%. ການຜະລດິ ເຂ້ົາໃນເຂດ ຊນົ ລະປະທານເຮດັ ໃຫຊ� າວກະສກິ ອນໄດເ� ຮັດນາແບບກະເສດສຸມ� ໂດຍນ�າໃຊ�ກນົ ຈັກກະສກິ າ� (ເຊນ່ັ : ລົດໄຖນາ, ຄາດນາ ແລະປັ່ນເຂ້າົ ) ແລະນ�າໃຊ�ຝນ�ຸ ວິທະຍາສາດ. ສະມດັ ຕະພາບການຜະລດິ 2,693 ກໂິ ລກຣາມຕເ�່ ຮກັ ຕາ,ໃນນ້ັນ 59,59%ນ�າ ໃຊ�ບ�ລິໂພກໃນຄົວເຮອື ນ, 27.56%ນາ� ໃຊເ� ພ່ືອຂາຍ, ແລະ 4-6% ຈ�າຍຄ�າເຊົາ່ ແລະ ທອ� ນແຮ. ເນອ້ື ທເີ່ ສຍຫາຍປະມານ 4.3% ແລະຜົນຜະລິດເສຍຫາຍປະມານ 4.8%. ສມົ ທຽບຜນົ ໄດຮ� ັບທງັ ໝົດແມນ� ຕາ່� ກວາ� ຕ້ນົ ທຶນການຜະລດິ . ຕົ້ນທຶນເຂົ້າ ເປອຶ ກທຜີ່ ະລດິ ມມີ ນູ ຄ�າກິໂລກຣາມລະ 2,480 ກບີ , ໂດຍສະເລຍ� ຊາວກະສກິ ອນຂາຍໄດກ� ິໂລກຣາມລະ 1,800 ກີບ ຊາວ ກະສກິ ອນຫ�ບທນຶ ກໂິ ລກຣາມລະ 680 ກີບ. ການຊ�ວຍເຫອຼື ຊາວກະສກິ ອນໃນການຫດ� ຜ�ອນຕົ້ນທຶນການຜະລດິ , ປບັ ປງຸ ເຕັກນກິ ການປກູ ເຂົ້າ ແລະປາບສັດຕູ ພດື , ປບັ ປງຸ ການນາ� ໃຊນ� ້�າແລະປັບປງຸ ກົນໄກການຂາຍຜົນຜະລິດແກຊ� າວກະສິກອນແມນ� ມຄີ ວາມຈາ� ເປັນ ຄາ� ສັບທສ່ີ າ� ຄນັ :ນາແຊງ, ຕົນ້ ທນຶ ການຜະລິດ, ຜົນຜະລດິ , ຊາວກະສກິ ອນ ຄວາມເປນັ ມາ ໃນສປປລາວຊາວກະສກິ ອນສວ� ນຫລາຍພບົ ກັບບັນຫາໃນການປກູ ເຂົ້າໃນລະດູຝນົ ເນືອ່ ງຈາກນ�າ້ ຖ�ວມດ່ັງນນ້ັ ຊມຸ ປີ 1990 ລດັ ຖະບານໄດຂ� ະຫຍາຍເນື້ອທີ່ຊົນລະປະທານເພ່ອື ປກູ ເຂາ້ົ ໃນລະດແູ ລ�ງເພອ່ື ຮບັ ປະກັນຜນົ ຜະລິດເຂ້ົາໃຫບ� ັນລຸເປາ້ົ ໝ 163

າຍຂອງຊາດໃນການຜະລດິ ເຂ້າົ ໃຫ�ກມຸ� ກິນ ແລະຮບັ ປະກນັ ໃນການຄ້�າປະກັນສະບຽງອາຫານແບບໝນ້ັ ຄົງການຂະຫຍາຍການ ຜະລິດເຂ້າົ ເນັ້ນໃສ�ການພັດທະນາລະບົບຊນົ ລະປະທານຊງ່ຶ ສາມາດຜະລດິ ເຂາົ້ ໃນລະດູແລ�ງຫລາຍກວ�າຮບັ ໃຊ�ໃນການຜະລິດ ລະດູຝົນ. ໜືງ່ ໃນແປດແຜນງານບລຸ ິມະສດິ ໃນການພັດທະນາກະສິກ�າ ແລະປາ� ໄມ� ແຕ�ປີ 2011 ຫາ 2015 ແມ�ນແຜນງານ ຊົນລະກະເສດການຜະລດິ ເຂ້ົາໃນເຂດຊົນລະປະທານເພອ່ື ຮບັ ປະກນັ ສະບຽງອາຫານ ແລະຜະລິດເປັນສິນຄ�າເທອື່ ລະກາ� ວ. ການຄາ�້ ປະກັນດ�ານສະບຽງອາຫານ ແລະສ�າງລາຍຮັບແມ�ນແນໃສ�ເພ່ືອໃຫປ� ະຊາຊົນໄດມ� ເີ ຂ້ົາພຽງພ�, ປອດໄພ ແລະມີຄນຸ ຄ�າ ທາງດາ� ນໂພຊະນາການ ແລະ ມລີ າຍຮັບທ່ພີ ຽງພຕ� ອບສະໜອງຄວາມຕ�ອງການພ້ນື ຖານຂອງເຂາົ ເຈ້ົາ. ປີ 2015 ສຊ�ູ ນົ ຜນົ ຜະລດິ ເຂ້າົ ໃຫໄ� ດ� 300,000 ໂຕນເຂ້າົ ເປອື ກຕປ�່ ີ , ສະມັດຕະພາບຜນົ ຜະລດິ ເຂາ້ົ ນາແຊງໃຫໄ� ດ� 5.25 ໂຕນຕເ່� ຮັກຕາ ອັດຕາສະເລ�ຍຜົນຜະລິດສະບຽງອາຫານຕ�ຫ່ ວົ ຄນົ ຕ່�ປີໃຫ�ຢູ�ໃນລະດບັ ທແ່ີ ນນ� ອນຄື: 450-550 ກິ ໂລກຣາມ. ຜ�ານມາຕະຫາຼ ດເຂາ້ົ ບ�່ແນ�ນອນລາຄາເຂົ້າຂ້ືນໆລງົ ໆເຮັດໃຫມ� ຜີ ົນກະທບົ ຕກ່� ານໄລ�ລຽງເສດຖະກິດໃນການຜະລດິ . ຈດຸ ປະສງົ ໃນການສຶກສາແມນ� ເພອ່ື ພິຈາລະນາຜົນກະທົບຂອງການສ�າງລະບບົ ຊນົ ລະປະທານ ຕ�ກ່ ານຜະລິດເຂົ້ານາແຊງ ໂດຍ ສະເພາະແມ�ນສກຶ ສາປະສິດທິພາບ ແລະປະສດິ ທຜິ ົນຂອງການຜະລິດເຂາົ້ ນາແຊງໂຄງການຊົນລະປະທານທີ່ເຮັດການສຶກສາ. ສະພາບທວ່ົ ໄປຂອງໂຄງການ (ໂຄງການຊົນລະປະທານນາ�້ ຊວ� ງ) ໂຄງການຊນົ ລະປະທານນ�າ້ ຊວ� ງຕງັ້ ຢ�ູເສ້ນັ ຂະໜານທ1ີ 8° 06’ 40’’ N ເສ້ນັ ແວງທີ 102° 18’ 14’’ E ເມືອງ ນາຊາຍທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນໄປຕາມເລກທີ 13 ເໜືອປະມານ39ກໂິ ລແມັດ. ໂຄງການມທີ ິດເໜືອຕດິ ກບັ ແຂວງວຽງ ຈນັ , ທດິ ໃຕ�ຕິດກບັ ອາ� ງໂຕງ� ໂຄງການຊົນລະປະທານນາ້� ຫຸມ, ທດິ ຕາເວນັ ອອກຕດິ ກບັ ບ�ານສີວໄິ ລ ແລະບ�ານ ໂພສີແລະທິດຕາ ເວັນຕົກຕດິ ກບັ ສາຍພພູ ະນງັ (ເມອື ງສັງທອງ) ຫວົ ງານໂຄງການນແ້ີ ມນ� ເຂືອ່ ນດິນຊ່ງຶ ເກບັ ນາ�້ ຈາກແມ�ນ�າ້ ຊ�ວງເພ່ອື ຮບັ ໃຊ�ຊາວ ກະສກິ ອນຂອງ 3 ເມືອງ, 20 ບ�ານ ໃນສອງແຂວງຄື: 11 ບ�ານ ໃນເມອື ງນາຊາຍທອງ,ນະຄອນຫລວງວຽງຈນັ ແລະມີ 9 ບາ� ນໃນເມືອງໂພນໂຮງ ແລະ 2 ບາ� ນ ໃນເມືອງທລຸ ະຄມົ , ແຂວງວຽງຈັນ. ຫວົ ງານໂຄງການສູງ20 ແມັດ, ຍາວ 1,000 ແມັດ ແລະກວາ� ງ 30 ແມດັ . ຄວາມສາມາດເກບັ ນາ�້ ໄດສ� ງູ ສຸດ 95.08 ລ�ານແມດັ ກ�ອນ. ໂຄງການດງ່ັ ກ�າວມຄີ ອງເໝືອງແມ�ຍາວ 5,644 ແມດັ , ຄອງເໝືອງຂ້ນັ ສອງຍາວ 66,356 ແມດັ , ມອີ າຄານ ຕາມຄອງເໝືອງຈ�ານວນ 60 ຈຸດ. ຄາດຄະເນຄວາມສາມາດຫົດເນອື້ ທນ່ີ າປີທັງໝດົ 2,254 ເຮກັ ຕາ,ນາແຊງ 2,300 ເຮກັ ຕາ ແລະພືດຜກັ 270 ເຮັກຕາ. ພນົ ລະເມອື ງທີໄ່ ດ�ຮັບຜນົ ປະໂຫຍດຈາກໂຄງການທງັ ໝດົ 22,963 ຄົນ (ຍງິ 11,274 ຄນົ ແລະຊາຍ 11,689 ຄົນ): ປະກອບດວ� ຍ 4,220 ຄອບຄົວ. ໂຄງການຊນົ ລະປະທານ ທງ່ົ ຮາບ - ທາ� ງ�ອນ ໂຄງການຊນົ ລະປະທານທົ່ງຮາບ-ທາ� ງອ� ນຕ້ງັ ຢ�ບູ �ານທາ� ສົ້ມມ� ເມອື ງໄຊທານນີ ະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ໄປຕາມທາງເລກ ທີ 10 ປະມານ 25 ກໂິ ລແມັດ, ທດິ ເໜອື ຕດິ ກບັ ບ�ານທ�າສົ້ມມ,� ທດິ ໃຕ�ຕດິ ກບັ ບ�ານອຸດມົ ຜົນ, ທິດຕາເວນັ ອອກຕດິ ກັບບ�ານ ລາດຄວາຍເກ່າົ ແລະໃໝ� ແລະທດິ ຕາເວັນຕົກຕດິ ກັບບາ� ນພຄູ �າ. ຫວົ ງານໂຄງການນແີ້ ມນ� ຈກັ ສບູ ນ້�າແບບແກນຫງ�ຽງ ແລະສູບ ນ້າ� ຈາກແມນ� ້�າງື່ມ ເພອ່ື ຮັບໃຊ�ຊາວກະສິກອນ 5 ບາ� ນ ຄື: ບ�ານພູຄ�າ, ບາ� ນແກງ� ໄຄ,� ບາ� ນທ�າສມ້ົ ມ,� ບາ� ນລາດຄວາຍ ແລະບ�ານ ອຸດມົ ຜນົ . ຫວົ ງານປະກອບດ�ວຍຈກັ ສູບນ້�າຊະນດິ ແກນຕງັ້ ຂະໜາດ 135 ກໂິ ລວັດຈາ� ນວນ 3 ເຄືອ່ ງສາມາດສູບນ�້າໂດ� 540 ລິດ/ວນິ າທີ/ເຄ່ອື ງ. ໂຄງການປະກອບດ�ວຍຄອງເໝືອງແມ� 1 ເສັນ້ ມີຄວາມຍາວ 6,139 ແມັດ, ຄອງເໝືອງຂັ້ນສອງ ແລະຂ້ັນ ສາມມຄີ ວາມຍາວ 20,167 ແມດັ , ມອີ າຄານຍົກນາ້� ຈາ� ນວນ 6 ຈຸດ ແລະອາຄານເອົານ້າ� ເຂາົ້ ຄອງເໝືອງຈ�ານວນ 15 ຈຸດ, ອາຄານລະບາຍນ�້າຈ�ານວນ 16 ຈດຸ . ໂຄງການນສີ້ າມາດຫດົ ເນ້ືອທ່ທີ ງັ ໝດົ 658 ເຮັກຕາ, ພົນລະເມອື ງທີ່ໄດຮ� ັບຜົນປະໂຫຍດ ທງັ ໝົດ 8,497ຄນົ ປະກອບດວ� ຍ 1,510 ຄອບຄວົ ມຄີ ອບຄົວຊາວນາ ແລະຊາວສວນ 289 ຄອບຄວົ . ໂຄງການຊນົ ລະປະທານດງົ ໂພສີ 164

ໂຄງການຊນົ ລະປະທານຈກັ ສບູ ນ້�າດົງໂພສີ - ທາ� ພະໜອງພງົ ຕັ້ງຢ�ບູ �ານດົງໂພສີ ເມືອງຫາດຊາຍຟອງນະຄອນຫລວງ ວຽງຈນັ ໄປຕາມເສນັ້ ທາງທ�າເດ່ືອ 19 ກໂິ ລແມດັ . ໂຄງການນ້ີມີທດິ ເໜືອຕດິ ກບັ ບາ� ນຂຸມຫີນ,ທດິ ໃຕຕ� ດິ ກັບແມ�ນ້າ� ຂອງ, ທດິ ຕາເວນັ ອອກຕິດກັບບາ� ນທ�ານາແລ�ງ ແລະທິດຕາເວນັ ຕົກຕດິ ກບັ ບ�ານໜອງແຫ�ວ. ຫວົ ງານໂຄງການ ແມນ� ຈັກສູບນ້າ� ເທງີ ເຮອື ແພແລະສບູ ນ້�າຈາກ ແມນ� າ້� ຂອງ ເພ່ອື ຮບັ ໃຊ� ຊາວກະສິກອນຈາ� ນວນ 7ບາ� ນ ໃນສອງເມືອງຄື:ບາ� ນນາຄວາຍກາງ, ນາຄວາຍ ໃຕແ� ລະໄຮຄ�າເມອື ງ ໄຊເສດຖາ ແລະດົງໂພນແຮ�, ບາ� ນທາ� ນາແລ�ງ, ບາ� ນດງົ ໂພສີ ແລະບາ� ນທ�າມ�ວງ ເມືອງຫາຍຊາຍຟອງ. ຫົວງານປະກອບດ�ວຍຈັກສບູ ນ້າ� ຈາ� ນວນ 4 ເຄອື ງ,ມຄີ ອງເໝືອງແມ� 1 ເສ້ນັ ຍາວ 3,202 ແມດັ , ຄອງເໝືອງຂ້ັນສອງມຄີ ວາມ ຍາວ1,192 ແມັດສາມາດຫົດເນອ້ື ທີ່ທັງໝົດ 1,020 ເຮກັ ຕາ ແລະຜໄ�ູ ດຮ� ັບປະໂຫຍດຈາກການເຮດັ ນາແຊງທັງໝົດມີ 280 ຄອບຄົວ. ວທິ ກີ ານສກຶ ສາ ການຄ້ົນຄວາ� ໄດເ� ລມ່ີ ຕ້ນົ ແຕ� ເດືອນພະຈິກ,2011 ເຖງິ ເດອື ນກັນຍາ, 2012 ແລະດ�າເນີນເປັນ 2 ຂນ້ັ ຕອນ ຄກື ານ ສຶກສາເອກະສານທມ່ີ ີຢ�ູ (ການເກບັ ກ�າຂ�ມ້ ນູ ທຸຕິຍະພູມ) ແລະການເກບັ ກາ� ຂມ້� ນູ ພາກສະໜາມ(ການເກັບກາ� ຂ�້ມູນປະຖມົ ມະ ພມູ ) ການສກຶ ສາເອກະສານທມີ່ ແີ ລວ� ໄດ�ທບົ ທວນບັນດານະໂຍບາຍທາງດ�ານກະສິກາ� ,ການພດັ ທະນາຊົນລະປະທານ, ເອກກະສານໂຄງການ ແລະບດົ ລາຍງານທກ່ີ ຽ� ວຂ�ອງກບັ ຫົວຂທ້� ໄີ່ ດ�ເຮັດການສຶກສາທມ່ີ ຢີ ໃ�ູ ນຫອ� ງສະໝດຸ ຂອງພາກວຊິ າວສິ ະວະກາ� ຊັບພະຍາກອນນາ້� ແລະ ບົດລາຍງານການຄ້ນົ ຄວ�າອນື່ ໆທີກ່ ຽ� ວຂ�ອງ. ການເກບັ ກາ� ຂມ້� ນູ ພາກສະໜາມ ການເກບັ ກາ� ຂ�ມ້ ນູ ພາກສະໜາມໄດ�ດ�າເນີນການເກັບກາ� ຂມ�້ ນູ ໃນ 2 ລະດັບຄ:ື ສາ� ພາດພະນັກງານທກ່ີ ຽ� ວຂອ� ງ ແລະ ສາ� ພາດຊາວກະສກິ ອນຜູ�ຜະລດີ ເຂາ້ົ ນາແຊງໃນສກົ ປີ 2011-2012 ໃນໂຄງການຊນົ ລະປະທານທໄ່ີ ດກ� ານສກື ສາ ການສາ� ພາດພະນກັ ງານທກ່ີ ຽ� ວຂອ� ງ ນາ� ໃຊແ� ບບສ�າພາດແບບເຄິ່ງໂຄງສ�າງໃນການສາ� ພາດພະນັກງານທກ່ີ �ຽວຂອ� ງ ເຊງຶ່ ປະກອບດ�ວຍ ພະນກັ ງານໃນກມົ ຊົນລະປະ ທານ, ຂະແໜງຊົນລະປະທານ ແລະຂະແໜງສົງ່ ເສມີ ກະສກິ າ� ນະຄອນຫລວງ, ຫ�ອງການກະສກິ າ� ແລະປ�າໄມ�ເມືອງຂອງ 3 ເມືອງທເ່ີ ລອື ກເປນັ ຕວົ ຢາ� ງ. ນອກຈາກນນ້ັ , ຍັງໄດ�ສ�າພະນກັ ງານຂອງໂຄງການຂອງຊົນລະປະທານນ້າ� ຊວ� ງ, ທງ່ົ ຮາບ - ທ�າງອນ ແລະດົງໂພສີ. ການເກບັ ກາ� ຂ້ມ� ນູ ຢສູ� ະໜາມ ສາ� ພາດຊາວກະສກິ ອນທ່ີເຮດັ ນາແຊງຈາ� ນວນ 244 ທາ� ນຈາກປະຊາກອນຈ�ານວນ 2003. ການກາ� ນົດຂະໜາດ ຂອງກ�ມຸ ຕົວຢາ� ງແມນ� ໄດ�ນ�າໃຊ�ແບບຕັ້ງ Slovin’ s formula (Sevilla et al.,1984); ການສ�າພາດໄດນ� າ� ໃຊແ� ບບສາ� ພາດທີ່ເປນັ ໂຄງສ�າງເພອ່ື ຖາມກຽ� ວກບັ ສະພາບເນອ້ື ທີ່ການຜະລດິ , ປດັ ໄຈການຜະລດິ , ຕນົ້ ທຶນ ການຜະລດິ , ການໃຊແ� ຮງງານ,ການແຈກຢາຍຜົນຜະລິດຕາມການຊມົ ໃຊ�,ລາຄາຂາຍຜົນຜະລິດ ແລະລາຍລະອຽດກ�ຽວກັບ ລາຍຮບັ - ລາຍຈາ� ຍໃນການເຮດັ ນາແຊງທີ່ນ�າໃຊ�ນາ້� ຊນົ ລະປະທານ. ການວເິ ຄາະຂມ້� ນູ ການວິເຄາະຂມ້� ນູ ແມ�ນເນັ້ນໃສ�ການວິເຄາະຂ�້ມນູ ທາງດາ� ນມູນຄາ� ການລົງທນຶ ການຜະລດິ ເຂົ້ານາແຊງ ແລະຄິດໄລ�ມູນ ຄາ� ການຜະລິດເຂ້າົ ເປອື ກໂດຍນາ� ໃຊໂ� ປຣແກຣມ SPSS ແລະໂປຣແກມ Microsoft Excel ເຂາົ້ ຊ�ວຍໃນການວິເຄາະ. ໃນ 165

ການວິເຄາະໄດ�ນ�າໃຊ�ສະຖິຕແິ ບບພັນລະນາເປັນຕົນ້ ຕ�ເພອ່ື ໃຊ�ໃນການພນັ ລະນາຄວາມຖ,່ີ ຄາ� ສະເລຍັ່ , ອັດຕາສວ� ນຮ�ອຍ, ຄາ� ບ�ຽງເບນມາດຖານນອກຈາກນ້ັນຍັງໄດມ� ີການວິເຄາະຕນົ ທືນ ແລະກາ� ໄລໃນການຜະລິດເຂ້ົານາແຊງ. ຜນົ ໄດຮ� ບັ ຈາກການສກຶ ສາ ຂມ�້ ນູ ສ�ວນຕວົ ຂອງກມ�ຸ ຕວົ ຢາ� ງ ກ�ຸມຕວົ ຢາ� ງທໄ່ີ ດສ� າ� ພາດຈາ� ນວນ 244 ທ�ານເປນັ ແມ�ຍິງ 125 ທາ� ນເທົ່າກບັ 51.23% ແລະຜູຊ� າຍ 119 ທ�ານເທາ່ົ ກບັ 48.77% ໃນນນັ້ ປະມານ 51.64% ມາຈາກໂຄງການຊນົ ລະປະທານນ�າ້ ຊວ� ງ, 21.31% ມາຈາກໂຄງການ ຊນົ ລະປະທານທົງ່ ຮາບ-ທ�າງອ� ນແລະ 27.05% ມາຈາກໂຄງການຊົນລະປະທານດົງໂພສ.ີ ກຸມ� ຕວົ ຢາ� ງປະມານ 90% ຮຽນ ຈົບຊນັ້ ປະຖມົ ແລະ ສງູ ກວາ� . ສະມາຊກິ ຄວົ ເຮອື ນຕົວຢ�າງມຈີ າ� ນວນພນົ ສະເລ�ຍແມ�ນ 4.27 ຄນົ . ສະພາບການຜະລດິ ນາແຊງ ການຖຄື ອງທດ່ີ ນິ ໃນການເຮດັ ນາແຊງ ກມ�ຸ ຕວົ ຢາ� ງສ�ວນຫາຼ ຍຄື 123 ທ�ານຫລື 50.40%ເປັນເຈາ້ົ ຂອງທດີ່ ິນນາທີ່ຕນົ ຜະລິດເຂົ້ານາແຊງ, ກ�ຸມຕວົ ຢ�າງ 96 ທ�ານ ຫລື 39.34% ໄດ�ເຊາົ່ ເນອື້ ທ່ີນາຄົນອືນ່ ເພືອ່ ເຮດັ ນາແຊງໃນລະດຜູ �ານມາ, ປະມານ 5.7% ໄດ�ເຊ່ົານາຄນົ ອືນ່ ເຮັດນາ ແຊງເພ່ມີ ແລະປະມານ 2.5% ໄດ�ເຮດັ ນາຄນົ ອືນ່ ແຕ�ບ່ໄ� ດຈ� າ� ຍຄ�າເຊົາ່ (ແຜນສະແດງທີ 1 ). ໂຄງການຊົນລະປະທານດົງໂພສີ ເປັນໂຄງການທອ່ີ ດັ ຕາສ�ວນຊາວກະສກິ ອນເຮັດນາແຊງໃນດິນຂອງຕົນເອງຫລາຍກວ�າໝ�ູຄມື ີ 56.1%, ຮອງລົງມາແມ�ນ ໂຄງການນ້�າຊວ� ງມ5ີ 4.82%, ສວ� ນໂຄງການທງົ່ ຮາບ-ທາ� ງອ� ນແມນ� ມ3ີ 2.7%. ໂຄງການທມ່ີ ີອດັ ຕາສວ� ນຮອ� ຍຊາວກະສກິ ອນ ເຊາ່ົ ດນິ ເຮດັ ນາແຊງໃນລະດູຜາ� ນມາຫລາຍກວ�າໝແູ� ມນ� ໂຄງການທົ່ງຮາບ-ທາ� ງ�ອນຄື53.8%. ແຜນສະແດງທີ 1 .ການຖຄື ອງທດີ່ ນິ ຂອງຊາວກະສກິ ອນ ຄນົ 123 96 200 14 6 100 5 0 ຕາລາງທ1ີ . ການຖຄື ອງທດ່ີ ນິ ແບງ� ຕາມໂຄງການ ຖານະການຖຄື ອງທດ່ີ ນິ ນາ�້ ຊວ� ງ ທົ່ງຮາບ-ທາ� ງ�ອນ ດົງໂພສີ ບຕ່� ອບ ຈາ� ນວນ ຮ�ອຍລະ ຈ�ານວນ ຮອ� ຍລະ ຈາ� ນວນ ຮ�ອຍລະ ເປັນເຈົ້າຂອງ 1 0.78 1 2.0 3 6.38 ເຊົາ່ 69 54.82 17 32.7 37 56.1 ເປນັ ເຈົາ້ ຂອງ ແລະ ເຊ່ົາ 46 36.5 28 53.8 22 33.33 10 7.9 4 7.7 00 166

