ScientificJournalNUOLVolume6

ສະແດງໃນຕາຕະລາງ ທີ 3.1) ເພ່ືອເກບັ ຕົວຢາງນ້າ� ເປ້ືອນມາວິເຄາະ, ບາງທາດສາມາດວິເຄາະດວ� ຍ ເຄື່ອງມໃື ນພາກສະໜາມ ແລະ ບາງທາດເກັບມາວິເຄາະໃນຫອງທົດລອງ.  ໄລຍະທີ 2: ໃນວນັ ທີ 29/10/2010 ລງົ ເກບັ ຕວົ ຢາງນ�້າຄງັ້ ທີ 1 ໃນພື້ນທີທວ່ີ ທິ ະຍາເຂດດົງໂດກ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດ ຕາມຈຸດກ�ານົດເກບັ ຕວົ ຢາງ 8 ຈດຸ (ສະແດງໃນຮບູ ພາບທີ 3.4)  ໄລຍະທີ 3: ໃນວນັ ທີ 06/05/2011 ລົງເກັບຕົວຢາງນ້າ� ຄງັ້ ທີ 2 ໃນພນ້ື ທີ່ທີ່ວິທະຍາເຂດດົງໂດກ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫງ� ຊາດ ຕາມຈຸດກາ� ນົດເກບັ ຕົວຢາງ 8 ຈດຸ (ສະແດງໃນຮບູ ພາບທີ 3.4)  ຂ້�ມູນທຕຸ ິຍະພມູ (ຂ້ມ� ນູ ຂ້ນັ ສອງ) ການເກບັ ກ�າ ແລະ ລວບລວມຂ�ມ້ ນູ ເຊັ່ນ: ເອກະສານ ຫຼື ບົດຄ້ນົ ຄວາວິໄຈທ່ກີ �ຽວຂອ� ງ ກບັ ການກວດ ສອບ ຫືຼ ປະເມີນຄນຸ ນະພາບນ�າ້ ຊງຶ່ ໄດສ� ກຶ ສາຈາກຫອ� ງສະໝດຸ , ອົງການທ່ີກຽ� ວຂ�ອງ ແລະ ສຶກສາຈາກເວັບ ໄຊທາງອນິ ເຕີເນດັ ເພ່ືອນ�າມາວາງແຜນສ�າງກອບແນວທາງໃນການສຶກສາ ເພື່ອເຮດັ ໃຫ�ມີຄວາມໜັກແໜນ� ໜ�າເຊືອ່ ຖືດາ� ນເນ້ອື ໃນຫຼາຍຂ້ືນ ແລະ ຖກື ຕອ� ງຕາມຄວາມເປນັ ຈງິ . 2.2.2 ວິທສີ ກຶ ສາ ຫົວເລອ່ື ງການຄນ້ົ ຄວ�າວໄິ ຈ ຈຸດປະສົງການຄນ້ົ ຄວ�າວໄິ ຈ ການເກບັ ຕົວຢາ� ງນ້�າ ຮບູ ພາບ ທີ1: ແຜນວາດການສຶກສາໃນການປະເມີນຄນຸ ນະພາບນາ້� ທີ່ວທິ ະຍາເຂດດງົ ໂດກ, ມຊ. 2.3 ການເລອື ກຈດຸ ເກບັ ຕວົ ຢາງນາ�້ ໂດຍການສ�າຫຼວດພນື ທເີ່ ບ້ືອງຕ້ນົ ຂອງສະພາບພູມີສາດຂອງວິທະຍາເຂດດົງໂດກ, ມະຫາວິທະຍາໄລແຫງຊາດ ເພອື່ ເຮດັ ໃຫກ� ານເລືອກສະຖານີ / ຈຸດເກບັ ຕົວຢາງນາ້� ໃຫມ� ນັ ຄວບຄຸມພືນ້ ທີທ່ ງັ ໜດົ ສາມາດກາ� ນດົ ສະຖານເີ ກັບ ຕົວຢາງນາ້� ໄດ� 8 ຈຸດ ດັ່ງທ່ສີ ະແດງໃນຮູບທີ 2. 2.4ຂອບເຂດການສກຶ ສາ ການສກຶ ສາການປະເມີນຄຸນນະພາບນ�າ້ ທີ່ວທິ ະຍາເຂດດງົ ໂດກ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ�ງຊາດ ໂດຍການສາ� ຫຼວດ ແລະ ສັງເກດການຕວົ ຈິງໃນພາກສະໜາມ, ໂດຍກ�ານົດ 8 ຈຸດ ເພ່ືອເກັບຕົວຢາງນາ�້ ມາວເິ ຄາະວໄິ ຈໃນ 13 48

ພາລາແມັດເຕີ ຄ:ື pH (ຄວາມເປນັ ກົດ-ດາ� ງຂອງນາ�້ ), EC (ການຊກັ ນ�າໄຟຟ�າຂອງນ�້າ), DO (ປະລິມານອອ� ກຊີ ເຈນທລີ່ ະລາຍໃນນາ້� ), COD (ປະລິມານສານເຄມີທຕີ່ ອ� ງການອ�ອກຊເີ ຈນໃນການຍ�ອຍສະຫາຼ ຍທາດອະນົງຄະທາ ດ), BOD (ປະລມິ ານອອ� ກຊເີ ຈນທແີ່ ບກັ ທເີ ລຍຕອ� ງການຍອ� ຍສະຫາຼ ຍທາດອງົ ຄະທາດ), PO43+ (ສານຟົສເຟດ ທລີ່ ະລາຍໃນນ້�າ), NO3- (ໄນເຕດຼ ), TSS (ປະລິມານຂອງແຂງທີ່ລະລາຍໃນນ�້າ), TDS (ປະລິມານສານແຂວນ ລອຍທ່ີລະລາຍໃນນາ້� ທັງໜົດ), Pb (ສານຕະກວ່ົ ຫືຊຼ ນື ), Hg (ບາຫອຼ ດ), Total Coliforms group, E.Coli (ເຊື້ອພະຍາດທ່ີອັນຕະລາຍ). ການເກບັ ຕົວຢາງໃນແບ�ງອອກເປັນສອງໄລຍະເວລາທີ່ແຕກຕາ� ງກນັ ຄ:ື ໃນຄັ້ງທໜີ ່ງຶ ແມນ� ລງົ ເກບັ ຕວົ ຢາ� ງນ້�າ 8 ຈຸດ ໃນວນັ ທີ 29/10/2010 ດັ່ງທ່ີສະແດງໃນແຜນທ່ີ (ຮູບພາບທີ 2) ເພອື່ ສະແດງໃຫ� ເຫນັ ເຖິງລກັ ສະນະພູມີສາດ ໃນຂອບເຂດພນື້ ທສີ່ ກຶ ສາທ່ວີ ິທະຍາເຂດດງົ ໂດກມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດ. ແລະ ໃນຄງັ້ ທສີ ອງແມ�ນລງົ ເກັບຕວົ ຢາ� ງນ�າ້ 8 ຈຸດຕາມຈດຸ ເກົາ່ ໃນວນັ ທີ 06/05/2011. ຮູບພາບທີ 2: ສະແດງລັກສະນະພູມສນັ ຖານ ແລະທຕ່ີ ້ງັ ຈຸດເກັບຕວົ ຢ�າງ 8 ຈດຸ (ຕົວເລກສີແດງ) ໃນ ຂອບເຂດພ້ືນທສ່ີ ກຶ ສາທວີ່ ທິ ະຍາເຂດດົງໂດກມະຫາວິທະຍາໄລແຫງ� ຊາດ. 2.5 ອຸປະກອນການສກຶ ສາ − ປາກກາ, ສ�ດ�າ, ເຈ�ຍ A4, ບນັ ທັດ, ປມ້ື ບນັ ທກຶ ແລະຈກັ ຄດິ ໄລ�. − ຄອມພິວເຕ,ີ ກ�ອງຖ�າຍຮູບ, USB, Google Earth − ແຜນຜັງລະບົບການບາ� ບັດນ້�າເປອ້ື ນຂອງໂຮງງານນາ�້ ຕານ. − ເຄື່ອງວັດຄ�າເຄມີທ່ີພາກສະໜາມ pH, Conduct, Oxigen meter III ຜນົ ທ່ໄີ ດຮ� ບັ ຈາກການຄວ� າ (Result of Research) ຜົນການວໄິ ຈໃນຄງ້ັ ນ້ີ, ເຮາົ ສາມາດວິໄຈໄດຄ� :ື ແຫຼ່ງທ່ີມາຂອງນ້າ� ເປ້ອື ນໃນວິທະຍາເຂດດງົ ໂດກ, ມະຫາວິ ທະຍາໄລແຫງ� ຊາດຄນຸ ນະພາບນ�້າທາງດາ� ນເຄມີ, ຊວີ ະ ແລະຟຊິ ກິ , ນອກນັນ້ , ສາມາດແນາະນ�າແນວທາງຄມຸ� ຄອງ ລະບົບນາ�້ ເປອ້ື ນໃນວິທະຍາເຂດດົງໂດກໃຫ�ເໜາະສມົ . 3.1 ແຫ່ງຼ ທມ່ີ າຂອງນາ້� ເປອື້ ນໃນວິທະຍາເຂດດງົ ໂດກ ມຊ ແມນ� ມຫີ າຼ ຍແຫງ່ຼ ຄ:ື - ນ�້າເປອື້ ນຈາກມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ�ງຊາດ: (ຫ�ອງການ, ຫອ� ງທົດລອງ, ຫອ� ງນາ�້ ,..) - ນາ້� ເປ້ອື ນຈາກຕະຫາຼ ດດົງໂດກ ແລະຕະຫາຼ ດວິທະຍາເຂດດງົ ໂດກ - ນາ�້ ເປືອ້ ນຈາກຫພ� ກັ ນັກສກຶ ສາ ແລະຫພ� ັກຄູ-ອາຈານ 49

- ນາ�້ ເປອື້ ນຈາກສະຖານທບີ່ ລ� ກິ ານ - ນ້�າເປ້ືອນຈາກຮາ� ນອາຫານ 3.2 ການກວດສອບຄນຸ ນະພາບນາ້� ມຄີ :ື 1. ຄຸນນະພາບນາ�້ ທາງດ�ານຟຊິ ິກມີຄື: ນ�້າມສີ ເີ ຫືຼອງ-ນ້�າຕານ, ມສີ ແີ ລະມີກນິ່ ຄາວ-ເໜ້ັນ, ນອກນ້ັນ ປະລິມານສານແຂວນລອຍ(TSS) ແລະຄ�າຊກັ ນ�າໄຟຟ�າສູງ ເກີນມາດຖານທີ່ກ�ານົດ, 2. ຄນຸ ນະພາບທາງດ�ານຊວີ ະຖືວາ� ຂ�ອນຂ�າງໜ�າວິຕົກເຊນ່ັ : ເຊ້ືອພະຍາດColifromແລະEcoli ແມ�ນມີຫາຼ ຍໃນນາ້� ເຊິງ່ ລ�ວນແລ�ວແຕເ� ກີນມາດຖານທ່ີກ�ານດົ (ສາມາດສງັ ເກດດ�ວຍຕາເປ່າົ ໄດ�) 3. ຄນຸ ນະພາບນາ້� ທາງເຄມີແມ�ນພວກຂາ� ພະເຈົ້າໄດກ� ວດສອບຫຼາຍທາດທ່ີສາ� ຄັນ ແມ�ນທາດອງົ ຄະ ທາດເຊ່ັນ: BOD, COD, PO43-, NO3,..,ທາດອະນົງຄະທາດເຊ່ັນ: HgແລະPb, ໃນການວິໃຈຄນຸ ນະພາບນ້າ� ໃນ ວິທະຍາເຂດດງົ ໂດກຄງ້ັ ນີ້ແມ�ນພວກຂ�າພະເຈົາ້ ໄດເ� ຮັດການວິໃຈຢູ� 8 ຈຸດ, ແຕລ� ະຈຸດແມນ� ເກບັ ຕວົ ຢາ� ງຢູ� 2 ຄ້ັງ, ເຊິ່ງແຕລ� ະຄ້ັງຄນຸ ນະພາບນາ�້ ຈະມຄີ ວາມແຕກຕາ� ງກນັ ເຊນ່ັ : ຄັງ້ ທ່ີ 1 ນາ�້ ຈະມປີ ະລມິ ານຂອງBOD = 107 mg/l (ມາດຖານແມນ� 50 mg/l), COD = 38 mg/l(ມາດຖານແມນ� 30 mg/l), Hg = 0,005 - 0,0217 mg/l, TSS, Colifromແລະ Ecoli ສງູ ເກນີ ມາດຖານ, ເຊ່ິງໄລຍະນແ້ື ມນ� ນອນໃນຊວ� ງລະດແູ ລງ� ຈ່ືງເຮັດໃຫ�ປະລມິ ານ ສານເຄມທີ ີ່ລະລາຍໃນນ້�າມີຄວາມເຂ້ມັ ຂ�ນຸ ສງູ , ອາດເນື່ອງມາຈາກການເຮດັ ການທົດລອງໃນຫອ� ງ Lab ແລະການ ບ�ລກິ ານໃນວິທະຍາເຂດດງົ ໂດກມຫີ ຼາຍ. ສ�າລບັ ຜນົ ການວໃິ ຈຄນຸ ນະພາບນາ້� ຄັງ້ ທ່ີ 2 ແມນ� ນອນໃນຊວ� ງຕົນ້ ລະດູ ຝນົ ນາ້� ຂ�ອນຂ�າງຂນ�ຸ ຫຼາຍເນອື່ ງມາຈາກມີການເຊາະລາ� ງໜາ� ດິນ ແຕສ� �າພັດສງັ ເກດເຫັນໄດວ� �າປະລິມານBOD, COD, PO43-,NO3ກຍ່� ງັ ສງູ ເກີນມາດຖານຄືກນັ ກັບຄງ້ັ ທ່ີໜືງ່ ແຕພ� ິເສດການກວດສອບຄຸນນະພາບນ້�າຄັ້ງທ່ີ 2 ນບ້ີ ່� ມີປະລິມານໂລຫະໜັກລະລາຍຢູ� (ນອນໃນເກນມາດຖານ) ສາເຫດອາດເນື່ອງມາຈາກເປນັ ຊ�ວງຕ້ນົ ລະດູຝນົ , ນາ້� ມີ ການເຈອື ຈາງສູງ ແລະທສ່ີ �າຄນັ ແມ�ນບນັ ດາຫ�ອງ Lab ຂອງພາກວຊິ າເຄມີ ແລະຊວີ ະບໄ�່ ດເ� ຮດັ ການທດົ ລອງ, ດັງ່ ນ້ັນ, ເພ່ືອປອ� ງກນັ ຄນຸ ນພາບຊີວິດ ແລະສະພາບແວດລ�ອມໃນວິທະຍາເຂດດົງໂດກ ໃຫ�ມຄີ ວາມສມົ ດນູ ທາງ ເສດຖະກິດ, ສງັ ຄົມ ແລະສິ່ງແວດລ�ອມຄວນມແີ ນວທາງໃໜ�ໃນການຄຄ�ຸ ອງລະບບົ ການໄຫຂຼ ອງນາ້� ເປ້ອື ນ ແລະປະ ຕບິ ດັ ວທິ ີການບ�າບັດນ້�າເປືອ້ ນໃຫ�ມປີ ະສິດທພິ າບຂືນ້ ກ�ວາເກາົ່ . 3.3 ແນວທາງໃນການຄ�ຸມຄອງແຫງ່ຼ ນາ�້ ເປືອ້ ນໃນວທິ ະຍາເຂດດົງໂດກ, ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດ (ແຕເ� ດີມມຢີ �ແູ ລວ� ), ແຕ�ໃນປະຈຸບັນ, ລະບບົ ການຈັດການນາ້� ເປອື້ ນດ່ັງກ�າວແມ�ນບຄ�່ ືເກົາ່ ແລ�ວເພາະວາ� ບັນດາໜອງເກບັ ນ�າ້ ເປ້ືອນຕ�າງໆ ແມ�ນເປັນໜອງລຽ� ງປາຂອງປະຊາຊນົ ທອີ່ າໃສຢູ�ໄກຄ� ຽງນນັ້ ດງ່ັ ນັ້ນ ໃນການສຶກສາ ແລະວິໄຈຄນຸ ນະພາບນ້າ� ໃນຄງ້ັ ນີ້ ສາມາດເຫັນໄດ�ບາງບນັ ຫາທເ່ີ ລມ້ີ ໜາ� ກັງວົນເຊັນ່ : ປະລມິ ານຂອງໂລຫະໜັກຂອງ ທາດບາຫຼອດ (Hg), ສານແຂວນລອຍທ່ບີ ່�ສາມາດລະລາຍໄດ� ແລະລະລາຍໄດນ� ້ັນຂ�ອນຂາ� ງສູງ ແລະຄາດວາ� ຈະມີທ�າ ແຮງເພມີ່ ຂ້ືນເລອ້ື ຍໆ, ຕາມວິທະຍາສາດ ໃນລະບົບການຈັດການນ�້າເປ້ອື ນເຂດຊມຸ ຊົນຄື: ສ�າງລະບົບການໄຫຼຕາມ ໜອງຕາ� ງໆ(ທ່ີມີແຕເ� ດມີ )ຄືນໃໜ�, ວັດປະລມິ ານນ�າ້ ເປື້ອນຈາກແຫຼ່ງຕ�າງໆທໄີ່ ຫຼລງົ ມາລວມກັນໃນໜອງດ່ງັ ກ�າວໃຫ� ລະອຽດ ແລະຊດັ ເຈນເພື່ອງ�າຍໃຫ�ແກກ� ານຄວບຄຸມ ແລະຄຸ�ມຄອງ, ໂດຍນ�າໃຊ�ລະບົບບ�າບັດນ�າ້ ເປື້ອນດວ� ຍວທິ ທີ າງ ຊີວະ (ນາ� ໃຊພ� ດື ນາ້� ໃນການບ�າບັດ) ປະສມົ ປະສານກບັ ການບ�າບັດທາງຟິຊກິ ເພ່ອື ເພີ້ມອອ�ກຊີເຈນໃນນ�້າຄື ການເລື ອກໃຊ�ວິທໃີ ນການບ�າບັດທາງຊີວະນເີ້ ປັນວທິ ງີ �າຍ, ສະດວກ, ປະຍັດຕນ້ົ ທນຶ ແລະເໜາະສົມກບັ ການບາ� ບດັ ນ້�າເປອ້ື ນ ຈາກຊມຸ ຊນົ , ໃນນັ້ນ, ອາດຈະເລອື ກເອາົ ຜັກຕົບໃນການບ�າບດັ , ເພາະວ�າຜກັ ຕບົ (Water hycith) ຈັດໃນຕະກຸນ Contederiaceae, ມີຊສ່ື າມນັ ວາ� Water Hyacinth ແລະມີຊື່ທາງວທິ ະຍາສາດຄື: Eichhorniacrassipes, ຜັກຕົບ ໄດແ� ຜ�ກະຈາຍທວ່ົ ໄປໃນເຂດຮອ� ນ ແລະເຂດອບົ ອນຸ� , ມີຖ່ນິ ຖານກາ� ເນີດໃນປະເທດບຮາຊິລ, ໂດຍລວມແລວ� ພືດນາ້� (ຜກັ ຕົບ), ເປັນພດື ທ່ີນຍິ ມົ ຫາຼ ຍກວາ� ພືດສະນິດອນ່ື ໆ ທ່ໃີ ຊ�ຊວ� ຍໃນການບາ� ບດັ ນາ�້ ເປືອ້ ນໂດຍສະເພາະແມນ� ສາມາດ ດູດຊບັ ສານລະລາຍບາງຊະນິດ ແລະເພ້ີມອອ�ກຊີເຈນໃຫ�ກັບນາ�້ , ໃນຂ້ັນຕອນການປັບປງຸ ລະບບົ ບາ� ບັດນາ້� ເປ້ືອນຄືນ ໃໜ�ນ້ີປະລິມານຂອງຜກັ ຕົບທຈ່ີ ະນາ� ມາຊວ� ຍໃນການບ�າບດັ ນີ້ຕອ� ງເໜາະສົມກບັ ຂະໜາດຂອງໜອງຫືຼ ເຮດັ ແບບແພ ຜັກຕົບ 2-3 ແພຕ່� 1 ໜອງ, ຖ�າບ່ຄ� ດິ ໄລປ� ະລິມານນ້າ� ເປ້ອື ນ ແລະຈາ� ນວນຜກັ ຕບົ ເຕມັ ໜອງກບ່� ຊ່� �ວຍໃນການບ�າບັດ 50

ນ�າ້ ເປື້ອນເຊ່ັນກັນ, ເພາະພດື ຈະໄປປກົ ຄມຸ ໜ�ານາ້� ແລວ� ເຮັດໃຫ�ພືດ ແລະສດັ ນ�້າບ�່ສາມາດສງັ ເຄາະແສງ ເຮັດໃຫ� ລະບົບນິເວດຍິ່ງເຊື່ອມໂຊມ, ດງັ່ ນນັ້ , ນ້ີເປັນທາງເລືອກຕ້ນົ ຕ� ແລະຈະໄດ�ປະສິດທິພາບສູງຖາ� ມກີ ານຕິດຕາມຄຸນ ນະພາບນ້�າ ແລະຄຸ�ມຄອງຢາ� ງຖືກລະບົບ. ການບ�າບັດນ�້າເປ້ືອນປະສົມປະສານກນັ ກບັ ທາງຟິຊິກນີ້ກ່�ເປນັ ວທິ ີໜື່ງທີ່ ເປັນທ່ີນິຍົມໃນການບ�າບດັ ນ້າ� ເປ້ອື ນຈາກຊຸມຊົນ, ອຸດສະຫະກາ� ແລະກະສິກາ� , ດ່ັງນນັ້ ໃນກ�ລະນີນ້າ� ເປອື້ ນໃນວິທະຍາ ເຂດດົງໂດກນີ້ເປັນນ�າ້ ເປອື້ ນທີມ່ າຈາກຫຼາກຫາຼ ຍແຫງ່ຼ ແລະມີປະລິມານສານລະລາຍທ່ີເປັນອັນຕະລາຍໂດຍສະເພາະ ແມນ� ທາດໂລ ຫະໜັກທ່ີປ�ອຍອອກມາຈາກຫ�ອງ Lap, ດັງ່ ນັນ້ , ການນ�າໃຊ�ວທິ ີການບາ� ບັດທາງຟິຊກິ ໃຫ�ໄດປ� ະສດິ ທພິ າບສງູ ແມນ� ຕ�ອງຜ�ານລະບບົ ການບ�າບັດທາງຊີວະມາກອ� ນ ຈື່ງຈະເຮັດໃຫຂ� ະບວນການທາງຟຊິ ິກໄດ�ຮັບປະສດິ ທພິ າບສງູ , ເນ່ືອງຈາກວ�າເປນັ ວທິ ກີ ານທີຂ່ ອ� ນຂ�າງຍາກ ແລະຕອ� ງໃຊ�ພະລງັ ງານເຂ້ົາມາກ�ຽວຂອ� ງເຊນັ່ : ໃນກລ� ະນີທ່ີ ແນະນ�ານແ້ີ ມນ� ການໃຊພ� ດັ ລມົ ໂດຍແລ�ນດ�ວຍແຮງກນົ ຈກັ ໄຟຟ�າ, ນາ້� ເປ້ອື ນຕ�ອງຜ�ານການຈັດການຂ້ັນເບອ້ື ງຕົນ້ ຄ:ື ການຕອງດວ� ຍຕະແກງຫຕຼື ານາ� ງເພອ່ື ກາ� ຈດັ ສິ່ງເສດເຫອຼື ທມ່ີ ີຂະໜາດໃຫຍ� ແລະຄວນຈະໃຫ�ນາ�້ ຜາ� ນລະບົບການຕົກ ຕະກອນເອງຕະກອນທີ່ບສ່� າມາດຕກົ ພືກເອງໄດ�ນນັ້ ສາມາດຕກົ ຕະກອນໂດຍການໃຊໄ� ລຍະເວລາໃນອາ� ງບ�າບດັ ດັ່ງກາ� ວເຮດັ ດງັ່ ນ້ກີ ເ�່ ພ່ືອຫີກຼ ລຽ� ງຄວາມເສຍຫາຍ ຫືຼການຂດັ ຂວາງລະບບົ ການບາ� ບັດຂນ້ັ ຕໄ�່ ປກ່ຄ� ືການບ�າບັດທາງຊີວະ ແລະຟຊິ ກິ ຈະໄດຮ� ບັ ປະສິດ ທິພາບສງູ ຂນ້ື , ຖ�ານ�າ້ ເປ້ືອນບ�່ຜ�ານລະບົບການຕອງ ຫືຼຕກົ ຕະກອນສ່ິງເສດເຫືຼອກອ�່ າດຈະ ເຂ້ົາມາຂດັ ຂວາງການປ້ນັ ກະແສລົມຂອງນ�້າ, ເຮັດໃຫ�ພດັ ລົມທຊ່ີ ື້ໃນລາຄາທສ່ີ ູງເປ�ເພໄດ,� ດ່ັງນັ້ນ, ເມ່ອື ນ�າເປ້ືອນຜາ� ນ ລະບບົ ການບ�າບດັ ຂນ້ັ ຕົ້ນແລວ� ຄວາມຈາ� ເປັນໃນການບ�າບດັ ນ້າ� ເປ້ືອນທາງຟິຊກິ ຍງ່ິ ມຄີ ວາມຈາ� ເປັນທີສ່ ດຸ ເພ່ືອຮກັ ສາ ລະບົບນິເວດທາງນ�າ້ ນັ້ນກ�່ຄສື ່ິງແວດລອ� ມ, ການເພີ້ມອອກ� ຊີເຈນໃຫ�ນາ້� ນັ້ນກເ�່ ພ່ອື ໃຫ�ສດັ ແລະພດື ນ້�າໃນນາ�້ ສາມາດ ດາ� ລງົ ຊວີ ດິ ຢ�ູໄດ� ແລະຮກັ ສາຄວາມສົມດນຸ ຂອງນ�້າ, ນອກນັນ້ ຍງັ ສາມາດປຽ� ນທາດ ion ບາງສະນິດໃນນ້�າໄດ�ເຊັ່ນ: ຫດ� ຜ�ານປະລິມານຂອງ BOD, COD, PO4, NO3. V ບດົ ວິພາກ (Anatomy) ໃນການສກຶ ສາຄຸນນະພາບນາ້� ທວີ່ ິທະຍາເຂດດົງໂດກ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດ. ແມ�ນມຫີ າຼ ຍຢ�າງໜ�າ ກງັ ວນົ ເນ່ືອງມາຈາກມກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ທາງດາ� ນຈາ� ນວນປະຊາກອນ, ເສດຖະກດິ ສງັ ຄົມເຊ່ີງມີຜນົ ກະທບົ ຕ່ສ� ງ່ິ ແວດລອ� ມ, ໂດຍສະເພາະລະບົບນເິ ວດທາງນາ�້ , ໃນການສກຶ ສາຄງັ້ ນີ້, ແມນ� ໄດກ� ວດຄນື ຄຸນນະພາບນ�້າເຊິ່ງນັບມື້ ແມ�ນຍງັ ເພມ້ີ ປະລິມານສານລະລາຍທເີ່ ປັນຜິດຂ້ນື (ໂດຍສະເພາະແມ�ນກມ�ຸ ໂລຫະໜກັ ) ແລະກໄ�່ ດ�ແນະນ�າ ແນວທາງໃນການຄ�ຸມຄອງຄືນໄໜ�ເພ່ອື ຈດັ ສນັ ລະບົບນ້�າເປ້ືອນໃນວທິ ະຍາເຂດດງົ ໂດກຄນື ໄໜ� ເພືອ່ ຫ�ດຜ�ອນ ຄວາມສຽງຕ່ປ� ະ ຊາຊນົ ໃນບ�ລເິ ວນວທິ ະຍາເຂດດົງໂດກ, ແຕໃ� ນການສຶກສາຄັ້ງນ້ີ, ກປ່� າດສະຈາກບໄ່� ດຄ� ວາມຜິດ ດຽງ ແລະບ່�ແນ� ນອນບາງຕົວເລກຂອງປະລິມານສານລະລາຍອງົ ຄະທາດ ແລະອະນງົ ຄະທາດໃນນາ້� , ການວໄິ ຈ ບາງທາດກ�່ມຕີ ົວເລກທ່ີຄາ� ຍຄືກັນ, ການຈັບເວລາໃນການເກບັ ນາ�້ ຕົວຢາ� ງຍັງບຕ່� ງົ ຕາມແຜນທວ່ີ າງໄວ�, ສານລະລາຍ ບາງທາດສວ� ນຫຼາຍແມນ� ຍງັ ນອນໃນຄາ� ມາດຕະຖານທ່ກີ �ານດົ , ສາເຫດອາດເນ່ອື ງມາຈາກການເກັບນ້�າຕົວຢາ� ງ, ການເຮດັ ວເິ ຄາະແລະປດັ ໄຈອ່ນື ໆ ທ່ເີ ຮັດໃຫ�ຜນົ ວິໃຈຍງັ ມີບາງທາດບແ�່ ນນ� ອນ, ທສີ່ �າຄນັ ແມນ� ທິມງານວິໄຈຍັງບ່� ແມ�ນນັກວໄິ ຈມືອາຊີບ, ດງ່ັ ນ້ັນ, ຈຶ່ງເຮດັ ໃຫ�ເກີດມຈີ ຸດອ�ອນ ແລະຕວົ ເລກບ�ແ່ ນນ� ອນໃນບາງຈຸດ ແຕທ� ັງໜດົ ຂອງ ການສຶກສາຄ້ງັ ນີ້ກ�່ລວ� ນແລ�ວແຕ�ເປນັ ການສຶກສາ ແລະໃຫປ� ະສົບການແກບ� ັນດາຄ-ູ ອາຈານໃຫ�ມຄີ ວາມຮຂ�ູ ນ້ື ຕື່ມ ແລະເປັນບດົ ຮຽນໃນການວໄິ ຈສກຶ ສາຄງັ້ ຕໄ່� ປ. VI ສະຫບ� ແລະຂແ້� ນະນາ� (Conclusion and Recommendation) 4.1 ສະຫ�ບ ຜ�ານການສຶກສາແລະວິເຄາະຂ�້ມູມຕົວຈິງທາງດ�ານແຫຼ່ງທີ່ມາຂອງນ�້າເປື້ອນ ແມ�ນມີຫຼາຍແຫຼ່ງທີ່ມາເຊັ່ນ: ມາຈາກ ມຊ (ໂດຍສະເພາະແມນ� ຫ�ອງ Lap) ຈາກພາກວິຊາເຄມີ, ເຊິ່ງສ�ວນຫຼາຍແມ�ນນ�າໃຊ�ຫ�ອງLap ໃນການວິ ເຄາະຄຸນນະພາບນາ�້ ແລະການວິໄຈສານເຄມໃີ ນຜະລດິ ຕະພນັ ຕາ� ງໆຄ:ື ການຜະລດິ ສະບູ, ສະບູຝຸ�ນ, ການທົດລອງ ເພອ່ື ສອນນັກສກຶ ສາເຊນັ່ : ຊອກຫາປະລິມານຫນີ ປນູ ໃນນ້າ� ໄຕດ� ິນ, PO42+, NO3-, ໂລຫະໜັກຈ�າພວກ Hg, As, 51

Cd,…., ນອກນັ້ນ, ຍັງມນີ າ້� ເປືອ້ ນທໄ່ີ ດມ� າຈາກຫອ� ງ Lap ຊວີ ະທໃ່ີ ຊ�ໃນການວິໄຈພນັ ພດື , ເກບັ ສດັ ຫືພຼ ດື ຕວົ ຢ�າງ ເພອ່ື ນາ� ມາວໄິ ຈໂດຍນາ� ໄຊ� Alcohol ເປັນຕົນ້ , ນອກຈາກນັ້ນ, ຍັງມີແຫງ່ຼ ອນ່ື ໆທສີ່ �າຄນັ ຄື: ນ�້າເປື້ອນຈາກຕະຫຼາດ, ຫພ� ກັ ນກັ ສກຶ ສຶກ ຫືຼຫພ� ກັ ຄູ-ອາຈານ ແລະຫາ� ງຮາ� ນບ�ລິການ, ຄົວເຮືອນຂອງປະຊາຊົນໃນວິທະຍາເຂດດົງໂດກເຊິ່ງ ເຮັດໃຫ�ຄຸນນະພາບນ�້າມີການປ�ຽນແປງນັບມື້ຍິ່ງຫຼາຍຂື້ນ, ສ�າລັບການສຶກສາທາງດ�ານຄຸນນະພາບ (ເຄມີ, ຊີວະ ແລະຟິຊິກ) ນ�້າເປື້ອນໃນວິທະຍາເຂດດົງໂດກສັງເກດເຫັນວ�າ ຄຸນນະພາບຂອງນ�້າເປື້ອນສ�ວນຫຼາຍ ແມ�ນຍັງ ນອນໃນເກນມາດຖານທີ່ກ�ານົດຂອງກົມສິ່ງແວດລ�ອມເຊັ່ນ: ຄ�າ COD ນອນໃນລະຫ�ວາງ 95.30 mg/l – 110.90 mg/l (ມາດຕະຖານແມ�ນ120 mg/l), BOD= 8.80 mg/l -38.80 mg/l , PO42+ = 0.10 mg/l – 2.70 mg/l, NO3- = 0.70 mg/l – 1.30 mg/l,ເປັນຕົ້ນ, ແຕ�ບາງຄ�າກ�່ເກີນເກນມາດຖານທີ່ກ�ານົດເຊັ່ນ: Hg = 0.0047 mg/l – 0.0217 mg/l (ມາດຕະຖານແມ�ນ<0.002 mg/l), TSS = 12.0 mg/l – 82mg/l (ມາດຕະຖານແມ�ນ 40 mg/l) ແລະE.Coli = 2.2 – 16 (MPN/100ml), ມາດຕະຖານຂອງເຊື້ອພະຍາດ E.Coli ແມ�ນເທົ່າ 0 (ຫຼືບ�່ມີເຊືອພະຍາດ), ເວົ້າລວມແລ�ວທັງສາມຄ�ານີ້ແມ�ນອີງໃສ�ລະດູການ, ຖ�າລະດູຝົນ ປະລມິ ານTDSແລະTSSຈະສູງເພາະມກີ ານເຊາະລ�າງໜ�າດິນ, ຮ�ອງລະບາຍນ�້າທີ່ມີໃນປະຈຸບັນແມ�ນຮ�ອງແບບທ�າ ມະຊາດ, ລວມກັບການຖີ້ມຂີ້ເຫື່ຍອຊະຊາຍຕາມແຄມໜອງດັ່ງນັ້ນ, ຈື່ງເຮັດໃຫ�ສານແຂວນລອຍທີ່ສາມາດ ລະລາຍໄດ� ແລະບ�່ສາມາດລະລາຍໄດ�ມີປະລິມານສູງ ແລະທາດອື່ນໆກ�່ເຊັ່ນກັນ, ໂດຍລວມທັງໜົດຂອງຜົນການ ວໄິ ຈລະບບົ ນິເວດບລ� ເິ ວນດງັ່ ກ�າວແມນ� ສາມາດຍອມຮບັ ໄດ� ແລະບ່�ມຜີ ົນກະທົບທ່ີຮຸນແຮງເຖິງສິ່ງແວດລ�ອມອ�ອມ ຂ�າງ, ແຕ�ອງີ ໃສ�ການຂະຫຍາຍຕົວທາງດ�ານປະຊາກອນກ�່ຄືເສດຖະກິດ, ທ�າແຮງຄວາມເປິະເປື້ອນຂອງແຫຼ່ງນ�້າຍິ່ງ ເພີ້ມທະວີ ແລະລະບົບການບາ� ບດັ ນາ້� ເສຍທ່ມີ ຢີ �ູໃນປະຈບຸ ນັ ຖວື າ� ບ່ມ� ີປະສິດທພິ າບດເີ ທ່າົ ທີ່ຄວນ, ດັ່ງນັ້ນ, ເພື່ອຫຼີກ ລ�ຽງຜົນເສຍຫາຍທາງດ�ານສຸຂະພາບຂອງປະຊາຊົນ ແລະທັດສະຍາພາບຂອງສັງຄົມ.ສະນັ້ນ, ໃນບົດວິໄຈຄັ້ງນີ້ຈຶ່ງ ໄດ�ສະເໜີແນວທາງໃນການອອກແບບຄຸ�ມຄອງນ�້າເປື້ອນໃນວິທະຍາເຂດດົງໂດກໃຫ�ເໜາະສົມ ແລະມີປະສິດທິ ພາບສງູ ຂນື້ ຄ:ື ການອອກແບບລະບົບການໄຫຼຂອງນ�້າຄືນໃໜ�ຕ�ອງເກັບກ�າຈ�ານວນແຫຼ່ງທີ່ມາຂອງນ�້າເປື້ອນໃຫ�ລະ ອຽດ, ຮປ�ູ ະລິມານນາ�້ ເປອື້ ນໃນແຕ�ລະມ້ເື ພອື່ ງາ� ຍໃນການຄດິ ໄລອ� ດັ ຕາການໄຫຼຂອງນ�້າ, ອອກແບບຮ�ອງລະບາຍນ�້າ ເປ້ອື ນຈາກມຊ, ຕະຫຼາດ, ຫພ� ັກ, ຮ�າງຮາ� ນບ�ລກິ ານ ແລະຄົວເຮອື ນຂອງປະຊາຊນົ ເຂດດົງໂດກໃຫ�ໄດ�ມາດຕະຖານ ຂນື້ ກວ� າເກາົ່ ໂດຍການເຮັດຮອ� ງທປີ່ ູດ�ວຍຊເີ ມນ, ເພື່ອຫ�ດຜ�ອນປະລິມານສານແຂວນລອຍ ແລະສິ່ງເສດເຫຼືອອື່ນໆ ທ່ີຈະໄຫຼລົງມາຕາມຮ�ອງ, ອອກແບບໃນການບ�າບັດນ�້າຄືນໃໜ�ເຊັ່ນ: ນ�າໃຊ�ວິທີບ�າບັດທາງຊີວະ ແລະຟິຊິກຄື: ນ�າ ໃຊ�ພືດນ�້າ (ຜັກຕົບ) ໃນການດູດຊັບ ແລະປັບສະພາບກິ່ນຂອງສານລະລາຍໃນນ�້າ ແລະນ�າໃຊ�ພັດລົມທີ່ມີຄວາມ ແຮງເໜາະສົມກັບປະລິມານນ�້າເສຍທີ່ໄຫຼອອກມາແຕ�ລະມື້, ເພື່ອເພີ້ມO2 ໃຫ�ນ�້າໃນການຮີດີ້ວ ແລະອອ�ກຊີໄດ� ສານລະລາຍຕາ� ງໆໃນນ�້າ.ນອກນັ້ນ,ການເພີ້ມO2 ໃນນ�້າແມ�ນຍັງສາມາດເຮັດໃຫ�ສັດ ແລະພືດນ�້າໄດ�ຮັບ O2ພຽງພ� ໃນການສງັ ເຄາະແສງ, ດັງ່ ນນ້ັ ພາກສວ� ນທ່ີກຽ� ວຂອ� ງຄວນປະຕບິ ດັ ຢ�າງຮີບດ�ວນເພື່ອຫຼີກລ�ຽງຜົນເສຍຫາຍທາງດ�ານ ສຂຸ ະພາບຂອງປະຊາຊົນກ�່ຄືເສດຖະກິດຂອງຊມຸ ຊົນ ແລະປະເທດຊາດ. 4.2 ຂ�ແ້ ນະນ�າ • ຄວນປຸກລະດົມໃຫ�ປະຊາຊົນທ່ີອາໃສໃນວິທະຍາເຂດດງົ ໂດກຫດ� ຜ�ອນການນ�າໃຊນ� �າ້ (ໃຊນ� ້າ� ຢ�າງປະຍັດ) ແລະບ�ນ່ �າໃຊວ� ດັ ສະດຸຊັກລ�າງເກີນປະລມິ ານ • ປູກຈິດສ�ານກຶ ໃຫ�ແກປ� ະຊົນຜູ�ປະກອບການແລະນກັ ສຶກສາບ�່ຖີ້ມສ່ງິ ເສດເຫອືຼ ຊະນດິ ຕາ� ງໆລົງໃສແ� ຫ່ງຼ ນ້າ� • ຫ�ດຜອ� ນການນາ� ໃຊ�ສານເຄມໃີ ນການທດົ ລອງ - ວໄິ ຈ • ລົງຕດິ ຕາມກວດກາຄຸນນະພາບນາ້� ໃຫ�ລະອຽດແລະຊອກວິທີໃນການຄຸມ� ຄອງແຫ່ງຼ ນາ້� ໃຫເ� ໜາະສົມ • ສະເໜໃີ ຫ�ພາກສ�ວນທີ່ກຽ� ວຂອ� ງຈດັ ການນາ�້ ເປ້ືອນເປນັ ລະບົບດີກ�າວເກາົ່ ເອກະສານອາ� ງອງີ (References) ກະຊວງອຸດສາຫະກາ� ແລະການຄ�າ, ກົມອດຸ ສາຫະກາ� . 2007. ບົດລາຍງານການປະເມີນຜນົ ກະທບົ ສ່ິງແວດລອ� ມ ເບື້ອງຕ້ົນ ແລະແຜນຄມູ� ຄອງສ່ິງແວດລ�ອມ. 52

ກົມນິການສິຣິສງິ ຫວທ. ບ (ເຄມ)ີ ວທ.ມ (ຊິວະເຄມ)ີ .2549. ເຄມີຂອງນາ�້ , ນາ�້ ເປເິ ປ້ືອນ ແລະການວິເຄາະ ພມິ ຄ້ງັ ທ່ີ 4 ກຸງເທບນນົ ບາງຊື່ ໂທ 025852933. ກຽງສັກ ອດຸ ມົ ສນິ ນິໂລ. 2532. ວິສະວະກ�າການກຈັດນ�້າເປອ້ື ນ, ເຫ້ັມຼ ທີ 1 ພາສາ-ໄທມິດຜນົ . 2549. ຄມ�ູ ື ການວິເຄາະຄນຸ ນະພາບນ້�າເປື້ອນ ລະຫັດເອກະສານ (Code Number) MV SP1630-029 ສມົ ພງົ ຊ� ບນູ ເຟຣອິ ົງ ລະບົບບ�າບັດນາ້� ເປອ້ື ນບ�ຜ່ ຶງ່ (Facultative) ແລະການບຸລະນະຮັກສາ, ສາ� ນກັ ງານສ່ິງແວດລ�ອມພາກທ3່ີ )ທມີ່ າກມົ ຄວບຄຸມມົນລະພດິ website: http://www.pcd.go.th ສັນທັດ ຊິຣອິ ະນັນຕ�່ໄພບລູ ຍ.� 2549. ລະບົບບ�າບດັ ນ�າ້ ເປ້ອື ນ ການເລອື ກໃຊ�, ການອອກແບບ, ການຄວບຄຸມ ແລະການແກໄ� ຂບນັ ຫາ, ບ�ລິສດັ ສ�ານກັ ພມິ ທອັ ປຈ�າກັດ Wastewater Treatment System: Selection, Design, Operation and Problem Solvinghttp://www.toptextbook.com ສຸບນັ ທັດນນ່ິ ຣຕັ ນ .2545. ຈຸລນິ ຊວີ ິທະຍາຂອງນ້າ� ເປື້ອນສາ� ນກັ ພິມແຫງ� ຈຸລາລົງກອນມະຫາວທິ ະຍາໄລ ສິຣິຣັດນ� ສຸວດຸ ນຈິ ະເລນີ ແລະປຣາໂມຊ ຊຽວຊານ. 2548. ດ�ານອາຊວີ ະອານາໄມ ແລະສິ່ງແວດລ�ອມ; ສາຂາວິຊາ ວທິ ະຍາສາດສຸຂະພາບ, ສະບບັ ທ3ີ ລະບບົ ບາ� ບດັ ນ້�າເປ້ອື ນແບບບເ່� ຕມີ ອາກາດ (Aerated Lagoon),ໂຄງການລະບົບບາ� ບດັ ນ້າ� ເປ້ອື ນ ສພີ ຣະຍາຂອງ ກຸງເທບມະຫານະຄອນ. ລະບບົ ເຄືອຂ�າຍສາລະສນົ ເທດດາ� ນພະລງັ ງານ ແລະສິງ່ ແວດລ�ອມຂອງປະເທດໄທ Thailand Energy and Enviroment Network (TEENRT) ຂະບວນການບບັດນາ້� ເປື້ອນ ແລະ ລະບບົ ບ�າບັດນ�າ້ ເປື້ອນhttp://teenet.tei.or.th/DatabaseGIS/wastewater treatment.html ອຊນສ .2010. ຂຕ�້ ກົ ລງົ ວາ� ດວ� ຍມາດຕາຖານສງ່ິ ແວດລ�ອມ ແຫ�ງຊາດ ຮໂີ ລມິ ໂອໂກຊ,ິ ຄອນສະຫວວັນ ແກວ� ມະນວີ ງົ ລັດວິຊາຫາກິດນ້�າປະປານະຄອນຫຼວງ ປື້ມຄມ�ູ ກື ານວະເຄາະນ�າ້ ເຫັ້ມຼ ທີ 2 ວຽງຈັນ, ວັນທີ01/03/2007 53

