หลักการใช้ยา_อสม ปี 2566

หลกั การใชย้ าและผลติ ภณั ฑส์ ุขภาพ โดย เภสัชกรหญงิ คทั ลียา อินทวุ งศ์ งานค้มุ ครองผบู้ ริโภค รพ.เฉลิมพระเกียรตสิ มเด็จพระเทพ รตั นราชสดุ าสยามบรมราชกมุ ารี ระยอง

วตั ถปุ ระสงค์ ความรู้ความเข้าใจเกย่ี วกับเรอ่ื งยา 3 เร่อื งหลกั 1. การใช้ยาอย่างสมเหตสุ มผล - 3 โรคไม่ใชย้ าปฏชิ วี นะ - ยาเส่ยี งพบสารสเตียรอยด์ 2. การบรโิ ภค “ผลติ ภณั ฑ์สุขภาพ” 3. ยาสามญั ประจาบา้ น

การใช้ยาอย่างสมเหตุ สมผล Antibiotic Smart Use















“ยาเหลอื ใช้” คืออะไร? • ยาเหลอื ใช้ คอื ยาที่ไมไ่ ด้ใช้แลว้ ยาท่ีผู้ป่วยเคยใช้มาก่อนแตใ่ ช้ไมค่ รบตามแพทยส์ ัง่ หรอื หยดุ ใช้ยา หรือเปน็ ยาเหลอื ใชจ้ ากการปรับเปลยี่ นยาในการรกั ษา “ยาเหลือใชท้ ีอ่ ยใู่ นสภาพดสี ามารถนากลบั มาใชไ้ ดอ้ ีก แตห่ ากเกบ็ รกั ษา ไม่ดีหรอื เก็บไว้นานเกนิ ไปยาเหลอื ใชเ้ หล่านัน้ อาจจะ เสอื่ มสภาพหรือหมดอายไุ ด้ ดงั นน้ั หากนายาเหล่านมี้ าใช้ จะทาให้ รักษาโรคไมห่ ายหรอื ได้รบั อันตรายจากยา ที่เส่ือมสภาพหรอื หมดอายุ ได้”



วธิ อี า่ นการฉลากเพอ่ื สงั เกตวนั หมดอายขุ องยา • ระบใุ นฉลากยา (วนั เดอื น ปี ส้นิ อายุ Exp 05/03/13) • ยาฉีดมอี ายกุ ารใชป้ ระมาณ 2 ปี นบั จากวนั ท่ผี ลติ • ยาเมด็ มอี ายกุ ารใชป้ ระมาณ 3-5 ปี นบั จากวนั ท่ผี ลติ • ยาหยอดตา เม่ือเปิดใชแ้ ลว้ ควรเกบ็ ในตูเ้ ยน็ มอี ายปุ ระมาณ 1 เดอื น หลงั เปิดใชค้ รง้ั แรก

ตวั อยา่ ง การระบวุ นั หมดอายขุ องยา

วธิ กี ารสงั เกตยาท่เี สอ่ื มสภาพ • ยาน้าแขวนตะกอน (Suspension) – มีการเปลย่ี นสี กล่นิ หรอื มีตะกอนผิดไปจากเดมิ • ยาน้าใส (Solution) – ยาน้าเช่ือม หากตกผลกึ ไม่ควรรบั ประทาน

• ยาน้าแขวนละออง (Emulsion) – เช่น น้ามนั ตบั ปลา เขยา่ แลว้ ยาตอ้ งรวมเป็นเน้ือเดียวกนั หากเขยา่ แลว้ ยงั แยก ออกเป็นของเหลว 2 ชน้ั ชดั เจน แสดงว่าเสอ่ื มสภาพ • ยาหยอดตา – ยาหยอดตาท่เี สอ่ื มสภาพมลี กั ษณะขุ่น หรอื ตกตะกอน หรอื เปลย่ี นสี

• ยาเมด็ – แตก บ่นิ ช้ืน เปลย่ี นสี • ยาแคปซูล – แตก บวม ช้ืน สเี ปลย่ี น • ข้ีผ้ึง ยาครมี – เน้ือยาเยม้ เหลว แยกชน้ั กลน่ิ สเี ปล่ยี น

วธิ กี ารเกบ็ รกั ษา • แสงแดดสอ่ งไม่ถงึ เพราะทาใหย้ าเสอ่ื มคณุ ภาพ • เกบ็ ใหพ้ น้ มีเด็ก • ไม่อยู่ในท่ชี ้ืน อากาศถา่ ยเทสะดวก • แยกประเภทยา เช่น ยาท่ใี ชภ้ ายนอก ยารบั ประทาน • ยาท่ใี ชภ้ ายใน ใสข่ วดสชี ามฝี าปิดสนิท เขียนว่า “ยารบั ประทาน” ระบชุ ่ือ สรรพคณุ ขนาดรบั ประทาน วธิ รี บั ประทาน • ยาใชภ้ ายใน ตดิ ฉลากสแี ดง “ยาใชภ้ ายนอก หา้ มรบั ประทาน”

การอา่ นฉลากยา ฉลากยา และเอกสารกากบั ยา แสดงรายละเอยี ด ดงั น้ี • ช่ือ เช่น Tiffy, Sara • เลขทะเบยี นตาหรบั ยา หรอื Reg.No 1A กรณีท่เี ป็นยาผลติ ในประเทศ 1B ยานาหรอื สง่ จากต่างประเทศแลว้ แบ่งบรรจุในประเทศ 1C ยานาเขา้ หรอื สง่ มาจากต่างประเทศ 1D ยาสาหรบั สตั ว์ 1G ยาแผนโบราณ

• ปรมิ าณหรอื ขนาดบรรจยุ า เช่น 1,000 เมด็ , 60 มล. • เลขท่หี รอื อกั ษรแสดงครง้ั ท่ผี ลติ เช่น Lot No., Batch No. • ช่ือและท่ตี ง้ั ผูผ้ ลติ ยา • วนั เดือนปี ท่ผี ลติ ยา Mfd. หรอื Mfg date • วนั เดือน ปี ท่หี มดอายุ Exp. date • ยาอนั ตราย, ยาควบคมุ พเิ ศษ, ยาเฉพาะท่ี • ฉลากยาและเอกสารกากบั ยา ตอ้ งแสดง “ช่ือสามญั ทางยา” Generic name

ประโยชน์ของการอา่ นฉลากยาและเอกสารกากบั ยา • ใชย้ าไดถ้ กู ตอ้ ง • ใชย้ าถกู กบั โรคท่เี ป็น • รูถ้ งึ คาเตอื น และขอ้ ควรระวงั • รูว้ ธิ กี ารเกบ็ รกั ษา • รูถ้ งึ วนั หมดอายุ



ผลติ ภณั ฑส์ ขุ ภาพ คอื อะไร

ผลิตภณั ฑส์ ขุ ภาพได้แก่ • ยา • อาหาร • เคร่ืองสาอาง • เคร่ืองมอื แพทย์ • วัตถุอันตราย (ทใ่ี ช้ในครัวเรือน) • วัตถุเสพตดิ • **ผลติ ภณั ฑส์ มุนไพร (พรบ.พ.ศ.2562)**

ยา (Medicines, Drugs) • การแบง่ ประเภทของยา – ยาสามญั ประจาบ้าน ยาสามัญประจาบา้ น – ยาอันตราย – ยาควบคุมพเิ ศษ ยาอนั ตราย – วัตถุออกฤกธิต์ อ่ จติ และประสาท – ยาเสพยต์ ดิ ใหโ้ ทษ • ร้านขายของชา ขายได้เฉพาะ ยาสามัญประจาบ้าน เทา่ นั้น • ยาอันตราย ต้องขายในร้านขายยาเทา่ นั้น

ปัญหาการขายยาในร้านชา

ยาอันตราย !!! หา้ มจาหน่ายในร้านชา







รูจ้ กั กบั ยา ตามกฎหมาย “ยา” หมายถงึ  วตั ถุทีร่ บั รองไวใ้ นตารบั ยาทีร่ ฐั มนตรีประกาศ  วตั ถุทีม่ ุ่งหมายสาหรบั ใชใ้ นการวินจิ ฉยั บาบดั บรรเทา รกั ษาหรือ ป้ องกนั โรค หรือความเจ็บป่ วยของมนุษยห์ รือสตั ว์  วตั ถุทีเ่ ป็ นเภสชั เคมภี ณั ฑห์ รือเภสชั เคมีภณั ฑส์ าเร็จรูป หรือ  วตั ถุทีม่ ุ่งหมายสาหรบั ใหเ้ กิดผลแก่สุขภาพ โครงสรา้ ง หรือการ กระทาหนา้ ทีใ่ ดๆ ของร่างกายของมนุษยห์ รือสตั ว์

รูจ้ กั กบั ยา  สรปุ ง่ายๆ ก็คือ “ยา” หมายถงึ สารเคมีหรือสารอื่นๆ ซึ่งมีฤทธ์ิ ต่อสิง่ มชี ีวิต และใชใ้ นการป้ องกนั รกั ษา หรือ บาบดั โรคต่างๆ ในคนและสตั ว์ ใหพ้ น้ จากความทรมาณ หรือ ความเจ็บป่ วยจาก โรคภยั ต่างๆ  แต่คาว่า “ยา” มีท้งั คณุ และโทษ  ถา้ ใชพ้ อดี ถูกโรค จะเป็ นคณุ  ถา้ ใชเ้ กนิ พอดี ไม่ถูกโรค จะเป็ นโทษ

ประเภทของยา ยาแผนโบราณ ยาแผนปัจจุบนั

ยาแผนโบราณ สมุนไพร ยาแผนโบราณ มาจากธรรมชาติ เช่น นาเอาสมุนไพรมาแปร กงิ่ ไม้ ใบไม้ ลาตน้ หรือ รูป ไปเป็ นยาน้า ยา กระดูกสตั ว์ ลูกกลอน

การเลือกซ้ ือยาแผนโบราณ  ควรซ้ ือยาแผนโบราณทีม่ เี ลขทะเบยี นตารบั ยา  ไม่ควรซ้ ือยาแผนโบราณจากรถเร่ขาย เพราะอาจไดร้ บั ยาทีผ่ ลติ ข้ ึน โดยผูผ้ ลติ ทีไ่ ม่ไดม้ าตรฐานซึ่งอาจมีการปนเป้ ื อนของจุลนิ ทรียใ์ น ระหว่างการผลิต อาจทาใหเ้ กดิ อนั ตรายต่อผูบ้ ริโภคได้  ก่อนซ้ ือยาแผนโบราณ ควรตรวจดูฉลากยาทุกคร้งั ว่ามีขอ้ ความ ดงั กล่าวน้ ี หรือไม่

ฉลากยาแผนโบราณ ตอ้ งแสดง ก) ชื่อยา ข) เลขทีห่ รือรหสั ใบสาคญั การข้ ึนทะเบยี นตารบั ยา ค) ปริมาณของยาทีบ่ รรจุ ง) เลขทีห่ รืออกั ษรแสดงคร้งั ที่ผลิต จ) ชื่อผูผ้ ลิตและจงั หวดั ทีต่ ้งั สถานทีผ่ ลิตยา ฉ) วนั เดือน ปี ที่ผลติ ยา ช) คาว่า “ยาแผนโบราณ” ใหเ้ ห็นไดช้ ดั เจน ซ) คาว่า “ยาใชภ้ ายนอก” หรือ “ยาใชเ้ ฉพาะที่” แลว้ แต่กรณี ดว้ ยอกั ษรสีแดงเห็นไดช้ ดั ใน กรณีเป็ นยาใชภ้ ายนอก หรือยาใชเ้ ฉพาะที่ ฌ) คาว่า “ยาสามญั ประจาบา้ น” ในกรณีที่เป็ นยาสามญั ประจาบา้ น ญ) คาว่า “ยาสาหรบั สตั ว”์ ในกรณีเป็ นยาสาหรบั สตั ว์ ฎ) คาว่า “ยาส้ ินอายุ” และแสดงวนั เดือน ปี ทีย่ าส้ ินอายุ โดยขอ้ ความในฉลากและเอกสารกากบั ยาตอ้ งอ่านไดช้ ดั เจน

เลขทะเบียนตารบั ยาแผนโบราณ มาทาความรูจ้ ักกับตัวอักษรเหล่าน้ ี...กันก่อน ตวั อกั ษร G หรือ H หรือ K หรือ L หรือ M หรือ N มีความหมาย ดงั น้ ี G หมายถงึ ยามนุษยผ์ ลิตภายในประเทศ(แผนโบราณ) H หมายถงึ ยามนุษยแ์ บ่งบรรจุ(แผนโบราณ) K หมายถงึ ยามนุษยน์ าหรือสงั่ เขา้ ฯ(แผนโบราณ) L หมายถงึ ยาสตั วผ์ ลิตภายในประเทศ(แผนโบราณ) M หมายถงึ ยาสตั วแ์ บ่งบรรจุ(แผนโบราณ) N หมายถงึ ยาสตั วน์ าหรือสงั่ เขา้ ฯ(แผนโบราณ)

เลขทะเบยี นตารบั ยาแผนโบราณ ยาแผนโบราณทีถ่ ูกตอ้ ง จะตอ้ งมีเลขทะเบยี นตารบั ยาอยู่ บนฉลาก ซึ่ง เลขทะเบยี นตารบั ยา น้ ี ประกอบดว้ ย : ตวั อกั ษร G หรือ H หรือ K หรือ L หรือ M หรือ N ตามดว้ ยตวั เลขแสดงลาดบั การข้ ึนทะเบยี น และทบั ปี ทีข่ ้ ึนทะเบียนตารบั ยา เช่น G 5/39 หมายถงึ ยาแผนโบราณสาหรบั มนุษยผ์ ลิตภายในประเทศ ไดร้ บั เลขทะเบยี นลาดบั ที่ 5 ปี พ.ศ. 2539

ฉลากยาสามญั ประจาบา้ นแผนโบราณ ยาแผนโบราณ ปริมาณของยาทีบ่ รรจุ ชื่อการคา้ ชื่อยา หรือ ชื่อยาตามที่ระบุในประกาศ(ในกรณีเป็ นตารบั ยา) วตั ถุส่วนประกอบ เลขทะเบยี นยา วิธีทา คร้งั ทีผ่ ลิต สรรพคุณ วนั ทีผ่ ลิต ขนาดรบั ประทาน ยาส้ ินอายุ อายกุ ารใชข้ องยา - ยาน้า ไม่เกิน 2 ปี คาเตือน ชื่อที่อยู่ ผูผ้ ลิต - ยารูปแบบอื่น ยาสามญั ประจาบา้ น ไม่เกิน 3 ปี

ตวั อย่างฉลากยาสามญั ประจาบา้ นแผนโบราณ คาว่า ยาสามญั ประจาบา้ น สรรพคุณ ขนาดรบั ประทาน ชื่อผูผ้ ลิตยา และจังหวดั ที่ต้งั สถานทีผ่ ลิตยเลาขทะเบยี นยา คาว่า ยาแผนโบราณ ชือ่ ยา ปริมาณของยาทีบ่ รรจุ วนั เดือน ปี ที่ยาส้ ินอายุ คร้งั ทีผ่ ลิต/วนั ที่ผลิตยา วตั ถุส่วนประกอบ

ฉลากยาแผนโบราณ ชื่อยา เลขทะเบยี นยา คร้งั ทีผ่ ลิต ชื่อทีอ่ ยู่ ผูผ้ ลิต วนั ที่ผลิต ปริมาณของยาที่บรรจุ ยาส้ ินอายุ ยาแผนโบราณ

ตวั อย่างฉลากยาแผนโบราณ ชื่อยา ชือ่ ผูผ้ ลิตยา และจังหวดั ทีต่ ้งั สถานทีผ่ ลิตยา คาว่า ยาแผนโบราณ เลขทะเบยี นยา คร้งั ทีผ่ ลิต/วนั ทีผ่ ลิตยา ปริมาณของยาที่บรรจุ

ยาแผนปัจจุบนั  ยาสามญั ประจาบา้ น  ยาเสพติดใหโ้ ทษ  ยาบรรจุเสร็จ ประเภท ๓  ยาอนั ตราย  ยาควบคุมพเิ ศษ  วตั ถุออกฤทธ์ิต่อจิตและ ประสาท

ฉลากยาแผนปัจจุบนั ตอ้ งแสดง ก) ชื่อยา ข) เลขทีห่ รือรหสั ใบสาคญั การข้ ึนทะเบยี นตารบั ยา ค) ปริมาณของยาทีบ่ รรจุ ง) ชื่อและปริมาณหรือความแรงของสารออกฤทธ์ิอนั เป็ นส่วนประกอบที่สาคญั ของยา ซึ่ง จะตอ้ งตรงตามที่ข้ ึนทะเบยี นตารบั ยา จ) เลขที่หรืออกั ษรแสดงคร้งั ที่ผลิตหรือวิเคราะหย์ า ฉ) ชื่อผูผ้ ลิตยา และจงั หวดั ที่ต้งั สถานทีผ่ ลิตยา ช) วนั เดอื น ปี ทีผ่ ลิตยา ซ) คาว่า “ยาอนั ตราย” “ยาควบคุมพิเศษ” “ยาใชภ้ ายนอก” หรือ “ยาใชเ้ ฉพาะที่” แลว้ แต่ กรณี ดว้ ยอกั ษรสีแดงเห็นไดช้ ดั เจนในกรณีเป็ นยาอนั ตราย ยาควบคุมพเิ ศษ ยาใชภ้ ายนอก หรือยาใชเ้ ฉพาะที่ ฌ) คาว่า “ยาสามญั ประจาบา้ น” ในกรณีทีเ่ ป็ นยาสามญั ประจาบา้ น ญ) คาว่า “ยาสาหรบั สตั ว”์ ในกรณีเป็ นยาสาหรบั สตั ว์ ฎ) คาว่า “ยาส้ ินอายุ” และแสดงวนั เดือนปี ที่ยาส้ ินอายุ โดยขอ้ ความในฉลากและเอกสารกากบั ยาตอ้ งอ่านไดช้ ดั เจน

เลขทะเบยี นตารบั ยาแผนปัจจุบนั มาทาความรจู้ ักกับตัวอักษรเหล่าน้ ี...กันก่อน 1A:ยามนุษยผ์ ลิตภายในประเทศ(แผนปัจจุบนั )(ยาเดีย่ ว) 1B:ยามนุษยแ์ บง่ บรรจุ(แผนปัจจุบนั )(ยาเดีย่ ว) 111CDE:::ยยยาาาสมสตตัันววุษแ์ผ์ ยบลน์ ิตง่ าบภหรารรยือจใสุ(นงั่แปเขผรา้นะฯเปท(ัจแศจผ(ุบแนนั ผป)นัจ(ปจยุบัาจเจนั ดุบ)ีย่ (นั วย))า(เยดาีย่ เดว)ีย่ ว) 1F:ยาสตั วน์ าหรือสงั่ เขา้ ฯ(แผนปัจจุบนั )(ยาเดีย่ ว) 2A:ยามนุษยผ์ ลิตภายในประเทศ(แผนปัจจุบนั )(ยาผสม) 22CB::ยยาามมนนุุษษยยนแ์์ าบหง่ รบือรสรจงั่ เุ(ขแา้ ผฯน(ปแัจผจนุบปนััจ)จ(ุบยนั า)ผ(สยมา)ผสม) 2D:ยาสตั วผ์ ลิตภายในประเทศ(แผนปัจจุบนั )(ยาผสม) 2E:ยาสตั วแ์ บ่งบรรจุ(แผนปัจจุบนั )(ยาผสม) 2F:ยาสตั วน์ าหรือสงั่ เขา้ ฯ(แผนปัจจุบนั )(ยาผสม)

เลขทะเบยี นตารบั ยาแผนปัจจุบนั ยาแผนปัจจุบนั ทีถ่ ูกตอ้ ง จะตอ้ งมีเลขทะเบียนตารบั ยาอยู่ บนฉลาก ซึ่ง เลขทะเบยี นตารบั ยา น้ ี ประกอบดว้ ย : ตวั เลข 1 หรือ 2 ตามดว้ ยตวั อกั ษร A/B/C/D/E/F ตามดว้ ยตวั เลขแสดงลาดบั การข้ ึนทะเบยี น และทบั ปี ทีข่ ้ ึนทะเบยี นตารบั ยา เช่น 2A 115 / 38 หมายถงึ ยาแผนปัจจุบนั (สูตรผสม) สาหรบั มนุษย์ ผลิต ภายในประเทศ ไดร้ บั เลขทะเบยี นลาดบั ที่ 115 ปี พ.ศ. 2538

ฉลากยาสามญั ประจาบา้ น ปริมาณของยาทีบ่ รรจุ ชื่อการคา้ ชื่อยา สูตรตารบั ยา เลขทะเบยี นยา สรรพคุณ คร้งั ทีผ่ ลติ ขนาดและวิธีใช้ วนั ทีผ่ ลิต คาเตือน ยาส้ ินอายุ การเก็บรกั ษา ชื่อที่อยู่ ผูผ้ ลิต ยาสามญั ประจาบา้ น

ตวั อย่างฉลากยาสามญั ประจาบา้ น ปริมาณของยาทีบ่ รรจุ ชือ่ ยา ขนาดและวิธีใช้ สูตรตารบั ยา คาว่า ยาสามญั ประจาบา้ น คาเตือน สรรพคุณ ชื่อผูผ้ ลิตยา และจังหวดั ที่ต้งั สถานที่ผลิตคยรา้งั ทีผ่ ลิต/วนั ที่ผลิตยา เลขทะเบยี นยา การเก็บรกั ษา วนั เดือน ปี ที่ยาส้ ินอายุ

ฉลากยาอนั ตราย ปริมาณของยาทีบ่ รรจุ ชื่อยา ชื่อและปริมาณของสารออกฤทธ์ ิ อนั เป็ นส่วนประกอบที่สาคญั ของยา เลขทะเบยี นยา คร้งั ที่ผลิต ชื่อที่อยู่ ผูผ้ ลติ วนั ทีผ่ ลิต ยาส้ ินอายุ ยาอนั ตราย

ตวั อย่างฉลากยาอนั ตราย ปริมาณของยาทีบ่ รรจุ ชือ่ ยา ชือ่ และปริมาณของสารออกฤทธ์ิ เลขที่แสดงคร้งั ทีผ่ ลิต เลขทะเบยี นยา วนั เดือน ปี ทีผ่ ลิตยา คาว่า ยาอนั ตราย... แลว้ แต่กรณชี ือ่ ผูผ้ ลิตยา และจงั หวดั วนั เดือน ปี ทีย่ าส้ ินอายุ ดว้ ยอกั ษรสีแดงเห็นไดช้ ดั เจน ทีต่ ้งั สถานที่ผลิตยา