ວິທະຍາສາດການເມືອງ

ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ ກມົ ສາ້ ງຄູ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາ້ ທາ ເອກະສານປະກອບການສອນ ວິຊາ: ວິທະຍາສາດການເມອື ງ ສາຍ: ປະຖົມລະບບົ 11 + 1 + 2 ປີ1 ຕໍ່ ເນໍ່ ອື ງ ຮຽບຮຽງ ແລະ ຈດັ ພິມໂດຍ: ປຕ ສອນຄາ ພມົ ປະດດິ ສກົ ຮຽນ 2018 – 2019

ເອກະສານປະກອບການສອນ ວຊິ າ ວທິ ະຍາສາດການເມອື ງ ສາຍຄູ ປະຖົມ ລະບບົ 11 + 1 + 2 ປີ1 ຕ່ໍ ເນໍ່ ອື ງ ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປຕ ສອນຄາ ພມົ ປະດດິ ພມິ ໂດຍ: ປຕ ສອນຄາ ພມົ ປະດດິ ກວດແກໂ້ ດຍ: 1. ອຈ ປທ ສຸ ກນັ ໄຊ ພງົ ສະຫວນັ 2. ແອງທລິ າດ ຫຼາ້ ອຸນ້ ແກວ້ 3. ຜຊ ອຈ ນອ້ ຍແສງແກວ້ ໄຊຍະຈກັ 4. ສາຍຄາ ປະດຈີ ດິ

ຄຳນຳ ເພື່ ອກຳນປບັ ປຸງຄຸນນະພຳບກຳນກຳນຮຽນ - ກຳນສອນໃຫມ້ ີປະສດິ ທພິ ຳບສງູ ຂນ້ ແນໃສ່ື ເພ່ື ີສະມດັ ຖະພຳບຂອງ ຄູ ແລະ ພດັ ທະນຳອຳຊບີ ຄໃູ ຫດ້ ຂີ ນ້ ເທື່ ອລະກຳ້ ວນນັ້ . ຂຳ້ ພະເຈຳ້ ຈ່ື ງໄດຮ້ ຽບຮຽງປມ້ ເຫມັ້ ນຂີ້ ນ້ ມຳເພ່ື ອຕອບສະໜອງໃນ ກຳນສດິ ສອນ ແລະ ເປັນບື່ ອນອງີ ໃນກຳນຮຽນ ເພ່ື ອປູກຝັ ງຈກສຳນກ, ອຸດມກຳນ, ຄນຸ ນະທຳ ແລະ ຈດິ ວນິ ຍຳນຂອງ ຄວຳມເປັນຄໃູ ຫ້ແກ່ື ນກັ ຮຽນຄູ ເຮດັ ໃຫ້ເຂຳເຈຳ້ ມີທກັ ສະວຊິ ຳຊີບທື່ ີໜັກແໜ້ນ ແລະ ມີຄວຳມເຂຳ້ ໃຈຕ່ື ກັບກຳນ ພດັ ທະນຳ, ກຳນປ່ື ຽນແປງຂອງສງັ ຄມແຕ່ື ລະຍຸກແຕ່ື ລະສະໄໝ. ປມ້ ແບບຮຽນເຫມັ້ ນໄີ້ ດຮ້ ຽບຮຽງຂນ້ ເພື່ ອຮບັ ໃຊກ້ ຳນຮຽນ - ກຳນສອນ ແນື່ ໃສື່ ສຳ້ ງນກັ ຮຽນຄກູ ຳຍເປນັ ຄນທ່ື ີມີ ຄວຳມຮູ,້ ຄວຳມສຳມຳດ ແລະ ມີຄວຳມເຂຳ້ ໃຈຕ່ື ກບັ ກຳນປຽນ່ື ແປງຂອງສງັ ຄມ, ຮໜູ ້ ນູ ໃຊເ້ ຂຳ້ ໃນກຳນດຳລງຊວີ ດິ , ຄວຳມສຳມກັ ຄີບນັ ດຳເຜື່ ຳ ແລະ ກຳນສດິ ສອນຂອງຕນເພ່ື ອສ່ື ງຄວຳມຮູໃ້ ຫແ້ ກື່ ນກັ ຮຽນໄດຢ້ ື່ ຳງຖກຕອ້ ງ, ມີຄວຳມ ຮບັ ຜດິ ຊອບໃນກຳນພດັ ທະນຳອຳຊບີ ຄຂູ ອງຕນ. ຫວງັ ຢ່ື ຳງຍງິ ວື່ ຳ ຄູ - ອຳຈຳນ, ນກັ ຮຽນຄູ ແລະ ພຳກສ່ື ວນອ່ື ນໆ ຫຳກຍງັ ພບເຫນັ ບນັ ຫຳໃດໜື່ ງທື່ ບີ ື່ ເໜຳະສມ, ບ່ື ສອດຄ່ື ອງ ແລະ ບ່ື ທັນສະພຳບ, ກະລຸນຳປະກອບຄຳຄດິ ຄຳເຫັນຂອງຕນ ເພື່ ອຊ່ື ວຍປບັ ປຸ ງເຮດັ ໃຫປ້ ມ້ ເຫມັ້ ນສີ້ ມບູນ ແລະ ມປີ ະສດິ ທຜິ ນຍື່ ງິ ຂນ້ ໃນອະນຳຄດ. ວນັ ທີ………/………/………… ຜູຮ້ ຽບຮຽງ I

ສຳລະບຳນ ເນອ້ ໃນ ໜຳ້ ບດທີ 1 ຄວຳມຮູພ້ ນ້ ຖຳນກື່ ຽວກບັ ລດັ ທມິ ຳກ - ເລນນິ ແລະ ປັດຊະຍຳມຳກ - ເລນນິ 1. ຄວຳມຮູທ້ ື່ ວໄປກື່ ຽວກບັ ປັດຊະຍຳ……………………………………………………………..1 1.1. ຄວຳມໝຳຍຂອງປດັ ຊະຍຳ………………………………………………………………….1 1.2. ນຍິ ຳມ…………………………………………………………………………………..2 1.3. ເງື່ອນໄຂກຳເນດີ ຂອງປດັ ຊະຍຳ……………………………………………………………...2 1.4. ບນັ ຫຳພນ້ ຖຳນຂອງປັດຊະຍຳ………………………………………………………...........3 1.5. ເປຳ້ ໝຳຍກຳນຄນ້ ຄວຳ້ ແລະ ຮ່ື ຳຮຽນປດັ ຊະຍຳ………………………………………………..4 2. ປດັ ຊະຍຳມຳກ - ເລນນິ ແລະ ບດບຳດໃນຊວີ ດິ ສງັ ຄມ…………………………………………..5 2.1. ເງື່ອນໄຂກຳເນດີ ຂອງປັດຊະຍຳມຳກ - ເລນນິ …………………………………………………8 2.2. ກຳນພດັ ທະນຳປັດຊະຍຳມຳກ - ເລນນິ ……………………………………………………..9 2.3. ຈດຸ ພເິ ສດພນ້ ຖຳນຂອງປັດຊະຍຳມຳກ - ເລນນິ ……………………………………………...10 3. ວດັ ຖຸ ແລະ ຈດິ ໃຈ………………………………………………………………………...10 3.1. ຄວຳມໜຳຍຂອງວດັ ຖຸ……………………………………………………………………10 3.2. ກຳນເຄື່ ອນເໜງັ ຂອງວດັ ຖຸ………………………………………………………………..11 3.3. ກຳນກຳເນດີ ແລະ ທຳດແທຂ້ ອງຈດິ ໃຈ……………………………………………………12 3.4. ກຳນພວພນັ ລະຫວ່ື ຳງວດັ ຖຸ ກບັ ຈດິ ໃຈ…………………………………………………….14 4. ບນັ ດຳກດເກນພນ້ ຖຳນຂອງວທິ ີສດັ ຈະວພິ ຳກວດັ ຖຸນຍິ ມ……………………………………….14 4.1. ຄວຳມໜຳຍຂອງກດເກນ…………………………………………………………………14 4.2. ກດເກນຕ່ື ຳງໆຂອງວທິ ີສດັ ຈະວພິ ຳກວດັ ຖຸນຍິ ມ…………………………………………….15 5. ບນັ ດຳຄ່ື ມູ ຳດຕະເກນພນ້ ຖຳນຂອງລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມສດັ ຈະວພິ ຳກ…………………………….....18 5.1. ຄວຳມສຳນກກ່ື ຽວກບັ ມຳດຕະເກນ………………………………………………………...18 5.2. ເນອ້ ໃນຂອງບນັ ດຳຄ່ື ມູ ຳດຕະເກນພນ້ ຖຳນຂອງວທິ ສີ ດັ ຈະວພິ ຳກວດັ ຖຸນຍິ ມ……………………..18 6. ທດິ ສະດຄີ ວຳມຮບັ ຮູ…້ ……………………………………………………………………22 6.1. ທຳດແທຂ້ ອງຄວຳມຮບັ ຮູ…້ ……………………………………………………………..22 6.2. ບດບຳດ ແລະຄນຸ ປະໂຫຍດຂອງພດຕກິ ຳ………………………………………………….23 6.3. ບນັ ຫຳສດັ ຈະທຳ………………………………………………………………………..24 7. ບດບຳດຂອງມະຫຳຊນ ແລະ ບຸກຄນໃນປະຫວດັ ສຳດ…………………………………………26 II

7.1. ມະຫຳຊນເປນັ ຜູສ້ ຳ້ ງສງັ ຄມໃຫຄ້ ງຕວ ແລະ ຂະຫຍຳຍຕວ……………………………………26 7.2. ມະຫຳຊນເປັນຜູປ້ ະດດິ ແຕ່ື ງຄນຸ ຄ່ື ຳທຳງດຳ້ ນວດັ ທະນຳທຳ……………………………………26 7.3. ມະຫຳຊນເປນັ ກຳລງັ ແຮງຂອງທກຸ ກຳນປະຕວິ ດັ ……………………………………………..26 7.4. ບດບຳດຂອງບຸກຄນໃນປະຫວດັ ສຳດ……………………………………………………...27 7.5. ທ່ື ຳນ ໄກສອນ ພມວຫິ ຳນ ວລິ ະບູລດຸ ຂອງຊຳດລຳວ………………………………………….27 ບດທີ 2 ຄວຳມຮູກ້ ່ື ຽວກບັ ເສດຖະສຳດກຳນເມອງ 1. ກຳນຜະລດິ ສນິ ຄຳ້ ແລະ ປະລມິ ຳນມູນຄ່ື ຳຂອງສນິ ຄຳ້ ……………………………………………31 1.1. ສນິ ຄຳ້ ແລະ ລກັ ສະນະປະຈຳຕວຂອງສນິ ຄຳ້ …………………………………………………31 1.2. ເງື່ອນໄຂກຳນກຳເນດີ ຂອງກຳນຜະລດິ ສນິ ຄຳ້ ………………………………………………...32 2. ເງນິ , ໜຳ້ ທ່ື ີ ແລະ ຄວຳມສຳຄນັ ຂອງເງນິ ……………………………………………………..32 2.1. ຄວຳມໝຳຍ ແລະ ຄວຳມສຳຄນັ ຂອງເງນິ ……………………………………………………32 2.2. ຕນ້ ກຳເນດີ ຂອງເງນິ ……………………………………………………………………..32 2.3. ຊະນດິ ຂອງເງນິ …………………………………………………………………………36 2.4. ໜຳ້ ທື່ ີຂອງເງນິ ………………………………………………………………………….36 3. ກຳນເຕຳ້ ໂຮມກຳນຜະລດິ ແລະ ອງກຳນຈດັ ຕງັ້ ຜູກຂຳດ…………………………………………38 3.1. ກຳນເຕຳ້ ໂຮມກຳນຜະລດິ …………………………………………………………………38 3.2. ກຳນຈດັ ຕງັ້ ຜູກຂຳດ……………………………………………………………………..39 3.3. ທນນຍິ ມຜູກຂຳດແຫື່ ງລດັ ……………………………………………………………….39 4. ກຳນປບັ ຕວຂອງເສດຖະກດິ ທນນຍິ ມສະໄໝໃໝື່ ……………………………………………..40 4.1. ຈດຸ ພເິ ສດຂອງເສດຖະກດິ ທນນຍິ ມສະໄໝໃໝ່ື ……………………………………………..40 4.2. ບຳດກຳ້ ວຂະຫຍຳຍຕວຂອງເສດຖະກດິ ທນນຍິ ມສະໄໝໃໝ່ື …………………………………43 5. ທດິ ສະດວີ ່ື ຳດວ້ ຍຮບູ ຖຳນເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມ………………………………………………..44 5.1. ກຳນຜະລດິ ວດັ ຖຸແມື່ ນພນ້ ຖຳນແຫື່ ງກຳນຄງຕວ ແລະ ຂະຫຍຳຍຕວ……………………………44 5.2. ກຳນພວພນັ ສດັ ຈະວພິ ຳກ ລະຫວ່ື ຳງກຳລງັ ກຳນຜະລດິ ແລະ ກຳນພວພນັ ກຳນຜະລດິ ……………..45 6. ລະບອບປະຊຳທປິ ະໄຕ ປະຊຳຊນ…………………………………………………………..47 6.1. ຄວຳມໝຳຍ…………………………………………………………………………….47 6.2. ທຳດແທ້ ຂອງລະບອບປະຊຳທປິ ະໄຕ ປະຊຳຊນ……………………………………………48 6.3. ກຳນເສມີ ຂະຫຍຳຍປະຊຳທປິ ະໄຕ ໃນຂງເຂດສງັ ຄມ………………………………………...48 6.4. ສຳ້ ງລະບອບປະຊຳທປິ ະໄຕ ປະຊຳຊນລຳວ ໄປຕຳມທດິ ສງັ ຄມນຍິ ມ…………………………...50 7. ນະໂຍບຳຍສງັ ຄມ - ວດັ ທະນຳທຳ ຂອງ ສປປ ລຳວ…………………………………………….51 7.1. ນະໂຍບຳຍດຳ້ ນສງັ ຄມ……………………………………………………………………51 III

7.2. ນະໂຍບຳຍວດັ ທະນຳທຳໃໝື່ ຂອງພກັ ………………………………………………………53 ບດທີ 3 ກຳນບລຫິ ຳນຂອງ ສປປ ລຳວ 1. ຄວຳມຮູພ້ ນ້ ຖຳນກ່ື ຽວກບັ ລດັ ຖະທຳມະນນູ …………………………………………………...56 1.1. ນຍິ ຳມລດັ ຖະທຳມະນນູ …………………………………………………………………..56 1.2. ຄວຳມຈຳເປນັ ທື່ ຕີ ອ້ ງມີລດັ ຖະທຳມະນນູ ……………………………………………………56 1.3. ທຳດແທຂ້ ອງລດັ ຖະທຳມະນນູ ……………………………………………………………56 2. ບດບຳດ ແລະ ໜຳ້ ທື່ ີຂອງລດັ ຖະທຳມະນນູ ແຫ່ື ງ ສຳທຳລະນະລດັ ປະຊຳທປິ ະໄຕ ປະຊຳຊນລຳວ …..57 2.1. ພຳລະບດບຳດຂອງລດັ ຖະທຳມະນນູ ………………………………………………………57 2.2. ໜຳ້ ທື່ ຂີ ອງລດັ ຖະທຳມະນນູ ……………………………………………………………..57 3. ຫກັ ກຳນ ແລະ ເນອ້ ໃນພນ້ ຖຳນຂອງລດັ ຖະທຳມະນນູ ………………………………………...58 3.1. ຫກັ ກຳນຂອງລດັ ຖະທຳມະນນູ …………………………………………………………...58 3.2. ເນອ້ ໃນພນ້ ຖຳນຂອງລດັ ຖະທຳມະນນູ ……………………………………………………59 2. ກດໝຳຍແຮງງຳນ………………………………………………………………………….65 2.1. ນຍິ ຳມແຮງງຳນ......................................................................................................65 2.2. ນຍິ ຳມກດໝຳຍແຮງງຳນ.........................................................................................65 2.3. ໜຳ້ ທີ, ເປຳ້ ດດັ ປບັ ຂອງກດໝຳຍແຮງງຳນ.....................................................................65 2.4. ຫກັ ກຳນຂອງກດໝຳຍ............................................................................................66 3. ກດໝຳຍແພ່ື ງ…………………………………………………………………………….68 3.1. ຄວຳມສຳນກ, ເປຳ້ ໝຳຍ ແລະ ວທິ ດີ ດັ ປບັ ຂອງກດໝຳຍແພື່ ງ…………………………………68 3.2. ກຳນປະກອບຫກັ ຖຳນໃນຄະດແີ ພື່ ງ............................................................................68 3.3. ສຳຍພວພນັ ທຳງແພື່ ງ ແລະ ຄວຳມຮບັ ຜດິ ຊອບ..............................................................69 3.4. ຂຜ້ ູກພນັ ແລະ ກຳນປະຕບິ ດັ ຂຜ້ ູກພນັ .........................................................................69 4. ກດໝຳຍຄອບຄວ…………………………………………………………………………71 4.1. ຄວຳມໝຳຍ ແລະ ໜຳ້ ທ່ື ີຂອງງຄອບຄວ.........................................................................71 4.2. ກຳນສ່ື ຂູ , ກຳນແຕື່ ງດອງກຳນບ່ື ອະນຍຸ ຳດໃຫແ້ ຕ່ື ງດອງ ແລະ ກຳນສນິ້ ສຸດຂອງກຳນເປນັ ຜວ - ເມຍ ກນັ .....................................................................................................................71 4.3. ສດິ ແລະ ພນັ ຂອງພ່ື - ແມື່ ຕ່ື ລກູ ...............................................................................72 5. ກດໝຳຍອຳຍຳ……………………………………………………………………………73 5.1. ກດໝຳຍອຳຍຳພຳກລວມ…………………………………………………………………73 5.2. ກດໝຳຍອຳຍຳພຳກສະເພຳະ……………………………………………………………..82 6. ກດໝຳຍກຳນສກສຳແຫ່ື ງ ສປປ ລຳວ………………………………………………………..96 IV

6.1. ກຳນສກສຳ……………………………………………………………………………..96 6.2. ຫກັ ສດູ ກຳນສກສຳ……………………………………………………………………...96 6.3. ສດິ , ໜຳ້ ທື່ ີ ແລະ ພນັ ທະຂອງຄ…ູ ………………………………………………………..97 6.4. ຂຫ້ ຳ້ ມສຳລບັ ຄ…ູ ………………………………………………………………………97 6.5. ສດິ , ໜຳ້ ທ່ື ີ ແລະ ພນັ ທະຂອງນກັ ຮຽນ…………………………………………………….98 6.6. ຂຫ້ ຳ້ ມສຳລບັ ນກັ ຮຽນ…………………………………………………………………...98 ບດທີ 4 ມະຕກິ ອງປະຊຸ ມໃຫຍື່ ຄງັ້ ທີ X 1. ວໄິ ສທດັ ປີ 2030 ແລະ ຍຸດດທະສຳດຮອດປີ 2025…………………………………………100 1.1. ວໄິ ສທດັ ຮອດປີ 2030…………………………………………………………………..101 1.2. ຍຸດທະສຳດພດັ ທະນຳເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມ ໄລຍະ 2016 - 2025……………………………101 1.3. ບນັ ດຳຍຸດທະສຳດລະດບັ ຊຳດຂອງກຳນພດັ ທະນຳ ໄລຍະ 2016 - 2025……………………...102 2. ແຜນພດັ ທະນຳເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມ 5 ປີ ຄງັ້ ທີ VIII (ປີ 2016 - 2020)………………………104 2.1. ຈດຸ ໝຳຍລວມ…………………………………………………………………………104 2.2. ທດິ ທຳງ, ໜຳ້ ທື່ ີລວມ…………………………………………………………………..104 2.3. ຄຳດໝຳຍສູຊ້ ນຂອງແຜນພດັ ທະນຳເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມ 5 ປີ ຄງັ້ ທີ VIII……………………..105 3. ແຜນພດັ ທະນຳກຳນສກສຳ ແລະ ກລິ ຳ 5 ປີ ຄງັ້ ທີ VIII (ປີ 2016 - 2020)………………….....108 ເອກະສຳນອຳ້ ງອງີ ……………………………………………………………………………………110 V

ບດົ ທີ 1 ຄວາມຮພູ້ ູ້ນຖານກ່ ຽວກັບລດັ ທິມາກ - ເລນນິ ແລະ ປັດຊະຍາມາກ - ເລນນິ 1. ຄວາມຮທູ້ ່ ວົ ໄປກ່ ຽວກບັ ປດັ ຊະຍາ 1.1. ຄວາມໝາຍຂອງປັດຊະຍາ ຄາໍ ວ່ າ: “ ປຣັ ຊຍາ ” ເປັນຄາໍ ມາຈາກພາສາສນັ ສະກຣດິ 2 ຄາໍ ຄ “ ປັຣ ” ກບັ “ ຊຍາ ” “ ປັຣ ” ແປວ່ າປະ ເສີດ, ດີເລດີ , ວເິ ສດ. “ ຊຍາ ” ແປວ່ າຄວາມຮ.ູ້ ດ່ ງັ ນນັູ້ , ເມ່ ອລວມ “ ປັຣ ” ແລະ “ ຊຍາ ” ( ປັຣ + ຊຍາ ) ເຂາົູ້ ກັນຈ່ ງິ ເປັນ “ ປັຣຊຍາ ” ແປວ່ າ “ ຄວາມຮອູ້ ນັ ປະເສດີ ” ເຊ່ ງິ ໝາຍເຖິງຄວາມຮທູ້ ່ ີເກີດຂນູ້ ຫັງຈາກທ່ ີໄດູ້ ພຈິ າລະນາຢ່ າງຖ່ ີຖວູ້ ນ. “ ປັຣຊຍາ ” ກງົ ກບັ ຄາໍ ໃນພາສາລາວຂອງພວກເຮາົ ທ່ ີໃຊໃູ້ ນປັດຈບຸ ນັ ແມ່ ນ “ ປດັ ຊະຍາ ” ບນັ ຫານີວູ້ ດັ ຈະ ນຸກມົ ພາສາລາວຂອງທ່ ານ ສລີ າ ວຣິ ະວງົ ຂຽນວ່ າ “ ປັຣຊຍາ ” ( ໃຫອູ້ ່ ານວ່ າປະຣດັ ຊະຍາ ) ແປວ່ າ ວຊິ າ ວ່ າຫັກ ຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມຈ່ ງິ , ປັດຈບຸ ນັ ພວກເຮາົ ຂຽນວ່ າ “ ປດັ ຊະຍາ ”; ກົງກບັ ຄໍາວ່ າ “ ປັນຍາ ” ເຊ່ ງິ ໝາຍເຖງິ ຄວາມ ຮຄູ້ ວາມສະຫາດ. ປັດຊະຍາໃນພາສາອງັ ກດິ ໃຊຄູ້ າໍ ວ່ າ ( PhiIosophy ) ເຊ່ ງີ ມາຈາກຄາໍ ໃນພາສາ ເກຣັ ກ 2 ຄາໍ ຄ “ PhiIo ” (Love) ແປວ່ າ “ ຄວາມຮກັ ” ແລະ “ Sophia ” (Wisdom) ແປວ່ າ “ ຄວາມຮຄູ້ ວາມສະຫາດສະຫຽວ ”, ເມ່ ອລວມ PhiIo ກບັ Sophia ເຂາົູ້ ກນັ ຈງເປນັ PhiIosophy  Love of Wisdom ແປວ່ າ ຄວາມຮກັ ໃນ ຄວາມຮ,ູ້ ຄວາມຮໃູ້ ນປນັ ຍາ. ເຖງິ ຢ່ າງໃດກໍຕາມ, ປດັ ຊະຍາກບໍ ່ ໄໍ ດໝູ້ າຍເຖງິ ສະເພາະເລ່ ອງຄວາມຮແູ້ ຕ່ ພຽງຢ່ າງດຽວເທ່ າົ ນນັູ້ , ແຕ່ ປດັ ຊະ ຍາມີຂອບເຂດກວາູ້ ງຂວາງທ່ ສີ ຸ ດ ແລະ ກວມເອາົ ເນອູ້ ໃນຕ່ າງໆຢ່ າງຫວງຫາຍຈນົ ມີບາງທດັ ສະນະໃຫຄູ້ ໍາເຫນັ ວ່ າບ່ ໍ ອາດສາມາດໃຫຄູ້ ວາມໝາຍ ຫ ນຍິ າມປັດຊະຍາດວູ້ ຍເນອູ້ ໃນຄສໍ ບັ ສນັູ້ ໆໄດ,ູ້ ແຕ່ ເຖງິ ຢ່ າໃດກໍດເີ ມ່ ອຄວາມຈາໍ ເປັນ ທ່ ີຈະຕອູ້ ງນຍິ າມ ຫ ໃຫູ້ຄໍາຈາໍ ກດັ ຄວາມ ຂອງຄາໍ ວ່ າປັດຊະຍານນັູ້ ບນັ ດານກັ ປັດຊະຍາແຕ່ ລະຄນົ ກໍໃຫຄູ້ ໍານຍິ າມ ແຕກຕ່ າງກນັ ໄປຕາມແນວຄວາມຄດິ ທ່ ີເຊ່ ອຖຂອງຕນົ , ຕາມທດັ ສະນະ ແລະ ຊນົ ຊນັູ້ ຂອງຕນົ ເຊ່ ນັ : ທ່ ານ ໂຊກຣາດ (Socrates) ນກັ ປັດຊະຍາ ເກັຣກບຮານ ໃຫູ້ຄວາມໝາຍວ່ າ “ ປດັ ຊະຍາຄຄວາມຮກັ ໃນຄວາມຮູ້ ”. ທ່ ານ ໂອກສ - ກົງເຕີ (Aug uste comte) ນກັ ປັດຊະຍາ ຝຣ່ ງັ ໃຫູ້ຄວາມໝ າຍວ່ າ “ ປດັ ຊະຍາຄ ວທິ ະຍາສາດ ຂອງວທິ ະຍາສາດ ”. ທ່ ານ ອາຣດິ ສະໂຕດ (Aristote) ນກັ ປັດຊະຍາ ເກຣັ ກບຮານ “ ປດັ ຊະຍາຄຫກັ ແຫ່ ງຄວາມຮທູ້ ່ ີຄນົູ້ ຄວາູ້ ເຖງິ ທໍາມະຊາດຂອງສ່ ງິ ທ່ ຢີ ່ ອອູ້ ມຕວົ ແລະ ຄນຸ ລກັ ສະນະຕາມທໍາມະຊາດຂອງສ່ ງິ ຕ່ າງໆ ”. ທ່ ານ ຟກິ ແຕ (Fichte) ນກັ ປດັ ຊະຍາ ກະລາຊກິ ເຢຍລະມນັ “ ປັດຊະຍາຄວທິ ະຍາສາດ ແຫ່ ງຄວາມຮູ້ ”. ທ່ ານ ໂກບລດັ (Coblot) ນກັ ປດັ ຊະຍາ ອງັ ກດິ “ ປດັ ຊະຍາແຕ່ ລະດາູ້ ນກໍມີທດັ ສະນະສະເພາະຂອງມນັ , ປັດຊະຍາກາໍ ນດົ ຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວ່ າງວທິ ະຍາສາດກບັ ຊວີ ດິ . ສະນນັູ້ , ຈ່ ງິ ບ່ ສໍ າມາດນຍິ າມໃຫກູ້ ວມເອາົ ຄວາມ ໝາຍທກຸ ລະບບົ ແລະ ທຸກຂງົ ເຂດໄດູ້ ”. 1 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ທ່ ານ ໂວນແຕ (Voltaire) ນກັ ປັ ດຊະຍາ ຝຣ່ ັງ “ ປັ ດຊະຍາຄ ລວບລວມ ຄວາມ ຮູ້ທ່ ີໄດມູ້ າຈາກ ວທິ ະຍາສາດສາຂາຕ່ າງໆມາໄວບູ້ ່ ອນດຽວກນັ ”. ທ່ ານ ໂຈເຊບ - ອາໄລເຕນິ (Josephaleigbton) “ ປັດຊະຍາກໍເໝອນວທິ ະຍາສາດທ່ ີປະກອບດວູ້ ຍ ທດິ ສະດແີ ຫ່ ງຄວາມຮທູ້ ງັ ຫາຍທ່ ີຄນົູ້ ພົບວ່ າເປັນຜນົ ແຫ່ ງຄວາມຄດິ ໄຕ່ ຕອງທ່ ມີ ີລະບບົ ”. ນອກຈາກທ່ ໄີ ດກູ້ ່ າວມານີູ້ ກໍຍງັ ມີທດັ ສະນະຜອູ້ ່ ນໆອກີ . ສະນນັູ້ , ຈາກບນັ ດາທັດສະນະເທງິ ນນັູ້ ພວມເຮາົ ສາມາດສງັ ລວມຄວາມ ໝາຍໄດວູ້ ່ າ ປດັ ຊະຍາແມ່ ນ ວທິ ະຍາສາດທ່ ີສກສາຄນົູ້ ຄວາູ້ ສງັ ລວມກ່ ຽວກບັ ທໍາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ແລະ ຈນີ ຕະນາການ, ແມ່ ນວຊິ າວ່ າດວູ້ ຍຫກັ ແຫ່ ງຄວາມຮບັ ຮຄູ້ ວາມເປນັ ຈງິ ຂອງໂລກພາວະວໄິ ສ, ແມ່ ນວຊິ າທ່ ີສະແດງເຖງິ ທັດສະນະ ແລະ ວວິ ດັ ທະນາການ ຂອງຈນິ ຕະນາການຂອງຄນົ ເຮາົ . ມາເຖງິ ສະຕະວດັ ທີ 19 ປັດຊະຍາມາກກໍາເນດີ ຂນູ້ ຈ່ ງິ ໄດໃູ້ ຫທູ້ ດັ ສະນະ ແລະ ນຍິ າມຄາໍ ວ່ າ ປດັ ຊະຍາຢ່ າງ ມີວທິ ະຍາສາດ ແລະ ຖກຕອູ້ ງດ່ ນັ :ີູ້ 1.2. ນຍິ າມ ປດັ ຊະຍາ ແມ່ ນລະບບົ ບນັ ດາທັດສະນະ ແລະ ຄວາມສາໍ ນກລວມທ່ ີສຸດຂອງຄນົ ເຮາົ ກ່ ຽວກບັ ໂລກ ( ທໍາມະ ສາດ, ສງັ ຄມົ ແລະ ຈນິ ຕະນາການ ); ແມ່ ນໂລກະທດັ ຂອງຊນົ ຊນັູ້ ໃດໜ່ ງ ຫ ກໍາລງັ ຂອງສງັ ຄມົ ໃດໜ່ ງທ່ ີແນ່ ນອນ. 1.3. ເງ່ອນໄຂຂອງການກໍາເນດີ ປັດຊະຍາ ກ. ເງ່ອນໄຂແຫ່ ງຄວາມຮບັ ຮຂູ້ ອງຄນົ ເຮາົ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຮາົ ໄດພູ້ ວົ ພນັ ກບັ ໂລກພາວະວໄິ ສ (ໂລກທາໍ ມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ) ຢ່ າງສະນດິ ແ ໜນູ້ ທ່ ີສຸ ດ. ເພ່ ອມີຊີວດິ ຢ່ ຄນົ ເຮາົ ຕອູ້ ງຕ່ ສໍ ກູ້ ັບທໍາມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ໂດຍຜ່ ານຂະບວນວີວດັ ແຫ່ ງການຜະລດິ ແລະ ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງສງັ ຄມົ ເພ່ ອດດັ ສາູ້ ງໂລກທາໍ ມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ຕາມຄວາມຮຽກຮອູ້ ງຕອູ້ ງການແຫ່ ງ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຂອງສງັ ຄມົ . ຜ່ ານພດຕກິ ໍາຕວົ ຈງິ ຢ່ ໃນການຜະລດິ , ການເຄ່ ອນໄຫວດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ແລະ ການຊອກຮທູ້ ໍາມະຊາດສງັ ຄມົ ຂອງຄນົ ເຮາົ ເປນັ ເວລາດນົ ນານນນັູ້ , ຄນົ ເຮາົ ສາມມາດສະສມົ ໄດຄູ້ ວາມຮກູ້ ່ ຽວກບັ ທໍາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ນບັ ມນູ້ ບັ ຫາຍ ແລະ ອຸດມົ ສມົ ບນຂນູ້ ຢ່ າງບ່ ຢໍ ຸ ດຢັງູ້ . ໂດຍສະເພາະແມ່ ນນບັ ແຕ່ ເວລາສງັ ຄມົ ມີການແບ່ ງງານ ແລະ ການແຈກຍາຍ ອອກແຮງງານດວູ້ ຍມນັ ສະໝອງກັບການອອກແຮງງານດວູ້ ຍຕີມອອກຈາກກນັ ; ພາກສ່ ວນທ່ ີອອກແຮງງານດວູ້ ຍ ມນັ ສະໝອງກໍຍ່ ງິ ເດນີ ເລກີ ເຂາົູ້ ໃນການຄນົູ້ ຄວາູ້ ໂລກ ແລະ ສະຫບສງັ ລວມບດົ ຮຽນຈາກພດຕກິ ໍາ ເພ່ ອຖອດຖອນ ເປນັ ຄວາມຮໃູ້ ໝ່ ນບັ ມນູ້ ບັ ຫາຍຂນູ້ ເມ່ ອຂອບເຂດການອອກແຮງງານ ແລະ ການເຄ່ ອນໄຫວສງັ ຄມົ ຍ່ ງິ ກວາູ້ ງຂວາງ ອອກເທ່ າົ ໃດ ຄວາມຮບັ ຮໂູ້ ລກ ແລະ ການອະທບິ າຍໂລກກຍໍ ່ ງິ ອຸດມົ ສມົ ບນເລກີ ເຊ່ ງິ ແລະ ກວາູ້ ງຂວາງອອກກວ່ າ ເກ່ າົ . ດ່ ງັ ນນັູ້ , ປດັ ຊະຍາໃນຖານະເປັນລະບບົ ບນັ ດາທດັ ສະນະ ແລະ ຄວາມສາໍ ນກລວມທ່ ີສຸດ ຂອງຄນົ ເຮາົ ກ່ ຽວກັບ ໂລກຈ່ ງຄ່ ອຍໆ ກໍາເນດີ ຂນູ້ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງບ່ ຢໍ ຸດຢງັູ້ . ຂ. ເງ່ ອນໄຂທາງດາູ້ ນສງັ ຄມົ ໃນເມ່ ອສງັ ຄມົ ແບ່ ງອອກເປນັ ຊນົ ຊນັູ້ ແລະ ມີການຕ່ ໍສຊູ້ ນົ ຊນັູ້ , ການຕ່ ສໍ ນູ້ ນັູ້ ຮຽກຮອູ້ ງໃຫມູ້ ີການອະທບິ າຍ ກ່ ຽວກັບໂລກ ໂດຍສອດຄອງກັບສດິ ຜນົ ປະໂຫຍດ ຂອງຊນົ ຊນັູ້ ຕນົ , ແຕ່ ລະຊນົ ຊນັູ້ ໄດຊູ້ ອກຫາສ່ ອງທາງເພ່ ອ 2 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ຄນົູ້ ຄວາູ້ ແລະ ສງັ ລວມເເອາົ ຄວາມຮບັ ຮຂູ້ ອງສ່ ວນບຸກຄນົ ທ່ ີຍງັ ກະແຈກກະຈາຍຢ່ ນນັູ້ ມາເປັນຄວາມຮລູ້ ວມ, ເປັນ ລະບບົ ທັດສະນ ະ ແລະ ຄວາມສໍານກ ລວມ ຂອງຊົນຊັນູ້ ຕົນກ່ ຽວກັບໂລກ ( ທໍ າມ ະຊາດ, ສັງຄມົ ແລະ ຈນິ ຕະນາການ ). ໃນຂະບວນວວິ ດັ ທາງປະຫວດັ ສາດຂອງປັດຊະຍາ ໄດມູ້ ີປັດຊະຍາຫາຍຝ່ າຍທ່ ີແຕກຕ່ າງກັນ ແຕ່ ສງັ ລວມ ແລວູ້ ກມໍ ີສອງຝ່ າຍ ທ່ ເີ ປັນພນູ້ ຖານ ແລະ ກງົ ກນັ ຂາູ້ ມກນັ ນນັູ້ ແມ່ ນປັດຊະຍາຝ່ າຍວດັ ຖຸນຍິ ມົ ແລະ ປດັ ຊະຍາຝ່ າຍ ຈດິ ຕະນຍິ ມົ ; ໃນນນັູ້ ປັດຊະຍາວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ຕດິ ພນັ ກບັ ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ອງີ ໃສ່ ຜນົ ສາໍ ເລດັ ຂອງວທິ ະຍາສາດ. ສ່ ວນ ລດັ ທຈິ ດິ ຕະນຍິ ມົ ຊາໍ ູ້ ພດັ ຕດິ ພນັ ກບັ ສາສະໜາ ແລະ ເຊ່ ອມ ຈອດກບັ ສາສະໜາ, ໃນປະຫວດັ ສາດຂອງປັດຊະຍາ ແມ່ ນ ປະຫວດັ ສາດແຫ່ ງການຕ່ ສໍ ລູ້ ະຫວ່ າງສອງຝ່ າຍນນັູ້ ເອງ. 1.4. ບນັ ຫາພນູ້ ຖານຂອງປັດຊະຍາ ທ່ ານ ອງັ ແກນຂຽນວ່ າ “ ບນັ ຫາພນູ້ ຖານອນັ ໃຫຍ່ ຫວງ ຂອງປັດຊະຍາໂດຍສະເພາະແມ່ ນ ປດັ ຊະຍາໃນສະ ໄໝປັດຈບຸ ນັ ກແໍ ມ່ ນການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງການຄງົ ຕວົ ( ວດັ ຖຸ ) ກບັ ຈນິ ຕະນາການ ສະຕິ ( ຈດິ ໃຈ ) ” ບນັ ຫາພພນູ້ ຖານຂອງປດັ ຊະຍາມີ 2 ດາູ້ ນ - ລະຫວ່ າງວດັ ຖຸກບັ ສະຕອິ ນັ ໃດມກີ ່ ອນ ແລະ ອນັ ໃດເປັນອນັ ຕດັ ສນິ ? - ຄນົ ເຮາົ ມີຄວາມສາມາດຮບັ ຮູ້ ແລະ ດດັ ສາູ້ ງໂລກໄດູ້ ຫ ບ່ ໍ ? ໃນແຕ່ ລະດາູ້ ນກໍມຫີ າຍທດັ ສະນະໃຫຄູ້ າໍ ຕອບ ຄາໍ ອະທບິ າຍທ່ ີແຕກຕ່ າງກນັ . ກ. ທດັ ສະນະຂອງລດັ ທິວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ລດັ ທວິ ດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ມຢັງູ້ ຢນວ່ າ: ວດັ ຖຸ ແມ່ ນອນັ ທ່ ີມີກ່ ອນ, ວດັ ຖຸ ຕດັ ສນິ ສະຕ,ິ ໂລກນ໊ີີ້ແູ້ ມ່ ນວດັ ຖຸ ທ່ ີຄງົ ຕວົ ຢ່ າງພາວະວໄິ ສ ບ່ ໍຂນູ້ ກບັ ຈດິ ໃຈ ຄນົ ເຮາົ ແມ່ ນພາກສ່ ວນໜ່ ງຂອງໂລກທໍາມະຊາດ, ສະຕຂິ ອງຄນົ ເຮາົ ແມ່ ນ ຜະລດິ ຕະພນັ ຂອງວດັ ຖຸໜ່ ງ ທ່ ມີ ີການຈດັ ຕງັູ້ ສງນນັູ້ ແມ່ ນມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ . ໂດຍອງີ ໃສ່ ຂມໍ ູ້ ນເອກະສານທາງດາູ້ ນວທິ ະຍາສາດເຊ່ ນັ : ວຊິ າພມສາດ, ປະຫວດັ ສາດ, ຊວີ ະສາດ ໄດຢູ້ ງັູ້ ຢນ ວ່ າ: ໜວ່ ຍໂລກຂອງພວກເຮາົ ກໍາເນຂີ ນູ້ ກ່ ອນນປີູ້ ະມານ 4 - 5 ຕປູ້ ີ ( 4000 - 5000 ລາູ້ ນປີ ) ແຕ່ ຄນົ ເຮາົ ກາເນີດ ຂນູ້ ມາພຽງແຕ່ ປະລມິ ານ ໜ່ ງລາູ້ ນປີ ເທ່ ົານນັູ້ , ເມ່ ອກໍານດົ ມີຄນົ ຈ່ ງິ ມີປະກດົ ການທາງຈດິ ໃຈ. ສະນນັູ້ , ເປັນອນັ ຈະ ແຈງູ້ ວ່ າ: ວດັ ຖຸມີກ່ ອນສະຕ.ິ ການກໍາເນດີ ມີສະຕິ ( ຈດິ ໃຈ ) ໄດຮູ້ ບັ ການຮບັ ຮອງດວູ້ ຍ ວຊິ າ ຊວີ ະສາດ ໂດຍການທດົ ລອງຂອງ ທ່ ານ ປາບລບົ ( ນກັ ປາດຄນົ ລດັ ເຊຍ ) ຈດິ ໃຈແມ່ ນຜະລດິ ຕະພນັ ຂອງມນັ ສະໝອງ, ແມ່ ນການສ່ ອງແສງໂລກພາວະວິ ໄສເຂາົູ້ ໃນມສັ ະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ ແມ່ ນລະບບົ ພເິ ສດເຊ່ ງິ ລວມມີ 15 ຕຈູ້ ລຸ ງັ ປະສາດ, ມແີ ຕ່ ຄນົ ເຮາົ ເທ່ າົ ນນັູ້ ຈ່ ງິ ມີ ແນວຄດິ ຈດິ ໃຈ, ສ່ ວນພດ ແລະ ສດັ ບ່ ມໍ ີແນວຄດິ ຈດິ ໃຈ. ລດັ ທິວດັ ຖຸນຍິ ມົ ຢັງູ້ ຢນວ່ າ: ຄນົ ເຮາົ ສາມາດຮບັ ຮໂູ້ ລກໄດູ້ ແລະ ບ່ ພໍ ຽງແຕ່ ຮບັ ຮໂູ້ ລກ ຍງັ ສາມາດດດັ ສາູ້ ງ ໂລກໄດ,ູ້ ມີແຕ່ ປະກດົ ການໃດທ່ ີບ່ ທໍ ນັ ຄນົູ້ ພບົ ເທ່ າົ ນນັູ້ ຈ່ ງິ ບ່ ທໍ ນັ ຮ,ູ້ ແຕ່ ຕ່ ໜໍ ູາ້ ກບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງວທິ ະຍາສາດ ນນັູ້ ຄນົ ເຮາົ ຈະມີຄວາມສາມາດຮບັ ຮໄູ້ ດໃູ້ ນອານາຄດົ . ບນັ ດານກັ ປັດຊະຍາເກຣັກບຮານ ເຊ່ ນັ : ທ່ ານ ເລຊິ ບີ , ທ່ ານ ເດໂມກຣດິ ( 460 - 370 ກ່ ອນ ຄ.ສ ) ແລະ ທ່ ານ ເອປີ ກ ( 341 - 270 ກ່ ອນ ຄ.ສ. ) ໄດຄູ້ ນົູ້ ຄວາູ້ ແລະ ສາູ້ ງທດິ ສະດປີ າລາໍ ມະນຂນູ້ , ທຸກໆວດັ ຖຸ ລວູ້ ນ 3 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ແຕ່ ປະກອບສາູ້ ງດວູ້ ຍປາລາໍ ມະນ ແລະ ປາລາໍ ມະນແມ່ ນຫວົ ໜ່ ວຍນອູ້ ຍສຸດ ບ່ ສໍ າມາດແບ່ ງອອກໄດອູ້ ີກ. ທດິ ສະດີ ປະລາໍ ມະນດ່ ງັ ກ່ າວ ພຽງແຕ່ ແມ່ ນການຄາດຄະເນເທ່ າົ ນນັູ້ ເພາະວ່ າໃນສະນນັູ້ ຄນົ ເຮາົ ບ່ ໍທນັ ໄດຄູ້ ນົູ້ ພບົ ປນລາໍ ມະນ ເທ່ ອ, ຈນົ ມາເຖງິ ສະຕະວດັ ທີ 17 - 18 ວທິ ະຍາສາດທາໍ ມະຊາດກໄໍ ດພູ້ ບົ ປາລາໍ ມະນ ແລະ ມາຮອດສະຕະວດັ ທີ 19 ຕນົູ້ ສະຕະວດັ ທີ 20 ວທິ ະຍາສາດທໍາມະຊາດ ໄດຄູ້ ນົູ້ ພົບວ່ າ ປາລາໍ ມະນກໍບ່ ແໍ ມ່ ນຫວົ ໜ່ ວຍນອູ້ ຍສຸດອກີ ແລວູ້ ເຊ່ ນັ : ການຄນົູ້ ພບົ ລດັ ສະໝເີ ຣນິ ແກນ ໃນປີ 1895 ຄນົູ້ ພບົ ເອເລກັ ຕງົ ໃນປີ 1897 ແລະ ການຄນົູ້ ພບົ ເມດັ ທາດອ່ ນໆ. ຂ. ທັດສະນະຂອງລດັ ທິຈດິ ຕະນຍິ ມົ ລດັ ທິຈດິ ນຍິ ມົ ມຢງັູ້ ຢນວ່ າ: ຈດິ ໃຈເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີມີກ່ ອນ, ຈດິ ໃຈຕດັ ສນິ ວດັ ຖຸ ແລະ ເປນັ ພນູ້ ຖານໃຫກູ້ ານຄງົ ຕວົ ຂອງທຸກສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ. ໃນນນັູ້ , ລດັ ທຈິ ດິ ນຍິ ມົ ພາວະວໄິ ສໃຫທູ້ ັດສະນະວ່ າ: ມີຈດິ ໃຈເດດັ ຖານ ຫ “ ຈດິ ໃຈສມົ ບນ ” ມມີ າກ່ ອນໂລກທາໍ ມະຊາດ ແລະ ມະນດຸ , ຍອູ້ ນຈດິ ໃຈສາໍ ບນນຄີູ້ ງົ ຕວົ ຂະຫາຍຕວົ ຈ່ ງິ ສາູ້ ງ ໂລກທໍາມະຊາດ ແລະ ສາູ້ ງມະນດຸ ຂນູ້ ຢ່ ເທິງບນົ ໜາູ້ ໂລກນ;ີູ້ ສ່ ວນລດັ ທິຈດິ ນຍິ ມົ ອດັ ຕະວໄິ ສໃຫທູ້ ດັ ສະນະວ່ າ: ຈດິ ໃຈຂອງຄນົ ເຮາົ ເປນັ ສ່ ງິ ມມີ າກ່ ອນ, ບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸປະກດົ ການທ່ ີເຮາົ ຮູ້ ແລະ ເຫັນໄດນູ້ ນັູ້ ພຽງແຕ່ ແມ່ ນການສງັ ລວມ ບນັ ດາຄວາມຮສູ້ ກດວູ້ ຍອນິ ຊີຂອງຄນົ ເຮາົ ເທ່ າົ ນນັູ້ . ຕວົ ແທນໃຫແູ້ ກ່ ລດັ ທິຈດິ ຕະນຍິ ມົ ພາວະວໄິ ສ ແມ່ ນທ່ ານປາລະ ຕງົ ( 427 - 347 ກ່ ອນ ຄ.ສ ) ນກັ ປດັ ຊະຍາເກຣກັ , ທ່ ານເຮແກນ ( 1770 - 1831 ) ນກັ ປາດປັດຊະຍາເຍຍລະ ມນັ . ລດັ ທິຈດິ ຕະນຍິ ມົ ອດັ ຕະວໄິ ສ ແມ່ ນທ່ ານ ແບກັ ເກີລີ ( 1684 - 1753 ), ທ່ ານ ຮອີ ມ ( 1711 - 1776 ) ນກັ ປາດປັດຊະຍາອງັ ກດິ . ບນັ ຫາພນູ້ ຖານປດັ ຊະຍານນັູ້ ລດັ ທຈິ ດິ ຕະນຍິ ມົ ແລະ ລດັ ທອິ ະວຊິ ານຍິ ມົ ໄດປູ້ ະຕເິ ສດຄວາມຄວາມອາດ ສາມາດຮບັ ຮໂູ້ ລກຂອງຄນົ ເຮາົ ດວູ້ ຍທດິ ສະດໄີ ຮຕູ້ ກັ ກະປັນຍານຍິ ມົ , ທດິ ສະດີລະແວງສງົ ໄສ ຫ ບາງກລໍ ະນີເຂາົ ກໍ ຮບັ ຮອງວ່ າ: ຄນົ ເຮາົ ສາມາດຮບັ ຮໂູ້ ລກໄດູ້ ແຕ່ ໂລກນນັູ້ ແມ່ ນໂລກທ່ ີຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນແນວຄດິ ຈດິ ສາໍ ນກຂອງຄນົ . 1.5. ເປົາູ້ ໝາຍການຄນົູ້ ຄວາູ້ ແລະ ຮ່ າໍ ຮຽນປັດຊະຍາ ກ. ເປົາູ້ ໝາຍຄນົູ້ ຄວູ້ າຂອງປັດຊະຍາ ປັດຊະຍາ ມີປະຫວດັ ສາດແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ອນັ ຍາວນານ ໄປພູ້ອມໆກບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງປະ ຫວດັ ສາດປັດຊະຍານນັູ້ ເປົາູ້ ໝາຍຄນົູ້ ຄວູ້ າ ຂອງປດັ ຊະຍາກໍໄດມູ້ ີການປ່ ຽນແປງ ແລະ ກໍານດົ ຂອບເຂດນບັ ມຈູ້ ະ ແຈງູ້ ຄ: ຂະແໜ ງວທິ ະຍາສາດອ່ ນໆ ບ່ ທໍ ນັ ສາມາດທົດລອງໄດູ້ ເຂາົ ເຈາົູ້ ໄດອູ້ ີງໃສ່ ປັດຊະຍາເພ່ ອສງັ ເກດ, ອະທບິ າຍໂລກ ແລະ ໃນໄລຍະນນັູ້ ປັດຊະຍາບ່ ພໍ ຽງແຕ່ ຄນົູ້ ຄວາູ້ ໂລກໂດຍສງັ ເຂບເທ່ າົ ນນັູ້ , ແຕ່ ຍງັ ໄດຄູ້ ນົູ້ ຄວາູ້ ບນັ ດາ ປະກົດການອນັ ລະອຽດ ຂອງທໍ າມ ະຊາດຂອງທໍ າມ ະຊາດ ແລະ ສັງຄົມ; ໃນເວລາຕ່ ມໍ າເມ່ ອການຜ ະລິດ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂນູ້ ລະດບັ ໃດໜ່ ງ ບນັ ດາຂະແໜ່ ງການວຊິ າຕ່ າງໆ ສາມາດຄນົູ້ ຄສາູ້ ແລະ ທົດລອງໄດູ້ ເວລານນັູ້ ວທິ ະຍາສາດຂະແໜ່ ງຕ່ າງໆ ໄດຂູ້ ະຫຍນຍຕວົ ແບບເອກະລາດແລວູ້ ຈາກນນັູ້ , ຄນົ ເຮາົ ຈ່ ງບ່ ຕໍ ອູ້ ງການສ່ ງິ ທ່ ີເອນີູ້ ວ່ າ: “ ວທິ ະຍາສາດຂອງວທິ ະຍາສາດ ” ຈນົ ມາຮອດສະໄໝ ທ່ ານ ກາກມາກ-ທ່ ານອງັ ແກນ ຈ່ ງິ ສາມາດກາໍ ນດົ ແຈງູ້ ເຖງິ ເປົາູ້ ໝາຍຄນົູ້ ຄວູ້ າຂອງປັດຊະຍາ. ສະນນັູ້ , ເປາົູ້ ໝາຍຄນົູ້ ຄວູ້ າຂອງປັດຊະຍາ ແມ່ ນບນັ ດາກດົ ເກນລວມທ່ ີສຸດຂອງ ການເຄ່ ອນເໜງັ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງໂລກທໍາມະມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ແລະ ຈີຕະນາການ ບນົ ພນູ້ ຖານແກໄູ້ ຂບນັ ຫາ ພນູ້ ຖານຂອງປັດຊະຍາຢ່ າງຖກຕອູ້ ງ. 4 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ຂ. ຈຸດປະສງົ ຮ່ ໍາຮຽນປັດຊະຍາ ຈດຸ ປະສງົ ໃນການຮ່ າໍ ຮຽນປັດຊະຍາ ໂດຍສະເພາະແມ່ ນປັດຊະມາກ - ເລນນິ ບ່ ພໍ ຽງແຕ່ ແນໃສ່ ຍກົ ສງ ລະດບັ ຄວາມຮບັ ຮວູ້ ທິ ະຍາສາດເທ່ າົ ນນັູ້ ແຕາຄາດໝາຍພນູ້ ຖານແມ່ ນເພ່ ອສາູ້ ງໃຫຄູ້ ນົ ເຮາົ ມໂີ ລກກະທດັ ແລະ ວທິ ີ ວພິ າກທ່ ີຖກຕອູ້ ງ ເພ່ ອຊນີູ້ ໍາທາງດາູ້ ນແນວຄດິ ແລະ ການກະທາໍ ຂອງຕນົ , ເພ່ ອມີພນູ້ ຖານຄວາມຄດິ ຮບັ ຮູ້ ແລະ ຊ່ ມຊມແນວທາງນະໂຍບາຍຂອງພກັ - ລດັ , ບນົ ພນູ້ ຖານນນັູ້ ກໍເພ່ ອມີຄວາມສາມາດນາໍ ພາຈດັ ຕງັູ້ ປະຕບິ ດັ ແນວທາງ ນະໂຍບາຍຂອງພກັ -ລດັ ຢ່ າງມຫີ ວົ ຄດິ ປະດດິ ສາູ້ ງ ແລະ ຖກຕອູ້ ງກບັ ພາວະຄວາມເປນັ ຈງິ ໃນກາລະເທສະຂອງມນັ . 2. ປັດຊະຍາມາກ - ເລນນິ ແລະ ບົດບາດໃນຊີວດິ ສັງຄມົ  ທ່ ານກາກມາກ ( 1818 - 1883 ) ທ່ ານ ກາກມາກ ເກີດເມ່ ອວນັ ທ່ ີ 05/05/1818 ທ່ ີລດັ ປະຣຸ ດຊີ ( ປະເທດເຢຍລະມັນ ) ໃນຄອບຄວົ ທ່ ີ ຖານະມີທ ະນະທໍາດີ ພ່ ໍເປັນທ ະນາຍຄວາມ ( ນັກກົດໝ າຍ ). ແລະ ທ່ ານ ກ າກ ມາກ ມໍລະກໍ າໃນ ວນັ ທີ 17/03/1883 ທ່ ີນະຄອນຫວງລອນດອນ ປະເທດອງັ ກດິ . ທ່ ານ ເປັນຜສູ້ າູ້ ງຕງັູ້ ລດັ ທມິ າກຊດິ ເຊ່ ງິ ລວມມີ ສາມ ພາກສ່ ວນປະກອບຄ: ປັດຊະຍາ, ເສດຖະສາດການ ເມອງ ແລະ ລດັ ທສິ ງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ວທິ ະຍາສາດ. ຕະຫອດ 40 ປີ ຜ່ ານມາໄດທູ້ ຸມເທເຫ່ ອແຮງ, ສະຕປິ ນັ ຍາເຂາົູ້ ໃນການຄນົູ້ ຄວາູ້ ທິດສະດວີ ທິ ະຍາສາດ ແລະ ມີຜນົ ງານອນັ ໃຫຍ່ ຫວງ ເຊ່ ງິ ທ່ ານໄດຂູ້ ຽນທດິ ສະດຕີ ່ າງໆອອກຫາຍກວ່ າ 50 ເຫມັູ້ . ພເິ ສດແມ່ ນນພິ ນົ ກ່ ຽວກບັ ທນ ( CapitaI ) ເຊ່ ງິ ລວບລວມເອາົ ພນູ້ ຖານທາງດາູ້ ນທດິ ສະດີທາງປັດຊະຍາ, ເສດຖະສາດການເມອງ ແລະ ລດັ ທິ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ວທິ ະຍາສາດ. ທ່ ານ ກາກມາກ ໄດສູ້ າູ້ ງຕງັູ້ ແລະ ນາໍ ພາສາກນົ ທີ 1 ຂນູ້ ໃນວນັ ວນັ ທີ 28/09/1864 ທ່ ີ ລອນດອນ. 5 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ທ່ ານການມາກ ( 1818 - 1883 )  ທ່ ານ ເຟດຣດິ ອງັ ແກນ ( 1820 - 1895 ) ທ່ ານ ເຟດຣກິ ອງັ ແກນ ເກດີ ເມອວນັ ທີ 28/11/1820 ທ່ ີເມອງບາຣແມນ ( ປະເທດເຢຍລະມນັ ) ທ່ ານ ກໍາ ເນດີ ໃນຄອບຄວົ ທ່ ີມຖີ ານະດ,ີ ພ່ ໍເປັນເຈາົູ້ ຂອງໂຮງງານ, ໂດຍປະຕບິ ດັ ຕາມຈດຸ ປະສງົ ຂອງພ່ ໍ ປີ 1837 ( ອາຍຸໄດູ້ 17 ປີ ) ທ່ ານ ຟ ອງັ ແກນ ໄດເູ້ ຂາົູ້ ຮຽນກຽ່ວກບັ ວຊິ າ ການຄາູ້ , ແຕ່ ໃນເວລາຮຽນຕວົ ຈງິ ທ່ ານບ່ ໍຄ່ ອຍເອາົ ໃນໃສ່ ພເໍ ທ່ າົ ໃດ, ເວລາສ່ ວນຫາຍໄດເູ້ ອາົ ໃຈໃສ່ ໃນການຄນົູ້ ຄວາູ້ ວທິ ະຍາສາດສງັ ຄມົ , ທ່ ານ ຟ ອງັ ແກນ ມໍລະນະກໍາ ໃນວນັ ທີ 5/8/1895. ທ່ ານ ແມ່ ນເພ່ ອນຮ່ ວມງານ ແລະ ອຸດມົ ການຂອງທ່ ານກາກມາກ ໃນຕະຫອດຊວີ ດິ , ທ່ ານ ຟອງັ ແກນຮ່ ວມ ກບັ ທ່ ານ ກາກມາກ ສາູ້ ງຕງັູ້ ສາກນົ ທີ 1, ທ່ ານຟອງັ ແກນສາູ້ ງຕງັູ້ ສາກນົ ທີ 2 ໃນວນັ ທີ 14/7/1889 ທ່ ີປາຣີ ທ່ ານມີ ຜນົ ງານອນັ ໃຫຍ່ ຫວງໃນການປະດດິ ແຕ່ ງທາງດາູ້ ນທດິ ສະດວີ ທິ ະຍາສາດ ເຊ່ ງິ ຮ່ ວມກນັ ກບັ ທ່ ານກາກມາກຂຽນບດົ ນພິ ນົ ໃຫຍ່ ນອູ້ ຍອອກຫາຍເຫມັູ້ ແລະບດົ ນພິ ນົ ຂອງທ່ ານຂຽນເອງຈາໍ ນວນໜ່ ງ. ພາຍຫງັ ທ່ ານກາກມາກມລໍ ະນະກໍາ ແລວູ້ ທ່ ານ ອງັ ແກນເປັນຜສູ້ ບຕ່ ພໍ າລະກດິ ຂອງທ່ ານ ກາກມາກ ດວູ້ ຍຄວາມບລໍ ສິ ຸດ ແລະ ສຸດກກົ ສຸດປາຍ. 6 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ທ່ ານ ເຟດຣດິ ອັງແກນ ( 1820 - 1895 )  ທ່ ານວາລາດເີ ມຍອລີ ດິ ເລນນິ ( 1870 - 1924 ) ທ່ ານ ເລນນິ ເກີດເມ່ ອວນັ ທີ 2/4/1870 ທ່ ີເມອງ ( ຊມີ ບຽກສະກີ ) ປັດຈບຸ ແັ ມ່ ນເມອງອລອິ ານບົ ແຄມ ຝ່ ັງຊາູ້ ຍຂອງແມ່ ນນໍາູ້ ໂວນກາ, ຕອນລ່ ຸມຂອງເມອງ “ ກາຊານ ”, ພ່ ໍແມ່ ເປັນປັນຍາຊນົ ທ່ ີກາູ້ ວໜູ້າ ແລະ ທ່ ານ ມລໍ ະນະກໍາໃນວນັ ທີ 21/1/1924 ທ່ ປີ ະເທດ ລດັ ເຊຍ. ທ່ ານ ເລນນິ ແມ່ ນຜສູ້ ບຕ່ ໍ ປກົ ປັກຮກັ ສາ ແລະ ເສມີ ຂະຫຍາຍລດັ ທິມາກໃນເງ່ອນໄປະຫວດັ ສາດໃໝ່ , ເຮດັ ໃຫພູ້ າກສ່ ວນສາໍ ຄນັ ຂອງລດັ ທມິ າກສມົ ບນຂນູ້ . ທ່ ານ ເລນນິ ເປັນຜນູ້ າໍ ພາຂອງມະຊນົ ປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ເດອນ ຕຸລາ ປີ 1917 , ແມ່ ນຜສູ້ າູ້ ງຕງັູ້ ລດັ ຜະເດດັ ການກໍາມະຊບີ ທໍາອດິ , ແມ່ ນຜສູ້ າູ້ ງຕງັູ້ ແລະນາໍ ພາພກັ ກໍາມະຊບີ ແບບໃໝ່ 7 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

(ພກັ ກອມມນດິ ) ທ່ ານ ໄດສູ້ າູ້ ງຕງັູ້ ສາກນົ ທີ 3 ຂນູ້ ໃນວນັ ທີ 2/3/1919 ທ່ ີມດົ ສະກ, ຜນົ ງານໃນອາດດິ ແຕ່ ງມບີ ດົ ນພິ ນົ ໃຫຍ່ -ນອູ້ ຍຫາຍກວ່ າ50ເຫມັູ້ ,ໄດຮູ້ ບັ ນາມມະຍດົ ວ່ າລດັ ທມິ າກ-ເລນນິ ແລະລດັ ທເິ ລນນິ . ທ່ ານວາລາດີເມຍອີລິດເລນນິ ( 1870 - 1924 ) 2.1. ເງ່ ອນໄຂກໍາເນີດຂອງປັດຊະຍາມາກ - ເລນນິ ປດັ ຊະຍາມາກ - ເລນນິ ໄດກູ້ າໍ ເນດີ ຂນູ້ ໃນເງ່ອນໄຂປະຫວດັ ສາດອນັ ແນ່ ນອນເຊ່ ນັ : ກ. ເງ່ອນໄຂທາງດາູ້ ນເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມົ ປດັ ຊະຍາມາກ - ເລນນິ ໄດກູ້ າໍ ເນດີ ຂນູ້ , ກ່ ອນອ່ ນໝົດແມ່ ນ ຍອູ້ ນບນັ ດາການປ່ ຽນແປງທ່ ເີ ລກີ ເຊ່ ງິ ກ່ ຽວ ກບັ ເສດຖະກດິ , ການເມອງ ທ່ ີເກີດຂນູ້ ຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ທນນຍິ ມົ , ພິເສດແມ່ ນຍອູ້ ນການຕ່ ສໍ ຂູ້ ອງຊນົ ຊນັູ້ ກໍາມະກອນ ຕາູ້ ນກບັ ຊນົ ຊນັູ້ ນາຍທນ. ໃນສະຕະວດັ ທີ 19 ລດັ ທທິ ນນຍິ ມົ ໄດສູ້ ະແດງບນັ ດາຂໍຂູ້ ດັ ແຍ່ ງຂອງມນັ ອອກຢ່ າງຈະແຈງູ້ ເຊ່ ນັ : ຢ່ ອງັ ກດິ (ຂະບວນການຕ່ ສໍ ຂູ້ ອງກໍາມະກອນມີເນອູ້ ໃນທາງເສດຖະກດິ , ການເມອງ ຂະບວນການຂອງ ຊາກເຕີ ໃນຊຸມປີ 30 - 40 ຂອງສະຕະວດັ ທີ 19 ), ຢ່ ປະເທດຝຣ່ ັງ ( ຂະບວນການຕ່ ສໍ ຂູ້ ອງກາໍ ມະກອນເມອງ ລອີ ງົ ປີ 1831 - 1834 ) ແລະ ປະເທດເຢຍລະມນັ ( ຂະບວນການຕ່ ໍສູ້ ຂອງກໍາມະກອນຕ່ າໍ ແຜ່ ນເມອງ ເມອງເລຊີ ປີ 1844 ), ຂຂໍ ູ້ ດັ ແຍ່ ງ ລະຫວ່ າງກໍາລງັ ການຜະລດິ ທ່ ີມີລກັ ສະນະສງັ ຄມົ ນບັ ມນູ້ ບັ ສງກບັ ການພວົ ພັນການຜະລດິ ທນນຍິ ມົ ເອກະຊນົ ນບັ ມ ູ້ ນບັ ເລີກເຊ່ ງິ , ການຕ່ ສໍ ລູ້ ະຫວ່ າງຊນົ ຊນັູ້ ກໍາມະຊບີ ກບັ ຊນົ ຊນັູ້ ນາຍທນຍ່ ງິ ດເຸ ດອດຂຽູ້ ວຂາດ. ດ່ ງັ ນນັູ້ , ຊນົ ຊນັູ້ ກໍາ ມະກອນມີຄວາມຮຽກຮອູ້ ງໃຫູ້ມທີ ດິ ສະດຂີ ອງຕນົ ເພ່ ອຊທີູ້ ິດເຍອງທາງ, ເພ່ ອອະທບິ າຍຖານະປະຫວດັ ສາດຂອງ 8 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ຊນົ ຊນັູ້ ກາໍ ມະກອນ, ຢັູ້ງຢນລກັ ສະນະຈາໍ ເປັນຕອູ້ ງໂຄ່ ນລມົູ້ ລະບອບທນນຍິ ມົ , ວາງແນວທາງຕ່ ສໍ ເູ້ ພ່ ອໄປເຖິງສງັ ຄມົ ທ່ ີງາມກວ່ າ. ທ່ ານ ກາກມາກ ແລະ ທ່ ານ ຟ ອງັ ແກນໄດຮູ້ ່ ວມເຄ່ ອນໄຫວໃນຂະບວນການດ່ ງັ ກ່ າວນນັູ້ , ຈ່ ງິ ໄດູ້ ຄນົູ້ ຄວາູ້ ບນັ ດາທດິ ສະດກີ ່ ອນໜາູ້ ນນັູ້ ແລະ ໄດສູ້ ງັ ເຂບ, ບນັ ດາບດົ ຮຽນການຕ່ ສໍ ຂູ້ ອງຂະບວນກໍາມະກອນ. ຈາກນນັູ້ ຈ່ ງິ ໄດປູ້ ະດດິ ສາູ້ ງທິດສະດຂີ ອງຕນົ ກ່ ຽວກບັ ລດັ ທກິ ອມມນດິ ວທິ ະຍາສາດ. ໃນນນັູ້ ປັດຊະຍາມາກ ແມ່ ນພນູ້ ຖານ ທດິ ສະດລີ ວມກໍໄດກູ້ ໍາເນດີ ຂນູ້ ນນັູ້ ຄລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ. ຂ. ເງ່ ອນໄຂທາງດາູ້ ນວທິ ະຍາສາດ - ທໍາມະຊາດ ຄວາມຮຽກຮອູ້ ງຕອູ້ ງການຂອງການຕ່ ສໍ ຊູ້ ນົ ຊນັູ້ ໃນສງັ ຄມົ ນນັູ້ ແມ່ ນເງ່ອນໄຂທ່ ຕີ ອູ້ ງການແຕ່ ຍງັ ບ່ ທໍ ັນພຽງພໍ ທ່ ີຈະເຮດັ ໃຫມູ້ ີການກາໍ ເນີດຂນູ້ ຂອງທດິ ສະດວີ ທິ ະຍາສາດ. ດ່ ງັ ນນັູ້ , ຄຽງຄ່ ກບັ ເງ່ອນໄຂເສດຖະກດິ - ການເມອງ, ສງັ ຄມົ ແລວູ້ ຍງັ ມີລະດບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ສ່ ລະດບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ອນັ ແນ່ ນອນຂອງວທິ ະຍາສາດທໍາມະຊາດຈ່ ງິ ຈະມກີ ານປະດດິ ສາູ້ ງທດິ ສະດວີ ທິ ະຍາສາດໄດ.ູ້ ໃນຕນົູ້ ສະຕະວດັ ທີ 19 ບນັ ດາຂະແໜງວທິ ະຍາສາດທໍາ ມະຊາດໄດຂູ້ ະຫຍາຍຕວົ ສ່ ລະດບັ ສງເຊນັ ການ ຄນົູ້ ພບົ ທດິ ສະດກີ ່ ຽວກບັ ການປະກອບສາູ້ ງຈລຸ ງັ ຂອງຮ່ າງກາຍທ່ ີມີຊວີ ດິ ຂອງທ່ ານ ສະໄລແດນ ແລະ ຊອານ ທດິ ສະ ດີ ຫກັ ເກນການຮກັ ສາ ແລະ ຫນັ ປ່ ຽນພະນກັ ງານ, ຂອງທ່ ານ ໂລໂມໂນສບົ ( ຄນົ ລດັ ເຊຍ ) ທດິ ສະດີວວິ ດັ ທະນາ ການຂອງທ່ ານ ດາກວນິ ( ຄນົ ອງັ ກິດ ) ກ່ ຽ ວກັບກ ານຈະເລີນເຕີບໂ ຕຂອງສ່ ງິ ທ່ ີ ມີ ຊີວິ, ຜົນສາໍ ເລດັ ຂອງ ວທິ ະຍາສາດທໍາມະຊາດທງັ ສາມຢ່ າງນໄີູ້ ດຕູ້ ຕີ າູ້ ນລດັ ທຈິ ດິ ຕະນຍິ ມົ ແລະ ວທິ ີເມຕາຟິຊກິ ( ກນົ ຈກັ ). ຄ. ເງ່ ອນໄຂທາງດາູ້ ນທດິ ສະດີ ປດັ ຊະຍາມາກ - ເລນນິ ໄດກູ້ າໍ ເນດີ ຂນູ້ ໃນເງ່ອນເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມົ ຂອງຕນົູ້ ສະຕະວດັ ທີ 19, ຈາກການ ສງັ ເຂບບນັ ດາຜນົ ສາໍ ເລດັ ໃໝ່ ຂອງວທິ ະຍາສາດໃນເວລານນັູ້ , ພູ້ອມນນັູ້ ກໍໄດມູ້ ີການສບທອດຢ່ າງມີການເລອກເຟັູ້ນ ບນັ ດາມນມໍລະດກົ ທາງດາູ້ ນທດິ ສະດຂີ ອງມວນມະນດຸ ທ່ ີຜ່ ານມາ, ພເິ ສດ ແມ່ ນພນູ້ ຖານແນວຄດິ ປັດຊະຍາກະລາ ຊກິ ເຢຍລະມນັ ໃນສະຕະວດັ ທີ 19. ທ່ ານ ກາກມາກ ແລະ ທ່ ານ ຟ ອງັ ແກນ ໄດສູ້ ບທອດຢ່ າງມີການເລອກເຝັນູ້ ບນັ ດາແນວຄດິ ອນັ ປະເສດີ ຂອງ ປັດຊະຍາກະລາຊກິ ເຢຍລະມັນ 2 ທ່ ານ ເຊນັ ໄດສູ້ ບທອດເອາົ ແນວຄດິ “ ສດັ ຈະວພິ າກ ” ຂອງທ່ ານ ເຮແກນ, ໂດຍເອາົ “ ແກ່ ນສານທ່ ີສອດຄ່ ອງ ” ໃນບນັ ດາແນວຄດິ ສດັ ຈະວພິ າກນນັູ້ ແລວູ້ ດດັ ສາູ້ ງບນົ ພນູ້ ຖານວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ແລະ ປະຖີມູ້ ເປອກຫຸມູ້ “ ຈດິ ຕະນຍິ ມົ ” ຂອງປັດຊະຍາເຮແກນ ແລະ ສບເອາົ “ ລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ” ຂອງທ່ ານ ເພີແບກ, ປະຖມີູ້ “ ຈດິ ຕະນຍິ ມົ ” ກ່ ຽວກບັ ດາູ້ ນສງັ ຄມົ ຂອງເພ່ ິນແລວູ້ ຈ່ ງິ ສາູ້ ງເປັນ “ ລດັ ທິວດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ ແລະ ປະຫວດັ ວພິ າກ ” . 2.2. ການພດັ ທະນາປດັ ຊະຍາມາກ - ເລນນິ ການຮເູ້ ສມີ ຂະຫຍາຍປັດຊະຍາມາກ - ເລນນິ ຢ່ າງບ່ ໍຢຸດຢັງູ້ ແມ່ ນຂອດສໍາຄນັ ໃນການໝນໃຊທູ້ ິດສະດີ ດ່ ງັ ກ່ າວ ອນັ ນໝີູ້ າຍຄວາມວ່ າພວກເຮາົ ຕອູ້ ງກາູ້ ຫານນໍາເອາົ ຜນົ ສາໍ ເລດັ , ນາໍ ເອາົ ບດົ ຮຽນທ່ ີຖອດຖອນໄດໃູ້ ນການປົກ ປກັ ຮກັ ສາ ແລະ ພດັ ທະນາປະເທດຊາດ, ນາໍ ເອາົ ສດັ ຈະທໍາເຂາົູ້ ເພ່ ມີ ເຕມີ ໃສ່ ຄງັ ສາງຂອງລດັ ທມິ າກ - ເລນນິ . 9 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

2.3. ຈດຸ ພເິ ສດພນູ້ ຖານຂອງປດັ ຊະຍາມາກ - ເລນນິ ຈດຸ ພເິ ສດພນູ້ ຖານ ຂອງປັດຊະຍາມາກ - ເລນນິ ແມ່ ນມນັ ຕດິ ພນັ ກບັ ການເຄ່ ອນໄຫວປະຕວິ ດັ , ເຄ່ ອນ ໄຫວຕວົ ຈງິ ຂອງຊນົ ຊນັູ້ ກໍາມະກອນ ແລະ ມະຫາຊນົ ຊາວຜອູ້ ອກແຮງງານ, ມນັ ແມ່ ນອາວຸດທ່ ີແຫມຄມົ ຂອງຊນົ ຊນັູ້ ນໃີູ້ ນ; ການຕ່ ສໍ ູ້ ເພ່ ອປົດປ່ ອຍຕນົ ເອງ ແລະ ຊາວຜອູ້ ອກແຮງງານອອກຈາກການກດົ ຂ່ ຂີ ດຮດິ . ກາໍ ລງັ ແຮງປະດດິ ສາູ້ ງຂອງປັດຊະຍາມາກ - ເລນນິ ແມ່ ນ ຢ່ ບ່ ອນວ່ າມນັ ມີວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸ ນຍີູ້ ມົ , ປະຫວດັ ວພິ າກນຍິ ມົ ອນັ ຊ່ ວຍໃຫູ້ເຮາົ ແກໄູ້ ຂບນັ ຫາໃນສາຍພວົ ພນັ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ , ເບ່ ງິ ບນັ ຫາໃຫລູ້ ະອຽດ ແທດເໝາະຕວົ ຈງິ . ໃນພດຕກິ າໍ ການກໍາເນດີ ປັດຊະຍາມາກ - ເລນນິ ໄດພູ້ ົວພນັ ສະນດິ ແໜນູ້ ກບັ ຂະບວນການຕ່ ໍສູ້ ຂອງຊນົ ຊນັູ້ ກໍາມະກອນ ແລະ ມະຫາຊນົ ຜອູ້ ອກແຮງງານໃນທຸກຂງົ ເຂດ. ດ່ ງັ ນນັູ້ , ປດັ ຊະຍາມາກ - ເລນນິ ຈ່ ງແມ່ ນ ການສະຫບສງັ ລວມໃນລະດບັ ສງກ່ ຽວກັບບດົ ຮຽນພດຕກິ ໍາແຫ່ ງການຕ່ ສໍ ຂູ້ ອງຊນົ ຊນັູ້ ກໍາມະກອນ ແລະ ຊາວຜູ້ ອອກແຮງງານ ແລະ ບນັ ດາຜົນສາໍ ເລດັ ຂອງຂະແໜງວທິ ະຍາສາດຕ່ າງໆ ເປັນທດິ ສະດ;ີ ຍອູ້ ນແນວນນັູ້ ສງັ ຄມົ ຈ່ ງິ ມີ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງບ່ ຢໍ ຸດຢງັູ້ . ຄາໍ ຖາມຄນົູ້ ຄວາູ້ : 1. ປດັ ຊະຍາແມ່ ນຫຍງັ ?. 2. ເງ່ອນໄຂກໍາເນດີ ຂອງປດັ ຊະຍາມາກ - ເລນນິ ມຫີ ຍງັ ແດ່ ? ອະທບິ າຍແຕ່ ລະເງ່ອນໄຂ. 3. ບນັ ຫາພນູ້ ຖານຂອງປດັ ຊະຍາມຈີ ກັ ດາູ້ ນ ? ອະທບິ າຍແຕ່ ລະດາູ້ ນ. 4. ເປາົູ້ ໝາຍຄນົູ້ ຄວາູ້ ແລະ ຮ່ າໍ ຮຽນປັດຊະຍາແມ່ ນພ່ ອຫຍງັ ?. 5. ປັດຊະຍາມາກ - ເລນນິ ໄດກູ້ າໍ ເນດີ ຂນູ້ ໃນເງ່ອນໄຂປະຫວດັ ສາດມີເງ່ອນໄຂໃດແດ່ ອະທບິ າຍ ?. 6. ການພດັ ທະນາປດັ ຊະຍາມາກ - ເລນນິ ແມ່ ນແນວໃດ ?. 7. ຈດຸ ພເິ ສດດຂອງປັດຊະຍາມາກ - ເລນນິ ມຫີ ຍງັ ແດ່ ?. 3. ວັດຖຸ ແລະ ຈດິ ໃຈ 3.1. ຄວາມໜາຍຂອງວດັ ຖຸ ທ່ ານ ເລນນິ ໃຫູ້ ນຍິ າມວ່ າ : ວດັ ຖຸ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງຂອງປັດຊະຍາເພ່ ອຊບີູ້ ອກບນັ ດາສ່ ງິ ທີຄງົ ຕວົ ຢ່ າງ ພາວະວະໄສ, ສ່ ງິ ເຫ່ າົ ນນັູ້ ຄນົ ເຮາົ ສາມາດຮບັ ຮໄູ້ ດໂູ້ ດຍຜ່ ານການສາໍ ພດັ ທາງອນິ ຊີ, ອນິ ຊຂີ ອງຄນົ ເຮາົ ໄດຈ້ ດົ ກາ່ ຍ ຖ່າຍທອດ ແລະ ສ່ ອງແສງຄນ, ສ່ ງິ ເຫ່ ົານນັູ້ ມັນຄງົ ຕວົ ຢ່ າງພາວະວໄິ ສ ແລະ ເອກະລາດບ່ ໍຂນູ້ ກັບຈດິ ໃຈຂອງຄນົ ເຮາົ .  ຄາໍ ນຍິ າມຊໃີູ້ ຫເູ້ ຫນັ ວ່ າ: - ໂລກອອູ້ ມຂາູ້ ງພວກເຮາົ ມີຫາຍຮບຫາຍສ,ີ ບ່ ສໍ າມາດພນັ ລະນາໄດ,ູ້ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນພາວະທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ , ມີ ຄຸນນະພາບຕ່ າງກນັ ເຊ່ ນັ : ແຫວ, ແຂງ, ນອູ້ ຍ, ໃຫຍ່ ... ທກຸ ສ່ ງິ ເຫ່ າົ ນນັູ້ ຄງົ ຕວົ ຢ່ າງພາວະວໄິ ສ ແລະ ມາສາດ ຮບັ ຮໂູ້ ດຍການສາໍ ພດັ ທາງອນິ ຊທີ ງັ ຫາູ້ ຂອງຄນົ ເຮາົ . - ເປັນການຕອບຕາູ້ ນທດັ ສະນະທີຝນວທິ ະຍາສາດຂອງພວດກລດັ ທິຈດິ ນຍິ ມົ . - ລກັ ສະນະປະຈາໍ ຕວົ ຂອງວກັ ຖຸແມ່ ນການຄງົ ຕວົ ແລະການເຄ່ ອນເໜງັ ຢ່ າງພາວວໄິ ສ. 10 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

3.2. ການເຄ່ ອນເໜງັ ຂອງວດັ ຖຸ ກ. ການເຄ່ ອນເໜງັ ແມ່ ນຫຍງັ ? ທ່ ານ ອງັ ແກນຢງັູ້ ຢນວ່ າ: ການເຄ່ ອນເໜງັ ແມ່ ນວທິ ີການຄງົ ຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ , ມນັ ແມ່ ນລກັ ສະນະປະຈາໍ ຕວົ ທີມີມາແຕ່ ເດີມຂອງວດັ ຖຸ ( ລວມທັງໝົດບນັ ດາການປຽ່ນແປງ ແລະທຸກຂະບວນວວິ ດັ ທີສະແດງອອກໃນ ຈກັ ກະວານ, ນບັ ທງັ ດາູ້ ນການປຽນ່ ແປງທຕີ ງັູ້ ແບບງ່າຍດາຍຈນົ ເຖງິ ການປຽນ່ ແປງດາູ້ ນຄວາມສາໍ ນກ ). ການເຄ່ ອນເໜງັ ແມ່ ນຮບແບບການຄງົ ຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ, ທ່ ານ ອງັ ແກນຂຽນວ່ າ: “ ບ່ ໍມີວດັ ຖຸ ໃດຈະບ່ ມໍ ີການ ເຄ່ ອນເໜງັ ແລະ ບ່ ມໍ ີການເຄ່ ອນເໜງັ ໃດໆບ່ ແໍ ມ່ ນວດັ ຖຸ ” ໜາຍວ່ າວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຄງົ ຕວົ ພາວະການເຄ່ ອນ ໜງັ ຢ່ ສະເໜີ. ຄນົ ເຮາົ ສາມາດຮບັ ຮວູ້ ດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໂດຍຜ່ ານການເຄ່ ອນເໜງັ ຂອງມນັ ການເຄ່ ອນເໜງັ ນນັູ້ ເອງຈະ ສະແດງໃຫເູ້ ຫນັ ລກັ ສະນະແຕກຕ່ າງກນັ ລະຫວ່ າງວດັ ຖຸນກີູ້ ບັ ວດັ ຖຸ ອ່ ນ.  ບນັ ດາຮບການເຄ່ ອນເໜງັ ທ່ ານ ອງັ ແກນ ສະຫຸບຮບແບບຂອງການເຄ່ ອນເໜງັ ມີ 5 ຮບແບບຄ: - ການເຄ່ ອນເໜງັ ແບບກນົ ຈກັ ແມ່ ນການເຄ່ ອນຍາູ້ ຍທ່ ຕີ ງັູ້ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸຢ່ ໃນເທສະ. - ການເຄ່ ອນເໜງັ ແບບຟີຊກິ ສາດ ແມ່ ນການເຄ່ ອນທ່ ີຂອງຄວາມຮອູ້ ນ, ໄຟຟູ້າ. - ການເຄ່ ອນເໜງັ ແບບເຄມີສາດ ແມ່ ນການປະສມົ ທາດ ການແຍກທາດ. - ການເຄ່ ອນເໜງັ ແບບຊວີ ະສາດ ແມ່ ນການແລກປຽນ່ ທາດລະຫວ່ າງຮ່ າງກາຍ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ກບັ ສ່ ງິ ແວດລອູ້ ມ. - ການເຄ່ ອນເໜງັ ແບບສງັ ຄມົ ແມ່ ນການປຽ່ນແທນກນັ ຂອງບນັ ດາຮບຖານເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມົ . ຂ. ການເຄ່ ອນເໜງັ ແລະ ການຍຸ ດນງີູ້ ໃນກາລະ ເທສະ. ການເຄ່ ອເໜງັ ແມ່ ນ ສາໍ ບນ ຍອູ້ ນວ່ າການເຄ່ ອນເໜງັ ຕດິ ພນັ ກບັ ສງິ ວດັ ຖຸ, ບ່ ໍມວີ ດັ ຖຸ ໃດຈະບ່ ໍມີການເຄ່ ອນເ ໜງັ ແລະ ບ່ ມໍ ີການເຄ່ ອນເໜງັ ໃດໆ ທ່ ປີ າສະຈາກວດັ ຖຸ, ວດັ ຖຸມີແຕ່ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນການເຄ່ ອນເໜງັ . ການຢຸດນງິູ້ ແມ່ ນການສາໍ ພດັ ເພາະວ່ າປະກດົ ການຢຸດນງິູ້ ພຽງແຕ່ ປະກົດຂນູ້ ຢ່ ໃນການພວົ ພັນອນັ ແນ່ ນອນ ໃດໜ່ ງເທ່ າົ ນນັູ້ . ບ່ ແໍ ມ່ ນປະກດົ ຂນູ້ ຢ່ ໃນທກຸ ການພວົ ພນັ ກນັ ໃນເວລາດຽວ. ຕວົ ຢ່ າງ : ລດົ ຄນັ ໜ່ ງຈອດຢ່ ສະຖານນເີ ຮາົ ເວາົູ້ ວ່ າ ລດົ ຄນັ ນນັູ້ ຢ່ ໃນພາວະຢຸດນງີູ້ ເມ່ ອສມົ ທຽບລດົ ຄນັ ນນັູ້ ໃສ່ ກບັ ສະຖານ,ີ ແຕ່ ຖາູ້ ທຽບລດົ ຄນັ ນນັູ້ ໃສ່ ກບັ ດວງຕາເວນັ , ດາວພະເຄາະອ່ ນໆ. ແມ່ ນລດົ ຄນັ ນນັູ້ ແມ່ ນຢ່ ຸໃນພາວະເຄ່ ອນເໜັງ ພອູ້ ມກັບການເຄ່ ອນເໜງັ ຂອງໜ່ ວຍໂລກ ຫ ເວາົູ້ ອກີ ຢ່ າງໜ່ ງ ລດົ ຄນັ ນນັູ້ ພວມຢຸດນງິູ້ ແມ່ ນຢຸດນງິູ້ ທາງດາູ້ ນກນົ ລະສາດເທ່ າົ ນນັູ້ , ແຕ່ ໃນເວລາດຽວກນັ ນນັູ້ ການເຄ່ ອນເໜງັ ທາງ ດາູ້ ນຟີຊກິ , ເຄມີ, ພວມສະແດງອອກໃນກະໂຕມນັ ເອງ. ການຢຸດນງິູ້ ພຽງແຕ່ ສະແດງອອກຂອງພາວະໃດໜ່ ງແຫ່ ງການເຄ່ ອນເໜງັ . ການຢຸ ດນງິູ້ ແມ່ ນພຽງແຕ່ ຊ່ ວົ ຄາວເພາະວ່ າ ທຸກສ່ ງິ ວດັ ຖຸລວູ້ ນແຕ່ ມີການຜນັ ປຽ່ນຢ່ າງບ່ ຢໍ ຸດຢັງູ້ ເຮດັ ໃຫຢູ້ ຸ ດນງິູ້ ຖກຜ່ າມາູ້ ງເລອູ້ ຍໆ. ຄ. ວດັ ຖຸ ເຄ່ ອນເໜງັ ໃນກາລະ ແລະ ເທສະ. ກາລະ ແມ່ ນສ່ ງິ ທ່ ີບງົ ບອກເຖິງການເຄ່ ອນເໜງັ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການເຊ່ ງິ ໄດປູ້ ະກດົ ຂນູ້ ໃນເວລາ ໃດໜ່ ງ, ວນັ ເດອນປີໃດ, ໄວ ຫ ຊາູ້ , ເກດີ ກ່ ອນ ຫ ເກດີ ຕາມຫງັ . 11 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ເທສະ ແມ່ ນສ່ ງິ ທີບອກທຸກສງິ ວດັ ຖຸ ແລະປະການລວູ້ ນແຕ່ ມີຂະໜ າດ, ຂອບເຂດອນັ ແນ່ ນອນຂອງ ມນັ ເຊ່ ນັ : ຕ່ າໍ , ສງ, ສນັູ້ , ຍາວ, ກວາູ້ ງ, ແຄບ, ໃກູ້ ຫ ໄກ, ຢ່ ເບອູ້ ງຊາູ້ ຍຫເບອູ້ ງຂວາ ( ຫສະຖານທີໃດ ). ດ່ ງັ ນນັູ້ , ທ່ ານ ເລນນິ ຈ່ ງິ ເວາົູ້ ວ່ າທຸກສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການລວູ້ ນແລວູ້ ແຕ່ ເຄ່ ອນເໜງັ ໃນກາລະ ແລະ ເທສະ. 3.3. ການກໍາເນດີ ແລະ ທາດແທຂູ້ ອງຈດິ ໃຈ. ກ. ສະຕິ ສະຕິ ແມ່ ນລກັ ສະນະພເິ ສດຂອງຮບຊງົ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸໜ່ ງທມີ ີການຈດັ ຕງັູ້ ສງນນັູ້ ແມ່ ນມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ . ທດິ ສະດີຈດິ ຕະນຍິ ມົ ຖວ່ າ: ສະຕແິ ມ່ ນອດັ ຖະພບົ ( ສ່ ງິ ທີຄງົ ຕວົ ແທູ້ ) ໜ່ ງຂອງຈດິ ໃຈ, ທ່ ີຄງົ ຕວົ ຢ່ າງ ເອກະລາດ ແລະ ກໍາເນດີ ວດັ ຖຸອອກມາ, ຈດິ ໃຈນນັູ້ ແມ່ ນເທວະດາຟາູ້ ແຖນ, ຈດິ ສາໍ ນກສາໍ ບນ ແມ່ ນວຍິ ານຂອງຄນົ ເຮາົ ທ່ ແີ ຍກອອກຈາກຮ່ າງກາຍໃນເມອຄນົ ເຮາົ ຕາຍໄປແລວູ້ . ທດິ ສະດີວດັ ຖຸນຍິ ມົ ປະຖມົ ບຮານຖວ່ າ ແມ່ ນຮບຮ່ າງການຄງົ ຕວົ ອນັ ໜ່ ງຂອງວດັ ຖຸ , ເຂາົ ເຈາົູ້ ເວາົູ້ ວ່ າ ມນັ ສະໜອງບີບສະຕອິ ອກມາເໜອກບັ ຕບັ ບບີ ນາໍ ູ້ ບີອອກມານນັູ້ ເອງ. ຖ້າູ ເຂາົູ້ ໃຈແນວນນັູ້ ແນ່ ນອນຈະບ່ ຈໍ າໍ ແນກໄດູ້ ລກັ ສະນະພເິ ສດຂອງບນັ ດາປະກດົ ການທາງດາູ້ ນຈດິ ໃຈ, ຈາກນນັູ້ ພາໄປເຖງິ ຄວາມເຂາົູ້ ໃຈວ່ າ ວດັ ຖຸ, ຈດິ ໃຈສະຕິ ແມ່ ນອນັ ດຽວກນັ ມີພວກໜ່ ງຖວ່ າໂຄງປະກອບຂອງວດັ ຖຸ ໃດໆກໍລວູ້ ນແຕ່ ກາໍ ເນດີ ສະຕເິ ທ່ າົ ນນັູ້ , ຍອູ້ ນແນວນນັູ້ ເຂາົ ຖວ່ າຕນົູ້ ໄມກູ້ ໍຮຄູ້ ດິ ຕ່ າງແຕ່ ວ່ າມນັ ບ່ ເໍ ວາົູ້ ອອກມາເທ່ າົ ນນັູ້ . ວດັ ຖຸນຍິ ມົ ຢງັູ້ ຢນວ່ າ: ສະຕິ ແມ່ ນທງັ ໜດົ ການເຄ່ ອນໄຫວທາງດາູ້ ນຈດິ ໃຈຂອງຄນົ ເຮາົ ເຊ່ ງິ ລວມມີທງັ ເວດ ທະກໍາ, ມະໂນພາບ, ບນັ ດາແນວຄດິ , ມານະຈດິ , ບນັ ດາທດິ ສະດີ ແລະ ທດັ ສະນະຕ່ າງໆທ່ ອີ ງີ ໃສ່ ການຄນົູ້ ຄດິ ດວູ້ ຍ ຄວາມສາໍ ນກ ແລະ ພາສາ. ສະນນັູ້ , ສະຕພິ ຽງແຕ່ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນມັນສະໜອງຂອງຄນົ ເຮາົ ເທ່ າົ ນນັູ້ ການປະກດົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສະຕຕິ ດິ ພນັ ກບັ ການກາໍ ເນດີ ຂອງຄນົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ . ສະໝ ອງຂອງຄນົ ເຮາົ ແ ມ່ ນສນບນັ ຊາທຸກ ກ ານເຄ່ ອນໄຫ ວຂອງຮ່ າງກ າຍ ໄດູ້ມີ ການຕດິ ພັນກັບ ການເຄ່ ອນໄຫວພາຍນອກໂດຍຜ່ ານການສາໍ ພດັ ທາງອນິ ຊີຢ່ າງເນ່ ອງນດິ ລຽນຕດິ , ສ່ ງິ ແວດລອູ້ ມພາຍນອກໄດກູ້ ະທບົ ໃສ່ ອນິ ຊອີ ນັ ພາໃຫູ້ເກີດຄວາມຮສູ້ ກ ແລະ ສງັ ລວມອອກເປັນຄວາມສາໍ ນກທ່ ີສະແດງອອກເປນັ ແນວຄດິ , ນຍິ າມ, ທດິ ສະດ,ີ ທດັ ສະນະ ແລະ ຄວາມຮ.ູ້ ຂ. ຕນົູ້ ກາໍ ເນດີ ຂອງສະຕ.ິ ສະຕກິ ໍາເນດີ ມາຈາກ 4 ປດັ ໃຈຄ: - ເກດີ ມາຈາກການອອກແຮງງານ. - ເກດີ ມາຈາກໂລກພາວະວໄິ ສ. - ເກີດມາຈາກການພາສາຄາໍ ເວາົູ້ . - ເກດີ ມາຈາກກະໂຕມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ . ການອອກແຮງງານ ແລະ ພາສາຄາໍ ເວາົູ້ ມີບດົ ບາດສາໍ ຄນັ ໃນການກໍາເນີດຈດິ ໃຈເພາະວ່ າ ການອອກແຮງງານ ສາມາແຍກມະນຸດອອກຈາກສດັ ເດຍລະສານໄດ,ູ້ ການອອກແຮງງານ ແມ່ ນການເຄ່ ອນໄຫວທ່ ີມີລກັ ສະນະຕງັູ້ ໜາູ້ , ຈດຸ ປະສງົ ເປົາູ້ ໜາຍທີແນ່ ນອນ, ໄຂຊ່ ອງທາງໃຫຈູ້ ດິ ໃຈຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງບ່ ຢໍ ຸດຢັ້ງູ , ເຮດັ ໃຫຄູ້ ນົ ເຮາົ ຄນົູ້ ພບົ ແລະ ສະ ສມົ ບດົ ຮຽນອນັ ເລກີ ລບັ ໄວຕູ້ ອູ້ ງການໃຫມູ້ ກີ ານແລກປຽ່ນເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ໂດຍຜ່ ານພາສາຄາໍ ເວາົູ້ . 12 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ພາສາຄາໍ ເວາົູ້ ເກີດຂນູ້ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ມາຈາກການອອກແຮງງານ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ໄປພູອ້ ມໆກບັ ການອອກແຮງງານ, ຈດິ ໃຈເກີດຂນູ້ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ໂດຍການອອກແຮງານ ແລະ ພາສາຄາໍ ເວາົູ້ ເທ່ າົ ນນັູ້ . ຖາູ້ ບ່ ມໍ ີ ການອອກແຮງງງານກບໍ ່ ມໍ ີພາສາຄາໍ ເວາົູ້ , ຖາູ້ ບ່ ມໍ ພີ າສາຄາໍ ເວາົູ້ ຈດິ ໃຈກໍບ່ ເໍ ປີດກວາູ້ ງ. ທ່ ານ ອງັ ແກນ ຂຽນວ່ າກ່ ອນອ່ ນໜດົ ແມ່ ນການອອກແຮງງານ, ພາຍຫັງການອອກແຮງງານ ແລະ ໄປພອູ້ ມ ກບັ ການອອກແຮງງານແມ່ ນພາສາຄາໍ ເວາົູ້ , ນນັູ້ ແມ່ ນປດັ ໃຈຕນົູ້ ຕສໍ ອງຢ່ າງທ່ ີສ່ ງົ ຜນົ ສະທ້ອູ ນເຂາົູ້ ໃສ່ ມນັ ສະໝອງຂອງ ທະນຄີ ນົ ຄ່ ອຍໆຫນັ ມາເປນັ ມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ .  ຜ່ ານການແກໄູ້ ຂສອງພາກໃຫຍ່ ຈ່ ງິ ເຫນັ ຢ່ າງຈະແຈງູ້ ວ່ າ: - ວດັ ຖຸມກີ ່ ອນ, ຈດິ ໃຈມີຕາມຫງັ - ວດັ ຖຸຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງເອກະລາດທີສຸດບ່ ຂໍ ນູ້ ກບັ ຈດິ ໃຈ. - ຈດິ ໃຈສ່ ອງແສງໂລກວດັ ຖຸເຂາົູ້ ໃສ່ ມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ . - ບ່ ເໍ ກີດ, ເນອູ້ ໃນ ແລະ ທາດແທຈູ້ ດິ ໃຈແມ່ ນວດັ ຖຸເປປນັ ຜຕູ້ ດັ ສນິ ຊຂີູ້ າດ. - ຈດິ ໃຈສ່ ອງແສງໂລກພາວະວໄິ ສຢ່ າງຕງັູ້ ໜາູ້ ທີສຸດບ່ ແໍ ມ່ ນແບບງ່າຍດາຍ. ຮບການອອກແຮງງານຂອງຄົນບຮານ 3.4. ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງວດັ ຖຸ ກັບ ຈດິ ໃຈ.  ວດັ ຖຸ ແລະ ຈດິ ໃຈ ມີການພວົ ພນັ ນາໍ ກນັ ຢ່ າງສະນດິ ເໜນັູ້ ໃນນນັູ້ : - ວດັ ຖຸມີກ່ ອນ ຈດິ ໃຈມຕີ າມຫງັ , ວດັ ຖຸຕດັ ສນິ ຈດິ ໃຈ. 13 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

- ຈດິ ໃຈມີຄວາມສາມາດສ່ ອງແສງໂລກວດັ ຖຸຢ່ າງຖກຕອູ້ ງ ແລະ ຕງັູ້ ໜູາ້ ສາູ້ ງຄວາມສະດວກໃນການກໍານດົ ກດົ ເກນແຫ່ ງການເຄ່ ອນເໜງັ ຂອງວດັ ຖຸ.  ບດົ ບາດຂອງການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງວດັ ຖຸກບັ ຈດິ ໃຈ ທດິ ສະດວີ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກຢັງູ້ ຢນວ່ າ: ວດັ ຖຸ ມກີ ່ ອນ ແລະ ຕດັ ສນິ ສະຕບິ ່ ໍແມ່ ນໝາກຜນົ ທ່ ີຕກົ ຢ່ ໃນ ທ່ າຮບັ ເລອູ້ ຍງໆ, ສະຕິ ແມ່ ນການສ່ ອງແສງໂລກພາວະວໄິ ສແຂາົູ້ ໃນມນັ ສະໝອງຂອງພວກເຮາົ ແຕ່ ເມ່ ອສະຕກິ ໍາເນີ ດຂນູ້ ແລວູ້ ຖາູ້ ມນັ ສ່ ອງແສງຖກຕອູ້ ງຕາມກດົ ເກນພາວະວໄິ ສແລວູ້ ມນັ ຈະມີຄນຸ ປະໂຫຍດກະທບົ ຄນໃສ່ ຢ່ າງຕງັູ້ ໜາູ້ . ສະນນັູ້ , ການຮບັ ຮສູ້ າຍພວົ ພັນສດັ ຈະວພິ າກລະຫວ່ າງວດັ ຖຸກບັ ສະຕຢິ ່ າງຖກຕອູ້ ງຕາມທດັ ສະນະວດັ ຖຸນຍິ ົ ມສດັ ຈະວພິ າກຈະຊ່ ວຍໃຫູ້ພວກເຮາົ ຮກູ້ ່ ໍສາູ້ ງໂລກະທດັ ແລະ ວທິ ີວພິ າກຢ່ າງຖກຕອູ້ ງ. ໄດປູ້ ະກອບແນວຄດິ ວທິ ະຍາສາດໃຫູ້ແກ່ ພວກເຮາົ ເພ່ ອໄຈແູ້ ຍກ ແລະ ດດັ ສາູ້ ງໂລກພາວະວໄິ ສຢ່ າງຖກຕອູ້ ງຕາມກດົ ເກນທ່ ີຕອູ້ ງເປັນໄປ ຂອງມນັ , ເສມີ ສາູ້ ງດາູ້ ນສະຕປິ ັນຍາ ແລະ ປະຕວິ ດັ ມານາຈດິ ຢ່ າງເຖງິ ຖອງ. ຄໍາຖາມຄນົູ້ ຄວາູ້ 1. ວດັ ຖຸແມ່ ນຫຍງັ ? 2. ການເຄ່ ອນເໜງັ ແມ່ ນຫຍງັ ແລະ ມຮີ ບການເຄ່ ອນເໜງັ ຄແນວໃດ ? ອະທບິ າຍແຕ່ ລະຮບການ ? 3. ການເຄ່ ອເໜງັ ແລະ ການຢຸດນງິູ້ ມີແນວໃດ ? 4. ການເຄ່ ອເໜງັ ໃນການລະ ແລະ ເທສະນນັູ້ ແມ່ ນແນວໃດ ? 5. ສະຕແິ ມ່ ນຫຍງັ ກາໍ ເນດີ ມາມີປັດໃຈໃດແດ່ ? 6. ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງວດັ ຖຸກບັ ສະຕມິ ຄີ ແນວໃດ ? 4. ບນັ ດາກດົ ເກນພນູ້ ຖານຂອງວທິ ສີ ດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸນຍິ ມົ 4.1. ຄວາມໜາຍຂອງກດົ ເກນ. ກດົ ເກນ ແມ່ ນການພວົ ພນັ ທາດແທ,ູ້ ແນ່ ນອນ, ແຜ່ ຫາຍ ແລະ ຊາໍ ູ້ ໄປຊາໍ ູ້ ມາຂອງບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ. ຄາໍ ນຍິ າມຊໃີູ້ ຫເູ້ ຫນັ ວ່ າ: ບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການມີຫາຍການພວົ ພນັ ທີສຸດແຕ່ ບ່ ແໍ ມ່ ນການພວົ ພັນ ໃດຈະຖວ່ າເປັນກດົ ເກນໄດໝູ້ ົດມີແຕ່ ການພວົ ພນັ ທີເປນັ ທາດແທ,ູ້ ພາຍໃນ ແລະຕດັ ສນິ ທ່ າອຽ່ງຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ ເທ່ າົ ນນັູ້ ຈ່ ງແມ່ ນການພວົ ພນັ ພນັ ທ່ ີເປັນກດົ ກເນ. ການພົວພນັ ທາດແທູ້ຈາໍ ເປັນ ແມ່ ນມີ ລກັ ສະນະທ່ ວົ ໄປ ແລະ ມີລກັ ສະນະປກົ ກະຕເິ ພາະມນັ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ນາໍ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ. ກດົ ເກນມີລກັ ສະນະພາວະວໄິ ສ ຍອູ້ ນຄນົ ເຮາົ ບ່ ສໍ າມາດສາູ້ ງຂນູ້ ແລະ ລບົ ລາູ້ ງກດົ ເກນໄດມູ້ ີແຕ່ ຕອູ້ ງຊອກໃຫູ້ ເຫັນກົດເກນ, ອງີ ໃສ່ ກດົ ເກນ ແລະ ໝນໃຊກູ້ ົດເກນຢ່ າງມີຫວົ ຄດິ ປະດດິ ສາູ້ ງຈາໍ ກັດດາູ້ ນຫຍໍທູ້ ໍ ູ້ ແລະ ເສມີ ຂະຫຍາຍດາູ້ ນຕງັູ້ ໜາູ້ ຂອງກດົ ເກນ. ກດົ ເກນມຫີ າຍປະເພດຍອູ້ ນກົດເກນມີການເຄ່ ອນໄຫວຢ່ າງກວາູ້ ງຂວາງ ແລະ ແຕ່ ລະກດົ ເກນມີລກັ ສະນະ, ຂອບເຂດຂອງໃຜລາວ. 14 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

4.2. ກົດເກນຕ່ າງໆຂອງວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ 1. ກົດເກນເອກະພາບ ແລະ ຕ່ ສໍ ລູ້ ະຫວ່ າງບນັ ດາດາູ້ ນກົງກັນຂາູ້ ມ ກດົ ເກນເອກະພາບ ແລະ ຕ່ ສໍ ບູ້ ນັ ດາດາູ້ ນທີກງົ ກນັ ຂາູ້ ມ ແມ່ ນໜ່ ງໃນສາມພນູ້ ຖານກດົ ເກນ ພນູ້ ຂອງວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸນຍິ ມົ , ມນັ ຊໃີູ້ ຫເູ້ ຫນັ ຕນົູ້ ກໍາເນີດ, ກາໍ ລງັ ດນັ ຕນົູ້ ຕຂໍ ອງທກຸ ການເຄ່ ອນເໜັງ ແລະ ການຂະຫຍາຕວົ ຂອງ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ. ດ່ ງັ ນນັູ້ , ທ່ ານ ເລນນິ ເອີນູ້ ກົດເກນເອກະພາບແມ່ ນ “ ແກ່ ນສານຂອງວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກ ”. ກດົ ເກນຊີູ້ ໃີູ້ ຫເູ້ ຫນັ ວ່ າ ທຸກການປຽນ່ ແປງ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການລວູ້ ນ ແຕ່ ມສີ າຍເຫດມາຈາກການກາໍ ເນດີ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງຄວາມຂດັ ແຍ່ ງ,ພາຍໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການນນັູ້ ເອງ. ການຕ່ ສໍ ກູ້ ນັ ລະຫວ່ າງບນັ ດາດາູ້ ນທີກງົ ກນັ ຂາູ້ ມ ແມ່ ນຕນົູ້ ກໍາເນີດ ແລະ ກໍາລງັ ດນັ ຂອງການເຄ່ ອນເໜງັ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ . ວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກຊໃີູ້ ຫູ້ເຫັນວ່ າ: ຢາກເຂາົູ້ ໃຈຕນົູ້ ກາໍ ເນີດ, ກໍາລງັ ດນັ ຕນົູ້ ຕຂໍ ອງການເຄ່ ອນເໜງັ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ນນັູ້ ຕອູ້ ງຊອກຮຢູ້ ່ ໃນກະໂຕຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການນນັູ້ ເອງ. ແຕ່ ລະສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກົດ ການ ແມ່ ນອງົ ປະກອບໜ່ ງທ່ ີເປັນເອກະພາບ ເຊ່ ງິ ລວມມີຫາຍດາູ້ ນທ່ ີແຕກຕ່ າງກນັ ເຊ່ ນັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ແມ່ ນອງົ ປະກອບໜ່ ງທ່ ີເປັນເອກະພາບກນັ ລະຫວ່ າງຊນົ ຊນັູ້ ນາຍທນແລະ ຊນົ ຊນັູ້ ກໍາມະກອນ, ນາຍທນ ແລະ ກໍາມະຊບີ ແມ່ ນສອງຊນົ ຊນັູ້ ທ່ ີແຕກຕ່ າງກນັ .  ການຕ່ ສໍ ກູ້ ນັ ລະຫວ່ າງບນັ ດາດາູ້ ນທກີ ົງກນັ ຂາູ້ ມ. ທຸກສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ ລວູ້ ນແຕ່ ມີສອງດາູ້ ນທີ ກງົ ກນັ ຂາູ້ ມກນັ , ບນັ ດາ ດາູ້ ນດ່ ງັ ກ່ າວມີຜນົ ຫະທບົ , ຈາໍ ກັດ, ປະຕເິ ສດ, ແລະ ຜນັ ປຽ່ນເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ອນັ ນເີູ້ ຮດັ ໃຫສູ້ ່ ງິ ວດັ ຖຸອ່ ນປຽ່ນແປງ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຈາກຮບຮ່ າງນໄີູ້ ປສ່ ຮບຮ່ າງອ່ ນ.  ລກັ ສະນະເອກະພາບ. ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ ໜ່ ງໆລວູ້ ນແຕ່ ປະກອບສອງດາູ້ ນທກີ ງົ ກັນຂາູ້ ມກນັ ແຕ່ ມນັ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ ຫ ຢ່ ໃນລະບບົ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃດໜ່ ງ. ເຖ່ ງິ ວ່ າພວກມນັ ຈະເປນັ ບນັ ດາ ດາູ້ ນທີກງົ ກັນຂາູ້ ມກນັ ກໍຕາມ, ແຕ່ ພວກມນັ ບ່ ສໍ າມາດຄງົ ຕວົ ຢ່ ຢ່ າງເອກະລາດ ແລະ ຕດັ ແຍກອອກຈາກກນັ ໄດ,ູ້ ດ່ ນູ້ ກງົ ກນັ ຂາູ້ ມນເີູ້ ອາົ ດາູ້ ນກງົ ກນັ ຂາູ້ ມອ່ ນເປັນເງ່ ອນໄຂຄງົ ຕວົ ໃຫູ້ແກ່ ຕນົ , ການຕ່ ສໍ ບູ້ ນັ ດາດາູ້ ນກງົ ກນັ ຂາູ້ ມ ແມ່ ນການ ກາໍ ຈດັ ປັດເຂ່ ຍ ແລະ ປະຕເິ ສດເຊ່ ງິ ກັນ ແລະກນັ ລະຫວ່ າງທ່ າອຽ່ງ, ລກັ ສະນະ, ກໍາລງັ ແຕກຕ່ າງກັນ ໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໜ່ ງໆ.  ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄວາມເປັນເອກະພາບກບັ ການຕ່ ສໍ ຂູ້ ອງບນັ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸທີກງົ ກນັ ຂາູ້ ມກນັ . ໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງຄວາມຂດັ ແຍ່ ງນນັູ້ ແມ່ ນທັງເອກະພາບ ແລະ ຕ່ ສໍ ກູ້ ນັ ຄວາມ ເປນັ ເອກະພາບ ແລະ ການຕ່ ສໍ ມູ້ ີການພວົ ພັນກນັ ຢ່ າງສະນດິ ແໜູ້ນ ຖາູ້ ບ່ ມໍ ີຄວາມເປັນເອກະພາບ ກໍບ່ ໍມີການ ຕ່ ສໍ ູ້ ທັງສອງລກັ ສະນະມີຄນຸ ປະຫຍດຕ່ າງກນັ , ຄວາມ ເປນັ ເອກະພາບ ແມ່ ນເງ່ ອນໄຂການຕ່ ສໍ ,ູ້ ການຕ່ ໍສແູ້ ມ່ ນ ເງ່ອນໄຂຂອງການຂະຫຍາຍຕວົ . 15 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

2. ກດົ ເກນການຫນັ ປຽນ່ ຈາກການປ່ ຽນແປງທາງປະລມິ ານກາຍເປນັ ການຫນັ ປຽນ່ ແປງທາງດາູ້ ນຄຸນນະພາບ ແລະ ກົງກັນຂາູ້ ມ . ກ. ຄຸນນະພາບແມ່ ນຫຍງັ ? ແມ່ ນຄວາມສາໍ ນກທ່ ີຊບີູ້ ອກລກັ ສະນະກໍານດົ ພາຍໃນທີມີມາແຕ່ ເດມີ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ, ແມ່ ນການສງັ ລວມບນັ ດາລກັ ສະນະປະຈາໍ ຕວົ ທ່ ີມີມາແຕ່ ເດມີ ເພ່ ອຈາໍ ແນກສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ຫ ປະກດົ ການນກີູ້ ບັ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການອ່ ນ. ຕວົ ຢ່ າງ: ຄຸນນະພາບຂອງຄາໍ ບ່ ເໍ ປນັ ໜຽູງ້ , ອ່ ອນໜຽວແໜນູ້ , ສ່ ງົ ກະແສໄຟຟູ້າໄດດູ້ .ີ .. ຂ. ປະລມິ ານ. ປະລມິ ານ ແມ່ ນຄວາມສາໍ ນກທ່ ີຊບີູ້ ອກ ລກັ ສະນະປະຈໍາຕວົ ທ່ ີມີມາແຕ່ ເດມີ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ, ເວາົູ້ ເຖງິ ຂະໜາດໃຫຍ່ ຫ ນອູ້ ຍ, ລະດບັ ສງ ຫ ຕ່ າໍ ຈາໍ ນວນນອູ້ ຍ ຫ ຈາໍ ນວນຫາຍ ແລະ ອ່ ນໆ.  ປະລມິ ານສະແດງອອກຫາຍຮບແບບທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ເຊ່ ນັ : - ສະແດງເປນັ ຕວົ ເລກ ຕວົ ຢ່ າງ ເຮອນສງ 12 ແມດັ , ປາ 3 ກໂິ ລກະລາມ..... - ສະແດງອອກປຽບ່ ທຽບ ຕວົ ຢ່ າງ ປະສດິ ທພິ າບຂອງວຽກງານໃດໜ່ ງ, ຂະບວນການໃດໜ່ ງ - ສະແດງອອກທາງດາູ້ ນຄວາມເຂມັູ້ ຂຸນູ້ ຂອງສເີ ຊ່ ນັ ສແີ ດງເປ່ ງັ , ແດງດາໍ ..... - ສະແດງອອກທາງດາູ້ ນເທສະ ເຊ່ ນັ ກວາູ້ ງ, ແຄບ, ຕ່ າໍ , ສງ. ຄ. ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຄນຸ ນະພາບ ແລະ ປະລມິ ານ. ຄນຸ ນະພາບ ແລະ ປະລມິ ານ ມີຄວາມເອກະພາບແບບກາຍອນິ ຊນີ າໍ ກນັ , ພວົ ພນັ ສະໜິດແໜູນ້ ນາໍ ກັນ, ກະທົບໄປມາເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ຄຸນນະພາບຄງົ ຕວົ ໂດຍຜ່ ານປະລມິ ານ, ປະລມິ ານແມ່ ນສະແດງອອກຜ່ ານຄຸນ ນະພາບ. ປະລມິ ານ ແລະ ຄຸນນະພາບພອູ້ ມກນັ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸອນັ ດຽວກັນ. ຄຸນນະພາບຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ໃດກໍ ຕອູ້ ງແມ່ ນປະລມິ ານຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸນນັູ້ ,ຖາູ້ ປະລມິ ານນນັູ້ ຫາຍເກີນໄປ ຫ ໜອູ້ ຍເກີນໄປຈະເຮດັ ໃຫຄູ້ ນຸ ນະພາບບ່ ອໍ າດ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໄດ.ູ້ ຄວາມເປັນເອກະພານນັູ້ ໄດສູ້ ະແດງອອກໃນລະດບັ ອນັ ແນ່ ນອນໃດໜ່ ງ. ຕວົ ຢ່ າງ: ໃນໂມເລກຸນນາໍ ູ້ ຍາມໃດກມໍ ີໜ່ ງອາຕອມຂອງອກົ ຊເີ ຈນ ແລະ ສອງອາຕອມຂອງໄຮໂດຣເຈນ ອນັ ນນັູ້ ແມ່ ນພາກສ່ ວນປະກອບສາູ້ ງຂອງມັນໜາຍຄວາມວ່ າ ຄຸນນະພາບຂອງນໍາູ້ ໄດກູ້ ໍານດົ ດວູ້ ຍປະລມິ ານໜ່ ງທ່ ີ ແນ່ ນອນຂອງອກົ ຊີເຈນ ແລະ ໄຮໂດຣເຈນ.ຄວາມເປັນເອກະພາບ, ການຂນູ້ ຕ່ ກໍ ນັ ລະຫວ່ າງປະລມິ ານ ແລະ ຄຸນ ນະພາບໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໜ່ ງໄດສູ້ ະແດງອອກດວູ້ ຍຄວາມສາໍ ນກ. 3. ກົດເກນປະຕເິ ສດຊອູ້ ນປະຕເິ ສດ. ກດົ ເກນປະຕເິ ສດຊອູ້ ນປະຕເິ ສດ ແມ່ ນໜ່ ງໃນສາມກົດເກນພນູ້ ຖານຂອງວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກທ່ ໄີ ດເູ້ ວາົູ້ ເຖງິ ທ່ າ ອຽງແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະປະກດົ ການໃນໂລກພາວະວໄິ ສ,ມນັ ເປັນຂີດໜາຍບາດກູາ້ ວສໍາຄນັ ໃນຂະບວນວວິ ດັ ແລະ ກາໍ ນດົ ຂອບເຂດ( ຕ່ ອງໂສງູ້ )ຕດິ ຕ່ ລໍ ະຫວ່ າງອນັ ເກ່ າົ ແລະ ອນັ ໃໝ່ ໃນຂະບວນວວິ ດັ ດ່ ງັ ກ່ າວ. ເພ່ ອຢາກໃຫູ້ເຂາົູ້ ໃຈກດົ ເກນນໄີູ້ ດ,ູ້ ພວດເຮາົ ຕອູ້ ງເລ່ ມີ ຈາກການຄນົູ້ ຄວາູ້ ການປະຕເິ ສດ ແລະ ການປະຕເິ ສດສດັ ຈະ ວພິ າກແມ່ ນແນວໃດ ? 16 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ກ. ການປະຕເິ ສດ ໂລກພາວະວໄິ ສເຄ່ ອນເໜງັ , ຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງເນ່ ອງນດິ ລຽນຕດິ ບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃນ ໂລກນກີູ້ ໍາເນດີ ຂນູ້ , ຂະຫຍາຍ ແລະ ສະລາຍຕວົ ໄປ ( ໝດົ ໄປ ) ຕາມກດົ ເກນອນັ ໃໝ່ ມາປຽ່ນແທນອນັ ເກ່ າົ ຢ່ າງບ່ ໍ ຢຸດຢັູ້ງ. ດ່ ງັ ນນັູ້ , ການປະຕເິ ສດ ແມ່ ນການປຽ່ນແທນອນັ ເກ່ າົ ດວູ້ ຍອນັ ໃໝ່ . ການປະຕເິ ສດ ແມ່ ນຄວາມຈາໍ ເປັນສໍາ ລບັ ທຸກສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ ໝາຍຄວາມວ່ າບ່ ອໍ າດຈະຫີກເວນັູ້ ໄປໄດເູ້ ຊ່ ງິ ມັນມີຢ່ ໃນທຸກການເຄ່ ອນເໜງັ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ .ຕນົູ້ ກໍາເນີດ ຫ ສາຍເຫດທີພາໃຫມູ້ ີການປະຕເິ ສດ ແມ່ ນມາຈາກການຕ່ ໍສູ້ ລະຫວ່ າງບນັ ດາດາູ້ ນກົງກນັ ຂາູ້ ມທ່ ີນອນຢ່ ໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸນນັູ້ ເອງ. ແຕ່ ລະສ່ ງິ ວດັ ຖຸເຖງິ ຈະຄງົ ຕວົ ຢ່ ແຕ່ ໃນເບອູ້ ງໃນເກີດ ມີປັດໃຈອນັ ໃໝ່ , ບນັ ດາປັດໃຈໃໝ່ ສະແດງເປນັ ດາູ້ ນກງົ ກນັ ຂາູ້ ມ ແລະ ຕ່ ຕໍ າູ້ ນຄນບນັ ດາປັດໃຈອນັ ເກ່ າົ ສະແດງເຖງິ ດາູ້ ນຄອງເດີມດາູ້ ນຮກັ ສາຄອງເດມີ ເປນັ ດາູ້ ນຖກປະຕເິ ສດດາູ້ ນກາູ້ ວໜູ້າແມ່ ນດາູ້ ນປະຕເິ ສດເຊ່ ນັ ໃນສງັ ຄມົ ທນ ນຍິ ມົ , ຊນົ ຊນັູ້ ນາຍທນເປັນດາູ້ ນຮກັ ສາເດມີ ,ດາູ້ ນຖກປະຕເິ ສດ, ຊນົ ຊນັູ້ ມະກອນເປັນດາູ້ ນກາູ້ ວໜາູ້ ດາູ້ ນປະຕເິ ສດ, ສອງດາູ້ ນນນັູ້ ຕ່ ໍສກູ້ ັນ ແລະ ແນ່ ນອນຊນົ ຊນັູ້ ກໍາມະກອນ ແລະ ຊາວຜູ້ອອກແຮງງານຈະປະຕສິູ້ ດຊນົ ຊນັູ້ ນາຍທນ ແລະ ໃນທ່ ີສຸດສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ຈະກໍາເນດີ ຂນູ້ . ຂ. ການປະຕເິ ສດແບບສດັ ຈະວພິ າກ ການປະຕເິ ສດແບບສດັ ຈະວພິ າກ ແມ່ ນການປຽ່ນແທນອນັ ເເກ່ າົ ດວູ້ ຍອນັ ໃໝ່ . ແຕ່ ບ່ ແໍ ມ່ ນວ່ າການປະຕເິ ສດ ໃດໆ ກລໍ ວູ້ ນແຕ່ ແມ່ ນການປະຕເິ ສດແບບສດັ ຈະວພິ າກທງັ ສນິູ້ . ວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ຮຽກຮອູ້ ງໃຫມູ້ ີການ ຈາໍ ແນກການປະຕເິ ສດແບບສດັ ຈະວພິ າກກັບການປະຕເິ ສດແບບກນົ ຈກັ , ຂາູ້ ແມງບງົູ້ ໂຕໜ່ ງຕາຍ, ທາໍ ລາຍເຮອນ ຫງັ ໜ່ ງກໍແມ່ ນການປະຕເິ ສດ ແຕ່ ອນັ ນນັູ້ ແມ່ ນການປະຕເິ ສດແບບກນົ ຈກັ ຍອູ້ ນກໍາລງັ ພາຍນອກ ( ສ່ ງິ ວດັ ຖຸອ່ ນ ) ກ່ ໍ ຂນູ້ . ການປະຕເິ ສດແບບສດັ ຈະວພິ າກ ແມ່ ນການປຽນ່ ແທນອນັ ເກ່ ົາດວູ້ ຍອນັ ໃໝ່ ແຕ່ ບນົ ພນູ້ ຖານອນັ ເກ່ າົ . ເນ່ ອງຈາກວ່ າໂລກພາວະວໄິ ສມີການເຄ່ ອນເໜງັ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ເລ່ ອຍໆອນັ ເກ່ ົາໝດົ ໄປອນັ ໃໝ່ ເກດີ ຂນູ້ ແທນ, ປະກົດການດ່ ງັ ກ່ າວນນັູ້ ວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກເອ່ ນີ ວ່ າການປະຕເິ ສດແບສດັ ຈະວພິ າກ.( ການປະຕເິ ສດດວູ້ ຍຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸປາກດົ ການນນັູ້ ເອງ ). ຕວົ ຢ່ າງ: ເຮາົ ເອາົ ໄຂ່ ໄກ່ ໄປຟັກ ແລວູ້ ແຕກອອກມາເປັນໂຕໄກ່ ນອູ້ ຍ, ນີແູ້ ມ່ ນການປະຕເິ ສດແບບສດັ ຈະ ວພິ າກ. ຄ. ເນອູ້ ໃນຂອງກດົ ເກນປະຕເິ ສດຊອູ້ ນປະຕເິ ສດ ໃນການເຄ່ ອນເໜັງ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງບ່ ຢໍ ຸ ດຢັູ້ງຂອງໂລກພາວະວໄິ ສນນັູ້ , ບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຜນັ ປຽ່ນໄປເລອູ້ ຍໆ ໂດຍຜ່ ານສາຍພານຕ່ ໍເນ່ ອງກັນທ່ ບີ ່ ມໍ ີການສນິູ້ ສຸດຈກັ ເທ່ ອຂອງການປະຕເິ ສດ, ການ ປະຕເິ ສດແຕ່ ລະຄງັູ້ ເຮດັ ໃຫູ້ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ສນເສຍໄປ, ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ໃໝ່ ເກີດຂນູ້ ມາແທນ ແຕ່ ສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ນນັູ້ ຈະບ່ ໍຄງົ ຕວົ ຕະຫອດການ ແຕ່ ຫາກສບຕ່ ເໍ ຄ່ ອນເໜງັ ດວູ້ ຍຕວົ ມນັ ເອງ ແລະ ປະລມິ ານຂອງການສບຕ່ ຫໍ ຍາຍຕວົ ໄປຮອດຈດຸ ຂີດ ຂນັູ້ , ຍາມນນັູ້ ການປະຕເິ ສດຈ່ ງເກີດຂນູ້ ໂດຍຜ່ ານບາດກ່ າູ້ ວກະໂດດຂນັູ້ ນນັູ້ ແມ່ ນການປະຕເິ ສດຊອູ້ ນປະຕເິ ສດ. ລກັ ສະນະຮອບວຽນຂອງການຂະຫຍາຍຕວົ ໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການປະຕເິ ສດຊອູ້ ນປະຕເິ ສດນນັູ້ ສະແດງ ອອກດ່ ງັ ນ:ີູ້ ທ່ ານ ອງັ ແກນ ໄດພູ້ ສິ ດດວູ້ ຍຕວົ ຢ່ າງອນັ ໜ່ ງທ່ ີງ່າຍດາຍໃນທາໍ ມະຊາດ ເອາົ ເມດັ ເຂາົູ້ ເປອກຫວ່ ານລງົ ດນິ ເມ່ ອພົບເງ່ ອນໄຂອນັ ເໜາະສມົ ກໍຈະແຕກໜ່ ໍອອກມາ, ເວລານນັູ້ ເມັດເຂາົູ້ ກໍຖກກະໂຕຕນົູ້ ເຂາົູ້ ທ່ ີເກີດອອກມ າ 17 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ປະຕເິ ສດເມັດເຂາົູ້ , ຕນົູ້ ເຂາົູ້ ອອກຮວງທ່ ີເຕມັ ໄປດວູ້ ຍເມດັ ເຂາົູ້ ໃໝ່ ແລະ ຕນົູ້ ເຂາົູ້ ຈະຫຽວ່ ແຫງູ້ ໄປ, ຕນົູ້ ເຂາົູ້ ກຈໍ ະ ຖກປະຕເິ ສດດວູ້ ຍເມດັ ເຂາົູ້ ໃໝ່ . ໜາຍຄວາມວ່ າຈາກເມດັ ເຂາົູ້ ພດັ ກບັ ຄນສ່ ເມດັ ເຂາົູ້ ບ່ ພໍ ຽງແຕ່ ເມດັ ດຽວເທ່ າົ ນນັູ້ ຫາກແມ່ ນມຢີ ່ າງຫວງຫາຍ ແລະ ຄຸນນະພາບກມໍ ີການປຽ່ນແປງຕາມເງ່ອນໄຂທ່ ີແນ່ ນອນແຕ່ ຕອູ້ ງຜ່ ານຫາຍຫບົ ຫາຍຕ່ າວຈ່ ງປະກົດຂນູ້ ມາຢ່ າງຈະແຈງູ້ . ຄໍາຖາມຄນົູ້ ຄວາູ້ 1. ກດົ ເກນເອກະພາບ ແລະ ການຕ່ ສໍ ບູ້ ນັ ດາດາູ້ ນກງົ ກນັ ຂາູ້ ມມຄີ ແນວໃດ ? 2. ກດົ ເກນການຫນັ ປຽ່ນແຕ່ ການຫນັ ປຽນ່ ທາງດາູ້ ນປະລມິ ານໄປສ່ ຄຸນນະພາບ ແລະ ກງັ ກນັ ຂາູ້ ມມີຄແນວໃດ 3. ປະລມິ ານແມ່ ນຫຍງັ ຄນຸ ນະພາບແມ່ ນຫຍງັ ? 4. ການປະຕເິ ສດແມ່ ນຫຍງັ ? ກດົ ເກນປະຕເິ ສດຊອູ້ ນປະຕເິ ສດມີຄແນວໃດ ? 5. ບັນດາຄ່ ມາດຕະເກນພນູ້ ຖານຂອງລດັ ທວິ ດັ ຖຸນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ 5.1. ຄວາມສາໍ ນກກ່ ຽວກບັ ມາດຕະເກນ ມາດຕະເກນຂອງປດັ ຊະຍາ ແມ່ ນບນັ ດາຄວາມສາໍ ນກລວມທ່ ີສຸ ດເຊ່ ງິ ສ່ ອງແສງເຖງິ ບນັ ດາດນູ້ ,ລກັ ສະນະ ປະຈາໍ ຕວົ ທ່ ີມມີ າແຕ່ ເດມີ ,ບນັ ດາການພວົ ພນັ ພນູ້ ຖານ ແລະ ແຜ່ ຫາຍທ່ ວົ ໄປຂອງໂລກພາວະວໄິ ສ. ມາດຕາເກນກໍາເນີດມຈາກພດຕກິ ໍາຂອງຄນົ ເຮາົ ເຊ່ ງິ ໃນນນັູ້ ພດຕກິ າໍ ສາມາດສງັ ລວມຮບັ ຮກູ້ ່ ຽວກບັ ໂລກ ແລະການກະທບົ ໃສ່ ໂລກ; ຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການສາູ້ ງຄວາມຮບັ ຮກູ້ ່ ຽວກບັ ໂລກ ແລະ ການກະທບົ ໃສ່ ໂລກນນັູ້ ແມ່ ນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການກໍສາູ້ ງຄວາມສາໍ ນກລວມ. 5.2. ເນອູ້ ໃນຂອງບນັ ດາຄ່ ມາດຕະເກນພນູ້ ຖານຂອງວທິ ີສດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ 1. ອນັ ລວມ ແລະ ອນັ ສະເພາະ  ອນັ ລວມ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງທ່ ໃີ ສຊບີູ້ ອກບນັ ດາດາູ້ ນ, ບນັ ດາລກັ ສະນະປະຈາໍ ຕວົ ບນັ ດາການພວົ ພນັ ຊໍາູ້ ໄປຊາໍ ູ້ ມາຄາູ້ ຍຄກນັ ຂອງຫາຍສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃນຂະບວນວວິ ດັ . ຕວົ ຢ່ າງ ອນັ ລວມຂອງຄນົ , ສດັ ແລະພດເປັນການແລກປ່ ຽນທາດລະຫວ່ າງຮ່ າງກບັ ສະພາບແວດລອູ້ ມ.  ອນັ ະເພາະ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງເພ່ ອໃຊຊູ້ ບີູ້ ອກສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ດານຫຂະບວນວິ ວດັ ໃດໜ່ ງຢ່ ໃນໂລກພາວະວໄິ ສ, ມັນສ່ ອງແສງເຖິງຈດຸ ພິເສດສະເພາະຂອງແຕ່ ລະວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການໃນ ຂະບວນວວິ ດັ . ຕວົ ຢ່ າງ ສດັ ຕວົ ໜ່ ງ, ຄນົ ຜໜູ້ ່ ງ, ໜ່ ວຍໂລກ ແລະ ອ່ ນໆ. ທ່ ານ ເລນນິ ໄດຊູ້ ໃີູ້ ຫູ້ເຫັນວ່ າການພວົ ພນັ ແບບສດັ ຈະວພິ າກລະຫວ່ າງອນັ ລວມ ແລະ ອນັ ສະເພາະເຊ່ ງິ ສະແດງອອກດ່ ງັ ນ:ີູ້ - ອນັ ສະເພາະມີແຕ່ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນການພວົ ພນັ ອນັ ລວມ, ບ່ ວໍ ່ າອນັ ສະເພາະໃດໆກລໍ ວູ້ ນແຕ່ ມອີ ນັ ລວມ. - ອນັ ລວມພຽງແຕ່ ຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນອນັ ສະເພາະ ແລະ ສະແດງອອກຜ່ ານອນັ ສະເພາະ. - ອນັ ລວມ ແມ່ ນພາກສ່ ວນໜ່ ງຂອງອນັ ສະເພາະ, ອນັ ສະເພາະບ່ ໄໍ ດສູ້ ງັ ລວມຢ່ ໃນອນັ ລວມຢ່ າງສມົ ບນ. 2. ສາເຫດ ແລະ ໝາກຜນົ 18 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ສາເຫດ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງເພ່ ອໃຊຊູ້ ບີູ້ ອກການກະທບົ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ລະຫວ່ າງບນັ ດາດາູ້ ນພາຍໃນ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ອນັ ໜ່ ງ, ປະກດົ ການໜ່ ງ ຫ ລະຫວ່ າງວດັ ຖຸໜ່ ງ ແລະ ປະກົດການນາໍ ກນັ ພາຫໃຫມູ້ ກີ ານປ່ ຽນແປງຢ່ າງ ແນ່ ນອນ. ຕວົ ຢ່ າງ ໃນສງັ ຄມົ ທ່ ມີ ີຊນົ ຊນັູ້ ມີຄວາມຂດັ ແຍ່ ງກນັ ຕ່ ສໍ ກູ້ ນັ ລະຫວ່ າງຊນົ ຊນັູ້ ທ່ ີມີຜນົ ປະໂຫຍດ ພນູ້ ຖານແຕກຕ່ າງ ກນັ ນແີູ້ ມ່ ນສາເຫດພາໄປເຖງີ ໝາກຜນົ . ໝາກຜນົ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງເພ່ ອໃຊຊູ້ ບີູ້ ອກບນັ ດາດາູ້ ນການຫນັ ປ່ ຽນຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການທ່ ີ ຫາກໍປະກດົ ຍອູ້ ນໜ່ ງ ຫ ຫາຍສາເຫດ. ຕວົ ຢ່ າງ ການປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ເກີດຂນູ້ ແມ່ ນໝາກຜນົ ຂອງຄວາມຂດັ ແຍ່ ງແລະຕ່ ສໍ ກູ້ ນັ ລະຫວ່ າງຊນົ ຊນັູ້ ໃນສງັ ຄມົ .  ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫ່ ວາງສາເຫດຂອໍ ູ້ າູ້ ງແລະເງ່ ອນໄຂ - ສາເຫດຕ່ າງກັບຂໍອູ້ າູ້ ງຢ່ ບ່ ອນວ່ າຂໍອູ້ າູ້ ງແມ່ ນພຽງແຕ່ ປະກດົ ການພາຍນອກບ່ ເໍ ປັນພນູ້ ຖານ, ຊາໍ ູ້ ບ່ ໜໍ າໍ ຍງັ ມີ ລກັ ສະນະປອມແປງອີກ ( ບ່ ຕໍ ດັ ສນິ ) ພຽງແຕ່ ແມ່ ນຂໍອູ້ າູ້ ງເພ່ ອປດິ ບງັ ເຫດທ່ ີແທູ້ຈງິ . ສ່ ວນສາເຫດນນັູ້ ມີ ການພວົ ພນັ ພາຍໃນທ່ ມີ ຄີ ວາມໝາກຜນົ . - ສາເຫດຕ່ າງກບັ ເງ່ ອນໄຂ ສາໍ ລບັ ເງ່ອນໄຂ ແມ່ ນບ່ ໍພາໃຫເູ້ ກີດໝາກຜນົ ດວູ້ ຍຕວົ ມັນເອງ ໄດແູ້ ຕ່ ມນັ ຈະຄຽງຄ່ ກບັ ສາເຫດ ໃນກາລະ ເທສະ ມນັ ມຜີ ນົ ສະທອູ້ ນອນັ ແນ່ ນອນເຖງິ ເຫດ, ການເຮດັ ໃຫູສ້ າເຫດຂະຫຍາຍຕວົ ເພ່ ອກາໍ ເນດີ ໝາກຜນົ ອອກມາ ຢ່ າງແນ່ ນອນ. ດ່ ງັ ນນັູ້ , ເງ່ອນໄຂກໍແມ່ ນສ່ ງິ ຈາໍ ເປນັ ຂາດບໄ່ ໍ ດ.ູ້ ຕວົ ຢ່ າງ ໃນວຽກງານກະສກີ າໍ ຖາູ້ ຝົ ນຕກົ ດີ ( ນແີູ້ ມ່ ນເງ່ອນໄຂ ), ແນວປກດແີ ລະບວົ ລະບດັ ດ(ີ ສາເຫດ ) ຜນົ ເກັບ ກຽວກ່ ຈໍ ະໄດດູ້ ນີ ແີູ້ ມ່ ນໝາກຜນົ .  ການພວົ ພັນສດັ ຈະວພິ າກລະຫວ່ າງສາເຫດ ແລະ ໝາກຜນົ - ສາເຫດພາໃຫເູ້ ກີດໝາກຜນົ ເມ່ ອໝາກຜນົ ປະກດົ ຕວົ ຂນູ້ ແລວູ້ ມນັ ໄດສູ້ ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ກບັ ຄນໃສ່ ສາເເຫດ ສາມາດດດັ ສາູ້ ງ ແລະ ປ່ ຽນແປງສາເຫດຖາູ້ ວ່ າສາເຫດນນັູ້ ຫາກຍງັ ຄງົ ຕວົ ຢ່ . 3. ທາດແທູ້ ແລະ ປະກດົ ການ  ທາດແທູ້ ແມ່ ນການລວບລວມບນັ ດາດາູ້ ນບນັ ດາການພວົ ພນັ ທ່ ຈີ າໍ ເປນັ , ທ່ ປີ ກົ ກະຕສິ າໍ ພດັ ຢ່ ເບອູ້ ງໃນ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະປະກດົ ການ.ມນັ ກໍາການເຄ່ ອນເໜງັ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການນນັູ້ . ຕວົ ຢ່ າງ ໃນທາໍ ມະຊາດທຸກສ່ ງິ ວດັ ຖຸທ່ ມີ ີຊວີ ດິ ລວູ້ ນແຕ່ ມີການແລກປ່ ຽນທາດລະຫວ່ າງຮ່ າງກາຍກບັ ສະພາບແວດ ລອູ້ ມ.  ປະກົດການ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງທ່ ີຊບີູ້ ່ ອກບນັ ດາດາູ້ ນ, ບນັ ດາການພວົ ພນັ ທ່ ີສະແດງອອກພາຍນອກບ່ ໍ ເປນັ ປົກກະຕຂິ ອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ , ຂະບວນວວິ ດັ ມນັ ແມ່ ນຮບການສະແດງອອກເບອູ້ ງນອກຂອງທາດແທູ້ທ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ສາມາດຮບັ ຮດູ້ ວູ້ ຍອນິ ຊ.ີ 19 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ຕວົ ຢ່ າງ - ສຽງຄ່ ອຍສຽງແຮງແມ່ ນປະກດົ ການຂອງສຽງ - ໃນສງັ ຄມົ ທ່ ມີ ີຊນົ ຊນັູ້ ປະກດົ ມຜີ ທູ້ ກຸ ຍາກ ແລະ ຮ່ ງັ ມນີ ນັູ້ ແມ່ ນປະກດົ ການ  ການພວົ ພນັ ສດັ ຈະວພິ າກລະຫວ່ າງທາດແທູ້ ແລະ ປະກດົ ການ ທາດແທູ້ ແລະ ປະກດົ ການ ມນັ ນອນຢ່ ໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ອນັ ດ່ ຽວກນັ ແລະມກີ ານກະທບົ ກນັ , ມີການພວົ ພນັ ກນັ ສະແດງອອກດ່ ງັ ນ:ີູ້ - ຄວາມເປນັ ເອກະພາບລະຫ່ ວາງທາດແທູ້ ແລະ ປະກດົ ການ, ທາດແທູເ້ ວລາໃດກໍແຜ່ ອອກໂດຍຜ່ ານປະກດົ ການສ່ ວນປະກົດການເວລາໃດກໍສະແດງອອກຂອງທາດແທູ້, ທາດແທູ້ ແລະ ປະກດົ ການລວູ້ ນແຕ່ ຄງົ ຕວົ ພາວະວໄິ ສມນັ ພວົ ພນັ ນາໍ ກນັ ຢ່ າງສະໜດິ ແໜນູ້ . 4. ເນີອູ້ ໃນ ແລະ ຮບການ ເນອູ້ ໃນ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງເພ່ ອໃຊຊູ້ ບີູ້ ອກບນັ ດາດາູ້ ນ, ບນັ ດາປັດໄຈ, ຂະບວນວວິ ດັ ທງັ ໝດົ ທ່ ີປະກອບ ເປັນພນູ້ ຖານການຄງົ ຕວົ ແລະ ການຂະຫຍາຍຂອງສ່ ງິ ງດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ. ຕວົ ຢ່ າງ ເນອູ້ ໃນຂອງຮບວທິ ີການຜະລດິ ຂອງສງັ ຄມົ ໃດໜ່ ງ ແມ່ ນເວາົູ້ ເຖີງກາໍ ລງັ ການຜະລດິ , ຢ່ ໃນກາໍ ລງັ ການຜະລດິ ປະກອບດວູ້ ຍຄນົ ຜອູ້ ອກແຮງງານການຜະລດິ , ພາຫະນະການຜະລດິ ແລະ ເປົາູ້ ໝາຍການຜະລດິ . ຮບການ ແມ່ ນແບບວທິ ີການຄງົ ຕວົ ຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການແມ່ ນວທິ ີຈດັ ຕງັູ້ , ແມ່ ນໂຄງປະກອບ ຂອງເນອີ ູ້ ໃນ. ຕວົ ຢ່ າງ: ຮບການຜະລດິ ຂອງສງັ ຄມົ ໃດໜ່ ງ ແມ່ ນເວາົູ້ ເຖີງການພວົ ພນັ ແຫ່ ງການຜະລດິ , ຢ່ ໃນການພວົ ພນັ ແຫ່ ງການ ຜະລດິ ຈະປະກອບດວູ້ ຍຮບການກາໍ ມະນດິ ກ່ ຽວກັບພາຫະນະການຜະລດິ , ການພົວພນັ ລະຫວ່ າງຄນົ ກບັ ຄນົ ຢ່ ໃນ ຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຜະລດິ ຮບການແຈກຢາຍຜະລດິ .  ການພົວພັນວທິ ່ ີສດັ ຈະວພິ າກລະຫວ່ າງເນອູ້ ໃນ ແລະ ຮບການ - ທຸກສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການລວູ້ ນແຕ່ ມເີ ນອູ້ ໃນ ແລະ ຮບການຂອງຕນົ , ລວູ້ ນແຕ່ ມີຄວາມເປນັ ເອກະ ພາບລະຫວ່ າງເນອູ້ ໃນ ແລະ ຮບການ. - ລະຫວ່ າງເນນອູ້ ໃນ ແລະ ຮບການມີການພວົ ພນັ ກນັ ກະທົບໄປມາເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ແຕ່ ເນອູ້ ໃນເວລາກໍມີ ບດົ ບາດຕດັ ສນິ . - ການປ່ ຽນແປງຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການເລ່ ມີ ຈາກການປ່ ຽນແປວທາງດາູ້ ນເນອູ້ ໃນ, ເນອູ້ ໃນ ປ່ ຽນແປງຈະເຮດັ ໃຫຮູ້ ບການປ່ ຽນແປງໄປນາໍ . 5. ອນັ ແນ່ ນອນ ແລະ ອນັ ບງັ ເອນີ ອນັ ແນ່ ນອນ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງເພ່ ອໃຊຊູ້ ບີູ້ ອກທ່ ເີ ລ່ ມີ ອອກຈາກທາດແທຂູ້ ອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ, ມາຈາກການ ພວົ ພນັ ພາຍໃນຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການຢ່ ໃນເງ່ອນໄຂອນັ ແນ່ ນອນ. ຕວົ ຢ່ າງ ເຮາົ ເອາົ ເມັດເຂາົູ້ ປກ ແມ່ ນເມັດເຂາົູ້ ທ່ ເີ ປັນເມດັ ຕງດໄີ ປປກລງົ ດນິ ທ່ ງີ ອກງາມ, ມອີ ຸນຫະພມເໝາະສມົ ແລະ ນາໍ ູ້ ພຽງພຜໍ ່ ານໄລຍະເວລາອນັ ແນ່ ນອນ, ເມດັ ເຂາົູ້ ຈະແຕກອອກມາເປັນໜ່ ໍເຂາົູ້ , ຈະບ່ ເໍ ກີດເປນັ ພດຊະນດິ ອ່ ນ. ອນັ ບງັ ເອນີ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງເພ່ ອໃຊຊູ້ ບີູ້ ອກອນັ ທ່ ີເລ່ ມີ ຕນົູ້ ອອກຈາກບນັ ດາການພວົ ພນັ ພາຍນອກ, ດ່ ງັ ນນັູ້ , ມນັ ອາດຈະເກີດຂນູ້ ຄແນວນີູ້ ຫ ເກດີ ຂນູ້ ຄແນວນນັູ້ ຫ ບ່ ອໍ າດເກີດຂນູ້ ເປັນໄດ.ູ້ 20 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ຕວົ ຢ່ າງ ເຮາົ ເອາົ ແນວເຂາົູ້ ປກແມ່ ນເມັດເຂາົູ້ ທ່ ີຕງດີໄປປກ, ບງັ ເອີນໄພແຫູ້ງແລງູ້ ເມດັ ເຂາົູ້ ບ່ ເໍ ກີດໜ່ ໍນີແູ້ ມ່ ນເລ່ ອງ ບງັ ເອນີ .  ການພວົ ພັນສດັ ຈະວພິ າກລະຫວ່ າງອນັ ແນ່ ນອນ ແລະ ອນັ ບງັ ເອນີ ວທິ ສີ ດັ ຈະວພິ າກວດັ ຖຖຸນຍິ ມົ ຢັງູ້ ຢນວ່ າ ອນັ ແນ່ ນອນ ແລະ ອນັ ບງັ ເອນີ ລວູ້ ນແຕ່ ຄງົ ຕວົ ຢ່ າງພາວະວໄິ ສ,ອນັ ແນ່ ນອນ ແລະ ອນັ ບງັ ເອນີ ແມ່ ນສອງດາູ້ ນທ່ ີກງົ ກັນຂາູ້ ມກນັ ແລະ ເປນັ ເອກະພາບກນັ , ບ່ ໍມີອນັ ແນ່ ນອນອອູ້ ຍຕອູ້ ຍ ແລະ ກ່ ໍບ່ ມໍ ີອນັ ບງັ ເອນີ ອອູ້ ນຕອູ້ ຍ. 6. ຄວາມອາດສາມາດ ແລະ ຄວາມເປັນຈງິ ຄວາມອາດສາມາດ ແມ່ ນມາດຕະເກນໜ່ ງເພ່ ອໃຊຊູ້ ບີູ້ ອກບນັ ດາເງ່ ອນໄຂໃໝ່ , ບນັ ດາທ່ າອຽງແຫ່ ງການ ຂະຫຍາຍຕວົ ມນັ ແມ່ ນອນັ ທ່ ບີ ່ ເໍ ປັນໜ່ ແໍ ໜງຢ່ ໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກົດການ ແລະ ຢ່ ໃນຂະບວນວວິ ດັ ມນັ ຍງົ ບ່ ທໍ ັນ ປະກດົ ຕວົ ຂນູ້ ແລະ ກ່ າຍເປນັ ຄວາມຈງິ ໃນເວລາມີເງ່ອນໄຂອນັ ເໝາະສມົ . ຕວົ ຢ່ າງ ປະເທດມີຄວາມອາສາມາດຈະພດັ ທະນາເຂ່ ອນໄຟຟູ້ານາໍ ູ້ ຕກົ ຫາຍແຫ່ ງ. ຄວາມເປັນຈງິ ແມ່ ນອນັ ທ່ ີຄງົ ຕວົ ຢ່ າງ ແທຈູ້ ງິ ແມ່ ນອນັ ພວມໄປຮອດ ແລະ ອນັ ພວມປະກດົ ຕວົ ອອກມາ. ຕວົ ຢ່ າງ ປະເທດເຮາົ ມີແມ່ ນາໍ ູ້ ລາໍ ູ້ ເຊຫາຍແຫ່ ງນແີູ້ ມ່ ນຄວາມເປັນຈງິ . ແມ່ ນນາໍ ູ້ ລໍາູ້ ເຊເຫ່ າົ ນີມູ້ ຄີ ວາມເໝາະສມົ ສາໍ ລບັ ການສາູ້ ງເຂ່ ອນໄຟຟູ້າພະລງັ ງານໄດຫູ້ າຍແຫ່ ງ.  ການພົວພັນສດັ ຈະວພິ າກລະຫວ່ າງຄວາມອາດສາມາດ ແລະ ຄວາມເປັນຈງິ . ແມ່ ນມີລກັ ສະນະເປັນເຫດ ແລະ ຜົນໃຫກູ້ ນັ ແລະ ກນັ ຄວາມອາດສາມາດຈະເກີດດວູ້ ຍຜ່ ານຄວາມຈງິ , ສ່ ວນຄວາມຈງິ ກ່ ສໍ າມາດເກດີ ຂນູ້ ໄດຈູ້ າກຄວາມອາດສາມາດໃນພດຕກີ າໍ ພວກເຮາົ ຕອູ້ ງກໍາແໜນູ້ ສອງດາູ້ ນ. ຄາໍ ຖາມຄນົູ້ ຄວາູ້ 1. ມາດຕະເກນແມ່ ນຫຍງັ ? 2. ອນັ ລວມ ແລະ ອນັ ສະເພາະແມ່ ນຫຍງັ ຈ່ ງົ ຍກົ ຕວົ ຢ່ າງ ມີການພວົ ພນັ ກນັ ແນວໃດ ? 3. ສາເຫດ ແລະ ໝາກຜົນແມ່ ນຫຍງັ ຍກົ ຕວົ ຢ່ າງ ຍກົ ຕວົ ຢ່ າງ ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງສາເຫດ, ຂໍອູ້ າູ້ ງ ແລະ ເງ່ອນໄຂມແີ ນວໃດ ? 4. ທາດແທູ້ ແລະ ປະກດົ ການແມ່ ນຫຍງັ ? ຍກົ ຕວົ ຢ່ າງ ແລະ ມກີ ານພວົ ພນັ ສດັ ຈະວພິ າກແນວໃດ ? 5. ເນອູ້ ໃນ ແລະ ຮບການມີການພວົ ພນັ ກນັ ແນວໃດ ? 6. ອນັ ແນ່ ນອນ ແລະ ອນັ ບງັ ເອນີ ມີການພວົ ພນັ ກນັ ແນວໃດ ? 7. ຄວາມອາດສາມາດ ແລະ ຄວາມເປັນຈງິ ແມ່ ນຫຍງັ ມີການພວົ ພນັ ກນັ ແນວໃດ ? 21 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

6. ທິດສະດີຄວາມຮບັ ຮູ້ 6.1. ທາດແທຂູ້ ອງຄວາມຮບັ ຮູ້ 1. ຄວາມຮບັ ຮູ້ ແມ່ ນຂະບວນວວິ ດັ ການສ່ ອງແສງຂອງໂລກພາວະວໄິ ສເຂາົູ້ ໃນມນັ ສະໝອງຂອງຄນົ ເຮາົ ແລວູ້ ເກີດມີຄວາມ ຮສູ້ ກ ( ຮບັ ຮູ້ ). ມະນດຸ ເຮາົ ຕງັູ້ ແຕ່ ກາໍ ເນີດມາຈາກທ້ອູ ງແມ່ ຈນົ ກ່ າຍເປັນຜໃູ້ ຫຍ່ ສາມາດຮບັ ຮໂູ້ ລກ ຫ ສ່ ງິ ຕ່ າງໆທ່ ີຢ່ ອອູ້ ມຕວົ ໂດຍຜ່ ານຂະບວນວວິ ດັ ອນັ ສະຫັບຊບັ ຊອູ້ ນ, ໂດຍເລ່ ມີ ຈາກການຮບັ ຮແູ້ ບບສາໍ ພດັ , ຈກການຄນົູ້ ຄວູ້ າຮ່ າໍ ຮຽນ, ຈາກ ການຄນົູ້ ຄດິ - ຈນິ ຕະນາການ ແລະ ດວູ້ ຍວທິ ີອ່ ນໆ. 2. ທາດແທຂູ້ ອງຄວາມຮບັ ຮູ້ ທ່ ານ ເລນນິ ຂຽນວ່ າທດັ ສະນະກ່ ຽວກບັ ຊວີ ດິ ການເປັນຢ່ , ກ່ ຽວກບັ ພດຕກິ ໍາຕວົ ຈ່ ງິ ຕອູ້ ງແມ່ ນທດັ ສະນະອນັ ດບັ ໜ່ ງ ແລະ ເປນັ ພນູ້ ຂອງທດິ ສະດຮີ ບັ ຮ.ູ້ ລວມຄວາມວ່ າ: ທາດແທຂູ້ ອງຄວາມຮບັ ຮູ້ ແມ່ ນວວິ ດັ ການສ່ ອງແສງຄວາມເປັນຈງິ ພາວະວໄິ ສຢ່ າງສດັ ຈະ ວພິ າກ, ຕງັູ້ ໜາູ້ , ແຕ່ ປະກດົ ການເຖີງທາດແທຜູ້ ່ ານການເຄ່ ອນໄຫວພດຕກິ າໍ ຕວົ ຈງິ ເພ່ ອຮບັ ຮູ້ ແລະ ດດັ ສາູ້ ງໂລກ. 3. ເສນັູ້ ທາງແຫ່ ງການຮບັ ຮແູ້ ບບສດັ ຈະວພິ າກ ຄວາມຮບັ ຮຂູ້ ອງຄນົ ເຮາົ ແມ່ ນຂະບວນວວິ ດັ ອນັ ໜ່ ງທ່ ີກໍາເນດີ ຂນູ້ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຕາມກດົ ເກນອນັ ແນ່ ນອນຂອງມນັ . ທ່ ານ ເລນນິ ຂຽນວ່ າ: ເລ່ ມີ ຈາກການສໍາພດັ ທາງອນິ ຊໂີ ດຍກງົ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ຊວີ າກາູ້ ວໄປເຖງິ ພດຕິ ກໍາ. ນນັູ້ ແມ່ ນເສນັູ້ ທາງສດັ ຈະວພິ າກຂອງຄວາມຮບັ ຮສູ້ ດັ ຈະທໍາໃນການຮບັ ຮຄູ້ ວາມເປັນຈງິ . ກ. ການສາໍ ພດັ ອນິ ຊໂີ ດຍກງົ ທ່ ມີ ີຊວີ ດິ ຊີວາ ( ສາໍ ພັດຖານ ) ປະກອບມີ: ຄວາມຮສູ້ ກ, ການຮບັ ຮູ້ ແລະ ມະໂນພາບ . ຂ. ຈນິ ຕະນາການນາມມະທໍາ ( ຕກັ ກະຖານ ) ປະກອບມີສາມໄລຍະຄ: ຄວາມສາໍ ນກ, ການສນັ ນຖິ ານ ແລະ ການສະຫຸບໄຕ່ ຕອງ.  ຄວາມສໍານກ. ແມ່ ນຮບແບບພນູ້ ຖາຂນູ້ ພນູ້ ຂອງການຄດິ , ຄວາມສກນກເກີດຂນູ້ ແມ່ ນບາດກາູ້ ວກະໂດດຂນັູ້ ຂອງຄວາມ ຮບັ ຮ,ູ້ ຄວາມສາໍ ນກໄດໄູ້ ຕ່ ຕອງບນັ ຫາລກັ ສະນະທ່ ີສາໍ ຄນັ , ອນັ ເປນັ ທາດແທ,ູ້ ອນັ ລວມຂອງສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປະກດົ ການ.  ການສນັ ນຖິ ານ. ແມ່ ນຮບແບບວທິ ີການຄດິ ອນັ ໃດໜ່ ງເຊ່ ງິ ຢງັູ້ ຢນ ຫ ປະຕເິ ສດລກັ ສະນະທາດແທກູ້ ານພວົ ພນັ ໃນສ່ ງິ ວດັ ຖຸ , ການສນັ ນຖິ ານມີການທອູ້ ນໂຮມເອາົ ສອງ ຫ ຫາຍຄວາມໜາຍສາໍ ນກ.  ການສະຫຸບໄຕ່ ຕອງ. ເປນັ ການສາູ້ ງການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງ 2 ຫ ຫາຍການສນັ ນຖິ ານນາໍ ກນັ ເພ່ ອຖອດຖອນເອາົ ຂສໍ ູ້ ະຫບຸ ອອກມາ. ຄ. ຈາກຈນິ ຕະນາການນາມມະທໍາໄປເຖງິ ພດຕກິ ໍາ. ເສນັູ້ ທາງແຫ່ ງ ຄວາມຮບັ ຮຈູ້ ະບ່ ຢໍ ຸດຢ່ ບ່ ອນການຈນິ ຕະນາການນາມທໍາ ຍອູ້ ນວ່ າຄວາມຮບັ ຮຈູ້ ນິ ຕະນາການ ນາມມະທາໍ ບ່ ໍທນັ ຮວູ້ ່ າຖກ ຫ ຜດິ . ສະນນັູ້ , ຄວາມຮບັ ຮຕູ້ ອູ້ ງໄດຮູ້ ບັ ການທດົ ສອບກວດກາຈາກພດຕກິ ໍາ. ພດຕກິ ໍາ ແມ່ ນມາດຖານຂອງຄວາມຮບັ ຮຂູ້ ອງຄນົ ເຮາົ ບ່ ພໍ ຽງແຕ່ ອະທບິ າຍໂລກແຕ່ ບນັ ຫາສາໍ ຄນັ ແມ່ ນແນ່ ໃສ່ ການດດັ ສາູ້ ງໂລກ ທາໍ ມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ . 22 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

6.2. ບດົ ບາດ ແລະຄຸນປະໂຫຍດຂອງພດຕກິ ໍາ. 1. ພດຕກິ າໍ ແມ່ ນທງັ ໝດົ ການເຄ່ ອນໄຫວທາງດາູ້ ນວດັ ຖຸ ທ່ ີມີລກັ ສະນະສງັ ຄມົ , ລກັ ສະນະປະຫວດັ ສາດຂອງຄນົ ເຮາົ ເຊ່ ງິ ແນ່ ໃສ່ ດດັ ສາູ້ ງໂລກພາວະວໄິ ສມາຮບັ ໃຊຄູ້ ວາມຕອູ້ ງການຂອງຄນົ . ພດຕກິ ໍາຂອງມະນຸດເຮາົ ລວມບນັ ດາການເຄ່ ອນໄຫວການອອກແຮງງານຜະລດິ ວດັ ຖຸ, ການຕ່ ສໍ ຊູ້ ນົ ຊນັູ້ ໃນ ສງັ ຄມົ , ການສງັ ເກດ ແລະ ການທດົ ລອງຄນົູ້ ຄວາູ້ ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ອ່ ນໆ. ໃນນນັູ້ ການເຄ່ ອນໄຫວການອອກແຮງ ງານເປນັ ພນູ້ ຖານຕດັ ສນິ ກວ່ າໝ່ ເພາະມນັ ຕດັ ສນິ ການຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສງັ ຄມົ ມະນຸດໃນທກຸ ສະໄໝ ປະຫວດັ ສາດ. 2. ບດົ ບາດ ແລະ ຄຸນປະໂຫຍດຂອງພດຕກິ ໍາ ກ. ພດຕກິ ໍາເປນັ ພນູ້ ຖານຂອງຄວາມຮບັ ຮ.ູ້ ມະນຸດຢາກຄງົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ ໄດ,ູ້ ກ່ ອນອ່ ນໝດົ ຕອູ້ ງອອກແຮງງານຜະລດິ ວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງເພ່ ອຮບັ ໃຊູ້ ຊວີ ດິ ຫນເປັນຢ່ ຂອງຕນົ ເຊ່ ນັ : ອາຫານການກນິ , ເຄ່ ອງນ່ ຸງຫ່ ມົ , ຢາປ່ ົວພະຍຍາດ ແລະ ອ່ ນໆ… ແຕ່ ບນັ ດາສ່ ງິ ເຫ່ າົ ນນັູ້ ບ່ ໄໍ ດຢູ້ ່ ໃນທາໍ ມະຊາດແບບສາໍ ເລດັ ຮບໃຫແູ້ ກ່ ຄນົ ເຮາົ ມີແຕ່ ຜ່ ານຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຜະລດິ ເທ່ າົ ນນັູ້ , ຄນົ ເຮາົ ຈ່ ງມີວດັ ຖຸສ່ ງີ ຂອງມາຮບັ ໃຊແູ້ ກ່ ຊວີ ດິ ການເປັນຢ່ ຂອງຕນົ ແລະ ສງັ ຄມົ . ຂ. ພດຕກິ ໍາເປັນກໍາລງັ ດນັ ຂອງຄວາມຮບັ ຮ.ູ້ ຜ່ ານພດຕກິ ໍາຕວົ ນນັູ້ ພດຕກິ ