ອັກຂະຫຼະ (ພາສາລາວ-ວັນນະຄະດີ ລະບົບ11+3+2 ປີ2)

ອກັ ຂະຫຼະວທິ ະຍາ ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລີ າ ກມົ ສາ້ ງຄ ວທິ ະຍາໄລຄຫວຼ ງນາ້ໍ ທາ ເອກະສານປະກອບການສອນ ວຊິ າ: ອກັ ຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ ສາຍຄ ພາສາລາວ - ວນັ ນະຄະດີ ລະບບົ 11+3+2 ຕເໍ່ ນອໍ່ ງ, ປີ 2 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ຫຼາ້ ແສງແກວູ້ ພນັ ລະພາ 1 2019 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ

ອກັ ຂະຫຼະວິທະຍາ ຄານາ ເອກະສານປະກອບການສອນ ວິຊາ ອັກຂະຫະຼ ວິທະຍາ ສາລັບສາຍຄ ພາສາລາວ - ວັນນະຄະດີ, ລະບົບ 1+3+2 ຕ່ໍເນອ່ໍ ງ, ປີ 2 ເຫໍັມ້ຼ ນໍີ້ ໄດູ້ຮຽບຮຽງຂໍຶ້ນເພໍ່ອຕອບສະໜອງກັບຄວາມຮຽກຮ້ອງຕອ້ ງການຂອງການຮຽນ - ການສອນຕາມໂຄງການຫກຼັ ສດຂອງວທິ ະຍາໄລຄ. ເນໍ້ອໃນທີ່ໍບັນຈຸຢູ່ໃນເອກະສານເຫຼັໍ້ມນີໍ້ປະກອບມີ 7 ບົດຄ: ອັກຂະຫຼະ ແລະ ອັກຂະຫຼະວິທະຍາ, ສຽງ ແລະ ເຄ່ອໍ ງໝາຍບນັ ທກຶ ສຽງໃນພາສາລາວ, ອກັ ຂະຫຼະລາວສະໄໝປັດຈຸບັນ, ວທິ ຂີ ຽນໜງັ ສລາວ, ລະບົບຕົວສຽງ ພາສາລາວໃນປັດຈບຸ ັນ, ພະຍາງໃນພາສາລາວ ແລະ ການປົກປກັ ຮກັ ສາຄວາມປອດໄສຂອງພາສາລາວ. ເອກະສານປະກອບການສອນເຫຼັໍ້ມນີ້ໍ ໄດູ້ຂຽນຂຶ້ໍນໂດຍຜ່ານຂັ້ໍນຕອນການກວດແກູ້ຈາກ ຄ - ອາຈານທໍີ່ ສອນສາຍພາສາລາວ ແລະ ຄະນະກາມະການກວດແກແູ້ ລ້ວູ ເຊໍງ່ິ ສາມາດນາເອົາໄປໃຊເູ້ ຂົາ້ໍ ໃນການສິດສອນໄດ.ູ້ ການຮຽບຮຽງເອກະສານປະກອບການສອນຂອງຂ້າພະເຈົໍ້າໃນເຫຼັໍ້ມນີໍ້ ກບ່ໍປາສະຈາກໄດູ້ຂ້ໍຂາດຕົກບົກ ຜອ່ ງບາງປະການ. ສະນັນໍ້ , ຫາກທາ່ ນຜຊູ້ ມົ ໃຊ້ພູ ບົ ເຫັນຂຂ້ໍ າດຕົກບກົ ຜ່ອງ ອັນເນໍ່ອງມາຈາກກລະນີໃດກດີ ຂຄວາມ ກະລຸນາສົໍ່ງຄາຕິຊມົ ເຖິງຂ້າພະດ້ວຍ ເພໍ່ອຈະໄດູ້ນາໄປເປັນບ່ອນອີງໃນການກວດແກູ້, ປັບປຸງເອກະສານເຫຼໍັ້ມນໍ້ີໃຫູ້ ສົມບນ ແລະ ມີປະສິດທິຜນົ ຍິ່ໍງຂນໍ້ຶ . ວິທະຍາໄລຄຫຼວງນໍ້າທາ, ວນັ ທີ 22 ເມສາ 2019 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້ຼາແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ a

ອກັ ຂະຫຼະວທິ ະຍາ ສາລະບານ ບດົ ທີ 1 ອກັ ຂະຫຼະ ແລະ ອັກຂະຫຼະວທິ ະຍາ........................................................................ 1 1. ອກັ ຂະຫຼະ .................................................................................................................................1 2. ອກັ ຂະຫຼະວທິ ະຍາ .....................................................................................................................3 ບດົ ທີ 2 ສຽງ ແລະ ເຄອ່ໍ ງໝາຍບັນທຶກສຽງໃນພາສາລາວ ........................................................... 5 1. ສຽງໃນພາສາລາວ.......................................................................................................................5 2. ເຄ່ອໍ ງໝາຍບັນທຶກສຽງໃນພາສາລາວ ............................................................................................5 3. ທໍີ່ມາ ແລະ ວິວດັ ທະນາການຂອງຕົວອກັ ສອນລາວ.........................................................................6 ບົດທີ 3 ອັກຂະຫະຼ ລາວສະໄໝປັດຈຸບນັ ........................................................................... 10 1. ພະຍັນຊະນະ...........................................................................................................................10 2. ສະຫຼະ ....................................................................................................................................13 3. ວັນນະຍຸດ ...............................................................................................................................21 4. ເຄ່ອໍ ງໝາຍວັກ ແລະ ເຄ່ໍອງໝາຍຄວາມເວົ້ໍາ .................................................................................22 ບົດທີ 4 ວທິ ຂີ ຽນໜງັ ສລາວ......................................................................................... 27 1. ວທິ ໃີ ຊສູ້ ະຫະຼ ..........................................................................................................................27 2. ວິທໃີ ຊພູ້ ະຍນັ ຊະນະ.................................................................................................................31 3. ວທິ ີໃຊູ້ຕົວສະກົດ .....................................................................................................................34 4. ວິທີໃຊູ້ວັນນະຍຸດ.....................................................................................................................37 ບົດທີ 5 ລະບົບຕົວສຽງພາສາລາວໃນປັດຈຸບນັ ..................................................................... 38 1. ຕວົ ສຽງພະຍັນຊະນະ. ..............................................................................................................38 2. ຕວົ ສຽງສະຫຼະ .........................................................................................................................43 3. ສຽງວນັ ນະຍຸດ.........................................................................................................................48 ບົດທີ 6 ພະຍາງໃນພາສາລາວ....................................................................................... 52 1. ຄວາມໝາຍຂອງພະຍາງ............................................................................................................52 2. ຈດຸ ພິເສດຂອງພະຍາງ ...............................................................................................................52 3. ໂຄງສ້າງຂອງພະຍາງ .................................................................................................................54 4. ຊະນດິ ພະຍາງ ..........................................................................................................................54 5. ວິທີປະສົມອກັ ສອນເຂ້າໍົ ເປັນພະຍາງ............................................................................................60 6. ຕາແໜງູ່ ຕົວອັກສອນໃນພະຍາງ .................................................................................................62 ບົດທີ 7 ການປກົ ປກັ ຮກັ ສາຄວາມປອດໃສຂອງພາສາລາວ ........................................................ 63 1. ສະພາບຂອງພາສາລາວຕງ້ໍັ ແຕູ່ສະໄໝອານາຈັກລ້ານຊ້າງເສຍເອກະລາດມາເຖິງປັດຈຸບັນ ....................63 2. ໜາ້ ທໍີ່ໃນການປກົ ປກັ ຮກັ ສາຄວາມປອດໃສຂອງພາສາລາວ ............................................................65 3. ໜາ້ ທ່ີໍໃນການປກົ ປກັ ຮັກສາຄວາມປອດໃສຂອງພາສາຢູ່ຕາມໂຮງຮຽນ ............................................68 ເອກະສານອ້າງອງີ ...................................................................................................... 71 ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ i

ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ ບດົ ທີ 1 ອກັ ຂະຫະຼ ແລະ ອກັ ຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ 1. ອກັ ຂະຫະຼ 1.1 ພາກສະເໜີ ກ່ອນອໍ່ນໝົດພວກເຮົາຕ້ອງຮັບຮູ້ວ່າໃນໂລກມະນຸດທ່ໍີພວກເຮົາອາໄສຢູ່ນ້ີໍ ແມູ່ນບໍ່ມີພາສາໃດທ່ໍີມິດງຽບ ໝາຍຄວາມວ່າ ເມໍ່ອເວົ້ໍາເຖງິ ພາສາຈະຕ້ອງເວົ້ໍາເຖິງສຽງເພາະວ່າລາພັງແຕູ່ຄິດຢູ່ໃນໃຈເທົ່ໍານັໍ້ນຄົນເຮົາຈະບ່ໍສາມາດ ຄບົ ຄ້າອາລົມຈິດນາກັນໄດູ້; ຢາກແລກປ່ຽູ ນຄບົ ຄ້ານາກນັ ໄດູ້ ຕ້ອງອາໄສພາສາທໃ່ໍີ ຊູ້ສຽງເປັນພາຫະນະຕ້ົໍນຕໃນການ ແລກປູ່ຽນຄົບຄ້າສະມາຄົມ ລະຫວ່າງຄົນກັບຄົນ, ພາສາທໍ່ີບໍ່ໃຊູ້ສຽງຄົນເຮົາກຈະບໍ່ສາມາດເຂົ້ໍາໃຈກັນໄດູ້, ນອກຈາກວວິ ດັ ແຫູ່ງການແລກປູ່ຽນຄົບຄ້າສະມາຄົມນາກັນແລວູ້ ໃນການຄົ້ນໍ ຄດິ ຄົນເຮົາກຍັງໃຊູ້ພາສາເພ່ໍອບັນທຶກ ການເຮັດວຽກແບບນາມະທາຂອງມັນສະໝອງຄົນເຮົາ. ພາສາແມູ່ນພາຫະນະອັນໜ່ຶໍງອັນດຽວເພ່ໍອດາເນີນການຄົໍ້ນ ຄດິ ຫຼ ດາເນີນຈິນຕະນາການຂອງຄົນເຮາົ , ເມອໍ່ ບໍ່ມີພາສາຄນົ ເຮົາຈະບສ່ໍ າມາດຄໍນົ້ ຄິດໄດູ້. ປດັ ຈບຸ ນັ ວທິ ະຍາສາດທຸກຂະແໜງ ໄດມູ້ ີຄວາມກ້າວໜາ້ ແລະ ທນັ ສະໄໝທສ່ໍີ ຸດ, ມະນດຸ ໄດູ້ດັດແປງທາ ມະຊາດມາຮັບໃຊູ້ຊີວິດການເປນັ ຢູ່ຂອງຕົນຢູ່າງມີຜນົ ສາເລັດ. ອາດຈະເວົໍ້າໄດູ້ວ່າມະນຸດສາມາດປະດິດສາ້ ງທຸກສິໍ່ງ ທກຸ ຢາູ່ ງໄດູ້ຕາມຄວາມຕ້ອງການເຊ່ັໍນ: ການປະດິດຕົວອກັ ສອນຟ ສາລັບຄນົ ຕາບອດກແມູ່ນໜຶ່ໍງໃນຜົນສາເລັດທາງ ດ້ານວທິ ະຍາສາດ. ມະນຸດເຮົາບາງຄນົ ເກີດມາອະໄວຍະວະບໍ່ຄົບຖວ້ ນ ຫຼ ບໍ່ສມົ ປະກອບເຊ່ນັໍ : ຕາບອດ, ຫໜວກ ແລະ ອ່ນໍ ໆ. ຄວາມກາ້ ວໜາ້ ທາງດາ້ ນວິທະຍາສາດໄດູ້ຊ່ວຍຄົນຕາບອດສາມາດອາ່ ນໜັງສໄດູ້ດ້ວຍການນາໃຊູ້ໜັງສ ຟ. ທຸກໆມ້ໍ ຄົນເຮົາໄດູ້ນາໃຊູ້ເຄ່ໍອງໂທລະຄົມມະນາຄົມ ທ່ໍີທັນສະໄໝຫຼາຍຢູ່າງເຊັໍ່ນ: ໂທລະສານ (Fax), ເຄ່ໍອງ ຕດິ ຕ່ຫໍ າກັນ (PhoneLink) ແລະ ອໍນ່ ໆ. ເມອ່ໍ ເບິ່ງໍ ທວ່ໍົ ໄປແລ້ວູ , ອປຸ ະກອນເຫາ່ໍົຼ ນີ້ໍ ຄຈັໍງ່ ວ່າບຕ່ໍ ອ້ ງການສຽງພາສາກ ອາດຄງົ ຕວົ ແລະ ໃຊູ້ເປນັ ພາຫະນະຄົບຄາ້ ສະມາຄົມນາກັນໄດູ້, ແຕູ່ພວກເຮາົ ຄວນເຂ້ໍົາໃຈວ່າ ບນັ ດາເຄອໍ່ ງໝາຍ ຫຼ ຕວົ ອກັ ສອນຕ່າງໆນັໍນ້ ກຕ້ອງອງີ ໃສູ່ສຽງຈໍິງ່ ຄົງຕົວໄດູ້. ການນາໃຊູ້ສັນຍານດ້ວຍມ, ທາ່ ທີ, ຮບພາບ ຫຼ ເຄໍ່ອງໝາຍອ່ນໍ ໆ ອາດຈະບໍ່ຕອ້ ງການສຽງແທູ້, ແຕູ່ຕ້ອງຮບັ ຮູ້ວ່າ ອັນນໍ້ັນເປັນພຽງແຕູ່ການສະແດງແນວຄດິ ອາລົມຈິດ ທ່ໍີອັບຈົນ ແລະ ຈາກດັ ທ່ໍີສຸດ, ມັນບ່ໍສາມາດແທນໃຫູ້ແກູ່ ພາສາເປັນສຽງໄດູ້; ການສັນຍານດ້ວຍມ ຫຼ ທາ່ ທີນນ້ັໍ ບໍ່ສະເພາະແຕູ່ອບັ ຈນົ ແລະ ຈາກັດເທາົ່ໍ ນັໍ້ນ ແຕູ່ກມີລັກສະນະ ແຫູ້ງແລູ້ງ ແລະ ບ່ໍມີຊວີ ິດຊີວາຫຍງັ ຫມົດ. ຍ້ອນແນວນ້ໍັນ, ຖາ້ ເວ້ົໍາເຖິງພາສາ ຈະຕ້ອງໄດເູ້ ວ້ົໍາເຖິງພາສາເປັນສຽງ, ບ່ໍ ມີຮບການທາງດ້ານສຽງ ແມນູ່ ບ່ໍອາດມີພາສາໄດູ້. ດັໍ່ງນນ້ໍັ ທ່ານ ສະຕາລິນ ຈງ່ໍິ ເວ້ົໍາວາ່ : “ ພາສາເປນັ ສຽງ ເວລາໃດມນັ ກເປນັ ພາຫະນະອນັ ໜ່ໍຶງອັນດຽວຂອງມະນຸດ. ມນັ ມຄີ ວາມສາມາດພຽງພ ເພອ່ໍ ເປນັ ພາຫະນະຄົບຄາ້ ສະມາຄມົ ອັນ ແທູ້ຈງິ ລະຫວາ່ ງຄນົ ກບັ ຄົນ. ປະຫວັດສາດຍັງບໍທ່ ັນຮບັ ຮູ້ວ່າມີສງັ ຄົມມະນຸດໃດເຖິງວາ່ ຈະຫ້ຼາໍ ຫຼງັ ປານໃດກຕາມທ່ໍີວາ່ ບໍ່ໃຊູ້ພາສາເປນັ ສຽງ...” ພວກເຮົາອາດເວໍາ້ົ ໂດຍສງັ ເຂບວາ່ ມະນຸດທຸກຄນົ ຢາກເຂ້ົໍາໃຈເຊ່ໍິງກນັ ແລະ ກນັ ໄດູ້ ກຕ້ອງມີແຕູ່ອາໄສພາສາ ເປນັ ສຽງເພອໍ່ ເປັນພາຫະນະແລກປຽູ່ ນນາກນັ ເທໍ່ົານ້ັໍນ; ສຽງຂອງພາສານໍ້ີເອງທໍ່ີເພໍ່ິນເອ້ີໍນວາ່ ອັກຂະຫຼະ. ຍອ້ ນແນວ ນໍ້ັນພວກເຮົາຈໍ່ິງເວົໍ້າວ່າ ວຽກງານຄົ້ໍນຄວ້າອກັ ຂະຫຼະເປນັ ວຽກທ່ີໍສາຄັນທາອິດ ກອ່ ນຈະເຂາົ້ໍ ໄປຄົໍ້ນຄວ້າພາສາຢ່າູ ງ ເລກິ ເຊິ່ໍງ. ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫຼາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 1

ອັກຂະຫະຼ ວິທະຍາ 2.2 ອກັ ຂະຫະຼ ແມນູ່ ຫຍງັ ? ຄາວາ່ ອກັ ຂະຫະຼ ມເີ ຄ້ໍົາມາຈາກພາສາບາລີ ແລະ ຄາວ່າ ອກັ ສອນ ມເີ ຄໍາ້ົ ມາຈາກພາສາສັນສະກິດ ແປວ່າບໍ່ ເປນັ ຂອງແຂງ ແລະ ໝດົ ບ່ໍເປັນ ເຊໍ່ງິ ມຄີ ວາມໝາຍວ່າ ຕວົ ໜັງສ ຫຼ ເຄອ່ໍ ງໝາຍທ່ີໍຂຽນແທນຖອ້ ຍຄາທເ່ໍີ ວົາ້ໍ ຈາກນັ . ເວົ້ໍາອີກຢູ່າງໜຶ່ໍງວ່າ ອັກຂະຫຼະແມູ່ນການສັງລວມສຽງຂອງພາສາທັງໝົດ ຫຼ ວ່າແມູ່ນ ເປອກວັດຖຸຂອງ ພາສາ. ມນັ ແມ່ນູ ສຽງຂອງສະຫຼະ, ສຽງພະຍັນຊະນະ ແລະ ການປະສມົ ສຽງສະຫະຼ ກັບພະຍັນຊະນະ, ສະເພາະໃນ ພາສາລາວເຮົາ ຍັງມີສຽງວັນນະຍຸດຕ່ໍມອີກ. ສຽງຕ່າງໆຂອງພາສາມັນມີການພົວພັນນາກັນຢູ່າງສະໜິດແໜູ້ນບົນ ຫຼັກການໃດໜໍຶ່ງທີ່ໍແນູ່ ນອນ ແລະ ໄດູ້ສັບຊ້ອນຕາມກົດເກນໃດໜຶໍ່ງເຊິ່ໍງກາຍເປັນໂຄງປະກອບສ້າງອັກຂະຫຼະຂອງ ພາສາໃດໜຶງ່ໍ ສະເພາະ. ອກັ ຂະຫຼະ ແມູນ່ ອຸປະກອນບນັ ທກຶ ພາສາ ຫຼ ຄາເວໍົ້າໂດຍແມູ່ນມະນຸດເປັນຜູ້ປະດດິ ສ້າງຂຶ້ໍນສາລັບໃຊູ້ເປັນ ສສ່ໍ ະແດງຄວາມເຂໍາ້ົ ໃຈ. ເມ່ໍອເຫນັ ວາ່ ລາພັງແຕພູ່ າສາ (ຄວາມເວົໍ້າ) ບໍເ່ ປນັ ຂອງໝໍນ້ັ ຄງົ ຖາວອນພທ່ີໍຈະເກບັ ເລໍ່ອງ ຫຼ ເຫດການຕາ່ ງໆໃຫູ້ຄົງຢູ່ຕະຫຼອດໄປໄດູ້ ເພນ່ໍິ ຈງ່ໍິ ຄດິ ປະດິດເຄ່ໍອງໝາຍໃຊູ້ຂີດຂຽນແທນເຊໍ່ິງຮຽກວ່າ “ຕົວໜັງສ ຫຼ ອັກຂະຫຼະ”. ສະນັ້ໍນ, ອັກຂະຫຼະລາວໄດູ້ກາເນີດມາກມີລັກສະນະແບບດຽວກັນກັບຂອງຊາດອໍ່ນໆ, ຕ່າງແຕູ່ວ່າຜູ້ ປະດດິ ຄິດຂຶນໍ້ ນັນ້ໍ ແມູ່ນຄົນລາວເອງເພໍ່ອປະໂຫຍດແກຄູ່ ົນລາວໂດຍສະເພາະ. ອັກຂະຫຼະວິທີ ແມູ່ນແບບແຜນທີໍ່ວ່າດ້ວຍຕົວໜັງສພ້ອມທັງວິທີຂຽນ, ອ່ານ ແລະ ໃຊູ້ຕົວໜັງສໃຫູ້ ຖກຕອ້ ງຕາມຄວາມນິຍມົ . ຕົວຢູ່າງ: ການປະສົມອັກສອນໃນພາສາລາວ. ສະຫຼະບາງເທໍ່ອຢູ່ທາງຫຼັງ, ໜ້າ, ເທິງ, ລຸູ່ມ ຫຼ ຢູ່ອ້ອມ ພະຍັນຊະນະກມີເຊໍັນ່ : - ປະກອບສະຫຼະເຂໍາົ້ ຂາ້ ງຫັຼງ: ກາ, ມາ, ຍາ... - ປະກອບສະຫຼະເຂ້ົາໍ ຂາ້ ງໜ້າ: ໄປ, ໃນ, ແພ... - ປະກອບສະຫຼະຢຂູ່ ້າງລູມຸ່ : ພ, ຄ, ໜ... - ປະກອບສະຫຼະຢຂູ່ າ້ ງເທງິ : ມີ, ດີ, ຄ... - ປະກອບສະຫະຼ ເຂົໍາ້ ຂ້າງໜ້າ ແລະ ຫັງຼ : ເມຍ, ເສຍ, ເພາະ... - ປະກອບສະຫະຼ ເຂາ້ໍົ ຂາ້ ງໜ້າ ແລະ ເທງິ : ເນີ, ເຢ,ີ ເບີ... - ປະກອບສະຫະຼ ຢຂູ່ າ້ ງໜ້າ, ເທງິ ແລະ ຫັງຼ : ເກາົ , ເສອ, ເຊາົ ... ນອກຈາກກລະນີຕາ່ ງໆດັ່ໍງກ່າວມາຂ້າງເທິງນໍີ້ແລວູ້ , ໃນພາສາລາວຍັງມີກລະນພີ ເິ ສດອີກຄ ທກຸ ໆພະຍາງຈະ ຕອ້ ງມຕີ ວົ ແກນ (ໝາຍຄວາມວ່າ ມີພະຍນັ ຊະນະປະກອບ). ເມໍອ່ ສຽງໃດອອກສະຫຼະຕອ້ ງອອກຕົວ “ອ” ເປັນຕົວ ແກນໃນເວລາຂຽນ ເຊນ່ໍັ : xິນ ຫຼ ອິນ ເວລາເວາໍ້ົ ແມູ່ນຄກນັ ແຕ່ເູ ວລາຂຽນຕອ້ ງມີ “ອ” ໄx ຫຼ ໄອ “ “ “ອ” ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 2

ອັກຂະຫະຼ ວິທະຍາ ເxອຍ ຫຼ ເອອຍ “ “ “ອ” ອນັ ນໍແ້ີ ມູນ່ ຫັກຼ ການປະກອບສ້າງຂອງພະຍາງໃນພາສາລາວ, ຫາກພວກເຮົາທຽບກບັ ພາສາອ່ໍນໆກຈະເຫັນ ວ່າ ແຕກຕາ່ ງກນັ ຫາຼ ຍ, ນີໍ້ສະແດງໃຫພູ້ ວກເຮາົ ເຫັນວ່າ ແຕູລ່ ະພາສາຍອ່ ມມີລະບົບສຽງ ແລະ ອັກຂະຫຼະແຕກຕ່າງ ກນັ ໄປໂດຍອີງຕາມຈຸດພິເສດ ແລະ ລັກສະນະສະເພາະຂອງພາສານໍັນ້ ໆ. 2. ອັກຂະຫຼະວິທະຍາ 2.1 ຄວາມສານກຶ ກຽ່ ວກບັ ອກັ ຂະຫຼະວິທະຍາ ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາແມ່ນູ ວິຊາການຂະແໜງໜຶໍ່ງທ່ໍຄີ ົໍ້ນຄວ້າສຽງຂອງພາສາ, ມັນແມູ່ນພາກສວ່ ນໜຶ່ໍງທີ່ໍສາຄັນ ໃນຂະແໜງພາສາສາດ ເພາະວ່າກອ່ ນຈະກ້າວເຂົ້ໍາໄປຄໍ້ົນຄວາ້ ພາສາຢູ່າງເລິກເຊ່ໍິງນໍັ້ນ, ກອ່ ນອ່ໍນໝດົ ຈະຕ້ອງຄ້ໍົນຄວ້າ ອັກຂະຫຼະນີໍ້ເສຍກ່ອນ. ຖ້າສົມທຽບພາສາຄກັນກັບສາງໃຫຍ່ແຫູ່ງໜ່ໍຶງ ເຊິໍ່ງບັນຈຸວັດຖຸຫຼາຍຊະນິດ, ຢາກຮູ້ວ່າໃນ ສາງນໍ້ນັ ມຫີ ຍັງແດູ່? ກອ່ ນອ່ນໍ ໝດົ ຈະຕ້ອງມີລກກະແຈໄຂສາງນັ້ໍນ. ຈາກນໍນັ້ ພວກເຮົາຈ່ິໍງສາມາດຊອກຫາວັດສະດຸ ຕ່າງໆທີ່ໍມີຢູ່ໃນສາງນັໍນ້ . ເວົໍ້າແນວນີໍ້ ກເພໍ່ອໃຫູ້ຮູ້ວ່າອັກຂະຫະຼ ມຄີ ວາມສາຄັນເປັນພິເສດ. ແຕູ່ກບ່ໍໝາຍຄວາມວ່າ ເມໍ່ອຮູ້ທາງດາ້ ນອກັ ຂະຫຼະວິທະຍາຢູ່າງເລິກເຊິ່ໍງແລູ້ວຈະມີຄວາມຮູ້ກຽ່ ວກັບພາສາເລິກເຊິໍ່ງ, ເພາະວ່າອັນນ້ໍີມັນເປັນ ພຽງແຕູ່ຜນົ ສາເລດັ ໃນເບ້ອໍ ງຕົໍນ້ ແຫງູ່ ການກ້າວໄປຄໍ້ົນຄວາ້ ພາສາຢາູ່ ງມວີ ທິ ະຍາສາດ ແລະ ໄດຮູ້ ັບໝາກຜົນດກີ ວ່າ. ສ່ງິໍ ສາຄັນຄວນເຂົໍ້າໃຈວ່າ ອກັ ຂະຫຼະວທິ ະຍາບ່ໍແມູ່ນຄໍ້ົນຄວາ້ ທກຸ ໆສຽງທີໍ່ຄົນເຮົາກະຈາຍອອກເຊັໍ່ນ: ສຽງ ໄຫູ້, ສຽງຫົວ, ສຽງຕບົ ມ... ມັນຈະຄ້ໍນົ ຄວ້າສະເພາະແຕູ່ຈາພວກສຽງທໍີ່ມີຄນຸ ຄາ່ ໃນການແລກປຽູ່ ນຄບົ ຄາ້ ສງ ແລະ ເປັນເຄໍ່ອງໝາຍສັນຍານເທົໍ່ານັໍ້ນ. ໝາຍຄວາມວ່າ ສຽງອັກຂະຫຼະທີໍໄ່ ດູ້ຈດັ ຕັ້ໍງເປັນລະບົບ, ມີໂຄງປະກອບສ້າງອນັ ແນູ່ນອນເຊິໍ່ງເພິໍ່ນເອີໍ້ນວ່າ ສຽງຂອງພາສາ. ສ່ວນວ່າການຄົ້ໍນຄວ້າສຽງທົໍ່ວໄປນັ້ໍນບໍ່ແມູ່ນໜ້າທີໍ່ຂອງອັກຂະຫຼະ ວທິ ະຍາ, ມນັ ແມ່ນູ ໜາ້ ທີໍ່ຂອງວິຊາສຽງຢູ່ໃນປະມວນວິຊາຟິຊິກສາດເປັນຜຄູ້ ົ້ໍນຄວາ້ . 2.2 ຂະແໜງຕາ່ ງໆຂອງອກັ ຂະຫະຼ ວິທະຍາ ອັກຂະຫຼະວິທະຍາລວມມີ 4 ຂະແໜງ ຄ: ອັກຂະຫຼະວິທະຍາສາມັນ, ອັກຂະຫຼະວິທະຍາວາດພາບ, ປະຫວດັ ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ ແລະ ອັກຂະຫຼະວິທະຍາສົມທຽບ. - ອັກຂະຫຼະວິທະຍາສາມັນ: ໄດູ້ແກູ່ທິດສະດີພໍ້ນຖານກ່ຽວກັບການປະກອບສ້າງ ແລະ ປະສົມຂອງ ອັກຂະຫຼະ, ພອ້ ມນກີ້ໍ ຍັງຄ້ໍນົ ຄວາ້ ເຖງິ ການຜັນປູ່ຽນ ແລະ ກົດເກນການຜັນປູ່ຽນຂອງອັກຂະຫະຼ ນາອີກ. - ອກັ ຂະຫຼະວິທະຍາວາດພາບ: ແມນູ່ ຂະແໜງວິຊາທີ່ໍຄໍົ້ນຄວ້າສະເພາະພາກສ່ວນອັກຂະຫຼະຂອງພາສາໃດ ໜຶໍ່ງທີໍ່ນອນຢູ່ໃນສະພາບປະຫວັດສາດຂອງຊາດນັໍ້ນເປັນແນວໃດ. ໝາຍຄວາມວ່າມີໜ້າທີໍ່ວາດພາບການຜັນປູ່ຽນ ຂອງອັກຂະຫະຼ ໃນແຕລູ່ ະໄລຍະປະຫວັດສາດຂອງພາສາ. - ປະຫວັດອັກຂະຫຼະວິທະຍາ: ແມູ່ນຂະແໜງວິຊາທີໍ່ຄົໍ້ນຄວ້າເຖິງການກາເນີດ, ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງ ອັກຂະຫຼະຕະຫຼອດໄລຍະປະຫວັດສາດຂອງພາສານໍນ້ັ . - ອັກຂະຫຼະວິທະຍາສົມທຽບ: ແມູ່ນຂະແໜງວິຊາຄໍົ້ນຄວາ້ ເຖິງອັກຂະຫຼະຢໃູ່ ນຫາຼ ຍພາສາຕ່າງກັນ, ເພໍ່ອ ຊອກຫາປະຫວັດການຜນັ ປູ່ຽນຂອງອັກຂະຫຼະໃນພາສາທີໍຕ່ ່າງກັນນ້ໍັນ ແລູ້ວເອົາມາສົມທຽບກັນເບິໍ່ງວ່າພວກມັນມີ ສາຍສາພັນແນວໃດນາກນັ ແລະ ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 3

ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ ສາລັບການຮຽນຮູ້ໃນທີ່ໍນີໍ້ຈະໄດູ້ຄົ້ໍນຄວາ້ ສະເພາະແຕູ່ອັກຂະຫຼະວິທະຍາສາມັນເທົໍ່ານັນ້ໍ ເພາະວ່າອັກຂະຫຼະ ວິທະຍາສາມັນແມູນ່ ທິດສະດີທ່ໍເີ ປັນພ້ນໍ ຖານໃຫູ້ແກກູ່ ານຄໍນ້ົ ຄວ້າອັກຂະຫຼະວທິ ະຍາຂະແໜງຕາ່ ງໆ. 2.3 ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງອກັ ຂະຫຼະວທິ ະຍາ. ກ່ອນອໍ່ນໝົດ ອັກຂະຫຼະວທິ ະຍາຊ່ວຍໃຫູ້ເຮາົ ມຄີ ວາມຮ້,ູ ມີທດັ ສະນະຖກຕ້ອງໃນການເບໍ່ິງ ແລະ ຄ້ໍົນຄວາ້ ອັກຂະຫະຼ ພາສາແມ່ເູ ກດີ ຂອງຕົນຢູາ່ ງມີວິທະຍາສາດໃນໄລຍະທີໍຜ່ າ່ ນມາການທີ່ເໍ ຮົາຮູ້ປາກ, ຮູ້ເວົາໍ້ ພາສາລາວໄດູ້ຢູ່າງ ລ່ຽນໄຫຼນັໍ້ນມັນບ່ໍຕ່າງຫຍັງກັບນກັ ຮ້ອງສຽງດີທີມໍ່ ີແຕູ່ຮູ້ຮ້ອງເພງມວ່ ນ, ແຕູ່ບໍ່ມີຄວາມຮ້ຄູ ວາມເຂົາ້ໍ ໃຈກ່ຽວກັບນົດ ດນົ ຕີແຕ່ຢູ າູ່ ງໃດເລີຍ. - ອັກຂະຫະຼ ວິທະຍາຊ່ວຍໃຫເູ້ ຮາົ ຈາແນກພາສາທ້ອງຖໍ່ິນຕ່າງໆໄດ,ູ້ ຈາກນັ້ນໍ ກຊວ່ ຍໃຫ້ເູ ຮົາຄອ່ ຍໆຜັນສຽງ ໃຫຖູ້ ກຕາມພາສາກາງເພ່ໍອປະກອບສ່ວນເຂໍ້າົ ໃນພາລະກິດເຮັດໃຫພູ້ າສາແຫູ່ງຊາດເປັນເອກະພາບກັນ. - ອັກຂະຫຼະວິທະຍາຊ່ວຍໃຫູ້ເຮົາຮຽນພາສາຕ່າງປະເທດໄດູ້ໄວ, ເລິກເຊິໍ່ງ ແລະ ງ່າຍກວ່າເກົໍ່າເພາະ ວຽກທາອດິ ໃນການຮຽນພາສາຕາ່ ງປະເທດແມູນ່ ເລ່ີໍມຈາກການຜັນສຽງອກັ ຂະຫຼະ. - ສະເພາະນັກຄົໍ້ນຄວ້າພາສາເຖິງວ່າຈະຄ້ໍົນຄວ້າວັດຈະນາ, ໄວຍາກອນ...ອັກຂະຫຼະຍິໍ່ງມີບົດບາດສາຄັນ ເປນັ ພເິ ສດເພາະແມູ່ນວິຊາພ້ໍນຖານທ່ມໍີ ີລັກສະນະເປນັ ຂກະແຈໃຫູ້ແກູວ່ ິຊາອ່ໍນໆໃນຂະແໜງພາສາສາດ. - ການຄົ້ໍນຄວ້າພາສາທ້ອງຖິ່ໍນ, ການດັດແປງສຽງໃຫູ້ແກູ່ຜູ້ຜັນສຽງຜິດ, ນັບທັງການສອນພາສາແມູ່ເກີດ ຂອງຕນົ ໃຫ້ແູ ກູ່ຄົນຕາ່ ງປະເທດ, ຫາກວ່າບມ່ໍ ີຄວາມຮູ້ທາງດ້ານອກັ ຂະຫຼະວທິ ະຍາແລູ້ວກຈະເປັນບັນຫາທ່ໍີຫຍຸູ້ງຍາກ ທ່ໍສີ ດຸ ຫຼ ເວົໍາ້ ວາ່ ມັນແມນູ່ ເລອໍ່ ງທ່ໍເີ ປນັ ໄປໄດຍູ້ າກ. - ນອກຈາກນ້ນໍັ ຜູທ້ ຄີໍ່ ົໍນ້ ຄວ້າວັນນະຄະດ,ີ ປະຫວດັ ສາດ, ບຮານຄະດີ, ວທິ ະຍາສາດການແພດ...ຖ້າຫາກ ບມ່ໍ ຄີ ວາມຮທູ້ າງດ້ານອກັ ຂະຫຼະວທິ ະຍາແລ້ວູ , ຜົນທ່ີຈໍ ະໄດຮູ້ ັບອາດຈະບ່ໍສງ ແລະ ບໍຮ່ ອບຄອບເທ່ົໍາທຄີໍ່ ວນ. + ສະຫຼຸບລວມ: ອັກຂະຫຼະວິທະຍາ ແມູ່ນຂະແໜງໜຶ່ໍງທີໍ່ມີຄວາມ ສາຄັນຢູ່ໃນພາສາສາດຖ້າຂາດ ພາກສວ່ ນນ້ກີໍ ບໍ່ມີພາສາໄດູ້. ສະນ້ນັໍ , ຈິງ່ໍ ຈາເປນັ ຕ້ອງສຶກສາຄ້ນົໍ ຄວາ້ ອກັ ຂະຫຼະວິທະຍາຢາູ່ ງລະອຽດຖ່ຖີໍ ວ້ ນ ຖ້າບ່ໍມີ ຄວາມຮູ້ທາງດ້ານອກັ ຂະຫະຼ ວິທະຍາຈະບໍ່ມຄີ ວາມສາມາດໃນການຄ້ໍົນຄວາ້ ພາສາໄດ.ູ້ ຄາຖາມ 1. ອັກຂະຫຼະ ແລະ ອັກຂະຫຼະວທິ ະຍາແມນູ່ ຫຍັງ? ແລະ ມຄີ ວາມແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ? 2. ອັກຂະຫະຼ ວິທະຍາປະກອບມີຈກັ ຂະແໜງ ຄ ຂະແໜງໃດແດ?ູ່ ຈ່ໍົງອະທິບາຍແຕ່ລູ ະຂະແໜງ? 3. ຜົນປະໂຫຍດຂອງອັກຂະຫຼະວິທະຍາມີຫຍັງແດູ່? ຖ້າບ່ໍມີຄວາມຮູ້ທາງດ້ານອັກຂະຫຼະວິທະຍາຈະມີ ຜນົ ສະທອ້ ນຕໍ່ພາສາແຫງູ່ ຊາດແນວໃດ? ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫຼາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 4

ອກັ ຂະຫະຼ ວິທະຍາ ບດົ ທີ 2 ສຽງ ແລະ ເຄອ່ໍ ງໝາຍບນັ ທກຶ ສຽງໃນພາສາລາວ ພວກເຮົາຮູ້ແລູ້ວວ່າ ພາສາແມູ່ນພາຫະນະສໍ່ສານສາລັບແລກປູ່ຽນຄວາມນຶກຄິດ ແລະ ອາລົມຈິດຢູ່ໃນ ສັງຄົມ. ພາຫະນະທີໍ່ວ່ານີ້ໍໝາຍເຖິງປະມວນຄາສັບ, ສານວນ, ປະໂຫຍກ ແລະ ບັນດາເຄ່ໍອງໝາຍສັນຍານຕ່າງໆ ເຊງິ່ໍ ລວມທັງຕວົ ອັກສອນທີໍ່ໃຊຢູ້ ູ່ໃນສັງຄມົ ໃດໜຶ່ໍງທງັ ໝດົ . ສະນ້ັໍນ, ພາສາຈ່ິໍງປະກອບດວ້ ຍລກັ ສະນະ 2 ຢາູ່ ງຄ ກ. ຕ້ອງມີການສະແດງອອກຈະແມູ່ນດວ້ ຍສຽງ, ຄວາມເວາໍ້ົ , ເຄອ່ໍ ງໝາຍ ຫຼ ຮອຍຂດີ ຂຽນແນວໃດກຕາມ ຖ້າບມ່ໍ ີການສະແດງອອກ ແລະ ພຽງແຕ່ຄູ ິດຢ່ໃູ ນໃຈຍ່ອມບມໍ່ ີໃຜຮ້ໄູ ດ.ູ້ ຂ. ຕ້ອງມີການຮັບຮູ້ລະຫວ່າງຜູ້ສະແດງອອກກັບຜູ້ຮັບການສະແດງຄ ຕ້ອງເຂົໍ້າໃຈກັນໄດູ້, ກົດລັບ (ລະຫັດ) ຕາ່ ງໆກຈັດເປນັ ພາສາໄດູຄ້ ກັນເພາະເມ່ໍອສະແດງອອກແລູ້ວກຮັບຮູ້ ແລະ ເຂ້າໍົ ໃຈກັນໄດ.ູ້ ສ່ວນຄາວ່າ “ອັກສອນ” ໝາຍເອົາສະເພາະອຸປະກອນສາລັບໃຊບູ້ ັນທຶກແທນສຽງຄວາມເວົໍ້າຢູາ່ ງດຽວເທ່ໍົາ ນັ້ນໍ , ເພາະລາພັງແຕູ່ຄວາມເວ້ົໍາເມ່ໍອໃຊູ້ເວ້ໍົາຈາກັນຈະເປັນເລໍ່ອງສັໍ້ນ ຫຼ ຍາວກຕາມຄົງຈໍ່ຈາໄວູ້ໄດູ້ຊົໍ່ວໄລຍະໜຶ່ໍງເທ່ໍົາ ນ້ນໍັ , ບໍສ່ າມາດຈະຈໍ່ຈາໄວ້ລູ ະອຽດໝໍ້ນັ ຄົງຖາວອນໄດູ້. ສະນໍນັ້ , ອກັ ສອນຈ່ິງໍ ມໜີ າ້ ທ່ໍພີ ຽງແຕູ່ເປັນເຄ່ໍອງບນັ ທກຶ ແທນ ສຽງ ຄວາມເວໍົາ້ ເພໍ່ອບໍໃ່ ຫສູ້ ນສຽ້ ງໄປ. 1. ສຽງໃນພາສາລາວ ສຽງ ໃນພາສາລາວທໃໍີ່ ຊູ້ເວົາໍ້ ຈາກັນປະກອບມີ 3 ຢູ່າງຄ 1) ສຽງແທູ້ ແມ່ນູ ສຽງທເ່ີໍ ປັ່ໍງອອກມາຈາກຮຄໂດຍສະເພາະບໍ່ຕ້ອງມີສວ່ ນໃດໆຂອງປາກຊ່ວຍ ຫຼ ມີຊ່ວຍແຕູ່ກເກອບບ່ໍ ຮູ້ສຶກດ່ັໍງສຽງເດັກນ້ອຍທາອດິ ຈະຫັດເວາ້ໍົ ເປ່ັໍງສຽຍງອອກມາຈາກຮຄ ເຊໍັນ່ : ອາ ອີ ແອ ອ...ເປນັ ຕ້ົໍນ. 2) ສຽງຜນັ ແປ ແມູ່ນສຽງແທູ້ນັ້ໍນເອງແຕູ່ໃນເວລາທີໍ່ເປັໍ່ງອອກຕ້ອງໃຊູ້ສ່ວນໃດສ່ວວນໜຶ່ໍງຂອງປາກເ ຂົ້ໍາຊ່ວຍໃຫູ້ສຽງຜັນ ແປແຕກຕາ່ ງກນັ ເຊໍ່ນັ : ກ, ຂ, ຄ, ງ...ເປັນຕໍົ້ນ. 3) ສຽງດົນຕີ ແມ່ນູ ສຽງແທູ້ ແລະ ສຽງຜນັ ແປນັໍນ້ ເອງ ແຕເູ່ ວລາເປໍງັ່ ສຽງອອກນ້ັໍນເຮັດສຽງຜັນຂໍ້ຶນ-ລົງໂດຍຜິດຈາກສຽງ ເດມີ ໄປຄສຽງດົນຕີ ເຊໍ່ນັ : ກ, ກ,ໍ່ ກ້ໍ, ກ,ໍ໊ ກ໋.ໍ ..ເປັນຕນໍົ້ . 2. ເຄໍ່ອງໝາຍບນັ ທກຶ ສຽງໃນພາສາລາວ ເມອໍ່ ສຽງໃນພາສາລາວໃຊເູ້ ວົາ້ໍ ຈາກນັ ເປັນ 3 ຢ່າູ ງເຊໍນ່ັ :ນ້ໍີ ເພິໍ່ນຈງໍິ່ ໄດູ້ການດົ ເຄອໍ່ ງໝາຍບັນທຶກສຽງຂຶ້ໍນຕາມ 3 ຮບແບບ ເຊ່ງິໍ ເອ້ໍີນວາ່ ຕວົ ອກັ ສອນ ດງ່ໍັ ນໍ້ີ: 1) ອັກສອນສາລັບໃຊູ້ແທນສຽງແທໃູ້ ສ່ຊູ ່ໍວ່າ “ສະຫະຼ ”. 2) ອັກສອນສາລັບໃຊແູ້ ທນສຽງຜັນແປໃສູ່ຊວ່ໍ າ່ “ພະຍນັ ຊະນະ”. ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 5

ອກັ ຂະຫຼະວິທະຍາ 3) ອກັ ສອນສາລັບໃຊແູ້ ທນສຽງດົນຕໃີ ສູ່ຊໍ່ວ່າ “ວນັ ນະຍດຸ ”. 3. ທມີໍ່ າ ແລະ ວວິ ດັ ທະນາການຂອງຕົວອກັ ສອນລາວ ຕົວອັກສອນລາວ ຄ: ສະຫະຼ ແລະ ພະຍນັ ຊະນະ ນ້ໍັນມີຮາກເຫງົາໍ້ ມາຈາກອັກສອນບາລີ ແລະ ສັນສະກິດ ໂດຍມຫີ ຼກັ ພທໍ່ີຈະສັງເກດໄດ້ດູ ່ງັໍ ນ້ໍີ: 1) ລັກສະນະຮບຕົວອກັ ສອນຂອງຊາດຕາ່ ງໆ ເຊນໍັ່ : ຂະເໝນ, ມອນ, ໄທ ໆລໆ ລ້ວນແລູວ້ ແຕູ່ຖາ່ ຍແບບ ມາຈາກຕົວອກັ ສອນບາລ.ີ 2) ການຈັດລະດັບ ຫຼ ທີໍ່ຕັໍ້ງຂອງຕົວອັກສອນກຄ້າຍຄຽງກັນຄ ເອົາສະຫຼະໄວູ້ກ່ອນແລູ້ວຈິ່ໍງແມູ່ນ ພະຍັນຊະນະ ແລະ ຈັດເປັນວັກໆຮຽງກັນໄປຕາມລາດັບຈຸດກາເນີດສຽງຂອງອັກສອນ ຄ ຄ, ເພດານ, ເຫອກ, ແຂູວ້ ແລະ ຮມິ ສບົ . 3) ວທິ ປີ ະສົມອກັ ສອນ ເອົາສະຫະຼ ໄວ້ຂູ ້າງໜາ້ ກມ,ີ ຂາ້ ງຫງຼັ ກມີ, ເທງິ ກມີ ແລະ ລມຸູ່ ກມີ. ສ່ວນວັນນະຍຸດນນ້ັໍ ໃນພາສາບາລີ ແລະ ສນັ ສະກດິ ບມ່ໍ ີ ທໍຈີ່ ິງບໍ່ວາ່ ພາສາໃດກຕາມຍ່ອມມີສຽງດົນຕີຄສຽງ ຂໍ້ນຶ -ລງົ ດວ້ ຍກັນທງັ ນນ້ໍັ ແຕບູ່ າງພາສາກບໃໍ່ ຫູ້ຄວາມໝາຍແກສູ່ ຽງຂນ້ໍຶ ລງົ ນໍ້ນັ ເຊັນໍ່ : ຈະກ່າວວ່າ “ຂາ” “ຂ່າ” ຫຼ “ຂາ້ ” ກມີຄວາມໝາຍຢູ່າງດຽວກນັ . ເພາະສະນນ້ໍັ , ພາສາເຫ່ໍາົຼ ນ້ໍັນ ຈ່ງິໍ ບໍ່ຈາເປັນຕອ້ ງການົດເຄອໍ່ ງໝາຍແທນສຽງດົນຕີເຊ່ໍັນ: ພາສາບາລີ, ສັນສະກິດ, ອັງກິດ, ຝຣັໍ່ງ ເປັນຕົໍ້ນ ຈິ່ໍງນັບວ່າບ່ໍມີວັນນະຍຸດ. ແຕູ່ບາາງພາສາກມີສຽງຂຶ້ນໍ -ລົງຂອງຄາ ເພອ່ໍ ບອກຄວາມໝາຍຕາ່ ງກັນ ເຊ່ໍັນ: ພາສາລາວ, ພາສາຫວຽດ, ຈນີ ເປັນຕ້ນົໍ . ບັນດານັກປາດໃຫຄູ້ ວາມເຫັນກ່ຽວກບັ ຄວາມເປນັ ມາຂອງອກັ ສອນລາວວ່າ “ອັກສອນລາວນີໄໍ້ ດູກ້ າເນີດຂໍຶ້ນ ຕາມແບບຢູ່າງຂອງອັກສອນສັນສະກິດທ່ໍີໃຊູ້ຢູ່ໃນພຸດທະສາສະໜານກິ າຍຫິນະຍານທ່ໍີໃຊູ້ໜັງສບາລີແຜູ່ເຂົໍ້າມາເຖິງ ປະເທດມອນ ແລະ ພະມ້າ ລາວເຮົາຈິໍ່ງໄດູ້ຮບຕົວໜັງສແບບມອນ, ພະມ້າ ທ່ີໍເຂົາດັດແປງຈາກອັກສອນບາລີມາ ດັດແປງເປັນອັກສອນລາວ ເພໍ່ອໃຊູ້ສາລັບບັນທຶກຄາສອນແຫູ່ງພຸດທະສາສະໜາເທົ່ໍານັໍ້ນ. ສ່ວນຕົວໜັງສດັ້ໍງເດີມ ຂອງລາວນັ້ໍນ ຮຽກວາ່ ຕົວລາວ ຫຼ ອກັ ສອນລາວ, ໃຊູ້ໃນລດັ ຖະການສາລັບບນັ ທຶກເຫດການບາ້ ນເມອງຕະຫຼອດມາ ເຖິງປດັ ຈບຸ ນັ ; ດ່ັງໍ ນນັໍ້ ອັກສອນລາວຈງ່ໍິ ມີ 2 ແບບ ຄ ແບບຕົວລຽ່ ມ ແມູ່ນອັກສອນລາວທໍີໃ່ ຊູຢ້ ໃູ່ ນປັດຈຸບັນ. ແບບຕວົ ມົນ ແມນູ່ ອັກສອນທາທີ່ໍໃຊສູ້ ະເພາະທາງສາສະໜາເທ່ົໍານນັ້ໍ . ຕົວອັກສອນລາວທີ່ໍກາເນີດເກີດຂຶ້ໍນໃນສະໄໝດັ່ໍງກ່າວນັໍ້ນ, ເຂົ້ໍາໃຈວ່າຍັງບ່ໍສົມບນຄດັໍ່ງປັດຈຸບັນນີໍ້ຄົງມີ ການແກູ້ໄຂດັດແປງໃຫູເ້ ໝາະສມົ ດຂີ ໍຶ້ນຕາມຍຸກຕາມສະໄໝ. ເມໍອ່ ສະຫຼຸບແລູວ້ ຕວົ ອັກສອນ ຫຼ ຕວົ ອັກຂະຫະຼ ແມູ່ນ ໝາຍເອາົ ທັງສະຫະຼ , ພະຍັນຊະນະ ແລະ ວັນນະຍດຸ , ບ່ໍແມ່ນູ ໝາຍເອົາສະເພາະແຕຮູ່ ບຕວົ “ກ” ເຖງິ ຕົວ “ຮ” ດ່ັໍງທໍ່ີ ຄນົ ສວ່ ນຫຼາຍເຄຍີ ເຂາ້ໍົ ໃຈກນັ ມາແລູວ້ . ເພ່ໍອເປນັ ຂ້ໍສງັ ເກດ ແລະ ເຮດັ ໃຫ້ພູ ວກເຮົາເຫນັ ໄດ້ທູ ມໍີ່ າຂອງຕວົ ອັກສອນລາວນັ້ນໍ ຈິ່ໍງຂສະເໜີດໍັງ່ ຕໍ່ໄປນໍີ້ຄ ຕົວໜັງສລາວ ແລະ ຕົວໜັງສທາທີ່ໍເຮົາໄດູ້ເຄົ້ໍາມາຈາກຕົວອັກສອນອິນເດຍບຮານຄ ຕົວບາລີ ແລະ ສັນສະກດິ ນ້ໍັນເຮົາໄດູມ້ າແຕູ່ພະຍນັ ຊະນະກບັ ສະຫຼະເທໍ່າົ ນໍັ້ນ ເພາະໃນໄວຍາກອນຂອງສອງພາສານນັໍ້ ບ່ມໍ ີອັກສອນໝ ວດວນັ ນະຍດຸ ແລະ ບ່ໍໃຊເູ້ ຄອໍ່ ງໝາຍສຽງວນັ ນະຍດຸ ຄພາສາລາວ. ໃນຫກັຼ ພາສາບາລມີ ພີ ະຍັນຊະນະ 33 ຕວົ ແລະ ຈດັ ເປນັ 5 ວກັ ກັບອີກເສດວັກ. ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 6