ເຮັດນາຄນົ ອືນ່ ແຕບ� ໄ່� ດຈ� າ� ຍຄາ� ເຊົາ່ 00 2.0 3.8 4 6.1 ຮວມ 126 100 52 100 66 100 ຂະໜາດເນອື້ ທກ່ີ ານເຮດັ ນາແຊງຂອງຄວົ ເຮອື ນຕວົ ຢາ� ງ ເນື້ອທີກ່ ານຜະລິດຂອງຄົວເຮືອນຕົວຢ�າງຢ�ູລະຫວາ� ງ 0.1 ຫາ 5 ເຮັກຕາ. ເນື້ອທປີ່ ກູ ເຂາ້ົ ນາແຊງທັງໝດົ ແມ�ນ 190.66 ເຮກັ ຕາ,ໂດຍສະເລ�ຍຄົວເຮືອນປກູ ເຂົ້ານາແຊງແມ�ນ 0.78 ເຮກັ ຕາ ກມ�ຸ ຕົວຢາ� ງໂຄງການນາ້� ຊວ� ງເຮດັ ນາແຊງທງັ ໝດົ 98.77 ເຮັກຕາ, ສະເລ�ຍຄົວເຮອື ນໜ່ືງ ເຮັດນາແຊງ0.78 ເຮັກຕາ, ສາ� ລັບກຸ�ມຕົວຢ�າງໂຄງການດົງໂພສເີ ຮດັ ນາແຊງທັງໝດົ 49.04 ເຮກັ ຕາສະເລ່ຍັ ຄົວເຮືອນໜງ່ື ເຮດັ ນາແຊງ 0.74 ເຮກັ ຕາ. ກຸ�ມຕວົ ຢາ� ງຈາກໂຄງການທົ່ງຮາບ-ທ�າງອ� ນເຮດັ ນາແຊງທງັ ໝດົ 42.84 ເຮກັ ຕາສະເລຍ� ຄົວເຮອື ນໜງ່ື ເຮັດນາແຊງ 0.78 ເຮກັ ຕາ. ແຜນສະແດງທີ 2. ເນອື້ ທກ່ີ ານຜະລດິ ນາແຊງທງັ ໝດົ ແລະ ເນອື້ ທສ່ີ ະເລຍ່ັ ແບງ� ຕາມໂຄງການ ຮຕ 98.77 100 ເນອື້ ທີ່ປກູ ເຂາົ້ ນາແຊງທງັ ໝດົ (ຮຕ) 90 ເນື້ອທີສ່ ະເລຍ� (ຮຕ) 80 70 42.84 49.04 60 50 0.78 0.82 0.74 40 ໂຄງການດົງໂພສີ 30 20 10 0 ໂຄງການນາ�້ ຊ�ວງ ໂຄງການທ່ົງຮາບ-ທາ� ງ�ອນ ຂະໜາດເນອື້ ທກ່ີ ານຜະລດິ ທີ່ໄດເ� ກບັ ກຽ� ວ ຂະໜາດເນືອ້ ທ່ກີ ານຜະລດິ ທໄີ່ ດເ� ກັບກ�ຽວຂອງຄວົ ເຮືອນຕົວຢ�າງຢູ�ລະຫວາ� ງ 0.1 ເຮັກຕາ ຫາ 5 ເຮັກຕາ. ເນືອ້ ທ່ີ ນາຂອງກມຸ� ຕວົ ຢ�າງທໄ່ີ ດ�ເກບັ ກ�ຽວທງັ ໝດົ ໂຄງການທໄ່ີ ດ�ເຮດັ ການສກຶ ສາແມ�ນ 182.51ເຮກັ ຕາ. ສະເລຍ� ຄົວເຮອື ນໜງ່ື ໄດ� ເກບັ ກຽ� ວເຂ້າົ ນາແຊງ 0.74 ເຮກັ ຕາ. ຕນົ້ ທນຶ ການຜະລດິ ນາແຊງຂອງກມຸ� ຕວົ ຢາ� ງ 167

ຕົນ້ ທຶນການຜະລິດເຂາ້ົ ນາແຊງຂອງກ�ຸມຕວົ ຢາ� ງທັງສາມໂຄງການມມີ ນູ ຄ�າທງັ ໝດົ ແມນ� 1,266,382,500ກີບ. ໃນ ນ້ັນຄາ� ຈາ� ງແຮງງານນອກຄົວເຮືອນ 15.26%, ມນູ ຄາ� ແຮງງານສະມາຊກິ ໃນຄົວເຮືອນ 30.91%, ລາຄາແນວພນັ ແລະ ປ�ຸຍ 19.9%,ຄ�າປັດໄຈການຜະລດິ ອນ່ື ໆແມນ� 16.08% ແລະຄ�າຈ�າງຫລເື ຊາົ່ ເຄືອ່ ງມື ຫລື ກນົ ຈັກກະສິກາ� 17.83% ຕາລາງທີ 2. ມູນຄາ� ການໃຊຈ� າ� ຍແບ�ງຕາມປະເພດ ລາຍການຄາ� ໃຊຈ� າ� ຍ ຈາ� ນວນ(ກບີ ) ສວ� ນຮອ� ຍ ຄ�າຈ�າງແຮງງານ 193,319,000 15.26 ຄ�າແຮງງານຂອງສະມາຊກິ ໃນຄວົ ເຮອື ນ 391,492,000 30.91 ລາຄາແນວພນັ ແລະ ປຍຸ� 252,031,800 19.9 ຄ�າປັດໄຈອນ່ື ໆ 203,649,700 16.08 ຄ�າຈາ� ງ/ເຊາ່ົ ເຄ່ອື ງມກື ົນຈັກກະສິກາ� 225,890,000 17.83 1,266,382,500 100 ຮວມ ມູນຄາ� ຕ້ນົ ທຶນການຜະລິດສະເລຍ� ຕ່�ເຮກັ ຕາແມນ� 6,642,098 ກບີ , ໃນນັນ້ ມນູ ຄ�າແຮງງານໃນຄົວເຮອື ນກວມເອາົ 30.91%, ມູນຄ�າແນວພັນ ແລະປ�ຍຸ 19.9%, ຄາ� ຈາ� ງ-ເຊ່ົາກົນຈກັ ກະສິກາ� 17.84%, ຄ�າປັດໄຈການຜະລດິ ອືນ່ ໆ 16.08% ແລະຄ�າຈາ� ງແຮງງານນອກຄວົ ເຮືອນ 15.26. ລະອຽດກະລຸນາເບ່ງິ ຕາຕະລາງທີ 3. ຕາລາງທີ 3. ການແຈກຢາຍຄາ� ໃຊຈ� �າຍໃນການຜະລດິ ຕ�່ 1 ເຮກັ ຕາແຍກຕາມປະເພດ ລາຍການຄາ� ໃຊຈ� າ� ຍ ຈາ� ນວນ ສວ� ນຮອ� ຍ ຄ�າຈ�າງແຮງງານ 1,013,946 15.26 ຄາ� ແຮງງານຂອງສະມາຊກິ ໃນຄວົ ເຮືອນ 2,053,352 30.91 ລາຄາແນວພັນ ແລະ ປຍ�ຸ 1,321,891 19.9 ຄາ� ປັດໄຈອ່ນື ໆ 1,068,130 16.08 ຄາ� ຈ�າງ/ເຊາົ່ ເຄື່ອງມືກົນຈກັ ກະສກິ າ� 1,184,779 17.84 6,642,098 100 ຮວມ ຜນົ ຜະລດິ ເຂາ້ົ ນາແຊງ ຜນົ ການຜະລິດເຂາົ້ ນາແຊງ ທໄີ່ ດຮ� ບັ ຂອງຄວົ ເຮືອນຕົວຢາ� ງຢ�ູລະຫວາ� ງ 350 ກໂິ ລກຣາມ ແລະ 25,000 ກໂິ ລ ກຣາມ. ສະເລ�ຍຄົວເຮອື ນຕົວຢາ� ງໄດ�ຮັບຜນົ ຜະລິດເຂ້ົານາແຊງແມນ� 2,100 ກໂິ ລກຣາມ. ສະມດັ ຕະພາບຜນົ ຜະລດິ ແມນ� 2,693 ກໂິ ລກຣາມ / ເຮກັ ຕາ. ຍງັ ຢໃ�ູ ນລະດັບຕ່�າ ຖ�າທຽບໃສ�ແຜນພັດທະນາກະສກິ າ� ຂອງນະຄອນຫລວງວຽງຈນັ . ແຜນສະແດງທີ 3.ຜນົ ຜະລດິ ລວມທໄີ່ ດແ� ບງ� ຕາມໂຄງການ 168

ກລ 243,950 ກລ 132,240 ໂຄງການນາ້� ຊ�ວງ ໂຄງການທົງ່ ຮາບ-ທາ� ງອ� ນ ກລ ໂຄງການດງົ ໂພສີ 136,348 ຜົນຜະລດິ ທັງໝດົ ຂອງກມຸ� ຕົວຢ�າງທໄີ່ ດ�ແມນ� 512,538 ກໂິ ລກຣາມ, ສະເລຍ� ຜນົ ຜະລດິ ເຂ້ົາໃສຫ� ວົ ຄົນຂອງ ສະມາຊກິ ຄົວເຮອື ນຕວົ ຢ�າງທງັ ໝົດທ່ີມີ 1,024 ຄົນ ເຫນັ ວາ� ຄົນໜງື່ ໄດຮ� ັບເຂາົ້ 500 ກໂິ ລກຣາມ. ເຫນັ ວາ� ຊາວກະສກິ ອນມີ ເຂ້າົ ພຽງພ�ຕ່ກ� ານບ�ລໂິ ພກຕາມແຜນການທລ່ີ ັດຖະບານຕ້ງັ ເອົາໄວ.� ຜນົ ຜະລດິ ທເ່ີ ສຍຫາຍ ຜນົ ຜະລດິ ເຂາ້ົ ນາແຊງຂອງ 92 ຄົວເຮືອນທໄີ່ ດຮ� ັບຄວາມເສຍຫາຍ.ຄວົ ເຮືອນທ່ຜີ ນົ ຜະລດິ ເສຍຫາຍໜ�ອຍກວ�າໝູ� ແມນ� 40 ກໂິ ລກຣາມ ແລະຄົວເຮືອນທຄ່ີ າດວ�າຜນົ ຜະລິດເສຍຫາຍຫລາຍທສ່ີ ຸດແມ�ນ 2,000 ກໂິ ລກຣາມ. ສະເລ່ັຍຜົນ ຜະລດິ ເຂາົ້ ນາແຊງຂອງຄວົ ເຮອື ນຕວົ ຢາ� ງທເ່ີ ສຍຫາຍແມ�ນ 244 ກໂິ ລກຣາມ. ກມຸ� ຕົວຢ�າງບອກວາ� ສາເຫດຫກຼັ ທພ່ີ າໃຫ�ຜົນ ຜະລິດເຂ້ົານາແຊງເສຍ ແມ�ນຍ�ອນເກີດມາຈາກການສະໜອງນ້�າຊນົ ລະປະທານບ�ພ່ ຽງພຢ� ູ�ໃນເຂດເນື້ອທນ່ີ າ ທ່ຕີ ິດກັບທ�າຍ ຄອງ ເໝອື ງ. ນອກຈາກນັ້ນຍງັ ມີຫອຍປາກກວ�າງທີ່ກິນເຂາ້ົ ອອ� ນໃນເວລາທີ່ເຂົາເຈົ້າຫາກດ�່ າ� ນາແລ�ວໃໝ�ໆ ແຜນສະແດງທີ 4. ສະເລຍ� ຜນົ ຜະລດິ ທ່ໄີ ດຮ� ບັ ແລະເສຍຫາຍແບງ� ຕາມໂຄງການ ກລ 1,936 2,840 2,543 ສະເລຍ� ຜົນຜະລດິ ທີໄ່ ດຮ� ັບຕ່ເ� ຮກັ ຕາ 213 278 280 ສະເລຍ� ຜົນຜະລດິ ທ່ເີ ສຍຫາຍຕເ�່ ຮກັ ຕາ 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 169

ຜນົ ຜະລດິ ທເີ່ ສຍຫາຍທັງໝດົ ແມນ� 26,081 ກໂິ ລກຣາມໃນນັ້ນໂຄງການນ�າ້ ຊ�ວງເສຍຫາຍ 12,169 ກໂິ ລກຣາມ, ໂຄງການທ�າງ�ອນ 7,176 ກໂິ ລກຣາມ ແລະໂຄງການດົງໂພສີເສຍຫາຍ 6,736 ກໂິ ລກຣາມ. ສມົ ທຽບອັດຕາສວ� ນຮອ� ຍຜນົ ຜະລິດທເີ່ ສຍຫາຍມປີ ະມານ 4.8%. ຜນົ ຜະລດິ ທງັ ໝດົ ແບງ� ຕາມການໃຊ� ການແບ�ງປັນຜນົ ຜະລິດທ່ີເກັບກ�ຽວໄດ�ເພ່ືອໃຊປ� ະໂຫຍດແກ�ຄົວເຮອື ນຂອງຕນົ . ເຂາົ ເຈ້ົາແບ�ງປັນຜົນຜະລດິ ໃນການ ໃຊ�ອອກເປນັ 8ປະເພດ.4ປະເພດການໃຊທ� ກີ່ ວມອັດຕາສ�ວນໃຫຍມ� ຄີ ື:59.59% ໃຊ�ເພືອ່ ບລ� ໂິ ພກໃນຄວົ ເຮືອນ, 27,56% ແມ�ນຂາຍ, 5.49% ໃຫຄ� �າເຊົາ່ ແລະອີກ4.62% ແມ�ນໃຊ�ເກັບທອ� ນແຮໃນຄົວເຮືອນ.ສ�ວນ4 ປະເພດທເີ່ ຫລືອແມນ� ໄດນ� າ� ໃຊ�ເພອື່ ຈາ� ຍຄາ� ແຮງງານ, ຈາ� ຍເພືອ່ ເປນັ ຂອງຂວັນໃຫ�ແກພ� ນ່ີ �ອງ, ໃຊ�ເປນັ ແນວພນັ ໃນລະດກູ ານຕ�່ໄປ ແລະນາ� ໃຊ�ປະໂຫຍດ ອນື່ ໆ (ເກອຶ ສັດລຽ� ງ ແລະອ່ນື ໆ) ການຂາຍຜນົ ຜະລດິ ເຂາົ້ ເປືອກສວ� ນຫລາຍແມນ� ຂາຍໃຫພ� �ຄ່ າ� / ແມຄ� າ� ຄົນກາງທມ່ີ າຊ້ຢື ູ�ກບັ ບ�ານເອງ. ຊາວກະສິກອນຂາຍເຂາົ້ ໃນລາຄາທ່ີ ແຕກຕ�າງກນັ ຄ:ື ຈາກ 1,500 ຫາ 2,400 ກບີ ຕ�່ກໂິ ລກຣາມ. ສະເລັ່ຍແລວ� ເຂາົ ເຈາົ້ ຂາຍໃນລາຄາ 1,800 ກີບຕ່ກ� ິ ໂລກຣາມ. ຊາວກະສິກອນໃນໂຄງການຊນົ ລະປະທານນ້�າຊວ� ງຂາຍເຂາົ້ ເປອື ກໃນລາຄາ 1,800ກີບ ຫາ 2,400 ກບີ ຕກ່� ໂິ ລກຣາມ, ຊາວ ກະສກິ ອນໃນໂຄງການທົ່ງຮາບ-ທາ� ງອ� ນ ຂາຍໃນລາຄາ 1,500 ຫາ2,000ກບີ ສ�ວນຊາວກະສກິ ອນໃນໂຄງການດງົ ໂພສໄີ ດ� ຂາຍເຂາ້ົ ໃນລາຄາ 1,500ກີບຕ່� 1 ກໂິ ລກຣາມ. ບັນຫາໃນການຂາຍເຂາ້ົ ເປືອກຂອງກ�ຸມຕວົ ຢາ� ງແມນ� ລາຄາຖກື ແລະລາຄາບ�່ ຄົງທ່ີຊຶ່ງເປັນປັດໄຈທີ່ສ�າຄັນ ແລະເປັນອຸປະສັກໃນການເຮັດນາແຊງຂອງເຂົາເຈ້ົາ. ມນູ ຄາ� ເຂາ້ົ ເປອື ກ ສົມທຽບມນູ ຄາ� ຕ້ົນທຶນການຜະລິດເຂ້ົາເປືອກນາແຊງມມີ ນູ ຄ�າກໂິ ລກຣາມລະ 2,480 ກີບ, ສະເລຍ� ຊາວກະສກິ ອນ ຂາຍໄດກ� ໂິ ລກຣາມລະ 1,800 ກີບ ຊາວນາຫລບຸ ທຶນກິໂລກຣາມລະ 680 ກບີ . ຕາລາງທີ 4. ມນູ ຄາ� ຕນ້ົ ທນຶ ສະເລຍ� ການຜະລດິ ເຂາົ້ ເປອື ກ 1 ກໂິ ລກຣາມ ລາຍການ ຈາ� ນວນ (ກບີ ) ຕົ້ນທນຶ ການຜະລິດທງັ ໝົດ (ກບີ ) ຜນົ ຜະລດິ ທງັ ໝດົ ທໄີ່ ດຮ� ບັ (ກິໂລກຣາມ) 1,266,382,5 ລາຄາເຂົ້າເປືອກຕ່� 1 ກິໂລກຣາມ (ກີບ) 512,5 2,4 ສະຫລບຸ ຜນົ ແລະຂສ�້ ະເໜີ ການສຶກສາໄດສ� �າພາດຊາວກະສິກອນຈ�ານວນ 244 ທາ� ນ, ຍງິ 125 ທ�ານ ແລະຊາຍ 119 ທາ� ນ. ກ�ມຸ ຕົວຢາ� ງທງັ ໝົດເຮດັ ນາແຊງຈ�ານວນ 190.66 ເຮັກຕາ, ສະເລ�ຍຄວົ ເຮືອນໜ່ງຶ ເຮດັ ນາແຊງ 0.78 ເຮັກຕາ. ເນ້ືອທ່ນີ າແຊງທີໄ່ ດເ� ກັບກຽ� ວ ທັງໝົດແມນ� 182.51 ເຮກັ ຕາໂດຍສະເລ�ຍຄວົ ເຮືອນໜຶ່ງໄດ�ເກັບກ�ຽວ 0.74 ເຮກັ ຕາ. ລະບບົ ຊົນລະປະທານໄດສ� �າງວຽກເຮດັ ງານທ�າໃຫແ� ກ� ຄົວເຮອື ນຊາວກະສກິ ອນໃນການເຮັດນາແຊງລະດູຜ�ານມາຈາ� ນວນ 10,880 ແຮງງານ, ຍງິ 4,749 ແຮງງານຊງ່ຶ ມກີ ານນ�າໃຊ�ແຮງງານໃນຄວົ ເຮອື ນ ແລະນອກຄວົ ເຮືອນທງັ ຍງິ ແລະຊາຍ. ການພັດທະນາລະບົບຊົນລະປະທານແມນ� ມີຄວາມຈາ� ເປັນ ເພ່ອື ເພ່ີມລາຍຮບັ ໃຫ�ແກ�ຊາວກະສິກອນຈາກຫລາຍທາງ, ເພ່ມີ ຄ�າ ແຮງງານໃຫກ� ັບປະຊາຊນົ ແລະຫລຸດຜ�ອນການເຄອື່ ນຍ�າຍແຮງງານຂອງຊາວກະສກິ ອນ. ຊາວກະສກິ ອນໃຊ�ແຮງງານໃນການ ຫວາ� ນກ�າ, ຫລົກກ�າ, ດາ� ນາ, ຫວ�ານປຍຸ ແລະເກັບກຽ� ວດ�ວຍມໂື ດຍບ່ໄ� ດນ� �າໃຊກ� ົນຈກັ . 170

ຕົນ້ ທນຶ ການຜະລິດເຂົາ້ ນາແຊງໃນໂຄງການທ່ີສຶກສາໃນ 1 ເຮັກຕາແມ�ນ 6,642,098 ກບີ ຊຶ່ງແບງ� ໃນການໃຊຈ� າ� ຍ 5 ສ�ວນໃຫຍ�ໆຄືຄາ� ແຮງງານນອກຄວົ ເຮອື ນ 15.26%,ຄ�າແຮງງານໃນຄົວເຮືອນ 30.91%, ຄາ� ແນວພັນ ແລະປຸ�ຍ 19.9%, ຄ�າປັດໄຈການຜະລິດອ່ນື ໆ 16.08% ແລະຄາ� ຈາ� ງ ແລະ ເຊົາ່ ກນົ ຈກັ ກະສກິ �າ17.81%. ການຜະລິດເຂາ້ົ ໃນເຂດ ຊນົ ລະປະທານເຮັດໃຫຊ� າວກະສກິ ອນໄດ�ເຮດັ ນາແບບກະເສດສ�ຸມໂດຍນ�າໃຊ�ກນົ ຈກັ ກະສິກາ� (ເຊ່ັນ: ລົດໄຖນາ, ຄາດນາແລະ ປ່ນັ ເຂາ້ົ ) ແລະນາ� ໃຊຝ� ນຸ� ວິທະຍາສາດ. ສະມັດຕະພາບການຜະລດິ ແມນ� 2,693 ກໂິ ລກຣາມຕ�ເ່ ຮກັ ຕາ ເມື່ອສມົ ທຽບໃສແ� ຜນການຜະລິດນາແຊງຂອງ ນະຄອນຫລວງວຽງຈນັ ແລວ� ເຫັນວ�າ ສະມັດຕະພາບການຜະລດິ ຍງັ ຕກົ ຢູໃ� ນລະດບັ ຕ�າ່ ກວ�າຄາດໝາຍທີຕ່ ້ງັ ໄວ.� ເນ້ືອທ່ີການ ຜະລດິ ທເ່ີ ສຍຫາຍເນອ່ື ງຈາກສັດຕູພດື ທ�າລາຍ ແລະນາ້� ຊົນລະປະທານບ່ພ� ຽງພ�ມປີ ະມານ 4.27% ແລະຜົນຜະລິດທເ່ີ ສຍຫາຍ ມີປະມານ 4.8%. ອົງການສະຫະປະຊາຊາດລາຍງານໃນປີ 2001 ວ�າຜົນຜະລດິ ເຂົາ້ ນາແຊງແມນ� ຢ�ູລະຫວ�າງ 2-4 ໂຕນຕ່� ເຮັກຕາຜົນຂອງການສຶກສາພບົ ວ�າຜນົ ຜະລດິ ເຂົາ້ ນາແຊງຍງັ ເທ່າົ ເດີມກບັ ຊຸມປີ 1990. ເມືອ່ ສົມທຽບໃສແ� ຜນການຍກົ ສະມັດ ຕະພາບການຜະລິດເຂາ້ົ ນາແຊງຂອງຂະແໜງກະສກິ າ� ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນເມືອ່ ຮອດປີ 2015 ໃຫໄ� ດ� 5.25 ໂຕນຕເ�່ ຮກັ ຕາ ແລວ� ເຫັນວ�າ ຍັງຕ່�າຫລາຍ ແລະພະນັກງານວຊິ າການຈະຕ�ອງໄດອ� ອກແຮງຊກຸ ຍ�ູຊາວກະສກິ ອນຢາ� ງໜັກຫນວ� ງຕ�່ໄປ. ຜນົ ຜະລິດເຂາ້ົ 59.59% ນາ� ໃຊເ� ພືອ່ ບ�ລິໂພກໃນຄົວເຮອື ນ ແລະ 27.56% ແມນ� ຂາຍ. ສວ� ນທ່ີເຫລືອ 4-6% ນາ� ໃຊ�ຈາ� ຍຄ�າເຊ່ົານາ ແລະທອ� ນແຮ. ລະບບົ ຊົນລະປະທານຊ�ວຍພດັ ທະນາຊາວກະສກິ ອນຂະໜາດນ�ອຍໃຫເ� ຂົ້ມແຂງ ແລະຄ້າ� ປະກັນດາ� ນສະບຽງອາຫານຂອງຄວົ ເຮອື ນ, ຜະລດິ ເຂົ້າໃຫ�ກມຸ� ກິນ ແລະມສີ ວ� ນແຮໄວ.� ຄົວເຮອື ນຕົວຢາ� ງ ໄດ�ຮບັ ເຂົາ້ ສະເລຍ� ຄົນລະ 500 ກໂິ ລກຣາມ ຈາກການຜະລດິ ເຂ້າົ ນາແຊງ.ນອກຈາກນນັ້ ເຂົາເຈາ້ົ ຍງັ ໄດຫ� ນັ ປຽ� ນການຜະລດິ ແບບພຽງແຕ�ກມຸ� ກິນ ເປັນການຜະລິດແບບເຫລືອໃຊ� ແລະການຜະລິດເປນັ ສິນຄາ� . ລາຄາຕນ້ົ ທຶນການຜະລິດເຂົາ້ ເປືອກນາແຊງທີ່ຜະລິດໄດຕ� ົກເປັນມນູ ຄ�າກິໂລກຣາມລະ 2,480 ກີບຊຶງ່ ໂດຍສະເລ�ຍ ແລວ� ຊາວກະສກິ ອນຂາຍໄດກ� ິໂລກຣາມລະ 1,800 ກບີ . ເມື່ອສມົ ທຽບຕົ້ນທຶນການຜະລິດກັບລາຍຮັບຄິດໄລເ� ປັນເງິນແລວ� ເຫັນວ�າຊາວກະສກິ ອນຫລບຸ ທນຶ 680 ກບີ ຕກ�່ ິໂລກຣາມ. ສມົ ທຽບກບັ ຕນ້ົ ທນຶ ການຜະລດິ ແລວ� ລາຍຮບັ ທງັ ໝດົ ຂອງກມ�ຸ ຕວົ ຢາ� ງໃນສາມໂຄງການໜອ� ຍກວາ� ຕນ້ົ ທນຶ ການຜະລດິ . ຖ�າຄິດໄລ�ເປນັ ແຕລ� ະໂຄງການເຫັນວາ� ໂຄງການຊົນລະປະທານດົງໂພ ສລີ າຄາຕນົ້ ທນຶ ການຜະລິດເຂົາ້ ເປອື ກນາແຊງສູງກວາ� ໝູ� ຄຕື ກົ ເປັນກໂິ ລກຣາມລະ 2,700 ກບີ , ຮອງລງົ ມາແມນ� ໂຄງການຊນົ ລະປະທານນ�້າຊ�ວງຕົກເປັນກໂິ ລກຣາມລະ 2,559 ກບີ ແລະໂຄງການທົ່ງຮາບ-ທ�າງອ� ນຕົກເປນັ ກໂິ ລກຣາມລະ 2,087 ກີບ. ຜນົ ການສຶກສາສອດຄ�ອງກບັ ທາ� ນທະນໄູ ຊອຸນ� ທວງ (2005) ທີ່ກາ� ວໄວ�ວາ� ບັນຫາການຜະລິດເຂົາ້ ນາແຊງນັນ້ ແມນ� ຕະຫລາດ ບ່ແ� ນ�ນອນ, ລາຄາເຂາົ້ ຂນ້ຶ ໆ ລງົ ໆ ເຮັດໃຫ�ມີຜົນກະທົບຕກ່� ານໄລລ� ຽງເສດຖະກິດໃນການຜະລດິ . ຊາວກະສິກອນກມ�ຸ ຕົວຢາ� ງພົບບັນຫາທີ່ສາ� ຄນັ ໃນການຜະລິດເຂົ້ານາແຊງ ແມ�ນຕົ້ນທນຶ ການຜະລິດສູງ, ສດັ ຕພູ ືດທ�າ ລາຍ (ເປນັ ຕົ້ນແມ�ນຫອຍປາກກວາ� ງ) ແລະລາຄາການຂາຍເຂົາ້ ເປອື ກບ�່ແນນ� ອນມີການຂ້ນຶ ໆ ລງົ ໆ ແລະຂາຍໄດ�ລາຄາຖກື , ອີກບນັ ຫາໜຶງ່ ແມ�ນບນັ ຫາໃນການນາ� ໃຊ�ນາ�້ ຂອງຜ�ູທີມ່ ີເນອື້ ທນີ່ າຢທ�ູ �າຍຄອງ ຂສ້� ະເໜີ ຈາກຜົນຂອງການສກຶ ສາທມິ ງານຄົ້ນຄວາ� ຂສ� ະເໜດີ ງັ່ ນ້ີ: 1. ຄວນຫາທາງຊວ� ຍຊາວກະສິກອນໃນການຫລຸດຕ້ນົ ທຶນການຜະລດິ ລົງໂດຍຈັດຕ້ັງກ�ຸມປ�ຸຍເພ່ືອແນໃສ�ຫລຸດຜ�ອນ ລາຄາການຊືປ້ ຸຍແພງຂອງຊາວກະສິກອນຫລສື ົງ່ ເສມີ ການນ�າໃຊຝ� �ຸນຄອກ, ປຍຸ ທາ� ມະຊາດຫລຝື ຸນ� ບມ່ົ ທ່ີມີໃນທອ� ງຖ່ິນ. 2. ເນື່ອງຈາກຊາວກະສກິ ອນພບົ ບນັ ຫາໃນການຂາຍເຂາ້ົ ໃນລາຄາຖກື ໃຫພ� ່�ຄາ� /ແມຄ� �າຄນົ ກາງດ່ັງນນ້ັ ການພຈິ າລະນາໃນ ການເຮັດສນັ ຍາສອງສົນ້ ລະຫວາ� ງພ�່ຄາ� / ແມຄ� າ� ຄນົ ກາງຫລລື ັດຖະບານກັບຊາວກະສກິ ອນ ເພ່ອື ຄ�້າປະກນັ ດາ� ນລາຄາ ເຂ້າົ ເປືອກເຫນັ ວາ� ມີຄວາມຈ�າເປນັ . 171