ການພດັ ທະນາ ແລະ ການອະນຮຸ ກັ ວດັ ທະນະທາ� ຂອງເດກັ ໄວຮນ�ຸ ເມອື ງຫວຼ ງພະບາງກລ� ະນສີ ກຶ ສາ ທບ່ີ າ� ນວຊິ ນຸ ແລະ ບາ� ນຜານມົ Development and Cultural Conservation of Teenagers in Luang Prabang District: A Case Study of Visoun and Phanom Villages ເດຊານລຸ າດ ແສນດວງເດດ, ອ�າພອນ ວົງສຸພັນ, ຈດິ ດາລດັ ແສນດວງເດດ, ສົມໃຈ ບູລດິ �າ ທ່ີເປກິ ສາ: ເພດັ ສະໝອນ ຄນູ ສະຫວດັ ບດົ ຄັດຫຍ້� ການວິໄຈນມີ້ ຈີ ຸດປະສົງສກຶ ສາຜົນຂອງການພດັ ທະນາ ຕ່�ກບັ ການອະນຮຸ ັກວັດທະນະທ�າໃນກມຸ� ເດັກໄວ ຮຸ�ນເມືອງຫວຼ ງພະບາງ, ໂດຍລົງເລິກວິເຄາະປັດໄຈທເີ່ ປັນຕົນ້ ເຫດຂອງການປ�ຽນແປງ, ຄວາມຂັດແຍ�ງ ແລະຄວາມ ຫຼາກຫາຼ ຍໃນການປຽ� ນແປງພດຶ ຕກິ �າທາງວດັ ທະນະທາ� ຂອງເດກັ ໄວຮຸ�ນທ�າມກາງການພັດທະນາ; ພອ� ມກນັ ນີ້ ກ�ສຶກ ສາບດົ ບາດຂອງເດກັ ໄວຮນ�ຸ ໃນການມສີ ວ� ນຮວ� ມອະນຮຸ ັກວດັ ທະນະທາ� ລາວໃນປະຈຸບັນ; ໂດຍເລອື ກເອາົ ບ�ານວຊິ ນຸ ແລະບ�ານຜານົມເປັນກ�ລະນສີ ຶກສາ. ການຄ້ນົ ຄວາ� ນ້ີເປັນການວິໄຈທາງສງັ ຄມົ ວິທະຍາ ແລະມະນດຸ ວິທະຍາ; ໂດຍ ສົມທົບຮູບແບບການວໄິ ຈທາງຄຸນນະພາບ ແລະທາງປະລິມານ. ຈາກການວເິ ຄາະກລ� ະນສີ ຶກສານີ້ ຜນົ ຂອງການ ວິໄຈຄ້ນົ ພົບສີ່ປະເດນັ ຫກຼັ ດງັ່ ນ້ີ: ໜ່ງຶ , ມີຫຼາຍປັດໄຈທເ່ີ ປນັ ຕົນ້ ເຫດນ�າໄປສ�ູການປ�ຽນແປງພດຶ ຕິກ�າທາງວດັ ທະນະທາ� ຂອງເດັກໄວຮນຸ� ເຊ່ັນ ການເບ່ິງໂທລະພາບ, ການຊັກຊວນຂອງໝູ�ເພອື່ ນ, ຄາ� ນິຍົມ, ການໂຄສະນາຊວນເຊື່ອ, ການຮ່�າຮຽນ-ສກຶ ສາ, ການ ຮຽນແບບຈາກຮຸນ� ອ�າຍເອອ້ື ຍ, ການຟງັ ວິທະຍຸ, ການອາ� ນວາລະສານ ແລະ ອນື່ ໆ. ສອງ, ໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ�ງການຮຽນຮູສ� ງັ ຄມົ ຂອງເດັກໄວຮຸນ� ມັກຈະເກດີ ມຄີ ວາມຂດັ ແຍງ� ໃນແນວຄິດ ຂອງເຂົາເຈົ້າລະຫວາ� ງ“ ການພັດທະນາ” ກບັ “ ການອະນຸຮກັ ” ຄື ຈະຍອມຮບັ ຫຼື ປະຕເິ ສດການປຽ� ນແປງທາງ ສັງຄມົ -ວັດທະນະທ�ານັນ້ ໆ. ໄວຮ�ນຸ ບາງຄົນກສ� າມາດປບັ ຕວົ ຕາມກາລະ-ເທສະ, ແຕ�ກ�ມບີ າງຄົນອອກນອກຂອບ ຂອງການອະນຸຮກັ ວດັ ທະນະທ�າລາວ. ສາມ, ການປຽ� ນແປງສະພາບແວດລ�ອມທາງເສດຖະກິດ-ສງັ ຄົມໄດ�ເປັນຜນົ ເຮດັ ໃຫ�ໄວຮນ�ຸ ຕອ� ງໄດປ� ັບ ຕວົ ປຽ� ນແປງ ພດຶ ຕກິ າ� ທາງວດັ ທະນະທ�າຢາ� ງຫຼາກຫາຼ ຍ ເຊນ່ັ (1) ການໃຊຈ� າ� ຍໃນຊວີ ິດປະຈາ� ວນັ ເພີ່ມຂນ້ຶ ; (2) ການຫນ້ິຼ ໃນເວລາວ�າງປ�ຽນແປງ ຈາກເກມຫິ້ຼນແບບພ້ືນບາ� ນ ແລະ ປະສົມປະສານກັບກິລາສະໄໝໃໝ� ມາເປນັ ເກ ມຫຼິນ້ ທ່ີຫາຼ ກຫາຼ ຍກວ�າເກາົ່ ແລະ ຂອ� ນຂາ� ງທັນສະໄໝກວາ� ເກ່ົາ; (3) ວຽກທີ່ໄວຮນຸ� ເຮດັ ປະຈ�າວັນປຽ� ນແປງເລັກນ�ອຍ ຈາກຫຼາຍໜາ� ວຽກໃນເມືອ່ ກອ� ນມາເປນັ ໜ�ອຍໜ�າວຽກໃນປະຈບຸ ນັ ; (4) ການ ແຕງ� ກາຍຂອງໄວຮນຸ� ປ�ຽນແປງໄປ ສູ�ຄ�ານຍິ ົມແຟຊນັ ເພີ່ມຂນ້ຶ ; (5) ການຟງັ ເພງຂອງໄວຮ�ນຸ ມກີ ານປ�ຽນແປງ; (6) ການນບັ ຖື ເຊອ່ື ຟງັ ຜູອ� າວຸດໂສປ�ຽນ ແປງຈາກການເຊອ່ື ແບບເຄັງ່ ຄັດມາເປນັ ການເຊືອ່ ແບບມເີ ຫດຜົນ; (7) ການໄປວັດຂອງໄວຮຸນ� ກ�ມີການປ�ຽນແປງ ທາງດ�ານຈຸດປະສົງ ແລະກດິ ຈະກຳ. ສີ່, ໄວຮນຸ� ຍັງມີບດົ ບາດໃນການອະນຸຮັກວັດທະນະທາ� ລາວ ຊ່ງຶ ສະແດງອອກໃນພດຶ ຕິກາ� ການມສີ �ວນ ຮ�ວມໃນການປະຕິບດັ ພນັ ທະໜ�າທຄີ່ ວາມຮບັ ຜິດຊອບ, ກຄ� ືຮີດຄອງປະເພນີຂອງທອ� ງຖິ່ນຕົນໃນຊີວດິ ປະຈາ� ວັນ ເຊນ່ັ : ມີສວ� ນຮວ� ມໃນການອະນຸຮັກວດັ ທະນະທ�າການນ�ງຸ ຖ,ື ການອະນຮຸ ກັ ການເຄົາລົບນບັ ຖືຜ�ອູ າວຸໂສຕາມ ປະເພນລີ າວ; ການອະນຸຮັກຄວາມຮພ�ູ ້ນື ບ�ານ ແລະການອະນຮຸ ັກສິລະປະລາວ. ເວາົ້ ຮວມແລ�ວ, ທ�າມກາງການປຽ� ນແປງທາງເສດຖະກດິ ແລະສັງຄມົ ລາວໃນຍຸກແຫງ� ໂລກາພິວດັ ນີ,້ ໄວ ຮຸ�ນເມອື ງຫຼວງພະບາງໄດ�ມກີ ານປ�ຽນແປງພດຶ ຕກິ າ� ທາງວດັ ທະນະທ�າຫຼາຍໆຢາ� ງ; ແຕ�ກຍ� ງັ ມໄີ ວຮນຸ� ຈ�ານວນບໜ່� �ອຍ 55

ທພ່ີ ະຍາຍາມຮຽນຮ�ູ ແລະປັບຕົວຮບັ ເອົາສງິ່ ໃໝ�ໆ ທີເ່ ປັນປະໂຫຍດສາ� ງສນັ ໃນສັງຄມົ ປະຈຸບນັ ; ໃນຂະນະດຽວກັນ ເຂາົ ເຈາ້ົ ກ�ຍງັ ມຄີ ວາມມງ�ຸ ໝນັ້ ໃນການສືບສານອດຸ ົມຄະຕິຂອງບນັ ພະບລຸ ຸດລາວ ໃນການອະນຮຸ ກັ ວດັ ທະນະທ�າອັນດີ ງາມຂອງທ�ອງຖ່ນິ ກຄ� ືຂອງຊາວລາວ, ຊງ່ຶ ສະແດງອອກໃນຫຼາຍໆ ພດຶ ຕິກາ� ທີ່ມສີ �ວນຮວ� ມໃນພັນທະໜາ� ທີຄ່ ວາມ ຮບັ ຜດິ ຊອບໃນຊີວິດປະຈາ� ວັນ ທັງຢໃູ� ນຄອບຄວົ ກຄ� ືສງັ ຄົມລາວ. ABSTRACT This study aims to explore the effect of development on cultural conservation in teenager group in Luang Prabang district, particularly to analyze the factors of change, the conflict, and the various change in cultural actions of teenagers in the context of development, and also to investigate the role of teenagers’ participation in Lao culture conservation at present time. Two villages: Ban Visoun and Ban Phanom were selected to be a case study for this research. It is a complex mix of sociology and anthropology research that applied both qualitative and quantitative methods. As a result of analyzing this case study, four main findings are discovered: First, there are many factors that lead to a change in teenagers’ cultural behaviors such as watching TVs, friends’ persuasion, social value, advertisement, learning, copy from older generation, listening to the radio, reading journals, etc. Second, in the process of social learning of teenagers, the conflicting thought that often occurs is ‘development or conservation’. It means that ‘whether the teenager should accept or refuse those social-cultural changes’. Some teenagers can adapt themselves, but some of them cannot adjust to suitable ways of cultural behaviors, so their actions are out of Lao cultural conservation. Third, due to changes in the social-economic environment, teenagers have to adapt themselves and change their various cultural behaviors. For example: (1) teenagers’ daily payment has increased; (2) teenagers’ playing games in free time have changed from local games and sport games to various and more modern games; (3) teenagers’ daily works have changed from many works in the past to a few work at present; (4) teenagers’ wear has changed to fashion of increasing value; (5) teenagers’ music preference has changed; (6) teenagers’ belief and respect to elder people has changed from strict belief and respect to reasonable belief and respect; (7) teenagers’ visit to temple has also changed in both objectives and actions. Fourth, teenagers still have a role in cultural conservation, which is demonstrated by their daily actions to participate in their obligations and customary activities such as wearing customary clothing, respecting elder people, conserving local knowledge and Lao arts as well. In brief, while the social-economy of Laos has changed under global context, teenagers in Luang Prabang district have also changed their cultural behaviors. However, there is not a small number of teenagers that has tried to learn and adapt to receive the new, useful and creative things from the society. At the same time, they still hold on the ancestor’s ideals to conserve the nice local culture and also the Lao national culture, which is demonstrated by their daily participation in their obligations and customary activities of their families and society as well. ພາກສະເໜີ 56

ໂດຍທວ່ົ ໄປແລ�ວ ຄວາມໝາຍຂອງ “ ການພັດທະນາ“ ແມນ� ການປ�ຽນແປງ ແລະກໝ� າຍເຖິງການປ�ຽນແປງ ໄປໃນທາງທດ່ີ ີ (Chamber 1995); ມັນໄດນ� �າເອົາມະນຸດໄປສູຄ� ວາມຈະເລີນທາງດ�ານວດັ ຖຸ ຊຶ່ງເອນ້ີ ກນັ ວາ� “ ຄວາມທັນສະໄໝ” . ໃນຂະນະດຽວກັນ ມັນກໄ� ດນ� �າເອົາມະນດຸ ອອກຈາກພຶດຕິກ�າແບບດງ່ັ ເດມີ ໄປສ�ພູ ຶດຕິກາ� ແບບໃໝເ� ທອື່ ລະກ�າວ ຊງ່ຶ ຄວາມໄວໃນການປຽ� ນແປງດງ່ັ ກາ� ວແມ�ນແຕກຕ�າງກນັ ຕາມທຕ່ີ ້ັງທີ່ມສີ ະພາບແວດລ�ອມ ແຕກຕາ� ງກນັ ແລະຄວາມສາມາດໃນການຍອມຮບັ , ປັບຕົວ, ເລືອກສນັ ເອົາຂອງກ�ຸມຄນົ ນັນ້ ໆ. ສະເພາະໃນກມ�ຸ ອາຍຸເດັກໄວຮນ�ຸ ຊຶ່ງຖືວາ� ເປນັ ໄວທ່ີມີຄວາມກະຕຸ�ນໄດງ� �າຍ, ສາມາດຮຽນຮ�ູ ແລະຮບັ ເອົາການປ�ຽນແປງຂອງສະພາບ ແວດລ�ອມທາງສັງຄມົ ໄດໄ� ວ, ຊ່ຶງບາງຄ້ັງກ�ອາດນາ� ໄປສູ�ການສູນເສັຍຮີດຄອງປະເພນີອນັ ດີງາມຂອງຕນົ ໄດ�ໄວເຊນ່ັ ກນັ . ບນົ ເສນ້ັ ທາງແຫ�ງການພັດທະນາ, ໂດຍສະເພາະ ນບັ ຕ້ັງແຕທ� �າຍສະຕະວັດທີ 20 ມານີ້, ເຕັກໂນໂລຢີດ�ານ ການສ່ສື ານໄດຮ� ບັ ການພດັ ທະນາໄວຂຶນ້ ຊຶ່ງຕອບສະໜອງໃຫແ� ກ�ຄວາມນຍິ ົມໃນການບລ� ິໂພກສູງເຊນ່ັ ວິທະຍຸ, ໂທລະ ພາບ, ວດີ ີໂອ, ຊດີ ,ີ ໂທລະສັບ, ອິນເຕີແນັດ, ຯລຯ. ໃນເງ່ອື ນໄຂສະພາບແວດລອ� ມດງ່ັ ກ�າວນີ້ ເດກັ ໄວຮນຸ� ຫາຼ ຍກຸມ� ໄດ�ມກີ ານຮຽນຮ,ູ� ຮຽນແບບເອາົ ວາດດາ� ລົງຊີວິດຂອງເດັກໄວຮນ�ຸ ຕ�າງຊາດ ຕ�າງວດັ ທະນະທາ� ເຊນັ່ ການ ມຄີ �ານຍິ ມົ ບລ� ໂິ ພກວັດຖຸທນັ ສະໄໝ, ການມັກຫຼິນ້ ກນິ ຟມູ ເຟືອຍ, ການນຍິ ົມໄວ�ຊງົ ຜມົ ທີ່ຫາຼ ກຫຼາຍແບບ ແລະການ ນງ�ຸ ຖືທີ່ບ່�ຖກື ຮດີ ຄອງ ເຫຼ່ົານ້ເີ ປັນຕົ້ນ. ເຖງິ ຢາ� ງໃດກຕ� າມ ຍງັ ມເີ ດກັ ນອ� ຍໄວຮຸນ� ຫາຼ ຍໆຄົນທີ່ຍງັ ເຫນັ ຄນຸ ຄາ� ທາງວັດທະນະທ�າ, ຍງັ ມີສວ� ນຮວ� ມໃນ ການອະນຮຸ ັກຮດີ ຄອງປະເພນີອນັ ດີງາມຂອງຊາວລາວ ຊຶ່ງຄວນແກກ� ານສນັ ລະເສນີ ແລະເຜຍີ ແຜ�ບດົ ບາດຂອງເຂາົ ເຈາ້ົ , ທັງເປນັ ການສ່ງົ ເສີມການອະນຮຸ ັກວັດທະນະທາ� ອນັ ດງີ າມຂອງຊາດລາວ ໃຫ�ຄງົ ຢ�ູໄປກບັ ການພດັ ທະນາທາງ ເສດຖະກິດ, ດ�ານເຕັກໂນໂລຢີ ແລະຄວາມຈະເລນີ ດາ� ນວດັ ຖຸ. ເພາະສະນັນ້ ການສຶກສາກຽ� ວກບັ ພດຶ ຕິກາ� ຂອງ ເດກັ ໄວຮ�ນຸ ໃນການອະນຮຸ ັກວດັ ທະນະທາ� ບນົ ເສັ້ນທາງແຫງ� ການພດັ ທະນາເສດຖະກດິ -ສັງຄົມລາວນີ້ ຈງຶ່ ເປນັ ເລືອ່ ງທ່ີໜ�າສົນໃຈຄວນແກກ� ານສກຶ ສາ. ໂດຍສະເພາະແມນ� ເມືອງຫວຼ ງພະບາງ ຊ່ຶງເປັນເມືອງມ�ລະດກົ ໂລກທເ່ີ ປັນ ທ່ີຍອມ ຮບັ ໃນການອະນຸຮັກວດັ ທະນະທ�າຂອງຄນົ ທ�ອງຖ່ນິ ນີ້, ທັງເປນັ ເມືອງທອ� ງທ�ຽວທີ່ນິຍມົ ລະດັບໂລກ ໄດ� ຮັບການຄດັ ເລືອກໃຫເ� ປັນເມອື ງທ�ອງທຽ� ວຍອດນຍິ ົມອນັ ດັບໜ່ງຶ ຂອງໂລກ 3 ປີຊອ� ນ ຄປື ີ 2006, 2007 ແລະປີ 2008 (ພະແນກທ�ອງທຽ� ວແຂວງຫວຼ ງພະບາງ, 2008) ແລະປີ 2010 ກໄ� ດ�ຮບັ ການຄດັ ເລອື ກໃຫ�ເປັນອັນດບັ ໜຶ່ງຂອງໂລກອີກຄ້ັງໜຶງ່ ໄດຖ� ກື ເລືອກເປນັ ພນ້ື ທີ່ສຶກສາ. ໃນນ້ີ ເພອື່ ໃຫ�ເຫນັ ໄດຄ� ວາມແຕກຕາ� ງຜສູ� ກຶ ສາໄດເ� ລືອກ ເອາົ ສອງບາ� ນຄື (1) ບາ� ນຜານົມ ຊງຶ່ ເປນັ ບ�ານຂອງຊົນເຜາົ່ ລ້ືຜູ�ມີສີໄມລ� າຍມືໃນການຕາ່� ຫກູ ແລະເປັນບາ� ນ ວດັ ທະນະທາ� ບາ� ນທ�າອິດຂອງແຂວງຫຼວງພະບາງ (ປີ 2000) ເປນັ ຕວົ ແທນໃຫແ� ກບ� າ� ນທຢີ່ �ູເຂດຊານເມອື ງ ແລະ (2) ບ�ານວຊິ ນຸ ຊຶ່ງກ�ເປນັ ບາ� ນວັດທະນະທ�າ (ປີ 2010) ເປັນຕົວແທນໃຫແ� ກບ� າ� ນໃນຕົວເມອື ງຫວຼ ງພະບາງ. ການວິໄຈນີ້ ມຈີ ຸດປະສງົ ສກຶ ສາໃຫ�ເຫັນຜນົ ຂອງການພດັ ທະນາ ຕກ�່ ບັ ການອະນຮຸ ັກວດັ ທະນະທາ� ໃນກຸມ� ເດກັ ໄວຮ�ຸນເມອື ງຫຼວງພະບາງ, ໂດຍລງົ ເລກິ ສກຶ ສາປຽບທຽບກ�ລະນບີ �ານວິຊນຸ ແລະບາ� ນຜານົມ; ຊ່ຶງລງົ ເລກິ ສີ່ປະ ເດັນຫກັຼ : ວເິ ຄາະຊອກຫາປດັ ໄຈຕນ້ົ ຕ� ທເ່ີ ປັນຜົນກະທົບພາໃຫມ� ກີ ານປຽ� ນແປງທາງວັດທະນະທ�າຂອງເດກັ ໄວຮຸນ� ໃນສະໄໝປະຈບຸ ັນ; ວເິ ຄາະຊອກຫາປະເດັນຂັດແຍ�ງກັນລະຫວາ� ງການພັດທະນາ ກບັ ການອະນຮຸ ັກວັດທະນະທ�າ ໃນກຸ�ມເດັກໄວຮນຸ� ; ສກຶ ສາຄວາມແຕກຕ�າງ ຫຼາກຫຼາຍໃນການປ�ຽນແປງພຶດຕິກ�າທາງວັດທະນະທາ� ຂອງເດັກໄວ ຮ�ນຸ ໃນຕົວເມອື ງ ແລະຊານເມອື ງ; ແລະສຶກສາໃຫເ� ຫັນບດົ ບາດຂອງເດກັ ໄວຮ�ນຸ ໃນການມີສວ� ນຮວ� ມອະນຮຸ ກັ ວັດ ທະ ນະທ�າອັນດີງາມຂອງຊາດລາວ. ວທິ ກີ ານດາ� ເນນີ ການວໄິ ຈ 57

ການຄ້ົນຄວາ� ນີ້ ເປັນການວໄິ ຈທາງສງັ ຄມົ ວິທະຍາ ແລະມະນດຸ ວິທະຍາ; ໂດຍສົມທບົ ຮບູ ແບບການວໄິ ຈ ທາງຄຸນນະພາບ ແລະທາງປະລິມານ. ເພອ່ື ໃຫ�ເຫັນໄດ�ຄວາມຫາຼ ກຫຼາຍ ຊດັ ເຈນຂອງຂ້�ມນູ ນ້ັນ ຜູ�ວິໄຈໄດກ� �ານົດ ກ�ມຸ ຕວົ ຢ�າງ ສີ່ກຸມ� ຄນົ ຄ:ື ກມຸ� ພະນັກງານຂັ້ນເມືອງ ແລະບາ� ນ, ກ�ມຸ ຜປູ� ົກຄອງເດກັ , ກ�ຸມໄວໜຸ�ມ(ອາຍຸ 20-30 ປ)ີ ແລະກຸ�ມເດກັ ໄວຮຸ�ນ(ອາຍຸ 15-19 ປ)ີ . ການສຸ�ມຕວົ ຢາ� ງເພ່ືອສ�າພາດຮວມມີ 2 ແບບຄື ສາ� ພາດແບບເຈາະເລກິ ແລະສາ� ພາດແບບສາ� ຫວຼ ດຄວາມຄິດເຫນັ . ການສາ� ພາດແບບສາ� ຫຼວດຂ�້ມູນທາງປະລິມານ ແມນ� ໄດນ� າ� ໃຊຄ� �າຖາມ ປາຍປິດໃນການສ�າພາດໄວຮນ�ຸ ແລະໄວໜຸ�ມຕາມຈາ� ນວນສມຸ� ຕົວຢາ� ງ ໂດຍອງີ ໃສ�ສູດ ຢາມາເນະ(Yamanae, 1973) ເພອ່ື ຄິດໄລ.� ໃນນ້ີ ກມຸ� ຕວົ ຢາ� ງຢູ�ບ�ານວິຊນຸ ຈ�ານວນ 63 ຄນົ (ໄວຮຸ�ນ 39 ຄົນ ແລະ ໄວໜຸ�ມ 24 ຄົນ) ແລະກມ�ຸ ຕົວຢາ� ງຢູບ� າ� ນຜານມົ ຈ�ານວນ 124 ຄົນ (ໄວຮ�ຸນ 76 ຄົນ ແລະ ໄວໜ�ຸມ 48 ຄນົ ). ໃນການເກບັ ກ�າຂ�້ມນູ ປະຖົມມະພູມ, ຜສ�ູ ກຶ ສາໄດ�ໃຊຫ� ຼາຍວທິ ີການສົມທບົ ກນັ ເຊັ່ນ ໃຊຮ� ູບການສ�າຫວຼ ດຄວາມຄິດເຫັນໂດຍໃຊ�ແບບ ສອບຖາມ, ຊຶງ່ ເນັ້ນຄາ� ຖາມປາຍປດິ ເປັນເຄ່ືອງມືໃນການສ�າພາດໄວຮ�ຸນ-ໄວໜມ�ຸ ບາ� ນວຊິ ຸນ ແລະບາ� ນຜານົມ; ພ�ອມ ດຽວກນັ ກໃ� ຊ�ການສ�າພາດແບບເຈາະເລິກເພອື່ ໃຫ�ເຂາ້ົ ໃຈເຖງິ ແນວຄິດ, ຄວາມຮ�ູສຶກນຶກຄິດ ແລະເຫດຜົນຕ�າງໆ ຂອງບນັ ດາກຸ�ມເປົ້າໝາຍ (Denscombe, 2007)ເຊັ່ນ ຫົວໜາ� ຂະແໜງວັດທະນະທ�າເມອື ງ, ເລຂາຊາວໜຸມ� ເມອື ງ , ຫວົ ໜາ� ສູນວັດ ທະນະທາ� ເດັກຫຼວງພະບາງ, ນາຍບ�ານ, ຄະນະຊາວໜມ�ຸ ແລະຄະນະສະຫະພັນແມຍ� ິງຂອງສອງ ບາ� ນ, ພແ່� ມຜ� ປູ� ກົ ຄອງເດກັ ບ�ານລະ 3 ຄອບຄວົ , ຊາວໜມຸ� ບ�ານລະ 10 ຄນົ ແລະເດັກໄວຮຸນ� ບາ� ນລະ 10 ຄນົ . ນອກຈາກນີ້, ເພືອ່ ໃຫ�ເຫນັ ໄດ�ສະພາບ, ຄວາມຜກູ ພນັ ກ�ຄືການເຄອື່ ນໄຫວຕວົ ຈງິ ຂອງເດັກໄວຮຸ�ນ ຕ�່ກັບ ການອະນຸຮັກວດັ ທະນະທ�ານ້ັນ, ຜູ�ສກຶ ສາຍັງໄດ�ໃຊ�ວິທີການສງັ ເກດແບບມີສ�ວນຮວ� ມ ແລະບມ່� ີສ�ວນຮ�ວມ; ພອ� ມ ດຽວກັນກມ� ກີ ານສ�າພາດເດກັ ໄວຮ�ຸນແບບບມ�່ ໂີ ຄງສ�າງ ຢ�ູສະຖານທີ່ໆພວກເຂາົ ດາ� ເນີນກິດຈະກ�າຕາ� ງໆເຊ່ັນ: ການ ຈັດກດິ ຈະກ�າສະແດງໃນບນຸ ປໃີ ໝລ� າວທຫ່ີ ຼວງພະບາງ, ການຮວ� ມພິທີກາ� ບນຸ ພະເຫວດ ທີວ່ ດັ ບ�ານຜານມົ , ການ ເຄອື່ ນໄຫວກິດຈະກາ� ທ່ີສູນວດັ ທະນະທ�າເດັກຫຼວງພະບາງ ຊ່ຶງເປັນບ�ອນເຮດັ ກິດຈະກາ� ທາງວັດທະນະທ�າຂອງເດກັ (ສ�ວນຫາຼ ຍແມນ� ໄວຮ�ນຸ ) ຮວມມ:ີ ການແອບຫຼິ້ນດນົ ຕພີ ືນ້ ເມອື ງ (ເຊ່ນັ ລະນາດ, ກອງ, ຄ�ອງ, ແຊງ� , ແຄນ ແລະ ຊ�), ການແອບຟ�ອນພ້ືນເມືອງ, ເກມຫິນ້ຼ ພນ້ື ເມືອງຕ�າງໆ ແລະຫນ້ິຼ ກລິ າ.ນອກຈາກນ,ີ້ ທີມງານສຶກສາຍງັ ໄດ�ມີ ໂອກາດສງັ ເກດການມສີ ວ� ນຮວ� ມຂອງໄວຮຸ�ນໃນການຜະລດິ ຫດັ ຖະກ�າທ່ີເປັນພມູ ປັນຍາທ�ອງຖິ່ນເຊນ່ັ ການຕາ�່ ຫູກ ແລະການເຮດັ ໂຄມໄຟດ�ວຍເຈ�ຍປ�ສາຢູ�ບາ� ນຜານົມ; ການບ�ລິ ການຂາຍຜະລິດຕະພນັ ຕ�່າຫກູ ຢູ�ຮ�ານຂາຍຜະລິດຕະ ພັນຫັດຖະກ�າຕ່�າແຜນ� ບ�ານຜານົມເອງ, ທີຕ່ ະຫຼາດກາງ ຄນື ໃນຕົວເມອື ງ ແລະໃນງານຕະຫຼາດນັດ (ບນຸ ຊວ� ງເຮອື ) ເມອື ງຫຼວງພະບາງເປນັ ຕນ້ົ . ໃນການວເິ ຄາະຂມ້� ູນ ແມ�ນໄດສ� ມົ ທົບການວເິ ຄາະຂ�ມ້ ູນທາງປະລມິ ານໂດຍນ�າໃຊ�ໂປຣແກຼມ SPSS ເປັນ ເຄ່ືອງມື ແລະການວເິ ຄາະຂ້ມ� ນູ ທາງຄນຸ ນະພາບ ໂດຍອງີ ໃສ�ແນວຄິດ-ທິດສະດີທີ່ກ�ຽວຂອ� ງກບັ ສາມແນວຄວາມຄິດ ເປັນພ້ນື ຖານໃນການວິເຄາະຄື (1) ການພັດທະນາຍກຸ ໂລກາພິວດັ ເລ່ງັ ລດັ ການປຽ� ນແປງທາງວດັ ທະນະທາ� , (2) ປ�ຽນແປງຄ�ານິຍົມນ�າໄປສ�ູການປ�ຽນແປງທາງວດັ ທະນະທ�າ ແລະ (3) ການຮຽນຮທູ� າງສັງຄົມ ແລະການຖ�າຍ ທອດທາງວັດທະນະທາ� . ເວາ້ົ ຮວມແລ�ວ ການວໄິ ຈນໄ້ີ ດສ� ົມທົບທັງວທິ ກີ ານສຶກສາທາງປະລິມານ ແລະຄນຸ ນະພາບ , ໃຊທ� ັງວິທກີ ານສາ� ຫວຼ ດຄວາມຄດິ ເຫັນ ແລະສ�າພາດເຈາະເລກິ , ໃຊ�ທງັ ການສັງເກດແບບມສີ �ວນຮວ� ມ, ໃຊທ� ງັ ຂ�້ ມນູ ປະຖົມມະພູມ ແລະທຸຕິຍະພມູ , ໃຊ�ທິດສະດໃີ ນການວເິ ຄາະ ທງັ ນກ້ີ �ເພ່ອື ຫຼກີ ເວັນ້ ຈດຸ ບົກພ�ອງຂອງການໃຊ�ແຕ� ວທິ ີການດຽວ ຫືຼແຫຼ່ງຂມ�້ ູນດຽວ (Denzin,1989). ຜນົ ຂອງການສກຶ ສາ ປດັ ໄຈຕນົ້ ຕທ� ີ່ນາ� ໄປສກ�ູ ານປຽ� ນແປງວດັ ທະນະທາ� ຂອງກມຸ� ເດກັ ໄວຮນ�ຸ 58

ຕາມການສາ� ຫວຼ ດຄວາມຄິດເຫນັ ຂອງໄວຮຸນ� ພົບວ�າ ມີຫາຼ ຍປດັ ໄຈ ທເ່ີ ປນັ ຕນົ້ ເຫດນ�າໄປສູ�ການປຽ� ນແປງ ພດຶ ຕກິ �າທາງວດັ ທະນະທ�າຂອງເຂາົ ເຈ້ົາເຊ່ນັ ການເບິງ່ ໂທລະພາບ, ການຊັກຊວນຂອງໝ�ເູ ພ່ືອນ, ຄ�ານຍິ ມົ , ການ ໂຄສະນາຊວນເຊືອ່ , ການຮຽນແບບຈາກຮ�ຸນອ�າຍເອືອ້ ຍ, ການຮ�າ່ ຮຽນ-ສຶກສາ, ການຟງັ ວິທະຍ,ຸ ການອາ� ນວາລະ ສານ ແລະອືນ່ ໆ, ຊ່ຶງແຕລ� ະປະເດນັ ມຄີ ວາມສາ� ຄນັ ແຕກຕາ� ງກັນຕາມທີຕ່ ້ງັ ສະພາບແວດລ�ອມຂອງຊມຸ ຊົນທ່ີຢອ�ູ າ ໄສເຊັນ່ : (1) ການເບງ່ິ ໂທລະພາບຖໄື ດວ� �າ ເປນັ ປັດໄຈຕ້ົນຕອ� ນັ ດບັ ໜ່ງຶ ທເີ່ ປນັ ຕ້ົນເຫດນາ� ໄປສກູ� ານປຽ� ນແປງພດຶ ຕິ ກ�າທາງວັດທະນະທ�າຂອງເດັກໄວຮນ�ຸ ; ປະມານ 56% ຂອງໄວຮຸນ� ບາ� ນວິຊຸນ ແລະປະມານ 42% ຂອງໄວຮຸ�ນ ບ�ານຜານມົ ທໃີ່ ຫກ� ານສ�າພາດ ມີຄວາມເຫັນວາ� ການເບງິ່ ໂທລະພາບແມນ� ສາເຫດໜຶ່ງທນ່ີ າ� ໄປສກ�ູ ານປ�ຽນແປງພຶດຕິ ກ�າທາງວັດທະນະທ�າຂອງເຂົາເຈົາ້ ; (2) ການຊກັ ຊວນຂອງໝເ�ູ ພ່ືອນກ�ຖວື າ� ເປນັ ປັດໄຈຕົ້ນຕ�ຖດັ ມາ ທນ່ີ �າໄປສູກ� ານ ປ�ຽນແປງພດຶ ຕກິ �າທາງວດັ ທະນະທ�າຂອງໄວຮນຸ� ; ຄືປະມານ 46% ຂອງໄວຮ�ຸນບາ� ນຜານມົ ແລະ 41% ຂອງໄວ ຮຸ�ນບາ� ນວຊິ ນຸ ທີ່ໃຫ�ການສ�າພາດມຄີ ວາມເຫນັ ວາ� ການຊັກຊວນຂອງໝູ�ເພ່ືອນດ�ວຍກັນແມນ� ສາເຫດໜຶ່ງ ທ່ີນາ� ໄປສູ� ການປ�ຽນແປງພດຶ ຕກິ �າທາງວັດທະນະທາ� ຂອງເຂາົ ເຈົາ້ ; (3) ຄາ� ນິຍົມຂອງສງັ ຄມົ ກ�ເປັນປັດໄຈຕົ້ນຕ�ໜ່ຶງທ່ນີ າ� ໄປສູ� ການປ�ຽນແປງພດຶ ຕກິ າ� ທາງວດັ ທະນະທ�າຂອງເດັກໄວຮຸນ� . ປະມານ 33% ຂອງໄວຮນຸ� ບາ� ນຜານົມ ແລະ 33% ຂອງໄວຮຸນ� ບາ� ນວິຊຸນທ່ີໃຫ�ການສາ� ພາດມີຄວາມເຫນັ ວ�າ ຄ�ານິຍົມຂອງສັງຄົມແມນ� ສາເຫດໜຶງ່ ທີ່ນ�າໄປສກ�ູ ານປ�ຽນ ແປງພຶດຕິກ�າທາງວັດທະນະທາ� ຂອງເຂົາເຈົ້າ; (4) ການໂຄສະນາຊວນເຊອ່ື ຊຶ່ງໝາຍເຖິງການໂຄສະນາສິນຄ�າ, ແຟ ຊັນໃໝໆ� ໃນຮບູ ແບບຕາ� ງໆ (ນອກຈາກໂທລະພາບ, ວທິ ະຍຸ ແລະວາລະສານ) ກນ� ັບວ�າເປັນປັດໄຈໜງຶ່ ທນີ່ �າໄປສູ� ການປ�ຽນແປງພດຶ ຕກິ າ� ທາງວດັ ທະນະທາ� ຂອງເດກັ ໄວຮຸນ� ເຊ່ັນກນັ . ເກອື ບ 29% ຂອງໄວຮນ�ຸ ບາ� ນຜານມົ ແລະ ເກືອບ 18% ຂອງໄວຮ�ຸນບ�ານວິຊຸນທີ່ໃຫ�ສາ� ພາດມີຄວາມເຫນັ ວ�າ ການໂຄສະນາຊວນເຊື່ອແມ�ນສາເຫດໜງຶ່ ທີ່ນ�າ ໄປສູ�ການປຽ� ນແປງພຶດຕກິ �າທາງວັດທະນະທາ� ຂອງເຂົາເຈ້າົ ; (5) ການຮ�່າຮຽນ-ສຶກສາ ກຖ� ວື �າເປນັ ປັດໄຈໜງ່ຶ ທ່ີນາ� ໄປສູກ� ານປຽ� ນແປງພຶດຕກິ �າທາງວດັ ທະນະທ�າຂອງໄວຮຸນ� ; ແຕກ� ມ� ພີ ຽງແຕປ� ະມານ 12% ຂອງໄວຮຸ�ນບ�ານຜານົມ ແລະ ປະມານ 5% ຂອງໄວຮນຸ� ບ�ານວຊິ ນຸ ໃຫ�ທດັ ສະນະວາ� ການຮາ�່ ຮຽນ-ສກຶ ສາ ເປນັ ສາເຫດນ�າໄປສ�ູການປ�ຽນ ແປງພຶດຕກິ �າທາງວັດທະນະທາ� ຂອງເຂົາເຈົາ້ ; (6) ການຮຽນແບບຈາກຮ�ຸນອ�າຍເອື້ອຍ ກເ� ປັນປັດໄຈໜຶ່ງນ�າໄປສູ� ການປຽ� ນແປງພດຶ ຕກິ �າທາງວດັ ທະນະທາ� ຂອງໄວຮຸນ� ; ແຕ�ກມ� ີພຽງເກືອບ 7% ຂອງໄວຮຸ�ນບ�ານຜານົມ ແລະ ປະມານ 8% ຂອງໄວຮ�ຸນບ�ານວິຊນຸ ທີ່ໃຫ�ການສ�າພາດ ມີຄວາມເຫນັ ວາ� ການຮຽນແບບຈາກຮ�ນຸ ອ�າຍເອອ້ື ຍ ແມ�ນ ສາເຫດໜຶ່ງທ່ີນາ� ໄປສກ�ູ ານປ�ຽນແປງພຶດຕກິ �າທາງວດັ ທະນະທ�າໄດ�; (7) ການຟງັ ວທິ ະຍຸ ກ�ເປັນປດັ ໄຈໜຶງ່ ທ່ີນ�າໄປ ສກ�ູ ານປຽ� ນແປງພຶດຕກິ າ� ທາງວັດທະນະທາ� ຂອງໄວຮ�ຸນ; ແຕ�ກມ� ີພຽງເກືອບ 4% ຂອງໄວຮຸນ� ບາ� ນຜານມົ ແລະ ປະມານ 6% ຂອງໄວຮ�ຸນບ�ານວຊິ ນຸ ທ່ີໃຫ�ການສ�າພາດມຄີ ວາມເຫັນວາ� ການຟັງວິທະຍຸ ແມ�ນສາເຫດໜງຶ່ ທ່ີນ�າໄປສ�ູ ການປຽ� ນແປງພຶດຕກິ າ� ທາງວດັ ທະນະທາ� ຂອງເຂາົ ເຈ້ົາ; (8) ການອາ� ນວາລະສານ ກ�ເປນັ ປັດໄຈໜງ່ຶ ທີນ່ າ� ໄປສກູ� ານ ປຽ� ນແປງພຶດຕກິ າ� ທາງວັດທະນະທ�າຂອງໄວຮນ�ຸ ເຊ່ນັ ກນັ ; ແຕ�ກມ� ີພຽງປະມານ 5% ຂອງໄວຮ�ຸນບາ� ນຜານົມ ແລະ ເກອື ບ 8% ຂອງໄວຮຸນ� ບາ� ນວຊິ ນຸ ບອກວ�າ ການອາ� ນວາລະສານ ແມນ� ສາເຫດໜຶງ່ ທນ່ີ �າໄປສູ�ການປ�ຽນແປງພດຶ ຕິກ�າ ທາງວັດທະນະ ທ�າຂອງເຂົາເຈ້ົາ. ເວາົ້ ຮວມ ມຫີ ຼາຍປດັ ໄຈທີນ່ າ� ໄປສກ�ູ ານປ�ຽນແປງພຶດຕກິ �າທາງວັດທະນະທ�າຂອງເດັກໄວຮນ�ຸ ; ໃນນ້ນັ ປັດ ໄຈ ເປນັ ທີ່ຍອມຮັບຂອງໄວຮຸນ� ບ�ານຜານົມ ແລະບາ� ນວຊິ ຸນເມືອງຫຼວງພະບາງຫາຼ ຍກວາ� ໝ�ູແມນ� ການເບ່ິງ ໂທລະພາບ; ທງັ ນີ້ ກອ� າດເປັນເພາະວາ� ໂທລະພາບເປັນສທ່ື ີ່ທຸກຄົນສາມາດເຂົ້າເຖິງໄດ�, ສາມາດສາ� ພັດທງັ ສຽງ ແລະ ພາບທມ່ີ ີຄວາມຫາຼ ກຫາຼ ຍສີສນັ ທາງວັດທະນະທ�າ; ຖດັ ມາກ�ແມນ� ປັດໄຈການຊັກຊວນຂອງໝູ�ເພອື່ ນ ແລະຖດັ ຈາກນ້ນັ ກແ� ມນ� ຄາ� ນິຍມົ ຂອງສັງຄົມ. ຜນົ ການສກຶ ສານີ້ກສ� ອດຄອ� ງກບັ ແນວຄິດຂອງນັກສັງຄົມວທິ ະຍາເຊັນ່ ແຟຣັງ ເກລ (Fraenkel, 1977) ທໄ່ີ ດອ� ະທິບາຍວາ� ຄ�ານິຍມົ ເປນັ ແນວຄດິ ຫືມຼ ະໂນທດັ ຂອງບຸກຄນົ ຊ່ຶງສະແດງໃຫ�ເຫັນ ຄວາມຄດິ ຂອງເຂົາວາ� ອນັ ໃດເປນັ ເລ່ອື ງສ�າຄັນສາ� ລັບເຂາົ ; ເມອື່ ບກຸ ຄົນເຫັນຄຸນຄາ� ວ�າສ່ິງໃດສິງ່ ໜງຶ່ ເປນັ ເລື່ອງສາ� ຄັນ ເຂາົ ກ�ຈະເຊື່ອໝນ້ັ ວ�າມນັ ມຄີ ນຸ ຄາ� ຄວນແກກ� ານກະທ�າ; ເພາະສະນ້ນັ ໄວຮ�ຸນຫຼາຍຄນົ ກ�ສະແດງພດຶ ຕກິ �າຂອງຕົນ 59

ອອກໃນສງິ່ ທີ່ເຂົາມີຄາ� ນຍິ ົມ ເພືອ່ ສະແດງໃຫຄ� ນົ ອື່ນ ໂດຍສະເພາະແມນ� ໄວອາຍດຸ ຽວກນັ ຮບັ ຮູ� ແລະຍອມຮບັ ພຶດຕກິ �າຂອງຕນົ . ເຖງິ ຢາ� ງໃດກຕ� າມ ກບ� �່ໄດໝ� າຍຄວາມວາ� ພາຍໃຕ�ສະພາບແວດລອ� ມອັນດຽວກນັ ນັນ້ ທຸກຄນົ ຈະ ມຄີ າ� ນຍິ ມົ ຄືກັນໝດົ ; ຍັງມີບາງຄນົ ທຍີ່ ງັ ພະຍາຍາມຢືນຢນັ ຄວາມເປັນຕວົ ຂອງຕວົ ເອງ, ເຫນັ ຄາ� ນິຍມົ ໃນສງັ ຄົມ ເປັນພຽງສງິ່ ທ�າທາຍສາ� ລບັ ເຂາົ ເຈົາ້ ໃນການປັບຕົວໃນສັງຄມົ ຊງ່ຶ ບາງຄງັ້ ກສ� ະແດງອອກໃນຮບູ ແບບຂອງຄວາມຂັດ ແຍງ� ທາງດາ� ນຄວາມຄິດ ແລະ ພດຶ ຕກິ �າ.  ຄວາມຂດັ ແຍ�ງກນັ ລະຫວາ� ງການພດັ ທະນາ ແລະການອະນຮຸ ກັ ວດັ ທະນະທາ� ໃນກມ�ຸ ໄວຮນ�ຸ ໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ�ງການພັດທະນາຂອງເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ກຄ� ພື ັດທະນາຕນົ ເອງນນ້ັ ຄວາມຂດັ ແຍງ� ກນັ ໃນແນວຄວາມຄິດມັກຈະເກດີ ຂ້ຶນເລ້ືອຍໆວາ� ຈະເລອື ກທາງໃດ ລະຫວ�າງການພັດທະນາກັບການອະນຮຸ ັກ?; ຈະປບັ ຕົວຍອມຮັບສງິ່ ໃໝຫ� າຼ ຍສາ່� ໃດຈງ່ຶ ພ�ເໝາະ?, ຈະປ�ຽນແປງພດຶ ຕກິ �າຂອງຕົນເອງຫາຼ ຍໜ�ອຍພຽງໃດ ຈ່ຶງຈະ ກາ� ວໜ�າໄປກັບຍຸກສະໄໝໄດ� ແຕ�ກຍ� ງັ ຮັກສາຮີດຄອງປະເພນີ, ວັດທະນະທ�າອນັ ດີງາມທີ່ສບື ທອດກັນມາແຕບ� ັນ ພະບຸລດຸ ໄດ?� ໃນກມ�ຸ ເດັກໄວຮ�ນຸ ກເ� ຊ່ນັ ກັນ, ໃນຂະບວນວິວດັ ແຫ�ງການຮຽນຮ�ູ, ຍອມຮບັ ຫຼປື ະຕິເສດການປ�ຽນ ແປງທາງສັງຄມົ -ວດັ ທະນະທາ� ກເ� ປນັ ບັນຫາໜງ່ຶ ທຍ່ີ າກແກກ� ານຕັດສິນໃຈ; ໂດຍສະເພາະແມນ� ແນວຄດິ ຂອງການ ພັດທະນາຕນົ ເອງໃຫ�ທນັ ຍຸກສະໄໝ, ບ່ໃ� ຫໝ� �ູເພືອ່ ນເຢາະເຢ້ີຍວ�າ “ ຫຼ້າສະໄໝ” ເຮັດແນວໃດໃຫ�ຕນົ ເປັນທຍີ່ ອມ ຮບັ ຂອງໝ�ເູ ພື່ອນ ຄດື ່ັງທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮ�ທູ າງສງັ ຄົມຂອງ Salkind (2004) ໄດ�ກາ� ວໄວ� ແລະບໃ�່ ຫ�ຖກື ຕາ� ໜຕິ ຕິ ຽນຈາກພ�ແ່ ມ�, ຄູ-ອາຈານ ຫືຼ ອາ� ຍເອືອ້ ຍ. ຄວາມຂດັ ແຍ�ງໃນແນວຄວາມຄດິ ຂອງໄວຮນ�ຸ ລະຫວ�າງການພັດ ທະນາກັບການອະນຮຸ ກັ ແມ�ນສະແດງອອກໃນພດຶ ຕກິ �າຂອງໄວຮຸ�ນ ເຊັນ່ ການສະແດງຕນົ ເປັນຄົນນອບນ�ອມຕ�່ພ�່ ແມ�, ຜູ�ອາວໂຸ ສ, ຄ-ູ ອາຈານໃນການປະຕິບັດຕວົ ໃນການນ�ງຸ ຖທື ີ່ເໝາະສົມ, ຖກື ລະບຽບ ແລະຖກື ປະເພນີລາວ, ແຕເ� ວລາຢ�ຫູ າ� ງສາຍຕາຂອງພແ�່ ມ� ຫືຼຄູ-ອາຈານ ກປ� ະຕບິ ດັ ຕົວເປນັ ອກີ ຮບູ ແບບໜ່ຶງ ຕາມພາສາຂອງໄວຮຸນ� ໃນທາງ ທ່ເີ ອນ້ີ ວາ� “ ທນັ ສະໄໝ” , ຖກື ກັບ ແຟຊນັ ຍກຸ ໃໝ�; ແຕກ� ມ� ໄີ ວຮ�ຸນບາງຄົນບ່ສ� ນົ ໃຈນາ� ຄ�າສງັ່ ສອນຕກັ ເຕອື ນ ຕາ� ໜຈິ າກພ�່ແມ�, ຄູ-ອາຈານ ຫຼອື �າຍເອືອ້ ຍເລີຍ, ແຕຊ� າ�້ ພດັ ໃຫ�ຄວາມສາ� ຄນັ ກບັ ຄາ� ຕ�າໜິ, ເຢາະເຢີ້ຍຂອງໝຄ�ູ ູ�ເປັນຫັກຼ ກເ� ລີຍອອກນອກກອບຂອງການອະນຮຸ ັກວັດທະນະທ�າລາວ. ໄວຮນຸ� ທງັ ສອງບ�ານ ຕາ� ງກຍ� ອມຮບັ ວ�າເຂົາເຈົາ້ ມີ ຄວາມມັກ ແລະມີສວ� ນຮ�ວມໃນບນຸ ແລະງານຫຼາຍໆປະເພດ ແຕບ� ຸນທ່ີເຂົາເຈົ້າມກັ ມີສ�ວນຮ�ວມຫຼາຍກວ�າໝູ� ກ�ຍັງ ແມນ� ບຸນປີ ໃໝລ� າວ ຊ່ຶງກວມເອາົ ເຖິງ 70%. ໄວຮນຸ� ທັງສອງບາ� ນຫຼາຍກວ�າເຄິ່ງໜຶ່ງທ່ີຖືກສາ� ພາດຍອມຮັບວ�າ ໄດ� ຈັດງານວນັ ເກດີ ; ໃນນັນ້ ປະມານ 15% ຂອງໄວຮຸ�ນບ�ານວຊິ ນຸ ແລະປະມານ 20% ຂອງໄວຮນ�ຸ ບາ� ນຜານມົ ຜ�ໃູ ຫ� ສ�າພາດບອກວ�າຕນົ ໄດຈ� ັດງານວັນເກດີ ທກຸ ໆປ.ີ ແຕໃ� ນຂະນະດຽວກັນ, ໄວໜ�ມຸ (ສອງບ�ານ) ທີ່ໃຫ�ສາ� ພາດເກອື ບ ທັງໝດົ ໃຫ�ຄ�າສັງເກດວາ� ໄວຮຸ�ນເກືອບທງັ ໝດົ ໄດຈ� ດັ ງານວນັ ເກດີ ແລະປະມານ 77% ຂອງໄວໜມ�ຸ ບາ� ນຜານົມ ແລະປະມານ 54% ຂອງໄວໜ�ຸມບາ� ນວິຊນຸ ສງັ ເກດວາ� ໄວຮຸ�ນສວ� ນຫຼາຍຈດັ ງານວັນເກດີ ທຸກປີ. ນີກ້ ສ� ະແດງວ�າ ຄວາມຂດັ ແຍ�ງ ລະຫວ�າງການພດັ ທະນາ ແລະການອະນຮຸ ັກວດັ ທະນະທາ� ໄດເ� ກີດຂ້ນຶ ໃນແນວ ຄວາມຄິດຂອງໄວຮນຸ� ເອງ ຊງ່ຶ ສະ ແດງອອກຢໃ�ູ ນການຍອມຮັບໂດຍທາງກົງ-ທາງອອ� ມ ຫືຼໂດຍເປີດເຜຍີ - ບ�່ເປດີ ເຜີຍ ເຊ່ນັ ກລ� ະນບີ ່�ກາ� ຕອບວາ� ໄດ�ຈດັ ງານວັນເກດີ ກເ� ພາະຮວ�ູ �າຜ�ູໃຫຍຫ� າຼ ຍຄນົ ບ�ເ່ ຫນັ ດີເຫນັ ພ�ອມນ�າ ເພາະມັນບ່ແ� ມນ� ງານທາງຮີດຄອງປະເພນລີ າວ. ອີກ ກລ� ະນໜີ ງ່ຶ , ໃນຂະນະທ່ີໄວໜ�ຸມເກືອບທັງໝດົ ບອກວາ� ໄວຮ�ນຸ ບ�່ມກັ ຟັງຂບັ ລາ� ທອ� ງຖ່ນິ ແລວ� , ແຕ�ປະມານ 24% ຂອງໄວຮນ�ຸ ບອກວາ� ພວກຕົນຍັງມັກຟັງຢູ�; ຊຶ່ງເປເີ ຊນັ ຄວາມຜິດດຽ� ງກັນນີ້ສາມາດຕລີ າຄາໄດສ� ອງລກັ ສະນະ ຄື (1) ອາດແມນ� ໄວໜຸ�ມຕລີ າຄາໄວຮຸ�ນໄປໃນແງລ� ບົ ຫຼາຍກວ�າຄວາມເປນັ ຈງິ ; (2) ການທີໄ່ ວຮ�ຸນຈາ� ນວນໜ່ຶງບອກວ�າ ຍງັ ມັກຟງັ ຂບັ ລາ� ທອ� ງຖນິ່ ນ້ນັ ກ�ອາດເປັນ ພຽງຄວາມຮູ�ສຶກທີ່ວ�າ ພ“ �ຟັງໄດ� ແລະຄວນຈະຟັງ“ ເທ່ົານັ້ນ, ເພາະຮັບ ຮູ�ວ�າມນັ ແມນ� ວັດທະນະທາ� ທ�ອງຖນ່ິ ຊງຶ່ ຄວນແກ�ການອະນຮຸ ກັ , ແຕ�ພຶດຕິກາ� ຕົວຈິງອາດຈະບໄ�່ ດ�ຟັງແລວ� ເພາະ ຢ�ານຖກື ເຢາະເຢຍີ້ ວ�າ ຫ“ ຼາ້ ສະໄໝ” . 60

 ຄວາມຫາຼ ກຫາຼ ຍຂອງການປຽ� ນແປງພດຶ ຕກິ າ� ທາງວດັ ທະນະທາ� ຂອງເດກັ ໄວຮນ�ຸ ການປ�ຽນແປງສະພາບແວດລອ� ມທາງເສດຖະກດິ - ສັງຄມົ ໄດເ� ປນັ ຜນົ ເຮດັ ໃຫ�ໄວຮ�ຸນເມືອງຫວຼ ງພະບາງ ຕ�ອງໄດ�ປັບຕົວຮັບເອາົ ການປ�ຽນແປງດງັ່ ກາ� ວ, ຊງຶ່ ສະແດງອອກໃນພຶດຕິກ�າການໃຊ�ຈາ� ຍໃນຊວີ ດິ ປະຈ�າວນັ , ການ ຫ້ິຼນ ໃນເວລາວ�າງ, ການເຮັດວຽກຊ�ວຍຄອບຄົວ, ການນ�ງຸ ເຄອ່ື ງແຕງ� ກາຍ, ຄວາມມກັ ໃນການຟງັ ເພງ, ການເຄາົ ລບົ ນັບຖຜື ູອ� າວໂຸ ສ ແລະການໄປວດັ ຂອງເດັກໄວຮນ�ຸ ເປນັ ຕົ້ນ. 1) ການໃຊ�ຈາ� ຍປະຈາ� ວັນຂອງໄວຮນຸ� ເພີມ່ ຂນຶ້ : ປະມານ 96% ຂອງໄວຮນ�ຸ ບາ� ນຜານົມ ແລະ 85% ຂອງໄວຮນ�ຸ ບ�ານວິຊນຸ ໄດ�ລາຍງານວ�າ ລາຍຈ�າຍຂອງເຂົາເຈາົ້ ເພ່ມີ ຂນຶ້ ກວາ� ແຕ�ກອ� ນ. ໃນຂະນະດຽວກັນ, ຈາກການ ສງັ ເກດຂອງໄວໜ�ມຸ ບ�ານຜານົມທຸກຄນົ ທໃີ່ ຫ�ສາ� ພາດມຄີ �າເຫນັ ວາ� ໄວຮຸນ� ປະຈບຸ ັນມີການໃຊຈ� �າຍເພ່ີມຂນ້ຶ . ສວ� ນ ໄວໜຸມ� ບາ� ນວຊິ ຸນປະມານ 87% ຄດິ ວາ� ໄວຮນ�ຸ ປະຈບຸ ນັ ມລີ າຍຈ�າຍເພມີ່ ຂນ້ຶ . ຈາກຕວົ ເລກດ່ງັ ກ�າວຊີ້ໃຫ�ເຫນັ ວາ� ໄວຮ�ຸນບາ� ນຜານມົ ໃນປະຈຸບັນມີພຶດຕກິ າ� ໃນການໃຊຈ� າ� ຍເພີມ່ ຂນຶ້ ຫຼາຍກວ�າໄວຮ�ຸນບາ� ນວິຊຸນ. ສ�າລັບເຫດຜນົ ທີ່ ໄວຮຸ�ນ ໃນປະຈຸບນັ ມກີ ານໃຊ�ຈາ� ຍເພີ່ມຂນຶ້ ແມນ� ເນ່ືອງມາຈາກຫຼາຍໆເຫດຜນົ ; ໃນນນ້ັ ເຫດຜົນທີ່ໄວຮນຸ� ເອງອາ� ງ ເຖິງຫາຼ ຍທສ່ີ ດຸ ແມນ� ຄວາມຈ�າເປນັ ໃນການຊ້ືວດັ ຖຸສ່ງິ ຂອງ ໂດຍສະເພາະແມນ� ເຄ່ືອງນ�ງຸ ຂອງຖື, ອຸປະກອນການ ຮຽນ, ການສ່ືສານ ແລະສງ່ິ ສາ� ຄນັ ແມ�ນລາຄາສນິ ຄາ� ເພມີ່ ຂ້ນຶ ເລ້ືອຍໆ. 2) ການຫິ້ນຼ ຂອງໄວຮນຸ� ໃນເວລາວາ� ງປ�ຽນແປງຈາກເກມຫິ້ນຼ ແບບພ້ືນບາ� ນ ແລະປະສົມປະສານກບັ ກິລາ ສະໄໝໃໝ� ມາເປນັ ເກມຫ້ຼິນທຫ່ີ ຼາກຫາຼ ຍກວ�າເກາ່ົ ແລະຂ�ອນຂ�າງທນັ ສະໄໝກວາ� ເກ່ົາ. ເກອື ບ 35% ຂອງໄວໜຸມ� ທງັ ສອງບ�ານລາຍງານວາ� ເກມຫ້ນຼິ ທໄ່ີ ວຮ�ນຸ ສະໄໝກ�ອນມັກຫນິຼ້ ແມນ� ເຕະກະຕ�້, ຫິຼ້ນໝາກຄາ� ງ, ຫ້ິຼນກຕີ າ, ເຕນ້ັ ຢາງ, ເຕ້ນັ ຫວົ ນາ, ຫນ້ຼິ ໝາກຕີ່, ຫິຼນ້ ໝາກບາ� , ຫ້ິຼນໝາກຜລີ ້ີ ແລະຫິຼນ້ ເບຍ� ປອ� ກ. ຕກົ ມາໃນສະໄໝປະຈຸບນັ , ເກມ ຫນິຼ້ ທ່ເີ ຂາົ ເຈ້ົານຍິ ມົ ຫິຼ້ນໃນຍາມວາ� ງຮວມມີ ການຫຼິ້ນກິລາປະເພດຕ�າງໆ (ເຊນ່ັ ເຕະບານ, ບານບ�ວງ, ບານສົ່ງ, ເທນັ ນິດສ), ອາ� ນປຶມ້ ຫນິຼ້ (ເຊ່ັນ ປ້ຶມເລອ່ື ງ, ວາລະສານ, ກະຕນູ ໄທ, ເລ່ອື ງຕະຫຼກົ ໄທ), ຝກຶ ຫນຼິ້ ດົນຕີ (ເຊນ່ັ ຫຼນິ້ ກີຕາ, ຫ້ຼິນປອີ າໂນ), ພກັ ຜອ� ນຢ�ູເຮືອນ, ຟັງເພງ, ເບິງ່ ໂທລະພາບ, ເບ່ງິ ຊດີ ີ, ຫຼນ້ິ ເກມໂທລະສັບ, ຫິຼນ້ ຄອມພວິ ເຕີ, ຫນິຼ້ ອນິ ເຕີແນັດ, ຫ້ນິຼ ສະນຸກເກ,ີ ຂີລ່ ົດຫຼິ້ນ, ໄປກນິ ເຂົາ້ ປ�າ, ຍາ� ງເລາະຫ້ຼິນ, ຫ້ຼິນໝາກເຕັນ້ (ເຊືອກ, ຢາງ) ແລະອນື່ ໆ. ໃນຂະນະດຽວກນັ , ໄວໜມ�ຸ ສງັ ເກດເຫັນວາ� ກິດຈະກ�າທ່ໄີ ວຮນ�ຸ ສະໄໝປະຈບຸ ນັ ມັກຫຼ້ນິ ໃນເວລາວ�າງສວ� ນຫຼາຍ ແມ�ນເກມໂທລະສັບ, ເກມຄອມພິວເຕີ, ເບິ່ງໂທລະພາບ, ເບງ່ິ ຊີດີ, ຟັງເພງ, ໄປເລາະຕະຫຼາດຊົມເຄື່ອງແຟຊນັ ຕ�າງໆ, ດມື່ ເບຍສງັ ສນັ ກັບໝ�ູເພື່ອນ, ຫ້ິຼນກິລາ, ຫນຼິ້ ເກມຕ�າງໆທ່ີທາ� ທາຍ, ຫຼນ້ິ ສະນກຸ ເກ,ີ ຂລີ່ ດົ ເລາະຫິ້ຼນ ແລະ ອນື່ ໆ. 3) ວຽກທໄ່ີ ວຮນ�ຸ ເຮັດປະຈ�າວັນປຽ� ນແປງເລັກນອ� ຍ: ວຽກທໄ່ີ ວຮນຸ� ເຮັດປະຈ�າວນັ ໃນເມື່ອກ�ອນ ສ�ວນ ຫຼາຍແມ�ນການຊ�ວຍພ່ແ� ມເ� ຮັດວຽກເຮອື ນ, ເຮດັ ສວນຄວົ , ເຮັດນາ, ເອົາຟືນ, ຕາ�່ ຫກູ ແລະຂາຍເຄ່ອື ງ ເປນັ ຕນ້ົ . ປະມານ 44% ຂອງໄວຮຸ�ນບ�ານຜານົມລາຍງານວາ� ວຽກປະຈ�າວນັ ຂອງໄວໜ�ມຸ ໃນເມືອ່ ກອ� ນ ສວ� ນຫຼາຍແມ�ນການ ຊ�ວຍພ່�ແມ�ເຮັດວຽກເຮືອນ, ເຮດັ ສວນຄົວ, ເຮັດນາ, ເອົາຟນື , ຕາ່� ຫູກ ແລະຂາຍເຄ່ອື ງ. ສວ� ນບາ� ນວິຊນຸ ທ່ີເປນັ ບາ� ນ ຢ�ູໃນຕວົ ເມືອງ, ເພາະສະນ້ັນ ວຽກທໄ່ີ ວຮ�ນຸ ເຮັດປະຈາ� ວັນກແ� ມ�ນວຽກເຮອື ນການຊານ, ເຮັດສວນຄວົ ຫຼື ຊ�ວຍພ�່ ແມຂ� າຍເຄືອ່ ງ. ໃນປະຈບຸ ັນ, ວຽກທໄ່ີ ວຮຸນ� ເຮດັ ປະຈ�າວນັ ກ�ຍັງແມນ� ວຽກຊ�ວຍເຫອຼື ອາ� ຍເອອື້ ຍ, ພແ່� ມໃ� ນຄອບ ຄວົ ເປັນຫຼກັ . ປະມານ 47% ຂອງໄວຮນ�ຸ (ທັງສອງບ�ານ) ຜ�ໃູ ຫ�ສ�າພາດບອກວາ� ວຽກທ່ຕີ ນົ ເອງເຮັດປະຈາ� ວນັ ແມ�ນການຊ�ວຍພ�່ແມເ� ຮດັ ວຽກເຮອື ນ; ປະມານ 29% ບອກວາ� ແມນ� ວຽກເຮືອນ ແລະຂາຍເຄື່ອງ; ແລະປະມານ 6% ບອກວ�າແມນ� ວຽກເຮອື ນ ແລະເຮດັ ສວນຄົວ. ສງ່ິ ທໜ່ີ �າສງັ ເກດສ�າລັບໜ�າວຽກຂອງໄວຮນ�ຸ ບາ� ນຜານົມກ�ຄື ວຽກໜັກທໄີ່ ວຮຸນ� ເຮດັ ໃນເມອື່ ກອ� ນໄດ�ຫດ� ລົງ ໂດຍສະເພາະແມນ� ການເຮດັ ນາ ແລະການໄປເອາົ ຟືນແມນ� ຫ�ດລງົ . 37% ຂອງໄວຮນຸ� ບອກວ�າ ວຽກທ່ີເຂົາເຈົ້າເຮດັ ປະຈາ� ວນັ ແມ�ນວຽກເຮືອນ; ປະມານ 33% ບອກວາ� ແມ�ນວຽກ ເຮືອນ ແລະຂາຍເຄືອ່ ງ. 61

4) ການແຕງ� ກາຍຂອງໄວຮ�ຸນມີການປຽ� ນແປງໄປສຄ�ູ າ� ນິຍມົ ແຟຊັນເພມີ່ ຂຶນ້ : ໃນເມືອ່ ກອ� ນ ເສດຖະ ກິດ- ສັງຄົມຍງັ ບ�ທ່ ນັ ໄດ�ຮັບການພັດທະນາຫາຼ ຍເທືອ່ , ໄວຮຸ�ນກ�ຍັງບທ�່ ັນມີຄວາມນຍິ ົມການນ�ງຸ ຖື ຕາມແຟຊັນທັນສະໄໝ ເທ່ອື ; 50% ຂອງໄວໜ�ຸມໃຫ�ຄ�າສັງເກດວາ� ໄວຮຸ�ນຍງິ ເກືອບທງັ ໝດົ ແມ�ນນຸ�ງສນິ້ ໃນຍາມຢບ�ູ າ� ນຢເ�ູ ຮືອນປກົ ກະຕິ, ໄປມາຫາກັນ, ໄປໂຮງຮຽນ; ຖ�າແມນ� ໄປບນຸ ທາງປະເພນີ ຫຼາຍຄົນຍັງແຕ�ງຕວົ ແບບປະເພນລີ າວຄື ເກາ້ົ ຜມົ ບ�ຽງ ແພ; ແຕກ� �ມີບາງຄງັ້ ທີ່ແມຍ� ງິ ນຸ�ງໂສງ� ເຊນັ່ ເວລາຈະເຂາົ້ ໄປປາ� , ຫ້ຼນິ ກລິ າ ຫເືຼ ກມປະເພດຕາ� ງໆເຊນ່ັ ຫຼ້ນິ ໝາກເຕັນ້ (ເຊອື ກ, ຢາງ) ເປັນຕ້ນົ ; ສວ� ນໄວຮນ�ຸ ຊາຍກມ� ກັ ຕັດຜມົ ສັນ້ . ແຕ�ມາໃນປະຈບຸ ນັ ສັງຄົມນບັ ມື້ໄດຮ� ບັ ການ ພັດທະນາ, ໄວຮ�ຸນຫາຼ ຍຄົນກໄ� ດ�ປຽ� ນແປງການແຕງ� ກາຍຂອງຕນົ . ຕາມການສງັ ເກດຂອງໄວໜຸ�ມ ໄວຮຸ�ນຍິງປະຈຸ ບນັ ມກັ ນ�ຸງໂສງ� ຂາສ້ັນ, ນງຸ� ສະເກິດ, ນຸ�ງເຄອ່ື ງແຟຊັນເພມີ່ ຂ້ຶນ; ເພີ່ມທງັ ທາງດ�ານ ຈ�ານວນຜ�ູມັກນ�ຸງໂສ�ງ ແລະກາລະ ຂອງການນງ�ຸ ໂສ�ງ. ການໄວຊ� ງົ ຜົມທັງໄວຮນຸ� ຊາຍ ແລະຍງິ ກ�ປຽ� ນແປງໄປສ�ຄູ ວາມຫາຼ ກຫຼາຍຮບູ ແບບກວ�າເກາ່ົ . ປະມານ 92% ຂອງໄວຮຸນ� ບ�ານຜານົມ ແລະບາ� ນວິຊຸນແມ�ນມີຄາ� ເຫັນກົງກັນວາ� ເຂົາເຈົາ້ ມີການປ�ຽນແປງການແຕ�ງ ກາຍການນຸງ� ຫມ່ົ ຖາ� ທຽບ ໃສ�ໄວຮ�ຸນກ�ອນໜາ� ນ້ີ, ແຕ�ຄວາມຈງິ ແລ�ວ ການສກຶ ສາຜນົ ກະທົບຂອງການທອ� ງທ�ຽວຕ�່ ກບັ ວິຖີຊີວິດຂອງຊາວເມືອງຫຼວງພະບາງໃນປີ 2003 ກ�ພບົ ວາ� ການນງຸ� ຖືໂດຍສະເພາະເພດຍິງກ�ມີການປ�ຽນແປງ ເຊ່ັນດຽວກນັ (ເດຊານລຸ າດ ແລະຄະນະ 2005). ເຖງິ ວ�າໄວຮນຸ� ຍິງເກືອບທກຸ ຄົນນຸ�ງໂສງ� ແຕ�ປະມານ 46% ຂອງໄວຮ�ນຸ ບ�ານວິຊຸນສະແດງຄວາມຄດິ ເຫັນ ວ�າ ບມ່� ກັ ໃຫ�ໄວຮ�ນຸ ຍງິ ນງຸ� ໂສງ� , ສວ� ນໄວຮນ�ຸ ບາ� ນຜານົມ, ມພີ ຽງແຕປ� ະມານ 9% ເທ່າົ ນນ້ັ ທ່ີບອກວາ� ບ�ມ່ ັກໃຫ�ໄວ ຮ�ນຸ ຍິງນງຸ� ໂສ�ງ ເພາະມນັ ບ່ສ� ອດຄອ� ງກບັ ປະເພນີລາວ. ໃນນ້ີ ອັດຕາສວ� ນຂອງເພດຊາຍທີ່ຍອມຮັບວ�າມຄີ ວາມມັກ ໃຫ�ໄວຮຸ�ນຍງິ ນ�ຸງໂສ�ງ ຫຼາຍກວ�າອດັ ຕາສວ� ນຂອງໄວຮນຸ� ຍິງຜນ�ູ ຸ�ງເອງ; ນີກ້ �ສະແດງວ�າ ການນງ�ຸ ໂສງ� ຂອງໄວຮຸນ� ຍິງກ�ບ່� ແມນ� ຍ�ອນຄວາມມກັ ທັງໝດົ ແຕ�ຫາກແມນ� ຄວາມພະຍາຍາມໃນການປັບຕົວໃຫ�ເຂ້ົາກບັ ຄ�ານິຍມົ ຂອງສງັ ຄົມໄວ ຮນ�ຸ ຕາມກະແສສັງຄົມ. ສ່ງິ ທ່ີໜາ� ສງັ ເກດກຄ� ື ໄວຮນ�ຸ ບ�ານວິຊນຸ ຊ່ງຶ ເປນັ ຊຸມຊົນໃນຕວົ ເມອື ງ, ແນນ� ອນຍອ� ມມີ ໂອກາດໄດ�ຮັບອດິ ທພິ ົນຂອງການແຜ�ຂະຫຍາຍຂອງວັດທະນະທາ� ຕ�າງຖ່ນິ ກອ� ນ ແລະຫຼາຍກວ�າໄວຮຸ�ນບ�ານຜານມົ , ແຕໃ� ນປະຈບຸ ນັ ກ�ຍັງມອີ ດັ ຕາສ�ວນຂອງໄວຮຸນ� ທີ່ບມ່� ັກໃຫ�ແມ�ຍງິ ນຸງ� ໂສງ� ຫາຼ ຍກວາ� ໄວຮນ�ຸ ບ�ານຜານົມ. ໃນຂະນະ ດຽວກນັ ນ,ີ້ ມກີ ານປ�ຽນແປງບາງຢາ� ງທ່ໜີ �າສັງເກດຕ�ກ່ ັບໄວຮນ�ຸ ຊາຍຄື ມຈີ າ� ນວນໜ�ອຍໜງ່ຶ ທີ່ມກັ ແຕ�ງຕົວຄກື ບັ ເພດ ຍງິ ໂດຍສະ ເພາະແມ�ນການໃສເ� ຄອື່ ງສ�າອາງ ຕບົ ແຕ�ງໜ�າຕາຄືກັບເພດຍິງ ແລະມບີ ຸກຄະລກິ ຄືກັບເພດຍງິ ; ບາງຄນົ ກເ� ອຍ� ອ� ງໃສຕ� �ຸມຫູ ແລະຈ່ົງຜົມຍາວຄເື ພດຍງິ . 5) ການຟັງເພງຂອງໄວຮ�ນຸ ໃນປະຈຸບັນມກີ ານປຽ� ນແປງ: ໄວໜ�ຸມສວ� ນຫຼາຍໃຫ�ຄ�າສັງເກດວາ� ໄວຮນຸ� ໃນ ເມອື່ ກ�ອນມກັ ຟງັ ເພງລາວບ�ານນາ, ຖັດມາແມ�ນຂບັ ລາ� ທອ� ງຖ່ິນ, ຈາກນັນ້ ແມນ� ເພງໄທ ແລະເພງລາວສະຕງິ . ສ�ວນ ໄວຮຸນ� ໃນປະຈບຸ ັນ (79% ຂອງໄວຮ�ນຸ ບ�ານຜານມົ , ປະມານ 67% ຂອງໄວຮ�ຸນບ�ານວຊິ ຸນ) ຍອມຮບັ ວາ� ມັກຟງັ ເພງລາວສະຕິງ; ຖັດມາແມ�ນເພງໄທ, ເພງສາກນົ , ເພງລາວບ�ານນາ ແລະຂັບລາ� ທອ� ງຖນິ່ (ເບ່ິງຮູບສະແດງ 1). ສງ່ິ ທໜ່ີ �າສັງເກດກຄ� ື ໃນຂະນະທ່ໄີ ວໜມ�ຸ ບາ� ນຜານມົ 100% ທີ່ສັງເກດວາ� ໄວຮນ�ຸ ບ່�ມັກຟັງຂບັ ລາ� ທອ� ງຖນ່ິ , ແຕ�ໄວຮ�ຸນ ບ�ານຜານົມປະມານ 24% ຢນື ຢນັ ວາ� ເຂາົ ເຈົາ້ ກຍ� ັງມກັ ຟງັ ຂບັ ລ�າທອ� ງຖ່ິນ.  ຮບູ ສະແດງທີ 1: ສມົ ທຽບການຟງັ ເພງຂອງໄວຮ�ຸນບາ� ນຜານມົ ແລະບາ� ນວຊິ ນຸ 62

6) ການນບັ ຖື ແລະເຊ່ອື ຟງັ ຜອູ� າວໂຸ ສປ�ຽນແປງຈາກການເຊື່ອແບບເຄ່ັງຄດັ ມາເປນັ ການເຊອ່ື ແບບມີ ເຫດຜົນ: ປະມານ75% ຂອງໄວໜມ�ຸ ສອງບ�ານລາຍງານວ�າ ໄວຮ�ນຸ ໃນເມອ່ື ກ�ອນສວ� ນຫາຼ ຍໃຫ�ການເຄົາລບົ ນບັ ຖືຜ�ູ ອາວຸໂສຢ�າງເຄັ່ງຄັດ. ສ�ວນໃນປະຈຸບນັ ໄວຮນຸ� ກ�ຍັງໃຫກ� ານນັບຖເື ຊື່ອຟັງຜ�ອູ າວຸໂສ ແຕ�ກ�ປ�ຽນແປງໄປແລ�ວ ຄປື ະ ມານ 71% ຂອງໄວໜມ�ຸ (ສອງບ�ານ)ບອກວາ� ໄວຮນຸ� ໃນປະຈຸບນັ ສວ� ນຫາຼ ຍກ�ຍງັ ໃຫ�ການເຄົາລບົ ນັບຖືຜ�ູອາວຸໂສ, ແຕຈ� �ານວນໜຶງ່ ແມນ� ບຄ່� ອ� ຍເຄ່ັງຄັດ. ສ�າລັບໄວຮຸນ� ເອງ ປະມານ 76% ຂອງໄວຮຸ�ນບາ� ນຜານົມ ແລະບ�ານວິຊຸນໄດ� ລາຍງານວ�າ ເຂົາເຈົາ້ ນບັ ຖື ແລະເຊອ່ື ຟັງຜ�ູອາວຸໂສໃນເລອ່ື ງທ່ີສົມເຫດສມົ ຜົນ. 7) ການໄປວດັ ຂອງໄວຮ�ຸນກມ� ີການປຽ� ນແປງທາງດ�ານຈຸດປະສງົ ແລະກດິ ຈະກ�າ: ໄວໜ�ຸມບາ� ນຜານົມ (69%) ແລະບ�ານວຊິ ຸນ (75%) ໄດໃ� ຫ�ຄາ� ສັງເກດວາ� ໃນເມື່ອກອ� ນໄວຮນ�ຸ ໄປວັດກ�ເພາະມີຄວາມເຊອ່ື ໃນສິນ ແລະຄວາມສັກສດິ ຂອງວັດວາອາຮາມ; ແຕໃ� ນປະຈບຸ ນັ ໄດ�ມກີ ານປ�ຽນແປງບາງຢ�າງເຊ່ນັ ຈດຸ ປະ ສງົ ຂອງການໄປ ວດັ ນອກຈາກໄປຈງັ ຫັນ, ໄປເພນ ແລະໄປບຸນວັດແລ�ວ ຍງັ ໄປວດັ ແບບທອ� ງທຽ� ວຕມ່ື ອກີ ; ປະມານ 51% ຂອງໄວ ໜ�ມຸ ສອງບາ� ນນີ້ລາຍງານວ�າ ການໄປວັດຂອງໄວຮນ�ຸ ໃນປະຈຸບນັ ຫດ� ລົງກວ�າແຕກ� ອ� ນ, ຈາ� ນວນໄວຮນຸ� ທ່ເີ ຊື່ອໃນ ຄວາມສັກສິດຂອງວັດກ�ຫດ� ລງົ ແລະມີບາງຄົນຍງັ ນງຸ� ເຄ່ືອງບ່�ເໝາະສມົ ເຂົາ້ ວດັ ໃນຍາມບນຸ . ສ�າລບັ ໄວຮນ�ຸ ເອງເກືອບ ທັງໝົດຢງັ້ ຢນື ວ�າເຄຍີ ໄປວັດ ແລະກ�ໄປວັດດ�ວຍຫາຼ ຍຈຸດປະສົງແຕກຕາ� ງກັນເຊ່ນັ ໄປໃສ�ບາດ, ໄປຈງ່ັ ຫັນ, ໄປເພນ , ໄປບຸນວດັ , ໄປທຽ� ວ ແລະອນ່ື ໆ; ໃນນັ້ນ ໄວຮນຸ� ບາ� ນຜານົມສ�ວນຫຼາຍແມນ� ໄປວດັ ເພ່ອື ໃສ�ບາດ ແລະຈງັ່ ຫັນ, ຖັດນັ້ນແມນ� ໄປບນຸ ; ໃນຂະນະດຽວກັນ ໄວຮຸນ� ບ�ານວິຊນຸ ສ�ວນຫາຼ ຍບອກວາ� ຈຸດປະສົງຕ້ນົ ຕ�ແມ�ນໄປບນຸ ວັດ ແລະໄປທ�ຽວ, ຖດັ ນນ້ັ ແມນ� ໄປໃສບ� າດ ແລະຈັ່ງຫັນ. ເວົ້າຮວມ, ເມອ່ື ເສດຖະກິດ-ສງັ ຄົມໄດຮ� ບັ ການພັດທະນາກາ� ວໜ�າຂນ້ຶ ເລື້ອຍໆ ກໝ� າຍເຖິງນະວັດຕະກ�າ ໃໝ�ໄດ�ຮັບການປະດດິ ຂນຶ້ ແລະເຜຍີ ແຜ�ໃນສງັ ຄມົ ຫາຼ ຍຂນ້ຶ ເທ່ົານນ້ັ ; ຍ່ິງກວາ� ນັນ້ ມນັ ກ�ນບັ ມນ້ື ັບຈະຫາຼ ຍຂຶນ້ ແລະ ໄວຂຶນ້ ໃນຍຸກໂລກາພວິ ດັ . ເພາະສະນນັ້ , ພຶດຕກິ �າທາງວັດທະນະທ�າຂອງໄວຮຸນ� ກມ� ີການປຽ� ນແປງໄປຕາມກະແສ ການປ�ຽນແປງຂອງສັງຄມົ , ແຕ�ລະດັບຂອງການປ�ຽນແປງຍ�ອມມີຄວາມແຕກຕ�າງກັນ; ສ�ວນໜ່ງຶ ແມນ� ຂຶນ້ ກັບລະ ດບັ ຂອງການປ�ຽນແປງສະພາບແວດລອ� ມ ແລະສິ່ງສາ� ຄນັ ກຂ� ້ນຶ ກບັ ລະດັບຂອງການປບັ ຕົວ ຍອມຮັບຂອງບຸກຄົນ ນນັ້ ໆ ເປັນປດັ ໄຈຕດັ ສນິ .  ບດົ ບາດການມສີ ວ� ນຮ�ວມໃນການອະນຮຸ ກັ ວດັ ທະນະທາ� ຂອງເດກັ ໄວຮນຸ� ໃນປະຈບຸ ນັ 63

ຄຽງຄ�ູກັບການຊອກຮ�ູ ຍອມຮບັ ຫຼື ປບັ ຕົວຮບັ ເອົາສງ່ິ ໃໝ�ເຂົ້າມາໃນຊວີ ິດແລ�ວ, ໄວຮ�ນຸ ກມ� ສີ ວ� ນຮວ� ມໃນ ການອະນຮຸ ກັ ວດັ ທະນະທາ� ຊງ່ຶ ສະແດງອອກໃນພຶດຕກິ າ� ກ�ຄກື ານປະຕບິ ັດຮດີ ຄອງປະເພນຂີ ອງທ�ອງຖ່ິນຕນົ ໃນ ຊີວດິ ປະຈາ� ວນັ ເຊນ່ັ ການອະນຸຮກັ ການນງຸ� ຖ,ື ການໃຫ�ການເຄົາລົບນັບຖຜື ອ�ູ າວໂຸ ສ, ການອະນຮຸ ກັ ຄວາມຮພ�ູ ້ືນ ບາ� ນ ແລະການອະນຮຸ ກັ ສລິ ະປະວດັ ທະນະທ�າເປນັ ຕນ້ົ . ການສາ� ຫຼວດພົບວາ� ໄວຮຸ�ນບາ� ນຜານົມປະມານ 86% ແລະ ໄວຮ�ນຸ ບ�ານວຊິ ຸນປະມານ 90% ບອກວາ� ໄວຮ�ຸນມສີ ວ� ນຮ�ວມໃນການອະນຸຮັກການນງຸ� ຖື, ແຕກ� ມ� ຈີ າ� ນວນ ໜຶງ່ ຍອມຮັບວາ� ບຄ�່ �ອຍໃຫ�ຄວາມສາ� ຄັນໃນການອະນຸຮກັ ການນຸ�ງຖືໃຫຖ� ກື ຕອ� ງຕາມປະເພນີລາວ; ຍກົ ເວນ້ັ ໃນ ກ�ລະນີໄປໂຮງຮຽນ ຫໄຼື ປສະຖານທ່ທີ າງລັດຖະການທີມ່ ລີ ະບຽບບງັ ຄັບ; ນອກນນັ້ ເຂົາເຈ້ົາກ�ນ�ງຸ ຖືຕາມລາ� ພງັ ໃຈ ເນັ້ນເພ່ືອຄວາມສະບາຍ, ຄວາມແປກຕາ ແລະທ�າທາຍຫາຼ ຍກວາ� ເພອ່ື ຄວາມຮຽບຮ�ອຍ. ໄວຮຸນ� ສ�ວນຫາຼ ຍຍງັ ມີ ສວ� ນຮວ� ມໃນການອະນຮຸ ກັ ການເຄາົ ລົບນັບຖືຜ�ອູ າວຸໂສຕາມຮີດຄອງປະເພນີລາວ ຄືປະມານ 66% ຂອງໄວຮຸ�ນ ບ�ານຜານມົ ແລະປະມານ 49% ຂອງໄວຮຸນ� ບາ� ນວິຊນຸ ຢນື ຢັນວາ� ໄດມ� ສີ ວ� ນຮວ� ມໃນການອະນຸຮັກການເຄົາລົບ ນັບຖຜື ອູ� າວຸໂສແຕ�ຈາ� ນວນໜຶ່ງກ�ຍອມຮບັ ວ�າ ບຄ່� ອ� ຍໄດ�ມສີ �ວນຮ�ວມ ຫືຼບ່ຄ� ອ� ຍໃສໃ� ຈໃນການອະນຸຮັກການ ເຄົາລົບນບັ ຖຜື ູ�ອາວໂຸ ສຄືກບັ ໄວຮນຸ� ໃນເມ່ອື ກອ� ນແລວ� . ບ່ພ� ຽງແຕເ� ທ່າົ ນ,ີ້ ໄວຮ�ນຸ ຍັງມສີ ວ� ນຮ�ວມໃນການອະນຮຸ ກັ ຄວາມຮພ�ູ ້ນື ບາ� ນຫາຼ ຍສົມ ຄວນຄື ປະມານ 65% ຂອງໄວຮ�ນຸ ບ�ານຜານມົ ແລະປະມານ 36% ຂອງໄວຮນ�ຸ ບາ� ນວິ ຊຸນບອກວ�າ ໄວຮຸນ� ມີສ�ວນຮ�ວມໃນການອະນຮຸ ັກຄວາມຮພູ� ນ້ື ບ�ານ; ໂດຍສະເພາະ ໄວຮນຸ� ຍິງຈ�ານວນຫຼາຍ ສົມຄວນທມີ່ ັກຮກັ ໃນການຕາ່� ຫູກ, ໄວຮນຸ� ຊາຍຈ�ານວນໜຶ່ງກ�ຍັງມຄີ ວາມສະຫງວນມກັ ໃນການຮຽນຮ�ວູ ິຊາການ ຊາ� ງຫັດຖະກ�າເຊນັ່ ຈກັ ສານ, ຕີເງິນ-ຄ�າ, ເຮດັ ໂຄມໄຟເຈ�ຍສາເປັນຕ້ນົ . ນອກຈາກນ,້ີ ໄວຮຸນ� ຍັງມສີ �ວນຮວ� ມໃນ ການອະນຸຮກັ ສລິ ະປະລາວ; ແຕປ� າກົດວາ� ບ່ເ� ປັນທນ່ີ ຍິ ມົ ກວາ� ງຂວາງພ�ເທົ່າໃດ ຄມື ປີ ະມານ 12% ຂອງໄວຮນຸ� ບາ� ນ ຜານົມ ແລະປະມານ 5% ຂອງໄວຮ�ຸນບາ� ນວຊິ ນຸ ທ່ບີ ອກວ�າ ເຂົາເຈາ້ົ ມສີ ວ� ນຮ�ວມໃນການອະນຸຮກັ ສລິ ະປະເຊ່ນັ ການເຂາົ້ ຮວ� ມຝກຶ ແອບສິລະປະການຟອ� ນການຫຼນິ້ ດົນຕີ ແລະການຂບັ ພືນ້ ເມອື ງ (ເບ່ິງຮູບສະແດງ 2).  ຮບູ ສະແດງທີ 2: ທດັ ສະນະຂອງໄວຮນຸ� ຕກ່� ບັ ການອະນຮຸ ກັ ວັດທະນະທາ� ຂອງເດກັ ໄວຮຸນ� 64

ສ�າລັບການໃຫ�ຄວາມເຄາົ ລບົ ນັບຖືຜູ�ອາວໂຸ ສຂອງໄວຮ�ຸນ ກ�ຄາ� ຍຄກື ນັ ກບັ ການອະນຮຸ ກັ ການນງ�ຸ ຖຢື �ູບອ� ນ ວ�າ ໄວໜ�ມຸ ບ�ານຜານົມຈະສງັ ເກດເຫນັ ການປຽ� ນແປງຂອງໄວຮຸນ� ຫຼາຍກວາ� ຖ�າທຽບໃສ�ໄວໜ�ມຸ ບ�ານວຊິ ນຸ ສັງເກດ ການປ�ຽນແປງຂອງໄວຮນຸ� ບ�ານວິຊນຸ ຄືປະມານ 54% ຂອງໄວໜ�ຸມບາ� ນຜານມົ ແລະປະມານ 75% ຂອງໄວໜມ�ຸ ບ�ານວິຊນຸ ທ່ສີ ັງເກດວາ� ໄວຮນຸ� ບາ� ນຂອງຕນົ ມີສວ� ນຮວ� ມໃນການອະນຸຮກັ ວດັ ທະນະທ�າການເຄາົ ລບົ ນບັ ຖືຜ�ູ ອາວຸໂສ. ສວ� ນການອະນຸຮກັ ຄວາມຮ�ພູ ນື້ ບ�ານແມ�ນຂອ� ນຂາ� ງມຄີ ວາມໃກຄ� ຽງກນັ ລະ ຫວ�າງຄ�າເຫັນຂອງໄວຮນ�ຸ ແລະ ໄວໜຸ�ມ ຄປື ະມານ 69% ຂອງໄວໜ�ມຸ ບ�ານຜານົມ ແລະ ປະມານ 54% ຂອງໄວໜມຸ� ບ�ານວິຊຸນທສີ່ ງັ ເກດ ວ�າໄວຮ�ນຸ ມກີ ານອະນຸຮກັ ຄວາມຮພູ� ນ້ື ບ�ານ. ສວ� ນການອະນຮຸ ັກສິລະປະຂອງລາວ, ຕວົ ໄວຮຸນ� ເອງກຍ� ອມຮບັ ວ�າ ຕົນໄດ�ມສີ �ວນຮ�ວມໃນການອະນຸຮັກສລິ ະປະລາວໜ�ອຍກວາ� ການສງັ ເກດຂອງໄວໜມຸ� ; ຄືໃນຂະນະທປີ່ ະມານ 25% ຂອງໄວໜມ�ຸ ບ�ານຜານມົ ແລະ ປະມານ 33% ຂອງໄວໜມ�ຸ ບາ� ນວິຊຸນສງັ ເກດວາ� ໄວຮ�ຸນມີສ�ວນຮວ� ມ, ແຕມ� ີ ພຽງໄວຮ�ຸນບ�ານຜານົມປະມານ 12% ແລະ ໄວຮຸ�ນບ�ານວຊິ ນຸ ປະມານ 5% ເທາ່ົ ນັນ້ ທ່ບີ ອກວາ� ໄວຮ�ຸນໄດ�ມສີ ວ� ນ ຮ�ວມໃນການອະນຸຮກັ ສິລະປະລາວ. ສະຫບ� ແລະຂແ�້ ນະນາ� ການພັດທະນາໃນຍຸກແຫ�ງໂລກາພິວັດນີ້ ໄດປ� ຽ� ນແປງສະພາບແວດລ�ອມທາງເສດຖະກິດ-ສັງຄມົ ໄວ ຂຶນ້ ຊຶ່ງມັນໄດ�ເປັນປັດໄຈຊກຸ ຍູ� - ດງຶ ດູດ ເດກັ ໄວຮ�ຸນເມອື ງຫຼວງພະບາງໃຫກ� ານປ�ຽນແປງພຶດຕິກາ� ທາງວດັ ທະນະທ�າ ຢ�າງ ຫຼາກຫາຼ ຍ, ຊງ່ຶ ບາງຄງັ້ ກເ� ກດີ ມີຂຂ້� ັດແຍ�ງກັນໃນແນວຄວາມຄິດ ແລະພຶດຕິກາ� ຂອງເດກັ ໄວຮນ�ຸ ລະຫວ�າງການ ອະນຮຸ ກັ ແລະການພັດທະນາ; ແຕກ� �ຍງັ ມໄີ ວຮ�ນຸ ຈ�ານວນບ�ໜ່ ອ� ຍທຍ່ີ ງັ ມີຄວາມພະຍາຍາມຮຽນຮູ� ແລະປບັ ຕວົ ຍອມຮບັ ເອາົ ສ່ິງໃໝໆ� ທີ່ເປັນປະໂຫຍດ ສາ� ງສັນໃນຊວີ ິດປະຈ�າວັນ ກ�ຄເື ພອ່ື ອະນາຄົດ; ພ�ອມດຽວກນັ ເຂາົ ເຈ້າົ ກ�ຍັງ ມີຄວາມມງຸ� ໝ້ັນໃນການສບື ສານອຸດມົ ຄະຕິ ແຫ�ງການອະນຮຸ ັກວັດທະນະທາ� ອນັ ດງີ າມຂອງທ�ອງຖ່ິນຕົນ ກ�ຄືຂອງ ຊາດລາວ, ຊງຶ່ ສະແດງອອກໃນຫາຼ ຍໆພຶດຕກິ າ� ແຫ�ງການຮຽນຮູ�ຈາກການຖາ� ຍທອດຂອງຜູ�ໃຫຍ� ກຄ� ືການມສີ �ວນ ຮ�ວມໃນຊວີ ດິ ປະຈາ� ວັນຢໃູ� ນຄອບຄົວ, ຊມຸ ຊນົ ແລະສງັ ຄົມທ່ົວໄປ. ເພອື່ ຈາ� ກັດທາ� ອຽ� ງຂອງການປຽ� ນແປງພຶດຕິກ�າທາງວັດທະນະທາ� ແລະເສມີ ຂະຫຍາຍການມີສ�ວນຮວ� ມ ໃນການອະນຮຸ ັກວັດທະນະທ�າຂອງເດັກໄວຮຸ�ນ, ຜ�ວູ າງນະໂຍບາຍ ກ�ຄືຜບ�ູ ລ� ິຫານວຽກງານຊາວໜ�ຸມ ແລະໄວຮຸນ� ຄວນມີວໄິ ສທດັ ທີ່ມຸງ� ໝ້ັນສ�າງໄວໜຸ�ມໃຫພ� ຽບພ�ອມທາງດາ� ນແນວຄິດອະນຸຮັກວດັ ທະນະທ�າໄປ ຄຽງຄ�ກູ ບັ ການສະ ຫງວນມັກຮຽນຮ�ຄູ ວາມຮູ�ວິທະຍາສາດ; ຄວນຊກຸ ຍ�ູວຽກງານງານສນູ ວດັ ທະນະທາ� ເດກັ ໃຫ�ມີເງື່ອນໄຂພດັ ທະນາ ເດກັ ດີຂ້ນຶ ກວາ� ເກາ່ົ . ຜູປ� ົກຄອງເດັກຄວນເພີ່ມການເອົາໃຈໃສ�ດູແລ ຊ�ວຍເຫືອຼ ເດັກ ໄວຮນຸ� ໃນການປັບຕວົ ໃນສງັ ຄົມ ໃຫ�ເໝາະສມົ . ສາ� ລບັ ໄວໜມຸ� ຊງ່ຶ ເປນັ ຜ�ູທ່ີມປີ ະສບົ ການແລວ� ກຄ� ວນເປັນແບບຢາ� ງທາງດາ� ນການຄດິ ແລະປະພດຶ ທາງວັດທະນະທ�າທຖ່ີ ືກຕອ� ງເໝາະສົມໃຫ�ແກ�ໄວຮຸ�ນໆນ�ອງ ແລະໄວຮນຸ� ເອງກຄ� ວນເພ່ມີ ການພຈິ າລະນາໃຫຮ� ອບ ຄອບກ�ອນທີ່ຈະຕັດສິນໃຈເລືອກກະທ�າສ່ງິ ໃດສງ່ິ ໜຶງ່ ເພື່ອຫ�ດ ຜ�ອນຄວາມສຽ� ງທທີ່ �າທາຍໃນສັງຄມົ ແຫງ� ຍຸກ ໂລກາ ພວິ ັດເພ່ອື ຈະໄດ�ກາຍເປັນຜສູ� ືບທອດທີ່ດີໃນອະນາຄົດ. 65

ເອກະສານອາ� ງອງີ ເດຊານລຸ າດ ແສນດວງເດດ ແລະ ຄະນະ (2005) ຜນົ ກະທົບຂອງການທ�ອງທ�ຽວ ຕກ�່ ັບວິຖີຊີວິດຂອງຊາວເມອື ງຫຼວງພະ ບາງ. ວຽງຈນັ : ມະຫາວິທະຍາໄລແຫງ� ຊາດ. ພະແນກທອ� ງທຽ� ວແຂວງຫວຼ ງພະບາງ (2008) ຮ�າງແຜນຍຸດທະສາດພດັ ທະນາ ແລະ ສງ່ົ ເສມີ ການທ�ອງທ�ຽວ 2008- 2015 ຂອງແຂວງຫຼວງພະບາງ. ຫຼວງພະບາງ: ພະແນກທອ� ງທຽ� ວ. Chambers R. (1995) Poverty and Livelihoods. Whose Reality Counts? Environment and Urbanization, 7(1) 173-204. Denscombe, Martyn (2007) The Good Research Guide (Third edition). Glasgow: Bell & Bain Ltd. Denzin, N.K. (1989) The Research Act, 3rd edn. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall. Fraenkel, J. (1977) How to teach about values: An analytic approach. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall. Salkind, N.J. (2004) Social Learning Theory. In An introduction to theories of human development, (pp. 197-226). Thousand Oaks, CA: Sage Publication. Yamanae, Taro (1973) Statistics: An Introductory Analysis. London: John Weather Hill, Inc. 66

ຄນຸ ສມົ ບດັ ທາງກນົ ຈກັ ຂອງໄມໃ� ນ ສປປ ລາວ Mechanical Properties of four woods in Laos (ໄມແ� ປກ, ໄມວ� ກິ , ໄມສ� ກັ , ໄມສ� າ� ສາ) ຮ.ສ. ທອງວັນ ວໄິ ລຜນົ , ຮ.ສ. ກລ� ະກນັ ປະສມົ ສກຸ ອ.ຈ. ພິດສະນຸ ວິໄລສານ, ອ.ຈ. ບຸນທະວີ ສຸວັນນີ, ທ. ສມົ ສະໜຸກ ພາກວຊິ າ ວສິ ະວະກາ� ກນົ ຈັກ, ຄະນະວສິ ະວະກາ� ສາດ ບດົ ຄດັ ຫຍ�້ ການສກຶ ສານີ້ ໄດຄ� ້ົນຄວ�າກ�ຽວກບັ ການທດົ ລອງໄມສ� ີປ່ ະເພດໃນ ສປປ ລາວເຊ່ນັ : ໄມສ� ັກ, ໄມວ� ິກ, ໄມ� ແປກແລະ ໄມ�ສ�າສາ. ໄມດ� ງັ້ ກາ� ວນັ້ນ ເປນັ ໄມເ� ກີດຈາກທາ� ມະຊາດ ແລະໄມ�ປູກ ຊຶ່ງນາ� ມາຈາກແຂວງວຽງຈັນ, ຊຽງ ຊວາງ, ບລ� ຄິ �າໄຊ ແລະຫຼວງພະບາງ. ສ່ີປະເພດນ້ີ ຖວື າ� ຈດັ ເປັນໄມນ� າ� ໃຊໃ� ນການກ�່ສາ� ງ ແລະການປງຸ ແຕງ� ຕ�າງໆ. ການທດົ ລອງນ້ີແມ�ນ ເພ່ືອກາ� ນົດເອາົ ຄາ� ຄນຸ ສມົ ບັດທາງກົນຈກັ (Mechanical Properties) ເຊ່ນັ : ໜ�ວຍ ແຮງອັດ, ໜ�ວຍ ແຮງກ່ງົ , ໜວ� ຍແຮງເຊ່ອື ນ, ຄວາມແຂງຂອງຜວິ ໄມ�, ແຮງຕ�ານຕ�່ການຖອນຕະປູ ແລະມວນສານ ຈ�າເພາະ. ຜົນໄດ�ຮັບ ຈາກການທດົ ລອງໄດ�ນ�າໄປເປັນຄ�າມາດຕະຖານຂອງໄມ�ລາວ ເພ່ອື ຮບັ ໃຊແ� ກກ� ານກ�ສ່ �າງ ແລະ ຜະລິດຕະພນັ ຕ�າງໆ ຊງ່ຶ ຂ�ມ້ ນູ ດ່ັງກາ� ວຈະເກບັ ຮັກສາໄວໃ� ນສະຖານບັນ ແລະກະຊວງທີກ່ ຽ� ວຂ�ອງ. ຄ�າຄນຸ ສມົ ບັດທາງກນົ ຈກັ ທ່ໄີ ດ�ຮບັ ເຫັນວ�າ: ໜວ� ຍແຮງອດັ ຢູ�ໃນລະຫວ�າງ 30 ຫາ 53MPa, ໜວ� ຍແຮງ ເຊື່ອນ 3 ຫາ 9MPa, ໜ�ວຍແຮງກົ່ງ 45 ຫາ 90MPa, ຄວາມແຂງ 0.8 ຫາ 5 kN, ແຮງຖອນຕະປູ 0.8 ຫາ 1.6 kN, ມວນສານຈ�າເພາະ 0.466 ຫາ 0.963 g/cm3, ແລະຄວາມຊື້ນຂອງໄມ� ຕາ�່ ກວາ� 12%. ຜົນດງ່ັ ກ�າວນີ້ ຍັງໄດທ� ຽບກບັ ໄມ�ບາງປະເພດຈາກ USA ຊງຶ່ ເປນັ ມາດຕະຖານ ການທົດລອງດຽວກນັ ແລະ ທັງເປນັ ການທຽບ ຄ�າ ຄວາມຖືກຕອ� ງຂອງຜນົ ໄດ�ຮບັ ຈາກການຄົນ້ ຄວ�ານີ້. 1 ບດົ ສະເໜີ 1.1 ສະເໜີ ໄມ�ສັກ, ໄມ�ສ�າສາ, ໄມ�ແປກ, ໄມ�ວກິ ເປນັ ວດັ ສະດຸປະເພດໜ່ຶງ ທນ່ີ າ� ໃຊເ� ຂ້າົ ໃນການກ�ສ່ າ� ງ ແລະຜະລດິ ຕະພນັ ອ່ນື ໆ. ໄມໃ� ນ ສປປ ລາວ ປະກອບມີຫາຼ ຍຊະນິດເກດີ ຂນຶ້ ຈາກທງັ ທາ� ມະຊາດ ແລະຈາກການປກູ ຝັງໃນ ທກຸ ໆພາກຂອງລາວ. ດັງ່ ນ້ັນ, ທກຸ ປະເພດຂອງໄມ�ໃນລາວ ຈ�າເປັນຈະຕ�ອງໄດທ� �າການທດົ ລອງຫາຄນຸ ສົມບດັ ທາງ ກນົ ຈກັ ເພອ່ື ເປັນຄ�າຢງັ້ ຢືນໃຫ�ແກກ� ານນາ� ໃຊ�ຕາ� ງໆ. ໂຄງການນີ້ໄດ�ສະເໜີສບື ຕ່ທ� ົດລອງສ່ີປະເພດໄມ�ນ້ີ ແລະຍງັ ຈະ ໄດສ� ບື ຕທ�່ ົດລອງກັບໄມອ� ນື່ ໆ ຕໄ່� ປ. ໃນນັນ້ , ການນາ� ໃຊໄ� ມ� ໃນປະເທດເຮາົ ເຫັນວາ� ຍັງບ�່ທັນໄດ�ມີການເລືອກເຟ້ັນ ເທ່ົາທຄີ ວນ ແລະບ�ໄ່ ດມ� ີ ການທົດສອບຫາຄວາມແຂງແຮງຕາ� ງໆ ຫືຄຼ ວາມຊື້ນກ�ອນນາ� ໄປໃຊ�ງານກສ່� �າງ ຫຜຼື ະລິດ ຕະພນັ ຕວົ ຈິງ. ບາງເທ່ອື ນັນ້ ອາດມກີ ານຕດັ ໄມອ� ອ� ນອອກມາຊອຍຂາຍ ຫໄືຼ ມບ� �່ເຖງິ ອາຍຸ (50 ຫາ 60 ປີຕາມ ຂ�ກ້ າ� ນດົ ຂອງລັດຖະບານ). ສະນນ້ັ , ຜົນຂອງໂຄງການຄ້ນົ ຄ�ວານີ້ຈະເປນັ ຜົນອັນໜງ່ຶ ເພື່ອຊ�ວຍອົງການຈດັ ຕັງ້ ທີ່ ກຽ� ວຂອ� ງຂອງລັດ ແນະນ�າໃຫ�ເຂາົ ເຈາົ້ ຈົ່ງນ�າໃຊໄ� ມ�ທງັ ຫາຼ ຍໃຫ�ຖກື ຕອ� ງ ແລະເປັນໄປຕາມຫັກຼ ສະນະແບບວຽກ ງານທາງວິສະວະກາ� ຫຼືເວລາ ກ�ອນຈະຕດັ ຕ້ນົ ໄມລ� ງົ ຈະຕອ� ງໄດ�ພິຈາລະນາເຖິງບນັ ຫາຄຸນສົມບັດດ່ັງກ�າວ. ປັດໄຈ ໜຶ່ງສ�າຄັນຄື ຈະສ�າງເປນັ ຂ້�ມູນໄມ�ໃຫ�ແກກ� ະຊວງອດຸ ສາຫະກາ� ຫນືຼ າ� ໃຊເ� ຂົ້າໃນການສຶກສາໃຫ�ແກ� ໂຮງຮຽນປາ� ໄມ�. ອງີ ຕາມຂ�ມ້ ູນຈາກກະຊວງອດຸ ສາຫະກ�າ ແລະການຄ�າ ປີ 2009 ເຫນັ ວ�າໃນລາວຍງັ ເຫືຼອເນ້ືອທີ່ ປາ� ໄມ�ກວມ 38% ຂອງເນືອ້ ທ່ີທງັ ໝົດ. ເຖງິ ຢ�າງໃດກ�ຕ່ າມ, ການນ�າໃຊ�ໄມເ� ຂາ້ົ ໃນການກ�ສ່ �າງ ແລະການປງຸ ແຕງ� ອ່ນື ໆຫືຼ ການສົ່ງອອກ ໄມ�ຄົງຍັງດາ� ເນີນການຕ່�ໄປ. ເພື່ອເປັນການແກໄ� ຂການຕດັ ໄມສ� ະຊາຍ ແລະການຕດັ ໄມເ� ກນີ ກາ� ນດົ ຈະຕອ� ງໄດ�ມີ 67

ການກວດກາຈາກເຈ້າົ ໜ�າທີ່ ແລະມຂີ ້�ມນູ ອາ� ງອີງອານຍຸ າດຕດັ ໄມ� ຊຶ່ງກ�ຽວຂ�ອງກບັ ອາຍໄຸ ມ� (ວງົ ປ)ີ ຫຄືຼ ວາມແຂງ ແກນ� (ຄຸນສມົ ບດັ ທາງກົນຈກັ ). ສະນ້ັນ, ໂຄງການນ້ີ ຈຶ່ງໄດສ� ຶກສາກຽ� ວກັບຄຸນສມົ ບດັ ທາງກົນຈັກບາງຊະນດິ ໄມ� ໃນລາວໂດຍອງີ ຕາມ ມາດຕະຖານ ASTM D143 ເຊັ່ນ: ການທດົ ລອງຄວາມແຂງ, ການເຊອ່ື ນ, ການໜີບ, ການກົງ່ , ການຖອນ ຕະປູ ແລະຄວາມຊືນ້ ເປນັ ຕນົ້ . 1.2 ຈດຸ ປະສງົ ແລະເປາ້ົ ໝາຍ - ຈຸດປະສົງໂຄງການ: ແມ�ນເພ່ອື ທົດລອງຫາ ຄ�າຄວາມແຂງແຮງ ແລະຄວາມຊນື້ ຂອງໄມ� ໂດຍອງີ ໃສ�ມາດຕະຖານ ASTM D143 ເຊນັ່ : ໜວ� ຍແຮງການກງ່ົ (bending stress), ໜ�ວຍແຮງໜບີ ຂະໜານສ�ຽນ (Compression parallel grain stress), ຄວາມແຂງ (Hardness), ໜ�ວຍແຮງເຊື່ອນ (Shearing stress), ແຮງຖອນເຫຼັກ ຕະປູ ແລະຄວາມຊ້ນື ເປນັ ຕນ້ົ . - ຜົນໄດຮ� ັບຈາກໂຄງການນີ້ ຈະເປນັ ຂ້ມ� ນູ ກ�ຽວກບັ ຄນຸ ສມົ ບັດທາງກນົ ຈກັ ໄວ�ເປນັ ມາດຕະຖານ ຂອງໄມລ� າວ ເພອື່ ເປນັ ບອ� ນອີງໃຫ�ແກ�ການກສ່� �າງ ແລະຜະລິດຕະພັນຕບົ ແຕ�ງຕ�າງໆ. - ເປາ້ົ ໝາຍ: ແມ�ນເພ່ືອຢາກໃຫ�ຜຜູ� ະລດິ ໄມ� ໄດປ� ະຕິບດັ ຕາມຂະບວນການຜະລດິ ຢາ� ງຖືກຕ�ອງ ກອ� ນນາ� ໄມ�ອອກໄປຂາຍ ຫຼືໄປໃຊງ� ານເພ່ືອຫຼກີ້ ລຽງການຕດັ ໄມ�ອ�ອນຫຼື ໄມມ� ຄີ ວາມຊືນ້ ສູງຫືຼ ມີຄາ� ຄວາມແຂງແຮງ ຢງັ້ ຢນື . 1.3 ຂອບເຂດໂຄງການ ໄມທ� ເ່ີ ກີດເຕບີ ໂຕຂຶ້ນໃນແຕ�ລະພູມມີພາກຂອງ ສປປ ລາວ ບ�່ວາ� ຈະເປນັ ເກດີ ຈາກທ�າມະຊາດ ແລະໄມ� ປູກແມນ� ມຄີ ວາມແຕກຕ�າງກນັ ບາງຂົງເຂດເຕີບໂຕໄວ ແລະບາງເຂດເຕີບໂຕຊ�າ ນ້ັນຂ້ນຶ ກັບສະພາບແວດລ�ອມຂອງ ຂງົ ເຂດນນັ້ . ໃນໂຄງການນີ້ໄດເ� ລືອກເອາົ ສປີ່ ະເພດໄມເ� ຊັນ່ : ໄມສ� ັກ May Sack (teak, Tectona grandis), ໄມວ� ກິ May Vek (Eucalyptus camalulensis), ໄມ�ແປກ May Pek (Pinus kesiya) , ແລະໄມ� ສ�າສາ May Samsa ຈາກແຂວງຫຼວງພະບາງ, ຊຽງຂວາງ, ບລ� ຄິ າ� ໄຊ ແລະວຽງຈນັ . ອາຍກຸ ານຂອງໄມ�ສະເລ່ັຍ ປະມານ 30 ຫາ 40ປີ ນ�າມາສາ� ງຕົວແບບທດົ ລອງຈາກຊ�ວງກາງຫາລ�າຕົນ້ ດ�ວຍຄວາມຊື້ນປະມານ 12% ໃນ ເຈດັ ປະເພດຂອງ ການທົດລອງ. 2 ພາກທດິ ສະດີ ປະເພດເນອ້ື ໄມ� - ໄມເ� ນອື້ ແຂງ: ໄມ�ເນື້ອແຂງຈະມີແກ�ນຫຸ�ມໄວ,� ໃບລນົ່ ແຕລ� ະປີ (deciduous) ຊຶງ່ ເປັນໄມ�ທ່ີ ໜຽວ, ຄວາມແຂງແຮງ ແລະມີຄວາມທນົ ທານຕ່ສ� ະພາບແວດລ�ອມພາຍນອກໄດດ� ີ (ແດດຫືຼ ຝນົ ). ເນື້ອໄມນ� ້ີມີ ລັກສະນະເນືອ້ ຫຍາບ, ເນືອ້ ລະອຽດປະກອບດ�ວຍເສັນ້ ໃຍຂະໜານສຽ� ນ ຫສືຼ ບັ ສົນ ຊຶ່ງຍາກຕ�ກ່ ານຕັດປາດ, ເລອ່ື ຍ ກົບ ແລະການຕບົ ແຕ�ງ. ໂດຍສວ� ນຫຼາຍໄມ�ເນ້ອື ແຂງຈະມສີ ເີ ຂມ້ັ ສວຍງາມ ເໝາະສົມແກກ� ານຕົບແຕ�ງພາຍໃນ ແລະມນີ າ້� ໜກັ ຫຼາຍກວ� າ (ຄວາມໜາ ແໜ�ນປະມານ 720 ຫາ 1120kg/m3). - ໄມເ� ນອ້ື ປານກາງ: ເປັນໄມ�ມຄີ ວາມແຂງແຮງ ແລະມີຄວາມທົນທານຕສ�່ ະພາບແວດລອ� ມພາຍ ນອກໄດ�ດີ (ແດດ ຫຼື ຝນົ ) ລະດບັ ປານກາງ. ເນືອ້ ໄມນ� ີ້ມລີ ັກສະນະເນ້ອື ຫຍາບ, ເນອ້ື ລະອຽດປະກອບດ�ວຍເສັ້ນ ໃຍຂະໜານສ�ຽນຫືຼ ສັບສນົ ແລະກົ່ງຕວົ ໄດງ� າ� ຍ ແຕສ� ະດວກຕ�່ການຕັດປາດ, ເລື່ອຍ, ກບົ ໄດດ� ີ. ໄມເ� ນອ້ື ປານກາງ ມສີ ລີ ວດລາຍສວຍງາມ ຖດັ ມາເໝາະສົມແກກ� ານຕບົ ແຕງ� ໃນເຮືອນຊານ. ນາ�້ ໜັກເບົາກ�ວາໄມ�ເນອ້ື ແຂງ (ຄວາມໜາ ແໜນ� ປະມານ 690 ຫາ 1000 kg/m3). - ໄມເ� ນອື້ ອອ� ນ: ໄມເ� ນ້ອື ອອ� ນຈະມີແກນ� ບານອອກ, ໃບບລ�່ ່ົນແລະ ຈະຂຽວຢູ�ຕະຫຼອດປີ ຊງ່ຶ ເປັນ ໄມມ� ີຄວາມແຂງແຮງ ແລະມຄີ ວາມທນົ ທານຕ່າ� ທົນຕສ່� ະພາບແວດລອ� ມພາຍນອກບໄ�່ ດດ� ເີ ທາ່ົ ທີຄວນຖກື ທາ� ລາຍ 68

ດວ� ຍປວກ, ມອດໄດ�ງ�າຍ ພ�ອມນນັ້ ມັນມີການຫົດຢດື ບ່�ສະໝ່�າສະເໝ.ີ ເນອື້ ໄມນ� ມີ້ ລີ ກັ ສະນະເປນັ ສີອ�ອນຫາສີ ເຂ້ມັ , ມີການຄດົ ງ�ແລະ ເບດັ ໄດ�ງາ� ຍ. ນ້�າໜກັ ເບົາກວ� າ (ຄວາມໜາແໜນ� ປະມານ 500 ຫາ 870kg/m3). 3 ວິທກີ ານສກຶ ສາ 3.1 ການເກບັ ກາ� ຂມ�້ ນູ ກຽ� ວກບັ ໄມ� ຜ�ານການການເກບັ ກ�າຂ�້ມນູ ຈາກກະຊວງອດູ ສາຫະກາ� ແລະການຄາ� , ບ�ລສິ ດັ ປງຸ ແຕ�ງໄມ� ແລະບນັ ດາໂຮງ ຊອຍຕ�າງໆ ພົບວາ� ປ�າໄມໃ� ນລາວເຮົາໄດ�ຫດ� ຜອ� ນຕາມລ�າດບັ ເຊັນ່ : - ໃນປີ 1940 ເນືອ້ ທ່ີປາ� ປກົ ຫ�ຸມທວ່ົ ປະເທດກວມປະມານ 70% - ໃນປີ 1970 ເນອ້ື ທປີ່ �າປົກຫມຸ� ທົ່ວປະເທດກວມປະມານ 60% - ໃນປີ 1996 ເນອື້ ທ່ປີ າ� ປກົ ຫຸມ� ທົວ່ ປະເທດກວມປະມານ 47% - ໃນປີ 2003 ເນື້ອທປ່ີ າ� ປກົ ຫມ�ຸ ທ່ວົ ປະເທດກວມປະມານ 41.5% - ໃນປີ 2009 ເນ້ອື ທປີ່ �າປົກຫ�ມຸ ທົ່ວປະເທດກວມປະມານ 38% ສັງເກດເຫນັ ວາ� ເນ້ອື ທ່ປີ �າໄມ�ໃນລາວ ແຕລ� ະປີໄດ�ຫ�ດລງົ ຢາ� ງຕເ�່ ນ່ືອງ ຍ�ອນມກີ ານຕດັ ໄມຖ� າງ ປາ� ເຮັດໄຮ� ແລະການຕດັ ໄມມ� າໃຊ�ງານເຮດັ ຜະລິດຕະພັນຕ�າງໆ ໂດຍບ່�ໄດ�ມີການບ�າລງຸ ຮັກສາ ແລະປກູ ແທນຄືນເທ່ົາທີ່ຄວນ. ສ�ວນໄມ�ແປຮູບທຂ່ີ າຍໃນໂຮງຊອຍຕ�າງໆນັນ້ ມີອາຍປຸ ະມານ 40 ຫາ 60ປີ ຂະໜາດເສັ້ນຜ�າສູນກາງ 0.5 ຫາ 1.6 ແມດັ . ສວ� ນຫາຼ ຍເປນັ ໄມ�ແປ�ນເນື້ອປະສມົ , ບາງໂຮງຊອຍມີເຕາົ ອບົ ຊ່ຶງສາມາດຄວບຄມຸ ຄວາມຊື້ນໄດ� ແລະບາງໂຮງ ຊອຍອາໃສ ການຕາກແດດດ�ວຍເວລາພ�ປະມານຈ່ງຶ ນາ� ມາຊອຍຂາຍ. ຈາກບນັ ຫາດ່ງັ ກາ� ວຈງ່ຶ ເປນັ ເຫດໃຫ�ໄມແ� ປຮບູ ມີການບິດບຽ� ວຫຼື ຄົດງເ� ວລາໃຊ�ງານຫຼາຍເດືອນເຊັ່ນ: ວງົ ກົບ, ປະຕ,ູ ປ�ອງຢ�ຽມ ແລະອນື່ ໆ. 3.2 ການກະກຽມຕວົ ແບບ ໄມແ� ຕ�ລະປະເພດຖກື ຕັດປາດ ແລະຕີເປັນຕບັ ຈາກຊວ� ງກາງຫາກົກ, ຈາກນັ້ນຊອຍເປນັ ຕົວ ແບບຂະໜາດ 6x 12x130 ຊມ ແລະຕາກໄວປ� ະມານ 3 ເດືອນເພອື່ ຫດ� ຄວາມຊືນ້ ລົງ. ຫງັຼ ຈາກຕາກຕວົ ແບບດ່ັງກາ� ວໄດ�ຄບົ 3 ເດອື ນແລວ� ຈາກນນັ້ ນາໄປຊອຍເປນັ ຕວົ ແບບນ�ອຍ ລງົ ດວ� ຍຂະໜາດ 6x6x120ຊມ, ຕາກໄວ�ຕປ່� ະມານ 4 ເດອື ນ ຊຶ່ງວດັ ແທກໄດ�ຄວາມຊ້ືນເບ້ອື ງຕນ້ົ ຄື ໄມສ� �າສາ 30-40%, ໄມ�ວກິ 17-20%, ໄມແ� ປກ 14-17% ແລະ ໄມສ� ັກ 15 - 20%. ຈາກນັນ້ ນາ� ຕົວແບບມາຊອຍ ດດັ ແປງເປັນຕົວແບບ ສມົ ບນູ ໂດຍຂະໜາດ 50x50x120. ຮບູ ທ່ີ 3.1 69

ຮບູ ທີ 3.1 ຕວົ ແບບທົດລອງສມົ ບູນ 3.3 ວທິ ກີ ານທດົ ລອງ ການທົດລອງປະກອບດວ� ຍ: ການວດັ ຄວາມຊື້ນ, ທົດລອງຄວາມແຂງ, ການໜີບຂະໜານສຽ� ນ ການ ເຊື່ອນ, ການກົ່ງ, ການຖອນຕະປູ ແລະການດງຶ . ກອ� ນການທົດລອງແຕລ� ະແບບຕອ� ງໄດວ� ັດຂະໜາດ, ຊງັ່ ນາ�້ ໜັກ ແລະວດັ ແທກຄວາມຊ້ນື ລງົ ບນັ ທກຶ ໄວ�ໃນຕາຕະລາງ. ໃນຄະນະທາ� ການທົດລອງແຕລ� ະຄັ້ງນນັ້ ຕ�ອງໄດ�ປບັ ຕວົ ແບບໃຫເ� ຂົ້າກັບຫົວຈັບພດ� ີ ແລະມີຄວາມສາກ (Right angle) ພອ� ມນັນ້ ຕ�ອງໄດ�ຄວບຄມຸ ອຸນຫະພູມຫອ� ງ, ຄວາມໄວຂອງການ ທດົ ລອງແຕລ� ະແບບ. ສ່ິງສາ� ຄັນຕອ� ງໄດ�ລະມັດລະວັງໃນການບັນທກຶ ແຮງເພ່ມີ ຂຶ້ນ ເທື່ອລະ ກາ� ວຈນົ ໄປເຖງິ ຈຸດສງູ ສດຸ ແລະຈຸດຂາດໃຫໄ� ດ�ຄ�າ ທ່ແີ ນນ� ອນຈາກເຄື່ອງບັນທຶກຊຶງ່ ແຮງເພມີ່ ນັນ້ ເປັນອັດຕາສວ� ນ ກງົ ກບັ ໄລຍະການຢືດພດ� .ີ ສ�ວນອປຸ ະກອນການທດົ ລອງປະກອບດວ� ຍ: 1/ ເຄ່ືອງທົດລອງ SM100, 2/ ເຕາົ ອົບ ແຫງ� , 3/ ເກວດັ ການຢດື , 4/ ວດັ ເລອ່ື ນຕົວແບບ, 5/ ຊງິ ຊງ່ັ ນາ�້ ໜັກ, 6/ ເຄອ່ື ງວດັ ແຮງ (Digital load meter). 4 ຜນົ ໄດຮ� ບັ ແລະສນົ ທະນາ 4.1 ຜນົ ໄດຮ� ບັ ແຜນວາດ 4. 1 ມວນສານຈ�າເພາະຂອງສີ່ປະເພດໄມ� (g/cm3) 1.200 Density 1.000 0.800 0.963 0.600 0.648 0.400 0.200 0.480 0.466 Density 0.000 ໄມ�ແປກ ໄມ�ສາ� ສາ ໄມ�ວິກ ໄມ�ສກັ ແຜນວາດ 4. 2 ໜ�ວຍແຮງໜີບຂະໜານສ�ຽນ σ (MPa) 70

Compression 60.00 52.44 52.81 40.00 38.19 30.64 Compression 20.00 0.00 ໄມແ� ປກ ໄມ�ວກິ ໄມສ� ັກ ໄມສ� �າສາ ແຜນວາດ 4.1 ສະແດງເຖງິ ຄ�າມວນສານຈ�າເພາະຂອງສີ່ປະເພດໄມ� ໝາຍເຖິງຄ�າຄວາມໜາແໜນ� ຂອງໄມ� ຊງຶ່ ຄ�າດງ່ັ ກ�າວ ອາດຈະມຄີ ວາມແຕກຕາ� ງກນັ ນັ້ນຂຶ້ນກບັ ລກັ ສະນະຊອ� ງວາ� ງຂອງໂຄງສາ� ງທ່ີຫົດຕົວ (ການແຫງ� ຕົວ ຂອງເນ້ືອໄມ�ຄື ການກາ� ຈັດນາ�້ ອອກຈາກເນ້ອື ໄມ)� . ໄມເ� ປັນເນືອ້ ທມ່ີ ີຄວາມຖຈ່ີ ະມີຄວາມໜາແໜ�ນສູງ ແລະໄມທ� ມ່ີ ີ ເນອື້ ຫ�າງອອກໄປກ່ມ� ີຄວາມໜາແໜນ� ຕ່�າເຊນັ່ ໄມສ� �າສາ ແລະໄມ�ແປກ. ແຜນວາດ 4.2 ໝາຍເຖິງ ຄາ� ຄວາມແຮງ ອດັ ຂອງໄມ�ຄ້�າຢນັ ຈະບອກເຖິງປະເພດ ໄມຮ� ບັ ແຮງອດັ ຊ່ງຶ ຄ�າໜວ� ຍແຮງອດັ ຈະເປນັ ໂຕວັດແທກຄວາມເຂມ້ັ ແຂງ ຂອງໄມຮ� ັບແຮງຕງັ້ ສາກຂະໜານສ�ຽນ (ຂະໜານລາ� ຕ້ົນ) ເຊ່ັນປະເພດໄມ�ໃຊ�ເຮດັ ເສາົ , ໄມຄ� �້າ ແລະໄມ�ໝອນຮອງ ພນ້ື ຕ�າງໆ. ໃນ ນນ້ັ ໄມສ� ກັ ແລະໄມ�ວກິ ຮັບແຮງອັດໄດ�ດີສົມຄວນເມື່ອທຽບ ກບັ ໄມສ� າ� ສາ ແລະໄມແ� ປກ. ແຜນວາດ 4. 3 ຄວາມແຂງຕາມທດິ ຕງ້ັ ສາກກັບລດັ ສະໝີ (kN) 10.00 Hardness 8.00 8.40 6.00 2.65 4.47 Hardness 4.00 2.17 2.00 Bending 0.00 ໄມແ� ປກ ໄມ�ວິກ ໄມ�ສັກ ໄມ�ສາ� ສາ ແຜນວາດ 4. 4 ໜ�ວຍແຮງໃນການກງົ່ σ (MPa) 100.00 Bending 80.00 60.00 88.18 40.00 66.76 46.99 55.06 20.00 0.00 ໄມວ� ິກ ໄມ�ສັກ ໄມ�ສ�າສາ ໄມ�ແປກ 71

ແຜນວາດ 4.3 ໝາຍເຖິງຄາ� ຄວາມແຂງຂອງໄມທ� ີຜ່ ວິ ນອກຈະບອກຄາ� ແຮງອດັ ຫລບຸ ເຂົ້າໄປໃນເນ້ອື ໄມ.� ໄມທ� ມີ່ ຄີ ວາມແຂງກຈ່� ະບ�່ມີການຫ�ຍຫຽ� ນງ�າຍຫືຼ ຕ�ານທານຕ�່ການສຽດສໄີ ດ�ດີ ເໝາະສົມສ�າລບັ ເຮັດໄມ�ແປ�ນພ້ືນ ເຮືອນ, ໄມ�ປກັ ເກຫືຼ ຖ�າເປນັ ໄມ�ທີ່ມີເນອື້ ສວຍງາມຈະໃຊ�ເຮັດເປັນເຄືອ່ ງເອຍ�ອງ ແລະເຄອື່ ງທີລ່ ະລກຶ ຕາ� ງໆ ກ�ໄດ�. ແຜນວາດ 4.4 ໝາຍເຖງິ ຄ�າຄວາມແຮງກົ່ງຂອງໄມ� ຊງຶ່ ບອກເຖງິ ໄມ� ທຕ່ີ �ານທານຕ�ກ່ ານກົງງ�ເຊັ່ນ: ໄມຂ� າງ, ວົງກບົ ປະຕ-ູ ປ�ອງຢ�ຽມ. ໃນນ້ນັ ໄມສ� ັກຮບັ ແຮງກ່ົງໄດດ� ກີ ວາ� ໝູ� ຖ�າທຽບໃສ�ສາມປະເພດໄມ.� ພ�ອມດຽວກນັ ນັ້ນ ໄມທ� ຈີ່ ະ ຮບັ ແຮງກງ່ົ ໄດດ� ີກ�ຕອ� ງໄດພ� ຈິ ະລະນາເຖງິ ການຕດັ ປາດໄມໃ� ຫໄ� ດໄ� ປຕາມລວງຕ້ງັ ສາກກບັ ວງົ ປີພດ� ີ ເພາະມັນຈະບ�່ ກ່ົງຕວົ ແລະຈີກງ�າຍ ເມືອ່ ຮບັ ແຮງສງູ ຂຶນ້ . ແຜນວາດ 4.5 ໝາຍເຖງິ ຄາ� ຄວາມໜຽວຂອງໄມທ� ີ່ສາມາດຈບັ ແໜນ� ເຂາ້ົ ກັນດ�ວຍການຢດຶ ຕວົ ຂອງເຫກັຼ ຕະປ.ູ ໄມ�ທ່ີເປັນເນືອ້ ສບັ ສົນກວາ� ກຈ� ະຈບັ ຕະປໄູ ດດ� ີກວາ� ໄມເ� ນື້ອລະອຽດ ເຊນ່ັ ໃນນີ້ ເຫັນວາ� ໄມວ� ກິ ຈະໃຊແ� ຮງຖອນຕະປູສງູ ກວ� າໄມ�ອືນ່ . ຖາ� ເປັນໄມ�ເນ້ືອອ�ອນມັນກຈ� ະຈບັ ຕະປູບໄ່� ດດ� ີແຕ�ຕອ� ງ ອບົ ໃຫໄ� ດຄ� ວາມຊື້ນທ່ເີ ໝາະສມົ ຫຼື ຕອກຕະປເູ ຂ້າົ ໄປໃຫ�ເລີກຕາມຄວາມເໝາະສມົ ເພື່ອເຮັດໃຫ�ໄມຈ� ັບແໜນ� ກນັ ເຂາ້ົ ໄດ�ດີຂ້ຶນ. ແຜນວາດ 4.6 ໝາຍເຖິງຄາ� ຄວາມເຊອື່ ນ (ການຈກີ ຂອງໄມ� ທ່ເີ ປນັ ບາຮອງຮບັ ນ້�າໜັກ). ປະເພດ ໄມທ� ໃ່ີ ຊໃ� ນການຕົບແຕ�ງຫືຼ ການກສ�່ �າງຈະຕອ� ງໄດ�ພຈິ າລະນາ ເຖິງລວງຮັບແຮງຂອງໄມ�ເຊ່ັນ ໄມທ� ່ຕີ ັດປາດເຮັດ ບາຮັບແຮງຈະຕ�ອງໄປຕາມລວງຕງ້ັ ສາກກບົ ວົງປີມນັ ຈຶງ່ ຈະບຈ�່ ີກງາ� ຍ ເມອ່ື ທຽບກັບລວງໄປຕາມວງົ ປີ (ຕາມລວງ ອ�ອມວງົ ປ)ີ . ໃນແຜນວາດເຫັນວ�າໄມສ� ັກຈະຈກີ ຍາກກວາ� ໝເູ� ມອ່ື ທຽບກັບສາມປະເພດໄມໃ� ນນັ້ນ. ແຜນວາດ 4. 5 ແຮງຖອນຕະປູ F (kN) 2.00 Nail withdrawal 1.50 1.00 0.79 1.58 0.50 1.32 0.00 1.08 ໄມ�ແປກ Nail withdrawal ໄມວ� ິກ ໄມສ� ັກ ໄມ�ສາ� ສາ ແຜນວາດ 4. 6 ໜ�ວຍແຮງເຊື່ອນ τ (MPa) 10.00 Shearing 6.40 8.00 ໄມ�ສ�າສາ 6.00 8.70 4.00 2.00 5.71 0.00 3.67 Shearing ໄມແ� ປກ ໄມ�ວກິ ໄມສ� ັກ ຕາຕະລາງ 4.1 ສະແດງໜວ� ຍແຮງດງຶ σ (MPa) 72

ລ/ດ ປະພເດໄມ� ມວນສາ STDV ໜວ� ຍແຮງ STDV ຄວາມແຂງ STDV sp ຈ�າເພາະ ເຊ່ອື ນ R 1 ໄມ�ແປກ 2 ໄມວ� ກິ ρ (g/cm3) τ (Mpa) HRB (kN) 3 ໄມ�ສັກ 3.67 0.852 0.79 4 ໄມ�ສ�າສາ 0.480 0.073 0.236 0.963 0.033 5.71 0.874 1.58 0.546 0.648 0.035 8.70 0.576 4.47 0.366 0.466 0.036 6.40 0.837 2.17 0.449 ຕາຕະລາງ 4.2 ສະແດງ ໂມດູນການຫົດຢືດ E (GPa) ລ/ດ ປະເພດ ໜ�ວຍ STDV ໜ�ວຍ STDV ແຮງຖອນ STDV ຄວາມຊນ້ື ໄມ� ແຮງອັດ ແຮງກົ່ງ ຕະປູ R sp σC σB (Mpa) F (kN) MC% 1 ໄມແ� ປກ (Mpa) 38.19 5.991 46.99 6.98 0.79 0.236 -9.91 2 ໄມວ� ກິ 52.44 4.413 66.76 5.318 1.58 0.546 -9.87 3 ໄມ�ສກັ 52.81 2.19 88.18 3.819 1.32 0.285 -9.19 4 ໄມ�ສ�າສາ 30.64 1.848 55.06 2.245 1.08 0.172 -12.31 ຕາຕະລາງ 4.1 ແລະ ຕາຕະລາງ 4.2 ສະແດງເຖິງຄາ� ຄຸນສມົ ບັດທາງກນົ ຂອງໄມ� ຊຶງ່ ໄດ�ມາຈາກການ ທດົ ລອງ ດ່ັງທ່ໄີ ດສ� ະເໜຂີ າ� ງເທິງເຊັນ່ : ຄວາມໜາແໜ�ນ (�ρ), ໜ�ວຍແຮງເຊື່ອນ (τ�), ຄວາມແຂງ (HRB), ໜວ� ຍ ແຮງອດັ (σ�c), ໜ�ວຍແຮງກງົ່ (�σB), ຄວາມແຮງຖອນຕະປອູ ອກຈາກເນອື້ ໄມ� (F). ສ�ວນລະຫດັ (STDV) ໝາຍເຖງິ ຄາ� ຄາດເຄືອ່ ນສູງສດຸ ແລະຕ�່າສຸດ ເຊ່ນັ ຕົວຢາ� ງ: ໜວ� ຍແຮງອດັ ຂອງໄມ�ແປກເທົ່າ 38.19 ຈະບວກກັບ 5.991 ຈະເປນັ ຄາ� ສງູ ສຸດ ແລະຖ�າລົບໃຫ� 5.991 ຈະເປັນຄາ� ຕາ�່ ສຸດ. ຄາ� ຄຸນສມົ ບັດດັ່ງກາ� ວນນັ້ ຈະເປັນຄ�າມາດ ຕະຖານສ�າລບັ ໃຊໃ� ນການຄດິ ໄລ�ອອກແບບເອາົ ຄວາມແຂງແຮງ ແລະຂະໜາດເໝາະສົມຂອງໄມ�ໄປໃຊງ� ານ ໂດຍ ບ�່ໃຫ�ມັນເສຍຫາຍງາ� ຍ ແລະທງັ ບ�່ເປນັ ການຊ້ນິ ເປື່ອງນາ� ອກີ . 4.2 ສນົ ທະນາ 73

ຜາ� ນການສົມທຽບໄມ�ໃນລາວແລະໄມ�ຈາກ USA ເຫນັ ວ�າໄມ�ຈາກ USA ບາງປະເພດມຄີ �າສູງກວ�າ ຕວົ ຢ�າງການສົມທຽບສ່ີປະເພດໄມສ� າ� ລັບ ແຮງເຊື່ອນຄ:ື ໄມໃ� ນລາວມຄີ າ� ປະມານ 4 ຫາ 14 MPa ສ�ວນໄມ� USA ມຄີ າ� ປະມານ 12 ຫາ 17MPa. ຄ�າຄວາມແຂງແຮງອ່ືນໆ ມຄີ າ� ແຕກຕາ� ງກນັ ເລັກນອ� ຍ ດງ່ັ ສະແດງໃນ ແຜນວາດ 4.7 ແລະ 4. 8 ຄວາມແຕກຕາ� ງເຫຼົ່ານ້ນັ ອາດຈະເປັນຍ�ອນ ສະພາບແວດລອ� ມ ແຕກຕາ� ງກັນເຊນ່ັ : ອາກາດ ແລະພມູ ລາ� ເນາົ ເຮດັ ໃຫ�ຕ້ົນໄມມ� ີການເຕບີ ໂຕຂນ້ຶ ໃນສະພາວະຕ�າງກນັ . ຜົນໄດຮ� ບັ ຂອງໂຄງການນ້ີ ເຫັນວ�າໄມ�ຮບັ ແຮງໃນການກົງ່ ໄດດ� ີຄື ໄມ�ສັກທີມກີ ານກງົ ຕ້ງັ ສາກກບັ ລວງວງົ ປຂິ ອງໄມ�ໂດຍຄ�າປະມານ 46 ຫາ 88MPa ເໝາະສົມໃຊ�ສາ� ລບັ ເຮັດໄມ�ຂາງ, ແປ�ນ ແລະໄມ�ພື້ນ. ໄມວ� ິກ ແລະໄມ� ສາ� ສາມລີ ວດລາຍ ສີສັນສວຍງາມເໝາະສມົ ສ�າລບັ ເຮັດປັກເກ ແລະເຄອື່ ງຕບົ ແຕງຕ�າງໆ ເພາະມັນມຄີ �າແຮງອດັ ສງູ ພ�ສົມຄວນ ແລະມນັ ບມ່� ຄີ ວາມແຂງປານໃດ. ການນາ� ໃຊ�ໄມ� ບ່�ໝາຍເຖງິ ວ�າຈະອງີ ໃສແ� ຕຄ� �າຄຸນສມົ ບດັ ແລະຄວາມຊືນ້ ຢາ� ງດຽວ ໃນນ້ັນຕອ� ງໄດພ� ິຈາລະ ນາເຖງິ ລັກຊະນະຂອງໄມເ� ຊນ່ັ : ຄວາມແຂງທ່ີຂນຶ້ ກັບອາຍຸໄມ,� ຄວາມແຂງແຮງທ່ຂີ ນ້ຶ ກບັ ຄວາມເນອ້ື ສະອາດ (ບມ່� ີ ຕາ, ບມ່� ຮີ ູ ແລະຄວາມບວມຂອງໄມ�). ຄາ� ແຮງຖອນຕະປບູ ອກ ເຖງິ ວ�າໄມ�ປະເພດໃດຈບັ ຕະປູແໜ�ນດຄີ ື ໃນນີ້ ໄມ� ວິກເປັນເນື້ອສັບສົນກວາ� ໄມປ� ະເພດອ່ືນຊ່ຶງມນັ ໃຊແ� ຮງດງຶ ຫາຼ ຍຂນຶ້ (1.58kN) ເມອ່ື ທຽບກັບໄມ�ແປກ (0.79kN). ການຮັບແຮງຂອງໄມ�ເຊັນ່ : ການກງ່ົ , ຄວາມແຂງ, ການເຊອື່ ນ ແລະລວງຖອນຕະປແູ ມ�ນລວງຕງ້ັ ສາກກັບ ວົງປີ (R ລວງລດັ ສະໝ)ີ ໄດດ� ີກວ�າແຮງຕາມລວງອອ� ມ (T) ຂອງວົງໄມ�. ສາ� ລັບການອດັ ແມ�ນລວງຕັງ້ ສາກວົງປີ ໄດ�ດີກວາ� ລວງຂະໜານສ�ຽນ. ສ�ວນການດຶງແມ�ນລວງຂະໜານສຽ� ນໄດດ� ີກວ�າລວງຕັ້ງສາກສຽ� ນ. ການທຽບຄາ� ຕາ� ງໆ ໃນແຜນວາດ 4.7 ແລະ 4.8 ນ້ັນຍງັ ເປັນການຢັງ້ ຢືນເຖງິ ຄວາມຖືກຕ�ອງຂອງການທດົ ລອງໄມ�ຊ່ຶງການທົດລອງດັ່ງກາ� ວເປນັ ມາດຕະຖານດຽວກນັ (ASTM D143). ການສົມທຽບຄາ� ຍງັ ເປນັ ຜນົ ດໃີ ນ ການອາ� ງອງີ ໄມ� ໃຫ�ແກຜ� ູນ� �າໃຊໄ� ມທ� ັງຫາຼ ຍມຄີ ວາມໝ້ນັ ໃຈໃນການກ�່ສ�າງ ຫືກຼ ານນາ� ໄມ�ໄປຄາ� ຂາຍໃຫ�ຖືກຕ�ອງຕາມ ລັກສະນະແບບ ແລະວທິ ກີ ານຕົບແຕ�ງໄມ.� ແຜນວາດ 4.7 ຄນຸ ສມົ ບດັ ທາງກນົ ຈກັ ຂອງສປີ່ ະເພດໄມ�ໃນ Laos 100.00 88.18 90.00 80.00 66.76 52.44 70.00 46.99 52.81 60.00 50.00 38.19 40.00 30.00 55.06 30.64 5.718.70 2.658.404.472.17 20.00 3.67 13.8 Hardness ( kN) 10.00 0.00 ໄມສ� າ� ສາ Bending stress (Mpa) Compression parallel Shearing strength MPa to grain MPa ໄມ�ແປກ ໄມວ� ິກ ໄມສ� ກັ ແຜນວາດ 4.7 ຄຸນສົມບັດທາງກນົ ຈກັ ຂອງສປ່ີ ະເພດໄມໃ� ນ USA 74

160 140 122 120 134 100 94.5 Locus, black Hickory (pecan) 80 Maple (Sugar) 60 109 70.254.1 59 40 20 54 14.3 13.8 7.6 8.1 6.4 7.2 17.1 12.6 0 Bending streCssom(Mprpeas)sion parallel to graiSnh(eaMriPnag )strength MPa Hardness ( kN) 5 ສະຫບ� ຜາ� ນການທົດລອງ ສປ່ີ ະເພດໄມ�ສະລຸບໄດວ� າ� ຄວາມແຂງແຮງທາງກົນຈັກຂອງໄມ�ແຕ�ລະປະເພດ ແມນ� ມີ ຄາ� ຢໃູ� ນໄລຍະຂອບເຂດຄວາມຖືກຕອ� ງ ເມືອ່ ທຽບກບັ ໄມ�ບາງປະເພດຈາກ USA. ການທົດລອງຄັ້ງນແີ້ ມ�ນນ�າເອາົ ໄມ�ທ່ອີ າຍປຸ ະມານ 30 ຫາ 40ປີ ແລະມີຄວາມຊ້ນື ຕາ�່ ກວາ� 12%, ຈາກຜົນໄດ� ຮັນໃນແຜນວາດ 4.1 ຫາ 4.8 ເປນັ ຄ�າບອກເຖງິ ຄຸນສມົ ບັດທາງກົນຈັກ ຊຶງ່ ສາມາດບນັ ຈເຸ ປັນຂມ້� ນູ ອາ� ງອີງໃຫ�ແກກ� ານນ�າໃຊໄ� ມສ� າ� ລບັ ການກສ່� �າງ ຫກືຼ ານປຸງແຕ�ງໄມ�ຕາ� ງໆ. ໄມທ� ່ີມີ ຄວາມຊນ້ື ສງູ ຫໄືຼ ມ�ທ່ອີ າຍຸຍັງອອ� ນອາດຈະມີຄນຸ ສົມບດັ ແຕກຕ�າງກນັ ໄມ,� ສະນັນ້ ການນາ� ໃຊໄ� ມຄ� ວນອີງຕາມຄາ� ມາດຕະຖານຂອງແຕລ� ະການໃຊ�ງານ ເຊັ່ນວາ� ໄມຮ� ບັ ແຮງອັດ, ແຮງກງົ່ , ແຮງດງຶ ຫຼືໄມ� ຄ້�າ. ພອ� ມນ້ີ ມນັ ຍງັ ອາດເປັນຄາ� ອາ� ງອີງໃຫ�ແກ� ການຄ�າ ແລະອດຸ ສາຫະກ�າໄດ.� ຜນົ ໄດ�ຮບັ ຈາກສ່ີປະເພດໄມ�ນກີ້ � ເປັນສ�ວນໜ່ງຶ ທ່ີບອກເຖິງຄນຸ ສມົ ບດັ ແລະຄວາມແຂງແຮງ ເຊັນ່ ວາ� : ສີສັນ, ລາຍໄມ,� ລັກສະນະການແຕກຫກັ ຫືຼ ການຈກີ ຕວົ ຢ�າງໄມ�ສາ� ສາມີສສີ ັນສວຍງາມທງັ ບ�່ຈີກງາ� ຍ ຖ�າທຽບໃສໄ� ມແ� ປກຄວນເລອື ກໃຊເ� ຮັດເຟນີ ເີ ຈຈີ ະເໝາະ ສົມກວາ� . ອີງຕາມຜນົ ໄດຮ� ັບ ແລະຜົນສ�າເລັດຂອງການຄນ້ົ ຄວ�ານ້ແີ ນະນ�າວາ� ການນາ� ໃຊ�ໄມທ� ກຸ ໆ ປະເພດສາ� ລັບຜູ� ອອກແບບໄມ,� ສະຖາປະນິກ, ການຄາ� ຂາຍ ແລະອ່ນື ໆ ຄວນເຮດັ ໃຫ�ໄມ�ມີຄວາມຊນື້ ຕ່າ� ກວ�າ 12% ເພື່ອຫກີຼ້ ລຽງ ໄມ�ຫົດຕົວ, ຄົດງ�ເມ່ອື ໄປໃຊ�ງານ. ສວ� ນຄາ� ຄຸນສມົ ບັດທາງກນົ ຈັກນ້ນັ ຈະເປນັ ປັດໄຈສ�າຄນັ ເພ່ອື ໄປໃຊໃ� ນການ ອອກແບບໄມຮ� ັບແຮງຕາມລວງຕາ� ງໆ ຂອງເນອ້ື ໄມ.� ບັນຫາໜ່ງຶ ອກີ ກ�ເວລາຕັດປາດໄມຄ� ວນພິຈະລະນາເຖງິ ລວງ ຂະໜານຂອງໄມ�ວາ� ມັນຈະຮັບແຮງໃນລັກ ສະນະໃດຄວນປາດໃຫ�ຖກື ຕາມແບບຂອງງານນນ້ັ ແຕຕ� ອ� ງປາສະຈາກ ໄມທ� ເ່ີ ປນັ ຕາ ແລະແມງໄມ�ກດັ ພາຍໃນ. ເອກະສານອາ� ງອງີ [1] ສກຶ ສາການສ�າງຂມ້� ນູ ເພມ່ີ ໃນຂະບວນການປ�ຸງແຕ�ງຜະລດິ ຕະພນັ ໄມລ� າວ, ກະຊວງອຸດສາຫະກາ� ແລະການຄ�າ. ກ�ລະກດົ 2007. ສປປ ລາວ. [2] ສັງລວມຂມ້� ູນດັດສມົ ໃນຂະບວນການປງຸ� ແຕງ� ຜະລດິ ຕະພນັ ໄມລ� າວ, ກະຊວງອດຸ ສາຫະກ�າ ແລະການຄາ� . ຕຸລາ 2009. ສປປ ລາວ. [3] ປະນັດ ກນຸ ປະສູນຕຣ. ເທັກນິກງານໄມ.� ຄະນະວິສະວະກາ� ແລະເທກັ ໂນໂລຢກີ ານສຶກສາ. ມະຫາວິທະຍາໄລເທັກ ໂນໂລຢີ ລາດສະມຸງຄຸງ. [4] ສະຫຼຽວ ໂພທພິ ິສູພທ.ິ ເທກັ ໂນໂລຢງີ ານໄມ�. ວິທະຍາໄລຄນູ ນະພະຄມົ ສະຣິຍທຸ ະຍາ. [5] Wood Handbook-Wood as an Engineering Material. Chapter 4 Mechanical Properties of Wood. Gen. Tech. Rep. FPL-GTR-113, Madison, WI: U.S. Department of Agriculture, Forest Products Laboratory. pp 463. 1999. 75

[6] Josepf, M. A. M., Mouongue, A. Strength of some Wood Adhesives Used in Cameroon. International Journal of Adhesion & Adhesive. pp 287-291, Vol. 23. 2003. [7] Hansson. L., Antti, A.L. The Effect of Microwave Drying on Norway Spruce Woods Strength a Comparison with Conventional Drying. Journal of Materials Processing Technology . pp 41-50, Vol. 141. 2003. [8] Douglas, R. R. and David, I M. Recent Research on the Shear Strength of Wood Beams. International Wood Engineering Conference. pp. 2-96. Vol. 2. 1996. [9] Mattson, P. E. Manual for the Woodworking Industry, UNIDO Woodworking Project, Vientiane, Lao PDR. 1997. [10] Standard Test Methods for Small Clear Specimens of Timbers. Designation: 143-94 (Re-approved 2000). [11] Jacobs, J. A. and Kilduff, F. K. Engineering Materials Technology, Englewood Cliffs, N. J.: Prentice-Hall. 1985. [12] Thomas, G. Willianson, P.E. APA Engineering Wood Handbook. McGraw-Hill Handbooks. pp. 1.1-1.25. 2002. [13] James. D. Logan. Sensitivity to Fundamental Wood Properties, http:// www .me triguard .com/fiber.htm. [14] Shear Strengths of Wood Measured by Various Short Beam Shear Test Methods. Journal of the International Academy of Wood Science. pp 690-8504, Vol. 1060. 18 October 2003. [15] Static Measurement of Young’s Modulus Parallel to Grain, htth://www. ukuleles. Com /Technology/statmeas1.htm1. [26] Record, S. J. The Mechanical Properties of Wood, New York: J. Wiley & Sons. 1914. [37] http//www.woodbin.com/ref/wood/strength_defs.htm. [48] http//www.woodweb.com/knowledge_bade/wood_handbook.htm. [59] http//www.woodfloorsonline.com/tecchalk/properties.htm. [20] http//www.108 wood.com/index.php/lay.htm. [21] http//www.Auf.asn.au/scratchbuilder/wood_strenght_values.htm. [226] http//www.forest.go.th/private/index_files/document/jajure.htm. [23] http//www irc.nrccnrc.gc.ca/pubs/cbd/cbd086_e.htm. 76

ຄນຸ ນະພາບຜສ�ູ າ� ເລດັ ການສກຶ ສາຢຄ�ູ ະນະນຕິ ສິ າດ ແລະລດັ ຖະສາດ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດ ບຸນທ�ຽງ ພມົ ມະຈັນ, ສົມສັກ ສີລິທບິ ບດົ ຄັດຫຍ້� ການຄນ້ົ ຄວາ� ພາຍໃຕ�ຫວົ ຂ�້ “ ຄຸນນະພາບຂອງຜສູ� �າເລັດການສຶກສາ ຢຄູ� ະນະນິຕິສາດ ແລະລດັ ຖະສາດ (ຄນລ) ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ�ງຊາດ” ມີຈຸດປະສົງຊອກຮ�ູລະດບັ ຄວາມສາມາດ ຂອງອະດດີ ນກັ ສກຶ ສາທໄ່ີ ດ�ຮບັ ຈາກ ຄນລ ພອ� ມນີ້ ກ�ເພ່ອື ສຶກສາໃຫ�ຮໂ�ູ ອກາດການຫາວຽກເຮດັ ຂອງຜູ�ສ�າເລັດການສກຶ ສາ ທ່ກີ �ຽວເນື່ອງກບັ ຄວາມ ຮໄູ� ດຮ� ບັ ຈາກ ຄນລ ແລະເພືອ່ ສຶກສາໃຫຮ� �ູຄວາມຕອ� ງການຂອງເຂົາເຈົ້າທາງດ�ານການບ�ລິການວຊິ າການ ແລະການ ຕອບສະໜອງສິງ່ ອ�ານວຍຄວາມສະດວກ. ການສກຶ ສານີໄ້ ດໃ� ຊວ� ທິ ສີ �າຫວຼ ດ, ເຊີ່ງກ�ຸມປະຊາກອນແມນ� ຜທ�ູ ເີ່ ຮດັ ວຽກໃນບັນດາອງົ ການຍຸຕທິ �າ ຂອງ ບນັ ດາແຂວງເປາ້ົ ໝາຍທ່ົວທກຸ ພາກຂອງປະເທດທ່ີໄດຮ� ບັ ການຄັດເລືອກຈາ� ນວນ 8 ແຂວງ. ຜນົ ການສຶກສາໄດ�ພບົ ວາ� : 60.8% ເຫັນວາ� ຄວາມຮ�ູທາງກົດໝາຍ ທີ່ໄດຮ� ັບການສຶກສາຈາກຄະນະ ນຕິ ິສາດ ແລະລດັ ຖະສາດມີຄວາມສອດຄອ� ງກັບອາຊບີ ຫາຼ ຍທີສ່ ດຸ ; 63.9% ເຫນັ ວາ� ໄດໃ� ຊຄ� ວາມຮູ�ຄວາມສາມາດ ທ່ີຮຽນມາເຂ້າົ ໃນໜ�າທ່ີຫຼາຍທີ່ສຸດ. ຄາ� ເຫັນຕ�່ກັບວິທກີ ານໄດຮ� ບັ ອາຊີບ, 84.9% ແມນ� ຍ�ອນໃຊຄ� ວາມຮູ�ຄວາມ ສາມາດ. ຄາ� ເຫັນຕກ່� ບັ ການຮຽນ-ການສອນໃນຄະນະນິຕສິ າດແລະລັດຖະສາດ ພ�ໃຈຫຼາຍ ມີ 34.9% ແລະພໃ� ຈ ຫຼາຍທີ່ສຸດ ມີ 48.8%; ລະດັບຄວາມພໃ� ຈຕ່�ກັບວທິ ກີ ານສ່ງົ ຄວາມຮ�ູ ພໃ� ຈຫຼາຍ ມີ 47% ແລະ ພໃ� ຈຫາຼ ຍທສ່ີ ຸດ ມີ 15.1%, ທດັ ສະນະຕຄ່� ນຸ ນະພາບການບລ� ກິ ານທາງດ�ານວຊິ າການຂອງ ຄນລ ພໃ� ຈຫຼາຍ ມີ 39.2% ແລະ ພໃ� ຈຫຼາຍທີ່ສຸດ ມີ 8.4%. ຕ່�ກັບການໃຫ�ຄວາມສະດວກຫ�ພກັ , ຫອ� ງຮຽນ, ຫອ� ງສະໝດຸ ແລະອື່ນໆ ຂອງຄນລ ພໃ� ຈຫຼາຍ ມີ 33.1% ແລະພໃ� ຈຫຼາຍທ່ີສຸດ ມີ 10.2%. ທດັ ສະນະຄະຕຂິ ອງຜ�ູຕອບແບບສອບຖາມຖ�າສາມາດ ຫວນກັບຄນື ໄດ�ໃນເວລາສຶກສາຢ�ູ ຄນລ ຢາກປັບປຸງທາງດາ� ນວຊິ າການ 50.6%, ປັບປງຸ ທາງດ�ານປ້ືມຕ�າລາຮຽນ 52.4%, ປັບປຸງທາງດາ� ນການບລ� ິການວຊິ າການ 27.1%, ປັບປງຸ ທາງດາ� ນພືນ້ ຖານໂຄງລ�າງ 18.7%, ປບັ ປງຸ ພັດ ທະນາທາງດ�ານອຸປະກອນການສດິ ສອນຫືຼສກື່ ານສອນ 27.1%. ຖາ� ມໂີ ອກາດກັບມາສຶກສາຢ�ູ ຄນລ ຢາກສຶກສາ ເພມີ່ ເຕີມເປນັ ພິເສດ ວຊິ າພາສາອງັ ກິດ 46.4%, ວິຊາກົດໝາຍອາຍາ 41.0%, ວິຊາຄອມພວິ ເຕີ 31.9%. I. ພາກສະເໜີ 1.1. ທມີ່ າ ແລະຄວາມສາ� ຄນັ ການກ�ສ່ �າງນກັ ສຶກສາໃຫ�ມຄີ ວາມຮ�ຄູ ວາມສາມາດພຽງພ�ມັນມີຫລາຍປດັ ໄຈທີ່ພວົ ພນັ ກນັ ແລະຕ�ອງປບັ ປງຸ ໄປພ�ອມໆກັນ. ໃນຕະຫລອດ 15 ປີຜາ� ນມາ ຄະນະນິຕິສາດ ແລະລດັ ຖະສາດ (ຄນລ) ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ�ງ ຊາດ ໄດ�ເຮດັ ທຸກສງ່ິ ທຸກຢາ� ງ ເພອ່ື ພດັ ທະນາຄຸນນະພາບຂອງນັກສຶກສາໂດຍສະເພາະແມນ� ການ ສ�າງບກຸ ຄະລາກອນ ແລະສິ່ງອ�ານວຍຄວາມສະດວກແກກ� ານຮຽນການສອນ. ນອກຈາກນຍ້ີ ງັ ມບີ ນັ ດາອງົ ການຈດັ ຕ້ັງສາກນົ ທໄີ່ ດໃ� ຫທ� ຶນ ຊ�ວຍເຫລືອແກ� ຄນລ ເປັນຈາ� ນວນຫລວງຫລາຍໂດຍສະເພາະແມ�ນອງົ ການ SIDA ຂອງປະເທດສະວີເດນັ ຕະ ຫລອດໄລຍະຜາ� ນມາໄດຊ� ວ� ຍເຫລອື ແກ� ຄນລ ເປນັ ເງິນ ລ�ານໂດລາ. ແຕບ� ັນຫາເລື່ອງຄຸນະພາບຂອງຜ�ູສ�າເລັດການ ສຶກສາກຍ�່ ງັ ມກີ ານກາ� ວເຖິງໃນຫລາຍມູມມອງ ແລະຫລາຍຄ�າເຫນັ ມີບາງຄ�າເຫັນກເ�່ ຫັນວ�າ ຄນລ ໄດພ� ດັ ທະນາ ແລະສາ� ງນັກສກຶ ສາທ່ີມີຄຸນນະພາບ ແລະສາມາດປະກອບອາຊີບຈນົ ປະສົບຜນົ ສ�າເລດັ ເປັນຈ�ານວນຫລວງຫລາຍ (ອີງຕາມບັນດາຄາ� ເຫັນໃນການສ�າມະນາທາງວຊິ າການເນອື່ ງໃນວັນສ�າງຕງ້ັ ຄນລ ຄົບຮອບ 20 ປີ ແລະ 25 ປີ ແຕ� ອກີ ດາ� ນຫນຶ່ງ ຍັງມີຫລາຍສຽງທີ່ມຄີ າ� ເຫນັ ຕ່ກ� ບັ ຄນຸ ນະພາບຂອງຜສູ� າ� ເລດັ ການສກຶ ສາຈາກ ຄລນ ທີເ່ ຫນັ ວາ� ມີນກັ ສກຶ ສາທຈ່ີ ົບຈາກ ຄນລ ຈ�ານວນຫນງ່ຶ ຍງັ ຂາດຄຸນນະພາບ ການນາ� ໃຊ�ຄວາມຮຄ�ູ ວາມສາມາດທີຮ່ ຽນມາເຂົ້າໃນວຽກ ງານຕວົ ຈງິ ຍັງບ່�ທັນໄດ�ດີ. ສະນນັ້ ເພອ່ື ເຫນັ ໄດຄ� ວາມເປນັ ຈງິ ຕ່�ກັບບັນຫາດງັ່ ກາ� ວ ທ່ີມີລັກສະນະວິທະຍາສາດ ຜ�ູ ຊ�ຽວຊານປະຈາ� ຄນລ Erik Haggvist ຈຶງໃຫທ� ນຶ ສະນັບສະໜູນໃຫ�ເຮັດການຄນ້ົ ຄວ�າບນັ ຫາດັ່ງກ�າວ ເພື່ອເປັນຂ້� ມູນໃຫ�ແກກ� ານສືບຕ່�ຊ�ວຍເຫລອື ແລະພດັ ທະນາໃນຕ�ໄ່ ປ. 77

ການສຶກສາໃນຄ້ັງນ້ີ ຈງຶ່ ໄດ�ລົງເລິກການນ�າໃຊຄ� ວາມຮູ�ຄວາມສາມາດຂອງຜສູ� າ� ເລັດການສຶກສາ ທີ່ ໄດຮ� ັຈາກ ຄນລ ເຂ້າົ ໃນການຊອກຫາອາຊີບ ແລະການນາ� ໃຊສ� ງ່ິ ດ່ັງກ�າວເຂ້ົາໃນວຊິ າສະເພາະຂອງເຂົາເຈາ້ົ . 1.2. ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການສກຶ ສາ - - ຊອກຮູລ� ະດບັ ຄວາມສອດຄ�ອງ ລະຫວ�າງຄວາມຮທູ� າງກົດໝາຍທ່ີໄດຮ� ບັ ການສກຶ ສາຈາກ ຄນລ ແລະອາຊບີ ຂອງອາດດີ ນັກສກຶ ສາທ່ີໄດຮ� ບັ ຈາກ ຄນລ. - - ຊອກຮູວ� ິທກີ ານໄດ�ຮບັ ອາຊບີ ຂອງອາດດີ ນັກສຶກສາທ່ີໄດ�ຮບັ ຈາກ ຄນລ. - - ວດັ ແທກລະດບັ ຄວາມພໃ� ຈຕກ�່ ັບການຮຽນ-ການສອນ, ຄນຸ ນະພາບການບລ� ກິ ານທາງດາ� ນວິຊາ ການ ແລະຕກ່� ັບສ່ິງອ�ານວຍຄວາມສະດວກຕ�າງໆ. - - ເກັບກ�າຄວາມຄິດເຫນັ ເພອ່ື ປບັ ປຸງ ຄນລ. II. ວທິ ຄີ ນ້ົ ຄວ� າ ການສຶກສາໄດ�ໃຊ�ວທິ ີສາ� ຫຼວດ ໂດຍຂ້ມ� ູນສ�າລັບການຄົນ້ ຄວ�າ ເປນັ ຂ�ມ້ ູນປະຖົມພູມ ທ່ີໄດຈ� າກການຕອບ ແບບສອບຖາມ ຂອງອະດີດນັກສຶກສາທີ່ຈົບຈາກ ຄນລ ທເ່ີ ຮັດວຽກຢູ�ໃນບນັ ດາພະແນກການ ແລະອງົ ການຍຸຕທິ �າ ຂອງແຕ�ລະທອ� ງຖ່ິນເຊັນ່ : ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ , ແຂວງຫວຼ ງພະບາງ, ແຂວງຊຽງຂວາງ, ແຂວງບແ�່ ກວ� , ແຂວງຄ�າ ມ�ວນ, ແຂວງຈ�າປາສັກ, ແຂວງອັດຕະປື ແລະແຂວງໄຊຍະບູລີ ທັງໝດົ ມີ 166 ຄນົ . 8 ແຂວງນີ້ ຖືກເລືອກມາ ແບບບັງເແບບບງັ ເອນີ . ແບບສອບຖາມປະກອບດ�ວຍ 3 ພາກຄື: (1) ຄນຸ ລັກສະນະທ່ົວໄປຂອງຜ�ູຕອບແບບສອບ ຖາມ (2) ການນາ� ໃຊຄ� ວາມຮທູ� ຮີ່ ຽນມາເພ່ືອຫາວຽກເຮັດ ແລະຮັບໃຊວ� ຊິ າສະເພາະ ແລະ (3) ຄວາມຄດິ ຄວາມ ເຫນັ ທຢີ່ າກໃຫ� ຄນລ ມກີ ານປັບປຸງ. ຂ້�ມູນທໄ່ີ ດ�ມາໄດວ� ເິ ຄາະດ�ວຍສະຖຕິ ິພັນລະນາ ແລະການຈດັ ເປັນກມ�ຸ ຄ�າຕອບ. III ຜນົ ການຄນ້ົ ຄວາ� . 3.1 ຄນຸ ລກັ ສະນະທວ່ົ ໄປຂອງຜຕ�ູ ອບແບບສອບຖາມ. ຜູ�ຕອບແບບສອບຖາມ ສ�ວນຫາຼ ຍ (72.9%) ເປັນເພດຊາຍ, ອາຍຜຸ ູຕ� ອບແບບສອບຖາມ ຕາ�່ ສຸດ 23 ປີ , ສູງສດຸ 51 ປ.ີ ສວ� ນຫາຼ ຍອາຍຸຢູລ� ະຫວາ� ງ 35 ຫາ 39 ປີ. ຜູ�ຕອບແບບສອບຖາມສວ� ນຫາຼ ຍ (86.7%) ໄດ�ສ�າ ເລດັ ການສຶກສາຈາກພາກວິຊານຕິ ສິ າດ, 59.0% ໄດຮ� ຽນໃນລະບບົ ໃນແຜນ. ຜຕ�ູ ອບແບບສອບຖາມສງັ ກັດຢ�ູ ສານປະຊາຊົນແຂວງ, ໄອຍະການປະຊາຊນົ ແຂວງ, ພະແນກຍຸຕິທາ� ແຂວງ ແລະສະຖາບນັ ການສຶກສາກົດໝາຍ. ຜູ� ຕອບແບບສອບຖາມສວ� ນຫຼາຍ (41.6%) ແມ�ນສງັ ກັດຢໄູ� ອຍະການປະຊາຊນົ ແຂວງ. 3.2 ທດັ ສະນະຕຂິ ອງຜຕູ� ອບແບບສອບຖາມຕກ່� ບັ ຄນຸ ນະພາບການສກຶ ສາຂອງ ຄນລ. ທດັ ສະນະຂອງຜ�ຕູ ອບແບບສອບຖາມ ຕ່�ກບັ ລະດບັ ຄວາມສອດຄອ� ງຂອງອາຊີບ ແລະຄວາມຮູ�ຄວາມສາ ມາດ ທ່ີໄດຮ� ັບການສກຶ ສາຈາກ ຄນລ: ສວ� ນຫາຼ ຍ (60.8%) ໄດໃ� ຫ�ລະດບັ ຄວາມສອດຄ�ອງໃນລະດບັ ຫາຼ ຍທ່ີສດຸ , ໃນລະດັບໜອ� ຍທສີ່ ດຸ ມີ 1.2%. ທັດສະນະຂອງຜຕ�ູ ອບແບບສອບຖາມຕ�່ກັບວທິ ກີ ານໄດຮ� ັບອາຊບີ : ສ�ວນຫຼາຍ (84.9%) ໄດ�ຮບັ ອາຊີບ ຍ�ອນຄວາມຮູ�ຄວາມສາມາດ, ສ�ວນໜອ� ຍ (11.4%.) ໄດຮ� ັບອາຊບີ ຍ�ອນມຄີ າ� ຕອບແທນ, ພີນ່ ອ� ງ ຫໝືຼ ູ�ເພື່ອນ ຊວ� ຍເຫອຼື . ທດັ ສະນະຂອງຜຕ�ູ ອບແບບສອບຖາມ ຕກ່� ັບການນ�າໃຊຄ� ວາມຮູ� ຂອງຕນົ ເຂາ້ົ ໃນໜ�າວຽກ: ສວ� ນຫຼາຍ (63.9%) ໄດ�ນາ� ໃຊ�ຄວາມຮ�ູຄວາມສາມາດຕົນເອງທ່ີໄດ�ຮບັ ສຶກສາມາຈາກ ຄນລ, ມຜີ �ູຕອບແບບສອບຖາມສ�ວນ ໜອ� ຍ (0.6%) ທີ່ບ່ໄ� ດ�ນາ� ໃຊ�ຄວາມຮເ�ູ ຂາ້ົ ໃນໜ�າວຽກ. ທັດສະນະຕກ່� ບັ ຄນຸ ນະພາບການຮຽນ-ການສອນໃນ ຄນລ: ມີ 48.8% ເຫນັ ວາ� ຢູ�ໃນລະດບັ ດີທ່ີສຸດ ແລະ 1.8% ເຫນັ ວາ� ໃນລະດບັ ຕາ�່ ທ່ີສຸດ. ທັດສະນະຕ່�ຄຸນນະພາບວທິ ກີ ານສົງ່ ຄວາມຮູ�ຫຼື ວິຊາຄູ: 47.0% ເຫັນວ�າໃນ 78

ລະດັບດີ ສວ� ນຫາຼ ຍຄິດເປັນ ມີ1.2% ເຫນັ ວາ� ໃນລະດບັ ຕ�່າ. ທດັ ສະນະຕ�ກ່ ບັ ການບ�ລິການທາງວຊິ າການ: ສວ� ນ ຫາຼ ຍ (44.6%) ເຫັນວາ� ຢໃ�ູ ນລະດັບປານກາງ. ທັດສະນະຕ�ກ່ ັບສີ່ງອ�ານວຍຄວາມສະດວກເຊນັ່ : ຫພ� ັກ, ຫ�ອງ ຮຽນຫອ� ງສະໝດຸ ແລະອນື່ ໆ ສ�ວນຫຼາຍ (41.6%) ເຫັນວາ� ຢູ�ໃນລະດັບປານກາງ. ຖ�າສາມາດຫວນຄນື ໄປໃນເວລາສກຶ ສາຢຄູ� ະນະນຕິ ິສາດແລະລດັ ຖະສາດ ສວ� ນຫຼາຍ (50.6%) ຢາກ ປັບປຸງພັດທະນາປື້ມຕ�າລາງຮຽນ ແລະວິຊາການ, ສ�ວນໜອ� ຍ (18.7%) ປັບປງຸ ພັດທະນາໃນດ�ານພນື້ ຖານໂຄງ ລາ� ງ. ສວ� ນຫຼາຍມີຄວາມປະສົງຢາກຮຽນຮເູ� ພມີ່ ຕມ່ື ເປັນພິເສດວຊິ າພາສາອງັ ກິດ ຄິດເປັນ 46.4% ແລະວຊິ າກົດ ໝາຍອາຍາ ຄິດເປັນ 41.0%. IV ວພິ າກ ແລະຂສ�້ ະເໜ.ີ ຈາກສຶກສາຄນົ້ ຄວ�າເຖງີ ຄນຸ ນະພາບຂອງຜູ�ສາ� ເລັດການສກຶ ສາ ແລະສ່ງີ ອ�ານວຍຄວາມສະດວກຕ່�ການຮຽນ - ການສອນ ຂອງຄະນະນິຕສິ າດ ແລະລັດຖະສາດ, ຊ່ງຶ ມຜີ ນົ ການສກຶ ສາໃນບາງສວ� ນມຄີ ວາມສອດຄ�ອງກບັ ຜນົ ການ ປະເມນີ ຂອງພາຍນອກທ່ປີ ະເມນີ ທັດສະນະຄະຕິຂອງຜ�ທູ ່ກີ �າລັງສກຶ ສາໃນປີ 2008 ແລະ 2012 ໂດຍສະເພາະ ແມນ� ສງິ່ ທນີ່ ກັ ສຶກສາຢາກໃຫປ� ັບປຸງ ສອດຄອ� ງກັນຫລາຍທີ່ສຸດແມ�ນການບລ� ິການວຊິ າການ ແລະສ່ິງອາ� ນວຍ ຄວາມສະດວກເປນັ ຕ້ົນແມ�ນຫພ� ກັ . ດ່ັງນັນ້ , ຈຶ່ງສະສະເໜີໃຫ� ຄນລ ເພມີ່ ທະວີປັບປຸງວິທີການໃຫ�ບ�ລກິ ານຂອງ ພະແນກບ�ລຫິ ານວຊິ າການ, ປບັ ປງຸ ສ່ງິ ອ�ານວຍຄວາມສະດວກ, ປັດໄຈຊກຸ ຍູຄ� ວາມຫາ� ວຫນັ ໃນການຮຽນ, ເອົາໃຈໃສ�ຊວີ ດິ ການເປນັ ຢູພ� າຍໃນຫ�ພັກ ແລະປບັ ປຸງຫອ� ງສະມຸດໃຫ�ດີຂຶ້ນ. ເອກະສານອາ� ງອງີ . ບົດສະຫບ� ແລະແຜນພດັ ທະນາ ຄນລ ໄລຍະປີ 2011-2015 ແລະ 2015-2020. ວນັ ທີ 16/12/2011. Anna Masliakova, Katherine Chan. Situation Analysis of the Employability of Law Gradustes in Lao PDR. Report 2012. ສົມປະສົງ ພມົ ມະສານ. ຄຸນນະພາບການສຶກສາ ຄນລ. 2012. ການາ ບາຣັນ. ຜນົ ການສາ� ຫວຼ ດພະນັກງານ ປີ 2012. 79

ສກຶ ສາປະສດິ ທຜິ ນົ ຂອງການນາ� ໃຊລ� ະບບົ ການໃຫນ� າ້� ແບບປະຢດັ ນາ້� ສາ� ຫບຼັ ການປກູ ພດື ກະສິກາ� ເພອື່ ເປນັ ສນິ ຄາ� ຢບ�ູ າ� ນຕາດທອງເມອື ງສໂີ ຄດຕະບອງນະຄອນຫວຼ ງວຽງຈນັ ສ.ປ.ປ.ລາວ. Efficiency of applied a saving water irrigation system on planting cast crop at Tadthong village, Sykhodtabong District, Vientiane Capital, Lao PDR ແລວຄ�າ ທາ� ມະລາດ. ບດົ ຄດັ ຫຍ້� ລະບບົ ຊົນລະປະທານແບບນ້�າຢອດ ແລະລະບບົ ຊດີ ຝອຍນບັ ເປນັ ວິທີການໃຫ�ນາ້� ແກ�ພດື ທີ່ໄດຮ� ບັ ຄວາມ ນິຍມົ ແພຫ� າຼ ຍໃນປດັ ຈບຸ ນັ ເນອ່ື ງຈາກເປັນວທິ ກີ ານທ່ີປະຢັດນ�າ້ ແລະມີປະສິດທິພາບສງູ ໃນການສຶກສາຄັງ້ ນ້ໄີ ດ� ອອກແບບ ແລະທົດລອງການໃຊ�ງານຂອງລະບບົ ນ້າ� ຢອດຄວາມດັນຕ�່າ ສາ� ຫັບຼ ການໃຫນ� �າ້ ກບັ ຕນ້ົ ໝາກເຜດັ ແລະ ຕນ້ົ ໝາກເຂືອຊຶ່ງເປັນພືດສວນຄວົ ທນ່ີ ິຍມົ ໃນປະເທດເຮາົ , ທ�າການສກຶ ສາໂດຍໃຊ�ຫວົ ປ�ອຍນ້�າ 2 ແບບຄື: ໃຊທ� �່ PVC ລະບົບຊດີ ຝອຍຂະໜາດຄວາມຍາວ 60m. ເສັນ້ ຜາ� ນສູນກາງທ່� 18mm ແລະຫວົ ປ�ອຍນ�້າລະບບົ ຢອດຊງຶ່ ຕິດຕງັ້ ພາຍໃນທ່� PE ຂະໜາດເສ້ັນຜາ� ນສນູ ກາງ 16mm, ຄວາມຍາວ 120m. ໂດຍຕິດຕັງ້ ຫວົ ປອ� ຍນ້�າໄລຍະ ຫ�າງ0,75m ແລະລວງສງູ ຂອງເສົານ້�າ 3.00m ແຕ�ອ�າງເກບັ ນາ�້ ຫາຫວົ ຈ�າຍນາ້� ຜ�ານຫວົ ຢອດ ແລະຄ�າຄວາມສະໝ່າ� ສະ ເໝີຂອງອັດຕາການຈາ� ຍນ�້າໃນແປງທດົ ລອງປູກໝາກເຂືອຂະໝາດ 10x10m ຈ�ານວນ 2 ແປງ ແລະປູກໝ າກເຜດັ ຂະໝາດ 10x10m ຈາ� ນວນ 2 ແປງ. ຜົນການສຶກສາເຫນັ ວ�າລະບົບນ�າ້ ຢອດຄວາມດນັ ຕ່າ� ເມອ່ື ໃຊ�ທ່� PE ທາ� ການປອ� ຍນ�້າ ແລະຫົວປ�ອຍນ້າ� ຊຶງ່ ຕິດຕັງ້ ໃນທ່ນ� ອນລຽບມອີ ດັ ຕາການໃຊນ� ້�າສະເລ�ຍເທ່າົ ກັບ 3.95ລດິ /ຊວົ່ ໂມງ ຕາມລາ� ດບັ ຄາ� ຄວາມສະໝ່�າສະເໝີ ຂອງອດັ ຕາການໃຊນ� າ�້ ຜາ� ນຫວົ ປອ� ຍນ້�າໃນແປງທົດລອງຂອງລະບບົ ທໃ່ີ ຊ�ທ່� PVC ທາ� ຫົວປ�ອຍນ້າ� ສາ� ລບັ ໃຫນ� �້າຊົນລະປະທານໃນແປງທົດລອງ. ຈາກຜນົ ການສກຶ ສາສະແດງໃຫ�ເຫນັ ວ�າ ລະບົບນາ້� ຢອດຄວາມດນັ ຕາ່� ທໃ່ີ ຊຫ� ວົ ປອ� ຍນ�້າແມນ� ໃຫຄ� �າຄວາມ ສະໝາ�່ ສະເໝີຂອງອັດຕາການຈາ� ຍນ້າ� , ສະເລຍ� ໃກ�ຄຽງກັບຄ�າລົງທນຶ ໃນການຕິດຕັງ້ ລະບົບນ�າ້ ຢອດຄວມດັນຕາ່� ທ່ີ ໃຊທ� �່ PE ເຮດັ ຫວົ ປ�ອຍນ້າ� ຈະຕາ່� ກວ�າຫົວປອ� ຍນ�້າທ່ີຕິດຕັງ້ ຢ�ທູ ນ�່ ອນລຽບ ສງູ ກວ�າຄ�າໃຊ�ຈ�າຍຂອງລະບບົ ຊດີ ຝອຍ ແລະລາຍຮັບຈາກການເກັບກຽ� ວຜນົ ຜະລິດເຫນັ ວ�າມີຄວາມແຕກຕ�າງກັນລະບົບຢອດຈະມກີ າ� ໄລຫລາຍກວາ� . Abstract In the present the drip irrigation system is widely irrigation method to perform because it can safe water and also give high efficiency. This study is designed and tested the sureness of very lowhead drip irrigation system for chili that is the small vegetable and wide spread in LAO PDR. Use 2 type of emitter namely, the emitter that made from the single core electrical wire of 60 m. in length and 18 mm. in diameter and the emitter that located at lateral pipe systems of 16 mm. in diameter and 120 m. in length to experiment.Determine the spacing emitter equal to 0.75 m. and the pressure head level at 3.00 m. The discharge of emitter and their uniformity is measured in the laboratory and the chili field 10 x 10 m. in dimension and the field 10 x 10 m. in dimension provide the irrigation water for 2 fields in the same time. The result of study use PE pipe for drip irrigation and PVC pipe for sprinkler, the efficiency of utilization, cost is compared both of 2 systems. The result indicated that the drip irrigation system by using the emitter from the single core electrical wire and emitter that located at the lateral pipe systems gave. With respect to the total cost and their yield of 2 systems showed that the cost to establish the low head drips irrigation system. The result concluded that the low head drip irrigation system of 2 type emitters provided the uniformity of average discharge closely. The total cost to establish the low head drip irrigation system. 80

I. ພາກສະເໜີ ໃນປັດຈບຸ ັນ ລະບບົ ຊົນລະປະທານແບບປະຢັດນ້າ� ເປັນວິທີການໃຫນ� ້�າແກ�ພືດ ທ່ີນິຍມົ ກນັ ໃນທ່ວົ ໂລກ ໂດຍສະເພາະໃຫ�ນາ້� ແກພ� ືດສວນຄວົ ແລະພືດເກືອບທກຸ ຊະນດິ ເປນັ ວິທກີ ານໃຫນ� �້າທມ່ີ ີປະສິດທິພາບສູງ ບ່�ວ�າທາງ ດາ� ນການໃຊງ� ານ ແລະທາງດ�ານຜົນຜະລດິ ທີ່ໄດ�ຮັບ. ເນອ່ື ງຈາກວາ� ປະເທດເຮາົ ເປນັ ປະເທດກ�າລງັ ເຮດັ ໃຫ�ຫລດຸ ພ້ົນຈາກຄວາມທກຸ ຍາກ ດ່ັງນັນ້ ການພດັ ທະນາ ທາງດ�ານກະສກິ �າມີຄວາມຈ�າເປັນ ແຕກ� ານພດັ ທະນາຈະຕອ� ງເລ້ີມຈາກການພັດທະນາການກະສິກາ� ແບບຄອບຄວົ ສະນນັ້ , ຈະຕ�ອງເລອື ກການໃຫ�ນ້�າທີມ່ ີປະສິດທິພາບສູງ, ໃນປັດຈບຸ ັນການໃຫນ� �້າແບບ SprinklerIrrigation ຫຼື ການໃຫນ� າ�້ ແບບ MicroIrrigation ກ�າລງັ ລິເລ້ີມຂ້ຶນຫາຼ ຍບ�ອນ ແລະກາ� ລັງຈະມີບດົ ບາດໃນການໃຫນ� ້າ� ແກ�ພືດໃນ ປະເທດລາວເຮົາ. ແປງສາທິດຢໃູ� ນພາກວິຊາວິສະວະກ�າຊັບພະຍາກອນນ�້າ ເປນັ ບອ� ນທດົ ລອງໃຫແ� ກ� ນັກສຶກສາກ�ຽວກບັ ການຊົນລະປະທານແບບການໃຫ�ນາ້� ແກພ� ດື ຊະນິດຕ�າງໆ ໃຫໄ� ດ�ຮັບຜົນເປັນຈງິ ແລະມປີ ະສິດທພິ າບສູງທາງດາ� ນ ຜນົ ຜະລິດດ່ງັ ນັ້ນ ຈງຶ່ ໄດເ� ລອຶ ກສະຖານທີ່ນ້ເີ ພອື່ ເຮດັ ການທົດລອງ ການປູກໝາກເຜັດ ແລະໝາກເຂອື ດວ� ຍການ ໃຫ�ນ້�າໃນສອງວທິ ຄີ ື ແບບຊີດຝອຍ ແລະແບບນ�້າຢອດ, ໃນປະຈບຸ ັນ ປະຊາຊົນຢູ�ບາ� ນຕາດທອງສ�ວນຫາຼ ຍແມນ� ເຮດັ ສວນປູກໝາກເຜດັ , ໝາກເຂອື ເພື່ອຂາຍເປັນສິນຄາ� ສງ່ົ ເຂົ້າຕະຫລາດນະຄອນຫລວງວຽງຈນັ ເປນັ ສ�ວນ ຫລາຍ. ຖ�າຫາກວາ� ບ�ໃ່ ຊວ� ິທກີ ານໃຫນ� ້�າແບບປະຢັດຈະເຮັດໃຫ�ສີນ້ ເປືອງນ້�າ ແລະຍ່ິງໄປກວາ� ນັ້ນຍັງເຮດັ ໃຫສ� ນີ້ ເປອື ງເວລາໃນການປູກພດື ສວນຄວົ ສະນນ້ັ ຈຶງ່ ໄດ�ເຜີຍແພວ� ທິ ີການທີ່ນາ� ໃຊ�ນ�າ້ ແບບປະຢັດເຂ້ົາໃນການຜະລິດ ເພືອ່ ໃຫໄ� ດຜ� ົນຜະລິດສງູ ສາ� ງລາຍຮບັ ແກຄ� ອບຄົວໃຫຫ� ລາຍຂຶ້ນ. ຄວາມສາ� ຄນັ ຂອງການຄນ້ົ ຄວາ� : ເພອື່ ພັດທະນາການໃຫນ� າ້� ແບບປະຢດັ ໃຫ�ກວ�າງຂວາງ ແລະ ເຮດັ ໃຫ�ປະຊາຊນົ ເຫນັ ໄດ� ຄວາມສາ� ຄັນ ແລະ ບົດບາດຂອງການໃຫ�ນ�າ້ ແບບປະຢດັ . ແຕ�ກ�ອນຈະພັດທະນາດາ� ນນໄ້ີ ດຈ� ະຕອ� ງໄດ�ສາ� ງ ນັກວິສະວະກອນໃຫ� ມີຄວາມຮູດ� �ານການອອກແບບ ແລະການໃຊ�ງານຂອງລະບົບການໃຫນ� ້�າແບບປະຢັດນ�າ້ . ສະນ້ນັ ຜ�ູວໄິ ຈຈງ່ຶ ຢາກຄ້ົນ ຄວ�າກຽ� ວກັບບນັ ຫາການອອກແບບ ແລະໃຊ�ງານລະບົບຊນົ ລະປະທານແບບປະຢດັ ນ�້າ ເພື່ອທ�າການທົດລອງ ການ ໃຫນ� າ້� ແກພ� ດື ສວນຄົວ ແລະພືດຜກັ ຕາ� ງໆ. ຖາ� ມີການນາ� ໃຊລ� ະບບົ ຊົນລະປະທານ ແບບປະຢັດນ�້າຈະໄດຮ� ັບຜົນຜະລິດສູງຂຶນ້ ແລະການໃຫນ� ້າ� ກສ� ະ ດວກສະບາຍຈະເຮດັ ໃຫ�ເສດຖະກດິ ຂອງປະຊາຊົນດຂີ ນຶ້ ກວາ� ເກ່ົາ ເມືອ່ ປຽບທຽບໃສ�ການໃຫ�ນ້�າດວ� ຍບົວຫົດການ ໃຫ�ນາ້� ແບບຊດີ ຝອຍຈະປະຢັດແຮງງານ ແລະປະຢດັ ນ�າ້ ກວ�າຫາຼ ຍ, ອີກຢາ� ງໜຶ່ງສະພາບພູມປະເທດ ແລະລກັ ສະ ນະດິນໃນເຂດນເ້ີ ໝາະສ�າລັບປກູ ໝາກເຜັດ, ໝາກເຂືອເປນັ ສນິ ຄ�າແຕຜ� າ� ນມາເຂາົ ເຈົ້າຍງັ ໃຊກ� ານໃຫນ� າ້� ແບບ ປະຖົມປະຖານຄື ຫດົ ດວ� ຍບົວເຮດັ ໃຫ�ບ�ໄ່ ດ�ຮບັ ຜນົ ຜະລິດສູງປານໃດ ສະນັ້ນ ຄວນຫັນມາໃຊກ� ານໃຫ�ນ�າ້ ແບບຊດີ ຝອຍທປ່ີ ະຢັດນາ�້ ແລະໃຫ�ຜນົ ຜະລດິ ສງູ ກວ�າ ໃນນັ້ນໄດ�ສຶກສາເຖິງ: • ແນວທາງການອອກແບບລະບບົ ການໃຫ�ນ້�າ ແບບປະຢັດນ�້າສາ� ຫຼັບການປກູ ພືດ (ໝາກເຜັດ ແລະໝາກ ເຂືອ). • ຄດິ ໄລຫ� າຄວາມສະໝາ່� ສະເໝີຂອງອັດຕາການຈາ� ຍນາ້� ຂອງຫົວຈາ� ຍນາ້� ແບບປະຢັດນ້າ� • ປະເມນີ ຄາ� ລງົ ທນຶ ໃນການປກູ ພດື ສວນຄົວໂດຍໃຊລ� ະບບົ ຊີດຝອຍແລະລະບົບຢອດ. • ສກຶ ສາຄວາມຕອ� ງການນ�າ້ ທັງໝົດຕະຫອຼ ດລະດກູ ານຂອງພືດສວນຄວົ ຂອງສອງລະບົບ. (ສຶກສາຜົນຜະລດິ ທີ່ໄດ�ຮບັ ແລະປະລິມານນາ�້ ທ່ີໃຊຂ� ອງ 2 ລະບົບການໃຫນ� າ�້ ໃນການປກູ ພດື ສວນຄົວ ສຶກສາການໃຫນ� ້າ� ທງັ 2 ລະບົບແບບໃດຈະປະຢັດ ແລະສາ� ງລາຍຮບັ ຫຼາຍກວ�າກັນ). II. ວທິ ກີ ານສກຶ ສາຄນ້ົ ຄວາ� 81

ສະຖານທີຈ່ ະເຮດັ ການຄ້ນົ ຄວ�າ ແມ�ນຢພູ� າກວຊິ າວິສະວະກາ� ຊບັ ພະຍາກອນນ້�າ ມເີ ນ້ອື ທີຂ່ ອງສວນສາທິດ 1 ໄລ� (40 m x40 m) ຄື: 1600 ຕາແມັດ. ທມີ ງານວິໄຈໄດ�ວາງແຜນລງົ ໃສວ� ຽກງານຕວົ ຈິງມີການຈັດຊອ້ື ປຸ ະກອນຮບັ ໃຊຕ� �າງໆ ສະເພາະລະບບົ ການ ໃຫນ� ້າ� ແບບປະຢັດ (ລະບົບຊີດຝອຍແລະລະບບົ ຢອດ) ,ຝຸ�ນ,ເບ�ຍໝາກເຜດັ ແລະເບຍ� ໝາກເຂືອ, ກະກຽມດີນ, ຢາປາບສດັ ຕູພດື ແລະການປກູ ແຕລ� ະໄລຍະການຕິດຕາມ ເພ່ືອເກັບກ�າຂມ້� ູນປະລມິ ານນ�້າ, ໃນຊ�ວງໄລຍະການ ຈະເລນີ ເຕມີ ໂຕກ�ຄືການຈນົ ເຖິງເວລາເກັບຜົນຜະລດິ ແລະສາ� ເລັດການວໄິ ຈ. 1. ທ�າການອອກແບບລະບົບຊົນລະປະທານ ແບບປະຢດັ ນ�້າສາ� ລບັ ໝາກເຜັດ ແລະໝາກເຂືອໃນເນອ້ື ທຂ່ີ ະ ໝາດ400ຕາແມັດ. 2. ເຮດັ ການທົດລອງຫາຄວາມສະໝາ�່ ສະເໝີ ຂອງການກະຈາຍນາ້� ຂອງຫົວຈ�າຍນ້�າແບບປະຢັດນາ້� . 3. ເກັບກ�າຂ້�ມູນກຽ� ວກບັ ການໃຫນ� າ້� ແບບລະບບົ ຊີດຝອຍ ແລະລະບົບຢອດ ກ�ຽວກບັ ຄວາມສະໝາ່� ສະເໝີ ຂອງການກະຈາຍນາ້� , ປະເມນີ ຄາ� ລງົ ທນຶ ແລະຜນົ ຜະລດິ . ການທດົ ລອງເພອື່ ຫາຄ�າຄວາມສະໝ່�າສະເໝີ ຂອງການກະຈາຍນາ້� ໃນແປງທດົ ລອງໂດຍການຕດິ ຕັງ້ ລະບົບຫວົ ຈາ� ຍນ�າ້ ແບບປະຢັດທ່ີສວນທດົ ລອງຂອງພາກວຊິ າວສິ ະວະກ�າຊບັ ພະຍາກອນນ�້າ (ວິທະຍາເຂດຕາດ ທອງ) ຂະໝາດແປງທດົ ລອງ 400 ຕາແມດັ . ສາ� ລັບການທົດລອງຫາຄ�າຄວາມສະໝ�່າສະເໝີ ແລະສ�າປະສິດຄວາມສະໝາ�່ ສະເໝີ ຂອງອັດຕາການຈາ� ຍ ນ�້າ C u ຈາກຫວົ ຈ�າຍນ້າ� ໃນແຕລ� ະແປງຈະທາ� ການວັດແທກປະລມິ ານນ້າ� ໃນທກຸ ໆ ຫວົ ທ່ົວທງັ ລະບບົ ໂດຍການໃຫ� ກະປອງຮັບຮອງນ້າ� ວາງເຕມັ ພ້ືນທ່ີນ�້າຊດີ ຝອຍຝອຍໄປເຖິງໂດຍວາງກະປອງຫາ� ງກັນ 1m ແລ�ວຈັບເວລາໃນການ ວດັ ແຕ�ລະຄັ້ງແມ�ນ 15 ນາທີວັດຊາ້� ກັນ 3 ຄ້ງັ ຈາກນນ້ັ ນາ� ຜນົ ແຕລ� ະຄງັ້ ໂດຍເອົາຄ�າສະເລຍ� ຂອງແຕລ� ະຄງັ້ ການ ວດັ ແທກແມ�ນທາ� ການເປດີ ນາ້� ເທອ່ື ລະແປງຍອ� ຍ ແລະນ�າເອົາຜົນການວັດແທກໄປຄ�ານວນຫາຄ�າຄວາມສະໝ�າ່ ສະ ເໝີ ແລະຄ�າສາ� ປະສດິ ຄວາມສະໝາ�່ ສະເໝຂີ ອງການກະຈາຍນາ�້ ຕາມສູດທີ (9) ແລະສດູ ທີ (10). ການທດົ ລອງຄ້ັງນີ້ແມ�ນໃຊ�ສອງວິທີໃນການໃຫນ� �້າຄື: ວິທີການໃຫ�ນ້າ� ແບບຫົວສີດ ແລະວິທກີ ານໃຫນ� �້າ ແບບຫົວຢອດ. • ວທິ ກີ ານປະຕບິ ັດຄ:ື ໃນເນ້ືອທແ່ີ ປງທົດລອງຂ້ັນທາ� ອິດແມ�ນຂດຸ ດນິ ດວ� ຍການໃຊ�ຈົກຂດຸ , ເຊ່ງິ ໃຊ�ເວລາ 1 ອາທິດ.ໃນເນ້ືອທແ່ີ ປງ ທດົ ລອງໄດ�ແບງ� ອອກເປັນ 2 ແປງ ແລະໄດ�ແບ�ງແປງທົດລອງອອກເປນັ 12 ແຖວຍ�ອຍຕ�່ 1 ແປງ, ໄລຍະຫາ� ງ ຂອງແຖວແລະຖນັ ແມ�ນ 0.75 ແມັດ ແລະໄລຍະຫ�າງຂອງຫວົ ນ້�າຢອດ 0.75 ແມດັ ,ໃນ1ແຖວບັນຈຫຸ ວົ ນາ້� ຢອດ ຈ�ານວນ 30 ຫົວເທ່າົ ກັບ 30 ຕົ້ນພືດ ແລະສະເພາະລະບບົ ຊີດຝອຍມີ 3 ແຖວ, ແຕລ� ະແຖວມີ 7 ຫວົ ສດີ ລວມ ທງັ ໝດົ ມີ 21 ຫວົ ສດີ . 82

ໃນຈ�ານວນ 2 ແປງໄດ�ແບ�ງວິທີການໃຫນ� �້າຄ:ື ແປງທ�າອດິ ແມນ� ການໃຫນ� ້າ� ແບບຫວົ ຊີດຝອຍ, ເຊ່ິງມີ ຈ�ານວນຕົນ້ ໝາກເຂືອ 180 ຕົນ້ ເທົ່າກັບ 180 ຂມຸ ແລະຕນົ້ ໝາກເຜດັ 180 ຕົ້ນເທ່າົ ກັບ 180 ຂມຸ ແລະອີກ 1 ແປງແມນ� ໃຊ�ວິທີການໃຫນ� ້າ� ແບບລະບບົ ນ�້າຢອດ, ເຊງິ່ ມີຫົວນ�້າຢອດ 180 ຫວົ ເທ່ົາກັບ 180 ຕົ້ນໝາກເຂືອ ແລະຕົນ້ ໝາກເຜດັ 180 ຕົນ້ ເທາ່ົ ກັບ 180 ຂຸມ. ການກ�າເບ�ຍໝາກເຂອື ແລະໝາກເຜັດແມນ� ໃຊ�ເວລາ 37 ວັນຈງ່ຶ ຈະນາ� ເອົາມາປູກໄດ�ເຊິ່ງເຫນັ ວ�າ ເໝາະ ສມົ , ເຊ່ິງເອົາແນວພນັ ມາຈາກຊາວສວນຫາດດອກແກວ� ທ່ເີ ຂົາເຈາ້ົ ເຄຍີ ປູກກນັ ມາເປນັ ເວລາດົນນານ ແລະໄດ�ຮັບ ຜົນຜະລດິ ດ,ີ ແຕ�ໃນຕົວຈິງພວກເຮົາໄດ�ໄປຊ້ເື ອົາເບຍ� ທຂ່ີ ະເຈົ້າທໄີ່ ດ�ກາ� ໄວແ� ລ�ວມາປູກໂລດ. ໄລຍະເວລາທົດລອງແລະແຜນວຽກງານດ�າເນນີ ການຄົ້ນຄວາ� : ໃຊ�ເວລາໃນການຄົນ້ ຄວ� າ 6 ເດືອນຄ:ື ເລ້ມີ ແຕວ� ັນທີ 01/01/2010 - 20/06/2010. - ເລ້ມີ ແຕ�ວນັ ທີ 1/01/10 ຫາ15/01/10 ກຽມຊື້ອຸປະກອນການທົດລອງ, ເກັບກາ� ຂ້�ມນູ ການລະເຫີຍ, ທົດລອງຫາເນ້ືອດິນແລະກ�າເບຍ� . - ວັນທີ 16/01/10 - 31/01/10 ຕຽມແປງທດົ ລອງ, ຕຽມອຸປະກອນຕ�າງໆທີ່ຈະໄປຕດິ ຕັ້ງໃນສະໜ າມ - ວນັ ທີ 21/02/10 - 20/06/10 ແມ�ນຊວ� ງທາ� ການທດົ ລອງຕວົ ຈິງ (ເກັບຜົນຜະລດິ ແລະຢດຸ ການ ທົດລອງ). • ວິທກີ ານເກບັ ຂ�້ມູນ. ການເກັບຂມ້� ູນ ເພ່ືອຫາຄວາມສະໝາ່� ສະເໝຂີ ອງອັດຕາການຈາຍນາ້� ຂອງລະບບົ ນາ້� ຢອດແມນ� ໃຊ� ກະປ�ອງຮັບນາ້� ຕງ້ັ ໄວກ� ອ� ງຫົວນ້�າຢອດທີ່ທາ� ການກະຈາຍນ້າ� ໃນແປງທດົ ລອງ,ໃນຈາ� ນວນຫວົ ນ້�າຢອດ 180 ຫວົ ມາ ເປັນຕວົ ວັດແທກ ເພື່ອຫາປະລມິ ານນ້�າທຈ່ີ �າຍໄດ,� ໃນການວັດແທກແຕລ� ະຫົວແມ�ນໃຊເ� ວລາ 2 ນາທີ ແລະເຮັດ ຊາ້� ກນັ 3ເທ່ອື ແລວ� ເອາົ ຄາ� ສະເລ�ຍມາເປນັ ປະລິມານນ້າ� ທີໃ່ ຊເ� ປັນລດີ /ຊົວ່ ໂມງ/ຫົວ. ສາ� ລບັ ການໃຊ�ຫວົ ສດີ ຝອຍຝອຍ ແມນ� ກາ� ນົດປະລິມານນາ້� ທີ່ໃຫ�ແຕລ� ະຄັ້ງຂື້ນກັບໄລຍະຊວ� ງການຈະເລີນ ເຕບີ ໂຕຂອງຕົນ້ ໝາກເຂອື ແລະໝາກເຜັດ. • ການຄິດໄລຫ� າປະລມິ ານນ�້າທໃ່ີ ຫ�ແກ�ຕ້ົນພດື . ການປູກຕ້ົນໝາກເຂອື ແລະໝາກເຜັດໃຊໄ� ລຍະຫ�າງຂອງຕ້ົນເທ່ົາກບັ 0.75 ແມັດ ແຕລ� ະຕ້ນົ ໃຊ�ຫົວ ຢອດຈ�ານວນ 1 ຫົວ. ໃນແຕ�ລະແຖວມີ 15 ຕນ້ົ ລວມຕ້ນົ ໝາກເຂອື ແລະໝາກເຜັດທງັ ໝົດໃນ 1 ແປງມີ 180 ຕນົ້ ,ໃນນນ້ັ ໄດວ� ດັ ແທກຄວາມກ�ວາງຂອງພຸມ� ຕນ້ົ ໝາກເຂືອ ໃນໄລຍະເຕບີ ໂຕ ວິທກີ ານວັດແທກແມນ� ເລືອກເອົາ ຕນ້ົ ທີແ່ ຂງ ແຮງຈ�ານວນ 10 ຕົ້ນໃນ 1 ແປງ, ວດັ ແທກທັງມດົ 2 ແປງ ລວມມີ 20 ຕນົ້ ໃນຊວ� ງທ�າອດິ , ຫັຼງຈາກ ການຍາ� ຍເບ�ຍມາປກູ ໃນຊວ� ງຟ້ືນຕົວໃຊເ� ວລາປະມານ 15 ວນັ ຫັງຼ ຈາກນັ້ນ ທ�າການວັດແທກໃນທຸກໆ 7 ວນັ ຕ�່ຄັງ້ . ສາ� ລບັ ການວັດແທກຄວາມກ�ວາງຂອງພມ�ຸ ຕນ້ົ ໝາກເຂືອ ແລະໝາກເຜັດເພອ່ື ໄປຄິດໄລ�ຫາປະລມິ ານນາ້� ທີຕ່ �ອງການ. III. ຜນົ ໄດຮ� ບັ ຈາກການສກຶ ສາ • ແນວທາງການອອກແບບລະບບົ ການໃຫ�ນ້າ� ແບບປະຢັດນາ້� • ຄວາມເລິກຂອງດິນທ່ີຈະນາ� ມາໃຊ�ຄ�ານວນໃນກ�ລະນີນ້ີແມ�ນ 10 ຊງັ ຕແີ ມັດ,ປະລມິ ານນ້�າໃນດິນຊັ້ນຮາກ ເລກິ 10 ຊງັ ຕີແມດັ ທີ່ພືດສາມາດນາ� ໄປໃຊ� = 0.95 *10 = 9.50 ມນິ ລລີ ດີ /ຊງັ ຕີແມັດ. ປະລມິ ານນ້າ� ທີ່ຍອມໃຫ� ພດື ໃຊນ� ້�າໄດແ� ມ�ນ:3.80 ມິນລລີ ດີ /ຊັງຕີແມດັ , ອັດຕາການໄຫຂຼ ອງນ�າ້ ທີ່ທ່� Main Line = Q = 1.08m3 / hr ແລະກາ� ນດົ ເອົາຄວາມໄວນາ້� ໄຫຼຂອງທແ່� ມ�ນ 1.5 m/s. ດ່ັງນ້ນັ ຈາກ Graph ເຮາົ ໄດຄ� �າ J =6.3 ແລະຂະໜາດທ່� 25 ມນີ ລີແມັດ. 83

ໃຊທ� �່ PE ຂະໜາດເສັນ້ ຜາ� ສນູ ກາງ 16 ມມ ຄວາມຍາວ 20ແມັດ ຈາ� ນວນ 6 ເສນ້ັ . ລວມແລ�ວຍາວ 120 ແມດັ . ແລະທ�່ Main ແມນ� ໃຊທ� �່ຂະໜາດເສ້ນັ ຜ�າກາງ 18 ມມ ເລືອກຂະໜາດເຄືອ່ ງສູບນາ້� ເມອ່ື ໄດ� Q ຄອື ັດຕາການຈາ� ຍນ�້າຂອງລະບົບ ແລະ H ຄືແຮງດັນລວມຂອງປາ້� 22.961 ແມດັ ແລ�ວນ�າໄປພຈິ າລະນາຈາກແຄັດຕາລອັ ກປາ້� ແລ�ວຈະໄດ�ຂະໜາດປ�້າແມ�ນ 2 ແຮງມ�າ, ເຊິງ່ ມີ Q = 1.98m3 / hr ແລະ H = 26.3m . • ຄດິ ໄລຫ� າຄວາມສະໝ່າ� ສະເໝີຂອງອັດຕາການຈ�າຍນາ�້ ຂອງຫົວຈາ� ຍນ້�າແບບປະຢັດນາ້� ຈາກາກນຄດິ ໄລປ� ະລິມານນ້�າທຕ່ີ �ອງການ ຂອງຕົນ້ ໝາກເຂືອເຫັນວ�າ ປະລມິ ານນາ້� ທີຕ່ ອ� ງການຂອງຕ້ົນ ໝາກເຂອື ຂຶນ້ ກັບຂະໜາດຂອງພຸມ� ໝາຍຄວາມວ�າ ເມ່ອື ຕົນ້ ໝາກເຂອື ໃຫຍ�ຂືນ້ ເທົ່າໃດ ກ່�ຍ່ິງໃຊ�ນ�້າຫາຼ ຍຂນື້ ແລະ ຍັງຂຶນ້ ກບັ ຊ�ວງໄລຍະການຈະເລນີ ເຕີບໂຕຂອງຕນົ້ ໝາກເຂອື ຄື ຊ�ວງໄລຍະເລມີ່ ປກູ ຕ້ົນໝາກເຂືອຂະຫຍາຍຕວົ ຊ�າ (ໄລຍະຟ້ືນຟ)ູ ,ໂດຍທາ� ການວດັ ແທກເມ່ືອປກູ ໄດ� 15 ວັນຈາກນ້ນັ ຈິ່ງທາ� ການວັດແທກທຸກໆ 7 ວັນ. ໃນໄລຍະ ທ�າຍລະດກູ ານຂະຫຍາຍພ�ມຸ ຕົ້ນໝາກເຂືອບ່�ເພມ່ີ ຂ້ຶນ ແຕ�ມີການຫ�ດລງົ ເຮດັ ໃຫປ� ະລມິ ານຄວາມຕ�ອງການນ�້າຫດ� ລງົ .ໃນການປກູ ໝາກເຂອື ຄງັ້ ນີ້ແມນ� ໃຊເ� ວລາທັງໝົດ 5 ເດືອນກບັ 20 ວນັ . • ປະເມນີ ຄ�າລົງທນຶ ໃນການປູກພືດສວນຄົວໂດຍໃຊ�ລະບົບສີດຝອຍ ແລະລະບົບຢອດ.ຕົ້ນທນຶ ການ ຜະລິດສາ� ລບັ ລະບົບຢອດແມ�ນ 2,425,000 ກບີ ແລະລະບບົ ສີດຝອຍແມນ� 1,841,640 ກີບເຫັນວ�າຕົນ້ ທືນ ຂອງລະບົບຢອດຈະໄດ�ລົງທືນຫລາຍກວ�າລະບົບສີດຝອຍ. • ຄວາມຕອ� ງການນາ�້ ທັງໝົດຕະຫອຼ ດລະດກູ ານ ຂອງພດື ສວນຄວົ ຂອງສອງລະບບົ . ຜນົ ຜະລິດທ່ໄີ ດ�ຮບັ ແລະປະລມິ ານນາ�້ ທໃີ່ ຊຂ� ອງ 2 ລະບົບການໃຫ�ນາ້� ໃນການປກູ ພດື ສວນຄວົ . ການໃຫນ� າ�້ ທັງ 2 ລະບບົ ແບບໃດຈະ ປະຢດັ ແລະສາ� ງລາຍຮັບຫາຼ ຍກວ�າກນັ . - ສາ� ລບັ ລະບົບສີດຝອຍປະລິມານນາ�້ ທໃ່ີ ຊ�ຕະຫຼອດລະດູການແມ�ນ: 66.617m3. ສະເລ�ຍແລ�ວຕ້ົນໝ າກ ເຂືອໃຊນ� �້າ 370.09 ລິດ/ຕນົ້ ແລະສະເພາະຕ້ົນໝາກເຜັດ 40.31m3 ສະເລຍ� ແມ�ນ 223.94 ລີດ/ຕ້ນົ . - ສາ� ລັບລະບບົ ຢອດປະລິມານນ້�າທໃ່ີ ຊ�ຕະຫຼອດລະດູການແມ�ນ: 35.577m3. ສະເລ�ຍແລວ� ຕນ້ົ ໝາກ ເຂອື ໃຊ�ນ�້າ 197.65ລິດ/ຕ້ົນ ແລະສະເພາະຕົ້ນໝາກເຜດັ 25.636m3 ສະເລ�ຍແມນ� 142.42ລດີ /ຕົ້ນ ເຊງ່ິ ປະ ລມິ ານນ�້າໃຊ�ຕະຫອຼ ດລະດູການແມນ� 102.19 m3 ສະເພາະລະບົບຊີດຝອຍ ແລະສະເພາະລະບົບຢອດ ໃຊ�ນ�້າທງັ ໝົດ 65.946m3. IV. ວພິ າກຜນົ ຜົນຜະລິດໝາກເຂືອທີ່ໄດ�ຮັບຂອງ 2 ລະບົບເຫນັ ວ�າ ຜນົ ຜະລິດທັງສອງລະບົບ ທີ່ໃຫ�ຜນົ ຜະລິດ ເກອື ບເທ່ົາກັນມຄີ າ� ຫ�ດກັນບ�່ພເ� ທ່ົາໃດ. ເຊີ່ງລວມຜນົ ຜະລິດທງັ ສອງລະບົບແມ�ນ 446 ກໂິ ລກະລາມ, ລວມ ເງນີ ທັງສອງລະບບົ ແມ�ນ 1,764,000 ກີບ, ສະເລຍ� ແລ�ວຕົ້ນໝາກເຂືອຕົ້ນໜືງ່ ໃຫ�ຜົນຜະລິດໄດ� 1.238 ກິ ໂລກະລາມຕ່�ຊ�ວງເວລາເກັບກ�ຽວ 106 ວັນຈາກຜົນຜະລດິ ໝາກເຂືອທ່ີໄດ�ຮບັ ບ່ຄ� �ອຍດີປານໃດສາຍເຫດ ເນ່ືອງມາຈາກ: 1. ດນິ ທ່ີທາ� ການທົດລອງເປັນດິນທບີ່ �ມ່ ີສານອິນຊີຫາຼ ຍອາໃສຝນຸ� ຄອກ ແລະປຸຍເຄມີທ່ີຫາມາ ໃສ�ໃນເວ ລາປູກອາດຈະບພ�່ ຽງພ� ເຊງີ່ ເຮດັ ໃຫຕ� ົ້ນໝາກເຂືອບ່�ງາມດີປານໃດ. 2. ມີສັດຕູພືດຫຼາຍ ແລະຕນົ້ ໝາກເຂອື ຍງັ ເປັນຕົນ້ ໃບກອບຫືເຼ ອີ້ນວ�າເພ�ຍໄຟດັ່ງນັນ້ ຈືງ່ ຕອ� ງໄດ�ສດິ ຢາ ເພ່ືອປ�ອງກັນ. ຜົນຜະລິດໝາກເຜັດທີ່ໄດ�ຮັບຂອງ 2 ລະບົບ ເຫນັ ວ�າ ຜົນຜະລິດທັງສອງລະບົບທ່ໃີ ຫ�ຜົນຜະລິດເກອື ບ ເທ່ົາກນັ ມຄີ າ� ຫ�ດກັນບ�່ພ�ເທາົ່ ໃດ, ເຊ່ີງລວມຜນົ ຜະລິດທງັ ສອງລະບົບເຂາ້ົ ກັນແມ�ນ 137.50 ກໂິ ລ. ລວມເງນີ 84

ທັງສອງລະບົບແມ�ນ 2,060,250 ກບີ , ສະເລ�ຍແລວ� ຕນົ້ ໝາກເຜດັ ຕນົ້ ໜງື່ ໃຫຜ� ົນຜະລດິ ໄດ� 0.381 ກິ ໂລກະລາມ. ຕ່ຊ� ວ� ງເວລາເກັບກ�ຽວ 106 ວັນ. ຈາກຜົນຜະລິດໝາກເຜັດທ່ີໄດ�ຮບັ ບຄ່� �ອຍດີປານໃດສາຍເຫດ ເນື່ອງມາຈາກ: 1. ດິນທີທ່ າ� ການທົດລອງເປນັ ດິນທ່ີບ່ມ� ສີ ານອິນຊຫີ ຼາຍ ອາໃສຝຸ�ນຄອກ ແລະປຸຍເຄມີທຫ່ີ າມາໃສ�ໃນ ເວລາປູກອາດຈະບ�່ພຽງພ� ເຊ່ີງເຮັດໃຫຕ� ້ົນໝາກເຜັດບງ່� າມດີປານໃດ. 2. ມສີ ດັ ຕູພືດຫຼາຍ ແລະຕ້ົນໝາກເຜັດຍັງເປນັ ຕນົ້ ໃບຂ� (ກູດ) ຫເຼື ອ້ີນວາ� ເພ�ຍໄຟດ່ງັ ນ້ັນຈື່ງຕ�ອງໄດ�ສິດ ຢາເພື່ອປ�ອງກນັ . V. ສະຫບ� ແລະຂສ�້ ະເໜ.ີ ຈາກການທົດລອງເຫັນວາ� ໃນການອອກແບບ ແລະການໃຊງ� ານຂອງລະບົບຊນົ ລະປະທານນ້�າຢອດ ກບັ ພດື ສວນຄວົ ໂດຍໃຊ�ທ�່ PVC ແລະທ�່ PE ເປັນຫົວປ�ອຍນ້�ານ້ນັ ກ�ອນທຈ່ີ ະນ�າຫວົ ປອ� ຍນ�າ້ ໄປໃຊ�ງານໃນຕວົ ຈງິ ຈະ ຕອ� ງວດັ ອັດຕາການຈາ� ຍນ�າ້ ທີມ່ ຄີ ວາມສາ� ພັນກບັ ຄວາມສງູ ຂອງນາ້� ເພື່ອໃຫ�ການໃຊ�ງານມຄີ ວາມເໝາະສົມ ຈາກຜນົ ການອອກແບບ ແລະການທົດສອບພສ� ະຫ�ບໄດ�ດງ່ັ ນ້ີ: ຄາ� ຄວາມສະໝ່າ� ສະເໝີຂອງອັດຕາການຈາ� ຍນ້າ� ຜ�ານຫວົ ປ�ອຍນ້�າຂອງລະບບົ ທໃີ່ ຊທ� ່� PVC ເປນັ ຫົວປ�ອຍ ນ້�າຂອ� ນຂ�າງສະໝ�່າສະເໝີດີ ແລະໜາ� ເຊ່ອື ຖໄື ດຖ� �າປຽບທຽບກບັ ຫວົ ປ�ອຍນ້�າທີ່ຕິດຕ້ງັ ໃນທ�່. ລະບົບນ�າ້ ຢອດທີ່ໃຊທ� ່� PE ຕ່�ດ�ວຍທ່� Lateral ເຮດັ ໃຫ�ຫົວປອ� ຍນ້າ� ຈະປະຢັດຄາ� ລົງທນຶ ເມອື່ ປຽບທຽບ ກບັ ລະບົບນາ�້ ຢອດທີມ່ ີຫວົ ປ�ອຍນາ�້ ຕິດຕ້ັງຢ�ູໃນທ�່. ການໃຊ�ທ່� PE ເຮດັ ໃຫຫ� ົວປ�ອຍນາ�້ ເປັນການປະຢັດນາ�້ ໄດຫ� າຼ ຍ - ຄາ� ຄວາມສະໝ່າ� ສະເໝີ ຂອງອດັ ຕາການຈາ� ຍນ�້າຜາ� ນຫວົ ປ�ອຍນ�າ້ ຂອງລະບົບນ້�າຢອດທີ່ຕິດຕັງ້ ຫົວປອ� ຍນ້າ� ຍືນ່ ອອກມາຈາກທ່� PE ຂອ� ນຂາ� ງສະໝາ່� ສະເໝີດີ ແລະໜາ� ເຊອ່ື ຖືໄດຖ� �າປຽບກັບເກນການອອກແບບ ຂອງລະບົບນ�າ້ ຢອດຄື: ອັດຕາສະໝ�່າສະເໝີບ�່ຫລຸດ 85%. - ວທິ ກີ ານໃຫ�ນ�້າດ�ວຍລະບົບນ�້າຢອດຈະມປີ ະສິດທິຜົນກວາ� ວທິ ກີ ານໃຫນ� າ�້ ດວ� ຍລະບບົ ສດີ ຝອຍເພາະວາ� ການໃຫ�ນ້າ� ດ�ວຍລະບບົ ຢອດແມ�ນໃຫ�ນາ້� ສະເພາະເຂດຮາກ ພດື ນ້�າຈະບ�ມ່ ກີ ານສນູ ເສຍຫລາຍ ເມື່ອ ທຽບກບັ ວທິ ີການໃຊ�ລະບບົ ຊດີ ຝອຍເຫນັ ວາ� ການໃຊລ� ະບບົ ຊດີ ຝອຍນ�້າຈະແຈກກະຈາຍໄປເຂດຮາກພືດ ແລະ ໃຫ�ນ້�າຫລາຍໃນເວລາອນັ ສັນ້ ໆ ຈະເຮດັ ໃຫ�ຮາກຂອງພດື ດູດຊືມເອາົ ໄປໃຊບ� ່ທ� ນັ ແລະກ�ອາດຈະເຮັດໃຫ�ນາ້� ໄຫລ ກາຍເຂດຮາກພດື . 102.19 m3 - ຕະຫລອດລະດູການເພາະປູກໜ່ງຶ ປະລມິ ານນ�້າທງັ ໝດົ ທີ່ຕົ້ນພດື ໃຊແ� ມນ� ສະເພາະລະບບົ ຊດີ ຝອຍ ແລະສະເພາະລະບົບຢອດໃຊ�ນາ�້ ທັງໝົດ 65.946m3. ກລ� ະນປີ ູກຢ�ດູ ິນສວນທດົ ລອງ ຂອງພາກວຊິ າຊບັ ພະຍາກອນນ້�າ ເຊງິ່ ຜ�ານການເອາົ ດນີ ເຂົ້າຫອ� ງທດົ ລອງ ເຫນັ ວ�າເປນັ ດນີ ຜຜຸ ຍ�ຸ ປນົ ຕະກອນຊາຍ ແຕຖ� າ� ບອ� ນອື່ນທີມ່ ີປະເພດດິນແຕກຕ�າງຈາກນີ້ ປະລິມານນ�້າທຕີ່ ົນ້ ພດື ໃຊ� ຕະຫລອດລະດູການໜຶ່ງກ�ອາດຈະແຕກຕາ� ງກັນໄປ. - ໃນການທດົ ລອງນແ້ີ ມ�ນໄດໃ� ຊ�ວທິ ກີ ານໃຫ�ນ້�າ 2 ວິທຄີ ື: ວິທີການໃຫນ� າ້� ດວ� ຍລະບົບນາ້� ຢອດ ແລະວທິ ໃີ ຊຫ� ົວຊດີ ຝອຍຝອຍຝອຍເຫນັ ວາ� ຄ�າລງົ ທືນທ່ນີ າ� ໃຊເ� ຂົາ້ ໃນການປກູ ພືດໃນຂນັ້ ຕນ້ົ ຂ�ອນຂ�າງສງູ ແດ� ອາດ ຈະບ�່ກຸມ� ທນຶ ໃນປທີ �າອິດ ຖາ� ຫາກວາ� ເຮົາເຮັດໜອ� ຍແຕ�ຖ�າເຮດັ ຫລາຍໃນເນອື້ ທ່ີ 1 ເຮກັ ຕາຈະໄດກ� າ� ໄລຕ້ງັ ແຕປ� ີ 85

ທາ� ອິດເປັນຕນ້ົ ໄປ ສາ� ລບັ ວິທີການໃຫນ� �້າດ�ວຍລະບບົ ສີດຝອຍ ຈະຕອ� ງໄດ�ໃຊ�ແຮງງານຫລາຍ ເໝາະສ�າລບັ ເຮດັ ໜ�ອຍແຕ�ຖາ� ຈະເຮັດເປັນເສດຖະກິດໃນຈາ� ນວນພນື້ ທີ່ຫລາຍ ການໃຫນ� �້າດວ� ຍລະບົບນ້�າຢອດຈະເໝາະສມົ ກວາ� . - ໃນການປກູ ພືດຄ້ັງນີ້ ແມນ� ໃຊເ� ວລາສຶກສາ 6 ເດອື ນ ວາ� ຕ້ນົ ພືດບ່�ຂະຫຍາຍຕົວ ແລະບ�ເ່ ປນັ ໝາກ ດຈີ ຶ່ງໄດ�ຢຸດການໃຫນ� າ�້ ແລະເຊາົ ເຮດັ ການທົດລອງໃນເວລານ້ີ. - ຕນ້ົ ທຶນການຜະລິດສາ� ລັບລະບົບຢອດແມນ� 2,425,000 ກີບ ແລະລະບບົ ຊດີ ຝອຍແມນ� 1,841,640 ກບີ ເຫນັ ວາ� ຕນ້ົ ທຶນຂອງລະບບົ ຢອດຈະໄດ�ລງົ ທຶນຫລາຍກວາ� ລະບົບສີດຝອຍ - ລາຍຮບັ ຈາກການຂາຍຜົນຜະລດິ ລະບົບຊີດຝອຍໄດ�ທັງໝດົ 888,000 ກບີ ແລະລະບົບຢອດ ແມ�ນ 876,000 ກບີ ສະເພາະໝາກເຂອື ລາຍຮບັ ຈາກການຂາຍຜົນຜະລິດລະບບົ ສດີ ຝອຍໄດ�ທງັ ໝດົ 832,500 ກບີ ແລະລະບົບຢອດແມນ� 1,230,000 ກບີ ສະເພາະໝາກເຜັດການປຽບທຽບໄດ�ເຫັນວາ� ລາຍຮບັ ຂອງລະບບົ ຢອດຈະໄດກ� າ� ໄລຫລາຍກວາ� ລະບົບຊດີ ຝອຍ. • ຂສ້� ະເໜີ. - ຖ�າມີຜູ�ສນົ ໃຈຈະໃຊລ� ະບົບການໃຫນ� ້�າແບບຢອດໃນການປູກພດື ສວນຄົວ ຕອ� ງທາ� ການເຮັດຫົວ ປອ� ຍນາ້� ໃຫດ� ແີ ລະເຮດັ ດ�ວຍຄວາມລະມດັ ລະວງັ ຕິດຕັ້ງໃຫຖ� ກຶ ວິທເີ ພ່ືອການໃຊງ� ານຈະໄດ�ດີ ແລະໃຊໄ� ດ�ຍາວ ນານ. - ຄວນຈະທົດລອງບ�ອນດິນທີມ່ ີຄວາມອຸດມົ ສມົ ບນູ ກວາ� ນີ້ ເພອື່ ຈະໄດຮ� �ວູ �າຜນົ ຜະລິດຈະສງູ ຂ້ຶນ ອີກເພາະດິນທ�າການທົດລອງຄັງ້ ນ້ີເປນັ ດນິ ທີ່ບມ່� ສີ ານອິນຊີຫລາຍ. - ການໃຫນ� ້�າດ�ວຍລະບບົ ນາ້� ຢອດແມນ� ເໝາະສົມກບັ ການໃຊ�ງານຂອງຜູ�ທີ່ມີແຮງງານໜ�ອຍ ແລະ ຜູ�ທ່ີຈະເຮດັ ເປັນເສດຖະກດິ . - ຄວນທດົ ລອງກັບພນື້ ທີ່ທໃີ່ ຊທ� �່ Lateral ທີມ່ ຄີ ວາມຍາວກວາ� ນີ້ ເພອື່ ຈະໃຫ�ຮ�ເູ ຖງິ ຄວາມສະໝ�າ່ ສະເໝີ ແລະການສນູ ເສຍຄວາມດັນພາຍໃນທ່�ອີກ ແລະຄວນທດົ ລອງກບັ ພື້ນທີທ່ ມີ່ ຄີ ວາມຄ�ອຍຊັນ ເພອື່ ຈະໄດ�ຮ�ູ ປະສິດທິພາບຂອງຫວົ ຈ�າຍນ້າ� ຊະນດິ ນ.ີ້ - ຖາ� ຜທູ� ຈ່ີ ະປກູ ພດື ທີໃ່ ຊລ� ະບບົ ການໃຫນ� າ້� ແບບຢອດ ຄວນຈະທົດລອງກບັ ພນ້ື ທທີ່ ີ່ກ�ວາງຂວາງ ຢາ� ງໜອ� ຍກວ�າງ 50ມ, ຍາວ 100 ມ ແລະຄວນປກູ ໄລຍະຫາ� ງລະຫວາ� ງຂູມ 0.40ມ ຂມູ ໜງຶ່ ຄວນໃຊ� 2-3 ຕນົ້ ເພືອ່ ຈະໄດຜ� ົນຜະລດິ ຫລາຍ. - ຖາ� ເປນັ ໄປໄດ� ຄວນເລອື ກປູກບ�ອນດິນທ່ີມີຄວາມອຸດົມສມົ ບນຸ ຫລດື ິນທີ່ນ�າ້ ຖວ� ມໃນລະດຝູ ນົ ເຊນ່ັ ບາ� ນໜອງດາໂດຍສະເລຍ� ແລວ� ຕົນ້ ໝາກເຂອື 1 ຕນົ້ ໃຫຜ� ົນຜະລດິ ຢ�ູ 2 ກກຼ (ໄດຈ� າກການສ�າພາດ ແລະລົງ ເບງິ່ ຕົວຈງິ ) - ສ�າລັບພືດສວນຄົວ ທ່ີຈະໃຫ�ນາ�້ ດ�ວຍຫົວຊດີ ຈະເປືອງນາ�້ ຫລາຍ ບ່�ເໝາະກັບບ�ອນທມ່ີ ນີ ້າ� ຈ�າກດັ ແລະຜູທ� ີມ່ ີແຮງງານໜອ� ຍ, ຖ�າປກູ ໃນພື້ນທ່ີກວາ� ງກ�ໄ່ ດ�ເສຍຄ�າແຮງງານຫລາຍ. ເອກະສານອາ� ງອງີ [1] ມນົ ຕີຄຼ �້າຊູ2543ຄມູ� ກື ານຝຶກອົບຮົມການອອກແບບຕິດຕັ້ງລະບົບໃຫ�ນ້�າແບບປະຢດັ ນ້າ� (MicroIrrigation) ແລະການຈດັ ການນ້າ� ໃຫ�ມີປະສິດທພິ າບ. [2] ພາກວິຊາວສິ າວະກາ� ຊົນລະປະທານ ຄະນະວິສະວະກາ� ສາດ ມະຫາວທິ ະຍາໄລກະເສດສາດ ຄມູ� ືການຄິດໄລ� ປະລມິ ານ�າ້ ໂດຍຜ�ານລະບບົ ສະປງີ ເກໃີ ຫ�ການປກູ ພືດຜກັ , ກຸງເທບ 100 ໜາ� [3] ດເິ ຣກທອງອາຣາ� ມ 2544 ການອອກແບບ ແລະເທກັ ໂນໂລຊກີ ານໃຫ�ນາ້� ແກພ� ືດ 428 ໜາ� . 86

[4] ມົນຕີຼຄ້�າຊູ 2542 ເອກະສານຄ�ູມປື ະກອບວຊິ າ Designof Sprinkler and Microirrigation Systems ພາກວຊິ າວສິ ະວະກາ� ຊົນລະປະທານ ຄະນະວິສະວະກ�າສາດມະຫາວທິ ະຍາໄລກະເສດສາດເຫຼັ້ມ 1 ກງຸ ເທບ ມຖິ ຸນາ 2544. [5] ມົນຕຄີຼ ້�າຊູ 2535. ວິສະວະກາ� ຊົນລະປະທານແບບຊີດຝອຍ ເຫຼ້ມັ 1 ພາກວຊິ າວສິ ະວະກ�າຊນົ ລະປະທານ ຄະນະວິສະວະກາ� ສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລກະເສດສາດ, ກຸງເທບ 86 ໜ�າ. [6] ບຸນຍນື ປະເຊີດກນຸ 2546 ວິທະຍານພິ ນົ ການອອກແບບ ແລະການໃຊ�ງານຂອງລະບບົ ນ້�າຢອດຄວາມດັນ ຕ່�າເພອ່ື ປະຍກຸ ໃຊສ� �າລບັ ພືດສວນຄົວໃນປະເທດລາວພາກວິຊາວສິ ະວະກ�າຊົນລະປະທານຄະນະວິສະວະກາ� ສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລກະເສດສາດ, ກງຸ ເທບ 218 ໜ�າ 87

ສກຶ ສາມາດຕະຖານການສາ� ງບາ� ນວດັ ທະນະທາ� ຕກ່� ບັ ນະໂຍບາຍ ຂອງລດັ ຖະບານຢ�ູ 6 ໝບູ� າ� ນໃນ 3 ຕວົ ເມອື ງ ທນ່ີ ະຄອນຫວຼ ງວຽງຈນັ Government Policy and Cultural Village Establishment Criteria: A Study of 6 villages in 3 Districts in Vientiane Capital ສີພາ ພົງສະຫວດັ , ສີສະຫວັນ ສິງວົງສາ ບນຸ ໂຮມ ວງົ ພົມ, ບນຸ ມາ ໄຊຍະສິດທວິ ງົ ບດົ ຄັດຫຍ້� ການສກຶ ສາຄັງ້ ນ້ີ ມີຈດຸ ປະສົງສຶກສາຄວາມສອດຄອ� ງຂອງບາ� ນວັດທະນະທ�າຕກ�່ ບັ ນະໂຍບາຍຂອງ ລັດຖະ ບານ ສປປ ລາວ ພາຍໃຕ�ມາດຕະຖານຂອງກະຊວງວັດທະນະທ�າທໄີ່ ດ�ກ�ານດົ ໄວ.� ຂອບເຂດຂອງການຄນ້ົ ຄວາ� ແມນ� ເລັ່ງໃສ�ບາ� ນທ່ີກາຍເປັນບ�ານວັດທະນະທ�າ ຢໃ�ູ ນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, ເຊງ່ິ ໄດກ� �ານດົ ເອົາ 6 ບາ� ນ ໃນ 3 ຕວົ ເມືອງເຊັນ່ : ບາ� ນ ສເີ ມືອງ ແລະບາ� ນ ດົງປາ� ລານທ່ງົ (ເມອື ງສສີ ັດຕະນາກ); ບາ� ນ ສີສະຫວາດ ແລະບາ� ນ ມີໄຊ (ເມືອງ ຈັນທະບູລີ); ບ�ານ ດງົ ໂດກ ແລະບາ� ນ ສົມສະຫວັນ (ເມອື ງ ໄຊທານ)ີ , ໂດຍສກຶ ສາຈາກປະຊາກອນກມຸ� ຕົວຢາ� ງ ຈ�ານວນ 291 ຄົນ, ເຊງິ່ ປະກອບດ�ວຍ ຜູ�ບ�ລຫິ ານຂນັ້ ເມອື ງຈ�ານວນ 12 ຄົນ, ຜບ�ູ ລ� ິຫານຂັນ້ ບ�ານຈ�ານວນ 66 ຄົນ ແລະປະຊາຊົນທົ່ວໄປຈາ� ນວນ 213 ຄົນ. ເຄື່ອງມທື ີໃ່ ຊເ� ກັບກ�າ ແລະ ຮວບຮວມຂ້�ມູນເປນັ ແບບສອບຖາມ. ສະຖິຕິທີໃ່ ຊໃ� ນການວິໄຈຂ້�ມູນແມ�ນເປນັ ສວ� ນຮ�ອຍ ແລະຄ�າສະເລຍ� . ຜນົ ການສຶກສາໄດປ� ະກົດດງັ່ ນ້ີ: ປັດໄຈທີ່ສະໜັບສະໜນູ ໃຫ�ມແີ ນວຄວາມຄິດສ�າງຕັ້ງບາ� ນວັດທະນະທາ� ຍ�ອນໄດຮ� ັບ ການກະຕຸກຊຸກຍຈ�ູ າກອ�ານາດການປກົ ຄອງ, ຍ�ອນຄວາມເຫັນດີເປັນເອກະພາບກັນ ຂອງພ່ແ� ມ�ປະຊາຊົນພາຍໃນບ�ານ. ຜ�ຕູ ອບແບບສອບຖາມສວ� ນໃຫຍແ� ມ�ນເຫນັ ດີຫຼາຍກຽ� ວກບັ ເງ່ືອນໄຂ ແລະມາດຕະຖານການສາ� ງບາ� ນວັດທະນະທາ� , ເຊິ່ງສາມາດເຮັດໃຫບ� �ານເປັນບ�ານປອດຄະດີ ມຄີ ວາມສະຫງບ� ສກຸ ມີຄວາມສາມກັ ຄີ ແລະສາມາດເພ່ີມທະວີການ ອານຸລັກຮັກສາຮີດຄອງປະເພນີ ພດັ ທະນາມນູ ເຊ້ອື ມ�ລະດກົ ວດັ ທະນະທ�າ. ຜົນການຄົ້ນຄວາ� ວນິ ີ້ຍງັ ໄດ�ສະແດງໃຫ� ເຫັນຄວາມແທດເໝາະ ຂອງມາດຕະຖານໃນການສ�າງບ�ານວັດທະນະທາ� , ເຊງິ່ ມຜີ ສ�ູ ະແດງຄວາມຄດິ ເຫນັ ກວມເອາົ ເຖງິ 90%, ແຕເ� ງອ່ື ນໄຂໃນການຈດັ ຕງ້ັ ປະຕິບັດແມນ� ຕ�ອງໄດ�ໃຊ�ເວລາຢ�າງນ�ອຍ 1-2 ປີ ຫຼຫື າຼ ຍກວ�ານນັ້ . ຕ່�ກັບ ຄວາມຄດິ ເຫັນພາຍຫຼັງທ່ີໄດ�ຮັບຮອງເປນັ ບາ� ນວັດທະນະທ�າແລວ� ແມນ� ເຮດັ ໃຫ�ບ�ານມຄີ ວາມສະຫງ�ບສກຸ ດີຂຶ້ນ, ເສີມຂະ ຫຍາຍການອານຸລກັ ຮກັ ສາຮີດຄອງປະເພນີ, ມສີ ຸຂະອານາໄມດຂີ ້ຶນ, ມຄີ ວາມເອອ້ື ເຟື້ອເພື່ອແຜ� ຊ�ວຍເຫືຼອ ເຊ່ິງກນັ ແລະກນັ , ມີຄວາມເອາົ ໃຈໃສຮ� ກັ ສາສະພາບແວດລ�ອມດີຂຶ້ນ. ການໄດ�ຖືກຮັບຮອງເປັນບ�ານວັດທະນະທ�າ ຍັງໄດ�ຊວ� ຍໃຫ�ຄອບຄົວຫ�ດພົ້ນຈາກຄວາມທຸກຍາກໃນລະດບັ ດີ. ຕກ່� ບັ ຂ້�ຄິດເຫນັ ແລະຂ�້ສະເໜີພົບວາ� ການສາ� ງຕງັ້ ບາ� ນວັດທະນະທາ� ໄດ�ຊວ� ຍໃຫປ� ະຊາຊົນມີວຽກເຮດັ ງານທ�າ, ເຮັດໃຫປ� ະຊາຊົນແຕ�ລະຄອບຄົວມີຄວາມສ�ຊູ ນົ ຜ�ານຜາ� , ລະດັບການດ�າລງົ ຊີວິດດີຂນຶ້ ແລະສິ່ງທ່ີສາ� ຄນັ ແມ�ນສ�າງເງອ່ື ນໄຂໃຫຄ� ອບຄົວຫດ� ພນົ້ ຈາກຄວາມທຸກຍາກ, ແຕບ� າງຂຄ້� ິດເຫັນ ແມ�ນສະເໜີໃຫ�ປບັ ປງຸ ການປະຕິບັດ ເພາະເຫັນວ�າຍັງບ່�ທນັ ຖືກຕາມມາດຕະຖານ ເຊິ່ງຈະຕ�ອງເຮັດເປັນແຜນການ ແລະປະຕິບັດໃຫ�ດ,ີ ມຄີ ວາມ ຮບັ ຜິດຊອບ ແລະມສີ ວ� ນຮວ� ມຈາກປະຊາຊນົ . ການສາ� ງຕ້ັງບາ� ນວັດທະນະທາ� ຄວນມກີ ານກວດກາແຕລ� ະໄລຍະ ເພື່ອຊອກຮດ�ູ າ� ນດຂີ �້ຄງົ ຄ�າງ ແລະບົດຮຽນທີ່ຖອດຖອນໄດ� ເພື່ອປັບປຸງໃຫ�ແທດເໝາະກັບຄວາມເປັນຈິງແຕ�ລະໄລຍະ. ບາ� ນແບບຢ�າງທາງດາ� ນສາທາລະນະສຸກຄວນສືບຕ່�ກ�່ສ�າງບຸກຄະລະກອນເພືອ່ ມາຮັບຜິດຊອບກວດກາ ຕິດຕາມ ແລະ ສາ� ງໃຫມ� ຫີ ຼາຍກິດຈະກາ� ເພອ່ື ເປນັ ການກະຕຸກຊກຸ ຍູ�ໃຫດ� ີຂນຶ້ ໄປເລ້ອື ຍໆ. ພາກທີ I. ພາກສະເໜີ 1.1 ຄວາມເປນັ ມາ 88

ການສາ� ງຄອບຄົວ ແລະບາ� ນວັດທະນະທາ� ໄດ�ເລ່ີມຕນົ້ ເຄື່ອນໄຫວເມ່ືອປີ 1997, ເຊິ່ງຢພ�ູ າຍໃຕຄ� ວາມຮັບຜິດ ຊອບຂອງກົມຖະແຫຼງຂ�າວ ແລະວດັ ທະນະທາ� ໂດຍຂ້ຶນກັບການຊີນ້ �າຂອງລັດຖະມົນຕວີ �າການກະຊວງຖະແຫລງຂ�າວ ແລະ ວັດທະນະທາ� . ການສາ� ງບ�ານວດັ ທະນະທ�າເປນັ ວຽກງານໜຶ່ງ ທພ່ີ ັກ - ລັດໄດ�ເອົາໃຈໃສ� ເພອ່ື ເປັນການຍົກລະດັບຂອງວຽກງານ ອງົ ການຈັດຕັ້ງກ່ສ� �າງຮາກຖານການເມືອງຮອບດາ� ນ ເພອ່ື ຄວາມກາ� ວໜ�າທນັ ສະໄໝ ແນໃສ�ທດິ ທາງກາຍເປັນສັງຄົມ ສີວໄິ ລເທອື່ ລະກ�າວ ເຊ່ິງສາມາດເວົາ້ ໄດ�ອກີ ວ�າ: ບາ� ນແມ�ນຫົວໜວ� ຍຕາ່� ສດຸ ຂອງລະບບົ ບ�ລຫິ ານການປກົ ຄອງເປັນ ຫົວໜ�ວຍທ່ີແໜ�ນແກ�ນຂອງສງັ ຄມົ , ເປນັ ບ�ອນອີງອັນໝນັ້ ຄົງຂອງພັກ ເປັນຫົວໜວ� ຍຈັດຕ້ັງປະຕບິ ັດແຜນງບ� ປະ ມານຂອງລດັ ວາງອອກ. (ວາລະສານວດັ ທະນະທ�າ, 2008). ອີງຕາມບດົ ຄ�າເຫັນຂອງລັດຖະມນົ ຕວີ າ� ການກະຊວງຖະແຫລງຂາ� ວ ແລະວັດທະນະທາ� ຢູໃ� ນກອງປະຊຸມ ຖອດຖອນບດົ ຮຽນການສາ� ງຄອບຄົວ ແລະບ�ານວດັ ທະນະທ�າຄງ້ັ ທ່ີ III, ທ່ີແຂວງວຽງຈັນ (27-29/05/2009) ທ່ໄີ ດກ� າ� ວໄວ�ວາ� : ຄອບຄວົ , ບ�ານ ແລະປະເທດມກີ ານພົວພນັ ແບບກາຍອິນຊີທ່ບີ �ສ່ າມາດແຍກອອກຈາກກັນໄດ� ແລະ ທາ� ນໄດຍ� ົກໃຫ�ເຫນັ ຄາ� ເວ້າົ ບາງຕອນຂອງ ທ�ານປະທານໄກສອນ ພົມວິຫານທີ່ໄດ�ເວົ້າວ�າ: “ ປະເທດຄືບ�ານ ໃຫຍ�, ບ�ານຄືປະເທດນ�ອຍ ” ແລະທ�ານ ປະທານ ສຸພານວຸ ງົ ຍັງໄດ�ເວ້ົາວ�າ: “ ຫຼາຍໆ ຄອບຄົວໂຮມເຂົ້າກນັ ຈ່ຶງ ກາຍເປັນບ�ານ, ເປນັ ສັງຄມົ , ຄອບຄົວດີ ສງັ ຄມົ ກ�ຈຶ່ງດີ ຄອບຄວົ ກ�ຍງ່ິ ດ;ີ ແກ�ນສານຂອງສັງຄມົ ແມນ� ຄອບຄວົ . ສະນນ້ັ , ຢາກສ�າງສງັ ຄົມໃໝກ� ຕ� �ອງເອາົ ໃຈໃສ�ແກນ� ສານໃຫດ� ”ີ . ນອກຈາກນີ,້ ອງົ ການສະຫະປະຊາຊາດປະກາດ ວາ� : “ ຄອບຄວົ ແມ�ນຫົວໜວ� ຍພືນ້ ຖານຂອງສງັ ຄົມ, ດັ່ງນັນ້ ຕ�ອງໄດຮ� ັບການປບັ ປງຸ ” ແລະຖເື ອົາປີ 1994 ເປນັ ປສີ າກນົ ກ�ຽວກັບຄອບ ຄົວ, ເພາະຄອບຄົວເປັນບ�່ເກດີ ກ�າລງັ ຄົນ ແລ ເຮດັ ໃຫ�ສງັ ຄມົ ປຽ� ນແປງ. 1.2 ເຫດຜນົ ແລະຄວາມສາ� ຄນັ ຂອງບນັ ຫາ ການສກຶ ສາ ມາດຕະຖານການສ�າງບາ� ນວດັ ທະນະທ�າ ແມນ� ມີຄວາມຈຳເປັນໃນວຽກງານວຊິ າການດ�ານການພັດ ທະນາສງັ ຄມົ ເພ່ືອວິເຄາະເຖິງຄວາມສອດຄ�ອງຂອງມາດຕະຖານ ແລະເງ່ອື ນໄຂການສ�າງບາ� ນວັດທະນະທ�າ ຕ�່ກບັ ນະໂຍ ບາຍຂອງລັດຖະບານ. ຜົນຂອງການວິໄຈນີ້ ສາມາດເປັນເຄື່ອງມືທີ່ດີ ເພື່ອຊ�ວຍແນະນຳວິທີການປບັ ປຸງເງື່ອນໄຂ ແລະມາດຕະຖານ ການສ�າງບ�ານວັດທະນະທາ� ທີເ່ ໝາະສົມຕາມຂ�້ສະເໜີ ແລະຄວາມຄິດເຫັນຂອງກຸ�ມຕົວຢ�າງ. ພອ� ມດຽວກນັ ນັ້ນ ການວໄິ ຈນີ້ ສາມາດເປນັ ຂ�້ມູນອ�າງອງີ ທາງວຊິ າການອັນສ�າຄນັ ໄວບ� ລ� ກິ ານໃນຫສ� ະໝຸດກາງ ກ�ຄືມະຫາວິທະຍາໄລແຫ�ງ ຊາດທ່ີກ�າລັງປະຕິບດັ ໜ�າທຕ່ີ ອບສະໜອງຂມ້� ູນຂາ� ວສານໃຫແ� ກ� ການຮຽນ-ການສອນ ແລະການເຜຍີ ແຜ�ຂ�້ມນູ ຂາ� ວ ສານໃຫແ� ກ�ນກັ ສກຶ ສາ ຄອູ າຈານ, ນກັ ຄົນ້ ຄວ�າ ແລະຈະເປນັ ສິງ່ ຢັງ້ ຢືນເຖິງອາດດີ ໃນການພັດທະນາບາ� ນ, ເມືອງ ແລະແຂວງ ກຄ� ປື ະເທດລາວໃນຊວ� ງສດັ ຕະວດັ ທີ່ 21 ແລະເຫດການດ່ັງກ�າວ ກຈ� ະກາຍເປັນເຫດການປະຫວດັ ສາດອັນ ໜຶ່ງໃນການພັດທະນາປະເທດຊາດໃນຍກຸ ສະໄໝການນຳພາປະເທດຊາດ ໃຫ�ຫ�ດພ້ົນອອກຈາກຄວາມທກຸ ຍາກ ກາ� ວ ຂນຶ້ ສັງຄົມນຍິ ົມເທ່ືອລະກ�າວຂອງ ພກັ ແລະລັດຖະບານ ສປປ ລາວ. 1.3 ຈຸດປະສງົ . ການຄົ້ນຄວາ� ຄ້ັງນ້ີ ແມນ� ໄດ�ແນໃສສ� ຶກສາຄວາມສອດຄ�ອງຂອງບ�ານວັດທະນະທ�າ ຕ�່ກບັ ນະໂຍບາຍຂອງລັດ ຖະ ບານ ສປປ ລາວ ພາຍໃຕ�ມາດຕະຖານຂອງກະຊວງຖະແຫຼງຂ�າວ ແລະວດັ ທະນະທ�າ, ຈຸດດີຂອງບ�ານວັດທະນະທາ� ຕ່�ກັບນະໂຍບາຍການຫ�ດຜ�ອນຄວາມທຸກຍາກ ແລະຄວາມຄດິ ເຫນັ ຂອງກມຸ� ເປາ້ົ ໝາຍ ໃນການຈັດຕັງ້ ປະຕບິ ັດມາດຕະ ຖານທ່ີວາງໄວ� ແລະຜົນໄດຮ� ບັ ຈະເປັນຂມ້� ູນອາ� ງອີງ ເຖງິ ຂະບວນການສາ� ງບ�ານ ວັດທະນະທ�າໃນການປັບປຸງສ່ງິ ທ່ບີ �່ແທດ ເໝາະຕ�ກ່ ັບນະໂຍບາຍຂອງລັດຖະບານ ແລະເສີມຂະຫຍາຍຈຸດດີໃຫ�ດີຂຶນ້ ເລ້ືອຍໆ. 89

ພາກທີ II. ທົບທວນເອກະສານ ແລະງານວໄິ ຈທກີ່ ຽ� ວຂອ� ງ • ວຽກງານສາ� ງຄອບຄວົ ແລະບາ� ນວດັ ທະນະທາ� ຂມ້� ນູ ກ�ຽວກັບການສາ� ງຄອບຄວົ ແລະບ�ານວດັ ທະນະທ�າເປັນສ�ວນໜງ່ຶ ທມ່ີ ຄີ ວາມສ�າຄັນ ແລະເປນັ ພືນ້ ຖານໃນການພັດທະນາປະເທດ ໃຫ�ຫດ� ພົນ້ ອອກຈາກຄວາມທຸກຍາກ, ເຊ່ິງມັນສອດຄອ� ງກັບມະຕກິ ອງປະຊມຸ ໃຫຍ�ຄັ້ງທີ VIII ຂອງພັກປະຊາຊນົ ປະຕິວັດລາວທີ່ໄດ�ກາ� ນດົ ໄວ�ວາ� : “ ການແກໄ� ຂ ຄວາມທຸກຍາກຂອງປະຊາຊນົ ແມ�ນໜາ� ທີບ່ ລູ ມິ ະສດິ ຂອງລດັ ແລະທວ່ົ ປວງຊົນ, ຖາ� ວາ� ຄວາມທກຸ ຍາກຂອງປະຊາຊົນບ�ໄ່ ດຮ� ບັ ການແກ�ໄຂຢ�າງສ້ິນ ເຊງີ ປະເທດເຮາົ ກຈ� ະບ�່ສາມາດຫລຸດພົນ້ ອອກຈາກຄວາມດອ� ຍພດັ ທະນາໄດ.� ເພາະສະນນ້ັ , ການພດັ ທະນາຊນົ ນະ ບົດກຄ� ືການສາ� ງບາ� ນ ແລະກມຸ� ບາ� ນພັດທະນາໂດຍຍດຶ ຖື 4 ຄາດໝາຍ 4 ເນ້ືອໃນຄື: ດ�ານການເມອື ງ, ດ�ານການ ປ�ອງກັນຊາດ, ປ�ອງກນັ ຄວາມສະຫງ�ບ, ດ�ານເສດຖະກິດ ແລະດ�ານວດັ ທະນະທາ� -ສັງຄົມ. ການຈດັ ຕັງ້ ດ�າເນີນວຽກງານການສາ� ງຄອບຄົວ ແລະບ�ານວັດທະນະທ�າໄດ�ອງີ ໃສ� 5 ມາດຕະຖານ ທີກ່ ມົ ຖະ ແຫງຼ ຂ�າວ ແລະວັດທະນະທາ� ວາງອອກ, ເຊິ່ງໄດນ� �າໃຊ� ແລະເລີມ່ ປະຕິບດັ ນບັ ແຕປ� ີ 1997 ເປັນຕົ້ນມາ. ເພ່ືອໃຫ� ສອດຄ�ອງກບັ ມະຕກິ ອງປະຊຸມໃຫຍ�ຂອງພັກຄັງ້ ທີ 9 ສະໄໝທີ V ແລະທິດທາງແຜນການຂອງອົງຄະນະພັກກະ ຊວງຖະແຫຼງຂາ� ວ ແລະວັດທະນະທ�າ ກ�ຽວກບັ ບນັ ຫາການສາ� ງອະລິຍະທ�າດາ� ນຈິດໃຈໃຫ�ແກ�ປະຊາຊນົ ລາວບັນດາ ເຜາົ່ ຈົນເຖິງປີ 2010 ແລະ 2020 ໃນແຜນພັດທະນາເສດຖະກດິ -ສັງຄມົ ແຫງ� ຊາດ, ກະຊວງຖະແຫຼງຂາ� ວ ແລະ ວັດທະນະທ�າໄດ�ອອກແຮງປກຸ ລະດມົ , ຂນົ ຂວາຍໂຄສະນາໃຫປ� ະຊາຊົນບັນດາເຜາ່ົ ຮຽນຮູແ� ບບແຜນ ວິທີການສ�າງ ຄອບຄົວ ແລະບ�ານວັດທະນະທາ� ໂດຍສົມທົບກບັ ອາ� ນາດການປກົ ຄອງຂນ້ັ ແຂວງ, ເມືອງ ແລະບ�ານ. ອີງຕາມບດົ ລາຍງານຫຍຂ້� ອງກະຊວງຖະແຫງຼ ຂາ� ວ ແລະວັດທະນະທ�າ ນບັ ແຕປ� ີ 1997 ຈົນເຖິງປີ 2010 ສະຖິຕິຕວົ ເລກ ໃນການສ�າງຄອບຄົວ ແລະບ�ານວັດທະນະທຳ ໃນຂອບເຂດທົວ່ ປະເທດບັນລຸເຖິງ 236.427 ຄອບຄວົ ແລະ ມີບ�ານວດັ ທະນະທ�າທົ່ວປະເທດຈາ� ນວນ 1.088 ບາ� ນ ແລະ 9 ກມ�ຸ ບ�ານວັດທະນາທາ� ແລະພັດທະນາ. ແນນ� ອນ ແລ�ວຜ�ານການຈັດຕ້ັງປະຕບິ ັດຕວົ ຈິງໄດເ� ຮັດໃຫ� ຜູ�ນາ� ພາ ແລະຜ�ປູ ະຕບິ ດັ ພົບພ�ຫ້ ຼາຍບັນຫາ ທີມ່ ທີ ັງດາ� ນດີ ແລະ ດ�ານອ�ອນທ່ີຄວນໄດ�ຮັບການປັບປຸງ. ເພາະສະນັ້ນ, ມາເຖິງວັນທີ 27-29/5/2009 ກະຊວງຖະແຫຼງຂາ� ວ ແລະວດັ ທະ ນະທຳ ຈງ່ຶ ໄດ�ຈດັ ກອງປະຊມຸ ຄງ້ັ ທີ່ III ຂຶ້ນ ທ່ີເມືອງວຽງຄ�າ, ແຂວງວຽງຈັນເພອ່ື ຖອດຖອນ ແລະແລກປ�ຽນບົດ ຮຽນການສາ� ງຄອບຄວົ ແລະບ�ານວດັ ທະນະທ�າທວົ່ ປະເທດ. ປະຈຸບນັ ເຖິງແມນ� ວ�າການຈັດຕັ້ງປະຕິບດັ ການສ�າງຄອບ ຄວົ ແລະບ�ານວັດທະນະທາ� ດ່ັງກ�າວໄດ�ແຜ�ຂະຫຍາຍໄປຢ�າງກວາ� ງຂວາງໃນຂອບເຂດທວົ່ ປະເທດແລ�ວກຕ� າມ, ແຕຄ� ະ ນະນາ� ທຸກຂນັ້ ຈ�າຕ�ອງໄດ�ນ�າເອາົ ເນອ້ື ໃນ ແນວຄດິ ຂອງກອງປະຊູມດ່ັງກ�າວນັ້ນມາປັບປຸງ ແກ�ໄຂສງິ່ ທີ່ເປັນບນັ ຫາ ເພືອ່ ໃຫ� ສອດຄອ� ງກບັ ແຜນນະໂຍບາຍຂອງພກັ -ລດັ ວາງໄວ.� ພາກທີ III. ວິທວີ ທິ ະຍາ 3.1 ການອອກແບບການຄນ້ົ ຄວາ� (Study Designs) ຮບູ ແບບການສຶກສາຄັ້ງນີ້ ແມນ� ໃຊ�ຮູບແບບຄນຸ ນະພາບ ແລະປະລມິ ານ ເພອື່ ພັນລະນາກຽ� ວກບັ ການສາ� ງບາ� ນວັດ ທະນະທາ� , ເຊງິ່ ຂ້ມ� ນູ ການວໄິ ຈທັງໝົດແມ�ນໄດ�ມາຈາກ 2 ແຫງຼ່ ຕນ້ົ ຕ�ຄື: ຂ້ມ� ູນປະຖົມພູມແມ�ນໃຊວ� ິທີສຶກສາ ວິເຄາະແບບຄນຸ ນະພາບ ເຊິ່ງຈະປະກອບມີບັນດາຂ�ມ້ ູນສວ� ນຕົວຂອງຜຕ�ູ ອບແບບສອບຖາມ, ຄວາມສອດຄ�ອງຂອງ ມາດຕະ ຖານການສາ� ງບ�ານວັດທະນະທ�າຕກ່� ັບນະໂຍບາຍຂອງລດັ ຖະບານ, ຂ�້ຄິດເຫນັ , ຂ້ສ� ະເໜີແນະ ແລະວທິ ກີ ານ ແກໄ� ຂ. ສວ� ນຂ�້ມນູ ທຕຸ ິພູມ ແມ�ນໄດນ� �າໃຊ�ແຫ່ງຼ ຂ້�ມູນຂ�າວສານທ່ເີ ປນັ ປມຶ້ ວຊິ າການ, ບດົ ປາໄສຂອງອງົ ການຈດັ ຕັ້ງ ກ�ຽວຂ�ອງ, ບດົ ຄວາມໃນໜງັ ສືພິມ, ບົດລາຍງານ ແລະແນວຄວາມຄດິ ທິດສະດີທ່ີກ�ຽວຂອ� ງອ່ືນໆ. 3.2 ສະຖານທ່ີເຮັດການຄນົ້ ຄວາ� (Study Sites) ການຄ້ົນຄວາ� ຄ້ັງນີໄ້ ດ�ກ�ານົດເອາົ ກ�ມຸ ສມຸ ຕວົ ຢ�າງ 6 ໝ�ູບ�ານໃນ 3 ຕົວເມືອງ ແລະໄດ�ຈັດແບງ� ຜູຕ� ອບແບບ ສອບຖາມອອກເປັນ 3 ລະດັບ, ເຊ່ິງກ�ານົດເອາົ ເມອື ງລະ 100 ຕົວຢາ� ງ, ແຕບ� ່ໄ� ດ�ກາ� ນດົ ຈາ� ນວນຕົວເລກໃນແຕລ� ະ 90

ລະດັບ. ສະນນ້ັ ໃນ 300 ຕວົ ຢ�າງສາມາດເກັບແບບສອບຖາມຈາກຜ�ູຕອບຄນື ມາໄດ� 291 ຄນົ , ລາຍລະອຽດມີຕາ ຕະລາງສະແດງຜນົ ດັ່ງລຸ�ມນີ້: ເມອື ງ/ບາ� ນ ຢາຍແບບສອບຖາມຈາ� ນວນ ເກັບຄືນມາໄດ�ຈ�ານວນ ເມອື ງໄຊທານີ 100 100 ບ�ລິຫານຂນ້ັ ເມອື ງ 4 ບ�ລິຫານຂັ້ນບ�ານ 100 23 ຊາວບາ� ນ 73 ເມອື ງສສີ ດັ ຕະນາກ 100 94 ບລ� ິຫານຂັນ້ ເມອື ງ 4 ບ�ລິຫານຂນັ້ ບາ� ນ 29 ຊາວບາ� ນ 61 ເມອື ງຈນັ ທະບລູ ີ 97 ບລ� ຫິ ານຂນ້ັ ເມອື ງ 4 ບລ� ຫິ ານຂນັ້ ບາ� ນ 14 ຊາວບາ� ນ 79 ລວມ: 291 3.3 ໄລຍະເວລາການຄນົ້ ຄວາ� (Period of Study) ການຄນົ້ ຄວາ� ເລມີ້ ແຕວ� ນັ ທີ 6/10/2010 ເຖິງວນັ ທີ 26/12/2011 3.4 ການສມຸ� ຕວົ ຢາ� ງ (Sampling Method) ໂດຍອງີ ໃສແ� ຜນການກ�ານົດຂອງການຄ້ົນຄວ�າ, ການສ�ຸມຕວົ ຢ�າງແມ�ນໄດ�ເລືອກເອາົ ຕວົ ແທນຈາກ 6 ໝບ�ູ າ� ນ ໃນ 3 ຕວົ ເມືອງທ່ໄີ ດ�ຮັບຮອງເປນັ ບາ� ນວດັ ທະນະທ�າ, ເຊິງ່ ປະກອບມີປະຊາຊນົ , ພະນັກງານການນາ� ຂັນ້ ບາ� ນ ແລະ ຂ້ນັ ເມືອງໂດຍນ�າໃຊແ� ບບສອບຖາມເອກະພາບກບັ ກ�ມຸ ຕົວຢາ� ງທັງໝົດ. 3.5 ຂະໜາດຕວົ ຢາ� ງ (Sample size) ຂະໜາດກຸ�ມຕວົ ຢາ� ງທັງໝົດມີ 300 ຕົວຢ�າງ, ເຊງ່ິ ປະກອບມີ ພະນກັ ງານການນ�າຂັ້ນບາ� ນ 48 ຕົວຢ�າງ, ຂນ້ັ ເມືອງ 12 ຕວົ ຢ�າງ ແລະປະຊາຊົນ 240 ຕົວຢາ� ງ. ການກ�ານົດຂະໜາດກ�ຸມຕວົ ຢາ� ງໄດນ� �າໃຊ�ທິດສະດີ ແລະ ຮບູ ແບບຕາຕະລາງສາ� ເລດັ ຮູບຂອງ YAMANE ຈາກການຄານວນດວ� ຍ ສູດທ່ມີ ີລະດັບຄວາມເຊ່ອື ໝນ້ັ ເທ່າົ ກັບ 95% ຄວາມຄາດເຄືອ່ ນເທ່ົາກັບ 0.05 ສຸວິມົນ ຕິຣະການັນ (ຄ.ສ.2003: 176-178). 3.6 ວິທເີ ກບັ ກາຂມ້� ນູ (Data Collection) ການເກບັ ກ�າຂມ້� ູນໄດ�ໃຊ�ແບບສອບຖາມປາຍປິດ ແລະປາຍເປີດ ດ�າເນີນການແຈກຢາຍໃຫກ� ມຸ� ຕວົ ຢ�າງ 300 ສະບັບເທ່ົາກັບ 100% ແລະໄດ�ຮບັ ແບບສອບຖາມສົມບນູ ທັງໝົດຈາ� ນວນ 291 ສະບັບ ເທົ່າກັບ 97% ເພືອ່ ດາ� ເນນີ ການວິເຄາະຂ�້ມູນ. 3.7 ວທິ ວີ ເິ ຄາະຂມ�້ ນູ ແລະແປຜນົ (Data analysis) ຂ�້ມູນທັງໝດົ ໄດ�ຖືກສ�າງລະຫັດ ແລະບນັ ທຶກລງົ ໃນແບບຟອມທີ່ສ�າງຂນ້ຶ ມາສະເພາະ ໂດຍການປອ� ນຂມ້� ູນ ໃສ�ເຄ່ອື ງຄອມພວິ ເຕຊີ ັອບແວເອສັ ພີເອສັ ເອັສ (Computer Software SPSS 16.0 for Window) ເພ່ອື ວິ 91

ເຄາະຂ້ມ� ູນຫາຄາ� ທາງດ�ານສະຖິຕິແບບພັນລະນາ (Descriptive Statistics) ແລະເພອ່ື ສະແດງເຖິງຄວາມຖີ່ ເປີເຊນັ ແລະສະຖິຕິອ�າງອີງອ່ືນໆ. ພາກທີ IV. ຜນົ ຂອງການຄນົ້ ຄວາ� 4.1 ຄວາມສອດຄອ� ງຂອງບາ� ນວດັ ທະນາທາ� ຕກ�່ ບັ ນະໂຍບາຍຂອງລດັ ຖະບານ. ຜົນຂອງການຄ້ົນຄວາ� ໄດ�ສະແດງໃຫ�ເຫັນຄວາມແຕກຕ�າງ ລະຫວ�າງຜູ�ຕອບແບບສອບຖາມ ທີ່ເປັນຂນ້ັ ເມອື ງ ຂນ້ັ ບາ� ນ ແລະຊາວບາ� ນຢາ� ງຊັດເຈນ, 98,48% ທ່ີເປັນຂ້ນັ ບ�ານ ແມ�ນມຄີ ວາມເຫນັ ດີຕ�່ກັບປັດໄຈ ຄວາມເປັນເອກະ ພາບຂອງຄອບຄວົ ພແ�່ ມ�ປະຊາຊົນພາຍໃນບ�ານ, ຮອງລົງມາ 72,30% ແມ�ນ ຊາວບາ� ນ ແລະ 66,66% ແມ�ນຂນ້ັ ເມອື ງ. ສ�ວນປດັ ໄຈ “ ແຮງກະຕຸກຊຸກຍ�ຈູ າກ ອ�ານາດ ການປົກຄອງ“ ຍັງແມນ� ຂ້ັນບາ� ນທີ່ເຫັນດີຫຼາຍກວາ� ຂນ້ັ ເມອື ງ ແລະຊາວບາ� ນ, ເຊ່ິງສະແດງອອກເຊັ່ນ: ຂນັ້ ບ�ານ 83,33% ຂັ້ນມືອງ 58,3% ແລະຊາວບາ� ນ 51,64%. ສ�ວນ ການເຫັນດີກັບມາດຕະຖານການສາ� ງບ�ານວດັ ທະນະທ�າແມນ� ຢ�ູໃນລະດບັ ດີ ຫາ ດີຫາຼ ຍເຊ່ັນ: 46,73% ແມ�ນຢ�ໃູ ນ ລະດັບດີຕກ່� ບັ ມາດຕະຖານ “ ສາ� ງຄອບຄວົ ວັດທະນາທາ� 5 ມາດຕະຖານແຕ� 70-80% ຂນ້ຶ ໄປ” ; 50,51% ແມນ� ຢູ�ໃນລະດບັ ດຫີ ຼາຍຕ່�ກບັ ມາດຕະຖານ “ ບ�ານປອດຄະດີ ມີຄວາມສະຫງ�ບສກຸ ມີຄວາມສາມັກຄີ” . 26,80% ແມ�ນໃຫ�ຄວາມສາ� ຄນັ ຕ�່ກັບມາດຕະຖານ ທີ່ມີພຶ້ນຖານເສດຖະກິດກ�າວໜ�າ, ຊີວິດການເປັນຢູ� ຂອງພ�່ແມ� ປະຊາຊົນດີສົມ ຄວນ ເດັກນ�ອຍໄດເ� ຂົ້າໂຮງຮຽນ ແລະຈົບຊ້ັນໝົດ. ໃນຂະນະດຽວກັນຈາ� ນວນ 26,80% ແມນ� ໃຫ�ຄວາມສ�າຄັນຫຼາຍຕ່�ກບັ ການອານຸລັກປົກປັກຮັກສາຮີດຄອງປະເພນີ ການພັດທະນາມນູ ເຊື້ອມ�ລະດົກ ວັດທະນະທາ� ແລະ 24,74% ແມ�ນໃຫຄ� ວາມສາ� ຄນັ ທ່ີສດຸ ຕກ່� ັບການມກີ ດົ ລະບຽບສະເພາະ, ເໝາະກັບສະພາບ ຕວົ ຈງິ ຂອງບາ� ນ. ຕ່� ກັບເງ່ອື ນໄຂໃນການຈັດຕັງ້ ປະຕບິ ດັ 90% ແມ�ນແທດເໝາະ, ແຕ�ຕ�ອງໄດໃ� ຊ�ເວລາຢ�າງນ�ອຍ 1-2 ປີ ຫຼື ຫຼາຍກວາ� ນນ້ັ . 83,50% ມຄີ ວາມ ເຫັນດີຕ່ກ� ານປ�ຽນແປງ ພາຍຫຼັງທ່ີໄດຮ� ັບເປັນບາ� ນ ວດັ ທະນະທາ� , ເພາະບ�ານເມອື ງມີຄວາມສະຫງ�ບສຸກ; ຮອງລົງມາ 68,04% ແມ�ນໄດ�ເສມີ ຂະຫຍາຍການ ອານຸລກັ ວັດທະນະທາ� ຮດີ ຄອງປະເພນ;ີ 67,01% ເຫັນວ�າມສີ ຸຂະອະນາໄມດຂີ ຶ້ນ; 64,94% ແມນ� ມີ ຄວາມເຫັນດີຕ�ກ່ ບັ ປະຊາຊົນມີ ຄວາມສາມກັ ຄີ ເອອ້ື ເຟອ້ື ເພ່ອື ແຜ�, ມີຄວາມຊວ� ຍເຫຼືອເຊິງ່ ກັນ ແລະກນັ ແລະ 61,51% ເຫນັ ດີຕກ�່ ບັ ຄວາມ ເອົາໃຈໃສຮ� ັກສາສະພາບແວດລ�ອມ. ນອກນ້ນັ 64% ເຫນັ ດີ ຕ�່ກບັ ການຮັບຮອງເປນັ ບ�ານວັດທະນະທາ� , ເພາະເຮດັ ໃຫ�ຄອບຄວົ ຫດ� ຜ�ອນຄວາມທຸກຍາກຢ�ູໃນລະດບັ ດີ. ຄວາມຄດິ ເຫນັ ຂອງຜ�ູຕອບແບບສອບຖາມສ�ວນຫຼາຍ ແມ�ນຕອ� ງການໃຫ�ມີບຸກຄະລະກອນເພື່ອມາຮບັ ຜິດ ຊອບກວດກາຕດິ ຕາມໃນການສາ� ງບາ� ນແບບຢ�າງສາທາລະນະສຸກ, ຢາກໃຫມ� ີຫຼາຍກດິ ຈະກາ� ເພືອ່ ເປນັ ການກະຕຸກ ຊກຸ ຍ�ໃູ ຫ�ດີຂຶ້ນໄປເລ້ືອຍໆ. ການສາ� ງຕັ້ງບ�ານວັດທະນະທາ� ຄວນມກີ ານກວດກາແຕ�ລະໄລຍະ ເພືອ່ ຊອກຮູດ� າ� ນດີ ຂ້ຄ� ົງ ຄາ� ງ ແລະບດົ ຮຽນທຖ່ີ ອດຖອນໄດ� ເພ່ືອປັບປຸງໃຫແ� ທດເໝາະກັບຄວາມເປັນຈງິ ແຕລ� ະໄລຍະ. ພະນກັ ງານທກຸ ຂັ້ນ ຕ�ອງໄດ�ເອົາໃຈໃສ�ເຮັດວຽກງານແນວຄດິ ກບັ ປະຊາຊນົ ເລ້ືອຍໆ ເພ່ອື ໃຫ�ເຂາົ ເຈາ້ົ ຊາບຊມຶ ຕ່ແ� ນວທາງຂອງພັກ-ລັດ. ພາກທີ V. ອະທບິ າຍຜນົ ຄນ້ົ ຄວາ� ການສຶກສາຄວາມສອດຄ�ອງ ຂອງບ�ານວດັ ທະນະທາ� ຕ�ກ່ ບັ ນະໂຍບາຍ ຂອງລດັ ທະບານພບົ ວ�າ ສວ� ນຫາຼ ຍ ຜບູ� ລ� ິຫານຂ້ນັ ບ�ານ ແມນ� ມີຄວາມເຫນັ ດຕີ ່ກ� ັບປັດໄຈທີ່ສະໜັບສະໜນູ ການສາ� ງຕ້ັງບ�ານວດັ ທະນະທ�າ. ຜົນການສກຶ ສາສະແດງອອກມາເຊ່ັນນກ້ີ �ເພາະວາ� ຍ�ອນແຮງກະຕຸກຊຸກຍຈ�ູ າກອາ� ນາດການປົກຄອງ, ຍ�ອນມີຄວາມເຫນັ ດເີ ປັນ ເອກະພາບຂອງຄອບຄວົ ພແ່� ມປ� ະຊາຊົນພາຍໃນບາ� ນ. ຈາກການສຶກສາ ການຈດັ ລະດບັ ຄວາມສ�າຄນັ ຂອງມາດຕະຖານ ແລະເງ່ືອນໄຂການສາ� ງບາ� ນວັດທະນະທາ� ພບົ ວາ� ຜູ�ຕອບແບບສອບຖາມໄດໃ� ຫຄ� ວາມສ�າຄັນຕກ�່ ບັ ມາດຕະຖານທີ່ “ ມີພື້ນຖານເສດ ຖະກິດກ�າວໜ�າ, ຊີວດິ ການເປັນຢຂ�ູ ອງພແ�່ ມປ� ະຊາຊົນດພີ ສ� ົມຄວນ ເດກັ ນ�ອຍໄດເ� ຂາ້ົ ໂຮງຮຽນໝົດທຸກຄນົ “ . ມາດຕະຖານທ່ີສາຄນັ ທສີ ຸດ ແມ�ນມາດຕະຖານທີ່ “ ມກີ ົດລະບຽບສະເພາະ ເໝາະກັບສະພາບຕວົ ຈງິ ຂອງບາ� ນ“ . 92

ຈາກການສກຶ ສາຄວາມແທດເໝາະຂອງມາດຕະຖານ, ການປຽ� ນແປງ ແລະການຫ�ດຜອ� ນຄວາມ ທຸກຍາກ ຂອງຄອບຄວົ ພາຍຫຼັງທໄ່ີ ດ�ຮັບຮອງເປັນບາ� ນວດັ ທະນະທ�າພົບວ�າ ຜູ�ຕອບແບບສອບຖາມສ�ວນຫາຼ ຍເວາົ້ ວາ� ມາດຕະ ຖານ ການສ�າງຄອບຄົວ ແລະບ�ານວັດທະນະທາ� ແມນ� ແທດເໝາະ, ແຕ�ຕອ� ງໃຊເ� ວລາປະຕບິ ດັ 1-2 ປຂີ ຶ້ນໄປ. ຜນົ ການສກຶ ສາສະແດງອອກເຊ່ນັ ນ້ີ ກເ� ພາະວາ� ພາຍຫັຼງທບີ່ �ານໄດຮ� ັບເປນັ ບ�ານວດັ ທະນະທ�າແລ�ວ ໄດ�ເຮັດໃຫບ� �ານ, ເມືອງ ແລະຄອບຄົວມີການປ�ຽນແປງທາງດາ� ນການປ�ອງກນັ ຄວາມສະຫງ�ບສຸກ, ມກີ ານເສມີ ຂະຫຍາຍການອານຸ ລັກຮັກສາວັດທະນະທາ� ລາວ, ມີສຸຂະອະນາໄມດີຂ້ນຶ , ມີຄວາມສາມັກຄີ ເອອື້ ເຟືອ້ ເພອ່ື ແຜ,� ຄວາມຊວ� ຍເຫອຼື ເຊິ່ງ ກັນ ແລະກັນ, ມຄີ ວາມເອາົ ໃຈໃສຕ� ສ�່ ະພາບແວດລ�ອມ ແລະມລີ າຍຮັບທາງດາ� ນເສດຖະກດິ ຄອບຄວົ . ການຖກື ຮບັ ຮອງເປັນບ�ານວັດທະນະທ�າໄດ�ເຮັດໃຫຄ� ອບຄວົ ຫດ� ພົ້ນຈາກຄວາມທຸກຍາກໃນລະດບັ ດ,ີ 64% ຂອງຜ�ຕູ ອບ ແບບສອບຖາມທງັ ໝົດໄດ�ໃຫ�ທດັ ສະນະຕບ່� ັນຫາດ່ັງກ�າວ. ຈາກການສຶກສາຂຄ�້ ດິ ເຫນັ ແລະຂ້ແ� ນະນ�າພບົ ວ�າ ປະຊາຊົນມຄີ ວາມເພງ່ິ ພໃ� ຈ, ໃຫ�ຄວາມສາ� ຄນັ ຕກ່� ັບ ມາດຕະຖານ ແລະເງ່ືອນໄຂການສ�າງຕງັ້ ຄອບຄົວ ແລະບາ� ນວດັ ທະນະທາ� ຂອງກະຊວງຖະແຫຼງຂ�າວ ແລະວັດທະ ນະທາ� ວາງອອກ, ແຕຕ� �ອງເພມີ່ ທະວກີ ານຕດິ ຕາມ, ກວດກາໃນການຈັດຕັງ້ ປະຕິບດັ ແລະສ�າງໃຫມ� ຫີ າຼ ຍກິດຈະກ�າ ເພອື່ ເປັນການກະຕຸກຊຸກຍູ�ໃຫ�ດີຂນ້ຶ ໄປເລ້ືອຍໆ. ນອກຈາກນ້ນັ , ປະຊາຊົນຕອ� ງການໃຫພ� າກສວ� ນທກີ່ �ຽວຂອ� ງ ກັບ ການຈັດຕງັ້ ປະຕິບັດ, ຄວນເພີ່ມທະວຄີ ວາມເອາົ ໃຈໃສ�ເຮດັ ວຽກງານແນວຄິດກັບປະຊາຊົນເລື້ອຍໆ ເພ່ືອໃຫ�ເຂົາເຈົາ້ ຊາບຊມຶ ຕແ�່ ນວທາງນະໂຍບາຍຂອງພກັ -ລດັ ໃນການພັດທະນາສ�າງສາປະເທດຊາດ. ພາກທີ VI. ສະຫລຸບ ແລະແນະນຳ 4.1 ສະຫລຸບ ຜນົ ຂອງການສຶກສາຄັງ້ ນີ້ເຫນັ ວ�າບນັ ດາມາດຕະຖານ, ເງ່ອື ນໄຂການສ�າງຄອບຄວົ ແລະບາ� ນວັດທະນະທາ� ແມນ� ສອດຄ�ອງກັບນະໂຍບາຍຂອງລັດຖະບານ, ແທດເໝາະກບັ ຄວາມເປັນຈິງຢໃ�ູ ນໄລຍະການພດັ ທະນາ ເພ່ືອນ�າພາ ປະເທດຊາດຫລຸດພົນ້ ຈາກຄວາມທກຸ ຍາກ. ພາຍຫັຼງບ�ານໄດ�ຖືກຮັບຮອງ ເປັນບ�ານວັດທະນະທາ� ແລ�ວ ແມນ� ເຮັດໃຫ� ບາ� ນປອດຄະດີ, ມີຄວາມສະງ�ບສກຸ , ມຄີ ວາມສາມກັ ຄີ, ການອານຸລັກຮັກສາຮດີ ຄອງປະເພນີດີຂນຶ້ , ການພັດທະນາມນູ ເຊ້ອື ມ�ລະດກົ ວັດທະນະທ�າຂອງຊາດ, ການສາ� ງຄອບຄົວວັດທະນະທຳ 5 ມາດຕະຖານ ແຕ� 70-80% ຂຶ້ນໄປ ແມນ� ປະຕບິ ດັ ໄດ�ດສີ ມົ ຄວນ. ການອະນຸລັກປົກປກັ ຮກັ ສາຮດີ ຄອງປະເພນີ, ການພດັ ທະນາມູນເຊ້ືອມ�ລະດກົ ວດັ ທະນະທ�າ ແມນ� ມີຄວາມສ�າຄັນຫາຼ ຍ, ບ�ານມີເສດຖະກດິ ໝັ້ນທຽ� ງ, ກ�າວໜ�າ, ຊວີ ິດການເປນັ ຢູ�ຂອງປະຊາຊົນດີຂນຶ້ , ເດັກນ�ອຍ ໄດ�ເຂົ້າໂຮງຮຽນ ແລະສາມາດຮຽນຈົບຊັນ້ ໝດົ . ນອກຈາກນີ້ ມາດຕະຖານ ແລະເງອ່ື ນໄຂທັງໝດົ ແມ�ນແທດເໝາະ ກັບຄວາມເປັນຈງິ (90%), ແຕ�ເງືອ່ ນໄຂໃນການຈັດຕງ້ັ ປະຕິບດັ ຕອ� ງໃຊ�ເວລາ 1-2 ປີ ແລະຕ�ອງມີວັດຖຸ ສະໜັບສະໜູນ ແລະມປີ ະສົບການໃນການນຳພາປະຕິບດັ . ການຖກື ຮັບຮອງເປັນບ�ານວດັ ທະນະທ�າ ຍັງໄດ�ຊ�ວຍໃຫ� ບ�ານ ແລະເມືອງ ຫລດຸ ຜ�ອນຄວາມທຸກຍາກຢໃ�ູ ນລະດັບດີ (64%). 4.2 ຄວາມຄດິ ເຫນັ ແລະຂແ້� ນະນາ� ຜນົ ຂອງການສຶກສາຄ້ັງນໄ້ີ ດສ� ະແດງໃຫ�ເຫັນຂ້�ຄິດ ແລະຂ�້ແນະນຳດັງ່ ນ້:ີ • ບາ� ນແບບຢ�າງສາທາລະນະສກຸ ຄວນສືບຕ�່ກ່�ສາ� ງບຸກຄະລະກອນ ເພື່ອມາຮັບຜິດຊອບກວດກາຕິດຕາມ ແລະ ສາ� ງໃຫມ� ຫີ າຼ ຍກິດຈະກາ� ເພອື່ ເປນັ ການກະຕກຸ ຊກຸ ຍູໃ� ຫດ� ີຂນ້ຶ ໄປເລ້ອື ຍໆ. • ການສ�າງຕ້ັງບາ� ນວດັ ທະນະທາ� ຄວນມີການກວດກາແຕ�ລະໄລຍະ ເພ່ືອຊອກຮູດ� �ານດີ, ຂ�້ຄົງຄ�າງ ແລະ ບົດຮຽນ ທຖີ່ ອດຖອນໄດ� ເພື່ອປັບປຸງໃຫ�ແທດເໝາະກັບຄວາມເປນັ ຈງິ ແຕ�ລະໄລຍະ. • ພະນັກງານທກຸ ຂນ້ັ ຕ�ອງໄດເ� ອາົ ໃຈໃສ�ເຮັດວຽກງານແນວຄິດກບັ ປະຊາຊົນເລ້ອື ຍໆ ເພື່ອໃຫ�ເຂາົ ເຈ້ົາ ຊາບຊມຶ ຕ່ແ� ນວທາງຂອງພັກ-ລດັ . 93

ເຖິງແມ�ນວາ� ຜນົ ຂອງການຄ້ົນຄວາ� ໄດສ� ະແດງໃຫ�ເຫັນເຖງິ ຄວາມສອດຄ�ອງ ຂອງບາ� ນວດັ ທະນະທຳຕ�່ກບັ ນະ ໂຍບາຍ ຂອງລັດຖະບານໃນແນວໂນ�ມທີ່ດີ ແຕ�ຍງັ ມີບາງເງອ່ື ນໄຂທ່ີຈະຕ�ອງໄດໃ� ຊ�ເວລາຫາຼ ຍກວ�າ 2 ປີຂ້ນຶ ໄປ ເປນັ ຕນົ້ ແມ�ນການຈດັ ຕັງ້ ປະຕບິ ດັ ກອ� ນຈະຖືກຮບັ ຮອງເປນັ ບ�ານວດັ ທະນະທາ� . ເອກະສານອາ� ງອງີ ກະຊວງຖະແຫລງຂາ� ວ ແລະ ວັດທະນະທ�າ. (2009). ຜນົ ສ�າເລັດກອງປະຊຸມແລກປຽ� ນບົດຮຽນການ ສ�າງຄອບຄວົ ແລະ ບາ� ນວດັ ທະນະທາ� ທ່ົວປະເທດຄງ້ັ ທີ່ III… , (ໜາ� 3-6). ວຽງຈັນ: ກະຊວງຖະແຫລງ ຂ�າວ ແລະ ວດັ ທະນະ ທ�າ. ກະຊວງຖະແຫລງຂ�າວ ແລະ ວັດທະນະທາ� . (2010). ບາງບດົ ຮຽນກຽ� ວກບັ ການສາ� ງຄອບຄວົ ແລະ ບາ� ນວັດທະນະທ�າ. ວຽງຈັນ: ກະຊວງຖະແຫລງຂາ� ວ ແລະ ວດັ ທະນະທ�າ. ກມົ ວັດທະນະທ�າມະຫາຊົນ. (2002). ວຽກງານວດັ ທະນທ�າມະຫາຊົນໃນໄລຍະໃໝ�. (ໜ�າ 119-120) ວຽງຈັນ: ກະຊວງຖະແຫລງຂ�າວ ແລະ ວດັ ທະນະທ�າ. ຄະນະກາ� ມະການແຜນການ ແລະ ການລົງທນຶ . (2004). ຍຸດທະສາດເພອ່ື ການເຕບີ ໂຕ ແລະລບຶ ລາ� ງ ຄວາມທຸກຍາກແຫ�ງຊາດ. (ໜ�າ 194). ວຽງຈັນ: ກະຊວງແຜນການ ແລະ ການລງົ ທນຶ . ຄະນະກ�າມະການແຜນການ ແລະ ການລງົ ທຶນ. (2006). ແຜນພດັ ທະນາເສດຖະກດິ -ສັງຄົມແຫ�ງຊາດ 5 ປີ ຄງ້ັ ທີ VI (2006-2010). (ໜ�າ 43-44). ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ : ກະຊວງແຜນການ ແລະການລງົ ທນຶ . ຄ�າແພງ ເກດຕະວງົ . (1988). ສ�າມະນາໃບລານທວ່ົ ປະເທດຄ້ັງທີ 1. (ໜ�າ 73-79) ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ . ສພີ າ ພົງສະຫວັດ. (2008). Factors Influencing the Use of the Central Library Resources at the National University of Laos. (ໜາ� 4-5). Canada: Simon Freser University. ສະຖຕິ ິປະຊາກອນລາວ. (2009). Retrieved December 20, 2011 from Web site: http://www.geohive.com/cntry/laos.aspx. ສວຸ ິມົນ ຕຣິ ະການັນ. (2003). ທດິ ສະດີ ແລະ ຫັກຼ ການ ການສຸມຕວົ ຢາ� ງຂອງ YAMANY.(ໜ�າ 176-178). ໜງັ ສືພມິ ປະຊາຊນົ . (2010, 29 ກັນຍາ). ບາງບດົ ຮຽນກ�ຽວກັບການສາ� ງຄອບຄົວ ແລະ ບາ� ນວັດທະນະ ທຳ. ໜງັ ສືພິມປະຊາຊນົ . ໜ�າ 4. ໜນູ ແກ�ວ ອ�ລະບູນ. (2009). ບົດຄາ� ເຫັນກ�າວສະຫ�ບ ແລະ ປິດກອງປະຊມຸ ຖອດຖອນບດົ ຮຽນການສ�າງ ຄອບຄວົ ແລະ ບາ� ນວດັ ທະນະທາ� ທວ່ົ ປະເທດ ຄ້ງັ ທີ III ທີ່ແຂວງວຽງຈນັ (27-29/5/2009). ວາລະສານວດັ ທະນະທາ� . (2007). ກອງປະຊມຸ ວາ� ດວ� ຍການສ�າງຄອບຄວົ ແລະ ບາ� ນວັດທະນະທາ� . ວາລະສານ ວັດທະນະທາ� . ສະບັບທີ 17, ປີທີ III, ໜ�າ 6. Dornyei, Zoltan.(2003).Questionnaire in Second Language Research: Construction, Administration and Processing. Lawrence Erlbaum Associates, Publishers: London. Velasquez, M.,C. Andre, T. Shank and M. Meyer. (1988). Ethics and Virtue. Retrieved on July 2,2011 from: http://www.scu.edu/ethics/practicing/decision/ethicsandvirtue.html 94

ສະພາບການດາ� ເນນີ ການວໄິ ຈທາງການສກຶ ສາ ຂອງຄະນະວຊິ າຕາ� ງໆ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດ The conduct of Educational Research at the Faculties, National University of Laos. ທ່ີປຶກສາ: ຮສ. ພມູ ີ ດວງຈນັ , ຮສ. ເຂມັ ເພດັ ບູລົມໄຊຍ�, ຮສ. ອາທດິ ອຸໄທ ຈະຕພຸ ອນໄຊ ທິມງານວໄິ ຈ: ອຈ. ກອງແກ�ວ ສີສົມພ,ູ ຮສ.ດຣ. ສຖີ ານ ສຸຂະວງົ , ຮສ.ດຣ. ຄຳແສງ ທະລັງສ,ີ ຮສ. ດຣ. ໂພສຈີ ັນມີງ່ ອຈ. ທອງໄຊ ພົງພານດິ , ອຈ. ວນັ ມະນີ ວນັ ນະສີ ແລະ ອຈ. ມາລນີ າ� ພົມມະສັກ. ບດົ ຄັດຫຍ້� ການວິໄຈຄງ້ັ ນີ້ ມີຈຸດປະສົງ ເພ່ອື ສຶກສາສະພາບບນັ ຫາ, ຄວາມຕ�ອງການ ແລະແນວທາງ ໃນການພດັ ທະນາ ການວິໄຈທາງການສຶກສາ ຂອງຄະນະວິຊາຕາ� ງໆ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດ, ປະຊາກອນທີໃ່ ຊໃ� ນການວໄິ ຈ ໄດແ� ກ� ຜ�ູບ�ລຫິ ານ ແລະຄ-ູ ອາຈານສອນ ໃນຄະນະວຊິ າຕາ� ງໆ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດ. ໂດຍໃຊກ� ານຫາ ຄ�າຄວາມຖ່,ີ ຄ�າສ�ວນຮ�ອຍ ແລະ ສະຫລຸບສງັ ຮວມຂມ້� ນູ ທໄີ່ ດ� ຈາກຄວາມຄດິ ເຫນັ ເພມີ່ ເຕີມ. ຜົນການວໄິ ຈພົບວາ� : ດາ� ນບນັ ຫາການວໄິ ຈທາງການສກຶ ສາຂອງຄະນະວຊິ າຕາ� ງໆ ໃນມະຫາວິທະຍາໄລແຫງ� ຊາດ. ການວໄິ ຈທາງການສຶກສາໃນຄະນະວິຊາຕາ� ງໆ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດ ໂດຍຮວມມີບັນຫາດາ� ນ ຄວາມຮ,ູ� ຄວາມເຂາົ້ ໃຈຕກ່� ານວິໄຈທາງການສກຶ ສາ, ເມື່ອຈ�າແນກໃນແຕລ� ະດ�ານພບົ ວ�າ ດາ� ນທ່ີມີບນັ ຫາຫລາຍຄື ການອອກແບບວໄິ ຈ ແລະການວເິ ຄາະຂ�ມ້ ູນ, ບຸກຄະລາກອນຂາດປະສົບການ ແລະບມ່� ຄີ ວາມຮ�ູໃນດ�ານການວິໄຈ ທາງການ ສກຶ ສາ, ບກຸ ຄະລາກອນມໜີ ອ� ຍ. ນອກຈາກນນ້ັ , ດາ� ນການຂຶ້ນແຜນຂ�ງ�ບປະມານການວິໄຈທາງການສກຶ ສາສວ� ນຫລາຍມບີ ນັ ຫາດ�ານງ�ບປະມານບ�່ພຽງພ,� ການຕອບສະໜອງຍງັ ຊກັ ຊ�າ ບາງຄັ້ງບ່�ໄດ�ຮັບການຕອບສະໜອງ. ບາງຄະນະບ່�ໄດຂ� ຶນ້ ແຜນງ�ບປະມານດາ� ນການວໄິ ຈທາງການສຶກສາ ເພາະວ�າຂ້ນຶ ໄປແລວ� ແຕກ� �ຖກື ຕດັ ອອກ. ໃນດ�ານແຫລງ� ທຶນສ�ວນ ຫລາຍງ�ບປະມານຈາກລັດ, ຕ່�ມາເປັນໂຄງການສາກນົ , ລາຍຮັບວຊິ າການ ແລະເອກະຊົນ. ດາ� ນແນວທາງແກໄ� ຂບນັ ຫາການວໄິ ຈທາງການສກຶ ສາຂອງຄະນະວຊິ າຕາ� ງໆ ແນວທາງໃນການແກໄ� ຂບັນຫາດາ� ນຄວາມຮູ,� ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນການວິໄຈທາງດາ� ນການສຶກສາໃຫກ� ບັ ຄ-ູ ອາ ຈານໃນຄະນະວຊິ າຕາ� ງໆ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດພົບວາ� ຄວນມກີ ານເຝິກອົບຮົມການວໄິ ຈທາງການສກຶ ສາ , ເຂ້າົ ຮ�ວມການດາ� ເນີນການວໄິ ຈ, ມກີ ານແນະນາ� ວິທກີ ານດ�າເນີນການວິໄຈ ແລະມຜີ ູ�ນາ� ພາດ�າເນນີ ການວິໄຈ ເຊີນ ຊ�ຽວຊານການວິໄຈດາ� ນຕາ� ງໆ ມາສ�າມະນາ ແລະແນະນາ� , ຈດັ ຕງ້ັ ທີມງານວໄິ ຈຮວ� ມກັນ ແລະແລກປ�ຽນປະສົບ ການວິໄຈກບັ ເຄືອຂາ� ຍ, ສາ� ງສນູ ວິໄຈ, ຕອບສະໜອງເຄ່ືອງມື ແລະອປຸ ະກອນການວໄິ ຈຢ�າງພຽງພ�. ຕອບສະໜອງ ທນຶ ໃຫ�ທົ່ວເຖງິ , ຈັດສັນທນຶ ຕ�ອງເໝາະສມົ ກັບຫົວຂ້�,ການ ຕອບສະໜອງຕ�ອງໃຫ�ທນັ ເວລາ ແລະຂນ້ຶ ແຜນແລ�ວ ຄວນໄດຮ� ັບອະນຸມດັ .ຄວນມງີ �ບປະມານຮບັ ໃຊ� ວຽກງານຄົ້ນຄວ�າສະເພາະ, ສາ� ງແຜນບລູ ິມະສດິ ຫລືຍດຸ ທະສາດ ໃນການຄ້ນົ ຄວາ� . ຄວາມຕອ� ງການໃນການພດັ ທະນາຄວາມຮຄ�ູ ວາມເຂາ້ົ ໃຈຕກ�່ ານວໄິ ຈທາງການສກຶ ສາ ຄ-ູ ອາຈານມີຄວາມຕ�ອງການໃນການພັດທະນາຄວາມຮ�ູ ຄວາມເຂ້ົາໃຈໃນການວິໄຈ ທາງດາ� ນການສກຶ ສາ, ການເຂາ້ົ ຮ�ວມການດ�າເນີນການວໄິ ຈກບັ ພາກສ�ວນທ່ີກ�ຽວຂອ� ງ, ເຝກິ ອົບຮມົ ໄລຍະສ້ນັ ແລະເຝກິ ອບົ ຮົມໄລຍະ ຍາວພາຍໃນ ແລະຕາ� ງປະເທດ, ຕ�ອງການເປັນຜ�ູດາ� ເນນີ ການວໄິ ຈດ�ວຍຕນົ ເອງ, ຕ�ອງການເຂ້ົາຮ�ວມກອງປະຊມຸ ວິ ຊາການໃນລະດັບນາໆຊາດ ເພື່ອແລກປຽ� ນຜນົ ງານການຄ້ນົ ຄວ�າ ແລະຕ�ອງການເຝິກອົບຮມົ ຢ�າງໜ�ອຍປີລະຄ້ງັ . ນອກນນັ້ , ຄ-ູ ອາຈານ ຍັງຕ�ອງການທ່ຈີ ະດາ� ເນນີ ການວິໄຈ ທາງການສກຶ ສາຫລາຍທີ່ສຸດ ຊ່ຶງໃນນນັ້ ຍງັ ຕ�ອງການວິໄຈ ກ�ຽວກັບການພັດທະນາຫຼັກສດູ , ຜ�ູສອນ ແລະຜຮ�ູ ຽນ, ການພັດທະນາການຮຽນ-ການສອນ, ການວດັ ແລະປະ 96

ເມີນ ຜນົ ການຮຽນ-ການສອນ, ການພັດທະນາການນ�າໃຊ�ສ່ືການຮຽນ-ການສອນ, ການບ�ລິຫານວິຊາການ, ການ ຄມ�ຸ ຄອງການບ�ລຫິ ານໂຮງຮຽນ,ການສອນແບບ ເອົານກັ ຮຽນເປັນໃຈກາງ ແລະຕອ� ງການໃນການເຂົ້າເປນັ ສາມະ ຊກິ ເຄອື ຂາ� ຍດ�ານການວໄິ ຈການສຶກສາ, ສາ� ງທມີ ງານວໄິ ຈຮ�ວມກັນ, ຄ້ນົ ຄວາ� ແຫ່ງຼ ທນຶ ການວິໄຈຮ�ວມກັນ, ສ�າງໂຄງ ການເພອື່ ດາ� ເນນີ ການວໄິ ຈຮວ� ມກນັ ແລະແລກປຽ� ນປະສບົ ການຮວ� ມກນັ . ນອກຈາກນ້ນັ , ຄູ-ອາຈານ ຕ�ອງການ ການສະນັບສະໜູນງບ� ປະມານ ດ�ານການວິໄຈທາງການສກຶ ສາຈາກແຫງ່ຼ ທຶນຕ�າງໆ. ພາກລັດຄວນສ່ົງເສີມການວໄິ ຈ ທາງການສຶກສາ ແລະອະນຍຸ າດໃຫ�ໝນູ ໃຊລ� າຍຮບັ ຈາກວຊິ າການເຂົ້າໃນການພັດທະນາການຄນົ້ ຄວາ� ວໄິ ຈ. Abstract The purpose of this study was to investigate the current problems, Research needs and guideline in developing of educational research at the Faculties, National University of Laos or NUOL. The population used in this study was administrators and lecturers in the Faculties, National University of Laos to see the frequency, percentage and summarize of extra point of views from the respondents’ selected. The findings: The problems of educational research at the Faculties, National University of Laos in generally found in the background of knowledge and relevant skills on the field are limited and we see the each aspect shown that the very problems are research design, data analysis and personnel lack of knowledge and experiences in doing research and insufficient personnel as well. Besides, low budgeting and allocating it was slow and sterile as well. In addition, some Faculties were not budgeting as due to unsupplied follow the requirements, in aspect of funding was derived in part of state government generally, international organization, academic revenue and private sectors respectively. The guideline in problem tackling of educational research at the Faculties shown that the National University of Laos should increasing number of training on the specific purpose as educational research technics and skills, NUOL should strongly support the lecturers whose interest in doing research, participating all of researches activities within and outside of NUOL, research team leaders, invites educational research experts in consulting, organizing the research network, establish the educational research center, supply the equipment and material research as well as allocating the budget adequately, funding the budget on the approved research title appropriately and punctual. Moreover, this study also found a lot of recommended on the NUOL should establishing the research fund and funding sufficiently and also allocate the priority topics or researches strategy in order to more achievement in doing research onward. The needs in development of knowledge and understanding research found that administrators and lecturers eager to improve and development of knowledge and experiences in doing research, increase the number of training on the specific purpose, short and long tern training within and oversea, they also need in self-researching, needs to attend the academic forum in oversea in order to sharing ideas on the educational researches and needs to self-organize the research training at least one time a year. Furthermore, lecturers also needs in doing research on curriculum development, teachers and learners, teaching-learning development, academic services, school management, child centered, and needs to be a member of educational research network, establish a research team within the NUOL. In addition, lecturers needs more funds from various sectors to support in doing researches, and needs Lao Government foster the educational research concretely and allow in adapting of budget in term of academic fund to support educational research development. 97

I. ພາກສະເໜີ 1. ຄວາມເປນັ ມາ ແລະຄວາມສາ� ຄນັ ຂອງບນັ ຫາ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດເປນັ ສນູ ກາງການສຶກສາຊ້ັນສງູ ທມີ່ ຄີ ວາມເຂັມ້ ແຂງ ທນັ ສະໄໝນາ� ໜາ� ທາງ ດາ� ນ ວິຊາການ ແລະ ການຄົ້ນຄວ�າວິທະຍາສາດ-ເທກັ ໂນໂລຊີ ຢ�ູ ສປປ. ລາວ, ມມີ າດຕະຖານທຽບເທ່າົ ກບັ ພາກ ພນື້ ແລະ ສາກນົ , ເປນັ ບ�ອນກ່ສ� �າງຊັບພະຍາກອນມະນດຸ ໃຫ�ມຄີ ວາມຄວາມຮ�ູ, ຄວາມສາມາດ, ຄຸນສົມບດັ , ຈະລິ ຍະທ�າ ແລະຄວາມສີວິໄລທາງດ�ານຈດິ ໃຈ ເພອ່ື ຕອບສະໜອງບຸກຄະລາກອນທີ່ມຄີ ນຸ ະພາບໃນການພັດທະນາເສດ ຖະກດິ - ສງັ ຄມົ ຂອງຊາດ; ນອກຈາກນັນ້ , ມະຫາວທິ ະຍາໄລ ແຫງ� ຊາດ ຍງັ ມີພາລະບດົ ບາດ ແລະໜາ� ທ່ຈີ ັດຕັ້ງ ການຮຽນ-ການສອນ ແລະ ສຶກສາອົບຮົມຄື ດ�ານການ ຈັດຕ້ັງການຮຽນ-ການສອນ ແລະສກຶ ສາອົບຮົມ,ຈດັ ຕ້ັງການ ຄນ້ົ ຄວາ� ວິທະຍາສາດ, ບລ� ິການວິຊາການໃຫ�ແກ�ສງັ ຄົມ ແລະອານລຸ ັກຮກັ ສາ ແລະເສີມຂະຫຍາຍສລິ ະປະວດັ ທະ ນະທຳ ຂອງຊາດ. ເພອື່ ເປັນການປະຕບິ ດັ ຕາມພາລະບດົ ບາດ ແລະໜາ� ທຂີ່ ອງມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ�ງຊາດ, ຄະນະສຶກສາສາດ ເປັນຄະນະໜງ່ຶ ໃນ 11 ຄະນະວຊິ າ ທີຂ່ ້ນຶ ກບັ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ�ງຊາດ ເຊ່ງິ ມພີ ະລະບົດບາດ ແລະໜ�າທີ່ໃນການ ຈັດການຮຽນ-ການສອນ, ການຄນ້ົ ຄວາ� ວທິ ະຍາສາດ, ການບ�ລິການວິຊາການໃຫ�ແກສ� ັງຄມົ ແລະການອານຸລກັ ຮກັ ສາ ແລະເສີມຂະຫຍາຍສລິ ປະວດັ ທະນະທ�າຂອງຊາດ. ໃນປັດຈຸບັນ ຄະນະສກຶ ສາສາດນອກຈາກການຈັດການ ຮຽນ-ການ ສອນແລ�ວຍັງໄດເ� ຮັດໜ�າທ່ີການຄົ້ນຄວາ� ວໄິ ຈ ເພ່ືອເປນັ ການພັດທະນາການຮຽນ-ການສອນ. ດ່ັງນນັ້ , ເພ່ອື ເຮັດໃຫກ� ານ ດ�າເນນີ ການວໄິ ຈດ�າເນນີ ໄປດວ� ຍດີ ຄະນະສກຶ ສາສາດຈ່ຶງມີຄວາມຈ�າເປນັ ຕອ� ງໄດ�ຮ�ວມມື ແລະ ສາ� ງເຄືອຂ�າຍການວໄິ ຈ ທາງການສກຶ ສາກັບຄະນະວຊິ າຕ�າງໆ ເພື່ອພອ� ມກັນພັດທະນາການຮຽນ-ການສອນໃຫ�ມີ ຄນຸ ນະພາບນັບມ້ືນັບດຂີ ນ້ຶ . ໂດຍປະຕິບດັ ຕາມແຜນງານປະຕິບັດກິດຈະກາ� ປີທີ 2 ຂອງໂຄງການ ພັດທະນາການສຶກສາໄລຍະສອງ ເພມີ່ ເຕມີ (EDP II AF, IU-EAM) ຄະນະສຶກສາສາດ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ�ງຊາດ ວ�າດວ� ຍການພັດທະ ນາບຸກຄະ ລາກອນທາງການສກຶ ສາ ໃຫກ� າຍເປນັ ນກັ ວໄິ ຈທາງການສກຶ ສາ ແລະເປນັ ການພັດທະນາລະ ບບົ ການ ສຶກສາໃຫ�ມີຄນຸ ນະພາບສູງຂຶ້ນບົນພນ້ື ຖານນັກວຊິ າການ ທາງດ�ານການວໄິ ຈການສຶກສາພະຍາຍາມຊອກຮ�ູ, ປັບປງຸ ແລະພັດທະນາການ ຈດັ ການສຶກສາ, ການຄົ້ນຄວາ� ວິໄຈທາງການສກຶ ສາ. ແຕ�ໃນຕວົ ຈິງແລ�ວ ການວິໄຈຂອງຄະນະ ວິຊາຕ�າງໆ ໃນໄລຍະຜ�ານມາຍັງບ່ທ� ນັ ດ�າເນນີ ການວໄີ ຈທາງການສຶກສາຢາ� ງເຕັມຮູບແບບ ສວ� ນຫລາຍຈະເນນັ້ ໃສ� ການວໄິ ຈ ທາງດ�ານວຊິ າສະ ເພາະຂອງແຕ�ລະຄະນະວຊິ າເທົ່ານ້ັນ. ການຄ້ນົ ຄວ�າວໄິ ຈ ເວ້ົາລວມ, ການຄົ້ນຄວາ� ວິໄຈ ທາງການສຶກສາເວ້ົາສະເພາະເປນັ ວຽກງານໜງຶ່ ທສີ່ �າຄນັ ແລະສະໜັບສະໜນູ ວຽກງານວິຊາການໃຫປ� ະສບົ ຜນົ ສາ� ເລດັ . ພ�ອມນນັ້ , ຍງັ ເປນັ ການສງ່ົ ເສມີ ແລະພັດທະນາບຸກຄະລາກອນໃຫ�ເຮັດໜ�າທີ່ໃນການດາ� ເນນີ ການວິໄຈ ເພ່ືອ ພດັ ທະນາຄວາມຮ,�ູ ຄວາມສາມາດ ແລະເຮັດໃຫເ� ຄອື ຂາ� ຍການວໄິ ຈມຄີ ວາມຢືນຍົງ. ສະນັນ້ , ໃນການສ�າງເຄືອ ຂ�າຍການວິໄຈທມີ່ ປີ ະສດິ ທິພາບຕອ� ງບນົ ພນ້ື ຖານ ຄວາມຕອ� ງການຢາກຮ,�ູ ຢາກປະຕິບັດ ແລະຢາກນ�າໃຊ� ເຂົ້າໃນ ວຽກງານໃຫປ� ະກດົ ຜົນເປັນຈງິ ແລະມຄີ ຸນຄາ� . ເພ່ືອໃຫ�ໄດຄ� ືແນວນັ້ນ, ຈຶ່ງຈາ� ເປັນຕອ� ງໄດມ� ີການສຶກສາສະພາບການ ດ�າເນີນການວິໄຈທາງການສກຶ ສາ ຂອງຄະນະວິຊາຕ�າງໆ ເພ່ືອເປນັ ບ�ອນອງີ ໃນການດ�າເນີນການວໄິ ຈດ�ານການສກຶ ສາ ເພອື່ ພັດທະນາການຮຽນ-ການ ສອນໃຫ�ດຂີ ້ນຶ . 2. ຈຸດປະສງົ ຂອງການວໄິ ຈ 1. ເພື່ອສຶກສາສະພາບບັນຫາໃນການວໄິ ຈທາງການສຶກສາ ຂອງຄະນະວຊິ າຕ�າງໆ ໃນມະຫາວທິ ະຍາ ໄລແຫງ� ຊາດ 98

2. ເພື່ອສກຶ ສາຄວາມຕອ� ງການໃນການວິໄຈທາງການສຶກສາ ຂອງຄະນະວຊິ າຕາ� ງໆ ໃນມະຫາວິທະຍາໄລ ແຫງ� ຊາດ 3. ເພອ່ື ສຶກສາແນວທາງການພັດທະນາການວິໄຈທາງການສກຶ ສາ ຂອງຄະນະວຊິ າຕາ� ງໆ ໃນມະຫາ ວິທະຍາໄລແຫງ� ຊາດ. II. ວທິ ກີ ານດ�າເນີນການວິໄຈ 1. ຂອບເຂດດາ� ນເນອື້ ໃນ 1. ຄວາມຮ,ູ� ຄວາມເຂາົ້ ໃຈ ແລະຄວາມຕ�ອງການໃນການພັດທະນາການວິໄຈທາງການສຶກສາຂອງບກຸ ຄະລາກອນ ຄະນະວິຊາຕາ� ງໆ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ�ງຊາດ. 2. ການຕອບສະໜອງແຫລງ� ທນຶ ແລະງບ� ປະມານ ເພ່ອື ນ�າໃຊເ� ຂົາ້ ໃນການວໄິ ຈທາງການສຶກສາ ຄະນະ ວິຊາຕາ� ງໆ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ�ງຊາດ. 3. ການບ�ລຫິ ານຈດັ ການໃນດາ� ນການວາງແຜນ, ຊຸກຍ�ູ ແລະສົ່ງເສມີ ການວໄິ ຈທາງການສຶກສາ ຄະນະ ວຊິ າຕາ� ງໆ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດ. 2. ປະຊາກອນ ແລະກມ�ຸ ຕວົ ຢາ� ງ 1). ປະຊາກອນທີໃ່ ຊໃ� ນການວໄິ ຈຄັງ້ ນີ້ໄດ�ແກຜ� ູ�ບລ� ຫິ ານ ແລະອາຈານສອນທ່ປີ ະຕບິ ດັ ວຽກງານໃນ 11 ຄະ ນະວິຊາທສ່ີ ັງກັດໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ�ງຊາດ ສົກສກຶ ສາ 2011-2012 ຈ�ານວນທັງໝດົ 825 ທ�ານ ຊຶ່ງປະ ກອບດ�ວຍ ຜູ�ບ�ລຫິ ານລະດັບຮອງຄະນະບດ� ,ີ ຫົວໜາ� ພະແນກຄ້ົນຄວ�າວທິ ະຍາສາດ ແລະຫົວໜາ� ພະແນກບ�ລິຫານ ວຊິ າການຮວມທັງໝົດຈາ� ນວນ 33 ທາ� ນ ແລະອາຈານສອນ ຈຳນວນ 792 ທາ� ນ. (ສະຖິຕິອາຈານສອນ ແລະພະ ນກັ ງານ ບ�ລຫິ ານ ສົກສກຶ ສາ 2011-2012) 2). ກ�ຸມຕວົ ຢ�າງ ແລະກຸ�ມເປ້າົ ໝາຍທ່ໃີ ຊໃ� ນການວິໄຈຄັງ້ ນີ້ ດັ່ງນ:້ີ (1) ກ�ມຸ ເປົ້າໝາຍໄດແ� ກ�ຜ�ບູ ລ� ຫິ ານ 11 ຄະນະວຊິ າໃນນ້ັນມຮີ ອງຄະນະບດ� ີ, ຫົວໜາ� ພະແນກຄນ້ົ ຄວ�າວທິ ະ ຍາສາດ ແລະຫວົ ໜ�າພະແນກບ�ລຫິ ານວຊິ າການ ແຕ�ລະຄະນະວິຊາໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດຈາ� ນວນ 33 ທ�ານ. (2) ກມ�ຸ ຕົວຢາ� ງໄດແ� ກອ� າຈານສອນທສ່ີ ງັ ກດັ ໃນ 11 ຄະນະວິຊາ ຈຳນວນ 198 ທ�ານ ໂດຍຄດິ ໄລ� 25 ເປເີ ຊນັ ຂອງກ�ຸມປະຊາກອນທເ່ີ ປນັ ອາຈານສອນທັງໝົດ ໃນມະຫາວິທະຍາໄລແຫງ� ຊາດ ສກົ ປີ 2011-2012. 3. ເຄອື່ ງມືທໃີ່ ຊໃ� ນການວໄິ ຈ ເຄ່ອື ງມທື ່ໃີ ຊ�ໃນການເກັບຮວບຮວມຂມ້� ນູ ໃນຄງັ້ ນ້ີ ເປນັ ແບບສອບຖາມກຽ� ວກັບສະພາບການດາ� ເນນີ ການວິ ໄຈ ທາງການສກຶ ສາຂອງຄະນະວຊິ າຕາ� ງໆ ໃນມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ� ຊາດ ຕາມຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງຜູບ� �ລິຫານ ແລະອາ ຈານສອນ ຊຶງ່ ປະກອບມີ 3 ຕອນ ຊຶງ່ ແຕລ� ະຕອນມລີ າຍລະອຽດດງ່ັ ນ້ີ: ຕອນທີ1 ແບບສອບຖາມກຽ� ວກັບ ຂ�້ມນູ ສ�ວນຕົວຂອງຜຕ�ູ ອບແບບສອບຖາມໄດແ� ກ�ເພດ, ປະສບົ ການໃນ ການ ສິດສອນ, ລະດບັ ການສຶກສາ ແລະຕາ� ແໜ�ງ. ລກັ ສະນະຂອງແບບສອບຖາມເປັນແບບກວດສອບລາຍການ (Check list). ຕອນທີ 2 ເປັນແບບສອບຖາມກຽ� ວກບັ ສະພາບບັນຫາ, ຄວາມຕ�ອງການ ແລະແນວທາງໃນການວິໄຈທາງ ການສກຶ ສາ ຂອງຄະນະວຊິ າຕ�າງໆ ໃນມະຫາວິທະຍາໄລແຫ�ງຊາດ ຊຶ່ງເປນັ ລກັ ສະນະການກວດສອບລາຍການ ທີມ່ ຫີ ລາຍ ຕົວເລອື ກ. ຕອນທີ 3 ເປນັ ແບບສອບຖາມແບບປາຍເປດີ ເປັນການສະແດງຄວາມຄິດເຫນັ ເພ່ມີ ເຕ່ມີ ກ�ຽວກັບແນວທາງ ໃນການພດັ ທະນາການວໄິ ຈທາງການສກຶ ສາຂອງຄະນະວິຊາຕາ� ງໆ ໃນມະຫາວິທະຍາໄລແຫງ� ຊາດ. 4. ວທິ ກີ ານວເິ ຄາະຂມ�້ ນູ 99