ອກັ ຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ ໃນພາສາສັນສະກິດມີພະຍັນຊະນະ 35 ຕົວຄ ຕໍ່ມຕົວ ສ ບ ( ) ກັບຕົວ ສ ຄ ( ) ເຂົໍ້າອີກ ນອກຈາກນນໍັ້ ຄກັນກັບຕົວບາລີ ແລະ ຮບຮ່າງຂອງພະຍັນຊະນະທັງ 2 ແບບນີກ້ໍ ຄກນັ ຫຼາຍພປານກັບຕົວອັກສອນ ລາວ ແລະ ອັກສອນໄທນ້ໍີເອງ. ຕົວພະຍັນຊະນະບາລີ ແລະ ສນັ ສະກດິ ທໍກ່ີ ່າວມານໍີ້ ມີ 20 ຕວົ ທ່ີອໍ ອກສຽງຄກນັ ກບັ ສຽງລາວ ຫຼ ທີໍ່ພາສາ ລາວອອກສຽງນາກັນໄດູ້ຄ ກ ຂ ຄ ງ ຈ ສ ຊ ຍ ດ ຕ ຖ ທ ນ ປ ຜ ພ ລ ວ ຫ ອ ສວ່ ນ ຕົວ ຝ ຟ ຢ ຮ ສຕ່ໍີ ົວນບ້ໍີ ໍ່ມີ ຮບ ແລະ ສຽງໃນໝວດຕົວພະຍັນຊະນະບາລີ ເຮົາຈິ່ໍງດັດແປງເອົາຕົວບາລີ 4 ຕົວຄ ຜ ພ ຍ ຣ ໃຫູ້ເປັນຮບຕົວ ໜັງສລາວຕາ່ ງຫາກໂດຍຕຫ່ໍ າງໃຫູຍ້ າວຂ້ຶໍນເປັນ ຝ, ຟ, ຢ, ຮ ເພ່ໍອໃຫູ້ຕ່າງຈາກຕົວເດີມຂອງບາລ.ີ ແຕູ່ສາລບັ ຕົວ ດ ແລະ ບ ນ້ນໍັ ສຽງຂອງລາວຄກນັ ກບັ ສຽງຂອງບາລີຄ ຕວົ ດ ມີສຽງຄກນັ ກບັ ຕວົ d ແລະ ຕວົ ບ ມີສຽງຄກນັ ກັບ b ດງ່ໍັ ນນໍັ້ ເຮົາຈ່ິງໍ ແປງຕວົ ຕ ໃຫເູ້ ປນັ ຕົວ ດ ແລະ ຕວົ ປ ໃຫເູ້ ປນັ ຕົວ ບ ເມໍ່ອໂຮມທັງໝົດ ແລູ້ວສຽງພະຍັນຊະນະລາວຈິ່ໍງມີ 26 ຕົວຄ 20 ຕົວ ມີສຽງຄກັນກັບຕົວບາລີ ແລະ ຕົວດັດແປງໃໝູ່ອີກ 6 ຕົວ ດ່ງໍັ ນ້ີໍ ກ ຂ ຄ ງ ຈ ສ ຊ ຍ ດ ຕ ຖ ທ ນ ບ ປ ຜ ຝ ພ ຟ ມ ຢ ລ ວ ຫ ອ ຮ, ຕໍ່ມາເມອ່ໍ ປີ ຄສ. 1948 ຄະນະກາມະການອັກສອນສາດລາວ ທຕີໍ່ ໍັ້ງຂຶ້ນໍ ຢວູ່ ຽງຈັນຈິໍ່ງເຫັນດີຕົກລົງຕ່ໍມຕົວ ຣ ທມ່ີໍ ີໃນພາສາບາລນີ ັນໍ້ ເຂໍາ້ົ ອກີ . ດໍ່ງັ ນນ້ໍັ ພະຍນັ ຊະນະລາວທັງໝົດໃນເວລານ້ັໍນຈໍ່ິງມີ 27 ຕວົ ແລະ ນອກຈາກນໍ້ີກ ໄດູ້ຈັດລະບຽບການຂຽນໜງັ ສລາວຂຶໍ້ນອກີ ໂດຍຖເອາົ ຫກຼັ ການຂຽນຕາມສຽງເປັນສາຄັນ. ແຕູ່ຕາມຄວາມເປນັ ຈິງແລູ້ວ ຕົວອັກສອນລາວທີ່ໍໄດູ້ເຄົ້ໍາມາຈາກຕົວອັກສອນສັນສະກິດນໍ້ີ ບຮານເພິໍ່ນໃຊູ້ ມາແລູ້ວເກອບທຸກຕົວບໍ່ແມນູ່ ຫາກຕ່ໍມຂຶ້ນໍ ໃໝູ່ ມີແຕູ່ຕົວ ຣ ເທົໍ່ານັໍ້ນທີໍ່ຕໍ່ມຂ້ຶໍນໃໝູ່ ເພາະຕາມສີລາຈາລຶກເກົ່າໍ ໆກ ເຫນັ ເພນ່ໍິ ໃຊູ້ມາແລູວ້ . ສ່ວນສະຫຼະນັ້ໍນ, ໃນພາສາບາລີມີແຕູ່ 8 ຕົວຄ xະ xາ xິ xີ xຸ x ເx ໂx. ໃນສະຫຼະ 8 ຕົວນີ້ໍບ່ໍມີຮບ xະ ແຕູ່ເພິ່ໍນຖວາ່ ພະຍັນຊະນະທຸກຕວົ ມີສຽງສະຫຼະ xະ ປະກອບຢູ່ນາ. ດ່ງໍັ ນໍັນ້ ເວລາອາ່ ນພະຍັນຊະນະທຸກໆຕົວຄ ກ ຂ ຄ ງ ເປນັ ຕນໍ້ົ ຈໍ່ງິ ຕ້ອງອອກສຽງເປັນ ກະ ຂະ ຄະ ງະ ແລະ ອາໄສຫຼກັ ນໍ້ີການຂຽນຄາທມ່ີໍ າຈາກບາລີ-ສນັ ສະກິດທ່ໍີ ເປນັ ສຽງ ອະ ຈິງ່ໍ ບນໍ່ ຍິ ົມໃສ່ສູ ະຫະຼ xະ ຕາມແບບບຮານເພາະໃນພາສາບາລີຮບສະຫຼະ xະ ບມໍ່ .ີ ໃນພາສາສັນສະກິດມີສຽງສະຫຼະ ເxົາ ໄx ແລະ ຣຶ ຣ ລຶ ລ ເຂາໍົ້ ຕມໍ່ ອີກ ສະເພາະສະຫຼະທໍີ່ມີສຽງວ່າ ຣຶ ຣ ຫຼ ລຶ ລ ນ້ໍີ ໃນແບບອກັ ສອນລາວແຕູ່ເກໍ່ົາກ່ອນດໍ່ັງໃນສີລາຈາລກຶ ເປັນຕໍົ້ນ ເຫັນມີໃຊສູ້ ະເໝີດ່ໍັງຄາວ່າລກ (ຣກ) ບໍ່ ແມູ່ນ “ເຣິກ ຫຼ ເລີກ” ເປັນຕົໍ້ນ ອັນສະແດງໃຫູ້ເຫັນອີກເທ່ໍອໜຶໍ່ງວ່າແບບອັກສອນລາວຕ້ອງໄດູ້ມາຈາກແບບຕົວ ສັນສະກິດແທ.ູ້ ສ່ວນໃນອັກຂະຫຼະວິທີຂອງລາວນັ້ໍນ, ສະຫຼະທັງໝົດມີ 28 ຕົວ ຕາມສຽງຂອງລາວ. ສະຫຼະຂອງລາວ ສ່ວນຫຼາຍກມີສຽງຄກັນກັບພາສາບາລີ ແລະ ສັນສະກິດ ແລະ ສິໍ່ງທີ່ໍຄກັນອີກຢູ່າງໜຶໍ່ງກແມູ່ນເອົາຕົວໜັງສມາ ປະສົມສະຫຼະຄຢູ່ໃນຫຼັກອັກສອນສາດບາລີ, ພະຍັນຊະນະ 4 ຕົວຄ: ຍ ຣ ລ ວ ນີ້ໍ ເຂົາຮຽກວ່າອັດທະສະຫຼະ ຫຼ ເອໍີ້ນອີກຢູ່າງໜ່ໍຶງວາ່ ເຄ່ິໍງສະຫະຼ , ໃນພະຍນັ ຊະນະ 4 ຕວົ ນມີ້ໍ ີແຕູ່ ຍ ກັບ ວ ທ່ໍີລາວເອົາມາໃຊູ້ປະສົມເປັນສະຫຼະຄ: ຕວົ ຍ ເປນັ ສະຫຼະ ເxຽັ ເxຽ ແລະ ຕວົ ວ ເປນັ ສະຫຼະ xົວະ xົວ. ນອກຈາກນ້ີໍ ເຮົາຍງັ ໃຊູຕ້ ວົ ອ ແທນ x ອີກ, ຈໍິ່ງ ເປນັ ອນັ ວ່າ ຕວົ ໜັງສທໍ່ເີ ອາົ ມາປະສົມເປັນສະຫຼະນໍນັ້ ມີ 3 ຕວົ ຄ ຍ ວ ອ. ຈງ່ໍົ ສັງເກດເບງໍິ່ ຮບຕວົ ອັກສອນບາລີ ແລະ ສັນສະກິດບຮານທ່ໍີສງັ ເກດເຫນັ ວາ່ ໄດູ້ມາເປັນແບບຢາູ່ ງຂອງຕົວ ອກັ ສອນລາວ ດັງໍ່ ຈະຍົກໃຫເູ້ ຫັນບາງຕວົ ໃນຕາຕະລາງຕ່ໄໍ ປນ້ີໍ ຕາຕະລາງປຽບທຽບຮບຕົວອກັ ສອນ ຂ ງ ຈ ໃນສະໄໝຕາ່ ງໆ. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 7

ອັກຂະຫຼະວທິ ະຍາ ຂ ບາລສີ ະໄໝພະເຈໍົາ້ ອະໂສກະລາດ ປະມານ ພ.ສ. 300 (ກອ່ ນ ຄ.ສ. 243) ສນັ ສະກິດສະໄໝລາຊະວົງປັນລະວະ ປະມານ ພ.ສ. 500-600 (ກ່ອນ ຄ.ສ. 43-57) ຂອມ ປະມານ ພ.ສ. 1100 (ຄ.ສ. 557) ຂອມ ປະມານ ພ.ສ. 1800 (ຄ.ສ. 1257) ລາວ-ໄທ ພ.ສ. 1835 (ຄ.ສ. 1292) ໄທ ພ.ສ. 1900 (ຄ.ສ. 1357) ງ ບາລສີ ະໄໝພະເຈ້າໍົ ອະໂສກະລາດ ປະມານ ພ.ສ. 300 (ກອ່ ນ ຄ.ສ. 243) ສນັ ສະກິດສະໄໝລາຊະວງົ ປັນລະວະ ປະມານ ພ.ສ. 500-600 (ກອ່ ນ ຄ.ສ. 43-57) ຂອມ ປະມານ ພ.ສ. 1100 (ຄ.ສ. 557) ຂອມ ປະມານ ພ.ສ. 1800 (ຄ.ສ. 1257) ລາວ-ໄທ ພ.ສ. 1835 (ຄ.ສ. 1292) ໄທ ພ.ສ. 1900 (ຄ.ສ. 1357) ຈ ບາລີສະໄໝພະເຈົໍ້າອະໂສກະລາດ ປະມານ ພ.ສ. 300 (ກອ່ ນ ຄ.ສ. 243) ສັນສະກິດສະໄໝລາຊະວງົ ປັນລະວະ ປະມານ ພ.ສ. 500-600 (ກ່ອນ ຄ.ສ. 43-57) ຂອມ ປະມານ ພ.ສ. 1100 (ຄ.ສ. 557) ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫຼາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 8

ອັກຂະຫຼະວທິ ະຍາ ຂອມ ປະມານ ພ.ສ. 1800 (ຄ.ສ. 1257) ລາວ-ໄທ ພ.ສ. 1835 (ຄ.ສ. 1292) ໄທ ພ.ສ. 1900 (ຄ.ສ. 1357) ສະເພາະພາສາລາວໃນໄລຍະສະຕະວັດທີ xx ນີໍ້ ໄດູ້ປູ່ຽນແປງວິທຂີ ຽນ,ວິທສີ ະກົດຄາຕາມຫຼາຍຮບແບບ ໃນນນ້ັໍ ນບັ ທງັ ແບບຂຽນອັກສອນ, ແບບສະກົດຄາທີຢ່ໍ ມມາຈາກຕ່າງປະເທດ ເຊໍັ່ນ: ຄາເວໍົາ້ ທໍີໄ່ ດມູ້ າຈາກພາສາບາລີ, ສນັ ສະກິດ, ອງັ ກິດ, ຝຣັໍ່ງ ແລະ ອໍ່ນໆ. ນອກຈາກ ໄດູດ້ ັດແປງຮບຕົວອກັ ສອນ ແລະ ໄດູຕ້ ດັ ບາງຕົວອັກສອນອອກ ຈາກລະບົບຕົວໜັງສທາລາວລ້ານຊ້າງນັ້ໍນແລູ້ວ, ນັກປາດລາວບາງທ່ານຍັງໄດູ້ປະດິດຄິດແຕູ່ງຮບຕົວອັກສອນໃໝູ່ ແລະ ກົດເກນໃໝູ່ຂອງໄວຍາກອນລາວ. ການປູ່ຽນແປງດັ່ໍງກ່າວລ້ວນແຕູ່ຢນຢູ່ບົນຈິດໃຈຂອງຄວາມຫວງແຫນ ເອກະລັກຂອງຊາດ ແລະ ການຮັບໃຊູ້ຄວາມກາ້ ວໜ້າຂອງສັງຄົມ. ສັງລວມແລູ້ວ ການຄົໍ້ນຄວ້າປະຫວັດຄວາມເປັນມາຂອງຕົວອັກສອນລາວກຄຕົວອັກສອນຊະນິດຕ່າງໆ ຂອງກຸູ່ມຊົນລາວ-ໄຕທີໍ່ຜ່ານມານັໍ້ນໄດູ້ວາດພາບພຽງແຕູ່ຜິວເຜີນ ແລະ ຄຸມເຄອກ່ຽວກັບທີໍ່ມາ ແລະ ວິວັດທະນາ ການຂອງຕົວອກັ ສອນລາວຈນົ ກາຍມາເປນັ ຕົວອັກສອນສະໄໝປດັ ຈບຸ ນັ . ທິດສະດີ ແລະ ຂສໍ້ ັນນິຖານປະເພດຕາ່ ງໆທ່ີໍຜາ່ ນມາຍັງມີຊອ່ ງຫວ່າງຢຫູ່ ຼາຍອັນເປັນທ່ີໍຖົກຖຽງກັນຢູ່ເລ້ໍອຍ ມາ. ແຕູ່ວ່າການຖົກຖຽງກັນນັໍ້ນ ກຍັງບໍ່ທັນນາເອາົ ຜົນໄດູ້ອັນຕັງໍ້ ໜ້າ ຫຼ ຄວາມຮູ້ໃໝູ່ໆມາສູ່ວົງການອັກສອນສາດ ລາວເທາໍ່ົ ທ່ໍີຄວນ. ເປັນທີໍ່ຍອມຮັບໂດຍທົ່ໍວໄປແລູ້ວວ່າ ຮາກເຫງົ້ໍາຂອງອັກສອນປັດຈຸບັນມາຈາກຕົວອັກສອນ ປັນລະວະ. ວິວັດທະນາການຂອງມັນກວ່າຈະມາເປັນອັກສອນລາວສະໄໝໃໝູ່ປັດຈຸບັນຍັງສະຫຼັບສັບຊ້ອນ ແລະ ຫຍຸູ້ງເຍອງ ຫຼາຍ. ຫຼາຍທັດສະນະ, ຫຼາຍທິດສະດີຍັງບໍ່ທັນລົງຄວາມກັນກ່ຽວກັບຂະບວນວິວັດຂອງອັກສອນລາວນີ້ໍ. ບາງ ທັດສະນະເວົ້ໍາວ່າ ເມໍ່ອວິວັດທະນາການມາເຖິງຕົວອັກສອນຂອມວັດແລູ້ວກແບູ່ງອອກເປັນສອງແງູ່: ໄທ ແລະ ລາວ. ບາງທັດສະນະບອກວ່າຕົວໜັງສຂອງຍຸກສຸໂຂໄທເປັນແບບສະບັບຂອງຕົວໜັງສສະໄໝໃໝູ່ຂອງໄທ ແລະ ລາວ. ບາງຄນົ ຊ້ໍາພັດໃຫທູ້ ັດສະນະວາ່ ຕວົ ໜງັ ສຂອງຍກຸ ດງໍ່ັ ກ່າວໄດູມ້ າຈາກຝໍັ່ງຊ້າຍຂອງແມູ່ນ້ໍາຂອງເຊໍ່ິງມີມາກ່ອນ ດນົ ນານແລູວ້ . ຄາຖາມ: 1. ສຽງໝາຍເຖິງຫຍງັ ? ສຽງໃນພາສາລາວມີແນວໃດ? ຈົໍງ່ ອະທບິ າຍ 2. ເຄອໍ່ ງໝາຍບັນທກຶ ສຽງໃນພາສາລາວມແີ ນວໃດ? ຈງ່ໍົ ອະທິບາຍ ແລະ ຍົກຕົວຢູ່າງແຕູລ່ ະອັນ. 3. ອັກສອນລາວມທີ ີມ່ໍ າ ແລະ ວິວັດທະນາການຄແນວໃດ? ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າຼ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 9

ອັກຂະຫຼະວິທະຍາ ບດົ ທີ 3 ອກັ ຂະຫະຼ ລາວສະໄໝປດັ ຈບຸ ນັ 1. ພະຍັນຊະນະ 1.1 ຄວາມໝາຍຂອງພະຍນັ ຊະນະ ພະຍນັ ຊະນະ ແມູນ່ ຕົວໜງັ ສສາລບັ ປະກອບກັບສະຫຼະເພ່ໍອໃຫອູ້ ່ານອອກສຽງໄດູ້ຕາມຄວາມຕ້ອງການ ຫຼ ເວາ້ໍົ ຢາູ່ ງໜງ່ຶໍ ອກີ ພະຍນັ ຊະນະແມ່ນູ ຕົວອກັ ສອນທ່ໍເີ ອາົ ສຽງຂອງຕົນໄປປະກອບເປັນສຽງຂອງພະຍາງ. 1.2 ພະຍນັ ຊະນະ ແລະ ວິທີຂຽນພະຍັນຊະນະ ພະຍນັ ຊະນະລາວມີ 33 ຕົວດໍງ່ັ ນີໍ້ ກຂຄງ ຈ ສ ຊ ຍ ດ ຕ ຖທ ນ ບ ປ ຜ ຝ ພ ຟ ມຢ ຣ ລ ວ ຫອ ຮ ຫງ ຫຍ ໜ (ຫນ) ໝ (ຫມ) ຫຼ (ຫລ) ຫວ. ໂດຍຫັກຼ ການແລູ້ວ ພະຍັນຊະນະບ່ໍມສີ ຽງຢູໃ່ ນຕວົ ຕ້ອງອາໄສສະຫຼະຈໍິ່ງອ່ານອອກສຽງໄດ້,ູ ສະນ້ນໍັ ເພໍ່ນິ ຈິໍ່ງ ສົມມຸດໃຫູ້ພະຍັນຊະນະລາວທກຸ ຕວົ ມສີ ຽງ x ຢນູ່ າຄ: ກ ຂ ຄ ງ ຈສຊ ຍ ດ ຕ ຖທນ ບ ປ ຜ ຝ ພ ຟ ມ ຢ ຣ ລ ວ ຫ ອ ຮ ຫງ ຫຍ ໜ ໝ ຫຼ ຫວ. ວິທີຂຽນພະຍນັ ຊະນະລາວ: ພະຍນັ ຊະນະລາວທກຸ ຕົວມຫີ ົວ, ຕວົ ແລະ ຫາງ; ເວລາຂຽນຕ້ອງຕັ້ໍງຕ້ໍົນຫົວ ກອ່ ນແລູ້ວໄປສດຸ ທີຫໍ່ າງ. ບາງຕວົ ຫົວຢູ່ເທງິ ເຊັໍນ່ : ງ ນ ທ ບ ປ... ບາງຕົວຫວົ ຢູ່ກາງເຊໍນັ່ : ຈ ແລະ ບາງຕົວຫວົ ຢູ່ລຸູ່ມ ເຊັໍ່ນ: ກ ດ ຕ ຖ... ບາງຕົວຫົວສະເໝີກັບຫາງເຊັໍ່ນ: ກ ຂ ຄ ບ ພ... ບາງຕົວຫາງຍາວຂຶໍ້ນເທິງເຊັ່ໍນ: ປ ຝ ຟ ຢ; ບາງຕົວຫາງຍາວລງົ ລມຸູ່ ເຊ່ນໍັ : ງ ຊ ຖ. ຄວາມຍາວຂອງຫາງພະຍັນຊະນະຂນໍ້ຶ ເທງິ ຫຼ ລົງລູຸມ່ ເທາ່ໍົ ກບັ ເຄໍ່ິງຕວົ . 1.3 ພະຍນັ ຊະນະໃນພາສາລາວ ພະຍັນຊະນະລາວ 33 ຕົວດັ່ໍງກ່າວມານັ້ໍນ ແບູ່ງອອກເປັນພະຍັນຊະນະເຄົ້ໍາ, ພະຍັນຊະນະປະສົມ ແລະ ພະຍນັ ຊະນະຄວບ. 1) ພະຍນັ ຊະນະເຄ້ົາໍ ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 10

ອັກຂະຫະຼ ວິທະຍາ ພະຍນັ ຊະນະເຄາົ້ໍ ແມູ່ນພະຍັນຊະນະຕົວເດມີ ໂດດດຽ່ ວທີ່ໍຍັງບ່ໍທັນໄດ້ປູ ະສົມກັບຕົວອ່ໍນ. ພະຍັນຊະນະ ເຄໍ້າົ ມີ 27 ຕົວຄ: ກຂຄງ ຈ ສ ຊ ຍ ດ ຕ ຖທ ນ ບ ປ ຜ ຝ ພ ຟ ມຢ ຣ ລ ວ ຫອ ຮ ຕາມມນເຊໍອ້ , ພະຍັນຊະນະເຄົໍ້າແບູ່ງອອກເປັນ 3 ໝູ່ ຄ: ອັກສອນສງ, ອັກສອນກາງ ແລະ ອັກສອນຕາ່ໍ ດັໍງ່ ນ້:ໍີ - ອັກສອນສງມີ 6 ຕວົ ຄ: ຂ ສ ຖ ຜ ຝ ຫ. - ອກັ ສອນກາງມີ 8 ຕົວຄ: ກ ຈ ດ ຕ ບ ປ ຢ ອ. - ອກັ ສອນຕາໍ່ ມີ 13 ຕວົ ຄ: ຄ ງ ຊ ຍ ທ ນ ພ ຟ ມ ລ ວ ຮ ຣ. 2) ພະຍັນຊະນະປະສົມ ພະຍັນຊະນະປະສົມແມູ່ນພະຍັນຊະນະເຄົໍ້າ 2 ຕົວທີ່ໍເອົາມາປະສົມກັນໃຫູ້ເປັນຕົວດຽວ; ແຕູ່ລະຕົວ ຕໍ້ັງຕ້ໍນົ ດວ້ ຍຕົວ ຫ ທ່ີເໍ ປັນອັກສອນສງແລູ້ວເອົາຕວົ ງ ຍ ນ ມ ລ ວ ທໍເີ່ ປນັ ອັກສອນຕາໍ່ ມາປະສົມໃສູ່ ແລະ ກມີແຕູ່ ອັກສອນຕໍ່າ 6 ຕົວນີ້ໍເທົໍ່ານັໍ້ນທີໍ່ໃຊູ້ປະສົມໄດູ້. ເມ່ໍອປະສົມໃສູ່ແລູ້ວ, ຕົວ ຫ ຈະບໍ່ອອກສຽງແ ຕູ່ມັນເຮັດໃຫູ້ ອກັ ສອນຕໍາ່ ເຫຼ່ົໍານໍນັ້ ຜັນສຽງເປັນອກັ ສອນສງ. ພະຍັນຊະນະປະສົມມີ 6 ຕົວຄ: ຫງ ຫຍ ໜ ໝ ຫຼ ຫວ. ຕົວຢູ່າງ: - ຫ ປະສມົ ງ ເປັນ ຫງ -ຫ “ຍ “ ຫຍ -ຫ “ນ “ (ໜ) ຫນ -ຫ “ມ “ ໝ (ຫມ) -ຫ “ລ “ ຫຼ (ຫລ) -ຫ “ວ “ ຫວ 3) ພະຍນັ ຊະນະຄວບ ພະຍັນຊະນະຄວບ ແມນູ່ ພະຍັນຊະນະທໍ່ີເອົາສຽງຂອງມນັ ເຂໍົາ້ ໄປຄວບກັບສຽງພະຍັນຊະນະຕວົ ອ່ໍນ ຫຼ ອາ່ ນອອກສຽງພອ້ ມກັນ. ພະຍນັ ຊະນະທີໍໃ່ ຊ້ຄູ ວບໄດມູ້ ຕີ ວົ ວ ລ ຣ. ແຕູ່ໃນພາສາລາວໃຊູ້ແຕູຕ່ ົວ ວ, ສວ່ ນຕົວ ລ ຣ ແມ່ນູ ໃຊ້ຄູ ວບໃນຄາທັບສບັ ທມ່ໍີ າຈາກພາສາຕາ່ ງປະເທດ (ບໍ່ນັບພາສາບາລີ-ສັນສະກິດ) ບາງຄາເທາົໍ່ ນ້ໍນັ . ພະຍນັ ຊະນະຄວບນ້ີໍ ໃຊວູ້ າງໄວູ້ທາງຫັຼງຖດັ ຈາກພະຍນັ ຊະນະເຄົາໍ້ ເພອ່ໍ ເອົາສຽງໄປຄວບກບັ ສຽງພະຍນັ ຊະນະທີໍ່ ກ່ຽວຂ້ອງ ໃຫມູ້ ີສຽງ “ ວ ” ປນົ ຢູ່ນາ. ການໃຊູ້ພະຍັນຊະນະທ່ໍມີ ີຕວົ “ ວ ”ຄວບຢູ່ນານ້ໍັນ ເວລາມີເຄອ່ໍ ງໝາຍວັນນະຍດຸ ຈະຕ້ອງວາງໄວູ້ເທິງຕົວ “ ວ ” ທໍ່ີເປັນຕວົ ຄວບສະເໝີ. ຕວົ “ ວ ” ສາມາດຄວບກັບໂຕແກນໄດູ້ເກອບທກຸ ໂຕ. ແຕູ່ປະລມິ ານຄາສັບທ່ໍີໃຊູ້ “ ວ ” ຄວບ ແລະ ໄດູ້ ຄວາມໝາຍນັ້ໍນມີໜອ້ ຍ ເຊ່ໍັນ: ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫຼ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 11

ອັກຂະຫຼະວທິ ະຍາ ຕົວຢູາ່ ງ: ກ ກບັ ວ ຄວບກນັ ເປັນ ກວ ເຊໍ່ັນ: ແກວ່ງໄກວ, ກວາງ, ກວຽນ... ຂ ກັບ ວ ຄວບກັນເປນັ ຂວ ເຊໍັ່ນ: ຂວານ, ແຂວງ... ຄ“ ວ “ ຄວ ເຊັໍ່ນ: ຄວາຍ, ແຄູນ້ ... ງ“ວ “ ງວ ເຊນັ່ໍ : ງົມງວາຍ... ຈ“ ວ “ ຈວ ເຊໍ່ັນ: ຈວາ້ ຍກວາ້ ຍ... ສ“ ວ “ ສວ ເຊນ່ໍັ : ສວາຍ, ສວ່າງ... ຊ“ ວ “ ຊວ ເຊັໍ່ນ: ຊວາ້ ນ, ຊວາດ... ຍ“ ວ “ ຍວ ເຊັໍ່ນ: ຍວ່າຍໆ... ດ“ ວ “ ດວ ເຊນ່ໍັ : ດວ່າງໆ... ຕ“ ວ “ ຕວ ເຊນ່ໍັ : ກະຕວາ້ ຍໆ... ຖ“ ວ “ ຖວ ເຊໍ່ນັ : ຖວາຍ... ທ“ ວ “ ທວ ເຊັ່ໍນ: ທວາຍ... ປ“ລ “ ປລ ເຊ່ນໍັ : ປລາສຕກິ ... ຝ“ຣ “ ຝຣ ເຊນ່ັໍ : ຝຣງັ່ໍ ...ໆລໆ ສາລບັ ຕວົ “ ຣ “ ຕົກມາໄລຍະຊມຸ ປີ 80 ເປນັ ຕນົ້ໍ ມາ ມີຂະບວນການໃຊພູ້ ະຍັນຊະນະ “ ຣ ” ຫລາຍຂ້ໍນ , ແຕູ່ຄວາມເປັນຈິງແລວູ້ ພາສາລາວເດີມເຮາົ ບໍ່ມີສຽງນີໍ້, ແຕູ່ເມອ່ໍ ເບິງໍ່ ທາງແງ່ວູ ຊິ າການແລວູ້ ເຫນັ ສົມຄວນນາເອົາພະ ຍັນຊະນະ “ ຣ “ ເຂົ້ໍາມາໃຊູ້ໃນລະບົບສຽງພະຍນັ ຊະນະພາສາລາວຄນອີກ, ແຕູ່ຄວນໃຊູ້ໃນກລະນີຂຽນທັບສັບ ເທົ່ໍານັ້ໍນ ເຊັ່ໍນ: ຊ່ໍວັດຖຸອຸປະກອນ ຫລ ຊ່ໍຄົນຕ່າງປະເທດທີ່ໍເຫັນວ່າ ໃຊູ້ “ ລ ” ຫລ “ ຮ ” ແທນຈະພາໃຫູ້ເກີດ ຄວາມຜດິ ຜຽ້ ນຈາກຄວາມໝາຍເດີມໄປ. ສວ່ ນຄາສບັ ທໄີໍ່ ດູ້ເຄາົ້ໍ ມາຈາກພາສາບາລີ-ສນັ ສະກດິ ທີມີສຽງ “ ຣ “ ໃຫູ້ ໃຊູ້ “ລ” ຫລ “ຮ” ແທນ ຕາມສານຽງສຽງເວາໍ້ົ ຂອງລາວ ເພໍອ່ ຮກັ ສາຄວາມປອດໃສຂອງພາສາລາວ: ດວ້ ຍເຫດນ້ັໍນ ພະຍນັ ຊະນະ “ ຣ “ ທນີໍ່ ອນຢູ່ໃນລະບບົ ພະຍັນຊະນະລາວ ຈ່ໍຶງຖວ່າເປນັ ພຽງ ພະຍນັ ຊະນະພິເສດເທາ່ໍົ ນ້ນໍັ . ກຽ່ ວກບັ ເລ່ອໍ ງໂຕຄວບ ໂດຍອງີ ຕາມໄວຍາກອນມນເຊ້ໍອ ພາສາລາວເຮາົ ມໂີ ຕ ຄວບພຽງໂຕດຽວ ຄ “ ວ ” ເທົໍ່ານັ້ໍນ, ແຕູ່ຫາກອີງຕາມຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການ ໃນການນາໃຊູ້ຕົວຈິງຂອງສັງຄົມລາວປັດຈຸບັນ, ຢູ່ໃນປ້ຶໍມ “ໄວຍາກອນລາວປັດຈຸບັນ ສາລບັ ໂຮງຮຽນສາມັນສກຶ ສາ” ໄດູອ້ ະນຍຸ າດໃຊູ້ນາໃຊູ້ພະຍັນຊະນະຄວບພເິ ສດອີກ 2 ໂຕ ຄ “ລ” ແລະ “ຣ” ສາລັບໃຊຂູ້ ຽນທັບສັບໂດຍສະເພາະ ( ສັບທໍ່ຢີ ມມາຈາກຕາ່ ງປະເທດ ທນໍ່ີ ອກຈາກເຄົ້ໍາສັບ ທໍີມ່ າຈາກ ບາລີ-ສັນສະກິດ) ເຊໍັ່ນ: ປລາສຕກິ , ພລາສເຕີ, ພລາຊາ, ໂປຣແກຣມ , ໂປຣເຈກັ , ເປຣຊເີ ດັນ ... ພະຍັນຊະນະລາວ 33 ຕົວທີໍ່ກ່າວມາຂ້າງເທິງນັ້ໍນ ເຮັດໜ້າທີໍ່ເປັນພະຍັນຊະນະຕົ້ໍນພະຍາງ ແລະ ຕົວ ສະກດົ (ພະຍັນຊະນະທາ້ ຍພະຍາງ).  ໂຕສະກົດ ໃນຈານວນພະຊະນະລາວ 33 ໂຕນັໍ້ນ, ສາມາດເຮັດໜ້າທີໍໂ່ ຕສະກດົ ໄດູ້ ພຽງ 8 ໂຕເທົໍ່ານໍ້ັນ ຄ ກ, ງ, ຍ, ດ, ນ, ບ, ມ, ວ ນອກນັ້ໍນ ບໍ່ສາມາດໃຊູ້ເປັນໂຕສະກົດໄດູ້. ໃນຈານວນໂຕສະກົດທັງ 8 ໂຕນີ້ໍ ເພິໍ່ນໄດູ້ແບູ່ງອອກ ເປັນ 2 ໝວດ ຄ: ສະກດົ ຕາຍ ແລະ ສະກດົ ເປັນ. - ສະກົດຕາຍໄດູ້ແກູ່: ກ, ດ, ບ ພະຍາງໃດ ຫາກມີໂຕສະກົດທັງ 3 ນີ້ໍ ແມູ່ນບໍ່ສາມາດໃສູ່ເຄ່ໍອງໝາຍ ວນັ ນະຍຸດໄດູ້ ເພາະມສີ ຽງວັນນະຍຸດເອກຢໃູ່ ນໂຕແລູ້ວ; ຍກົ ເວັນໍ້ ກລະນີ ອັກສອນກາງ ມໂີ ຕສະກົດຕາຍ (ກ,ດ,ບ) ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫຼ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 12

ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ ແມນູ່ ສາມາດໃສ່ເູ ຄໍອ່ ງໝາຍວັນນະຍຸດໄດູ້ ແຕ່ກູ ໃຊໄູ້ ດູພ້ ຽງ ໄມູ້ຕີ (1) ເທົ່າໍ ນັໍນ້ ເຊນ່ັໍ : ກ໊າກ, ກດັ ໆ, ກ໊າບໆ, ກົບໆ, ກອ໊ ດໆ ເປນັ ຕ້ໍົນ... - ສະກົດເປນັ ໄດູແ້ ກູ່ : ງ, ຍ, ນ, ມ, ວ ສະກົດເຫລົາໍ່ ນໍ້ີ ສາມາດໃຊູເ້ ຄໍອ່ ງໝາຍ ວັນນະຍຸດໄດທູ້ ກຸ ຮບ. ນອກຈາກໂຕສະກົດທງັ 8 ໂຕ ທີ່ໍກ່າວມາແລູ້ວນໍີ້, ຢູ່ໃນໄວຍາກອນລາວສະບັບປັດຈຸບັນຍັງອະນຸຍາດໃຫູ້ ໃຊູ້ ໂຕສະກົດພິເສດ ອີກ ຄ: ສ, ຟ, ລ ໂຕສະກົດ ເຫລົໍ່ານີໍ້ ອະນຸຍາດ ໃຫູ້ໃຊູ້ສາລັບຂຽນທັບສັບທີໍ່ຢມມາຈາກ ພາສາຕ່າງປະເທດ ເທົ່ໍານັໍ້ນ ໂດຍບ່ໍໄດູ້ກວມເອົາເຄົໍ້າສັບທີ່ໍມາຈາກ ບາລີ-ສັນສະກິດ ເຊັ່ໍນ: ອົສຕຣາລີ, ອັຟການີສ ຖານ... 2. ສະຫະຼ 2.1 ຄວາມໝາຍຂອງສະຫະຼ ສະຫຼະ ແມູ່ນຕົວໜັງສທີ່ໍໃຊູ້ເປັນສຽງແກນຂອງພະຍາງ ຫຼ ຄາ. ໃນພາສາລາວ ໂດຍລາພັງແຕູ່ສະຫຼະຢູ່າງ ດຽວໃຊ້ສູ ໍ່ຄວາມໝາຍບໄ່ໍ ດູ,້ ຕ້ອງອາໄສພະຍນັ ຊະນະ ແລະ ບາງຄາ ກຕ້ອງມີວັນນະຍຸດມາປະກອບນາຈງໍິ່ ຈະໃຊູ້ສໍ່ ສໍສ່ ານໄດ້ແູ ຈມູ່ ແຈູ້ງ ແລະ ເປນັ ທເີ່ໍ ຂ້າໍົ ໃຈ. ສະຫຼະເປັນສຽງຫຼກັ ໃນພະຍາງ, ບສໍ່ ະເພາະແຕູ່ພະຍາງເທ່ໍາົ ນ້ໍັນ, ນັບຕໍ້ງັ ແຕພູ່ ະຍັນຊະນະຈະອອກສຽງໄດູ້ ກ ຕ້ອງສົມມຸດເອົາສະຫຼະສຽງໃດໜຶໍ່ງ ມາປະສົມຈຶ່ໍງອອກສຽງໄດູ້, ດັ່ໍງພາສາລາວໄດູ້ສົມມຸດເອົາສະຫຼະອ ( x ) ມາ ອອກສຽງພະຍັນຊະນະທຸກຕົວເຊັ່ໍນ: ກ, ຂ, ຄ, ງ, ຈ... ໃນພະຍາງ ສະຫຼະມີບົດບາດເປັນຈອມຂອງພະຍາງ. ສະຫຼະລາວທໍ່ີໃຊູ້ໃນປັດຈຸບັນລວມທັງໝົດມີ 28 ຕົວ,ໃນນໍ້ີ ໄດູ້ແບູ່ງອອກເປັນສະຫຼະເຄົໍ້າ, ສະຫຼະປະສົມ ແລະ ສະຫຼະພິເສດ. 2.2 ສະຫຼະ ແລະ ເຄ່ອໍ ງໝາຍປະກອບເປນັ ສະຫະຼ ສະຫຼະລາວມີທັງໝດົ 28 ຕວົ ຄ: xະ xາ, xິ x,ີ xຶ x, xຸ x, ເxະ ເx, ແxະ ແx, ໂxະ ໂx, ເxາະ x, ເxິ ເxີ, ເxັຽ ເxຽ, xວົ ະ xວົ , ເxອຶ ເxອ, ໄx, ໃx, ເxົາ, xາ. ສະຫຼະດງໍ່ັ ກາ່ ວປະກອບຂໍ້ນຶ ຈາກເຄໍ່ອງໝາຍ ແລະ ມຊີ ່ເໍ ອີນໍ້ ດັ່ງໍ ນໍີ:້ - ະ ເອີນໍ້ ວ່າ ອະ -າ “ ອາ -ິ “ ອິ -ີ “ ອີ -. “ ຈ້ໍາ -, “ ອຸ - “ອ -ເ “ ເອ -ໂ “ ໂອ - “ອ -ໄ “ ໄອ -ໃ “ ໃອ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫຼາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 13

ອັກຂະຫຼະວທິ ະຍາ -ັ “ ໄມກູ້ ນັ -ົ “ ໄມກູ້ ົງ -ຽ “ ຕົວ ຍ ເຟອ້ໍ ງ -ວ “ ຕົວ ວ -ອ “ ຕົວ ອ 2.3 ສຽງສະຫະຼ ສຽງສະຫຼະແມູ່ນສຽງທີໍ່ເປັ່ໍງອອກມາຈາກຮ ຄ ຕາມທ າມະ ຊາດໂ ດຍ ບ ່ໍມີສ ິ່ໍງກີດ ຂວາ ງຫຼາຍເໝ ອ ນ ສ ຽ ງ ພະຍນັ ຊະນະ. ໃນພາສາລາວມີສະຫະຼ 28 ຕົວແຕູມ່ ີສຽງຕ່າງກັນ 27 ສຽງຄ: ເຄ່ໍອງໝາຍ ສຽງ ເຄ່ໍອງໝາຍ ສຽງ xະ ອະ ເxະ ເອະ xາ ອາ ເx ເອ xິ ອິ ແxະ ແອະ xີ ອີ ແx ແອ xຶ ອຶ ໂxະ ໂອະ xອ ໂx ໂອ xຸ ອຸ ເxາະ ເອາະ xອ xອ ເຄໍອ່ ງໝາຍ ສຽງ ເຄອ່ໍ ງໝາຍ ສຽງ ເxິ ເອິ ເxອຶ ເອຶອ ເxີ ເອີ ເxອ ເອອ ເxັຽ ເອຽັ ໄx ໄອ ເxຽ ເອຽ ໃx ໃອ xວົ ະ ອວົ ະ ເxາົ ເອາົ xວົ ອວົ xາ ອາ ສຽງສະຫະຼ 1 ສຽງ ສາມາດແທນໃຫູ້ຮບສະຫຼະໜອ້ ຍ ຫຼ ຫາຼ ຍຮບແຕກຕ່າງກັນດັງ່ໍ ນໍ້:ີ 14 ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ

1) ເຄ່ອໍ ງໝາຍ 1 ຮບ ແທນ 1 ສຽງຄ: ອກັ ຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ ເຄ່ໍອງໝາຍ ສຽງ ເຄ່ອໍ ງໝາຍ ສຽງ ອ ະ ອະ ເ ເອ າ ອາ ໂ ໂອ ິ ອິ ອ ີ ອີ ຸ ອຸ 2) ເຄໍ່ອງໝາຍ 2 ຮບ ແທນ 1 ສຽງຄ: ເຄໍອ່ ງໝາຍ ສຽງ ເຄໍອ່ ງໝາຍ ສຽງ ເ+ິ ເອິ ິ + ອຶ ເ+ີ ເອີ ເ+ຽ ເxຽ ີ+ ອ ົ+ວ ອວົ +າ ອາ ເ+ະ ເອະ ເ+ເ ແອ ໂ+ະ ໂອະ 3) ເຄອໍ່ ງໝາຍ 3 ຮບ ແທນ 1 ສຽງຄ: ເຄ່ອໍ ງໝາຍ ສຽງ ເຄອ່ໍ ງໝາຍ ສຽງ ົ+ວ+ະ ອວົ ະ ເ+ເ+ະ ແອະ ເ+ັ+ຽ ເອັຽ 4) ເຄອໍ່ ງໝາຍ 4 ຮບ ແທນ 1 ສຽງຄ: ເຄອ່ໍ ງໝາຍ ສຽງ ເ+ິ+ +ອ ເອອຶ ເ+ີ+ +ອ ເອອ ສຽງສະຫຼະຍັງແບງູ່ ອອກເປນັ ສະຫຼະສຽງສໍັ້ນ ແລະ ສະຫຼະສຽງຍາວ ພອ້ ມທັງຈດັ ຮຽງເປນັ ຄູ່ດ່ໍງັ ນີໍ້: ສະຫະຼ ສຽງສໍ້ນັ ສະຫະຼ ສຽງຍາວ ສະຫຼະສຽງສັນ້ໍ ສະຫະຼ ສຽງຍາວ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫຼາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 15

ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ xະ xາ ເxັຽ (ເxຍັ ) ເxຽ (ເxຍ) xິ xີ xົວະ xົວ xຶ x ເxອຶ ເxອ xຸ x ໄx ເxະ ເx ໃx ແxະ ແx ເxາົ ໂxະ ໂx xາ ເxາະ x ເxິ ເxີ ສະຫະຼ ສຽງສນັ້ໍ -ຍາວ ທັງ 12 ຄ່ນູ ້ັໍນ ເມໍ່ອປະກອບກບັ ໂຕສະກດົ ແລວູ້ ມບີ າງໂຕໄດູ້ປ່ຽູ ນຮບ ລະອຽດດໍັ່ງນ້ີໍ: xະ + ໂຕສະກົດ ປຽູ່ ນເປັນ xັ ເຊນ່ໍັ : xກັ , xງັ , xັນ... ເxະ + ໂຕສະກົດ ປຽູ່ ນເປັນ ເx ເຊັນ ເxັກ, ເxັງ, ເxັນ ແxະ + ໂຕສະກົດ ປູ່ຽນເປນັ ແxັ ເຊັ່ນໍ : ແxັກ, ແxງັ , ແxນັ ໂxະ + ໂຕສະກດົ ປຽູ່ ນເປນັ xົ ເຊ່ໍັນ: xກົ , xົງ, xົນ ເxາະ + ໂຕສະກດົ ປຽູ່ ນເປັນ xັອ ເຊໍນັ່ : xັອກ, xັອງ, xອັ ນ x + ໂຕສະກດົ ປຽູ່ ນເປັນ xອ ເຊນ່ໍັ : xອກ. xອງ, xອນ ເxັຽ (ເxຍັ ) + ໂຕສະກດົ ປູ່ຽນເປນັ xຽັ ເຊັໍ່ນ: xັຽກ, xັຽງ, xັຽນ ເxຽ (ເxຍ) + ໂຕສະກດົ ປຽູ່ ນເປນັ xຽ ເຊໍັ່ນ: xຽກ, xຽງ, xຽນ xວົ ະ + ໂຕສະກົດ ປຽູ່ ນເປນັ xວັ ເຊັໍ່ນ: xັວກ, xັວງ, xັວນ xົວ + ໂຕສະກົດ ປຽູ່ ນເປນັ xວ ເຊນ່ໍັ : xວກ, xວງ, xວນ 2.4 ຊະນດິ ສະຫຼະ ສະຫະຼ ມີ 3 ຊະນດິ ຄ: ສະຫະຼ ເຄົາໍ້ , ສະຫຼະປະສົມ ແລະ ສະຫະຼ ພິເສດ. 1) ສະຫະຼ ເຄໍ້າົ ສະຫຼະເຄົາ້ໍ ແມນູ່ ສະຫຼະເດມີ ທໍ່ີບທໍ່ ັນປະສົມກັບສະຫຼະຕົວອນ່ໍ ຫຼ ເວ້າໍົ ອີກຢູ່າງໜຶໍ່ງວ່າແມູ່ນສະຫຼະທີ່ໍມີເຄ່ໍອງ ໝາຍ 1 ຮບແທນ 1 ສຽງນນັ້ໍ ເອງ. ສະຫະຼ ເຄາ້ໍົ ມີ 9 ຕວົ ຄ: xະ xາ xິ xີ xຸ x ເx ໂx ແລະ x. 2) ສະຫະຼ ປະສມົ ສະຫຼະປະສົມແມ່ນູ ສະຫຼະທີມ່ໍ ີເຄໍ່ອງໝາຍແຕູ່ 2 ຮບຂຶໍ້ນໄປ ເຊິ່ໍງໄດູ້ມາຈາກສະຫະຼ ເຄົ້ໍາປະສົມກັບສະຫະຼ ເຄົໍ້າ ແລະ ສະຫຼະເຄົ້ໍາປະສົມກັບພະຍັນຊະນະບາງຕົວທີ່ໍໃຊູ້ເປັນຮບສະຫຼະເຊັໍ່ນ: ວ, ອ, ຍ. ສະຫຼະປະສົມມີ 15 ຕວົ ຄ: xຶ x ເxະ ແxະ ໂxະ ເxິ ເxີ ເxັຽ ເxຽ xົວະ xວົ ເxອຶ ແລະ ເxອ. 3) ສະຫຼະພເິ ສດ ສະຫະຼ ພເິ ສດແມູ່ນສະຫຼະປະສມົ ຊະນິດໜໍ່ຶງ ເຊ່ິໍງໄດ້ມູ າດວ້ ຍການເອາົ ສະຫຼະ xະ ປະສົມກບັ ຕົວສະກົດ ຍ ມ ວ. ສະຫຼະພິເສດມີ 4 ຕົວຄ: ໄx ໃx ເxົາ xາ. ສະຫະຼ ເຫຼາໍ່ົ ນີບ້ໍ ສ່ໍ າມາດໃສ່ຕູ ວົ ສະກົດໄດອູ້ ີກເພາະມສີ ຽງຕົວສະກົດ ໃນຕົວແລູວ້ . ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 16

ອກັ ຂະຫຼະວທິ ະຍາ ສະຫຼະເຄົ້ໍາ, ສະຫຼະປະສົມ ແລະ ສະຫຼະພິເສດດັ່ໍງກ່າວເມ່ໍອປະກອບກັບພະຍັນຊະນະຈະມີຕາແໜູ່ງ (ທຕໍ່ີ ໍັງ້ ) ແຕກຕາ່ ງກນັ ດງ່ັໍ ລຸູມ່ ນີ:ໍ້ - ຢູ່ໜາ້ : ເx ແx ໂx ໄx ໃx - ຢເູ່ ທງິ : xິ xີ xຶ x x - ຢູ່ຫງຼັ : xະ xາ - ຢູ່ລູຸມ່ : xຸ x - ຢູ່ໜ້າ-ເທິງ: ເxິ ເxີ - ຢູໜ່ າ້ -ຫັຼງ: ເxະ ແxະ ໂxະ ເxາະ ເxຽ - ຢູ່ເທິງ-ຫັງຼ : xົວະ xວົ xາ - ຢູ່ໜາ້ -ເທງິ -ຫງັຼ : ເxັຽ ເxອຶ ເxອ ເxົາ 2.5 ສະຫຼະໃນແມູສ່ ະກດົ 1) ແມສູ່ ະກດົ ທັງ 8 ສະຫະຼ ທກຸ ຕວົ ໃນແມູ່ ອະ ອາ (ຍົກເວ້ັໍນສະຫະຼ ພເິ ສດ) ສາມາດຕມໍ່ ຕົວສະກົດໃສູ່ທາ້ ຍພະຍາງໄດ.ູ້ ພະຍັນຊະນະທເ່ີໍ ປນັ ຕົວສະກົດທັງ 8 ມ:ີ ກ ງ ຍ ດ ນ ບ ມ ວ. ກ ສະກົດ ເອໍ້ີນວ່າ ແມູ່ ອກັ ງ ສະກດົ ເອນ້ໍີ ວ່າ ແມູ່ ອັງ ຍ ສະກົດ ເອີໍ້ນວ່າ ແມູ່ ໄອ ດ ສະກົດ ເອໍ້ີນວ່າ ແມູ່ ອດັ ນ ສະກດົ ເອນ້ໍີ ວ່າ ແມູ່ ອັນ ບ ສະກົດ ເອ້ີນໍ ວ່າ ແມູ່ ອັບ ມ ສະກດົ ເອີນ້ໍ ວາ່ ແມູ່ ອາ ວ ສະກດົ ເອນີໍ້ ວາ່ ແມູ່ ເອົາ ສະຫຼະບາງຕົວເມ່ໍອປະກອບກັບຕວົ ສະກົດແລວູ້ ມັນຈະປຽູ່ ນຈາກຮບເດີມໄປເປັນຮບໃໝູ່ ດໍັງ່ ລຸູ່ມນໍີ:້ 1. xະ + ໂຕສະກດົ ປູ່ຽນເປນັ xັx ເຊັໍ່ນ: xກັ , xງັ , xັນ 2. ເxະ + ໂຕສະກົດ ປູ່ຽນເປນັ ເxັx ເຊນ່ໍັ : ເxັກ, ເxງັ , ເxນັ 3. ແxະ + ໂຕສະກົດ ປຽູ່ ນເປນັ ແxັx ເຊນ່ໍັ : ແxັກ, ແxັງ, ແxັນ 4. ໂxະ + ໂຕສະກດົ ປຽູ່ ນເປັນ ໂxັx ເຊນ່ໍັ : ໂxັວ, ໂxັຍ xົx ເຊັ່ນໍ : xກົ , xງົ , xນົ 5. ເxາະ + ໂຕສະກດົ ປູ່ຽນເປັນ xອັ x ເຊນ່ໍັ : xັອກ, xອັ ງ, xັອນ 6. x + ໂຕສະກດົ ປຽູ່ ນເປນັ xອx ເຊັໍ່ນ: xອກ, xອງ, xອນ 7. ເxຍັ + ໂຕສະກດົ ປູຽ່ ນເປັນ xຽັ x ເຊນ່ັໍ : xຽັ ກ, xຽັ ງ, xຽັ ນ 8. ເxຍ + ໂຕສະກດົ ປູ່ຽນເປັນ xຽx ເຊນ່ໍັ : xຽກ, xຽງ, xຽນ ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫຼາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 17

9. xວົ ະ + ໂຕສະກົດ ປູ່ຽນເປນັ ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ 10. xວົ + ໂຕສະກດົ xວັ x ເຊັໍ່ນ: xັວກ, xວັ ງ, xັວນ xກັ xາກ ປຽູ່ ນເປນັ xວx ເຊໍ່ນັ : xວກ, xວງ, xວນ xິກ xີກ ໂxກ xຶກ xກ ຕາຕະລາງແມສູ່ ະກດົ ທັງ 8 xຸກ xກ ເxັກ ເxກ ແມູ່ ອັກ: ກ ສະກດົ ແxກັ ແxກ xົກ xັອກ xອກ ເxິກ ເxີກ xຽັ ກ xຽກ xວັ ກ xວກ ເxຶອກ ເxອກ ແມູ່ ອັງ: ງ ສະກົດ xງັ xາງ xງົ ໂxງ xິງ xງີ xງຶ xງ xັອງ xອງ xຸງ xງ ເxງັ ເxງ ເxງິ ເxງີ ແxັງ ແxງ xັຽງ xຽງ xັວງ xວງ ເxຶອງ ເxອງ ແມູ່ ໄອ: ຍ ສະກົດ ໄx (xັຍ) xາຍ ໂxຍັ ໂxຍ -- xຍຶ xຍ xອັ ຍ xອຍ xຸຍ xຍ ເxຍິ ເxຍີ -- ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 18

ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ -- xວັ ຍ xວຍ -- ເxອຶ ຍ ເxອຍ ໝາຍເຫດ: xຍັ ປດັ ຈຸບນັ ບ່ໃໍ ຊູ,້ ໃຫໃູ້ ຊູ້ ໄx ແທນ. xດົ ໂxດ ແມູ່ ອດັ : ດ ສະກດົ xອັ ດ xອດ xດັ xາດ ເxິດ ເxີດ xດິ xດີ xຽັ ດ xຽດ xດຶ xດ xວັ ດ xວດ xຸດ xດ ເxຶອດ ເxອດ ເxດັ ເxດ ແxດັ ແxດ ແມູ່ ອນັ : ນ ສະກດົ xນັ xານ xົນ ໂxນ xິນ xນີ xອນ xຶນ xນ xອັ ນ ເxນີ xຸນ xນ xຽນ ເxັນ ເxນ ເxນິ xວນ ແxັນ ແxນ ເxອນ xຽັ ນ xວັ ນ ເxອຶ ນ ແມູ່ ອບັ : ບ ສະກົດ xັບ xາບ xບົ ໂxບ xບິ xບີ xອບ xບຶ xບ xອັ ບ ເxີບ xຸບ xບ xຽບ ເxບິ xັຽບ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າຼ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 19

ອັກຂະຫະຼ ວິທະຍາ ເxບັ ເxບ xວັ ບ xວບ ແxບັ ແxບ ເxອຶ ບ ເxອບ ແມູ່ ອາ: ມ ສະກດົ xາ xາມ xມົ ໂxມ xັອມ xອມ xິມ xມີ ເxິມ ເxີມ xຽັ ມ xຽມ xມຶ xມ xວັ ມ xວມ ເxຶອມ ເxອມ xຸມ xມ ເxັມ ເxມ ແxມັ ແxມ ໝາຍເຫດ: xມັ ປດັ ຈຸບນັ ບໍ່ໃຊູ້, ໃຫູ້ໃຊູ້ xາ ແທນ ເxົາ (xັວ) xາວ ແມູ່ ເອົາ: ວ ສະກດົ ໂxວ xວິ xວີ ໂxັວ - xຶວ xວ - - ເxວິ ເxວີ - ເxວ xັຽວ xຽວ ເxັວ ແxວ - ແxັວ - - - ໝາຍເຫດ: xວັ ປດັ ຈຸບັນບໍໃ່ ຊູ້, ໃຫູ້ໃຊູ້ ເxົາ ແທນ. 2) ສະກດົ ພິເສດ ໃນໄວຍາກອນລາວສະບັບລາຊະບັນດິດສະພາ (1972) ລະບຸວ່າ “ຢູ່ກາງຄາເຊິໍ່ງມີຫຼາຍພະຍາງໃຊູ້ຕົວ ສະກົດພິເສດແທນຕົວສະກົດທາມະດາໄດູ້”. ແຕູ່ໄວຍາກອນລາວສະບັບຂອງທ່ານ ພມີ ວົງວິຈິດ ບໍ່ໄດູ້ລະບຸກ່ຽວ ກັບການໃຊູ້ສະກົດພເິ ສດ ແລະ ຕາມຫຼັກໄວຍາກອນສະບັບດັງ່ໍ ກ່າວຖວາ່ ໃນພາສາລາວໃຫໃູ້ ຊູ້ແຕ່ຕູ ົວສະກົດທັງ 8 ຕວົ ເທ່ົໍານ້ນໍັ . ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫຼາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 20

ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ ມາເຖິງປັດຈຸບັນ, ການຮວ່ ມມກັບສາກນົ ນບັ ມ້ນໍ ັບຫຼາຍຂໍຶ້ນ ແລະ ມັນຮຽກຮ້ອງໃຫູ້ມກີ ານພັດທະນາພາສາ ລາວໂດຍສະເພາະແມູ່ນການສະກົດຄາທີໍມ່ ເີ ຄົາ້ໍ ມາຈາກພາສາຕາ່ ງປະເທດໃຫູ້ມີຄວາມຊັດເຈນຂຶໍ້ນ. ດັ່ໍງນັ້ໍນ, ຈິ່ໍງນາ ເອົາຕົວສະກດົ ພເິ ສດມາໃຊູເ້ ພອ່ໍ ຂຽນສະເພາະຄາທ່ມໍີ ີເຄົໍາ້ ມາຈາກພາສາຕາ່ ງປະເທດ, ສວ່ ນຄາລາວເດີມ ແລະ ຄາທີ່ມໍ ີ ເຄາ້ໍົ ມາຈາກພາສາບາລີ-ສນັ ສະກິດໃຫໃູ້ ຊ້ຕູ ວົ ສະກົດທັງ 8 ເທາ່ົໍ ນັໍນ້ . ພະຍັນຊະນະທໍ່ໃີ ຊູ້ເປນັ ຕວົ ສະກົດພເິ ສດໄດມູ້ ີ: -ຈສຊ ໃຊູແ້ ທນ ດ -ລ “ນ -ພຟ “ບ ຕວົ ຢູາ່ ງ: ອັຟການິສຖານ ອ່ານ ອັຟ-ກາ-ນດິ -ສະ-ຖານ ມສົ ກ ອ່ານ ມົດ-ສະ-ກ ອສົ ຕຣາລີ ອາ່ ນ ອດົ -ສະ-ຕຣາ-ລີ ສະກດົ ພິເສດອ່ານອອກສຽງເໝອນສະກົດທາມະດາ ແລະ ອອກສຽງດໍ່ງັ ປະກອບ ສະຫຼະ xະ ເຊໍ່ິງບໍ່ມີຮບ (ສະຫຼະ xະ ເຄໍງິ່ ສຽງ). 3. ວນັ ນະຍດຸ 3.1 ຄວາມໝາຍຂອງວນັ ນະຍດຸ ວັນນະຍຸດແມູ່ນອັກສອນໝວດໜຶ່ໍງສາລັບໃຊູ້ບັງຄັບປູ່ຽນສຽງສານຽງຄວາມເວົ້ໍາໃຫູ້ປູ່ຽນໄປຈາກສານຽງ ເດີມ. ເພໍ່ອຢາກໄດູ້ສຽງຂຶໍ້ນລົງໃຫູ້ຄົບຖ້ວນຕາມສານຽງເວົ້ໍາຂອງລາວນັໍ້ນ, ເວລາຂຽນເພ່ໍິນຈິ່ໍງໃຫູ້ໃຊູ້ເຄ່ໍອງໝາຍ ບັງຄັບສຽງໃຫູ້ເປັນໄປຕາມຄວາມຕອ້ ງການທີ່ປໍ ະສງົ ຢາກເວ້ໍົາເຊິງໍ່ ເອີໍ້ນວ່າ ວັນນະຍຸດ ເພາະວ່າພາສາລາວມີສຽງສງ- ຕໍ່າ ຂຶ້ໍນ-ລົງຫຼາຍສຽງດ້ວຍກັນ, ເພ່ໍອຢາກໃຫູ້ມີຄວາມຊັດເຈນ ແລະ ບໍ່ປູ່ຽນແປງເປັນຢູ່າງອໍ່ນໄດູ້ຈິໍ່ງຕ້ອງໃຊູ້ ວັນນະຍຸດບງັ ຄັບສຽງໄວູ້, ຖາ້ ບດ່ໍ ່ັໍງນນ້ັໍ ອາດກາຍເປນັ ສຽງອນ່ໍ ກໄດ້.ູ ຕົວຢູ່າງ: ບໍ່ໃສູ່ວນັ ນະຍຸດ ໃສວູ່ ັນນະຍດຸ ມາກນິ ກາ ມ້າກນິ ກ້າ ເວົ້ໍາລວມແລູ້ວ ວັນນະຍຸດແມູ່ນເຄອ່ໍ ງໝາຍບອກລະດັບສຽງ ແລະ ໃຊສູ້ າລບັ ຜັນສຽງ ຫຼ ປູ່ຽນສຽງຂໍຶ້ນລົງ ຕາມສານຽງສຽງເວ້ໍົາເພໍອ່ ໃຫູ້ສຽງຂອງຄາເວົາ້ໍ ນ້ໍັນຕ່າງໄປຈາກລະດບັ ສຽງຂອງພະຍັນຊະນະ ແລະ ສະຫຼະເດີມ. 3.2 ຮບວັນນະຍຸດ ວັນນະຍດຸ ທ່ີໃໍ ຊູ້ຢໃູ່ ນອກັ ສອນລາວເຮົາມີ 4 ຮບ ແຕກຕ່າງກນັ ດັງໍ່ ລມູຸ່ ນີ:້ໍ x່ໍ ເອ້ນໍີ ວ່າ ໄມເູ້ ອກ xໍ້ ເອີ້ນໍ ວ່າ ໄມໂູ້ ທ x໊ໍ ເອີໍນ້ ວາ່ ໄມ້ຕູ ີ x໋ໍ ເອນ້ໍີ ວ່າ ໄມູຈ້ ັດຕະວາ 3.3 ສຽງວັນນະຍຸດ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 21

ອກັ ຂະຫະຼ ວິທະຍາ ສຽງວັນນະຍຸດແມູ່ນຫົວໜ່ວຍອັກຂະຫຼະອັນໜຶ່ໍງເຊິ່ໍງບ່ສໍ າມາດຕັດແຍກອອກຈາກພະຍາງ ຫຼ ຄາສັບໄດູ້. ສຽງວັນນະຍຸດເປັນພາກສວ່ ນໜຶ່ງໍ ຂອງພະຍາງ ຫຼ ຄາສບັ ອາດຈະມຮີ ບ ຫຼ ບ່ໍມຮີ ບ. ເມໍ່ອເວົ້ໍາເຖິງວັນນະຍຸດພວກເຮົາຄວນຈາແນກລະຫວ່າງເຄ່ໍອງໝາຍວັນນະຍຸດ ແລະ ສຽງວັນນະຍຸດ. ເຄ່ໍອງໝາຍວັນນະຍຸດໝາຍເຖິງ: ໄມູ້ເອກ (xໍ່), ໄມູ້ໂທ (x້ໍ), ໄມູ້ຕີ (x໊ໍ) ແລະ ໄມູ້ຈັດຕະວາ (xໍ໋). ສ່ວນສຽງ ວັນນະຍຸດໝາຍເຖິງສຽງທາມະດາ, ສຽງຂຶໍ້ນ-ລົງ, ສຽງຕໍ່າ-ສງ ແຕກຕ່າງກັນທາງດ້ານຄວາມໝາຍ ແລະ ສຽງຂອງ ພະຍາງ ຫຼ ຄາສບັ . ຕົວຢູາ່ ງ: ບານ # ບາ້ ນ ກິນ # ກ່ິໍນ # ກນ້ໍິ ປອງ # ປອູ່ ງ # ປູ້ອງ # ປ໊ອງ # ປ໋ອງ ອີງຕາມການຄົ້ໍນຄວ້າຂອງນັກພາສາສາດລາວ ແລະ ຕ່າງປະເທດ, ເພິໍ່ນໄດູ້ໃຫູ້ຄາເຫັນວ່າ: ປະລິມານສຽງ ວັນນະຍຸດໃນພາສາລາວມີ 6 ສຽງ; ແຕູ່ການຈັດໝວດສຽງບ່ໍຄກັນ ໂດຍແຍກອອກເປັນ 2 ກຸູ່ມໃຫຍ່ ຕາມແຕູ່ລະ ທ້ອງຖໍ່ນິ ດັໍ່ງລມຸູ່ ນ:້ໍີ ກມຸູ່ ທີ 1 ສຽງພາກເໜອ ສາ ສາ່ ສາ້ ປາ ປາູ່ ປູາ້ ຊາ ຊາ່ ຊ້າ ກມຸູ່ ທີ 2 ສຽງພາກກາງ ແລະ ພາກໃຕູ້ ສາ ສາ່ ສ້າ ປາ ປູ່າ ປູ້າ ຊາ ຊ່າ ຊາ້ 4. ເຄອ່ໍ ງໝາຍວກັ ແລະ ເຄອ່ໍ ງໝາຍຄວາມເວ້າໍົ ການຂຽນພາສາລາວໃນສະໄໝບຮານ ເພໍນິ່ ບໍໃ່ ຊເູ້ ຄໍ່ອງໝາຍວກັ , ເພ່ນໍິ ຂຽນຄາສັບຕດິ ໆກນັ ໄປ ຖາ້ ຈະໝາຍ ວກັ ກມີແຕຍູ່ ະຫວ່າງເທໍ່າົ ນັນໍ້ . ແຕູ່ປັດຈບຸ ັນ ເພອ່ໍ ຄວາມຊັດເຈນໃນການສ່ໍສານລະຫວາ່ ງຜູ້ຂຽນ ແລະ ຜູ້ອ່ານເພໍິ່ນຈໍິ່ງ ໃຊເູ້ ຄ່ອໍ ງໝາຍເຂ້າົໍ ຕ່ມໍ . ເຄໍອ່ ງໝາຍ ປະກອບດ້ວຍເຄອ່ໍ ງໝາຍວັກ ແລະ ເຄ່ໍອງໝາຍຄວາມເວົ້າໍ . 1) ເຄ່ໍອງໝາຍວກັ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້ຼາແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 22

ອກັ ຂະຫຼະວທິ ະຍາ ( , ) ເອໍນີ້ ວາ່ (ຈດຸ ) ໃຊູ້ຂນັ້ໍ ຄາ ຫຼ ຂໍັນ້ ຂໍຄ້ ວາມໃນປະໂຫຍກ. ເມ່ໍອອາ່ ນຮອດເຄ່ໍອງໝາຍນີ້ໍ ຕ້ອງຢຸດເຊົາ ໜອ້ ຍໜງຶໍ່ . ຕວົ ຢູ່າງ: ຄນົ ລາວເຄຍີ ຫນິຼ້ໍ ກິລາຫາຼ ຍປະເພດຄ: ເຕະກະຕ,ໍ້ ຕມີ ວຍ, ຟັນດາບ, ດງຶ ເຊອກ, ແລນູ່ , ລອຍນ້ໍາ, ຕີຄີ, ຊວ່ ງມ້າ ແລະ ຊວ່ ງເຮອ. ( . ) ເອນີ້ໍ ວາ່ (ຈາໍ້ ) ໃຊ້ໝູ າຍທ້າຍປະໂຫຍກບອກເລ່ົາໍ . ເມ່ໍອອາ່ ນຮອດເຄອ່ໍ ງໝາຍນ້ໍີຕ້ອງຢຸດເຊົາດົນກວ່າ ບ່ອນທ່ໍີມຈີ ຸດ. ຕວົ ຢູ່າງ: ກລິ າປຽບດງ່ໍັ ຢາວເິ ສດຊະນດິ ໜ່ຶງໍ ທບີ່ໍ າລຸງຮາ່ ງກາຍ ແລະ ມັນສະໝອງຂອງຄົນເຮາົ . ຫາກມກີ ານ ຫຼນິ້ໍ ກິລາເປັນປະຈາ ຄົນເຮາົ ຈະມສີ ຂຸ ະພາບແຂງແຮງ, ມີຄວາມສາມາດ ແລະ ມຄີ ວາມອາດຫານຫາຼ ຍຂນ້ຶໍ . ( ; ) ເອີ້ໍນວ່າ (ຈ້ໍາຈຸດ) ໃຊູ້ຂັ້ໍນວັກໃຫຍ່ໃນປະໂຫຍກ. ເມໍ່ອອ່ານຮອດເຄໍ່ອງໝາຍນໍ້ີ ຕ້ອງຢຸດເຊົາໜ້ອຍ ໜຶງ່ໍ . ຕົວຢາູ່ ງ: ຄນົ ສວ່ ນຫາຼ ຍມກັ ຈະຮູ້ ແລະ ເຂາ້ໍົ ໃຈວ່າໄຫຫນີ ມີແຕູຢ່ ່ໃູ ນທງົໍ່ ໄຫຫີນຊຽງຂວາງເທົາ່ໍ ນັໍ້ນ; ແຕູ່ ຄວາມຈິງແລູ້ວ, ໄຫຫນີ ມີຢໍງ່ັ ຢາຍຢູຫ່ າຼ ຍແຫູ່ງໃນບລເິ ວນອັນທໍເ່ີ ອ້ີນໍ ວາ່ ເມອງພວນໃນເມ່ອໍ ກ່ອນ ແລະ ແຂວງຊຽງ ຂວາງໃນປັດຈບຸ ັນ. 2) ເຄ່ໍອງໝາຍຄວາມເວ້າໍົ ( : ) ເອໍນ້ີ ວ່າ (ສອງຈ້າໍ ) ໃຊ້ໝູ າຍຫັງຼ ຄາຄ, ດງ່ໍັ , ເຊັ່ໍນ:, ວ່າ, ດໍ່ງັ ນ້ີໍ... ເພ່ອໍ ໝາຍໃຫູ້ຮວູ້ າ່ ຂໍ້ຄວາມຕໍ່ໄປເປັນ ຂຄ້ໍ ວາມສາຄນັ ທໍ່ຄີ ວນເອົາໃຈໃສ່.ູ ຕວົ ຢູ່າງ: ດ່ັໍງຄາສຸພາສິດທີວໍ່ ່າ: “ມຖສາກ ປາກຖສິນ”. ໃນປ່າູ ດົງມໄີ ມູ້ທ່ໍມີ ີຄາ່ ເຊັໍ່ນ: ໄມູ້ສັກ, ໄມູ້ດູ່, ໄມູ້ໂລງເລງ, ໄມແູ້ ຕູ້ຂ່າ ແລະ ອໍ່ນໆ. ( - ) ເອນໍ້ີ ວ່າ (ຂີດຕ່ໍ)ໃຊຕູ້ ຂ່ໍ ີດຫວົ ແຖວ, ຕ່ໍພະຍາງ, ຕ່ໍຄາ, ແຍກຄາ ຫຼ ໃຊແູ້ ທນຄາວ່າ ແລະ . ຕວົ ຢ່າູ ງ: ທາ້ ວຮູງຸ່ -ທ້າວເຈອງ ລດັ ທິມາກ-ເລນິນ ວັດຈະນາກມົ ລາວ-ອງັ ກດິ ລາສະດອນ ອ່ານວາ່ ລາດ-ສະ-ດອນ. ( ) ເອີໍ້ນວ່າ (ຂີດກ້ອງ) ໃຊູ້ຂີດກ້ອງຄາ ຫຼ ຂໍ້ຄວາມເພ່ໍອບອກວ່າມີຄວາມສາຄັນ ແລະ ຕ້ອງການເນນໍ້ັ ໜັກ. ຕົວຢູ່າງ: ໃນໄລຍະຜ່ານມາ, ສັດປາູ່ ສ່ວນຫາຼ ຍ ຖກດບັ ສນຍອ້ ນ ນາຍພານ ແລະ ລະເບດີ ໃນປາງສງົ ຄາມ. ( ... ) ເອີ້ໍນວ່າ (ສາມຈ້ໍາ) ໃຊູ້ໝາຍໃຫູ້ຮູວ້ ່າຍັງມີຄວາມອນ່ໍ ໆອກີ ທີ່ໍຕ້ອງການຂຽນໃສູ່ບ່ອນນີໍ້ ແຕູ່ຫາກບ່ໍ ຂຽນ. ສາມຈາ້ໍ ມີຄວາມໝາຍຄກນັ ກບັ ເກາະລະ (ໆລໆ). ຕວົ ຢາູ່ ງ: ໃນປະເທດເຮາົ ມນີ ົກຫາຼ ຍຊະນດິ ເຊໍັນ່ : ນກົ ອຽ້ ງ, ນົກເຂົາ, ນົກແກູ້ວ, ນກົ ເປໍ້ົາ, ນກົ ກົດ... ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້ຼາແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 23

ອກັ ຂະຫຼະວິທະຍາ ( ໆ ) ເອີ້ໍນວ່າ (ໝາຍຊ້ໍາ) ໃຊູ້ໝາຍໃຫູ້ຮູ້ວ່າ ຄາເວົໍ້າກ່ອນນໍີ້ຕອ້ ງການເວົໍ້າຊໍ້າຕ່ໍມອີກເທ່ໍອໜຶ່ໍງ ຫຼ ເຄ່ໍອງໝ າຍຊໍ້ານີໍ້ເມອ່ໍ ຂຽນໄວທູ້ າ້ ຍຄາໃດຕ້ອງອ່ານຄານັ້ໍນຊາໍ້ ສອງເທ່ອໍ . ຕົວຢູ່າງ: ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ເປັນທີ່ໍຕັໍ້ງສານັກງານຕ່າງໆຂອງລັດຖະບານເຊັໍ່ນ: ສານັກງານປະທານ ປະເທດ, ສານັກງານນາຍົກລັດຖະມົນຕ,ີ ຫສະພາແຫູງ່ ຊາດ, ສານັກງານຂອງກະຊວງຕ່າງໆ ແລະ ສານັກງານຂອງ ຄະນະກາມະການຂັ້ໍນລັດຖະບານ. ນະຄອນຫຼວງແມນູ່ ສນກາງດາ້ ນການເມອງ, ເສດຖະກິດ, ວດັ ທະນະທາ-ສັງຄົມ ຂອງຊາດ, ເປນັ ທ່ຕໍີ ໍັງ້ ສານກັ ງານອງົ ການຈັດຕັງ້ໍ ສາກົນ ແລະ ສະຖານທດປະເທດຕ່າງໆ. (ໆລໆ) ເອໍ້ນີ ວາ່ ເກາະລະ ໃຊ້ໝູ າຍໃຫູ້ຮູ້ວາ່ ຍັງມີຄວາມອ່ນໍ ໆອີກທີ່ໍຕ້ອງການຂຽນລົງບ່ອນນ້ໍີ ແຕູຫ່ າກບ່ໍ ຂຽນ. ເກາະລະມຄີ ວາມໝາຍຄກບັ ສາມຈ້ໍາ (...). ເວລາພົບເຄອໍ່ ງໝາຍນໍໃີ້ ຫເູ້ ວົາ້ໍ ວາ່ : ແລະ ອນ່ໍ ໆ. ຕົວຢາູ່ ງ: ຜະລິດຕະພນັ ສນິ ຄາ້ ຂາອອກຂອງລາວໃນປັດຈຸບນັ ລວມມີ: ໄຟຟູາ້ , ໄມ້ອູ ດັ , ໄມ້ແູ ປຮບ, ໄມູ້ ທ່ອນ, ກາເຟ, ໝາກແໜງູ່ , ຄ່ໍັງ, ຍານ, ຫນີ ກາວ, ແຮູ່ກົວໍ່ , ຖາ່ ນຫີນ, ຊີມງັ ໆລໆ. ຜະລິດຕະພນັ ຂາເຂາ້ົໍ ລວມມີ: ລົດຍນົ , ນາໍ້ ມນັ ເຊ້ໍອໄຟ, ວດັ ສະດກຸ ່ສໍ ້າງ, ເຄໍອ່ ງອປຸ ະໂພກ, ຢາປວົ ພະຍາດ ໆລໆ. ( \" ) ເອໍີ້ນວ່າ ໝາຍລ້ໍຶມຄນໃຊ້ຂູ ຽນໄວູ້ກ້ອງຄາ ຫຼ ຂໍ້ຄວາມເພອ່ໍ ໃຫອູ້ ່ານຄຄາຢູເ່ ທິງ. ຕວົ ຢູ່າງ: ເສໍນັ້ ທາງຄມົ ມະນາຄມົ ທາງລົດຍນົ ຂອງລາວແຕລູ່ ະເສນ້ັໍ ມີຄວາມຍາວດງ່ັໍ ນີໍ້: - ທາງເລກທີ 1 ຍາວ 568 ກມ -\" 4 -\" 6 \" 114 \" -\" 7 -\" 8 \" 262 \" -\" 9 -\" 13 \" 268 \" \" 132 \" \" 140 \" \" 1.366 \" ( ? ) ເອນ້ີໍ ວ່າ ໝາຍຖາມ ໃຊ້ຂູ ຽນຢູທ່ າ້ ຍປະໂຫຍກຄາຖາມ. ຕົວຢ່າູ ງ: ກະສິກາມີຄວາມສາຄັນແນວໃດ? ກະສິກາມຈີ ັກຂະແໜງ? ຂະແໜງໃດແດ?ູ່ ປະເທດລາວ ມີຈັກລະດ? ລະດໃດແດູ?່ ( ! ) ເອີໍ້ນວ່າ ໝາຍທ້ວງ ໃຊູ້ຂຽນຢູ່ທ້າຍຄາ ຫຼ ຂໍ້ຄວາມ ເພ່ໍອໝາຍບອກຄວາມອັດສະຈັນ, ຄວາມ ຕນໍ່ ເຕັໍນ້ ຫຼ ຄວາມຜິດປກົ ກະຕ.ິ ຕວົ ຢູ່າງ: ບະ ! ມັນຈະແມູ່ນເລອ່ໍ ງຫຍງັ , ຄວາ່ ຕກີ ະລດັງກວາ່ ແຕູ່ກ່ອນແທູ້? ໂຢວູ່ ! ໃຜຊບິ ່ໍຢາກໄດູ້. ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 24

ອັກຂະຫຼະວິທະຍາ ໂທເອຍີ ! ເວາ້ໍົ ແລ້ວູ ບຟ່ໍ ງັ . « » \"\" “ ” ເອ້ນໍີ ວ່າວົງຢມ ໃຊໝູ້ າຍ ບອກໃຫູ້ຮູວ້ ່າຂ້ໍຄວາມທໍ່ີຢູ່ໃນວງົ ນີໍ້ແມນູ່ ຢມມາ. ເວລາ ຂຽນວົງຢມຕອ້ ງຂຽນຢອງຢ່ເູ ທິງຂຄ້ໍ ວາມທໍີ່ຢມມາ. ຕວົ ຢາູ່ ງ: “ ຢຄູ່ ົນດຽວ ໃຫູ້ລະວງັ ແນວຄດິ ຄາສຸພາສິດກາ່ ວວາ່ : ຢູຮ່ ່ວມມດິ ໃຫູລ້ ະວງັ ວາຈາ ”. ( ) ເອີນ້ໍ ວ່າ ວົງເລບັ ໃຊູ້ໝາຍໃຫຮູ້ ້ວູ າ່ ຂໍຄ້ ວາມທ່ີໍຢູ່ໃນວງົ ເລບັ ນແ້ໍີ ມູ່ນຂໍ້ຄວາມເພໍ່ມີ ເຕມີ ຫຼ ອະທິບາຍ ຂ້ຄໍ ວາມທ່ໍີຢ່ນູ ອກວງົ ເລບັ . ເວລາຂຽນວົງເລບັ ຕອ້ ງຂຽນຢໃູ່ ນແຖວສະເໝີ. ຕົວຢາູ່ ງ: ອົງການສະຫະປະຊາຊາດປະກອບດ້ວຍພາກສວ່ ນຕົໍ້ນຕດ່ັໍງນ:ໍີ້ ສະມດັ ຊາໃຫຍ,່ ສະພາຄວາມໝໍັ້ນ ຄົງ (ຄະນະມນົ ຕີຄວາມໝັໍ້ນຄົງ), ສະພາເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມ, ສະພາອາລກັ ຂາ (ສະພາຮກັ ສາ ແລະ ຄຸມູ້ ຄອງ ດິນແດນ), ສານຍຸຕິທາລະຫວ່າງຊາດ (ສານໂລກ) ແລະ ສານກັ ງານເລຂາທິການ. <...> ເອໍ້ນີ ວ່າ ວງົ ຕດັ ໃຊໝູ້ າຍໃຫູ້ຮູ້ວາ່ ຂ້ຄໍ ວາມໃນບອ່ ນນ້ໍີ ຖກຕດັ ອອກ. ຕົວຢາູ່ ງ: ໄຟລຸກລາມຢູ່າເອົາຝອຍມາອອ່ ຍ ເພ່ນໍິ ຄຽດແລວູ້ ຢາູ່ ໄດູ້ກ່າວໄຍ ສຽງຊະໄນດງັ ກວ່າສຽງຄອ້ ງ ຊ້າງເພໍ່ນິ ຍອ້ ຍໃຫູ້ຫຼີກແຕ່ໄູ ກ ຄວາມມົວໝອງຢູ່າຖາມຜູຄ້ ຽດ ຄິດບໍ່ຖອ້ ງໃຫ້ໝູ ໍນ່ັ ພຽນຖາມ ສາວຊຊາຍເສຍດາຍແຕູຕ່ ້າງ ກບົ ຂຽດຮ້ອງຕ້ອງຫວົ ໃຈງູ <...> ເປັນຄນົ ໃຫປູ້ ຽບນົກເຈົໍ່າງອຍໜອງ ບາດແກ່ຖູ ວ້ ນມັນບ່ເໍ ຄີຍເລງິ ຢາູ່ ປຸນປອງນກົ ຍາງຂາວລວ້ ນ ເປັນດໍ່ງັ ຈອ້ ງຫຸບແລູ້ວແດດມາ ເປນັ ຄົນຊາຍຮາໍ່ ເພີງໃຫຖູ້ ້ອງ ມໝີ າກເຮອໍ່ ຢທູ່ ີ່ແໍ ຄມຊົນ ເປັນຄນົ ໃນໂລກາ ຢາູ່ ທຽມຕ້ໍນົ ເດອໍ່ <...> / ເອໍນ້ີ ວາ່ ໝາຍທບັ ມີຄວາມໝາຍຄຄາວາ່ “ຕໍ່” ແລະ ບາງເທ່ໍອກໃຊແູ້ ທນວງົ ເລບັ . ຕວົ ຢ່າູ ງ: ລະດແລງູ້ ໃນປະເທດລາວມີ ປະລິມານນໍ້າຝົນໜ້ອຍ, ສະເລຍູ່ ທົໍວ່ ປະເທດມີພຽງ 300 ມມ/ລະດ; ສ່ວນ ລະດຝນົ ປະລມິ ານນ້າໍ ຝນົ ຫາຼ ຍ. ນອກຈາກເຄ່ອໍ ງໝາຍວກັ ແລະ ເຄອໍ່ ງໝາຍຄວາມເວໍາົ້ ດັ່ໍງກ່າວມາແລ້ວູ ຍັງມີເຄໍ່ອງໝາຍຕ່າງໆທີໍ່ໃຊູ້ໃນວິຊາ ຄະນດິ ສາດ ແລະ ພາສາສາດດໍງັ່ ລມູຸ່ ນ້ໍີ: - ເອໍີນ້ ວາ່ ໝາຍລົບ ໃຊູ້ໃນວຊິ າຄະນດິ ສາດ. + ເອໍ້ນີ ວາ່ ໝາຍບວກ ໃຊູ້ໃນວິຊາຄະນດິ ສາດ. ÷ ເອີໍ້ນວາ່ ໝາຍຫານ ໃຊູ້ໃນວິຊາຄະນິດສາດ. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 25

ອັກຂະຫຼະວທິ ະຍາ x ເອີໍ້ນວ່າ ໝາຍຄນ ໃຊູ້ໃນວິຊາຄະນິດສາດ ຫຼ ເອີໍ້ນວ່າໝາຍໄຂວ່ຕີນກາໃຊູ້ຂີດຂ້າຄາທີ່ໍບ່ໍຖກ ຫຼ ຂໍຄ້ ວາມທ່ບໍີ ່ໍຕອ້ ງການ.  ເອນ້ໍີ ວ່າໝາຍຖກ ໃຊູ້ໝາຍຂ້ຄໍ ວາມທຖ່ີໍ ກຕອ້ ງ. (ໃຊູ້ໝາຍຖກເວລາກວດບົດ, ຕອບແບບສອບຖາມ...)  ເອ້ໍີນວາ່ ດອກຈັນ ໃຊ້ເູ ພໍ່ອໝາຍເຫດ ແລະ ມີຄາອະທິບາຍ (ອາດຈະໃຊໝູ້ າຍຫົວຂ້ກໍ ໄດູ້). [ ] ເອ້ີນໍ ວາ່ ວົງຂ ໃຊໃູ້ ນວິຊາຄະນິດສາດ ແລະ ພາສາສາດ. { } ເອີໍ້ນວ່າ ວົງປກີ ກາ ໃຊູ້ໃນວຊິ າຄະນດິ ສາດ. / / ເອນ້ໍີ ວ່າ ໝາຍຂີດຂໍັນ້ ໃຊໃູ້ ນວຊິ າພາສາສາດ. ຄາຖາມ: 1. ພະຍນັ ຊະນະແມນູ່ ຫຍັງ? ປະກອບມີໂຕໃດແດູ່ ແລະ ມວີ ທິ ີຂຽນແນວໃດ? 2. ເພ່ນິໍ ໄດູ້ມີການຈັດແບູ່ງພະຍນັ ຊະນະຄແນວໃດແດູ່? ຈໍ່ງົ ອະທິບາຍລະອຽດ 3. ສະຫຼະແມູນ່ ຫຍັງ? 4. ສະຫຼະທີ່ໍມີທງັ ໝດົ ເພໍິນ່ ໄດມູ້ ີການຈດັ ແບງູ່ ຄແນວໃດແດູ່? ຈ່ງໍົ ອະທບິ າຍລະອຽດ. 5. ວັນນະຍດຸ ແມູ່ນຫຍງັ ? ມີຫັກຼ ການໃຊູ້ຄແນວໃດ? 6. ເຄໍອ່ ງໝາຍວັນນະຍດຸ ແລະ ສຽງວນັ ນະຍດຸ ມຄີ ວາມແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ? 7. ຫກຼັ ການໃຊູ້ເຄ່ອໍ ງໝາຍວກັ ມຄີ ແນວໃດ? ຈງ່ໍົ ອະທິບາຍ ແລະ ຍົກຕວົ ຢາູ່ ງປະກອບໃສູ່. 8. ເຄອ່ໍ ງໝາຍຄວາມເວໍົາ້ ມີຫຼັກການໃຊູ້ຄແນວໃດ? ອະທບິ າຍແຕລູ່ ະອນັ ແລະ ຍົກຕວົ ຢູ່າງປະກອບ. ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າຼ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 26

ອກັ ຂະຫຼະວທິ ະຍາ ບົດທີ 4 ວທິ ຂີ ຽນໜງັ ສລາວ ວທິ ຂີ ຽນໜງັ ສລາວໃຫູ້ຖກຕ້ອງ ແມູ່ນຫັກຼ ການຂຽນໃຫຖູ້ ກຕອ້ ງຕາມສານຽງສຽງເວາໍ້ົ ຂອງພາສາລາວ, ຕາມ ແບບກະທດັ ຮັດ, ບໃ່ໍ ຫູ້ຕົວອກັ ສອນເຫຼອຢໃູ່ ນປະໂຫຍກ ເຊ່ໍິງມີຢໃູ່ ນຫກັຼ ການຫຼາຍຢູາ່ ງ. ແຕູ່ໃນທໍ່ນີ ຈ້ີໍ ະເວ້ົໍາເຖິງການ ຂຽນໜງັ ສໃຫູ້ຖກຕອ້ ງຕາມແບບແຜນທນ່ີໍ ຍິ ົມໃຊູ້ກນັ ມາເຊ່ັໍນ: ວິທໃີ ຊູ້ສະຫະຼ , ວທິ ີໃຊູ້ພະຍັນຊະນະ, ວິທີໃຊູ້ຕົວ ສະກດົ ແລະ ວິທໃີ ຊູ້ວັນນະຍດຸ . 1. ວທິ ໃີ ຊູ້ສະຫະຼ ສະຫະຼ ທັງໝດົ 28 ຕວົ ທີໍ່ໄດູກ້ ່າວມາແລູ້ວນັໍນ້ ມີຫັຼກການໃຊູ້ດ່ໍັງຕໍ່ໄປນໍ້ີ: 1) ເມອໍ່ ຂຽນພະຍາງ ຫຼ ຄາທ່ໍີປະກອບດ້ວຍສະຫຼະ: xະ, ເxະ, ແxະ, ໂxະ, ເxາະ, x, xວົ ະ, xວົ , ເxຽັ , ເxຽ ໃສູ່ຕວົ ສະກດົ ຕວົ ໃດຕົວໜຶໍ່ງໂລດບ່ໍໄດ,ູ້ ຕ້ອງໄດປູ້ ູ່ຽນຮບສະຫະຼ ເດີມເປັນຮບໃໝດູ່ ໍັງ່ ນ້:ໍີ xະ ປູ່ຽນເປັນ xັ ສະກດົ ດ້ວຍ ກ ເປັນ xກັ ເຊນ່ໍັ : ມກັ , ປັກ... ເxະ ປູ່ຽນເປັນ ເxັ ສະກົດດ້ວຍ ດ ເປັນ ເxດັ ເຊ່ນໍັ : ເຈດັ , ເປັດ... ແxະ ປູຽ່ ນເປນັ ແxັ ສະກົດດ້ວຍ ບ ເປນັ ແxບັ ເຊ່ໍັນ: ແກັບ, ແຕັບ... ໂxະ ປູ່ຽນເປນັ xົ ສະກົດດ້ວຍ ງ ເປນັ xງົ ເຊ່ນັໍ : ວງົ , ກ່ໍງົ ... ປູ່ຽນເປັນ ໂxັ ສະກດົ ດ້ວຍ ຍ ເປັນ ໂxັຍ ເຊນ່ັໍ : ໂອຍັ , ໂກັຍ... ເxາະ ປູ່ຽນເປັນ xອັ ສະກົດດ້ວຍ ດ ເປັນ xັອດ ເຊນ່ໍັ : ກອັ ດ, ຍອັ ດ... x ປຽູ່ ນເປນັ xອ ສະກດົ ດ້ວຍ ມ ເປັນ xອມ ເຊນ່ໍັ : ຕອມ, ຫອມ... xວົ ະ ປຽູ່ ນເປນັ xັວ ສະກດົ ດ້ວຍ ບ ເປັນ xັວບ ເຊໍັ່ນ: ຈັວບ, ກັວບ... ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 27

ອັກຂະຫຼະວທິ ະຍາ xວົ ປູ່ຽນເປັນ xວ ສະກດົ ດ້ວຍ ນ ເປນັ xວນ ເຊ່ັໍນ: ຊວນ, ມວນ... ເxັຽ ປຽູ່ ນເປນັ xຽັ ສະກົດດ້ວຍ ກ ເປັນ xຽັ ກ ເຊນ່ໍັ : ອັຽກ, ຈັຽກ... ເxຽ ປຽູ່ ນເປນັ xຽ ສະກດົ ດ້ວຍ ວ ເປນັ xຽວ ເຊນັໍ່ : ຂຽວ, ດຽວ... 2) ເມ່ອໍ ຂຽນພະຍາງ ຫຼ ຄາທໍີປ່ ະກອບດ້ວຍສະຫຼະ xາ, x,ິ x,ີ xຶ, x, xຸ, x, ເx, ແx, ໂx, ເxິ, ເxີ, ເxອຶ , ເxອ, ສາມາດໃສູ່ຕວົ ສະກົດໄດູ້ເລີຍ ດໍ່ງັ ຕົວຢູ່າງຕໍ່ໄປນີ້ໍ: xາ ສະກດົ ດ້ວຍ ກ ເປັນ xາກ ເຊັໍ່ນ: ປາກ, ຕາກ, ຈາກ... xິ ສະກດົ ດ້ວຍ ດ ເປັນ xດິ ເຊນັ່ໍ : ຊິດ, ມິດ, ຄດິ ... xີ ສະກດົ ດ້ວຍ ບ ເປນັ xີບ ເຊັໍ່ນ: ກບີ , ປບີ , ຕບີ ... xຶ ສະກດົ ດ້ວຍ ງ ເປນັ xຶງ ເຊນ່ໍັ : ຊຶງ, ດງຶ , ບຶງ... x ສະກົດດ້ວຍ ນ ເປັນ xນ ເຊນ່ໍັ : ຍນ, ຄນ, ບນ... xຸ ສະກດົ ດ້ວຍ ມ ເປັນ xຸມ ເຊ່ໍັນ: ຂຸມ, ສຸມ, ມມຸ ... x ສະກົດດ້ວຍ ກ ເປັນ xກ ເຊ່ໍັນ: ດກ, ຜກ, ຫກ... ເx ສະກດົ ດ້ວຍ ດ ເປນັ ເxດ ເຊັໍ່ນ: ເຫດ, ເຜດ, ເຂດ... ແx ສະກົດດ້ວຍ ວ ເປນັ ແxວ ເຊ່ນັໍ : ແຊວ, ແນວ, ແມວ... ໂx ສະກົດດ້ວຍ ຍ ເປນັ ໂxຍ ເຊັໍ່ນ: ໂດຍ, ໂກຍ, ໂຮຍ... ເxິ ສະກດົ ດ້ວຍ ງ ເປນັ ເxິງ ເຊນ່ໍັ : ເທິງ, ເລິງ, ເຄິງ... ເxີ ສະກົດດ້ວຍ ນ ເປັນ ເxນີ ເຊນ່ໍັ : ເກນີ , ເຊີນ, ເນີນ... ເxອຶ ສະກົດດ້ວຍ ກ ເປັນ ເ xຶອກ ເຊັໍ່ນ: ເອອຶ ກ... ເxອ ສະກົດດ້ວຍ ຍ ເປນັ ເxອຍ ເຊ່ນັໍ : ເດອຍ, ເປອຍ, ເຟອຍ... 3) ເມໍ່ອຂຽນພະຍາງ ຫຼ ຄາທປໍ່ີ ະກອບດ້ວຍສະຫຼະ ໄx ໃx ເxົາ xາ ໃສ່ຕູ ວົ ສະກດົ ບ່ໍໄດູ້ ເພາະວາ່ ມັນມີສຽງ ຕວົ ສະກດົ ຢູໃ່ ນຕົວແລູ້ວ. ຕວົ ຢູ່າງ: ໄx : ໄປ, ໄຮູ່, ໄວ, ໄກ, ໄຖ, ໄຂ, ໄລ, ໄນ, ໄທ... ໃx : ໃຊູ່, ໃນ, ໃຈ, ໃຫ,ູ້ ໃຜ, ໃກູ,້ ໃສ, ໃຊູ້, ໃຍ, ໃດ... ເxົາ : ເກາົ , ເຄົາ, ເດາົ , ເອົາ, ເຂ້ົາໍ , ເຫງາົ , ເນາົ , ເຢົາ... xາ : ຄາ, ດາ, ລາ, ກາ, ຕາ, ໜາ, ຫງາ... ໝາຍເຫດ: - ສາລັບສະຫະຼ xະ ສະກົດ ຍ ເປັນ xັຍ ແຕູ່ກ່ອນເພໍ່ນິ ຂຽນແບບນໍີ້ ແລະ ກອ່ານວາ່ “ໄອ” ຄກັນ, ແຕູ່ວ່າ ປັດຈຸບນັ ນ,້ໍີ ເພ່ນິໍ ໃຊູ້ສະຫຼະ ໄx ໄມມູ້ າຍແທນ. - ສາລບັ ສະຫະຼ xະ ສະກົດ ວ ເປນັ xັວ ແຕວູ່ າ່ ປດັ ຈບຸ ັນນ້ເີໍ ພໍນ່ິ ໃຊາູ້ ະຫະຼ ເxາົ ແທນ. - ສາລັບສະຫຼະ xະ ສະກດົ ມ ເປັນ xມັ ແຕູກ່ ່ອນເພໍ່ິນຂຽນແບບນ້ໍີ ແລະ ກອ່ານວາ່ “xາ” ຄກັນ, ແຕູ່ວາ່ ປດັ ຈຸບັນນເ້ໍີ ພນໍິ່ ໃຊູສ້ ະຫຼະ xາ ແທນ. 4) ວິທໃີ ຊູ້ສະຫະຼ ໄx ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້ຼາແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 28

ອກັ ຂະຫຼະວທິ ະຍາ ເພິ່ນໍ ເອ້ີໍນສະຫຼະ ໄx ຕວົ ນວ້ໍີ າ່ ສະຫະຼ ໄອໄມມູ້ າຍກຍ້ອນວ່າຫາງຂອງມນັ ມາຍ. (1) ຄາລາວ ຄາໃດທຜີໍ່ ນັ ປຽູ່ ນມາຈາກພາສາປາລີ ເຊງິໍ່ ມຕີ ວົ ຍ ຢູ່ຫຼັງທີໍ່ອ່ານອອກສຽງເປັນອະຍະ ຫຼ ເອຍ ຍະໃນພາສາປາລີ ເວລາຂຽນໃນຄວາມລາວໃຫູ້ໃຊູ້ສະຫະຼ ໄອໄມມູ້ າຍ (ໄx). ຕົວຢູ່າງ: ສມຍ ເປນັ ສມຍັ ເປັນ ສະໄໝ ວິທຍາລຍ ເປັນ ວິທຍາລັຍ ເປັນ ວິທະຍາໄລ ພຍ ເປນັ ພັຍ ເປນັ ໄພ ວິຈຍ ເປັນ ວິຈັຍ ເປນັ ວິໄຈ ປຈຈຍ ເປນັ ປັຈຈັຍ ເປນັ ປັດໄຈ (2) ຄາໃດທ່ໍຜີ ນັ ປ່ຽູ ນມາຈາກ ພາສາປາລີ-ສັນສະກິດ ເຊໍ່ງິ ອອກສຽງເປັນ ໄx (ຕາມຫກຼັ ການແປງຕວົ ອັກສອນ, ໃນການແບູ່ງສະຫະຼ ) ໃຫູ້ຂຽນເປັນສະຫຼະໄອໄມມູ້ າຍ (ໄx). ຕວົ ຢູ່າງ: ພປິ ຣ ເປນັ ພິບນ ເປັນ ໄພບນ (ຄວາມເຕັມປູ່ຽມ) ພິທຣ ເປັນ ພິທນ ເປນັ ໄພທນ (ແກູ້ວພທິ ນ, ແກວູ້ ຕາແມວ) (3) ຄາລາວທົໍ່ວໄປທີໍອ່ ອກສຽງສະຫຼະ ໄx ເຊ່ນໍັ : ໄຂ, ໄຂູ່, ໄຄ, ໄຈ,ູ້ ໄສ, ໄສ,ູ່ ໄສ,ູ້ ໄຊ,ູ້ ໄຍ, ໄດ, ໄດ,ູ້ ໄຕ, ໄຕ,ູ້ ໄຖ, ໄທ, ໄນ, ໄບ, ໄປ, ໄຜ,ູ່ ໄພ, ໄພູ້, ໄຟ,, ໄຮູ່, ໄຫູ້, ໄຫຼ... ຕົວຢູ່າງ: ໄກູ້ : ໂຕໄກູ້ ໄຂ : ໄຂປະຄ, ໄຂງົວ ໄຂຄວາຍ ໄຂູ່ : ໄຂ່ໄູ ກູ່ ໄຄ : ໄຄຫນີ ໄຄູ່ : ຮັກໄຄູ່ ໄຈູ້ : ໄຈແູ້ ຍກ ໄສ : ພະຍາດໝາກໄສ ໄສູ່ : ນກົ ໄສູ່ ໄສູ້ : ລາໄສູ້ ໄຊູ້ : ໄຊໜູ້ ໍີ້ ໄຍ : ຢອກໄຍ ໄດ : ຂນ້ໍັ ໄດ ໄຕ : ຄາງກະໄຕ ໄຕູ້ : ໄຕູໄ້ ຟ ໄນ : ໝາໄນ ໄປ : ໄປໂຮງຮຽນ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າຼ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 29

ອກັ ຂະຫະຼ ວິທະຍາ ໄພູ້ : ຫນ້ໍິຼ ໄພູ້ ໄຢ : ແມງໄຢ ໄຫູ້ : ຂີໍໄ້ ຫູ້ ໄຮູ່ : ໄຮສູ່ າລີ ໄຫຼ : ນາ້ໍ ໄຫຼ ໄໝ : ສໍ້ິນໄໝ ໄບ : ຜາ້ ສະໄບ (4) ຄາຢມພາສາຕ່າງປະເທດ ເພອໍ່ ໃຫອູ້ ່ານອອກສຽງໄດູ້ຕາມສຽງໄອເຊໍ່ງິ ແມູ່ນສຽງເດມີ ຂອງພາສາເຫ່ໍົຼານນໍ້ັ ກໃຫູຂ້ ຽນສະຫຼະໄອໄມມູ້ າຍ (ໄx). ຕວົ ຢູ່າງ: ສວີ ໄິ ລ : ຄວາມສີວິໄລ ໄມ : ໄມທະເລ (ໜ່ໍງຶ ໄມເທ່ໍາົ ກບັ 1,61 ກິໂລແມັດ) ໄຊງອ່ ນ : ຊ່ເໍ ກ່າໍົ ຂອງນະຄອນໂຮຈໍີມ່ ິນ (ຫວຽດນາມ) ຊຽງໄຮູ້ : ເມອງຊຽງໄຮູ້ (ປະເທດຈີນ) (5) ວິທໃີ ຊູສ້ ະຫະຼ ໃx ເພິໍນ່ ເອໍີນ້ ສະຫຼະໄອໄມມູ້ ວ້ ນນ້ັໍນ ກຍ້ອນຫາງຂອງມນັ ມວ້ ນໄວູ້. ການໃຊູ້ສະຫຼະ ໃx ນໍ້ແີ ມູນ່ ໃຊຂູ້ ຽນຄາ ຕາ່ ງໆໃນພາສາລາວໃຫສູ້ າມາດຈາແນກຄວາມໝາຍຂອງມນັ ຕາມສານຽງຂອງປະຊາຊົນລາວບາງທ້ອງຖ່ໍິນເຄີຍໃຊູ້ ເຊນໍ່ັ : ຊາວເມອງຫຼວງພະບາງ ແລະ ໄທດາ, ໄທແດງ,ໄທພວນ ເຄີຍອອກສຽງວາ່ “ອາເອີ” ຫຼ ອອກສຽງວາ່ “ເອີ” ເຊ່ໍັນ: ຄາວາ່ : ໄປໃສ? ເວ້າໍົ ວາ່ : “ໄປເສີ?”, ພາກໃຕູ້ເວ້ໍາົ ວ່າ: “ພາກເຕໍີ້” ໃນເຮອນເວົາ້ໍ ວ່າ “ເນີເຮອນ” ເຫຼໍ່າົ ນ້ເໍີ ປນັ ຕ້ໍົນ. ຄາທໍໃ່ີ ຊູ້ສະຫຼະໄອໄມູ້ມວ້ ນ (ໃx) ມດີ ງັໍ່ ນ:້ີໍ ໃກ,ູ້ ໃຂ,ູ່ ໃຂ,ູ້ ໃຄ, ໃຄ່,ູ ໃຄ,ູ້ ໃຈ, ໃຈ້,ູ ໃສ, ໃສ,ູ່ ໃສ້,ູ ໃຊູ,່ ໃຊູ້, ໃຍ, ໃດ, ໃຕ, ໃຕ,ູ້ ໃນ, ໃບ, ໃບູ້, ໃຜ, ໃຝ,ູ່ ໃພູ,້ ໃຢ, ໃຫ,ູ້ ໃຮູ່, ໃຫງ່, ໃຫຍ່, ໃໝ, ໃໝ,ູ່ ໃຫຼ. ຕວົ ຢ່າູ ງ: ໃກູ້ : ໃກຄູ້ ຽງ, ຢູ່ໃກູ້ ໃຂູ່ : ຕາກເຄອໍ່ ງບໍ່ທັນໃຂູ່ຢູ່າຟູາ້ ວກູ້ເດ (ແຫູ້ງ, ບ່ອໍ ຶນ) ໃຂູ້ : ນາເຮົາຢ່ໃູ ຂູ້ບາ້ ນ (ມ່ໍ, ໃກູ)້ ໃຄ : ຫວົ ສໃີ ຄ ໃຄູ່ : ໃຄ່ພູ ອງ ໃຄູ້ : ປໃີ ຄູ້ (ປີກນຸ ) ໃຈ : ຈິດໃຈ, ຫວົ ໃຈ, ໃຈໄມູ້, ໃຈກາງ ໃຈູ້ : ປີໃຈູ້ (ປີຊວດ/ໜ) ໃສ : ນາ້ໍ ໃສ, ຢ່ໃູ ສ, ໄປໃສ ໃສູ່ : ເອາົ ໃສູ່ ໃສູ້ : ປໃີ ສູ້ ໃຊູ່ : ບ່ໃໍ ຊູ່ການ, ມິໃຊູ່ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້ຼາແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 30

ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ ໃຊູ້ : ຄນົ ໃຊ,ູ້ ຮບັ ໃຊູ້ ໃຍ : ໃຍແມງມມ, ຫ່ວງໃຍ ໃດ : ອນັ ໃດ, ແນວໃດ ໃຕ : ຕັບໃຕ ໃຕູ້ : ທິດໃຕ,ູ້ ຢູ່ໃຕູ້ ໃນ : ໃນເຮອນ, ໃນບາ້ ນ, ໃນໝາກໄມູ້ ໃບ : ໃບໄມູ້, ໃບຄາຮ້ອງ, ໃບຫ ໃບູ້ : ຄນົ ໃບູ້, ບ້າໃບູ້ ໃຜ : ແມນູ່ ໃຜ, ຂອງໃຜ ໃຝູ່ : ຝກັ ໃຝູ່, ໃຝູ່ຝນັ , ໃຝໃູ່ ຈ ໃພູ້ : ລກໃພູ້ ໃຢ : ໃຢ! ຢູ່າເຮັດແມ ໃຫູ້ : ເອົາໃຫູ,້ ມອບໃຫ.ູ້ ໃຮູ່ : ນາໃຮູ່ດຽວ ໃຫງ່ : ຂໃ້ີໍ ຫງ່ ໃຫຍ່ : ຜູ້ໃຫຍ່, ຍ່ງໍິ ໃຫຍ່ ໃໝ : ປັບໃໝ ໃໝູ່ : ປີໃໝູ່ ໃຫຼ : ນອນໃຫຼ 2. ວທິ ໃີ ຊພູ້ ະຍນັ ຊະນະ ພະຍັນຊະນະໃນພາສາລາວຈານວນໜ່ໍຶງ ເປັນຕົວຕົໍ້ນພະຍາງລ້ວນໆ ແລະ ອີກຈານວນໜຶງໍ່ ເປັນໄດູ້ທັງຕວົ ຕົ້ໍນພະຍາງ ແລະ ຕົວສະກົດ. ດັ່ໍງນັ້ໍນ, ວິທີໃຊູ້ພະຍັນຊະນະມີຄວາມສາຄັນຫຼາຍ ຈຶໍ່ງຕ້ອງເອົາໃຈໃສູ່ຕາແໜູ່ງຂອງ ມນັ ໃນພະຍາງ ແລະ ຄວນເອົາໃຈໃສູ່ດງ່ັໍ ນ:້ໍີ 1) ຖ້າພະຍັນຊະນະຕົ້ໍນພະຍາງແມູ່ນພະຍັນຊະນະເຄົໍ້າຕ້ອງໃສູ່ສະຫຼະ ຫຼ ວັນນະຍຸດໃຫູ້ຖກຕາມການ ສະກົດຄາຄ ໃສໄູ່ ວໜູ້ ້າ, ຫັງຼ , ເທິງ ຫຼ ລູ່ມຸ ຂອງພະຍັນຊະນະຕົ້ນໍ ພະຍາງນັນໍ້ . ຕົວຢູາ່ ງ: ນາ, ໃຮ່,ູ ນ້ໍ,ີ ມ,ີ ໄກ,ູ່ ຢ,ູ່ ຫນ້ັໍ , ແທູ້ແລ. 2) ຖ້າພະຍັນຊະນະຕົໍ້ນພະຍາງ ແມູ່ນອກັ ສອນປະສມົ ຫຼ ອກັ ສອນຄວບ, ຈະມພີ ະຍນັ ຊະນະໄປນາກັນ ສອງຕວົ ເມ່ອໍ ຂຽນສະຫຼະ ຫຼ ວນັ ນະຍດຸ ກຕອ້ ງໃສ່ໄູ ວູ້ທ້າຍພະຍັນຊະນະຕວົ ທີສອງນັໍ້ນສະເໝີ. ຕວົ ຢາູ່ ງ: - ພະຍັນຊະນະປະສົມ ໝ,ູ່ ຫນ, ຫຍູ້ງຸ , ຫວນັໍ່ , ເຫງົາ, ຫລິນ້ໍ , ແຫນນ້ , ໄຫວ,້ ໜາ້ , ຫວ,ີ ໄຫມ້, ຫມ້.ໍ .. - ພະຍນັ ຊະນະຄວບ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 31

ອັກຂະຫຼະວທິ ະຍາ ຄ້ນໍົ ຄວາ້ , ຊວາ້ ນຊ, ໄຈວ້ໆ, ສວາ່ ງເຊາົ , ແກວງ່ , ຂວນັ , ໄຂວ່, ກວ່າ. 3) ການໃຊູ້ຄາທີ່ໍມີອັກສອນຄູ່ ເປັນພະຍັນຊະນະຕົ້ໍນພະຍາງກັບວັນນະຍຸດ. ໃນທີ່ໍນີໍ້ ຈະເວົໍ້າແຕູ່ໝວດ ອັກສອນສງ ແລະ ອກັ ສອນຕາໍ່ ທ່ໍີມວີ ັນນະຍດຸ ເອກ (x່)ໍ ເທ່ໍາົ ນ້ັໍນ. ເພ່ອໍ ບໃໍ່ ຫ້ຫູ ງົຼ ກັນ ຈໍ່ຶງຂຍກົ ເອາົ ບາງຄາມາເປັນຕວົ ຢູ່າງດ່ໍງັ ນໍ້:ີ ອັກສອນສງ ອັກສອນຕໍ່າ ຂ່າ : ຫົວຂ່າ ຄາ່ : ຄຸນຄ່າ ຂູ່ : ຂົໍ່ມຂູ່ ຄູ່ : ຄຽງຄູ່ ໄຂູ່ : ໄຂເູ່ ປດັ , ໄຂໄູ່ ກູ່ ໄຄູ່ : ຮັກໄຄ,ູ່ ໄຄໄູ່ ດູ້ ຂາ່ ງ : ໝາກຂ່າງ ຄາ່ ງ : ໂຕຄ່າງ ແຂ່ງູ : ແຂງູ່ ຂັນ ແຄູງ່ : ແຄູ່ງຂາ ສ່ຽວ : ສຽ່ ວສະຫາຍ ຊ່ຽວ : ຊຽ່ ວຊານ ສ່າ : ສາ່ ເຫົໍ້າຼ ຊ່າ : ຊາ່ ລ ສ່ໍ : ສສໍ່ ານ ຊໍ່ : ສດັ ຊ່,ໍ ຊສ່ໍ ຽງ ສໍ່ : ສບັ ສ່ໍ ຊໍ່ : ຊ່ໍດອກໄມູ້ ເສອ່ໍ : ເສອ່ໍ ປນອນ ເຊອໍ່ : ເຊໍອ່ ໃຈ, ເຊ່ອໍ ຟັງ, ເຊອ່ໍ ຖ ໃສູ່ : ເອົາໃຈໃສ,ູ່ ເອົາໃສູ່ ໃຊູ່ : ມໃິ ຊ,ູ່ ບ່ໍໃຊວູ່ ່າ ສັໍ່ງ : ສັໍ່ງສອນ ຊງ່ໍັ : ຊັໍ່ງນໍ້າໜັກ ສອ່ ງ : ກອ້ ງສອ່ ງ, ແດດສ່ອງ ຊ່ອງ : ຊ່ອງທາງ, ຊ່ອງລົມ ສວ່ ງ : (ບມ່ໍ ຄີ ວາມໝາຍ) ຊ່ວງ : ຊວ່ ງເສັງ, ແຂູງ່ ຂັນ ສມຸູ່ : ສກັ ສູ່ມຸ ຊມຸູ່ : ປຽກຊຸູ່ມ ເສໍອ່ ມ : ເສໍອ່ ມເສຍ, ເສໍ່ອມຄຸນ ເຊອ່ໍ ມ : ເຊອ່ໍ ມເຂໍ້ົາກນັ ສວ່ ຍ : ສວ່ ຍສາອາກອນ ຊວ່ ຍ : ຊ່ວຍເຫຼ ອ, ຊ່ວຍຊ ຖ່ໍີ : ຖ່ີໍຖວ້ ນ, ຂ້ຖໍີ ີໍ່ ທໍ່ີ : ທີໍ່ຢ,ູ່ ສະຖານທີໍ່ ຖວ່ໍົ : ໝາກຖວ່ໍົ ທວ່ໍົ : ທົໍ່ວໄປ ຖ່ວງ : ຖ່ວງດຶງ ທວ່ ງ : ທວ່ ງທ,ີ ທວ່ ງທັນ ຖາ່ ນ : ຖາ່ ນໄຟ, ຖາ່ ນຫີນ ທາ່ ນ : ທາ່ ນໝ, ທ່ານຄ ຜ່ອງ : ຜ່ອງໃສ ພອ່ ງ : ລາງພອ່ ງ, ບກົ ພອ່ ງ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 32

ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ ແຜູ່ : ເຜ່ໍອແຜູ່ ແພູ່ : ອອກແມູ່ ແພລູ່ ກ ໄຜູ່ : ຜ່ໍ : ໄມູ້ໄຜູ່ ໄພູ່ : ໄພ່ພູ ນົ , ບາ່ ວໄພູ່ ຝງ່ໍັ : ແຫູ່ : ຜໍ່ດ, ຜໍ່ເຫັນ ພ່ໍ : ພ່ໍແມ,ູ່ ຕນ້ໍົ ສ້ໍມົ ພ່ໍ ຫາ່ ງ : ຫ່ວງ : ຝັງ່ໍ ນາໍ້ , ຕະຝ່ັໍງ ຟັໍ່ງ : ຟາູ້ ວຟ່ັໍງ ຫມ່ໍົ : ຫ່ອນ : ແຫແູ່ ຫນ, ແຫູ່ທຽນ ແຮູ່ : ບແ່ໍ ຮູ່ ຫຽ່ ວ : ໄໜູ່ : ຫ່າງໄກ, ແຖວຫ່າງ ຮ່າງ : ໂຄງຮາ່ ງ, ຮບຮ່າງ, ຮາ່ ງກະດກ ເໜໍົ່າ : ໜາ່ ຍ : ຫ່ວງໃຍ, ຫວ່ ງຫາ ຮວ່ ງ : ໃບໄມຮູ້ ່ວງ ເໜູ່ : ໝ່ໍາ : ຜ້າຫມໍົ່ ຮໍມົ່ : ຮົມໍ່ ເງາົ , ຄນັ ຮົໍ່ມ ໝໍ່ີ : ໝ່ນໍ : ບຫໍ່ ່ອນ ຮ່ອນ : ຮອ່ ນເຂົ້ໍາ, ຮ່ອນຮາ ຫຍິໍ່ງ : ແຫຍ່ : ຫ່ຽວແຫູ້ງ ຮ່ຽວ : (ບມໍ່ ຄີ ວາມໝາຍ) ແຫຍມ່ : ຫຍໍ່ : ກະໄໜູ່ (ຊສ່ໍ ັດຊະນິດໜໍງ່ຶ ) ໄນູ່ : ເຂາ້ົໍ ໄນນູ່ າໍ້ ຫຍອ່ ມ : ຫງ່ໍັຼ : ຫົວເໜໍາົ່ (ກະໂມມ) ເນົໍ່າ : ເປອ່ໍ ຍເນາ່ໍົ , ເນົາໍ່ ເໝນັ ໄຫ່ໍຼ : ເຫົາ່ຼໍ : ໜາ່ ຍຊັງ, ເປີດໜ່າຍ ນ່າຍ : (ບໍມ່ ີຄວາມໝາຍ) ຫາໍ່ຼ : ສະເໜູ່ ເນູ່ : ພຸູ້ນເນ,ູ່ ວາ່ ເນູ່ ສະໝ່າໍ ສະເໝີ ມາໍ່ : ມ່າໍ ເຂົໍ້າ (ກນິ ເຂ້າໍົ ) ສໍ້ນິ ໝ່ີໍ, ເສັນໍ້ ໝ່ໍີ ມ່ໍີ : ມີດມີໍ່ ສອງໝໍ່ນ ມນ່ໍ : ທາງມນ່ໍ ຫຍ່ໍິງແຂູ້ວ ຍ່ງິໍ : ຍ່ງິໍ , ຍໍິງ່ ໃຫຍ່ ແຫຍ່ຮ ແຍູ່ : ຍແໍ່ ຍູ່ (ບໍມ່ ີຄວາມໝາຍ) ແຍູ່ມ : ມະຍອ່ ມມະແຍ່ມູ (ບມ່ໍ ຄີ ວາມໝາຍ) ຍໍ່ : ຍງໍ່ ວົ ຄວາຍ, ຂວັນອອ່ ນຫຍອນຍ່ໍ ຫຍອ່ ມຫຍ້າ ຍອ່ ມ : ຍອ່ ມເປັນ, ຍອ່ ມມີ ຫງ່ໍັຼ ນ້ໍາຕາ, ໄຫຼຫຼັ່ງໍ ລັໍ່ງ : ປນລັໍ່ນ, ປນລກັ ລໍນ່ັ ບ່າໄຫ່ໍຼ ໄລູ່ : ໄລູ່ໜີ, ໄລູ່ລຽງ, ໄມູໄ້ ລູ່ ປູາ່ ເຫາ່ົໍຼ , ເຫາ່ົໍຼ ນ້ີໍ ເລໍົ່າ : ເລາົໍ່ ນທິ ານ, ເລາໍ່ົ ເລ່ໍອງ ໜາ້ ຫາ່ຼໍ , ເຫຼ ອງຫ່ໍຼາ ລາ່ : ລາ່ ເມອງຂ້ໍນຶ , ລ່າເນ້ໍອ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫຼ້າແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 33

ຫໍ່າຼ ຍ : (ບມ່ໍ ີຄວາມໝາຍ) ລາ່ ຍ : ອັກຂະຫະຼ ວິທະຍາ ຕົວະລາ່ ຍ, ຫວົ ມາ່ ຍລາ່ ຍ ຫນໍ່ິຼ : ໄຕູ້ຫໍນິຼ່ , ໄຕ້ຫູ ຼົວ ລິ່ໍນ : ໂຕລໍິນ່ ຫໍ່ີຼ : ກະຫ່ີໍຼ ລ່ໍີ : ລຕ່ໍີ ້ອນ, ຕາລ່ໍີ ຫ່ : ຫຼບົ ຫ່ ລູ່ : ລູ່ທາງ, ລູນ່ ໍ້າໝອກ ຫງ່ໍຼ : ໝຫຼ່ໍງ ລ່ໍງ : ຮລງ່ໍ (ຫຼົມ) ຫງ່າ : ສະຫງ່າງາມ ງ່າ : ງ່າໄມູ້ ຫງຽ່ ງ : ເຮອຫງຽ່ ງ ງຽ່ ງ : ງຽ່ ງປາ, ງ່ຽງເບັດ ຫວາ່ : ປາຫວາ່ ວ່າ : ເວາໍ້ົ ວ່າ, ວ່າ ແຫວງ່ : (ບມໍ່ ຄີ ວາມໝາຍ) ແວງູ່ : ສົບແວູ່ງ ໂຫວ່ : ຊ່ອງໂຫວ່ ໂວູ່ : (ບມ່ໍ ີຄວາມໝາຍ) 3. ວທິ ໃີ ຊຕູ້ ວົ ສະກດົ ຕົວສະກດົ ແມູ່ນພະຍນັ ຊະນະທໍຢ່ີ ູ່ທ້າຍຄາ ຫຼ ພະຍາງ ຄສ່ວນສຸດສະຫະຼ ແລະ ວາງຢູ່ຫຼັງສະຫຼະ ເຊງິໍ່ ເອົາ ສຽງຂອງຕົນໄປຜັນສຽງກບັ ສະຫະຼ ໃນຄາເວໍ້າົ ໃຫູ້ກາຍເປນັ ຄາເປັນ ຫຼ ຄາຕາຍ ຕາມສຽງສາຜດັ ຂອງຕົວສະກົດທງັ ເຮັດໜ້າທີໍ່ຕດັ ສະຫະຼ ໃຫເູ້ ປັນພະຍາງອັດ. ຫາກພວກເຮົາ ເອົາພຽງສະຫຼະປະສົມກັບພະຍັນຊະນະເປັນອັກສອນແກນເທົໍ່ານັ້ໍນ ແມູ່ນບ່ໍພຽງພກັບ ຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການ ທໍ່ີຈະບັນທກຶ ປະມວນສບັ ໃນພາສາລາວຂອງພວກເຮົາໄດູ້. ສະນັໍນ້ ຈະຕອ້ ງໃຊູ້ຕົວສະກົດ ອີກຈານວນໜຶໍ່ງ ເພ່ໍອໃຫູ້ອກັ ຂະຫະຼ ລາວສາມາດບນັ ທຶກທຸກໆຄາສັບໃນພາສາລາວໄດູ້. ໃນຈານວນພະຍັນຊະນະພາສາລາວ 33 ໂຕນັ້ໍນ, ໂດຍອີງຕາມຫຼັກການ ການຂຽນຕາມສຽງມັນສາມາດ ເຮັດໜ້າທໍ່ີເປັນຕົວສະກົດໄດູ້ພຽງ 8 ຕົວເທົ່ໍານັ້ໍນຄ: ກ, ງ, ຍ, ດ, ນ, ບ, ມ, ວ. ນອກນັໍ້ນ ບ່ໍສາມາດໃຊູ້ເປັນຕົວ ສະກົດໄດູ້. ໂດຍອີງຕາມພາລະກາຂອງຕົວສະກົດໃນພະຍາງ ເພິໍ່ນໄດູ້ແບູ່ງຕົວສະກົດອອກເປັນ 2 ໝວດຄ: ຕົວ ສະກດົ ຕາຍ ແລະ ຕວົ ສະກດົ ເປນັ . ຕົວສະກດົ ຕາຍ ແມນູ່ ຕວົ ສະກດົ ທຜໍີ່ ນັ ສຽງໄປຕາມຮບວັນນະຍຸດບໄໍ່ ດູ້ຄົບຖ້ວນ; ຕົວສະກດົ ຕາຍ ມີ 3 ຕວົ ຄ: ກ, ດ, ບ. ຕົວສະກົດເປັນ ແມູ່ນຕົວສະກົດທ່ີໍຜັນສຽງໄປຕາມຮບວັນນະຍຸດໄດູ້. ຕວົ ສະກົດເປັນ ມີ 5 ຕວົ ຄ: ງ, ຍ, ນ, ມ, ວ. ນອກຈາກນີໍ້ ຍັງມີຕວົ ສະກົດພິເສດອກີ ຄ: ຈ, ສ, ຊ, ພ, ຟ, ລ. 1) ຕວົ ສະກດົ ຕາຍ ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫຼ້າແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 34

ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ - ຄາ ຫຼ ພະຍາງທີ່ໍປະກອບດ້ວຍອັກສອນກາງ ແລະ ສະຫຼະສຽງສັ້ໍນ ຫຼ ສະຫຼະສຽງຍາວ ໃນເມໍ່ອມີຕົວ ສະກົດຕາຍຜນັ ສຽງໄປຕາມວັນນະຍຸດໄດູ້ພຽງແຕໄູ່ ມູ້ຕີ (x໊)ໍ . ຄາເຫົ່າໍຼ ນໍີ້ ສວ່ ນຫາຼ ຍແມນູ່ ຄາສອນສຽງທາມະຊາດທ່ໍີ ບອກລກັ ສະນະ ຫຼ ອາການເທົໍາ່ ນັໍ້ນ. ຕົວຢູ່າງ: ກ໊າບ = ເປດັ ຮອ້ ງກາ໊ ບໆ ກອ໊ ກ = ສຽງກນົ ດັງກອ໊ ກໆ ຈ໊າດ = ນ້ໍາມນັ ຍ້ອຍໃສູ່ໄຟດງັ ຈ໊າດໆ ປາ໊ ບ = ຮູ້ສກຶ ເຈັບປາ໊ ບໆ ເຈດ໊ = ບແ່ໍ ຊບຈກັ ໜອ້ ຍ, ຈາງເຈ໊ດເລດ ເກໍ໊ອກ = ຄຊິແມູນ່ ລາວກະຫາຍນໍ້າແຮງ, ຟງັ ສຽງກນດງັ ເກອໍ໊ ກໆ ກອ໊ໍັ ກ = ສຽງເຄາະປະຕດັງກໍອ໊ັ ກໆ ປົໍ໊ກເປ໊ກ = ໝາກກະທັນຫໍ່ຼນົ ໃສຫູ່ ັຼງຄາດັງປ໊ກໍົ ເປ໊ກ ກໍອັ໊ ດແກດໍ໊ັ = ໜກດັ ໄມດູ້ ັງກ໊ໍອັ ດແກໍດ໊ັ ອ໊ໍບົ ເອບ໊ໍັ = ຟັງກບົ ຮອ້ ງອ໊ົບໍ ເອໍ໊ບັ ໆທົໍວ່ ທ່ົໍງນາ ຈຸດ໊ ຈໍ໊ັດ = ຟງັ ສຽງເຂົາເຈົ້າໍ ເຕ້ນັໍ ຂາ້ ມຮອ່ ງດັງຈ໊ດຸ ຈ໊ັໍດໆ - ຄາ ຫຼ ພະຍາງທີໍປ່ ະກອບດ້ວຍອັກສອນສງ ຫຼ ອັກສອນຕໍ່າ ແລະ ສະຫຼະສຽງສໍັ້ນ ຫຼ ສະຫຼະສຽງຍາວ ເມອໍ່ ມຕີ ວົ ສະກດົ ຕາຍບໍ່ສາມາດຜັນສຽງໄປຕາມວັນນະຍຸດໄດູ້ຈັກໄມ.ູ້ ຕວົ ຢ່າູ ງ: + ອກັ ສອນສງ: ຖກ, ຜັກ, ຫຍາບ, ຂາບ, ສິກ, ເຖດີ , ຫວັດ, ຂັບ, ຜດິ ... + ອກັ ສອນຕາ່ໍ : ຮັກ, ຄກັ , ວາດ, ຮບ, ລາບ, ເລອດ, ງບັ , ພິດ... 2) ຕວົ ສະກດົ ເປນັ - ຄາ ຫຼ ພະຍາງທ່ີໍປະກອບດ້ວຍອັກສອນກາງ ແລະ ສະຫຼະສຽງສນັໍ້ ຫຼ ສະຫະຼ ສຽງຍາວ ເມ່ໍອມຕີ ົວສະກົດ ເປັນມຄີ ວາມອາດສາມາດຜນັ ສຽງໄປຕາມວັນນະຍຸດໄດູທ້ ກຸ ໄມູ້. ຕົວຢູ່າງ: ຕອັ ງ ຕັ່ອໍ ງ ຕັອໍ້ ງ ຕອ໊ັໍ ງ ຕັໍ໋ອງ ກອັ ຍ ກັອ່ໍ ຍ ກອ້ໍັ ຍ ກອ໊ໍັ ຍ ກອ໋ ຍ ປງົ ປໍງົ່ ປົໍ້ງ ປົໍ໊ງ ປງົໍ໋ ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 35

ອກັ ຂະຫະຼ ວິທະຍາ ຕມ ຕ່ມູ ຕມູ້ ຕ໊ມ ຕມ໋ ອາວ ອ່າວ ອ້າວ ອາ໊ ວ ອ໋າວ - ຄາ ຫຼ ພະຍາງທ່ໍີປະກອບດ້ວຍ ອັກສອນສງ ຫຼ ອັກສອນຕໍ່າ ແລະ ສະຫຼະສຽງສນ້ໍັ ຫຼ ສຽງຍາວ ເມອໍ່ ມີ ຕວົ ສະກົດເປນັ ສາມາດຜັນສຽງໄປຕາມວັນນະຍຸດໄດູ້ 2 ໄມຄູ້ ໄມເູ້ ອກ (x)່ໍ ແລະ ໄມູໂ້ ທ (xໍ້). ຕົວຢູ່າງ: ຄັນ ຄນັໍ່ ຄັໍ້ນ ຂນັ ຂໍັນ່ ຂນ້ໍັ ຊິງ ຊໍ່ງິ ຊິໍ້ງ ສງິ ສິງ່ໍ ສິໍ້ງ ວານ ວ່ານ ວ້ານ ຫວານ ຫວ່ານ ຫວາ້ ນ ຊມຸ ຊມູຸ່ ຊຸູ້ມ ສມຸ ສມູຸ່ ສມຸູ້ ລອງ ລ່ອງ ລ້ອງ ຫອຼ ງ ຫອ່ໍຼ ງ ຫ້ຼໍອງ ພຽນ ພ່ຽນ ພ້ຽນ ຜຽນ ຜ່ຽນ ຜຽ້ ນ 3. ຕົວສະກດົ ພເິ ສດ ຕວົ ສະກົດພເິ ສດ ໃຊູ້ສາລບັ ສະກົດຄາທໍ່ີຢມມາຈາກພາສາຕ່າງປະເທດ. ສ່ວນສະກົດພິເສດທ່ໍີໃຊູ້ສະກົດຄາ ທີ່ມໍ າຈາກພາສາບາລີ ແລະ ສັນສະກດິ ນ້ັໍນ ເພນ່ໍິ ໃຊູ້ສະເພາະເພໍອ່ ຄ້ົໍນຫາເຄາົໍ້ ສັບ ຫຼ ທ່ີໍມາຂອງຄາເທ່ໍາົ ນ້ັໍນ. ຕວົ ຢາູ່ ງ: - ສະກດົ ຄາທຢ່ໍີ ມມາຈາກພາສາຕ່າງປະເທດ ອັຟການສິ ຖານ, ມສົ ກ, ອົສຕຣາລີ... - ສະກົດຄາທີໍມ່ າຈາກພາສາບາລີ-ສັນສະກດິ (ເພໍ່ອການຄໍົນ້ ຫາເຄ້ົາໍ ສັບ) ສຸຂາພິບານ - ສຸຂາພປິ າລ ນາຄະລາດ - ນາຄຣາຊ ສຈຸ ະລດິ - ສຈຸ ຣິຕ ພຶດສະພາ - ພຶສພາ ລາດຊະວງົ - ຣາຊວງສ ປັດຖະພີ - ປຖພີ ວທິ ະຍາໄລ - ວິທຍາລຍ ຮປະທາ - ຮປທມມ ພັນລະຍາ - ພຣຍາ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້ຼາແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 36

ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ ກນັ ລະຍານະມິດ - ກລຍານມຕິ 4. ວທິ ໃີ ຊູ້ວນັ ນະຍຸດ. ວັນນະຍຸດທີໃ່ໍ ຊູ້ໃນພາສາລາວ ມີ 4 ຮບຄ: ໄມ້ເູ ອກ (x)ໍ່ , ໄມໂູ້ ທູ້ (x)້ໍ , ໄມູຕ້ ີ (x໊)ໍ ແລະ ໄມູ້ຈັດຕະວາ (x)ໍ໋ ແຕູ່ມັກໃຊູຫ້ ຼາຍກວາ່ ໝູ່ແມູ່ນໄມູ້ເອກ (x່)ໍ ແລະ ໄມູ້ໂທ (xໍ້). ວັນນະຍຸດທັງ 4 ຮບ ທີ່ໍກ່າວມາຂ້າງເທິງນີ້ໍ, ຕາມຫຼັກການແລູ້ວເວລາໃຊູ້ຕ້ອງຂຽນໄວູ້ຂ້າງເທິງສ່ວນທ້າຍ ຂອງພະຍັນຊະນະຕ້ນົໍ ພະຍາງສະເໝ;ີ ຖ້າມີສະຫຼະຢູເ່ ທິງພະຍນັ ຊະນະກຂຽນໄວູ້ເທິງສະຫຼະນໍັ້ນອກີ . ຕວົ ຢ່າູ ງ: ກ່າ ກ້າ ກ໊າ ກາ໋ ກໍ່ີ ກ້ໍີ ກີ໊ໍ ກ໋ີໍ ໃນກລະນີໃຊູ້ວັນນະຍຸດກັບພະຍັນຊະນະຄວບ ແລະ ພະຍັນຊະນະປະສົມ, ເຄ່ໍອງໝາຍວັນນະຍຸດຕ້ອງ ຂຽນໄວູ້ສ່ວນທ້າຍຂອງພະຍນັ ຊະນະຕົວທີສອງ. ຕົວຢູ່າງ: ໃຫຍ່, ຫຍ້ໍ, ກວ້າງ, ຫວນັ່ໍ ... ສາລັບການໃຊູເ້ ຄ່ໍອງໝາຍ ວັນນະຍຸດ ເພ່ໍິນໄດູກ້ ານົດລະບຽບໄວູ້ 5 ລະບຽບດງ່ັໍ ນໍີ:້ + ລະບຽບທໍ່ີ1: ພະຍາງຕາຍ ເຊງ່ິໍ ພະຍນັ ຊະນະຕນໍົ້ ພະຍາງ ແມູ່ນອກັ ສອນກາງ ແລະ ປະກອບກັບສະຫລະສຽງສ້ັໍນ ໃຊ້ໄູ ດູ້ແຕູໄ່ ມູ້ຕີ ເທ່າົໍ ນໍັນ້ . ຕວົ ຢູ່າງ: ເກາະ - ເກາ໊ ະ ກກັ - ກັ໊ໍກ ກັອດ ກອ໊ ດ ກບົ - ກ໊ົໍບ + ລະບຽບທີໍ່ 2: ພະຍາງຕາຍ ເຊິໍ່ງພະຍັນຊະນະພະຍາງຕນົ ແມ່ນູ ອັກສອນກາງ ແລະ ສະຫລະສຽງຍາວ ໃຊໄູ້ ດູ້ແຕູ່ ໄມໂູ້ ທ ເທ່ໍົານນໍັ້ . ຕວົ ຢູ່າງ: ກາກ - ກາ້ ກ ປາບ - ປູາ້ ບ ກາດ - ກາ້ ດ ກາບ - ກ້າບ + ລະບຽບທີໍ່ 3: ພະຍາງຕາຍ ເຊິ່ໍງພະຍັນຊະນະຕົໍ້ນພະຍາງ ແມູ່ນອັກສອນສງ ຫລ ອັກສອນຕໍ່ ແມູ່ນໃຊູ້ເຄໍ່ອງໝ າຍວັນນະຍດຸ ບໍ່ໄດູ້ເພາະວ່າມີສຽງເອກໃນຕົວແລ້ວູ . ຕວົ ຢາູ່ ງ: ສັກ - ຊກັ ສາກ - ຊາກ ສບັ - ຊັບ ສາບ - ຊາບ + ລະບຽບທ່ໍີ 4: ພະຍາງເປັນ ເຊິໍງ່ ພະຍັນຊະນະຕົນໍ້ ພະຍາງ ແມູນ່ ອັກສອນກາງແມນູ່ ສາມາດໃຊ້ເູ ຄ່ໍອງໝາຍ ວັນນະຍຸດທັງ 4 ຮບໄດ້.ູ ຕວົ ຢູາ່ ງ: ປາ ປູ່າ ປູ້າ ປ້າູ ປູ່າ ປງົ ປົງ່ໍ ປໍີງ້ ປງົ ປໍ່ົງ ກອນ ກອ່ ນ ກອ້ ນ ກ້ອນ ກອນ + ລະບຽບທໍ່ີ 5: ພະຍາງເປັນ ເຊງິ່ໍ ພະຍັນຊະນະຕ້ນົໍ ພະຍາງ ແມ່ນູ ອັກສອນສງຫລ ອກັ ສອນຕໍ່ ແມູ່ນສາມາດໃຊູ້ໄດູ້ ແຕູ່ໄມູເ້ ອກ ແລະ ໄມູໂ້ ທເທໍ່າົ ນໍັ້ນ ຜູຮ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າຼ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 37

ອັກຂະຫຼະວທິ ະຍາ ຕວົ ຢ່າູ ງ: ສາ ສ່າ ສາ້ ງ ຂາງ ຂາ່ ງ ຂ້າງ ຊາ ຊ່າ ຊ້າ ຄາງ ຄ່າງ ຄາ້ ງ ໃນ 5 ລະບຽບການວ່າດ້ວຍການໃຊູ້ເຄໍ່ອງໝາຍວັນນະຍຸດທໍ່ກີ າ່ ວມານ້ີໍ, ເຮາົ ສງັ ເກດເຫນັ ວ່າ ລະບຽບທີ 1 ແລະ 2 ມີຂຂໍ້ ດັ ແຍູ່ງກັບລະບຽບທີ 3 ; ໃນຄວາມເປນັ ຈິງແລູວ້ ພະຍາງຕາຍອັກສອນກາງ ຈະປະກອບກບັ ສະຫລະ ສຽງສໍນ້ັ ຫລ ຍາວ ກຕາມສາມາດໃຊູໄ້ ດູ້ແຕໄູ່ ມູ້ດີເທ່ົໍານ້ໍນັ , ເພາະສຽງໄມູ້ຕີ ເທ່ໍົາ ກບັ ສຽງເອກຕໍ່ ຕວົ ຢາູ່ ງ: (1) ນາ້ໍຕກົ ຕາດສຽງດັງທາດໆ. (2) ສຽງເປັດຮອ້ ງ ກາ໊ ບໆ . ທາດໆ = ກາບໆ (1) ສຽງດງັ ບ່ໍຊັດ (2) ເຊອກຂາດປັດ ຊດັ (ເຈນ) = ປັດ ຄາຖາມ: 1. ວທິ ກີ ານໃຊູ້ສະຫະຼ ແຕລູ່ ະໂຕມີຫັຼການປະຕິບັດແນວໃດແດູ່? 2. ວທິ ີການໃຊູ້ພະຍັນຊະນະແຕູ່ລະໝວດ ຫຼ ແຕູ່ລະໂຕມີຫຼກັ ານປະຕິບດັ ແນວໃດແດ?ູ່ 3. ວທິ ີການໃຊູ້ຕົວສະກດົ ມຫີ ຼກັ ານປະຕບິ ດັ ແນວໃດແດູ່? 4. ວິທກີ ານໃຊູ້ວັນນະຍຸດມຫີ ຼກັ ານປະຕິບດັ ແນວໃດແດູ?່ ບົດທີ 5 ລະບບົ ຕວົ ສຽງພາສາລາວໃນປດັ ຈບຸ ນັ ດ່ໍງັ ໄດູ້ສະເໜມີ າໃນບົດເປີດຫວົ ເລ່ໍອງແລູ້ວວ່າ ພະຍັນຊະນະລາວມີທງັ ໝດົ 33 ຕົວ ( ນບັ ທງັ ພະຍັນຊະນະ ພເິ ສດ ຣ ) ແລະ ສະຫະຼ 28 ຕົວ ( ນບັ ທງັ ສະຫະຼ ພິເສດ 4 ຮບ ). ແຕເູ່ ມອ່ໍ ອີງໃສູ່ ວິຊາ ຕວົ ສຽງວິທະຍາສາດ (Phonemics) ມາເຍອງເບງໍ່ິ ແລູ້ວ ໃນພາສາລາວພວກເຮາົ ປດັ ຈຸບນັ ມີຕວົ ສຽງພະຍັນຊະນະພຽງແຕູ່ 20 ຕວົ ແລະ ສະຫະຼ 24 ຕວົ ເທາ່ົໍ ນນັໍ້ . 1. ຕວົ ສຽງພະຍນັ ຊະນະ. ຕົວສຽງ ( Phoneme ) ບ່ໍໄດູ້ໝາຍເຖິງຕວົ ອັກສອນ, ມັນໝາຍເຖງິ ໜວ່ ຍສຽງ ທ່ໍີມຢີ ູ່ໃນພາສາໃດໜໍຶ່ງ; ຕົວອັກສອນເປັນພຽງແຕູ່ເຄ່ໍອງໝາຍ ເພໍ່ອບັນທຶກໜວ່ ຍສຽງເທາໍົ່ ນ້ັໍນ. ສະນໍັ້ນ, ປະລິມານຕົວອັກສອນຢູ່ໃນພາສາໜຶ່ໍ ງໆ ບາງເທ່ອໍ ບໍ່ກງົ ກັບປະລມິ ານຂອງຕົວສຽງ. ໃນພາສາລາວຂອງພວກເຮົາ ຈານວນພະຍັນຊະນະທັງໝົດ 33 ຕົວ (ນບັ ທງັ ພະຍັນຊະນະພເິ ສດ ຣ ); ແຕູ່ປະລິມານຕົວສຽງພະຍັນຊະນະ ມີພຽງແຕູ່ 20 ຕວົ ເທົ່າໍ ນັໍນ້ , ທງັ ນ້ໍີກເນ່ອໍ ງຈາກ ວ່າ ພາສາລາວເຮາົ ມີກລະນີ ມີເຄອ່ໍ ງໝາຍຕົວອກັ ສອນຫາຼ ຍຕົວ ແຕູ່ເທົ່ໍາກັບຕວົ ສຽງດຽວ ເຊັ່ໍນ: ລະຫວາ່ ງອັກສອນ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 38

ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ ສງ ແລະ ຕາ່ໍ ; ຖາ້ ເຮົາສັງເກດໃນແງຕູ່ ົວສຽງວິທະຍາແລູ້ວ ຄາວາ່ “ ສງ - ຕໍ່າ ” ມັນບໍ່ນອນຢູ່ໃນຂົງເຂດຂອງຕົວ ອກັ ສອນ, ແຕຫູ່ າກຂໍ້ຶນກັບສຽງວັນນະຍດຸ ( Tone ) ຕ່າງຫາກ. ຫາກເມອ່ໍ ເຮາົ ຫວນຄນມາເບໍງ່ິ “ ທິດສະດີພາສາ ” ແລວູ້ , ມນັ ມຫີ າຼ ຍກລະນີສບັ ສົນເຊັນ່ໍ : ກລະນີສຽງດຽວນ້ໍນັ ແຕູ່ສະແດງດ້ວຍເຄໍ່ອງໝາຍຕວົ ອກັ ສອນຫາຼ ຍຕວົ ເຫຼ່າົໍ ນີໍ້ ເປນັ ຕ້ົນໍ . ດໍ່ງັ ນັໍ້ນ, ເພ່ອໍ ຫີກຼ ລຽ່ ງກລະນີສບັ ສົນດ່ັໍງກາ່ ວ, ນກັ ພາສາສາດທງັ ຫາຼ ຍ ຈ່ິງໍ ຊອກວທິ ີຈົດສຽງໃຫເູ້ ປັນເອກະ ພາບ, ໂດຍໄດູ້ໃຊູ້ເຄໍ່ອງໝາຍຈົດສຽງແບບສາກົນຂຶ້ໍນ ແລະ ໄດູ້ການົດກັນວ່າ ເຄໍ່ອງໝາຍໜຶໍ່ງໃຊູ້ຈົດແຕູ່ສຽງດຽວ ເທໍ່ົານັນ້ໍ . ໂດຍອີງຕາມຫັຼກການ ແລະ ທດິ ສະດີທໍ່ີກ່າວມານັ້ໍນ ຈ່ຶໍງສາມາດຢນຢັນວ່າ ລະບົບຕົວສຽງພະຍັນຊະນະ ລາວເຮົາມີພຽງແຕູ່ 20 ຕວົ ເທໍ່າົ ນໍ້ັນ. ດັ່ໍງມີລາຍລະອຽດລຸູ່ມນ້ີໍ ລ/ດ ພະຍນັ ຊະນະ ຕວົ ສຽງສາກນົ ຕວົ ຢາູ່ ງ 1ກ /k/ ກວດກາ, ກົດເກນ = [ ku:at ]6 [ ka: ]1 , [ kot ]7 [ ke:n ]1 2 ຂ, ຄ / kh / ຂີດຂຽນ, ຄົ້ໍນຄວາ້ = [khi:t ]6 [ khi:an ]4 , [ khon ]5 [ khu:a ]5 3 ຫງ, ງ 4ຈ /ᵑ/ ຫງ່ວມເຫງົາ, ໂງເງ = [ ᵑu:am ]2 [ ᵑao ]4 , [ ᵑo: ]3 [ ᵑe: ]3 5 ສ, ຊ 6 ຫຍ, ຍ / ch / ຈົດຈາ, ຈກີ ເຈຍູ້ = [ chot ]7 [ cham ]1 , [ chi:k ]6 [ chi:a ]5 7ດ /s/ ສດົ ໃສ, ຊົດໃຊູ້ = [ sot ]7 [ sai ]4 , [ sot ]8 [ sai ]5 8ຕ / ny / 9 ຖ, ທ /d/ ຫຍງຸູ້ ຍາກ, ຍົກຍາ້ ຍ =[ nyuᵑ ]6[ nya:k ]5,[nyok]8 [nya:i ]5 10 ຫນ, ນ /t/ 11 ບ / th / ເດັດດ່ຽວ, ດເຸ ດອດ = [ det ]7 [ di:ao ]2 , [ du ]7 [ dƜ:t ]6 /n/ ຕ້ນໍົ ຕ, ຕ່ໍາຕ້ອຍ = [ ton ]5 [ tɔ: ]1 , [ tam ]2 [ tɔ:i ]5 /b/ ຖກົ ຖຽງ, ທກັ ທາຍ = [ thok ]7 [ thi:aᵑ ]4 , [ thak ]8 [ tha:i ]3 ໜັກໜ່ວງ, ເນໍອ້ ໃນ = [ nak ]7 [ nu:aᵑ ]2 , [ nƜ:a ]5 [ nai ]3 ບົດບາດ, ບິດເບອນ = [ bot ]7 [ ba:t ]6 , [ bit ]7 [ bƜ:an ]1 ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫຼາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 39

12 ປ /p/ ອັກຂະຫຼະວທິ ະຍາ 13 ຜ, ພ / ph / ປະປູ່ອຍ, ປກົ ປິດ = [ pa ]7 [ pɔ:i ]2 , [ pok ]7 [ pit ]7 ຜິດພາດ, ພາດພ້ັງໍ = [ phit ]7 [ pha:t ]5 , [ pha:t ]5 [ phaᵑ ]5 14 ຝ, ຟ / f / ໃຝຝູ່ ັນ, ຟດົ ຟໍນ້ = [ fai ]2 [ fan ]4 , [ fot ]8 [ fƜ:n ]5 15 ຫມ, ມ /m/ ໝາຍໝໍນັ້ , ມດມົວ = [ ma:i ]4 [ man ]6 , [ mƜ:t ]5 [ mu:a ]3 16 ຢ /y/ ຢຸດຢູ່ອນ, ຢນຢັນ = [ yut ]7 [ yɔ:n ]2 , [ yƜ:n ]1 [ yan ]1 17 ຫລ, ລ / l / ຫຼວງຫາຼ ຍ, ລວດລາຍ = [ lu:aᵑ ]4 [ la:i ]4 , [ lu:at ]5 [la:i ]3 18 ຫວ, ວ /v/ ໄຫວຫວ່ໍັນ, ວນົ ວຽນ = [ vai ]4 [ van ]2 , [ von ]3 [ vi:an ]3 19 ຫ, ຮ /h/ ຫນົ ຫວາຍ, ຮຸູ້ນສວ່ ນ = [ hon ]4 [ hwa:i ]4 , [ hun ]5 [ su:an ]2 20 ຣ / r / ໂປຣແກຣມ, ຝຣໍງ່ັ = [ pro: ]1 [ krԑ:m ]1 , [ fraᵑ ]2 ສາລັບພະຍັນຊະນະ “ ອ ” ໂດຍອງີ ຕາມຫັຼກວິຊາສຽງແລູ້ວ ແມູ່ນບໍ່ອາດຈັດເຂາໍ້ົ ໃນໝວດລະບົບຕົວສຽງ ພະຍັນຊະນະໄດູ້ ເນໍອ່ ງຈາກວາ່ ຈຸດພເິ ສດພະຍັນຊະນະ “ ອ ” ມີຈດຸ ພິເສດຄ້າຍກັບຈຸດພິເສດສະຫຼະຫຼາຍກວາ່ , ອາດຈັດເຂ້ໍາົ ໃນໝວດ ເຄິໍ່ງສະຫຼະ ແລະ ເຄ່ໍງິ ພະຍັນຊະນະ ເຊງ່ິໍ ມີເຄ່ອໍ ງໝາຍຈດົ ສຽງສາກນົ ຄ / ʔ /. ຕາຕະລາງເຄອໍ່ ງໝາຍຈດົ ສຽງພະຍນັ ຊະນະລາວ ຈຸດຜະລດິ ສຽງ ຮມີ ສົບ ລນ້ໍີ ປາຍລີ້ໍນ ບອ້ ງຄ ວິທຜີ ັນສຽງ ຄູ່ ລມູຸ່ -ແຂູ້ວ ແຂ້ວູ ກາງລໍີນ້ ກົກລໍີ້ນ ເທີງ ເຫອກ ເທິງ ອັດ ຜວ່ໍິ ບກ່ໍ ້ອງ ph th kh ຜ້ຮູ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້ຼາແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 40

ບ່ໍກ້ອງ p ອກັ ຂະຫຼະວທິ ະຍາ ບ່ໍຜວ່ໍິ b t ch k ກ້ອງ d ສຽງອອກທາງດັງ m n ny ᵑ ບ່ໍກ້ອງ f sh ຖ ກ້ອງ v y ຂ້າງລີ້ໍນ(ກ້ອງ) l ສຽງສັໍນ່ r i ເຄງິ່ໍ ສະຫຼະ ເຄງໍ່ິ ພະຍນັ ຊະນະ w ʔ 1.1 ການວໄິ ຈຕວົ ສຽງພະຍນັ ຊະນະ ການວໄິ ຈຕົວສຽງພະຍັນຊະນະ ເພໍ່ິນເຄີຍອີງໃສູ່ 2 ດ້ານຄ: ວທິ ີຜນັ ສຽງ ແລະ ຈຸດຜະລິດສຽງ.  ໂດຍອີງຕາມວທິ ຜີ ນັ ສຽງ ເພນ່ໍິ ໄດູ້ແບງູ່ ໂຕສຽງພະຍັນຊະນະອອກເປັນ 4 ໝວດຄ: ໝວດອດັ , ໝວດຖ, ໝວດສຽງສນ່ໍັ , ໝວດເຄງໍ່ິ ສະຫຼະ ແລະ ເຄິໍງ່ ພະຍັນຊະນະ. ກ. ໝວດພະຍນັ ຊະນະອດັ : ໃນໝວດພະຍັນຊະນະທມໍ່ີ ີສຽງອັດນີ້ໍ ເພ່ໍນິ ໄດູ້ແຍກອອກເປັນ 3 ຈຸນ້ອຍອີກຄ: ຈຸອັດ-ຜໍວ່ິ , ອັດ-ບ່ຜໍ ່ວໍິ ແລະ ຈອຸ ດັ -ສຽງອອກທາງດັງ. + ຈຸອດັ -ຜວໍິ່ (ສຽງບ່ໍກ້ອງ) ລວມມີ: / ph / (ຜ,ພ); / th / (ຖ,ທ); / kh / (ຂ,ຄ). + ຈຸອດັ -ບຜໍ່ ໍ່ິວ: - ອັດ-ບໍຜ່ ໍ່ິວ (ສຽງບໍ່ກ້ອງ) ລວມມີ: / p / ( ປ ); / t / ( ຕ ); / ch / ( ຈ ); / k / ( ກ ). - ອັດ-ບ່ໍຜ່ໍິວ (ສຽງກອ້ ງ) ລວມມີ: / b / ( ບ ); / d / ( ດ ). + ຈອຸ ັດ-ສຽງອອກທາງດັງ (ສຽງກ້ອງ)ລວມມີ: / m / ( ໝ,ມ ); / n / ( ໜ,ນ ); / ny / ( ຫຍ,ຍ ); / ᵑ / ( ຫງ,ງ ). ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫຼາ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 41

ອັກຂະຫະຼ ວິທະຍາ ຂ. ໝວດພະຍນັ ຊະນະສຽງຖ: ໃນໝວດນີ້ໍ ເພໍນ່ິ ໄດູ້ແບູ່ງອອກເປັນ 3 ຈຸນ້ອຍຄ:ຖບໍມ່ ີສຽງກ້ອງ, ຖມສີ ຽງກອ້ ງ ແລະ ຖຂ້າງລ້ີໍນມີສຽງ ກອ້ ງ: - ຖບມ່ໍ ີສຽງກ້ອງ ລວມມີ: / f / ( ຝ,ຟ ); / s / ( ສ,ຊ ); / h / ( ຫ,ຮ ). - ຖມີສຽງກ້ອງ ລວມມີ: / v / ( ຫວ,ວ ); / y / ( ຢ ). - ຖຂາ້ ງລີ້ໍນມີສຽງກອ້ ງ ລວມມີ: / l / ( ຫລ,ລ ). ຄ. ໝວດສຽງສນ່ັໍ : ໃນພາສາລາວມຕີ ົວສຽງ / r / ( ຣ ) ໂຕດຽວ ເຊງິ່ໍ ພວກເຮາົ ຖວ່າ ໂຕສຽງນີ້ໍໃນພາສາລາວເດມີ ບໍ່ມີ ພວກ ເຮາົ ນາເຂໍາ້ົ ມາໃຊູ້ ໃນຖານະເປັນພະຍນັ ຊະນະພິເສດສາລັບບັນທກຶ ປະມວນຄາສັບທມ່ໍີ າຈາກຕ່າງປະເທດ (ໂດຍບ່ໍ ນັບເຄໍາົ້ ສັບທໍ່ມີ າຈາກພາສາບາລີ - ສນັ ສະກດິ )ທໍ່ີເຫັນວ່າໃຊູ້ “ ຣ ” ຫຼ “ ລ ” ແທນຈະບຮ່ໍ ັບປະກນັ ຄວາມຊດັ ເຈນ ທາງດາ້ ນຄວາມໝາຍ. ງ. ໝວດເຄງ່ິໍ ສະຫະຼ ແລະ ເຄງ່ໍິ ພະຍນັ ຊະນະ ໝາຍເຖງິ ໂຕອັກສອນທີໍ່ເຮັດໜາ້ ທໍ່ີທງັ ສອງຢາູ່ ງ, ບາງເທໍ່ອເຮັດໜາ້ ທໍີ່ເປັນພະຍັນຊະນະ ແຕູ່ບາງເທ່ອໍ ເຮັດ ໜາ້ ທເໍ່ີ ປັນສະຫຼະ. ໝວດນໍ້ີໃນພາສາລາວເຮາົ ມີ 3 ຕວົ ຄ: “ ຍ, ວ, ອ ” - “ ຍ ” ເວລາເຮັດໜ້າທໍີ່ເປັນພະຍັນຊະນະ ເຄ່ອໍ ງໝາຍຈດົ ສຽງສາກນົ ແມູ່ນ /ny/ ເວລາເຮັດໜ້າທີໍ່ເປັນ ສະຫະຼ ແລະ ໂຕສະກດົ ແມູ່ນ / i /. - “ ວ ” ເວລາເຮດັ ໜາ້ ທີ່ໍເປນັ ພະຍັນຊະນະ ເຄອໍ່ ງໝາຍຈດົ ສຽງສາກົນແມ່ນູ / v /, ເວລາເຮັດໜ້າທໍ່ີເປັນ ສະຫຼະ / u, o/ ແລະ ເວລາເປນັ ໂຕຄວບແມນູ່ / w /. - “ ອ ” ເວລາເຮັດໜາ້ ທີໍ່ເປັນພະຍັນຊະນະ ເຄອ່ໍ ງໝາຍຈດົ ສຽງສາກົນບ່ໍຈາເປນັ ໃຊູ້ເຄ່ໍອງໝາຍຫຍງັ ຫຼ ຖາ້ ໃຊູ້ແມນູ່ ໃຊູ້ / ʔ / ແລະ ເວລາເຮັດໜາ້ ທໍີ່ເປັນສະຫຼະແມູ່ນ / ɔ /.  ໂດຍອງີ ຕາມຈດຸ ຜະລດິ ສຽງ ເພ່ນິໍ ແບງູ່ ພະຍນັ ຊະນະອອກເປນັ 3 ໝວດຄ: ໝວດຮມີ ສົບ, ລໍີ້ນ ແລະ ບ້ອງຄ. ກ. ໝວດພະຍນັ ຊະນະຮມີ ສົບ: - ຮມີ ສບົ ຄູ່ ມ:ີ / ph / ( ຜ, ພ ), / p / ( ປ ), / b / ( ບ ), / m / ( ໝ, ມ ). - ຮີມສບົ - ແຂ້ວູ ເທິງ ມີ: / f / ( ຝ, ຟ ), / v / ( ຫວ, ວ ). ຂ. ໝວດພະຍັນຊະນະລ້ີໍນ: - ປາຍລນ້ໍີ -ແຂູ້ວເທງິ ມີ: / t / ( ຕ ). - ປາຍລນ້ີໍ -ເຫອກ ມີ: / th / (ຖ, ທ), / d / (ດ), / n / (ໜ, ນ), / l / (ຫລ, ລ), / r / (ຣ). - ກາງລ້ນີໍ ມ:ີ / ch / ( ຈ ), / ny / (ຫຍ, ຍ), / s / (ສ, ຊ), / y / ( ຢ ). ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫຼາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 42

ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ - ກົກລໍີ້ນ ມີ: / kh / ( ຂ,ຄ ), / k / (ກ), / ᵑ / (ຫງ, ງ). ຄ. ໝວດບອ້ ງຄ ມ:ີ / h / ( ຫ, ຮ ), / ʔ / ( ອ ). ຕາຕະລາງການວໄິ ຈພະຍນັ ຊະນະລາວ ຈດຸ ຜະລດິ ສຽງ ຮມີ ສບົ ລີ້ໍນ ປາຍລນ້ໍີ ບ້ອງຄ ວທິ ຜີ ນັ ສຽງ ຄູ່ ແຂູ້ວເທງິ ກາງລ້ໍນີ ກກົ ລນໍີ້ ແຂວູ້ ເຫອກ ຜວ່ໍິ ບກ່ໍ ອ້ ງ ຜ, ພ ຖ, ທ ຂ, ຄ ບກໍ່ ້ອງ ປ ຕ ຈກ ດ ອັດ ບ່ຜໍ ວິໍ່ ກອ້ ງ ບ ສຽງອອກທາງດງັ ຫມ, ມ ຫນ, ນ ຫຍ, ຍ ຫງ, ງ ບກ່ໍ ອ້ ງ ຝ, ຟ ສ, ຊ ຫ, ຮ ຖ ກອ້ ງ ຫວ, ວ ຢ ຂາ້ ງລີໍ້ນ(ກອ້ ງ) ຫລ, ລ ສຽງສນ່ັໍ ຣ ອ ເຄິ່ໍງສະຫະຼ ເຄງິໍ່ ພະຍນັ ຊະນະ ຍ 2. ຕວົ ສຽງສະຫຼະ ສະຫຼະລາວປັດຈຸບນັ ລວມມີ 28 ຕວົ ໃນນີໄໍ້ ດູ້ແບູງ່ ອອກເປັນ ສະຫຼະສຽງສັນໍ້ 12 ຕົວ, ສຽງຍາວ 12 ຕົວ ແລະ ສະຫຼະພິເສດ 4 ຕົວ. ແຕູ່ເມໍອ່ ມາສງັ ເກດໃນແງຕູ່ ົວສຽງວິທະຍາ (phonemics) ແລູ້ວ ໃນພາສາລາວເຮາົ ມີ ສຽງສະຫຼະພຽງແຕູ່ 24 ຕົວ ເຊ່ິໍງປະກອບເປັນຄູ່ສ້ໍັນ-ຍາວ 12 ຄູ່ເທໍາ່ົ ນໍນ້ັ . ສ່ວນອນັ ທ່ໍີພວກເຮາົ ເອີໍນ້ ວາ່ ສະຫຼະພິເສດນ້ໍັນ ເປນັ ພຽງແຕູ່ແມູ່ນສະຫຼະປະກອບກບັ ຕົວສະກດົ ແຕູ່ຫາກມີ ເຄ່ອໍ ງໝາຍພິເສດເທາໍ່ົ ນັໍ້ນ ເຊໍັ່ນ: ໄx (xຍັ ), ໃx (xັຍ), ເxາົ (xັວ), xາ (xັມ). ຕວົ ສຽງສະຫຼະ 12 ຄູ່ (ສນໍັ້ -ຍາວ) ໄດູ້ຂຽນດ້ວຍເຄອ່ໍ ງໝາຍຈດົ ສຽງ ແບບສາກນົ ໄວດູ້ ງັ່ໍ ນ:ໍີ້ / a / / a: / = xະ, xາ ຕວົ ຢ່າູ ງ ສະສາງ, ປາຂາ່ = [ sa ]7 [ sa:ᵑ ]4, [ pa: ]1 [ kha: ]2 ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າຼ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 43

/ i / / i: / = xິ, xີ ອກັ ຂະຫະຼ ວິທະຍາ ຕົວຢູ່າງ ພິຊດິ , ສີສັນ = [ phi ]8 [sit ]8 , [ si: ]4 [ san ]4 / Ɯ / / Ɯ : / = xຶ, x ຕວົ ຢູາ່ ງ ໝາກອຶ, ພດຜນົ =[ma:k]6 [ ʔƜ]7 ,[phƜ:t]5 [phon]4 / u / / u: / = xຸ, x ຕົວຢູ່າງ ຄນຸ ້ໍາ, ປນາ = [ khu ]8 [ nam ]5, [ pu: ]1 [ na: ]3 / e / / e: / = ເxະ, ເx ຕວົ ຢູ່າງ ເກະກະ, ເສສວນ = [ ke ]7 [ ka ]7, [ se: ]4 [ su:an ]4 / ԑ / / ԑ : / = ແxະ, ແx ຕົວຢາູ່ ງ ງດັ ແງະ, ແປສັບ = [ ᵑat ]8 [ ᵑԑ ]8, [ pԑ: ]1 [sap]7 / o / / o: / = ໂxະ, ໂx ຕວົ ຢູ່າງ ໂຕະໄມູ້, ໂສພາ = [ to ]7 [ mai ]5, [ so: ]4 [ pha: ]3 / ɔ / / ɔ: / = ເxາະ, x ຕວົ ຢູ່າງ ເອາະປາ, ສຂາວ = [ ʔɔ ]7 [ pa:]1, [ sɔ: ]4 [ kha:o ]4 / ə / / ə: / = ເxິ, ເxີ ຕົວຢາູ່ ງ ເປິເປອໍ້ ນ, ເກີນສ່ວນ= [pə]7[pƜ:an]5, [kə:n]1[ su:an]2 / ia / / i:a / = ເxຍັ , ເxຍ ຕົວຢູ່າງ ເຂັຍໆ, ອ່ອນເພຍ = [khia]4 [khia]4, [ ʔɔ:n]2 [ phi:a ]3 / Ɯa / / Ɯ:a /= ເxອຶ , ເxອ ຕົວຢາູ່ ງ ທາເປຶອ, ເກອກິນ = [tha:]3 [ pƜa ]7, [ kƜ:a]1 [ kin ]1 / ua / / u:a / = xວົ ະ, xົວ ຕົວຢາູ່ ງ ຕົວະຍວົ ະ, ເມາົ ມົວ =[tua]1 [nyua]3, [mao]3 [ mu:a]3 ຈຸດພເິ ສດຂອງສະຫຼະ ເພໍອ່ ຈາແນກສະຫຼະຕົວອ່ນໍ ໆ ຫຼ ພະຍນັ ຊະນະມດີ ່ັງໍ ນີ້ໍ: ທ່ໍີຕງັໍ້ ຂອງລນີໍ້ (ແຖວໜ້າ, ແຖວກາງ ຫຼ ແຖວຫັຼງ); ລະດັບອ້າຂອງປາກ ຫຼ ຍັງເອ້ນໍີ ວາ່ ລະດັບຍກົ ຂອງລໍ້ີນ, ຖາ້ ລໍນ້ີ ຍກົ ຂ້ນໍຶ ສງ ປາກຈະແຄບ ລົງ ແລະ ກົງກນັ ຂ້າມ; ຮບຮ່າງຂອງສົບ ສົບມົນ ຫຼ ບໍມ່ ົນ ກເຮດັ ໃຫູ້ສຽງແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍ. ນອກຈາກສາມຈຸດນໍ້ີ ແລູວ້ ເພໍນ່ິ ຍງັ ສງັ ເກດເບິງ່ໍ ລະດັບເຄັໍ່ງຂອງອະໄວຍະວະຜະລິດສຽງຕມໍ່ ອີກ ວາ່ ເຄ່ໍັງຫຼາຍ ຫຼ ເຄໍງ່ັ ໜ້ອຍ ແລະ ມີສຽງ ສນັໍ້ ຫຼ ສຽງຍາວ. ເພອ່ໍ ສະດວກໃນການສງັ ເກດຈຸດພິເສດຂອງສະຫຼະ ເພນໍ່ິ ໄດູ້ສັງຮວມບັນດາຈດຸ ຈາແນກຂອງສະຫະຼ ໄວູ້ໃນ ຮບຄາງໝປ້ໍີນດໍ່ງັ ນໍີ້: ແຖວໜາ້ ແຖວກາງ ແຖວຫງຼັ ປາກແຄບ ສົບ ປາກອາ່ ວແຄບ ບ່ໍ ສບົ ປາກອາ່ ວກວາ້ ງ ມນົ ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫ້ຼາແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 44

ປາກກວາ້ ງ ອກັ ຂະຫະຼ ວິທະຍາ ມນົ /i/ /i:/ /ia/ /i:a/ /Ɯ/ /Ɯ :/ /u/ /u:/ /ua/ /u:a / /e/ /e:/ /o//o:/ /ԑ/ /ԑ:/ /Ɯa/ /Ɯ:a/ /a/ /a:/ /ə//ə:/ /ɔ/ /ɔ:/ ຕາຕະລາງ ສະຫະຼ ປະສມົ ກບັ ຕວົ ສະກດົ ຕວົ ສະກົດ ກດ ບ ງຍນ ມ ວ ສະຫະຼ [k] [t] [ p ] [ η ] [ i ] [ n ] [ m ] [ u,o ] xະ = xັx = /a/ xກັ xດັ xັບ xງັ ໄx (xຍັ ) xັນ xາ (xັມ) ເxົາ xາ = /a:/ xິ = / i / xາກ xາດ xາບ xາງ xາຍ xານ xາມ xາວ xີ = / i: / xຶ = /Ɯ/ xກິ xິດ xບິ xງິ x xນິ xິມ xວິ x = /Ɯ:/ xຸ = / u / xີກ xີດ xີບ xງີ x xນີ xມີ xວີ x = / u: / xກຶ xດຶ xຶວ xບຶ xຶງ xຍຶ xນຶ xຶມ xກ xດ xບ xງ xຍ xນ xມ xວ xຸກ xດຸ xບຸ xງຸ xຸຍ xນຸ xຸມ x xກ xດ xບ xງ xຍ xນ xມ x ຜຮູ້ ຽບຮຽງ: ປທ ຫຼາ້ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 45

ອັກຂະຫະຼ ວທິ ະຍາ ເxະ = ເxັx = / e / ເxກັ ເxັດ ເxັບ ເxັງ x ເxັນ ເxມັ ເxວັ ເx = / e: / ເxກ ເxດ ເxບ ເxງ x ເxນ ເxມ ເxວ ແxະ = ແxັx = /Ɛ/ ແxັກ ແxດັ ແxັບ ແxງັ x ແxັນ ແxມັ ແxວັ ແx = /Ɛ:/ ແxກ ແxດ ແxບ ແxງ x ແxນ ແxມ ແxວ ໂxະ = xົx = / o / xກົ xດົ xົບ xງົ x xົນ xມົ x ໂxະ = ໂxັx = /o/ x x x x ໂxັຍ x x ໂxັວ ໂx = / o: / ໂxກ ໂxດ ໂxບ ໂxງ ໂxຍ ໂxນ ໂxມ ໂxວ x ເxາະ = xອັ x = /ↄ/ xອັ ກ xອັ ດ xອັ ບ xັອງ xອັ ຍ xັອນ xັອມ x = xອx = / ↄ: / xອກ xອດ xອບ xອງ xອຍ xອນ xອມ x ເxິ = / Ə / ເxິກ ເxິດ ເxບິ ເxງິ ເxິຍ ເxນິ ເxມິ x ເxີ = / Ə: / ເxີກ ເxີດ ເxບີ ເxີງ ເxີຍ ເxີນ ເxມີ x xຽັ ວ ເxັຍ = xັຽx = /ia/ xຽັ ກ xັຽດ xຽັ ບ xຽັ ງ x xຽັ ນ xັຽມ xຽວ ເxຍ = xຽx = xຽກ xຽດ xຽບ xຽງ x xຽນ xຽມ x /i:a/ x ເxອຶ = /Ɯa/ ເxຶອກ ເxຶອດ ເxອຶ ບ ເxຶອງ ເxອຶ ຍ ເxຶອນ ເxຶອມ ເxອກ ເxອດ ເxອບ ເxອງ ເxອຍ ເxອນ ເxອມ x ເxອ = /Ɯ:a/ x xົວະ=xວັ x =/ua/ xວັ ກ xັວດ xວັ ບ xວັ ງ xວັ ຍ xັວນ xັວມ xົວ=xວx = /u:a/ xວກ xວດ xວບ xວງ xວຍ xວນ xວມ ໝາຍເຫດ: ສາລັບສະຫຼະພິເສດ 4 ຕວົ ແມນູ່ ໄx, ໃx = [ ai ] ; ເxາົ = [ au, ao ] ; xາ = [am] ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫ້າຼ ແສງແກູ້ວ ພັນລະພາ 46

ອກັ ຂະຫຼະວິທະຍາ ລະບບົ ຕວົ ສຽງອກັ ຂະຫະຼ ຕວົ ສະກດົ ກ ດ ບ ງ ຍນ ມ ວ ສະຫະຼ [ k ] [ t ] [ p ] [ η ] [ i ] [ n ] [ m ] [ u,o ] xະ = xັx = /a/ [ ak ] [ at ] [ ap ] [ aη] [ ai ] [ an ] [ am ] [ au,ao ] xາ = /a:/ [a:k] [a:t] [a:p] [a:η] [a:i] [a:n] [a:m] [a:u,a:o] xິ = / i / [ ik ] [ it ] [ ip ] [ iη ] x [ in ] [ im ] [ iu, io ] xີ = / i: / [ i:k ] [ i:t] [ i:p ] [ i:η ] x [ i:n ] [ i:m ] [ i:u, i:o ] xຶ = /Ɯ/ [Ɯk ] [Ɯt ] [Ɯp ] [Ɯη ] [Ɯi ] [Ɯn ] [Ɯm ] [Ɯu,Ɯo ] x = /Ɯ:/ [Ɯ:k ] [Ɯ:t ] [Ɯ:p ] [Ɯ:η ] [Ɯ:i ] [Ɯ:n ] [Ɯ:m ] [Ɯ:u,Ɯ: o] xຸ = / u / [ uk ] [ ut ] [ up ] [ uη ] [ ui ] [ un ] [ um ] x x = / u: / [ u:k ] [ u:t ] [ u:p ] [ u:η ] [ u:i ] [ u:n ] [ u:m ] x ເxະ = ເxັx = / e [ ek ] [ et ] [ ep ] [ eη ] x [ en ] [ em ] [ eu, eo ] / ເx = / e: / [ e:k ] [ e:t ] [ e:p ] [ e:η ] x [ e:n ] [ e:m ] [ e:u, e:o] ແxະ = ແxັx = /Ɛ/ [ Ɛk ] [ Ɛt ] [ Ɛp ] [ Ɛη ] x [ Ɛn ] [ Ɛm ] [Ɛu,Ɛo ] ແx = /Ɛ:/ [ Ɛ:k ] [ Ɛ:t ] [ Ɛ:p ] [ Ɛ:η ] x [ Ɛ:n ] [ Ɛ:m ] [Ɛ:u,Ɛ:o ] ໂxະ = xົx = / o / [ ok ] [ ot ] [ op ] [ oη ] x [ on ] [ om ] x ໂxະ = ໂxັx = /o/ x x x x [ oi ] x x [ ou] [ o:u ] ໂx = / o: / [ o:k ] [ o:t ] [ o:p ] [ o:η ] [ o:i ] [ o:n ] [ o:m ] x ເxາະ = xອັ x = [ ↄk ] [ ↄt ] [ ↄp ] [ ↄη ] [ ↄi ] [ ↄn ] [ ↄm ] /ↄ/ ຜູ້ຮຽບຮຽງ: ປທ ຫາຼ້ ແສງແກູ້ວ ພນັ ລະພາ 47