3. ຜ�ານມາຊາວກະສກິ ອນຂາຍເຂົ້າເປືອກແບບກະແຈກກະຈາຍໃຫກ� ບັ ພຄ່� �າຄນົ ກາງ ຈງຶ່ ເຮັດໃຫ�ເຂົາເຈາ້ົ ຂາຍໄດລ� າຄາ ຖກື ດງ່ັ ນັ້ນ ການສ�າງຕັງ້ ກຸ�ມ ຫລືສະຫະກອນຊາວນາ ເພອ່ື ຕລ່� ອງລາຄາໃນການຂາຍຜນົ ຜະລດິ ຈະຊ�ວຍໃຫ�ຊາວກະສິກອນມີ ອ�ານາດໃນການຕ�ລ່ ອງດ�ານລາຄາໄດຫ� ລາຍຂນ້ຶ . 4. ຊາວກະສິກອນສ�ວນຫລາຍຍັງໃຊເ� ຂາົ້ ເປອື ກທ່ີຕນົ ເອງຜະລິດໄດ�ມາເຮດັ ແນວພນັ ເຂ້ົາ ດງັ່ ນນ້ັ ເຫັນສມົ ຄວນໃຫມ� ີ ການສ່ົງເສີມການຜະລດິ ແນວພັນເຂ້າົ ລູກສອງກບັ ທ່ີ ຫລສື �າງກຸ�ມບ�ລິການແນວພນັ ເຂົ້າ ເພອ່ື ຫລຸດຜອ� ນລາຄາການໃຊ�ຈ�າຍແນວ ພັນເຂົ້າຈາກພາຍນອກໃນລາຄາແພງ 5. ການຈາ� ງ ຫລເື ຊົາ່ ກົນຈັກກະສິກາ� ຍງັ ກວມອັດຕາສ�ວນຂອງການລງົ ທນຶ ສງູ ສົມຄວນ ດງ່ັ ນ້ັນ ການສ່ົງເສມີ ການຈັດຕັ້ງ ກ�ມຸ ລົດປນັ່ ເຂົາ້ ຫລືກມ�ຸ ລດົ ໄຖນາເດີນຕາມ ເພອື່ ຊ�ວຍຊາວກະສກິ ອນດ�ວຍກັນ ເພືອ່ ຫລດຸ ຜອ� ນຕນົ້ ທນຶ ການຜະລດິ ຈາກການ ເຊ່າົ ກົນຈກັ ກະສິກາ� ຂະໜາດນ�ອຍ. 6. ຄວນພິຈາລະນາການບ�ລກິ ານສະໜອງນ້າ� ຊົນລະປະທານ ເພ່ອື ຫລີກເວນັ້ ຜນົ ເສຍຫາຍເນອື່ ງທາຈາກການຂາດນ�້າໃນ ລະດກູ ານຜະລດິ 7. ຜນົ ຜະລດິ ຍງັ ພົບຄວາມເສຍຫາຍຫລາຍຈາກສັດຕພູ ດື ທ�າລາຍ ດັງ່ ນນ້ັ ຄວນໃຫກ� ານຊວ� ຍເຫລອື ຫລືຝຶກອບົ ຮມົ ການ ປາບສດັ ຕູພືດແກ�ຊາວກະສກິ ອນ. ເອກະສານອາ� ງອີງ  ກະຊວງແຜນການ ແລະການລງົ ທຶນ, 2009. ຄົວເຮອື ນແຫງ� ສປປລາວ. ດັດສະນໝີ າຍທາງດ�ານເສດເສດຖະກດິ ແລະ ສັງຄມົ . ຜົນການສ�າຫລວດການໃຊຈ� �າຍ ແລະການຊມົ ໃຊ�ຂອງຄົວເຮືອນ 2007/2008.  ກະຊວງກະສກິ າ� ປ�າໄມ� (2010). ແຜນພດັ ທະນາກະສິກາ� ແລະ ປາ� ໄມປ� ະຈ�າປີ 2010.ນະຄອນຫລວງວຽງຈນັ .  ກະຊວງກະສກິ �າ ແລະປ�າໄມ� 2012 ກອງປະຊຸມຊົນລະປະທານທວ່ົ ປະເທດ ຄ້ງັ ທີ VII ກົມຊົນລະປະທານກະຊວງ ກະສກິ �າ ແລະປາ� ໄມ�, ວຽງຈນັ 100 ໜາ� .  ແກ�ວເພັດ ພູມພອນ (2004).ການວໄິ ຈການຈັດການຊົນລະປະທານໃນແມ�ນາ້� ຕູ�ໂດຍຊາວບາ� ນເອງ, ເມືອງໄຊສົມ ບູນ, ແຂວງວຽງຈັນ  ພະລະສກັ ເພດັ ດາລາ(2004). ບົດລາຍງານການມອບໂອນໂຄງການຊົນລະປະທານປີ 2004, ນະຄອນຫລວງວຽງ ຈນັ .  ພະແນກກະສິກ�າ ແລະປາ� ໄມ�ນະຄອນຫລວງວຽງຈນັ (2011). ແຜນສູ�ຊນົ ແຕປ� ີ2011-2015.  ພະລະສັກ ເພດັ ດາລາ(2004). ການມອບໂອນໂຄງການຊົນລະປະທານໃນສປປລາວ. ເອກະສານນາ� ສະເໜີໃນ ກອງປະຊຸມສະເໜຜີ ນົ ການຄ້ົນຄວາ� ໃນພາກວຊິ າວິສະວະກາ� ຊັບພະຍາກອນນາ�້  ປະທານ ຄາ� ໄຕ ສີພັນດອນ(2004). ແນວຄດິ ຊີ້ນາ� ຕ່ພ� າລະກດິ ປກົ ປັກຮກັ ສາ ແລະພັດທະນາປະເທດຊາດ.  ທະນູໄຊ ອ�ຸນທວງ (2005). ການປະຕິບດັ ວຽກງານສົງ່ ເສີມການກະເສດສຸມແບບຍືນຍົງ ໃນເຂດຊົຂລະປະທານຢ�ູ ເຂດພູດອຍ ແລະທງ່ົ ພຽງ.  ສປປລາວ, (2004).ຍຸດທະສາດເພ່ືອການເຕີບໂຕ ແລະລບຶ ລາ� ງຄວາມທຸກຍາກ.  ສປຊ (2000).ການປະເມີນຜົນລວມລະດັບປະເທດໃນ ສປປລາວ.  ດຣ. ຄາ� ຜາດ ສຣຸ ນິ ພມູ (ີ 2011). ກອງປະຊຸມສະຫລຸບວຽກງານກະສິກາ� - ປາ� ໄມ� 5 ປີ 2006-2010, ນະຄອນ ຫລວງວຽງຈັນ, ວນັ ທóີ 12-14/1/2011.  UNDP,2001. ບົດລາຍງານການພັດທະນາມະນດຸ ແຫງ� ສປປລາວ.  MINISTRY OF AGRICULTURE AND FORESTRY, 2011. Seventh five year Meeting Report on Strategy planning in Agriculture and Forestry ( 2011-2015)  DEPARTMENT OF AGRICULTURE, MINISTRY OF AGRICULTURE AND FORESTRY, 2006. Agriculture statistic year book.  DEPARTMENT OF AGRICULTURE, MINISTRY OF AGRICULTURE AND FORESTRY, 2006 -2009. Crop statistics in dry season 172

 MINISTRY OF AGRICULTURE AND FORESTRY, 2006. Implementation of Fifth Five Year Plan (2001-2005) and Directive of Sixth Five Year Agro-Forestry Development Plan (2006-2010), Lao PDR.  MINISTRY OF AGRICULTURE AND FORESTRY, 2006. Report On the implementation and application status of Agro-Forestry Sector, July 2006.Lao PDR.  IRRI, 2006. Rice in Laos.  MNISTRY OF AGRICULTURE AND FORESTRY, 1998. Irrigation Transfer Guideline, 1998.  S. Shrestha and team, IRRI, 2002. The impact of modern varieties on rice production and farmers’ income in Laos  Ms. Kingkham, 2010. Irrigation system operation and maintenance of Tadthong Irrigation project. Unpublished. Bachelor thesis, Water Resources Engineering Department, Faculty of Engineering, National University of Laos. 173

ອປຸ ະສກັ ການນາ� ໃຊວ� ທິ ສີ ອນແບບເອາົ ນກັ ຮຽນ ຫຜືຼ ຮູ� ຽນເປນັ ໃຈກາງໃນສະຖາບນັ ສາ� ງຄູ Obstacles to using student-centered teaching techniques in Teacher Training Institutions (TEIs) ທີປ່ ຶກສາ ຮສ. ເຂມັ ເພດັ ບູລົມໄຊຍ� ຄະນະນກັ ວິໄຈ: ກອງແກວ� ສສີ ມົ ພູ ແລະ ຮສ. ວງົ ແສງເດອື ນ ປະຊາສກຸ ບດົ ຄັດຫຍ�້ ການສຶກສາຄນົ້ ຄວ�າຄັງ້ ນ້ີ ເພອື່ ປະກອບສ�ວນສະໜອງຂ້ມ� ູນ ກ�ຽວກັບວຽກງານສິດສອນໃນສະຖາບັນສ�າງຄູ ໃຫ�ແກ�ການປະຕິບັດແຜນດ�າເນີນງານຂອງກົມສ�າງຄູແຕ�ປີ 2006-2010 ກະຊວງສຶກສາທິການ, ຈຸດປະສົງຕ້ນົ ຕແ� ມນ� (1) ເພື່ອສາ� ຫຼວດຄວາມເຂ້າົ ໃຈຂອງ ຜູບ� ລ� ິຫານ, ອາຈານ, ພະນກັ ງານ ແລະນກັ ສກຶ ສາກ�ຽວກັບວທິ ີ ສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປັນໃຈກາງ. (2) ເພືອ່ ສຶກສາສະພາບການປະຕິບັດຕົວຈິງໃນຂະບວນການສດິ ສອນ ແລະ ອປຸ ະສັກຂອງຄູສອໃນການນ�າໃຊວ� ິທສີ ອນແບບເອົານັກຮຽນເປັນໃຈກາງ ແລະ (3) ເພືອ່ ສຶກສາເງ່ອື ນໄຂ ແລະສະ ເໜີທິດທາງກຽ� ວກັບການນ�າໃຊວ� ທິ ີສອນແບບເອົານກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງໃນຕ່ໜ� �າ. ປະຊາກອນແມ�ນຜບ�ູ ລ� ຫິ ານ, ພະ ນັກງານ, ອາຈານສອນ ແລະນັກສຶກສາໃນສະຖາບັນສ�າງຄທູ ົວ່ ປະເທດ ແລະກຸ�ມຕົວຢ�າງ ແມ�ນຜູບ� ລ� ິຫານ, ພະນກັ ງານ, ອາຈານສອນ ແລະນັກສກຶ ສາໃນ 2 ສະຖາບັນສາ� ງຄູ ໄດ�ກມຸ� ຕວົ ຢາ� ງທງັ ໝົດ 120 ຄນົ . ແຕລ� ະແຫ�ງມີ 60 ຄນົ ຊ່ຶງມີຜອ�ູ �ານວຍການໂຮງຮຽນ 1 ຄນົ , ຮອງອ�ານວຍການດ�ານວິຊາການ 1 ຄົນ, ຫວົ ໜ�າຫອ� ງການສງ່ົ ເສີມ ວຊິ າການ 1 ຄົນ, ພະນັກງານຫອ� ງສະມຸດ 1 ຄົນ, ຄູອາຈານ 26 ຄນົ ແລະນກັ ສຶກສາ 30 ຄົນ. ເຄອື່ ງມືທ່ີໃຊໃ� ນ ການວໄິ ຈເປັນແບບສາ� ພາດ, ແບບສັງເກດ ແລະການສກຶ ສາເອກະສານຈາກບດົ ສອນຂອງຄູ ແລະບດົ ກວດກາຂອງ ນກັ ຮຽນ. ວິເຄາະຂມ້� ນູ ດວ� ຍການພັນລະນາແລ�ວຂຽນແບບຮຽງຄວາມ. ສງ່ິ ທຄ່ີ ນ້ົ ພບົ ຈາກການວໄິ ຈຄງັ້ ນ:ີ້ ດ�ານຄວາມເຂ້າົ ໃຈກ�ຽວກບັ ວິທີສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປັນໃຈກາງ ຄວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງຜ�ູບລ� ຫິ ານກ�ຽວກັບການຮຽນ-ການສອນແບບເອົານກັ ຮຽນເປນັ ໃຈກາງ ເຫັນວາ� 50% ຂຶ້ນໄປ ຜູ�ບລ� ິຫານເຂ້ົາໃຈວ�າ ການຮຽນ-ການສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປັນໃຈກາງ ແມນ� ການສອນເຮັດໃຫ�ນັກຮຽນໄດ� ເກີດການຄົ້ນຄິດ, ແກ�ໄຂບັນຫາດ�ວຍຕົນເອງ, ໄດ�ຮຽນຮູ�ດ�ວຍຕົນເອງ ແລະໜ�ອຍກວ�າ50% ຄູເປັນພຽງຜແູ� ນະ ນາ� , ນັກຮຽນໄດ�ເຮດັ ກິດຈະກາ� , ນັກຮຽນໄດມ� ີສວ� ນຮ�ວມ ແລະ ການສອນແບບດາວ 5 ແຈ. ນອກນນ້ັ , ຄວາມເຂ້ົາ ໃຈຂອງຜູບ� �ລິຫານທີ່ເຫນັ ວາ� ຜູ�ຮຽນເປັນເຈ້ົາການໃນການຮຽນ ແລະຕັດສິນໃຈດວ� ຍຕນົ ເອງແມນ� ມີໜອ� ຍທີ່ສຸດ. ຄວາມເຂົາ້ ໃຈຂອງຄູ-ອາຈານກ�ຽວກບັ ການສອນແບບເອົານກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງ ສວ� ນຫລາຍຄດິ ວາ� ເປັນການ ສອນທີ່ເຮັດໃຫ�ນກັ ຮຽນເປັນຜ�ູຮຽນຮູດ� �ວຍຕົນເອງ, ເປັນເຈ້າົ ການໃນການຮຽນ, ນັກຮຽນມີສວ� ນຮວ� ມຫລາຍກວ�າຄູ ແລະຄູເປນັ ພຽງຜແ�ູ ນະນ�າເທາ່ົ ນ້ັນ. ຮອງລົງມາເຂາົ້ ໃຈວາ� ການສອນແບບເອົານັກຮຽນເປັນໃຈກາງ ແມ�ນວທິ ທີ ີໃ່ ຫ� ນັກຮຽນມີການປະຕິບດັ ກດິ ຈະກ�າ, ແກໄ� ຂບັນຫາຮວ� ມກນັ , ນັກຮຽນໄດໃ� ຊ�ຫວົ ຄິດປະດິດສ�າງ, ມີຄວາມກະຕລື ື ລນ້ົ . ສວ� ນຄວາມຄດິ ເຫນັ ຕ່�ກບັ ການສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປນັ ໃຈກາງທີ່ຖືວາ� ຄູຄົນ້ ຄວາ� ຫລາຍ ແລະນກັ ຮຽນໃຊ� ຄວາມຄດິ ຂອງຕົນເອງ, ນກັ ຮຽນເປັນຜ�ູປະຕິບັດກິດຈະກາ� , ນັກຮຽນໄດ�ໃຊ�ຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງຕນົ ເອງຫລາຍຂຶ້ນ, ໃຊ� ຄ�າຖາມເຈາະຈ້ີມ, ຄວາມຈ່ືດນົ ສາມາດແກ�ໄຂບັນຫາດວ� ຍຕົນເອງ ແລະກ�າສະແດງອອກ ແມ�ນມໜີ �ອຍທີ່ສຸດ. ເມື່ອ ສົມທຽບໃສ�ກັບຄວາມໝາຍຂອງການສອນແບບເອົານັກຮຽນເປັນໃຈກາງແລ�ວ ເຫັນວ�າຜູ�ບ�ລິຫານ ແລະຄູ - ອາ ຈານມຄີ ວາມເຂາ້ົ ໃຈກ�ຽວກບັ ຄວາມໝາຍຂອງການສອນ ແບບເອົານັກຮຽນເປັນ ໃຈກາງໂດຍສອດຄອ� ງກບັ ຄວາມ ໝາຍທໄີ່ ດ�ກ�ານົດໄວໃ� ນນິຍາມຄື ການສອນທີເ່ ຮດັ ໃຫຜ� ຮ�ູ ຽນເປນັ ເຈາ້ົ ການ ໃນການສາ� ງຄວາມຮ�ູໂດຍແນໃສ� ການພດັ ທະນາການຄນົ້ ຄດິ ການຕງ້ັ ບນັ ຫາ ແລະການແກໄ� ຂບນັ ຫາດວ� ຍຕນົ ເອງ. ສວ� ນຄູເປັນຜອ�ູ ອກແບບການຮຽນ-ການສອນ ແລະທດິ ທາງ ການຮຽນຮ,ູ� ທງັ ເຮັດໜາ� ທ່ເີ ປນັ ຜູ�ປະສານງານ, 174

ຕດິ ຕາມຊ�ວຍເຫອຼື ປະເມນີ ຜົນ ແລະ ໃຫ�ກ�າລັງໃຈ. ໃນຕວົ ຈິງຄວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງຜບ�ູ �ລຫິ ານ ແລະຄອູ າຈານ ແມນ� ສອດຄ�ອງກບັ ຄວາມໝາຍດັ່ງກ�າວ ແຕ� ໃນການສອນຕົວຈງິ ຂອງຄູ ຕ�ກ່ ານນາ� ໃຊ�ການສອນແບບເອົານກັ ຮຽນ ເປນັ ໃຈກາງຍງັ ບທ�່ ັນປະຕິບັດໄດ�ຢ�າງເລີກເຊງ່ີ ຊ່ງຶ ມັນສະແດງອອກໃຫ�ເຫັນໃນຄາ� ເວົາ້ ຂອງຄູກັບການສອນຕົວຈິງ (ຜາ� ນການສມົ ທຽບລະ ຫວ�າງການສາພາດກັບການ ສັງເກດ) ແມນ� ບ�ມ່ ຄີ ວາມສອດຄອງ� ກັນເຊນັ່ ການສອນແບບ ເອົານກັ ຮຽນເປນັ ໃຈກາງແມນ� ແນ�ໃສ�ການພັດທະນາ ການຄົ້ນຄິດຂອງຜຮູ� ຽນ, ຕງັ້ ບນັ ຫາໃຫນ� ັກຮຽນແກໄ� ຂດວ� ຍ ຕນົ ເອງແຕໃ� ນການສອນຕວົ ຈງິ ແລວ� ຄບູ ່ໄ� ດ�ຕັ້ງຄາ� ຖາມ ເພ່ືອພັດທະນາການຄນ້ົ ຄດິ ຂອງນັກຮຽນເລີຍ ເພາະຄຳຖາມແລະ ຄ�າຕອບແມນ� ອີງໃສ�ປຶ້ມຕາ� ລາຮຽນທງັ ໝົດ. ນອກ ຈາກນ້ັນ, ຍງັ ບມ່� ີການສົນທະນາລະຫວ�າງຄູ ກັບນກັ ຮຽນແລະ ນກັ ຮຽນກບັ ນກັ ຮຽນດ�ວຍກັນ, ຄຂູ າດການຕດິ ຕາມ, ຂາດການສງັ ລວມຄວາມຄດິ ເຫນັ ຂອງນັກຮຽນ. ສະຫບ� ໄດວ� າ� ຄວາມເຂ້ົາໃຈກຽ� ວກບັ ການສອນແບບເອົາ ນັກຮຽນເປນັ ໃຈກາງຍງັ ບ�່ເລກິ ເຊງ່ິ . ດາ� ນຫລກັ ສດູ ການສອນ ຫລກັ ສູດທນີ່ າ� ໃຊໃ� ນປດັ ຈຸບັນຖ�າເວົາ້ ເຖງີ ຄວາມເໝາະສມົ ໃນການສອນແບບເອາົ ນກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງນ້ີ ຈາກຄາ� ເຫັນຂອງຜູ�ບລ� ິຫານພົບວາ� ບ�່ມີຄວາມເໝາະສມົ ເຊັນ່ ຫລກັ ສູດ EQIP I. ສ�ວນ ຫລກັ ສູດໃໝ� EQIP II ບ່ມ� ີຮບູ ແລະພມິ ຜິດຫລາຍ, ຫລັກສດູ ລະບບົ 8+3 ບເ�່ ໝາະສມົ ເພາະທິດສະດຫີ ລາຍ ໂພດ. ສ�ວນຄາ� ເຫັນ ຂອງຄູອາຈານສວ� ນຫລາຍເຫັນວາ� ເນ້ືອໃນ ແລະຈຸດປະສົງຂອງຕ�າລາ ແມນ� ມີຄວາມເໝາະ ສມົ . ສະຫ�ບແລ�ວຄວາມຄິດເຫັນຂອງຜ�ູບລ� ຫິ ານ ແລະອາຈານມີຄວາມຄິດເຫັນກ�ຽວກັບຫລກັ ສດູ ບ່�ກງົ ກັນ ດາ� ນການຈດັ ການຮຽນ-ການສອນ ນກັ ຮຽນສວ� ນຫລາຍຕ�ອງການໃຫອ� າຈານເປັນຜສ�ູ ັງລວມແລວ� ຈດົ ກາ� ຍ ເອາົ , ອາ� ນໃຫ�ຈດົ , ໃຫ�ຄຳຖາມ ສະເພາະເຈາະຈງົ . ສ�ວນການໃຊບ� ົດບາດສົມມຸດ, ການຮຽນແບບມສີ �ວນຮວ� ມ, ການໃຫ�ຄາ� ຖາມກ�ອນການສອນ ມັກຮຽນແບບບງັ ຄບັ , ການໄປທດັ ສະນະສຶກສາ, ການຮຽນດວ� ຍຕົນເອງ ແລະ ນກັ ຮຽນຕ�ອງການການສອນ ແບບສາທດິ ແມ�ນໜອ� ຍທີ່ສດຸ . ດາ� ນອປຸ ະກອນ ອປຸ ະກອນບພ່� ຽງພ,� ບ່ມ� ີງບ� ປະມານຊ້ອື ຸປະກອນ , ການຕອບສະໜອງທາງດາ� ນສກື່ ານ ຮຽນ-ການສອນ ບ�່ທ�ວງທັນກັບຄວາມຕອ� ງການ, ອຸປະກອນບາງຢາ� ງໄດໃ� ຊງ� ບ� ປະມານສ�ວນຕວົ ເຊນ່ັ ການສາ� ງອຸ ປະກອນຮັບໃຊກ� ານສອນຄຕູ ອ� ງໄດຊ� ືເ້ ຈຍ� , ກາວແລະ ອນ່ື ໆ. ດາ� ນສະພາບແວດລອ� ມ ຄູສອນຢູ�ໃນສະພາບທີ່ຈະຕ�ອງດິນ້ ຮົນກັບການສ�າງປົວແປງຊີວິດການເປັນຢູ�ໃຫ�ດີ ຂຶ້ນເນື່ອງຈາກລາຍໄດ�ຈາກອາຊບີ ຄູຍັງຕ່າ� , ເມ່ືອທຽບໃສຄ� າ� ຄອງຊີບໃນປດັ ຈບຸ ັນ. ຜູ�ບ�ລິຫານສະຖາບັນສ�າງຄູ ເຖິງ ວ�າຮັບຮູ�ໄດ�ວ�າ ການສອນແບບເອົານັກຮຽນເປັນໃຈກາງມີຄວາມສ�າຄັນຄວນຈະໄດຮ� ັບການຊກຸ ຍ�ຊູ ວ� ຍເຫອືຼ ແຕ�ພດັ ບ�ທ່ ັນໄດ�ມມີ າດຕາການຊກຸ ຍຊູ� ວ� ຍເຫືອຼ ທງັ ທາງດ�ານວດັ ຖຸແລະ ຈິດໃຈເທ່າົ ທີຄ່ ວນ. ລະບບົ ການກວດກາ, ການສອບເສັງ, ຫວົ ບດົ ສອບເສງັ ທີ່ໃຊ�ກັນໃນປະຈຸບນັ ຍງັ ເລງ່ັ ໃສ�ແຕເ� ຝິກແອບນັກ ຮຽນໃຫ�ຈຈ່ື າ� ແຕຢ� �າງດຽວ. ນອກຈາກນ້ນັ , ອາຄານສະຖານທ່ີໃນການຈັດການຮຽນ - ການສອນບ�່ພຽງພ�ເຊັ່ນ ບາງ ສະຖາບັນໄດນ� �າໃຊ�ຫອ� ງສະມດຸ ເປນັ ຫອ� ງຮຽນ, ຫອ� ງຮຽນບັນຈຸນັກຮຽນໜາແໜ�ນເກນີ ໄປ, ການຈດັ ກ�ມຸ ພົບຄວາມ ຫຍງຸ� ຍາກ, ໂຕະຕັ່ງບ�່ໄດ�ມາດຕະຖານ. Abstract The study was conductd to Provide additional information on Teaching at TEIs regrading the implementation of the taech education action plan from 2006 to 2010, Ministry of Education. The main objective of the research are to: (1) explore the understanding of administration, teachers, officers, and students on student-centered approach; (2) Analyze teaching performance in practice and the difficulties found by teachers while using the student-centered Approach; and (30 provided opportunities and recommendation on how to 175

apply the student-centered Approach more effectively in the future. Due to Limitation of opportunity and capacity to cover the whole population at all TEIs, the research team decided to Select Sample group from 2 TEIs as follow. The total numbers of parcticipants form both TEIs were 120. To be mor precise, the 60 participants from each institution in cluded a director (n= 1), deputy director of Academic staff (n= 1), head of academic support(n=1), teachers (n=26), and students (n=30). interview and observes. Findings Understantd about interviews, 50% of administrators understood that the student- centered teaching is when students are given opportunities to think and contribute, solve problems, and learn by themselves. Interesting, less than 50% of them reported that the learner-centered teaching means that teachers take an important role in advising while students are waiting for instruction, words of approval, praise and participation in Activities when being structured. Moreover, this percentage of administrators also said that the student- center teaching is the 5 pointed stars teaching approach and at the very least that students will be to decide what they want to do or even to make their decisions. Most of the teachers interviewed understood that the student-centered teaching is to teach students how to be responsible for their own learning schedule, to be active and the center of important roles, and contribute to class activities more than teachers. Captivatingly, most of these teachers also suggested that with the learner-centered teaching approach teachers will only remain present, observe, support, supervise, and provide suggestions, if required. In addition, the majority of teachers are, as well, aware that the reson for enforcing the student-centered teaching are: firstly to encourage students to not ignore each other, but look at each other and communicate with each other; secondly to try to solve problems as groups, to work cooperatively, to learn from each other and to help each other; and lastly, to encourage students' creative and active ability through this activity. Nonetheless, it was also indicated that vary few teacher subjects understood that the student-centered teaching means although teachers do most of the research before teaching, after that students will be asked to contribute their own ideas, ask specific questions when there aer some curiosity, and do exercises. Also, with long-term memory, students are confident to express their opinions since it can sometimes help solve the problems. Comparing the understanding of the interviewed administrators and teachers on the student-centered teaching approach, they are similar and the understanding of both sample is closed to the key definition: \"the student- centered teaching approach is to teach students to be responsible for enhancing and building their knowledge through developing thinking capacities,being able question and solve problems by themselves\" Teachers are the ones who create learning-teaching modules and lerning guides as taking responsibility to interact, monitor, evaluate, and support the students' learning. In reality, although the perception of the administrators and teachers on the learner-centered teaching are parallel with the theory and key definition, teachers are still unable to apply the student-centered teaching approach effectively in practice. This means the teachers' understading and their actual teaching performance are not quite corresponding-this fact was shown up in the comparison of the interview and the observation. According to the theory as well as ideal of practical performance, the student-centered teaching approach should aim to improve students' ability to think, question and solve problems by themselves, work in peers, and participate and express themselves in class. However, during the actual performance the teachers did not raise questions to develop students' ability to think since most questions and answers were taken from the textbooks. Moreover, there was no conversation between the teacher and the students nor even amongst the students themselves. The teacher also failed to support and follow-up. The teacher also failed to summarize students' answers. This shows that the understanding of the student-centered teaching remains unclear. 176

Teaching methods if mentioning the appropriation of the student-centered approach, a teaching module used recently, such as EQIP I was questioned-as was suggested by the administrators. On other hand, EQIP II does not contain a clear enough vision and has inappropriate contexts. The 8+3 curriculum is not suitable of the vast amount of theory. Howeve most teacher interviewees reported that the contents and objectives of the textbooks are helpful. All in all, administrators' and teachers' opinions about the teaching modules do not match. Learning and teaching management most of the students wanted teachers to summarize and read to them so that they can write down the summary. Students also want teachers to give specific question in class and prior to exams. Very few students want to learn through role play, participative learning, providing questions before teaching, forceful learning, education field trips, self study, and practical learning. Materials schools lack materials and budgets to buy necessary equipments. The supply of learning materials is not sufficient considering the demand of students; moreover, some learning materials are bought by teachers themselves. Environments teachers are not only responsible for teaching students but they also have to fight to improve their personal living conditions, as the teachers' salary is not enough when compared to the cost of living. Even though TEIs' administrators are aware of the significance of the student-centered teaching approach and the support needed from them,they have not had a concrete of policy to emphasize and repond enough to the physical and psychological demands of teachers. The lerner-centered teaching approach will not be effective as long as the exam or test system does not fit with the theories or strategies of the students-centered teaching, since those exams focus more on teaching students to memorize everything from textbooks. I. ພາກສະເໜີ 1. ຄວາມເປນັ ມາ ແລະຄວາມສາ� ຄນັ ຂອງການວໄິ ຈ ການວໄິ ຈປະຕບິ ດັ ການ (Operational studies) ເປັນວຽກໜຶ່ງໃນແຜນວຽກຂອງໂຄງການປບັ ປຸງຄຸນ ນະພາບການສຶກສາໄລຍະ II (EQIP II) ແລະ ໂຄງການພັດທະນາການສ�າງຄູແລະ ຍົກຖານະຄູ (TTEST). ການ ສຶກສາວໄິ ຈ ກ�ຽວກັບອປຸ ະສກັ ການນາ� ໃຊ�ວທິ ສີ ອນແບບເອົານກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງໃນສະຖາບັນສາ� ງຄູໄດຮ� ບັ ການ ອະນຸ ມດັ ຈາກຄະນະທີ່ປກຶ ສາວຊິ າການ ດາ� ນການວິໄຈຂອງໂຄງການ EQUII/TTEST ຄັ້ງວນັ ທີ 23 ພດຶ ສະພາ 2007. ການຕັດສິນໃຈຂອງກອງປະຊມຸ ແມນ� ໄດ�ອີງຕາມຜົນການຄນ້ົ ຄວາ� , ພຈິ າລະນາ ແລະປັບປຸງບົດສະເໜີ ໂຄງການວິ ໄຈຂອງຄະນະ ກ�າມະການວິໄຈປະຈາ� ສູນພັດທະນາຄູ ແລະຜ�ູບ�ລິຫານການສຶກສາ ຄະນະສຶກສາສາດ ມະ ຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດ. ເປນັ ການປະກອບສວ� ນສະໜອງຂ�ມ້ ນູ ກຽ� ວກັບວຽກງານການສດິ ສອນໃນ ສະຖາບນັ ສ�າງຄູໃຫ�ແກ� ການປະຕບິ ດັ ແຜນຍຸດທະສາດການສ�າງຄແູ ຕ� 2006-2015 ແລະແຜນດຳເນີນງານແຕ� ປີ 2006-2010 ກະຊວງ ສຶກສາ ທກິ ານ. ການສອນແບບເອົານັກຮຽນເປນັ ໃຈກາງ ເປັນວິທສີ ອນແບບໜ່ຶງທີກ່ ະຊວງສຶກສາກ�ຄື ຜູບ� �ລິຫານການສກຶ ສາ ຫຼາຍທ�ານໄດສ� ່ົງເສມີ ຊກຸ ຍໃູ� ຫ�ນ�າໃຊ�ເຂົາ້ ໃນການຈດັ ການຮຽນ - ການສອນ ຢູ�ໃນທກຸ ລະດບັ ໂຮງຮຽນ. ຄວາມຄິດດງ່ັ ກາ� ວໄດຖ� ືກສະແດງອອກໃນແຜນພັດທະນາການສຶກສາສກົ ຮຽນ 2007-2008 ກ�ຽວກັບແຜນປບັ ປຸງຄນຸ ນະພາບ ແລະຄວາມສອດຄອ� ງຄື ໃຫສ� ບື ຕ�່ເຝິກອບົ ຮົມວທິ ສີ ິດສອນແບບເອາົ ນກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງໃຫ�ທວ່ົ ເຖງິ ແລະໃຫ�ສາ ມາດນ�າໄປປະຕິບັດໄດ.� ນອກຈາກນແ້ີ ລວ� ,ຄູຫາຼ ຍທາ� ນໃນສະຖາບນັ ສ�າງຄູ ກ�ຍງັ ໄດຮ� ບັ ການເຝກິ ອບົ ວທິ ີສອນແບບເອາົ ນກັ ຮຽນເປນັ ໃຈກາງ ໂດຍການສະໜັບສະໜູນຈາກໂຄງການສາກົນຕ�າງໆ ຊຶງ່ ມາຮອດປະຈບຸ ນັ , ຄູໃນວທິ ະຍາໄລຄູ ແລະ ໃນໂຮງຮຽນສາ� ງຄູທກຸ ແຫ�ງທວົ່ ປະເທດ 177

ແມ�ນໄດຮ� ັບການເຝກິ ອບົ ວິທສີ ອນແບບວທິ ສີ ອນດ່ງັ ກ�າວແລວ� . ສະນ້ນັ , ໂດຍອງີ ຕາມຄວາມເປັນຈິງທີ່ໄດ�ກາ� ວມາແລ�ວນນັ້ , ວທິ ີສອນທີຄ່ ູເຄີຍປະຕບິ ັດຜາ� ນມາຄວນຈະຕ�ອງໄດຮ� ບັ ການປຽ� ນ ແປງໂດຍການນ�າໃຊວ� ິທສີ ອນແບບໃໝ�ຢ�ສູ ະຖາບັນສ�າງຄູທຸກແຫ�ງໃນ ສ.ປ.ປ.ລ. ແຕ�ຂ້�ມນູ ກຽ� ວກັບການປຽ� ນແປງ ດ່ງັ ກາ� ວ ໄດສ� ະແດງໃຫເ� ຫັນສ�ວນໜ່ງຶ ໃນການວິໄຈຫວົ ຂ້�ທີ 1 ກຽ� ວກບັ ຮູບແບບການສອນໃນໂຮງຮຽນປະຖມົ (Teacher performance in primary schools). ການວິໄຈພບົ ວ�າ ຄູປະຖມົ ສວ� ນຫຼາຍເຄີຍຮ�ູຈກັ ວທິ ສີ ອນ ແບບໃໝ� ໂດຍສະເພາະ ແມ�ນການສອນແບບດາວຫາ� ແຈ, ແຕ�ໃນການສະແດງ ຄວາມຄິດເຫັນ ແລະສະພາບການ ຈັດການ ຮຽນ-ການສອນຂອງເຂາົ ເຈົາ້ ໃນຕວົ ຈງິ ແລ�ວ ໄດບ� ງົ່ ບອກເຖິງຄວາມ ເຂາົ້ ໃຈ ແລະການນາ� ໄປໃຊ�ວທິ ີດ່ັງກ�າວ ຍັງມີລັກສະນະຜວິ ເຜີນຕກ່� ານສອນແບບໃໝ�. ສະນ້ັນ, ຖ�າບໄ�່ ດ�ຄນົ້ ຄວ�າຊອກຫາຂ້ມ� ູນທີ່ຊດັ ເຈນ ແລະເປນັ ໜ�າ ເຊ່ືອຖືກ�ຽວກບັ ຂ້�ຈາ� ກັດຫຼື ອຸປະສັກຕ�າງໆ ທີ່ຄປູ ະສົບພົບພ�້ໃນເວລາການສິດສອນແລ�ວ, ການເຝິກອົບຮົມຄູກ�ຽວ ກັບວິທີສອນແບບໃໝ�ກ�ອາດຈະບ�່ໄດ�ຮັບຜົນ ແລະກ�ຈະບ�່ສາມາດ ຕອບສະໜອງຄວາມຕອ� ງການຂອງຄສູ ອນ ໄດ�. ດ່ງັ ນນ້ັ , ການວໄິ ຈໃນເທື່ອນໄີ້ ດສ� ມຸ ໃສ�ສຶກສາບັນດາປັດໄຈ ອປຸ ະສັກທ່ີກີດຂວາງຂະບວນການຄວາມພະຍາຍາມ ປຽ� ນແປງ ວທິ ີສອນແບບເກ່ົາຂອງຄູໂດຍ ນ�າໃຊ�ວທິ ີສອນແບບໃໝ�. ໃນການສກຶ ສາອຸປະສກັ ດັ່ງກ�າວນ້ີ, ທມິ ງານວໄິ ຈ ໄດ�ສກຶ ສາຈາກ 4 ອົງປະກອບທີ່ພົວພັນກັບການຈັດການຮຽນ-ການສອນຂອງຄູໃນສະຖາບນັ ສາ� ງຄູ ຄື (1) ຄວາມຮູ�, ຄວາມເຂ້ົາໃຈຂອງຄູກຽ� ວກັບ ທິດສະດວີ ິທີສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປັນໃຈກາງ ເພາະຖາ� ຫາກຄວາມເຂົາ້ ໃຈບ່ຖ� ືກຕ�ອງ ກຈ� ະເປັນອງົ ປະກອບໜ່ຶງທີຈ່ ະເປັນອປຸ ະສັກໃນທາງປະຕິບັດ, (2) ສະພາບການດາ� ເນນີ ການສອນຕວົ ຈງິ ກ�ຈະເປນັ ຕົວ ບົ່ງຊ້ີເຖິງ ຄວາມສາມາດໃນທາງປະຕິບດັ ຂອງຜ�ສູ ອນ, (3) ສິ່ງກະຕກຸ ຊຸກຍູ� ຫສືຼ ິ່ງຈູງໃຈໃຫ�ມີຄວາມຢາກປັບປງຸ ວິ ທີສອນທີ່ມີປະສດິ ທິພາບ ແລະປະສດິ ທິຜົນຂອງການຈດັ ການຮຽນ-ການສອນ ແລະ (4) ຄວາມຕອ� ງການພັດທະ ນາວິທສີ ອນໃຫ�ດຂີ ນ້ຶ ເປນັ ຂ�ມ້ ູນທາງຄວາມຄິດຂອງຄູຕອ່� າຊບີ ການເປັນຄູ. 2. ຈດຸ ປະສງົ ການວໄິ ຈ 1. ເພ່ອື ສາ� ຫຼວດຄວາມເຂ້ົາໃຈຂອງຜບ�ູ �ລຫິ ານ, ອາຈານ, ພະນກັ ງານ ແລະນກັ ສກຶ ສາກຽ� ວ ກັບວທິ ີສອນ ແບບເອາົ ນັກຮຽນເປັນໃຈກາງ. 2. ເພື່ອສກຶ ສາສະພາບການປະຕິບດັ ຕວົ ຈິງ ໃນຂະບວນການສດິ ສອນ ແລະອຸປະສກັ ຂອງ ຄສູ ອນໃນການນ�າໃຊ�ວທິ ີສອນແບບເອາົ ນກັ ຮຽນເປນັ ໃຈກາງ. 3. ເພ່ືອສຶກສາເງອ່ື ນໄຂ ແລະສະເໜທີ ິດທາງກ�ຽວກັບການນ�າໃຊວ� ິທີສອນ ແບບເອົານັກ ຮຽນເປນັ ໃຈກາງໃນຕໜ່� �າ. II. ວິທດີ ຳເນນີ ການວໄິ ຈ 2.1 ຂອບເຂດການວໄິ ຈ 2.1.1 ຂອບເຂດດາ� ນເນ້ືອໃນ (1) ຄວາມຮ�ຄູ ວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງຄູ ແລະຜບູ� ລ� ຫິ ານຕ�່ກັບທິດສະດີວິທີສອນແບບເອາົ ນກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງ (2) ສະພາບການດາເນນີ ການສອນຕົວຈິງ. (3) ສງ່ິ ກະຕຸກຊຸກຍູ� ຫຼສື ິງ່ ຈງູ ໃຈ ເພ່ືອປັບປຸງວທິ ີສອນທີ່ມີປະສິດທພິ າບ ແລະປະສິດທຜິ ົນ. (4) ສະພາບແວດລ�ອມ ແລະຄວາມຕ�ອງການພັດທະນາຕວ່� ຊິ າຊີບຄູ. 2.1.2 ຂອບເຂດດາ� ນປະຊາກອນ ແລະກມຸ� ຕວົ ຢ�າງ (1) ປະຊາກອນຄື ຜ�ບູ ລ� ິຫານ, ພະນກັ ງານ, ຄ-ູ ອາຈານ ແລະນກັ ສກຶ ສາໃນສະຖາບນັ ສ�າງຄູທວ່ົ ປະເທດ (2) ກ�ມຸ ຕົວຢ�າງ ແມ�ນຜບ�ູ ລ� ຫິ ານ, ພະນັກງານ, ອາຈານສອນ ແລະນກັ ສຶກສາໃນ 2 ສະຖາບັນສາ� ງຄູ ຈາ� ນວນ 120 ຄົນ, ແຕລ� ະແຫ�ງມີ 60 ຄົນ ໄດ�ແກຜ� ອູ� າ� ນວຍການໂຮງຮຽນ 1 ຄົນ, ຮອງອາ� ນວຍການດ�ານວຊິ າ ການ 1 ຄົນ, ຫົວໜ�າຫ�ອງການສ່ງົ ເສມີ ວິຊາການ 1 ຄົນ, ພະນັກງານຫອ� ງສະມຸດ 1 ຄນົ , ຄູ-ອາຈານ 26 ຄນົ (ອາຈານສອນວິຊາທ�າມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ) ແລະນັກສກຶ ສາ 30 ຄົນ. 178

2.2 ເຄື່ອງມືທີ່ໃຊ�ໃນການວິໄຈ ເຄ່ືອງມືທ່ໃີ ຊໃ� ນການວໄິ ຈຄັ້ງນ້ໄີ ດແ� ກ� ແບບສາ� ພາດ, ແບບສັງເກດ ແລະການສກຶ ສາເອກະສານ (ບດົ ສອນ ຂອງຄູ ແລະບດົ ສອບເສັງ) 1) ແບບສາ� ພາດ ປະກອບດວ� ຍ 2 ຕອນ ຄື: ຕອນທີ 1 ເປັນການສາ� ພາດຂ້�ມນູ ສ�ວນຕວົ ຂອງຜ�ູໃຫ�ຂມ້� ນູ . ຕອນທີ 2 ເປັນການສ�າພາດກ�ຽວກບັ ອຸປະສັກການນ�າໃຊ�ວທິ ີສອນແບບເອົານັກຮຽນ ຫືຜຼ �ູຮຽນເປັນໃຈກາງ ໃນສະຖາບນັ ສ�າງຄູ 2) ແບບສງັ ເກດ ເປັນແບມີໂຄງສ�າງ ຊຶງ່ ປະກອບດວ� ຍຂ້ັນຕອນຕາ� ງໆ ໃນຂະບວນການຮຽນ-ການສອນ 3) ເປັນການສຶກສາເອກະສານກຽ� ວກັບບົດສອນ, ບົດກວດກາ ແລະບດົ ສອບເສງັ ຂອງນກັ ຮຽນ. 2.3 ຂນ້ັ ຕອນການສາ� ງເຄອ່ື ງມື 1) ທິມງານວໄິ ຈໄດ�ນ�າສະເໜີເຄອ່ື ງມຕື ່ກ� ອງປະຊມຸ ອອກແບບການວໄິ ຈ. 2) ນາເຄອ່ື ງມໄື ປທດົ ລອງໃຊຢ� ສູ� ະຖາບນັ ສ�າງຄບູ າ� ນເກນີ ແລະໂຮງຮຽນສາ� ງຄູດົງຄຳຊ�າງ. ສະຖາບັນທັງ 2 ແຫງ� ມລີ ັກສະນະຄ�າຍຄກື ນັ ກັບສະຖາບນັ ທເ່ີ ປັນກມຸ� ຕົວຢາ� ງຂອງການວໄິ ຈ. 3) ປັບປງຸ ເຄືອ່ ງມຕື າມຜນົ ຂອງການທົດລອງ ເພ່ືອໃຫເ� ກດີ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈ ແລະມຄີ ວາມເຊ່ືອໝັນ້ ທີ່ຈະ ນາ� ເອາົ ເຄື່ອງມືເຫົ່ຼານັ້ນໄປນາ� ໃຊ�ເກັບຂມ້� ນູ ຕາມຈຸດປະສງົ ຂອງການວິໄຈ. 2.4 ການເກບັ ຮວບຮວມຂ�້ມູນ ທິມງານການວໄິ ຈນາ� ເອາົ ເຄື່ອງມືທີ່ຈັດພມິ ເປັນສະບັບສມົ ບູນລງົ ໄປເກັບຂມ້� ນູ ໃນສະຖາບນັ ສາ� ງຄູ ທ່ີເປັນກ�ຸມ ຕວົ ຢາ� ງໃນການວໄິ ຈ; ຊ່ຶງທິມງານວິໄຈໄດ�ສາ� ພາດຄູ-ອາຈານກ�ອນ ແລ�ວຈງຶ່ ໄດ�ເຂົາ້ ຮວ� ມສັງເກດການສອນຕົວຈິງ ຫລັງ ຈາກນນັ້ ກ�ໄດ�ສ�າພາດນກັ ສກຶ ສາແຕ�ລະກມ�ຸ ຈາ� ນວນ 6 ກ�ມຸ (ກມ�ຸ ລະ 5 ຄົນ ລວມ 30 ຄນົ ) ໃນແຕ�ລະສະຖາບັນ. ຈາກນນັ້ , ຈງ່ຶ ຮວບຮວມຂ�້ມູນຕາ� ງໆ ທ່ີພວົ ພນັ ກັບການຈດັ ການຮຽນ-ການສອນ (ເອກະສານຈາກ ບດົ ສອນຂອງຄູ ແລະບົດກວດກາຂອງນກັ ຮຽນ). 2.5 ການວິເຄາະຂ້ມ� ນູ ການວິໄຈກ�ຽວກບັ ອປຸ ະສັກໃນການນາ� ໃຊວ� ິທສີ ອນແບບເອົານັກຮຽນເປັນໃຈກາງ ໃນສະຖາບັນສາ� ງຄູ ເປນັ ການວິໄຈທາງດາ� ນຄນຸ ນະພາບ ໂດຍໃຊວ� ທິ ແີ ບບສາ� ຫວຼ ດ ຊ່ຶງມ�ຸງເນັນ້ ໃສ�ຂ�້ມນູ ກ�ຽວກບັ ຄວາມຮ�ູທາງທດິ ສະດີ, ປະ ກົດການຈາກສະພາບແວດລ�ອມຄວາມເປັນຈິງທ່ີເກີດຂ້ຶນ ແລະພວົ ພນັ ກັບການສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປັນໃຈກາງ ໃນສະຖາບັນສ�າງຄູ, ໂດຍການວິເຄາະຕີຄວາມໝາຍຂ້�ມນູ ແບບໃຊ�ເຫດຜນົ ເພ່ືອຊວ� ຍໃຫເ� ກດີ ຄວາມເຂາ້ົ ໃຈປະ ກດົ ການຢາ� ງເລິກເຊິງ່ ແລະຖືກຕອ� ງຕາມຄວາມເປນັ ຈິງ. ການວເິ ຄາະຂມ້� ນູ ທໄີ່ ດ�ຈາກການສງັ ເກດ ແລະການສຳ ພາດໄດໃ� ຊຮ� ບູ ແບບການພັນລະນາເຫດການ ແລ�ວຂຽນເປັນແບບລຽງຄວາມ. ສ�ວນວິທກີ ານທາງສະຖິຕິໄດ�ນາໃຊ� ໜອ� ຍທສີ ຸດຄື ນາ� ໃຊຊ� ອກຄວາມຖ່ີ ແລະສ�ວນຮ�ອຍ. III. ສິງ່ ຄນ້ົ ພບົ ແລະອະພປິ າຍຜນົ 1. ສງ່ິ ທຄີ່ ນົ້ ພົບ ຈາກການສກຶ ສາ ແລະວເິ ຄາະຂ�້ມນູ ຕ�າງໆ, ຈະເປັນການສ�າພາດ, ການສງັ ເກດການສອນ, ການວິເຄາະ ແຜນການສອນ ແລະການວິເຄາະບົດກວດກາ ແລະສອບເສັງ ລ�ວນແຕ�ສອ� ງແສງໃຫ�ເຫັນໄດວ� າ� ຄວາມເຂາົ້ ໃຈກຽ� ວ ກັບການສອນແບບເອົານັກຮຽນເປັນໃຈກາງໃນຖັນແຖວຂອງຄູແມນ� ແຕກຕາ� ງກັນຫາຼ ຍ ຊຶ່ງສະແດງອອກໃຫ�ເຫັນໃນ ດ�ານຕ�າງໆ ຄື: ດ�ານຄວາມເຂາ້ົ ໃນກຽ� ວກັບການສອນ ແບບເອົານັກຮຽນເປັນໃຈກາງ ມີທັງຜທ�ູ ີ່ເຂົ້າໃຈການສອນແບບເອົາ ນກັ ຮຽນເປນັ ໃຈກາງໄດດ� ີ ແລະຜທ�ູ ເ່ີ ຂ້ົາໃຈການສອນແບບເອົານກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງແບບຜວິ ເຜນີ . ອດັ ຕາສ�ວນຂອງ ຜ�ທູ ີ່ເຂາົ້ ໃຈການສອນຢາ� ງຜີວເຜີນຍງັ ກວມອັດຕາສວ� ນສງູ ຢູ�. ຈາກການສັງເກດການສອນສະທອ� ນໃຫ�ເຫນັ ເຖງິ ການ ປະຕິສາ� ພັນລະຫວາ� ງຄູກັບນັກຮຽນແມ�ນມີຫລາຍ ແຕ�ອັດຕາສ�ວນຂອງການປະຕິສ�າພັນລະຫວ�າງນກັ ຮຽນ ແມ�ນ 179

ມໜີ ອ� ຍຊຶງ່ ສະແດງໃຫ�ເຫນັ ໃນການຈດັ ກດິ ຈະກາ� ຕາ� ງໆ ໃນຊວ່ົ ໂມງຮຽນ ລະຫວ�າງຄກູ ັບນັກຮຽນ. ໂດຍສະເພາະ ປະເພດຂອງຄ�າຖາມເນນັ້ ຄາ� ຕອບປາຍປດິ ຫຼາຍກວ�າ. ສວ� ນວິທກີ ານ ທີຈ່ ະຊອກຫາຄາ� ຕອບດວ� ຍຕວົ ຂອງນັກຮຽນ ເອງ, ວທິ ກີ ານຈງູ ໃຈກະຕກຸ ຊຸກຍນ�ູ ກັ ຮຽນໃຫແ� ກກ� ານສມຸ ໃສ�ການຮຽນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປັນໃຈກາງຍັງມີ ໜ�ອຍ. ດາ� ນຫລກັ ສູດ ການສອນພົບວ�າ ຫລກັ ສູດທີ່ນ�າໃຊໃ� ນປດັ ຈຸບັນ ຫກຼັ ສູດ EQIP I ບ່ເ� ໝາະສົມກບັ ການ ຈດັ ການຮຽນ-ການສອນແບບເອົານັກຮຽນເປນັ ໃຈກາງ ເນືອ່ ງຈາກວາ� ເນອື້ ໃນຂອງບດົ ຮຽນມຄີ ວາມສບັ ສົນ, ເນ້ືອ ໃນຫລາຍໂພດນັກຮຽນບ�ສ່ າມາດຄນ້ົ ຄວ� າດວ� ຍຕົນເອງໄດ�, ຖ�າສອນຕາມຫລັກສູດແມນ� ເວລາບ່�ພ�. ຫລກັ ສດູ 8+3 ໃນບົດທ່ີ ໃຫ�ນກັ ຮຽນຂຽນບົດວິເຄາະ, ວິຈານ, ນັກຮຽນ ຈົບຈາກມຕ� ນົ້ ມາຮຽນແລວ� ເຮັດບ�ໄ່ ດ.� ບາງບດົ ເວລາ ສອນຕົວຈງິ ໃນໂຮງຮຽນປະຖົມບໄ່� ດ�ນາ� ໃຊ� ( ຮ/ຮ ປະຖມົ ບ�່ມີ) ສວ� ນຫກັຼ ສດູ ໃໝ� EQIP II ບ່�ມຮີ ບູ ແລະ ພິມຜິດຫາຼ ຍ, ຫຼກັ ສູດລະບົບ 8+3 ບ່�ເໝາະສມົ ເພາະທິດສະດຫີ າຼ ຍໂພດ. ແຕຄ� າ� ເຫັນຂອງຄ-ູ ອາຈານ ສວ� ນ ຫລາຍເຫັນວ�າ ເນື້ອໃນ ແລະຈຸດປະສງົ ຂອງຕ�າລາມຄີ ວາມເໝາະສົມ. ເມ່ອື ເບ່ິງໃນແງອ� ປຸ ະສກັ ໃນການສອນແບບ ເອາົ ນັກຮຽນເປນັ ໃຈກາງ ຜ�ານການວິເຄາະແຜນການສອນນຈ້ີ ະເຫນັ ໄດວ� າ� ຄຍູ ງັ ຮັບຮກ�ູ ານສອນແບບເອົານັກຮຽນ ເປັນໃຈກາງບທ�່ ັນຖກື ຕ�ອງ (ຮັບຮແ�ູ ບບຜວີ ເຜີນ), ເຖິງໄດເ� ຂ້ົາຮ�ວມການເຝິກອບົ ຮົມມາຫາຼ ຍຄ້ັງແລວ� ກຕ� າມແຕ� ຄວາມຮັບຮູ�ຍງັ ບ�່ພຽງພ�, ບ່�ທັນກ�າແໜ�ນວິຊາສະເພາະ ແລະວິຊາຄ,ູ (ຮຽນແບບເລງ່ັ ລັດ), ແລນ� ນາ� ຫັກຼ ສດູ ແຕບ� ່ຄ� ຳ ນງຶ ເຖິງສະພາບຂອງຜ�ູຮຽນ. ດ�ານການຈດັ ການຮຽນ-ການສອນ ວິທທີ ນ່ີ ັກຮຽນມກັ ຮຽນທສ່ີ ຸດ ແມນ� ວທິ ີການສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນ ເປັນໃຈກາງເຊັ່ນ ການຮຽນເປັນກຸ�ມເພືອ່ ເປັນການຊວ� ຍເຫຼືອກນັ ລະຫວາ� ງນັກຮຽນຜເູ� ກ່ັງ ແລະຜອ�ູ ອ� ນ ແຕມ� ບີ າງຄຳ ເຫັນທ່ີໜ�າສົນໃຈຄື ຕ�ອງການໃຫ�ອາຈານເປັນຜສູ� ງັ ລວມແລ�ວຈົດກ�າຍເອົາ, ອ�ານໃຫ�ຈດົ , ໃຫຄ� ຳຖາມສະເພາະເຈາະ ຈົງ. ຊ່ງຶ ບາງສ�ວນເຫັນໄດໃ� ນລະບົບການກວດກາ, ການສອບເສັງ, ຫວົ ບົດສອບເສງັ ທ່ໃີ ຊໃ� ນປດັ ຈບຸ ັນຍງັ ເປັນລະ ບົບທບ່ີ ທ�່ ນັ ຊຸກຍ�ູ ໃຫແ� ກກ� ານຮຽນ-ການສອນແບບເອາົ ນກັ ຮຽນເປນັ ໃຈກາງໄດເ� ທາົ່ ທີຄ່ ວນ. ຕາບໃດຫົວບດົ ສອບ ເສັງ ຫກືຼ ວດກາ ຍັງເລງ່ັ ໃສແ� ຕເ� ຝິກແອບນັກຮຽນໃຫຈ� ື່ຈາ� ແຕຢ� າ� ງດຽວ, ບຊ່� ກຸ ຍູ�ໃຫແ� ກກ� ານຮຽນແບບມີການຄນົ້ ຄດິ ໃນລະດັບສູງ, ການສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປນັ ໃຈກາງ ຍັງບ�່ສາມາດດ�າເນີນໄປ ໄດ�ຢາ� ງມີປະສດິ ທຜິ ນົ . ດ�ານອປຸ ະກອນ ແມນ� ບພ່� ຽງພ�ກບັ ຄວາມຕ�ອງການ, ບມ່� ງີ �ບປະມານໃນການສ�າງ ແລະຊ້ືອປຸ ະກອນ. ການ ຕອບສະໜອງທາງດ�ານສື່ການຮຽນ-ການສອນ ບ່�ທນັ ກບັ ຄວາມຕ�ອງການ, ອປຸ ະກອນບາງຢ�າງ ໄດໃ� ຊງ� ບ� ປະມານ ສ�ວນຕວົ ເຊນັ່ ຊ້ືເຈ�ຍ, ກາວ ແລະອນ່ື ໆ ເພ່ືອຜະລດິ ອປຸ ະກອນຮບັ ໃຊກ� ານສອນ. ດ�ານສະພາບແວດລ�ອມ ຊີວດິ ການເປັນຢ�ຂູ ອງຄຍູ ງັ ຫຍຸ�ງຍາກ, ຄຕູ ອ� ງດນິ້ ຮົນ ແລະສຸມເວລາໃສກ� ານແກ�ໄຂ ບນັ ຫາດງ່ັ ກາ� ວຫລາຍກວາ� ການປັບປງຸ ວຽກງານການຮຽນ-ການສອນ, ຄູບ�່ມີໂອກາດທຈີ່ ະພັດທະນາບົດສອນ ແລະ ວິທີສດິ ສອນຂອງຕົນເອງເທ່ົາທີ່ຄວນ ແລະຜ�ບູ �ລິຫານສະຖາບນັ ສ�າງຄເູ ຖິງວາ� ຮັບຮໄູ� ດ�ວາ� ການສອນແບບເອາົ ນັກ ຮຽນເປນັ ໃຈກາງມີຄວາມສ�າຄນັ , ຄວນຈະໄດຮ� ັບການຊກຸ ຍຊູ� ວ� ຍເຫອືຼ ແຕພ� ດັ ບ�່ທັນໄດ�ມີມາດຕາການຊກຸ ຍ�ຊູ �ວຍ ເຫອຼື ທັງທາງດາ� ນວດັ ຖຸ ແລະຈິດໃຈເທົ່າທ່ີຄວນ, ສມົ ຄ�ູກັບຄວາມຈ�າເປນັ ທີ່ຈະຊວ� ຍໃຫຄ� ູ ສາມາດດາ� ເນີນການຫນັ ເອົາການສອນຈາກວທິ ເີ ດມີ ໄປສ�ວູ ິທກີ ານສອນແບບເອົານກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງໄດ�ເທ່ອື , ບ່�ທັນໄດສ� �າງຂະບວນການ ແຂ�ງຂັນກນັ ສອນແບບເອົານກັ ຮຽນເປນັ ໃຈກາງໄດ�ເທື່ອ. ບທ່� ນັ ຊຸກຍູກ� ານແລກປ�ຽນບົດຮຽນການຮຽນ - ການສອນ ເຊ່ິງກັນ ແລະກັນ. ສ�ວນທເ່ີ ປນັ ອປຸ ະສັກຂອງການສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປັນໃຈກາງ ທ່ຜີ �ູບລ� ິຫານ ແລະຄສູ ອນຈະບອກວ�າ ຫກຼັ ສດູ ບສ່� ອດຄອ� ງ, ການກ�ານດົ ເວລາໃຫ�ແກ�ໂຄງການຫກັ ສູດບແ�່ ທດເໝາະ, ລະດບັ ຂອງນັກຮຽນໂຕນກັນຫຼາຍ ຈ�ານວນນັກຮຽນຫຼາຍເກີນໄປ, ຂາດວດັ ຖຸອປຸ ະກອນ, ຊງຶ່ ທງັ ໝົດນີ້ລ�ວນແຕມ� ຄີ ວາມສາ� ຄັນຂອງມັນຢູ�ໃນລະດັບ ໃດໜ່ງື ທີແ່ ນ�ນອນ, ແຕພ� າກສ�ວນທເ່ີ ປັນອຸປະສັກທ່ີສ�າຄັນແທຈ� ິງ ພດັ ບ�ປ່ ະກດົ ອອກໃນການຕອບການໃຫ�ສ�າພາດ ໂດຍກົງເຊນັ່ ນະໂຍບາຍຂອງຜບ�ູ ລ� ິຫານໄດດ� �າເນນີ ການເພອ່ື ຊກຸ ຍ,ູ� ອຳນວຍຄວາມສະດວກ ເພື່ອເຮັດແນວໃດ ການສອນແບບເອົານກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງ ຈະຖືກກະຕກຸ ຊຸກຍູໃ� ຫ�ດ�າເນນີ ໄປໄດຢ� າ� ງເຕມັ ປຽ� ມເຊັນ່ ວາ� ຈັດຕງັ້ ການ ແລກປ�ຽນບດົ ຮຽນລະຫວ�າງຄສູ ອນດວ� ຍກັນແນວໃດ, ການຢ�ຽມຢາມຖອດຖອນບົດຮຽນແນວໃດ, ຈັດຕັ້ງແບງ� 180

ເວລາໄດແ� ນວໃດ, ຊຸກຍ�ູການຍົກລະດັບຄວາມຮ,�ູ ຄວາມສາມາດຂອງຄສູ ອນແນວໃດ, ນະໂຍບາຍຕ່�ນັກຮຽນຜຕ�ູ ້ງັ ໃຈຮຽນໃຫ�ພະຍາຍາມຄ້ນົ ຄິດໃນລະດບັ ສງູ ແນວໃດ, ຈະແກໄ� ຂແນວຄດິ ມກັ ງ�າຍໃນການຄນ້ົ ຄວ�າຮາ�່ ຮຽນແນວໃດ ແລະຈະສະກັດກັນ້ ປະກດົ ການຫຍທ້� ໃ�້ ນການກວດກາ ແລະສອບເສັງຄືແນວໃດ. ເວາ້ົ ໄດວ� າ� ອປຸ ະສັກສ�າຄັນແທ�ຈິງໃຫ�ແກກ� ານສອນແບບເອົານັກຮຽນເປນັ ໃຈກາງ ແມ�ນລະດບັ ພນ້ື ຖານການ ສຶກສາຂອງຄູ-ອາຈານ, ເຖງິ ວາ� ຄ-ູ ອາຈານສວ� ນຫາຼ ຍຈະຈບົ ລະດັບປະລນິ ຍາຕີ, ແຕ�ຄວາມຮູ,� ຄວາມສາມາດຕວົ ຈງິ ຕກ່� ັບວິຊາທສີ່ ອນ ແລະຕກ�່ ັບວທິ ີສອນຍງັ ບທ່� ັນເລກິ ເຊງິ . ວິທີການຕັ້ງຄາ� ຖາມ ເພອື່ ໃຫ�ນກັ ຮຽນເຂ້ົາໃຈເນອ້ື ໃນ ຂອງບດົ ຮຽນ ແລະໄປສ�ູການຄ້ົນຄດິ ລະດັບສງູ ຍັງມີໜ�ອຍ. ບດົ ສອນສວ� ນໃຫຍ�ຂາດການກ�ານດົ ລະດບັ ຄາດໝາຍ ຂອງຜຮ�ູ ຽນ. ການອອກຂ�ສ້ ອບ ຊງ່ຶ ບ່ເ� ນ້ັນຄວາມສາມາດໃສທ� ກັ ສະການຄົ້ນຄິດລະດບັ ສູງ, ບເ�່ ປັນການຊກຸ ຍ�ູໃຫນ� ັກ ຮຽນເປນັ ເຈາົ້ ການໃນການຮຽນແຕຢ� າ� ງໃດ, ພຽງແຕ�ໃຫ�ເຂົາເຈົາ້ ພ�ໃຈແຕກ� ັບການພດັ ທະນາທັກສະການຈ່ືຈາ� ເທ່ົາ ນ້ັນ 2. ອະພິປາຍຜນົ ຄວາມເຂາ້ົ ໃຈກ�ຽວກັບວທິ ີສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປັນໃຈກາງ ຜບ�ູ ລ� ຫິ ານຈ�ານວນ 50% ຂຶນ້ ໄປ ເຂາ້ົ ໃຈ ວ�າການຮຽນ-ການສອນແບບເອົານກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງ ແມ�ນການສອນເຮດັ ໃຫ�ນກັ ຮຽນໄດ�ເກີດການຄ້ົນຄິດ, ແກ�ໄຂ ບັນຫາ ແລະຮຽນຮ�ດູ ວ� ຍຕນົ ເອງແລະ ຕ�່າກວາ� 50% ຜ�ູບລ� ຫິ ານເຂ້ົາໃຈວ�າ ຄູເປັນພຽງຜ�ູແນະນາ� , ນກັ ຮຽນໄດ�ເຮດັ ກດິ ຈະກາ� , ນກັ ຮຽນໄດ�ມີສວ� ນຮ�ວມ, ການສອນແບບດາວ 5 ແຈ, ນັກຮຽນເປນັ ຫລັກ ແລະຕດັ ສນິ ໃຈດວ� ຍຕົນ ເອງ. ຄູ-ອາຈານສວ� ນຫລາຍຄິດວ�າ ການສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປນັ ໃຈກາງ ແມ�ນນັກຮຽນຮຽນຮດ�ູ �ວຍຕນົ ເອງ, ເປັນເຈາົ້ ການໃນການຮຽນ, ມສີ �ວນຮ�ວມຫລາຍກວ�າຄູ ແລະຄເູ ປັນພຽງຜແ�ູ ນະນ�າເທ່ົານ້ນັ . ລະດບັ ຕ່ມ� າຄູເຂາ້ົ ໃຈວາ� ການສອນແບບເອາົ ນກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງເປນັ ວິທີ ທ່ີເຮດັ ໃຫ�ນັກຮຽນມກີ ານປະຕິບັດກດິ ຈະກາ� , ແກ�ໄຂບັນຫາຮວ� ມ ກນັ , ໄດໃ� ຊ�ຫົວຄິດປະດິດສາ� ງ ແລະມຄີ ວາມກະຕືລືລນົ້ . ສ�ວນຄວາມຄິດເຫັນທ່ວີ າ� ຄູຄນ້ົ ຄ�ວາຫລາຍ, ແມນ� ມີ ໜ�ອຍທີ່ສດຸ . ເມືອ່ ສົມທຽບໃສກ� ບັ ຄວາມໝາຍຂອງການສອນແບບເອົານັກຮຽນເປນັ ໃຈກາງທີ່ວາ� ແມ�ນການສອນ ທີ່ເຮັດໃຫ�ນັກຮຽນເປັນເຈາົ້ ການໃນການສາ� ງຄວາມຮ�ູ ໂດຍແນໃສ�ການພັດທະນາການຄົນ້ ຄດິ ການຕັງ້ ບນັ ຫາ ແລະ ການແກ�ໄຂບນັ ຫາດ�ວຍຕົນເອງ. ສ�ວນຄເູ ປນັ ຜອ�ູ ອກ ແບບການຮຽນ-ການສອນ ແລະທິດທາງການຮຽນຮູ,� ທງັ ເຮດັ ໜາ� ທີ່ເປັນຜປ�ູ ະສານງານ, ຕດິ ຕາມຊ�ວຍເຫຼືອປະເມນີ ຜົນ ແລະໃຫ�ກ�າລງັ ໃຈ. ໃນຕົວຈິງ ຄວາມເຂາ້ົ ໃຈຂອງ ຜູ�ບລ� ິຫານ ແລະຄອູ າຈານ ແມນ� ສອດຄອ� ງກບັ ຄວາມໝາຍດງັ່ ກ�າວ ແຕໃ� ນການສອນຕວົ ຈິງ ຈາກການສັງເກດການ ສອນຂອງຄູຕ�່ການນຳໃຊ�ການສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປນັ ໃຈກາງເຫນັ ວາ� ຍັງບທ�່ ັນປະຕິບັດໄດ�ຕາມຄວາມໝາຍ ຊ່ງຶ ມັນສະແດງອອກໃຫ�ເຫນັ ໃນຄ�າເວົາ້ ຂອງຄກູ ບັ ການສອນຕົວຈິງ ແມ�ນບ່ມ� ີຄວາມສອດຄ�ອງກັນເຊ່ັນ ການສອນແບບ ເອາົ ນກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງ ແມ�ນແນ�ໃສ�ການພັດທະນາການຄນ້ົ ຄິດຂອງຜຮູ� ຽນ, ຕງັ້ ບນັ ຫາໃຫ�ນັກຮຽນແກໄ� ຂດວ� ຍ ຕນົ ເອງແຕໃ� ນການສອນຕວົ ຈິງແລ�ວຄູບ່�ໄດ�ຕງັ້ ຄ�າຖາມ ເພອ່ື ພັດທະນາການຄນ້ົ ຄິດຂອງນັກຮຽນເລີຍ ເພາະຄຳຖາມ ແລະຄາ� ຕອບແມນ� ອງີ ໃສປ� ມ້ຶ ຕາ� ລາຮຽນທັງໝົດ.ນອກຈາກນ້ນັ ຄຍູ ງັ ຂາດການສງັ ລວມຄວາມຄິດເຫັນຂອງນັກຮຽນ. ດ�ານຮບູ ແບບການຈດັ ການຮຽນ - ການສອນວທິ ີສອນ ທີ່ຄູໃຊ�ສ�ວນຫລາຍເປນັ ການສອນແບບປະສົມປະ ສານລະຫວ�າງການບັນຍາຍ ແລະການເຮັດກດິ ຈະກາ� ກຸ�ມເຊັນ່ ຄູເປັນຜ�ູບັນຍາຍຈາກນ້ັນຄູຈັດກຸ�ມ ແລະໃຫຄ� າ� ຖາມ ເພ່ອື ໃຫ�ນກັ ຮຽນຊອກຫາຄ�າຕອບຈາກປ້ຶມແບບຮຽນແລວ� ຂ້ຶນລາຍງານ. ສ�ວນການສອນແບບໃຫນ� ກັ ຮຽນສະແດງ ຄວາມຄິດເຫນັ ແລະການສະແດງບດົ ບາດສມົ ມຸດແມ�ນໃຊ�ໜອ� ຍທສີ່ ຸດ. ນອກນ້ັນ, ການໃຊຄ� �າຖາມ ແລະຄຳອະ ທິບາຍຂອງຄເູ ຫັນວ�າ ຄໃູ ຊຄ� າ� ຖາມແບບເປດີ ຫລາຍກວ�າແບບປີດ, ຄຳຖາມທີ່ຄູໃຊ�ສ�ວນຫລາຍແມ�ນຕ�ອງການຄ�າ ຕອບຕາມເນື້ອໃນທີ່ມີຢ�ູໃນປຶມ້ ແບບຮຽນ. ສ�ວນວ�າການໃຊ�ຄ�າຖາມເຈາະຈ້ີມ, ແບບເລອື ກຕອບ, ແບບສັງລວມ ເນື້ອໃນຫຍ້�, ແບບໃຊ�ເຫດຜນົ ອະທິບາຍ ແລະໃຊຮ� ູບພາບປະກອບແມ�ນມີໜອ� ຍ. ສ�ວນຮູບແບບການເປີດໂອກາດ ແລະການແນະນາ� ແຫງຼ່ ການຮຽນໃຫແ� ກນ� ກັ ຮຽນເຫັນວ�າ ຄໄູ ດ�ມກີ ານຈດັ ກດິ ຈະກາ� ແບບຫລາກຫລາຍເຊນ່ັ ຈດັ ໃຫ� ນກັ ຮຽນຄ້ົນຄ�ວາເປນັ ກມຸ� , ການສະແດງບດົ ບາດສົມມຸດ, ສະແດງຄວາມຄິດເຫນັ ດ�ວຍການສນົ ທະນາແບບຖາມ- 181

ຕອບ. ນອກຈາກນນ້ັ , ຄູຍງັ ໃຊວ� ທິ ໃີ ຫນ� ັກຮຽນອອກໄປແກບ� ດົ ຝຶກຫັດ ເພ່ືອເອົາຄະແນນດ�ວຍຮູບການອາສາສະ ມກັ ຫືບຼ ່ົງຕວົ ເອົາ. ສຳລັບການແນະນ�າແຫຼງ່ ການຮຽນຮ�ໃູ ຫແ� ກນ� ັກຮຽນ ຄູທກຸ ຄົນໄດແ� ນະນ�າໃຫນ� ັກຮຽນໄປອາ� ນ ປຶ້ມຢູ�ຫ�ອງສະມດຸ ເພື່ອໃຫນ� ັກຮຽນໄດ�ຄນົ້ ຄວ� າເອກະສານ, ຕາ� ລາໃນການແກ�ວຽກບ�ານ, ຂຽນບົດລາຍງານ ແລະ ແຕ�ງບົດສອນໃນເວລາກະກຽມການລົງເຝກິ ຫັດ. ຂ້ມ� ູນດ່ັງກາ� ວມີຄວາມສອດຄອ� ງກັບການໃຫ�ສາ� ພາດຂອງພະນັກ ງານຫອ� ງສະມດຸ ແລະນກັ ຮຽນກຽ� ວກັບການນ�າໃຊຫ� ອ� ງສະມດຸ ເຂາົ້ ໃນການຈດັ ການຮຽນ-ການສອນ ຊ່ຶງຮໄ�ູ ດ�ຈາກ ຈ�ານວນຜູທ� ເີ່ ຂົ້າມາໃຊ�ບລ� ິການໃນຫ�ອງສະມຸດ ຄດິ ສະເລັ່ຍວັນລະປະມານ 150-200 ເທອ່ື ຄົນ. ນອກຈາກການ ນ�າໃຊຫ� ອ� ງສະມຸດ ແລ�ວຄຍູ ັງໄດ� ແນະນ�າໃຫ� ນັກຮຽນໄດ�ຮຽນຮູ�ຕາມແຫຼງ່ ຕ�າງໆເຊ່ັນ ອິນເຕເີ ນດັ , ໂທລະພາບ ແລະ ຊອກຮຽນຮ�ູ ນ�າຜູທ� ່ີມີປະສບົ ການ. ໃນການວັດການຮຽນຮຂູ� ອງນກັ ຮຽນໃນສະຖາບນັ ສ�າງຄູສວ� ນຫລາຍຄອູ າຈານໄດ�ແນໃສ�ວັດກ�ຽວກັບຄວາ ມສາມາດໃນການເຮດັ ກິດຈະກາ� , ຮອງລງົ ມາແມ�ນແນໃສ�ວດັ ກຽ� ວກັບຄວາມ ຮ�,ູ ຄວາມເຂົ້າໃຈ ແລະການຈ່ືຈາ� , ສວ� ນ ການວດັ ດາ� ນການປະເມີນຄາ� (ທັດສະນະຄະຕິ) ແມ�ນມໜີ �ອຍທສ່ີ ຸດ. ຈາກຂ�້ມູນທ່ກີ �າວມາຂາ� ງເທິງນ້ນັ , ສງັ ເກດເຫັນ ວາ� ຄອູ າຈານບ່�ໄດກ� �ານດົ ຈດຸ ປະສງົ ໃນການວັດກ�ຽວກບັ ການວິເຄາະ ແລະສັງເຄາະຕາມຈດຸ ປະສງົ ການຮຽນຮູຂ� ອງ ບຣມູ (Bloom’s Taxonomy). ໃນການດ�າເນນີ ການກວດກາ ແລະສອບເສັງໃນສະຖາບັນສ�າງຄູພບົ ວາ� ຄູໄດນ� �າໃຊ�ຮບູ ແບບອັດຕະໄນ ແລະ ປາລະໄນຊງ່ຶ ມີລະດັບເກືອບເທົາ່ ກນັ ຄື 50,68% ແລະ 49,32% ຕາມລາ� ດັບ. ພ�ອມນ້ັນ, ວທິ ກີ ານທີຄ່ ູ ນາ� ໃຊໃ� ນການກວດກາ ແລະສອບເສງັ ມທີ ັງແບບກິດຈະກ�າກຸ�ມ ແລະບກຸ ຄົນ ໃນລະດັບເທ່ົາກັນ ແຕໃ� ນການກວດ ກາ ແລະສອບເສງັ ທງັ ສອງແບບນມ້ີ ີຄວາມແຕກຕາ� ງກນັ ຢູບ� �ອນວ�າ ການກວດກາເປັນກ�ຸມແມ�ນໃຊ�ການຂຽນ, ສວ� ນ ການກວດກາເປັນບຸກຄົນນັນ້ ແມ�ນມີທັງການຂຽນ ແລະປາກເປົ່າ. ດາ� ນສະພາບຫອ� ງຮຽນແລະ ອຸປະກອນຮັບໃຊ�ພົບວ�າ ຫ�ອງຮຽນມເີ ນອ້ື ທ່ໂີ ດຍສະເລ່ຍັ 33 ມ2 ແລະມີນກັ ຮຽນ ໃນຫ�ອງຮຽນ ໂດຍສະເລຍັ່ 40 ຄົນ ໝາຍວ�ານັກຮຽນ ຜນູ� ່ງຶ ມເີ ນື້ອທີ່ 0,825 ມ2. ນອກຈາກນນັ້ , ຍັງມຫີ ອ� ງຮຽນ ບາງຫອ� ງທ່ີບ�່ມຝີ າຂັ້ນກາງ, ໃນເວລາຮຽນນັກຮຽນທງັ ສອງຫ�ອງຈະນງັ່ ປນ່ີ ຫລັງໃສ�ກນັ . ສະນັນ້ , ຈຶ່ງເຮັດໃຫມ� ສີ ຽງ ລບົ ກວນຊ່ຶງກັນ ແລະກນັ ໃນເວລາຮຽນ, ບາງໂຮງຮຽນກມຸ� ຂ້ນັ ເອົາຫອ� ງສະມດຸ ເພື່ອນ�າໃຊເ� ປນັ ຫ�ອງຮຽນຊຶງ່ ສະ ແດງໃຫເ� ຫັນວ�າ ຫອ� ງຮຽນຍງັ ບ�ທ່ ັນພຽງພກ� ບັ ຄວາມຕ�ອງການໃນການຈດັ ການຮຽນ-ການສອນ. ດາ� ນອຸປະກອນຄູສ�ວນຫລາຍໄດ�ນາ� ໃຊ� ອຸປະກອນເຂົາ້ ໃນການຮຽນ - ການສອນປະກອບມີໄມ�ບນັ ທດັ ຮູບພາບ, ຕາ� ລາຮຽນ, ຮູບຈ�າລອງ, ວດີ ີໂອ, ເຄອ່ື ງຊດີ ີ. ເມືອ່ ສມົ ທຽບໃສ�ກັບການສອນຕົວຈງິ ແລ�ວ ເຫັນວ�າ ມຄີ ູອາຈານຈ�ານວນໜຶງ່ ເທົ່ານ້ັນທ່ີນາ� ໃຊ�ອຸປະກອນເຂາ້ົ ໃນການຮຽນ - ການສອນເຊັນ່ ວິຊາທາ� ມະຊາດຄໄູ ດໃ� ຊ� ອປຸ ະກອນຊ�ວຍໃນການສອນ ສ�ວນວ�າວິຊາສັງຄົມແມ�ນໃຊ�ແຕ�ປຶ້ມແບບຮຽນ ຫຼືປຶ້ມຄູ�ມືຄູທີ່ກະຊວງສຶກສາ ສະໜອງໃຫ�ເທົ່ານັ້ນ. ອຸປະສກັ ໃນການນາ� ໃຊ�ວທິ ສີ ອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປນັ ໃຈກາງ ເຫັນໄດວ� �າ ຜູ�ບ�ລຫິ ານມີຄວາມເຂ້ົາໃຈກ�ຽວ ກບັ ການສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປັນໃຈກາງໄດດ� ສີ ມົ ຄວນ ແຕຍ� ງັ ບ່ມ� ທີ ິດທາງນະໂຍບາຍ, ວິທີການ ແລະມາດຕາ ການຂອງຜບ�ູ ລ� ຫິ ານໃນການຊກຸ ຍ,ູ� ສ່ົງເສີມຄູອາຈານໃຫ�ຕັງ້ ໜ�າເອົາໃຈໃສພ� ັດທະນາການສອນ ແບບເອາົ ນກັ ຮຽນ ເປນັ ໃຈກາງ ຫຕຼື າ� ນກບັ ການສອນແບບເອົາຄູເປນັ ໃຈກາງ, ພຽງແຕປ� ອ� ຍໃຫ�ຄູສອນເປັນເຈາ້ົ ການຕ່ຶນຕົວໃນການ ປ�ຽນແປງວິທກີ ານສອນຂອງຕົນເອງ. ສ�ວນດາ� ນລະດັບການສຶກສາ ແລະປະສົບການສອນ ຄູສວ� ນຫຼວງຫາຼ ຍມລີ ະ ດບັ ການສກຶ ສາຂ້ັນປະລິນຍາຕີ ແລະຮຽນຈົບໃນລະບົບສ�າງຄູ, ແຕ�ຖາ� ວ�າຕດັ ສນິ ໃຈຈະພດັ ທະນາຕນົ ເອງ ໂດຍຫນັ ເອົາການສອນແບບດັ້ງເດມີ ມາເປັນການສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປັນໃຈກາງ ແລ�ວຍັງບ່�ທນັ ເຫັນຄວາມສ�າຄນັ ເທົ່າທີ່ ຄວນເຊນ່ັ ວິທີການປັບປງຸ ບົດສອນ, ເປນັ ຜ�ູຊວ� ຍ ແນະນຳ ແລະໃຫ�ຄ�າປຶກສາໃນການສອນ ແບບເອົານກັ ຮຽນ ເປັນໃຈກາງ ຖ�າອອກນອກເໜືອຈາກປມື້ ຕ�າລາທີ່ຕນົ ມຢີ �ູແລ�ວນັ້ນ ເຮັດແນວໃດຈງ່ິ ຈະເຊ່ືອໝ້ັນວ�າຄຳຕອບທີບ່ ່�ມີຢູ� ໃນປມື້ ນ້ັນ ຖກື ຕອ� ງ ຫືຼ ບ?�່ ສ່ງີ ທ່ກີ �າວມານັນ້ ເປນັ ອປຸ ະສກັ ໃນການຈັດການຮຽນ-ການສອນແບບເອົານກັ ຮຽນ ເປັນໃຈກາງ ແມນ� ຄວາມຮູຂ� ອງຜເ�ູ ປັນຄເູ ອງ ທມ່ີ ີຄວາມເຄຍີ ຊີນໃນການສອນແບບເດມີ ແລະຍງັ ເປັນຄູຜ�ຫູ ັຼກແຫງ່ຼ , 182

ເປັນທເີ່ ພິງ່ ໃຫແ� ກຄ� ູອາຈານທ່ີໜ�ມຸ ນ�ອຍທມ່ີ ີປະສົບການໜອ� ຍກວາ� . ສະນ້ັນ, ຈຶ່ງ ອາຈານຍງັ ເຂາົ້ ເຮັດໃຫ�ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນການສອນ ແບບເອາົ ນກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງໃນທາງປະຕບິ ດັ ຂອງຄູ - ໃຈແບບຜີວເຜີນ, ເຫັນແຕຮ� ູບການ ບທ່� ນັ ໄດ�ທາງດ�ານເນ້ືອໃນ. IV. ຂ�ແ້ ນະນຳ ຈາກຜົນການວິໄຈທ່ີກ�າວມາ ເພ່ອື ປັບປຸງການຮຽນ - ການສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປນັ ໃຈກາງຢ�ູວທິ ະຍາໄລຄູ ແລະ ໂຮງຮຽນສ�າງຄໃູ ຫ�ມີປະສິດທິພາບດທີ ມິ ງານການວິໄຈຂສ� ະເໜແີ ນະດ່ງັ ນີ້: 1. ພາກສ�ວນທ່ກີ ຽ� ວຂ�ອງກັບການສ�າງຄູ ຄວນປບັ ປຸງນະໂຍບາຍ ແລະມາດຕະການການສງົ່ ເສີມການສອນ ແບບເອົານກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງໃຫ�ສມົ ສວ� ນ. 2. ຄະນະຮັບຜດິ ຊອບວິຊາການຂອງວິທະຍາໄລຄູ ແລະໂຮງຮຽນສ�າງຄູ ຄວນປັບປງຸ ວິທີການໃນການຊຸກ ຍ�ູ, ກວດກາ, ຕດິ ຕາມ ແລະປະເມນີ ການສອນແບບເອາົ ນັກຮຽນເປນັ ໃຈກາງໃຫເ� ປນັ ລະບົບ ແລະຕເ�່ ນືອ່ ງ. 3. ການເຝກຶ ອົບຮົມຄູ ຄວນເນັນ້ ໃສພ� າກປະຕບິ ັດຫລາຍກວ�າພາກທິດສະດ,ີ ຄວນມກີ ານບາ� ລຸງວິຊາສະ ເພາະຕ່ືມ ແລະບ�ຄ່ ວນເຈາະຈງົ ແຕວ� ຊິ າຄູເທ່ົານັນ້ . 4. ຄະນະຮັບຜິດຊອບວິຊາການ ແລະຄູ ສະຖາບັນສາ� ງຄູ ບ່�ຄວນແລ�ນນາ� ແຕ�ການປະຕິບດັ ຫລັກສູດ, ຄວນ ຄ�ານງຶ ເຖິງປະສດິ ທິຜນົ ຂອງການຮຽນ ແລະສະພາບແວດລອ� ມ (ທາງດ�ານເສດຖະກິດແລະ ສງັ ຄົມ). 5. ຄະນະຮັບຜດິ ຊອບສະຖາບນັ ສ�າງຄສູ ົມທົບກັບກົມສາ� ງຄູ ໃນເລອື່ ງການຂຶນ້ ແຜນງບ� ປະມານ ເພ່ືອ ຍກົ ລະດັບຖນັ ແຖວຄ-ູ ອາຈານຂອງຕນົ ໃຫ�ສູງຂຶ້ນທາງດ�ານວິຊາສະເພາະ ແລະວຊິ າຄ.ູ 6. ຄວນມແີ ນວທາງສງ່ົ ເສມີ ໃຫຄ� -ູ ອາຈານໃຊວ� ທິ ີການໃນການອອກຫົວບົດກວດກາ ແລະສອບເສັງທ່ີເນ້ນັ ໃຫນ� ັກຮຽນໃຊ�ການຄົ້ນຄດິ ໃຫຫ� ລາຍ,ນ�າໃຊ�ຄວາມຮ�ູຮອບຕວົ ແລະຂ�້ມນູ ທ່ນີ ກັ ຮຽນຊອກຫາຈາກພາຍນອກ, ຮວ�ູ ິ ເຄາະສັງລວມ ແລະສະຫ�ບບົດຮຽນດ�ວຍຕົວເອງ ເອກະສານອາ� ງອງີ ກະຊວງສຶກສາທກິ ານ, ກົມສ�າງຄໂູ ຄງການ EQIP II/TTEST, 2003. ບດົ ລາຍງານເບອ້ື ງຕນ້ົ ໂຄງການພດັ ທະນາ ການສາ� ງຄູ ແລະຍກົ ຖານພຄູ ເມສາ, ໜ�ວຍປະຕບິ ດັ ໂຄງການ. ໜາ� 33 ກະຊວງສກຶ ສາທິການ. ແຜນຍດຸ ທະສາດການສາ� ງຄູ ແຕປ� ີ 2006-2015 ແລະແຜນດາ� ເນນີ ງານ ແຕປ� 2ີ 006- 2010. ການວິໄຈປະຕບິ ັດການຫົວຂທ້� 6ີ , 2006 ກົມກ່ສ� າ� ງ ແລະບ�າລຸງຄ,ູ ສູນພດັ ທະນາຄ,ູ ກມົ ແຜນການ ແລະການຮ�ວມມ,ື 1999. ບດົ ລາຍງານປະເມນີ ຜນົ , ກຸມພາ-ມນີ າ, ວຽງຈນັ . ໜ�າ 49. ກອງປະຊຸມສຶກສາທົ່ວປະເທດ, 2008. ບົດສະຫ�ບສັງລວມການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດແຜນພັດທະນາການສຶກສາສົກ ຮຽນ 2006 - 2007 ແລະແຜນພັດທະນາການສຶກສາ ສກົ ຮຽນ 2007 - 2008 ບດົ ລາຍງານການວໄິ ຈການສກຶ ສາຫວົ ຂທ້� ີ1, 2004. ການສດິ ສອນຢໂ�ຸູ ຮງຮຽນປະຖມົ ສປປ ລາວ ແລະການພວົ ພນັ ກບັ ຄວາມ ເປນັ ມາຂອງການສາ� ງຄູ Aide Memoire, EQIP2 /TTEST Joint Semi Annual Review Mission 24 April to May 2008,P.6 183

ອະນກຸ ມົ ວຖິ ານໄມຢ� ນື ຕນົ້ ຂອງພດື ຕະກນຸ ໝາກໄຟ ໃນເຂດບາ� ນບວມມ,ີ່ ເມອື ງວຽງຄາ� , ແຂວງຫວຼ ງພະບາງ Taxonomical Study on Trees of the Euphorbiaceae in Baummi Village, Viengkham District, Luangphrabang Province ສຸລິວນັ ຫ້ຼາໜ່ສ� ະຫວນັ *1, ຄາ� ຟ�າ ຈນັ ທະວງົ ສາ*2, ທັດສະພອນ ພະໄຊສມົ ບັດ*3 ແລະຈັນສະໝຸດ ແກ�ວບຸສະດີ*4 *ພາກວິຊາຊີວະວິທະຍາ, ຄະນະວິທະຍາສາດທ�າມະຊາດ, ມະຫາວິທະຍາໄລແຫງ� ຊາດ ບດົ ຄດັ ຫຍ້� ການສກຶ ສາອານກຸ ມົ ວຖິ ານຂອງໄມ�ຢືນຕນົ້ ຂອງພືດຕະກນຸ ໝາກໄຟ (Euphorbiaceae) ທບ່ີ າ� ນບວມມ,່ີ ເມືອງວຽງຄາ� , ແຂວງຫວຼ ງພະບາງ ໃນລະຫວາ� ງເດືອນກລ� ະກດົ ຫາເດອື ນກນັ ຍາ ປີ 2009 ໂດຍການສາ� ຫວຼ ດ ແລະເກບັ ຕົວຢ�າງພດື ທີ່ພົບ. ຈາກການສກຶ ສາພືດຕະກນຸ ໝາກໄຟໄດຖ� ືກພບົ ເຫນັ ທັງໝດົ 13 ສະກນຸ , 17 ຊະນດິ ເຊງ່ິ ສະກນຸ ທີພ່ ບົ ຫາຼ ຍກວາ� ໝແ�ູ ມນ� ສະກຸນ Aporosa ມີ 3 ຊະນດິ ຄ:ື ກກົ ເໝືອດ (Aporosa octandra), ກກົ ເ ໝອື ດ (A. penangensis), ເໝອື ດຂົນ (A. serrata); ຮອງລົງມາແມນ� ສະກຸນ Alchornea ມີ 2 ຊະນິດ ຄື: ຕອງແຈນ� (Alchornea tiliifolia), ຕອງແຈນ� (A. trewioides); ສະກຸນ Mollotus 2 ຊະນດິ ຄື: ຕອງຄາຍ (Mollotus paniculatus), ຕອງຂນົ (M. barbatus); ສ�ວນສະກນຸ ທ່ີເຫືຼອພົບສະກນຸ ລະ 1 ຊະນດິ ຄື: ໝາກ ໄຟ (Baccaurea ramiflora); ຕາ� ງນກົ (Breynia fruticosa); ໝາກຄາຍໜາມ (Chaetocarpus castanocarpus); ໝາກຍມ�ຸ (Cleistanthus apodus); ເປົາ້ (Croton roxburghii); ຜາ� ບດິ (Epiprinus siletianus); ຕອງໂຄບ (Macaranga denticulata); ຂາມປອ� ມ (Phyllanthus emblica); ຕອງຂາວ (Sumbaviopsis albicans); ປອບ (Trewia nudiflora). ນອກຈາກນັນ້ ຍັງໄດ�ສາ� ງຮູບວຖິ ານຈ�າແນກຊະນດິ ພດື ທ່ີພບົ , ຕາລາງການນາ� ໃຊ� ແລະ ຖ�າຍຮູບປະກອບ. ຄາ� ສາ� ຄນັ : ອະນຸກມົ ວຖິ ານພດື ຕະກຸນໝາກໄຟ, ຫຼວງພະບາງ Taxonomical study on trees of the Euphorbiaceae in Baummi village, Viengkham district, Luangphrabang province is conducted from July to September, 2009. Thirteen genera and seventeen species were surveyed and collected. There are 3 species in Aporosa: A. octandra, A. penangensis and A. serrata. Two species in two genera viz. Alchornea tiliifolia, A. trewioides. Mollotus paniculatus and M. barbatus and one each in Baccaurea ramiflora, Breynia fruticosa, Chaetocarpus castanocarpus, Cleistanthus apodus, Croton roxburghii, Epiprinus siletianus, Macaranga denticulata, Phyllanthus emblica, Sumbaviopsis albicans, and Trewia nudiflora. Key to species, table using and photographs were provided. Keyword: Taxonomy, Euphorbiaceae Trees, Luangphrabang I. ພາກສະເໜີ ພືດຕະກນຸ ໝາກໄຟ (Euphorbiaceae) ເປັນພືດຕະກຸນໃຫຍ� ທົ່ວໂລກມປີ ະມານ 313 ສະກນຸ 8100 ຊະນດິ (Mabberley, 2002) ສາ� ລັບ ສປປ ລາວ ມີປະມານ 54 ສະກນຸ 240 ຊະນິດ (Newman et al., 2007). ພືດໃນຕະກນຸ ນ້ີພບົ ໄດ�ທວົ່ ໄປເຊັນ່ : ປ�າດງົ ດບິ , ປາ� ປະສມົ , ປາ� ໂຄກ ແລະປ�າເຫາົ່ຼ . ລັກສະນະທ່ວົ ໄປຂອງ ພດື ໃນຕະກຸນນຄ້ີ :ື ເປັນໄມຢ� ືນຕົ້ນ, ໄມພ� ຸ�ມ, ໄມລ� ້ົມລຸກ ແລະເຄອື , ລ�າຕ້ົນບາງຊະນດິ ເປນັ ໄມ�ເນ້ືອແຂງ, ເນື້ອອ�ອນ ແລະລ�າຕົນ້ ອວບນາ້� . ໃບມທີ ັງໃບດຽ� ວ ແລະໃບປະສົມຈັບຮຽງແບບສະຫບັຼ , ແບບກງົ ກນັ ຂາ� ມ ແລະໃບຮຽງອ�ອມ 185

ກັນເປນັ ວງົ . ບາງພາກສວ� ນມຕີ ອ� ມ. ມຂີ ນົ ຮູບດາວ, ຂົນຍາວ ແລະຂົນສນັ້ . ມຫີ ູໃບ. ດອກແຍກເພດຢຕ�ູ າ� ງຕົນ້ ແລະດອກແຍກເພດຮ�ວມຕນົ້ ດຽວກັນ. ຊດ�່ ອກເປັນແບບຮວງຕງ້ັ ຈ�າງ (raceme), ຮວງຫ�ອຍລົງ (catkin), ຮວງ ຕັງ້ ແຈບ (spike) ແລະກະຈຸກ (cymose) ດອກມີກາບລວມ 4– 6 ກາບ, ກບີ ລວມມີ 4– 6 ກບີ , ບາງຊະນດິ ມີ ກາບແຕ�ບ�່ມກີ ບີ . ເກສອນເພດຜູ� ມີ 4– 5 ອນັ , ບາງຊະນິດຫາຼ ຍກາ� ວ 5 ອັນ, ເຕົ້າໄຂຈ� ບັ ເທິງ, ມີ 1– 4 ຫອ� ງ, ແຕ� ລະຫອ� ງມເີ ມດັ ໄຂ� 1 ເມດັ , ຮວງຮບັ ລະອອງເກສອນແຍກເປັນ 1– 4 ແສກ. ໝາກສວ� ນຫາຼ ຍເປັນຮູບກມົ ໂດຍທ່ວົ ໄປມີ 3 ຮອ� ງ. (Chayamarit, P. and van Welzen, P., 2005. Flora of Thailand Part 1). ບ�ານບວມມເ່ີ ປັນບ�ານທີ່ຂນ້ຶ ກັບເມອື ງວຽງຄາ� , ແຂວງຫວຼ ງພະບາງ ທຢ່ີ ູ�ເຂດຊົນນະບົດ ທດິ ເໜືອຕິດກບັ ບາ� ນປາກລາວ ທິດໃຕຕ� ດິ ກັບບ�ານເມອື ງມ�ວຍ, ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບປ�າສະຫງວນພູເລີຍ ແລະທດິ ຕາເວນັ ຕົກ ຕິດກັບບ�ານພູກາງ. ພາຍໃນບ�ານມີ 68 ຄອບຄົວ, ຊນົ ເຜ່ົາລາວລຸມ� ມີ 55 ຄອບຄວົ , ຊົນເຜ່າົ ລາວເທິງມີ 13 ຄອບຄວົ , ປະຊາຊນົ ທັງໝົດ 435 ຄົນ ມີຊົນເຜົາ່ ລາວລຸມ� ປະມານ 337 ຄົນ ແລະຊນົ ເຜາົ່ ລາວເທິງ 65 ຄົນ (ຫອ� ງ ວ�າການເມືອງວຽງຄ�າ, 2010) ການດາ� ລງົ ຊີວດິ ຂອງປະຊາຊົນສວ� ນໃຫຍຍ� ັງອງີ ໃສ�ທາ� ມະຊາດເປັນຫຼກັ ເຊ່ິງໃນເຂດ ບາ� ນດງັ່ ກາ� ວມພີ ືດຫາຼ ຍຊະນິດ ທີ່ປະຊາຊນົ ໄດນ� �າມາໃຊເ� ປັນອານຫານ, ໃຊ�ໃນການປຸກສ�າງ, ນາ� ມາເປັນຢາປວົ ພະ ຍາດຕາມຄວາມເຊ່ືອຖຂື ອງເຂົາເຈົາ້ . ໃນນນັ້ ພດື ຕະກຸນໝາກໄຟກ�່ເປນັ ຕະກນຸ ພດື ທີເ່ ຂາົ ເຈາົ້ ນາ� ໃຊ�ຫຼາຍເຊ່ັນ: ນ�າໃຊ� ປຸກສ�າງ, ບລ� ໂິ ພກເປນັ ອາຫານ, ບາງຊະນດິ ນ�າມາເປນັ ຢາ. ບາ� ນມີເນອ້ື ທີທັງໝົດ 594 ເຮັກຕາ, ເນອື້ ທີ່ຢູອ� າໄສມີ 5 ເຮັກຕາ, ເນືອ້ ທີ່ການຜະລດິ ມີ 375 ເຮກັ ຕາ ແລະໃນນັ້ນເນອ້ື ທີປ່ າ� ທັງໝດົ ມີ 214 ເຮັກຕາ (ການນ�າໃຊ�ວາງແຜ�ນ ທ່ດີ ນິ ແບບມສີ ວ� ນຮວ� ມເມືອງວຽງຄ�າ, 2010) ປະຊາຊົນໄດ�ນາ� ໃຊ�ພນື້ ທີ່ດັງ່ ກາ� ວ ເພ່ອື ທ�າມາຫາກນິ ໃນຊີວດິ ປະຈາ� ວນັ ເມ່ືອອງີ ຕາມຂ້�ມູນດັງ່ ກາ� ວຈງຶ່ ສນົ ໃຈສກຶ ສາພດື ຕະກນຸ ໝາກໄຟ ເພາະພດື ຕະກຸນນີ້ ມກີ ານນາ� ໃຊ�ຫຼາຍທາງດາ� ນ ຢາພນື້ ເມືອງ ແລະດາ� ນອນື່ ໆ ການສຶກສາຄ້ງັ ນີສ້ ຶກສາສະເພາະໄມ�ຢນື ຕ້ນົ ຂອງພດື ຕະກນຸ ນ້.ີ II. ວິທກີ ານສກຶ ສາ ແລະອປະຸ ກອນ 1. ວທິ ີການສກຶ ສາ 1.1 ສກຶ ສາພາກສະໜາມ • ສາ� ຫຼວດພືດຕາມປ�າຂອງບ�ານບວມມ,ີ່ ເມອື ງວຽງຄ�າ, ແຂວງຫຼວງພະບາງ. • ເກັບຕວົ ຢາ� ງພດື , ພອ� ມທງັ ບັນທຶກຂມ�້ ູນພາກສະໜາມ ແລະຖ�າຍຮູບ. • ສ�າພາດປະຊາຊນົ ກຽ� ວກບັ ຊ່ທື ອ� ງຖນ່ິ ແລະ ການນາ� ໃຊ�. • ຕົວຢາ� ງພດື ໄດແ� ຊໃ� ນເຫຼົ້າ 70 % ເພອ່ື ຮກັ ສາສະພາບພດື ໄວ� ແລວ� ນາ� ມາສກຶ ສາໃນຫ�ອງທົດລອງໃນຂ້ນັ ຕອນຕ່�ໄປ. 1.2 ການສກຶ ສາໃນຫອ� ງທດົ ລອງ • ຕັດແຕ�ງຕົວຢາ� ງພືດເພ່ອື ເຮດັ ເປັນຕວົ ຢາ� ງແຫ�ງເກັບໄວໃ� ນຫ�ອງພິພທິ ະພນັ ພືດ, ພາກວຊິ າຊວີ ະວິທະຍາ, ຄະ ນະວິທະຍາສາດທາ� ມະຊາດ, ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດ. • ສຶກສາລັກສະນະທາງສນັ ຖານວິທະຍາຂອງພດື ໂດຍລະອຽດ. • ຊອກຊືວ່ ທິ ະຍາສາດໂດຍໃຊ�ຮູບວິຖານໃນການຈັດຈ�າແນກຈາກ Flora ຕ�າງໆ ແລະປືມ້ ຄມູ ືຈ�າແນກພດື ຕາ� ງໆທກີ່ ຽ� ວຂ�ອງ. • ສ�າງຮູບວິຖານຈ�າແນກຊະນິດພືດໂດຍອີງຕາມຫຼັກການອະນຸກົມວິຖານທາງພືດສາດພືດ (ປະນອມ ຈັນທະລະໂນໄທ, 2544 ແລະ Simpson, 2006). 2. ອປະຸ ກອນ ແລະທາດເຄມີ 2.1 ອປຸ ະກອນພາກສະໜາມ 186

ເຄອື່ ງ GPS, ກ�ອງຖ�າຍຮບູ , ເຊອື ກຟາງ, ແຜນທີ່, ມີດຕັດກິ່ງໄມ�, ເຈ�ຍໜັງສືພິມ, ຖົງຢາງໃສ�ຕົວຢ�າງພືດ, ປື້ມ ບນັ ທກຶ , ສ,� ເຫົາຼ້ 70 %. 2.1 ອປຸ ະກອນຫອ� ງທດົ ລອງ ກ�ອງຈຸລະທັດ, ໄມ�ບັນທັດ, ຕູ�ອບົ ແຫ�ງ, ຊດຸ ຜາ� ຕດັ , ເຈ�ຍແຂງ, ດ�າຍ, ເຂັມ, ກາວລາເຕກັ , ປມື້ ຄມ�ູ ກື ານຈດັ ຈາ� ແນກຕາ� ງໆ. III. ຜົນການສກຶ ສາ ຈາກການສຶກສາບ�ານບວມມ,ີ່ ເມອື ງວຽງຄ�າ, ແຂວງຫວຼ ງພະບາງ ພບົ ພດື ຕະກນຸ ໝາກໄຟທ່ເີ ປນັ ໄມ�ຢນື ຕນ້ົ ທງັ ໝດົ 13 ສະກນຸ ແລະ 17 ຊະນິດ. ລັກສະນະເດ່ນັ ທາງພດື ສາດຂອງພືດຕະກນຸ ໝາກໄຟທເ່ີ ປັນໄມຢ� ນື ຕ້ນົ : ໃບ ດຽ� ວ, ຮຽງສະຫຼັບ, ຮຽງອອ� ມກນັ ເປນັ ວງົ ແລະ ໃບດຽ� ວ ຄາ� ຍຄໃື ບປະສມົ , ບາງພາກສວ� ນມີຕອ� ມ, ມຂີ ົນຮບູ ດາວ , ຂນົ ສ້ັນ ແລະຂົນຍາວ. ມີຫໃູ ບ. ຊດ່� ອກເປນັ ແບບຮວງຕ້ງັ ແຈບ, ຊແ່� ບບຮວງຕ້ັງຈ�າງ, ຊ�່ແບບກະຈຸກ ແລະຊ່ແ� ບບ ຮວງຫອ� ຍລງົ . ດອກແຍກເພດຢຕ�ູ �າງຕ້ົນ ແລະແຍກເພດຢູຮ� ວມຕົ້ນ. ກາບດອກມີ 4– 6 ກາບ. ກບີ ດອກມີ 4– 6 ກີບ. ເກສອນຜ�ມູ ີ 4– 5 ອັນ, ບາງຊະນດິ ມີ ຫຼາຍກວ� າ 5 ອັນ. ເກສອນແມ� ເຕົ້າໄຂຈ� ບັ ເທິງ, ມີ 1– 4 ຫອ� ງ ແຕລ� ະ ຫ�ອງມີເມັດໄຂ� 1 ເມັດ, ຮວງຮັບລະອອງເກສອນແຍກເປັນ 1– 4 ແສກ. ໝາກຮບູ ກມົ ຫຼື ເປນັ ຄ.ູ ຈາການສກຶ ສາລັກສະນະທາງສັນຖານວິທະຍາຂອງພດື ໃນລາຍລະອຽດ ສາມາດສາ� ງຮູບວິຖານຈ�າແນກຊະ ນດິ ພືດໄດ�ດງັ່ ນ້ີ: ຮບູ ວຖິ ານຈາ� ແນກຊະນດິ ພດື 1. ກາ� ງໃບຂ້ັນ 1 ມີ 1 ເສ້ນັ 2. ກ�າງໃບຂັນ້ 1 ໂນນຂຶ້ນຢູຜ� ວິ ໃບດ�ານເທິງ 3. ໃບຍາວຫາຼ ຍກ�ວາ 1,5 ຊມ. 4. ຂອບໃບລຽບ 5. ໃບຮຽງສະຫຼັບ Cheatocarpus castanocarpus 5. ໃບຮຽງອ�ອມກນັ ເປັນວົງ Epiprinus siletianus 4. ຂອບໃບຫຍັກ 6. ຂອບໃບເປັນຫຍັກແບບແສກແຂ�ວເລື່ອຍ Croton roxburghii 6. ຂອບໃບເປັນຫຍັກແບບແສກແຂວ� 7. ກາ� ງໃບຂັນ້ 2 ໂຄ�ງຈອດກັນຢູ�ໃກຂ� ອບໃບ 8. ຫູໃບຮບູ ສາມຫຽຼ ມ່ , ກາບດອກບມ່� ີຂນົ Aporosa. penangensis 8. ຫູໃບຮບູ ໄຂ�, ກາບດອກມີຂົນ A. serrata 7. ກ�າງໃບຂນ້ັ 2 ບ�່ໂຄງ� ຈອດກັນ A. octandra 3. ໃບຍາວບ່ເ� ກີນ 1,5 ຊມ. Phyllanthus emblica 2. ກາ� ງຂ້ນັ 1 ເປນັ ຮອງຢ�ຜູ ິວໃບດາ� ນເທິງ 9. ກາ� ນໃບຈັບຢູກ� ກົ ໃບ 10. ກ�ານໃບຍາວບ່�ເກນີ 1 ຊມ. 11. ກກົ ໃບມົນ Cleistanthus helferi 11. ກກົ ໃບບ�ຽວ Breynia fruticosa 10. ກາ� ນໃບຍາວຫາຼ ຍກວ� າ 1 ຊມ. Baccaurea ramiflora 9. ກ�ານໃບຈັບຢູ�ແຜ�ນໃບເລິກເຂາ້ົ ໄປປະມານ 5 ມມ. Sumbaviopsis albicans 1. ກາ� ງໃບຂນ້ັ 1 ມີ 3 ເສັນ້ ຫືຼ ຫາຼ ຍກ�ວາ 3 ເສັນ້ 12. ບ�ມ່ ີຫູໃບຍອ� ຍຢ�ກູ ົກໃບ 13. ໝາກມຂີ ນົ 14. ໝາກແຫງ� ແຕກ 15. ກາ� ງໃບຂ້ນັ 1 ມີ 8 ເສັ້ນ, ມີຕອ� ມຢ�ູກກົ ຂອງກາ� ງໃບຂ້ນັ 1 Mallothus barbatus 187

15. ກາ� ງໃບຂັນ້ 1 ມີ 3 ເສນັ້ , ມຕີ �ອມ 1 ຄຢູ� �ູກົກໃບ M. paniculatus 14. ໝາກແຫ�ງບ່ແ� ຕກ Trewia nudiflora 13. ໝາກກຽ� ງ Macaranga denticulata 12. ມີຫູໃບຍ�ອຍຢ�ກູ ົກໃບ Alchornea tiliifoli 16. ຂອບໃບເປັນແສກແຂ�ວ, ເປືອກນອກຂອງໝາກມຕີ �ອມສແີ ດງ A. trewioides 16. ຂອບໃບລຽບ, ເປອື ກນອກຂອງໝາກມຕີ ອ� ມສີຂຽວ ຕາລາງການນາ� ໃຊພ� ດື ຊືວ່ ທິ ະຍາສາດ ຊທ່ື ອ� ງຖນິ່ ພາກສວ� ນການນາ� ໃຊ� ຄຸນປະໂຫຍດ ນາ້� ເບພີ ດື ຮບູ ທີ ຕອງແຈ�ນ ແລະ ວທິ ນີ າ� ໃຊ� 1.ກ Alchornea tiliifolia (Benth.) Mü ll.Arg. ເປອື ກນ�າມາຍ�້າ ແກ�ອາການເຈັບປາກ ຫືຼ 1.ຂ 1.ຄ ປາກເປືອ່ ຍ (BM 062) 1.ງ Alchornea trewioides (Benth.) ຕອງແຈ�ນ ເປອື ກນາ� ມາຍ້�າ ແກ�ອາການເຈັບປາກ ຫືຼ (BM 027) Mü ll.Arg. ໝາກສກຸ ປາກເປ່ືອຍ (BM 018) Aporosa octandra (Buch.-Ham ເໝືອດ ກນິ ໄດ� ex D.Don) Vickery. ເໝອື ດ Aporosa penangensis ໝາກສຸກ ກິນໄດ� (BM 112) (Ridl.) Airy Shaw Aporosa serrata Gaganep. ເໝອື ດໃບຂົນ ໝາກສກຸ ກນິ ໄດ� (BM 103) 1.ຈ Baccaurea ramiflora Lour. ໝາກໄຟ 1.ສ ໝາກສກຸ ກິນໄດ� (BM 187) Breynia fruticosa (L.) Hook.f. ຕາ� ງນກົ 1.ຊ ໝາກຍຸ�ມ ຮາກນ�າມາຕົ້ມດ່ືມ ແກ�ອາການ (BM 082) 1.ຍ Cleistanthus helferi Hook.f. ເປົ້າ ເຈັບກະເພາະ (BM 144) 1.ດ Croton roxburghii Wall. ຜາ� ບິດ ກິ່ງກ�ານ ແລະ ໃບ ນາ� ມາ ແກ�ອາການເປັນໄຂ� (BM 035) 1.ຕ Epiprinus siletianus (Baill.) ແຊອາບ ອອກຕມ�ຸ Croizat ຮາກນ�າມາຕົມ້ ກນິ (BM 164) ເປອື ກ ແລະ ຮາກນາ� ມາ ແກຕ� ມ�ຸ ຕານເຕ້ັນ ຕ້ົມ ເປອື ກເອາົ ມາຕ້ົມກິນ ແກ�ອາການມື ແລະ ຕີນ ຊາ ຮາກ ແລະ ລາ� ຕ້ົນນ�າມາ ຕມົ້ ກິນ ແກແ� ສບທ�ອງ ໃຊເ� ປນັ ຢາຂັບຖາ� ຍປັດ ສະວະ ແລະ ບາ� ລງຸ ໄຂຫ� ັງຼ 188

ຊື່ວທິ ະຍາສາດ ຊທື່ ອ� ງຖນິ່ ພາກສວ� ນການນາ� ໃຊ� ຄຸນປະໂຫຍດ ນາ�້ ເບພີ ືດ ຮູບທີ ແລະ ວທິ ນີ າ� ໃຊ� (BM 156) 2.ກ Macaranga denticulata (BM 123) 2.ຂ (Blume.) Mü ll.Arg. ຕອງໂຄບ ກງ່ິ ກາ� ນຕ້ມົ ກນິ ແກທ� ອ� ງບິດ 2.ຄ Mallotus barbatus Mü ll.Arg. ຕອງຂນົ ຮາກຕມ້ົ ກິນ ເປັນຢາດໄີ ຂ� Mollotus paniculatus (Lam.) 2.ງ-ຈ Mü ll.Arg. ຕອງຄາຍ ຮາກຕ້ົມກິນ ເປນັ ຢາດກີ ະເພາະ (BM 113) 2.ສ Phyllanthus emblica L. ຂາມປ�ອມ ໝາກສກຸ ກິນໄດ� (BM 075) 1.ຖ ຕອງຂາວ ຮາກຕມົ້ ກນິ Sumbaviopsis albicans ປອບ ຮາກນ�າມາຕົ້ມກິນ ຮາກຕ້ມົ ດ່ືມເປັນຢາແກ� (BM 173) (Blume) J.J.Sm. ອາການເຈັບທ�ອງປະຈ�າ (BM 040) ເດອື ນ Trewia nudiflora L. ແກອ� າການເບງັ ທອ� ງ ຈາການສ�າພາດປະຊາຊົນໃນເຂດບ�ານບວມມີ່ ກ�ຽວກັບການນ�າໃຊ�ພືດເຂົ້າເປັນຢາພື້ນເມືອງ ແລະເປັນອາ ຫານ ດັງ່ ທີ່ໄດ�ສະແດງໃນຕາລາງລ�ຸມນີ້: IV. ສະຫບ� ແລະຂ�້ສະເໜີ 1. ສະຫ�ບ ຈາກການສກຶ ສາອະນກຸ ມົ ວິຖານຂອງໄມ�ຢນື ຕ້ນົ ພືດຕະກນຸ ໝາກໄຟໃນເຂດບາ� ນບວມມ່ີ, ເມອື ງວຽງຄາ� , ແຂວງຫວຼ ງພະບາງ ໄດພ� ນັ ລະນາລັກສະນະ ແລະ ສ�າງຮູບວິຖານພດື ພົບທງັ ໝົດ 13 ສະກຸນ ແລະ 17 ຊະນດິ ຄ:ື ຕອງແຈນ� (Alchornea tiliifolia), ຕອງແຈ�ນ (A. trewioides), ກົກເໝືອດ (Aporosa octandra), ເໝືອດ (A. penangensis), ເໝືອດໃບຂນົ (A. serrata), ໝາກໄຟ (Baccaurea ramiflora), ຕ�າງນົກ (Breynia fruticosa), ໝາກຄາຍໜາມ (Chaetocarpus castanocarpus), ໝາກຍ�ມຸ (Cleistanthus helferi), ເປ້າົ (Croton roxburghii), ຜ�າບິດ (Epiprinus siletianus), ຕອງໂຄບ (Macaranga denticulata), ຕອງຄາຍ (Mallotus paniculatus), ຕອງຂົນ (M. barbatus), ຂາມປອ� ມ (Phyllanthus emblica), ຕອງຂາວ (Sumbaviopsis albicans) ແລະປອບ (Trewia nudiflora). ຈາກຜົນການສຶກສາສາມາດແບ�ງພືດອອກເປັນສອງກ�ມຸ ໃຫຍ�ໂດຍອງີ ຕາມລກັ ສະນະຂອງກາ� ງໃບຂ້ັນ 1 ຄ:ື ກມ�ຸ ທີ 1: ເປັນກ�ຸມທີ່ມີກ�າງໃບຂັນ້ 1 ພຽງ 1 ເສ້ັນ (ຮບູ ທີ 3) ມຈີ າ� ນວນ 11 ຊະນິດ ໄດແ� ກ�: Aporosa octandra, A. penangensis, A. serrata, Baccaurea ramiflora, Breynia fruticosa, Chaetocarpus castanocarpus, Cleistanthus helferi, Croton roxburghii, Epiprinus siletianus, Phyllanthus emblica ແລະ Sumbaviopsis albicans. ພດື ໃນຈາ� ນວນ 11 ຊະນດິ ຖາ� ເຮົາສງັ ເກດລັກສະນະຂອງພດື ລະອຽດພບົ ວ�າ ກມ�ຸ ພດື ທ່ີມີກ�າງໃບຂັ້ນ 1 ໂນນຂນຶ້ ຢູ�ຜິວໃບດາ� ນເທິງໄດແ� ກ�: Aporosa octandra, A. penangensis, A. serrata, Chaetocarpus castanocarpus, Croton roxburghii, Epiprinus siletianus ແລະ Phyllanthus emblica ແລະ ກມ�ຸ ທມີ ກີ �າງໃບຂັນ້ 1 ເປັນຮອ� ງຢູ�ຜິວໃບດ�ານເທງິ ໄດ�ແກ�: Cleistanthus helferi, Breynia fruticosa, Baccaurea ramiflora, ແລະ Sumbaviopsis albicans. ກຸ�ມທີ 2. ເປັນກຸ�ມທີ່ມີກ�າງໃບຂັ້ນ 1 ມີ 3 ເສັ້ນ ຫຼື ຫຼາຍກ�ວາ 3 ເສັ້ນ (ຮູບທີ 3) ມີຈ�ານວນ 6 ຊະນິດ ໄດ�ແກ�: Alchornea tiliifolia, A. trewioides, Macaranga denticulata, Mallotus barbatus, M. paniculatus ແລະ Trewia nudiflora. ໃນຈ�ານວນພດື 6 ຊະນິດນີ້ ຖ�າເຮົາສັງເກດລັກສະນະຂອງພືດລະອຽດ ລງົ ໄປອກີ ພບົ ວາ� ກມ�ຸ ທມີ ີຫໃູ ບຍອ� ຍ 1 ຄ�ູ, ຈບັ ຢູກ� ກົ ໃບ ໄດແ� ກ�: Alchornea tiliifolia ແລະ A. trewioides. 189

ກຸ�ມທີ່ບ�່ມີຫູໃບຍ�ອຍ ໄດ�ແກ� Macaranga denticulata, Mallotus barbatus, M. paniculatus ແລະ Trewia nudiflora. ນອກຈາກນັ້ນສາມາດແບ�ງອອກເປນັ 2 ກຸມ� ໂດຍອງີ ຕາມການນ�າໃຊ� ຄື: ກມຸ� ທີ 1: ກມ�ຸ ພືດທ່ີປະຊາຊນົ ນ�າມາໃຊ�ເປັນຢາ ໄດແ� ກ:� Alchornea tiliifolia, A. trewioides, Baccaurea ramiflora, Breynia fruticosa, Cleistanthus helferi, Croton roxburghii, Epiprinus siletianus, Macaranga denticulata, Mallotus barbatus, M. paniculatus, Sumbaviopsis albicans ແລະ Trewia nudiflora. ກມຸ� ທີ 2: ກ�ມຸ ພດື ທີປະຊາຊົນນາ� ມາໃຊເ� ປນັ ອາຫານ ໄດແ� ກ:� Aporosa octandra, A. penangensis, A. serrata, Baccaurea ramiflora, Chaetocarpus castanocarpus ແລະ Phyllanthus emblica. ເອກະສານອາ� ງອງີ ກອ� ງການດາ ສະຍາມາລິດ. 2548 (2005). ພດື ມປີ ະໂຫຍດຂອງພດື ຕະກນຸ ເປາ້ົ . ບ�ລສິ ດັ ປະຊາຊນົ ຈ�າກດັ , ກຸງ ເທບ, ປະເທດໄທ. ຄ�າພູ ພຸດທະວງົ . 2010. ການນາ� ໃຊວ� າງແຜນ� ທດີ່ ນິ ແບບມສີ ວ� ນຮ�ວມ. ເມອື ງວຽງຄ�າ, ແຂວງຫຼວງພະບາງ, ສປປ ລາວ. ໄຊມອນ ກາດເນີ, ພດິ າ ສລິ ິສູນທອນ ແລະ ວໄິ ລວອນ ອະນຸສາສຸທອນ. 2549 (2006). ຕນົ້ ໄມເ� ມອື ງ ເໜອື ຂອງປະເທດໄທ. ໂຄງການຈັດພມິ ຄບົ ໄຟ, ກຸງເທບ ປະເທດໄທ. ປະນອມ ຈັນທະລະໂນໄທ. 2544 (2001). ອະນກຸ ມົ ວຖິ ານພດື . ພາກວຊິ າຊວີ ະວທິ ະຍາ, ຄະນະວິທະຍາສາດ, ມະຫາວິທະຍາໄລຂອນແກນ� ປະເທດໄທ. ໜາ� 35-39. ວຈິ ດິ ລາ� ໄຊ. 2541 (1998). ການສກຶ ສາອະນກຸ ມົ ວຖິ ານຂອງພນັ ໄມດ� ອກໃນເຂດປາ� ສະຫງວນຫວ� ຍຍາງກາ� ແພງນະຄອນວຽງຈນັ . ພາກວິຊາຊີວະວິທະຍາ, ຄະນະວທິ ະຍາສາດ, ມະຫາວິທະຍາໄລຂອນແກ�ນ ປະ ເທດໄທ. Chayamarit, P. and van Welzen, P. 2005. Flora of Thailand vol. 8 Part 1. Printer in Thailand at Prachachon Co.LTD., by Nirakul, Bangkok, Thailand. Chayamarit, P. and van Welzen, P. 2007. Flora of Thailand vol. 8 Part 2. Printer in Thailand at Prachachon Co.LTD., by Nirakul, Bangkok, Thailand. Lehman, L., Greijmans, M. and Sheeman, D. 2003. Forest and Tree of The central hightlands of Xieng Khouang, Lao PDR. Vientiane: DANIDA. Mabbery, J. 2002. THE PLANT–BOOK. Cambridge University Press, UK. Newman, M., Ketphanh, S., Svengsuksa, B., Tromas, P., Sengdala, K., Lamxay, V. and Aronstrong, K. 2007. A checklist of Vascular Plants of Lao PDR. Royal Botanic Garden Edinburgh. Simpson, M.G. 2006. Plant Systematics. Elservier Academic Press, Canada. p 12. 190

ກຂ ຄງ ຈສ ຊຍ ດ ຮບູ ທີ 1: ລກັ ສະນະຕທາງສັນຖານວທິ ະຍາ: ຖ ກ. ລັກສະນະຂອງໃບ ແລະໝາກຂອງ Alchornea tiliifolia; ຂ. ລກັ ສະນະໃບ ແລະໝາກຂອງ A. trewioides; ຄ. ລກັ ສະນະໃບຂອງ Aporosa octandra; ງ. ລກັ ສະນະກ່ິງງ�າ, ໃບ ແລະໝາກຂອງ A. penangensis; ຈ. ລັກສະນະກິງ່ ງາ� , ໃບ ແລະ ໝາກຂອງ Aporosa serrata; ສ. ລັກສະນະລາ� ຕນ້ົ , ດອກ ແລະໝາກຂອງ Baccaurea ramiflora; ຊ. ລກັ ສະນະກງ່ິ ງ�າ, ໃບ ແລະດອກຂອງ Breynia fruticosa; ຍ. ລກັ ສະນະກ່ິງງ�າ, ໃບ ແລະໝາກຂອງ Chaetocarpus castanocarpus; ດ. ລັກສະນະໝາກຂອງ Cleistanthus helferi; ຕ. ລັກສະນະຊ່�ດອກ ແລະ ໝາກຂອງ Croton roxburghii; ຖ. ລກັ ສະນະໝາກ ຂອງ Trewia nudiflora. 191

ຮບູ ທີ 2: ລັກສະນະທາງສນັ ຖານວທິ ະຍາ: ກ. ລກັ ສະນະຕ້ນົ ແລະໝາກຂອງ Macaranga denticulata; ຂ. ລັກສະນະຕນົ້ , ຊ່�ດອກ ແລະໝ າກຂອງ Mallotus barbatus; ຄ. ລກັ ສະນະກ່ິງງາ� , ຊດ�່ ອກ ແລະ ໝາກຂອງ M. paniculatus; ງ. ລກັ ສະນະກ່ງິ ງ�າ, ໝາກ ແລະຈ. ລກັ ສະນະຊດ�່ ອກຂອງ Phyllanthus emblica; ສ. ລັກສະນະກງ່ິ ງາ� ແລະ ໝາກຂອງ Sumbaviopsis albicans. 192

ຮບູ ທີ 3: ກ. ແລະ ຂ. ລັກສະນະທາງສນັ ຖານວທິ ະຍາຂອງໃບ ທີ່ມເີ ສນັ້ ໃບຂ້ັນ 1 ມີ 1 ເສນ້ັ ; ຄ. ແລະ ງ. ລັກສະນະທາງສັນຖານວທິ ະຍາຂອງໃບ ທີ່ມເີ ສນັ້ ໃບຂ້ນັ 1 ມີ 3 ເສນ້ັ ຫືຼ ຫຼາຍກວາ� 3 ເສັ້ນ. 193

Ixora fusca Geddes (Rubiaceae), a new record for Lao PDR Soulivanh Lanorsavanh* and Pranom Chantaranothai** 1* Present address: Department of Biology, Faculty of Science, National University of Laos, Lao PDR 1 Applied Taxonomic Research Center, Department of Biology, Faculty of Science, Khon Kaen University, Khon Kaen 40002, Thailand Abstact. Ixora fusca Geddes is presented as a new record for Lao PDR. This species is described and illustrated. Keywords: Ixora fusca Geddes, Rubiaceae, new record, Lao PDR Introduction The genus Ixora L. (Rubiaceae) comprises ca. 400 species includes shrubs and small trees (Mebberley, 1987). Distributed in tropical and subtropical regions of the world. The highest numbers of species occur in Southeast Asia and Malaysia reaching a maximum in Borneo (Bremkamp, 1937). There are 20 species in Peninsular Malaysia, occurring in lowland and upland areas (Corner, 1941). Chamchumroon (2004) studied in Thailand was found 29 taxa and Chamchumroon (2006) made list of Ixora L. had 27 species in Thailand. Pitard (1924) enumerated 34 species are found in Indo-China, 11 species recorded in Lao PDR. Newman et al. (2007) made a checklist of vascular plants in Lao PDR and indicated that the Ixora L. had 16 species. During the course of fieldworks in Phou Khao Khouay National Protected Area in Bolikhamxai province, Lao PDR, the authors found Ixora fusca Gedded, as new records for Lao PDR. Materials and Methods A filed survey diversity of Rubiaceae at Tad Leuk and Tad Xay, Phou Khao Khouay National Protected Area in Bolikhamxai province was conducted between October 2009 and June 2012. The plant specimens were studied and kept at Biology Herbarium, National University of Laos and Khon Kaen University Herbarium, Thailand. Morphological characters and measurements were taken directly from living or dried herbarium specimens. Ecology and distribution data were recorded and photograph taken of living specimens in the field. Taxonomic Treaatment Ixora fusca Geddes, Bull. Misc. Inform., Kew 1927: 172. 1927. Craib, Fl. Siam. 2: 158. 1934. Type: Thailand, Sriracha, Collins 102a (holotype K; syntype BK). Shrub to 2–4 m tall, black brown or dark brown. Leaves simple, opposite, elliptic or obovate, 7–11 by 2–3.5 cm, base cuneate, apex acuminate or acute, margin entire, subcoriaceous, glabrous, drying blackish and somewhat shiny above and brown with dark nerves underneath, upper surface green, shiny, glabrous, lower surface greenish, glabrous; secondary veins 10–12-pair; petioles 6–11 mm long. interpetiolar stipules triangular, connate at base with appendage at apex, 6–8 mm long, glabrous. Inforescences sessile or subsessile, compact; inflorescences-supporting leaves extremely reduced, usually<1 cm; peducle 1–3 mm long, glabrous; bracts narrowly, lanceolate ca. 16 by ca. 5 mm. Flowers white, fragrant; pedicel 1–3 mm long. Calyx 4, green, apex redish: tube 0.8–1 mm long; lobes narrowly 195

lanceolate, apex acuminate, 1.5–7 mm long. Corolla 4, white; tube 2–2.5 cm long, glabrous; lobes linear or narrowly oblong, apex acute, 4–7 mm long. Stamens 4, inserted at the mouth of corolla lobe; filaments 1.2–1.8 mm long; anthers linear or narrowly oblong, 4.5–5 mm long. Ovary glabrous, with 2 locules, one ovule per locule; style 22–28 mm long; stigma bifid, 3–3.5 mm long. Fruits globose, glabrous, 5–6 mm in diam; unripe reddish turn to black, with persistent calyx lobes, lanceolate, ca. 1.7 cm long. Fig. 1 A-C. Laos.— Bolikhamxai (Tad Leuk, Tad Xay). Distribution.— Thailand. Ecology.— Near stream in evergreen forest, mixed deciduous forest, alt. 100–1,000 m. Flowering March to July and fruiting April to August. Vernacular.— Kham Foi (ເຂັມຝອຍ), Khem kao (ເຂັມຂາວ), Kham Kao Foi (ເຂັມ ຂາວຝອຍ). Uses.— Boiled roots are used as tea which supposedly stimulates milk and blood; sliced and cooked root can be used the same way. Flowers are taken to temples. Specimens examined. —Lanorsavanh 144 (Biology Herbarium NUOL, KKU), 187 (Biology Herbarium NUOL, KKU). Notes.— Ixora fusca is distinctive on leaves glabrous, drying blackish and somewhat shiny above and brown with dark nerves underneath. Inforescences sessile or subsessile, compact. Fruits with persistent calyx lobes, lanceolate, ca. 1.7 cm long. Ackowledgements The first author would like to thank the Department of Biology, Faculty of Science, National University of Laos, Department of Biology, Faculty of Science, Khon Kaen University and staff of Phou Khao Khouay National Protected Area for their facilities during the study. References Bremekamp, C.E.B. 1937. The Malaysia species of the genus Ixora (Rubiaceae). Bulletin du Jardin Botanique de Buitenzorg, Ser. 3, 14: 197-367. Chamchumroon, V. 2004. Distribution and abundance of the genus Ixora L. (Rubiaceae) in Thailand, including ecological and conservation Data from Doi Chiang Dao. Ph.D. Thesis, Kasetsart University. Chamchumroon, V. 2006. A checklist of the genus Ixora L. (Rubiaceae) in Thailand. Thai Forest Bulletin (Botany) 34: 4–24. Corner, E.J.H. 1941. Notes on the Systematy and Distribution of Malayan Phanerogams, 4: “Ixora” In the gardens Bulletin of the straits Settlements. Vol. 11 (3). Singapore Botanic gardens. 177-235. Mabberley, D.J. 1987. The Plant-Book. Cambridge University Press, UK. Newman, M., Kethanh, S., Svengsuksa, B., Thomas. P., Sengdala, K., Lamxay, V. and Armstong, K. 2007b. A Checklist of the Vascular Plants of Lao PDR. Royal Botanic Garden Edinburgh. Pitard, J. 1924. Rubiaceae. In: Flore Générale de L’Indo-Chine. M.H. Lecomte (Ed.), vol. 3, part 1, Masson et Cie Éditeurs, Paris. 196

AB C FIGURE 1. A-C) Ixora fusca, (A) Stem, leave, inflorescence and flowers, (B) Leave and fruits, (C) Inflorescence and flowers. 197

Research Potentials of the National University of Laos and Research Institutes in Lao P.D.R. by Phommasone S, Chanming Ph, Wayakone S. ABSTRACT This research focuses on exploring potential research areas, identifying obstacles and facilitators in scientific research, and investigating incentive and supportive issues to enhance scientific research. It is a survey research, with empirical data obtained from responses of questionnaires from teachers in 5 public universities and researchers in various research institutes. The respondents hold Master’s Degree or higher. Data analysis is mostly descriptive and inferential statistics. The results of the study are as follows: In the Lao PDR, there are researchers in various areas, the majority of whom work in university and some at the research institutes of specific sectors. Vast number of researchers is aged between 31 and 50 years old; yet the experiences in research areas are limited (mostly less than 10 years). The potential areas in scientific research are: agriculture, education, community health, IT-Computer Science, biology, economics, transportation engineering, linguistics, chemistry, development, business administration, environmental science, and physics. In order to promote scientific research, there need to be an increase in funding, training in scientific research, collaborating with international research institutes, information of funding sources, and an incentive on academic statuses. The most important factors affecting the scientific research in the Lao PDR is research skills, followed by the researchers regard research as contributing to the national socio-economic development. The last factor is funding. 1. Introduction 1.1. Rationale It is universally accepted that research is very important for new knowledge creation, capturing important position in supporting the nation’s prosperity and increasing the wealth of the citizen in the knowledge economy era (Abbott & Doucouliagos, 2004; Etzkowitz, Webster, Gebhardt, & Terra, 2000). Scientific research is also regarded as an important measure for current and future national economy (Abbott & Doucouliagos, 2004). Nevertheless, only research capacity building will enhance national capacity to create knowledge, which is the key for countries around the world. (Conroy, 1989; Tanimoto & Fuji, 2003; Waworuntu & Holsinger, 1989). In 1986, the Lao people’s revolutionary party adopted new ideology, opening the country to the international community. In August 1991 the National Assembly approved the National Constitution, approving the shift towards economic oriented economic policy. Since then, the government has exploited all potentials in all areas for strengthening the Lao PDR’s economic development, bringing prosperity to the Lao citizen. In 2006, the VIII Party’s Congress created directives on scientific research development as: “we will continue to regards education as a focus in human resource development…, while at the same time, 198

we must develop the capacity in scientific research by establishing social and natural scientific research institutes, selecting and utilizing the research results in order to support national socio-economic development. Since the initiation of the new changes, the implementation on research development in different areas has shown the following progress: National Arts and Performance Research Institute was established since 1983. The name has been changed to Cultural Research Institute under the Ministry of Information and Culture, with the mission to conduct research in history, civilization, livelihood, tradition, belief, arts, handicraft, performance, music, and literature. In 2006, the politburo members issued a decree on the establishment of National Social Science Research Institute (NSSRI) by uniting the existing social research institutes and establishing new institutes. The NSSRI’s role is to organize and conduct social-political research in the Lao PDR, namely philosophy, economic, politics, history, linguistics, culture, ethnography, religion, human right, and others so that the institute provides information and consultation in the area of social sciences to support policy, strategy, master plan, and development plan generation in each period. National Economic Research Institute was established in 1997, with the mission of conducting researches concerning the long-term economic development strategy at provincial and national level; conducting research, analyzing and monitoring social economic development situation of the Lao PDR at macro and micro level. In education sector, when the National University of Laos (NUOL) was established in 1996, the scientific research under various previous institutions have been strengthened, and in 2009, the NUOL established Research and Academic Service Office with the mission in coordinating and supporting the scientific research and academic services to the society. Besides the NUOL is the institution developing researchers for the nation. In 1990, the Council for Medical Science was established as an organization providing consultation to the Ministry of Public Health in medical technology utilization and the result of scientific research in the area of public health. The institution is responsible for National Plan for conducting research in public health, proposing the direction and significant of the research area, coordinating the research activities in the area of national health science, support and promote the necessity in various scientific research, coordinating the researchers and fund providers in order to implement researches, stimulate the utilization of research results for the benefit of the citizen’s health. In public health sector, researches on some diseases were carried out for preventive and curative policy setting. There have been many research projects between 1991-1995, such as factors influencing child mortality, diarrhea, lung diseases, malaria, medicine quality control, new born baby treatment and prevention, health education, liver diseases, and others. Traditional medicine is another important section which has contributed to the treatment, in combination with the prescriptive medicine, which is a new medicinal research in nature. Besides, there is a research lab on various diseases. Several researchers as well as medical doctors have been trained. In agriculture sector, in 1985, Naphork Station was established in order to expand seedlings; Salakham Station was established in order to carry out researches on plant and plant diseases; and Nongtaeng Center was established to conduct research on fish breeding. In 1999, all these stations and centers were united to become Agricultural-Forestry Research 199

Institute. In 2009, the name was changed to National Agriculture-Forestry Research Institute (NAFRI). NAFRI’s roles were to be a focal point on administration and Implementation of technical and policy research on agriculture and forestry policy to ensure the agricultural and forestry production efficiency, effectiveness, and sustainability. The researches on agriculture and forestry have focused on selection, combination, and production of plant, animal, fish, tree species as well as trees for animal feed and non-timber forest products for human and animal food. In order to promote the agriculture and forestry production sustainability, the research also looked into the research on reforestation, soil analysis, and bacteria in soil, water, fertilizer, plant and weather conditions in order to prevent diseases. Research in agricultural machinery and agricultural handicraft tools were also conducted. The research in transportation and commutation resulted in the construction of many bridges and roads connecting between districts, provinces in order to facilitate merchandize distribution, tourism as well as improving communication. Despite of low quality and incomplete connection, there have been great improvement on travelling and improvement of livelihood. At the same time, telecommunication network has been developed in a relatively fast speed, enabling data, picture, and voice transmission digitally. At the moment, the Lao people are using 3G mobile phones, and being able to call to 238 countries worldwide through fiber optic cable. Mobile 4G was used in the ASEM summit. Besides, the internet access speed is currently up to 512 Kbps. In 1982, State Scientific-Technology Committee was established, and in 2003, the agency was named Science, Technology, and Environment Agency (STEA). In 2007, the agency was split into two: Science and Technology Agency, and Water Resources and Environment Agency. These two agencies are responsible for researching policy, strategy, law, constitution, decree, and order regarding science, technology, water resources, and environment. In 2012, the two agencies were upgraded into a Ministry. Science and technology sector under the State Scientific-Technology Committee, since 1984-1985, conducted researches, experimentation, and adaptation of tools and machinery such as: rice harvesting machine, rice mills, corn cob extraction machine, water pump, oil extraction machine, weeding tools, seedling tools, water channeling in garden, weaving machinery parts and household wooden utensils. There have been experimentations on solar energy in order to produce purified water, vegetable production and dried food, cooling system, electricity production and pump, biogas generation facility and bio fertilizer for household consumption, economical stoves for firewood and coal, experimenting cars running and electricity production by charcoal, conducting researches on hybrid machinery with water energy in order to produce electricity, rice mill, grinding, oil extraction and others. The agencies also conducted researches on biotechnology in tissue plantation to extract needed plant species, diseases free, tolerable, and speedy growth such as: rice, teak, fast growing trees, flower plants, and utilizing bacteria in producing new breed. Other researches include computer system and information technology for data collection; disseminating information on science, technology and natural resources in various forms: CD, Internet, balloon photos, satellite photos, distance communication, administration and information services to the society. In addition, series of training courses in the area of computing and research were delivered to staff within the organizations and other organization. The agencies promote the trademark 200

registration from countries in America, Europe, and Asia continent as well as neighboring countries and domestic companies. Rules, regulations, laws regarding the administration of science and technology in various areas were inaugurated such as: Environmental Protection Law, and Decree on Intellectual Property in the area of trademark and Decree on Administering Standards and Quality of Products. Regarding the expenditure on research and development in sciences and technology, the Lao government spent 0.036% of GDP in 2002 and 0.038% in 2010. The government increases the budget to 1% of Public Investment (roughly 0.04% of GDP). The National Strategy on Science and Technology from now to 2020 target 1.5 to 2% of GDP in 2020. Currently, scientific research is carried out in universities and research institute of ministries. Nevertheless, research capacity strength has not been reported, including the obstacles, facilities, and other factors relating to the promotion of scientific research results acknowledgement, quality, and the utilization of the research into national development. 1.2. Research Objectives This research paper aims at: • Exploring the potential research areas • Identifying obstacles and facilitation in scientific research • Identifying factors promoting and providing incentives to enhance scientific research. 2. Research Methods Survey is used as a research method, the population of which is Master’s Degree and Ph.D. degree holders in 5 public universities (National University of Laos, Champasack University, Souphanouvong University, Savannakhet University, and University of Health Sciences.). In addition, five research institutes in the ministries (National Agricultural- Forestry Research Institute, National Economic Research Institute, National Social Science Research Institute, Science and Technology Research Institute, and Health Science Research Institute) are covered. The population is shown in the following table. Table 1. Number and Percentage of Researchers Name of Institute Number of Percentage Researchers National University of Laos (Master’s and 60.50% Champasack University Ph.D. holders) 4.58% Souphanouvong University 4.87% Savannakhet University 634 2.39% University of Health Sciences 48 7.73% National Agricultural-Forestry Research Institute 51 9.83% Social Sciences Research Institute 25 2.00% National Economic Research Institute 81 1.81% Health Science Research Institute 103 2.10% 21 19 201 22

Science and Technology Research Institute 44 4.20% 1,048 100.00% Total The data used in this research is a primary data collected from 510 samples, with the survey conducted between May and August, 2011. The questionnaires were distributed to the whole population with qualification of Master’s Degree or Ph.D. Degrees. Yet, only some of the informants return the questionnaires. The data analysis looks into frequency, percentage, average, and regression. 3. Research Results 3.1. Overall Information and Research Potentials in Laos PDR. The majority of respondents are females, covering 69.6%. The largest age group is between 41 and 50 years old, followed by 31 and 40 years old. It is shown that most researchers are aged between 21 and 50 years old. The Master’s Degree holders covered 89.2%. Some 73.6% have research experience of not more than 5 years, followed by experiences of between 6 and 10 years (19.5%). More than half (51%) of the respondents do not have their research result published in academic journal, among them 39.8% have publication between 1 and 3 articles, and 14.9% have published articles between 4 and 6. The research results published were mostly from the National University of Laos, followed by National Agriculture-Forestry Research Institute and University of Health Sciences. With reference to the research result publication and number of researchers, the potential research capability is the area of: agriculture, education, community health, IT- computer sciences, biology, economics, Public Work Engineering, linguistics, chemistry, development, business administration, environment, and physics. 3.2. Obstacles, Facilitation, and Factors to be Facilitated and Incentives When observed from the quantity, the majority of the researchers hold 3 duties: administration, teaching, and conducting scientific research. Analyzing the percentage of researchers responding to the questionnaires, the researchers with highest research output are the ones who only focusing on research. In general, the obstacle of scientific research is the scarcity of budget, equipment, not knowing funding sources, overloaded teaching hours, and low level of research skills. In order to facilitate the research, therefore, it is necessary to increase the budget, provide research method training, collaborating with international research institutes, provide information on funding sources and acknowledging the results through offering academic status. The highest incentives for scientific research are to explore new knowledge/method, contributing to the economic and social development of the nation, and improving the image of the nation. 3.3. Correlation among research publication and other factors Publication Number = -0.246 – 0.260 Not knowing funding sources + 0.529 Research skills + 0.212 Knowing funding sources - 0.332 Recommendation by concerned people + 0.420 contributing to national social and economic development. The above formula from regression analysis shows that the most important factor affecting the scientific research in Laos is research skills, followed by the researchers 202

regarding research as contributing to the national social-economic development. The regression analysis also indicates that the level of significance factor “recommendation by concerned people” has negative result, which means that the concerned people do not promote scientific research. The last factor is budget. 4. Conclusion There are researchers in various subjects in the Lao PDR, the majority of whom work at universities and some in sectored research institutes. The majority of the researchers are aged between 31 and 50 years, yet the experience is limited (the majority have experience less than 10 years). The potential areas are: agriculture, education, community health, IT- computer sciences, biology, economics, public work engineering, linguistics, chemistry, development, business administration, environment and physics. In order to promote researches, it is necessary to increase budget, training on research methodology, collaborating with international research institutes, providing information on funding sources, and acknowledging the research result through the academic status. The most important factors affecting the scientific research in the Lao PDR is the research skills, followed by the researchers regarding their research as contributing to the national social-economic development. The last factor is budget. Recommendation With reference to the research potential and the characteristics of the Lao PDR, it is important to pay attention to the followings: • Conducting research in agriculture, including the enhancement of farmers’ production efficiency, commercial production and production for export. In order to achieve good and integrated results, it is important to combine researchers from various academic background such as biology, chemistry, physics, IT, development, business management, and environment. • Conducting research in the area of human resource development, including education (Teaching method and education management), nutrition and community health. • Conducting research in economics, including macroeconomics and microeconomics in order to project and set Lao economic driver mechanism. • Researches in the area of public work engineering to support the policy of East- West Transit Corridor. In order to conduct comprehensive research in this area successfully, it is recommended that multi-disciplinary researchers work together particularly in the area of economics, IT, development, business administration, and environment. In order to promote the scientific research to move forward, attention shall be paid to: • Raise capacity in scientific research concerning education quality improvement, focusing on creating bachelor and Master’s degree through research and at the same time increase Ph.D. holders. Besides, training on research methods, writing research result articles for journal publication, promoting researchers to participate in academic conferences at various levels. 203

• Constantly enhance patriotic ideology and self-reliance for researchers. • Utilizing and acknowledging the significance of scientific research in all areas, such as: policy setting, production and services. • Increase funding, may be from government budget, production unit, service unit, individual or organizations both domestically and abroad. • Establish research network, including strengthening domestic network, focusing on efficiency and effectiveness, as well as selectively create network with international research institutes. References Beznitz and Anderson. (2006). Boston Metropolian Area Biotechnology Cluster. Canadian Journal of Regional Science , 249-264. Camagni. (1991). Local \"Milieu\" Uncertainty and Innovation Networks: Towards a New Dynamic Theory of Economic Space. London: Belhaven. Celleja, T. (1990). The University as a business: A revolution to come. Madrid: Rialp. Clarysse, B., Wright, M., Lockett, A., Van De Delde, E., and Vohora, A. (2005). Spinning Out New Ventures: A Typology of Incubation Strategies from European Research Institution. Journal of Business Venturing , 183-216. Commonwealth Australia. (2008). AusAID Development Research Strategy. Canberra: Pirin. Department for International Development. (2010, June). How to note: Capacity Building in Research. pp. 4-42. Di Gregorio and Shane. (2003). Why Do Some University Generate More Start-Ups than Others? Research Policy , 209-227. Glesne, C. (1999). Becoming qualitative researchers: An introduction (2nd Ed.). New York: Longman. Hattie, J., & Marsh, H.W. (1996). The relationship between research and teaching: ameta- analysis. Review of Educational Research , 507-542. Henderson, R.,. (2006). The Innovator's Dilemma as a Problem of Organisational Competence. Journal of Product Innovation Management , 5-11. Keeble and Wilkinson. (1999). Collective Learning and Knowledge Development in the Evolution of Regional Clusters of High Technology SMES in Europe. Regional Studies , 33- 34, 295-303. Lawson and Lorenz. (1999). Collective Learning, Tacit Knowledge and Regional Innovative Capacity. Regional Studies , 33-34, 305-307. LeMon, R.E. (2004). The Changed Social Compact from Public Higher Education: What do the Public and Law Makers need? National Symposium: A new compact for Higher Education: Accountability, deregulation and Institutional Improvement. Austin: The University of Texas System. Malandra, G.H. (2005). Creating a Higher Education Accountability System. Commission Report Presented to a National Dialogue, The Texas Experience, U.S. Department of Education, Washington DC. 204

Muasher Nadeem. (2011). Re-searching Research Culture at Higher Education. Journal of Research and Reflection in Education , 42. O'Shea, R.P., Allen, T., Chevalier, A., and Roche, F. (2005). Entrepreneurial Orientation, Technology Transfer and Spinoff Performance of U.S. University. Research Policy , 994- 1009. Shane, C. (2004). Academic Entrepreneurship: University Spinoffs and Wealth Creation. Cheltenham, UK: Edward Elgar. Slater and Mohr. (2005). Successful Development and Commercialisation of Technological Innovation: Insights Based on Strategy Type. Journal of Product Innovation Management , 26-33. Yuanyuan Yang. (2000). The Performance of Multicast Banyan Networks. Journal of Parallel and Distributed Computing , 60. ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ. (n.d.). ນະໂຍບາຍ ແລະຍຸດທະສາດແຫງ� ຊາດ ຂອງການຄນ້ົ ຄວ�າ ວິທະຍາສາດ ແລະການຄຸ�ມຄອງການຄນົ້ ຄວາ� ວທິ ະຍາສາດຂອງ ສປປ ລາວ 2011 - 2020 (ສະບັບຮາ� ງ). ກະຊວງວິທະຍາສາດ ແລະເຕັກໂນໂລຊີ. (n.d.). ຍຸດທະສາດແຫງ� ຊາດ ດາ� ນວທິ ະຍາສາດ ແລະເຕກັ ໂນໂລຊີ ຂອງ ສປປ ລາວ ແຕ�ນີ້ ເຖງິ ປີ 2020 (ສະບບັ ຮ�າງ). ສ�ານກັ ງານ ນາຍົກລັດຖະມົນຕ.ີ (2003, 11 27). ມະຕິຕກົ ລງົ ຂອງລດັ ຖະບານແຫງ� ສປປ ລາວ ກຽ� ວກັບການຮບັ ຮອງ ເອາົ ນະໂຍບາຍແຫງ� ຊາດ ດ�ານວທິ ະຍາສາດ ແລະເຕກັ ໂນໂລຊີ ຂອງ ສປປ ລາວ, ເລກທີ 09/ນຍ. ສ�ານັກງານນາຍກົ ລັດຖະມນົ ຕ.ີ (2009, ມິນາ). ດ�າລດັ ວາ� ດ�ວຍການຈັດຕ້ັງ ແລະການເຄອື ນໄຫວຂອງມະຫາວິທະຍາໄລ ແຫງ� ຊາດ. ດາ� ລດັ ນາຍົກລດັ ຖະມນົ ຕີ . ນະຄອນຫວຼ ງວຽງຈັນ: ມະຫາວິທະຍາໄລແຫງ� ຊາດ. 205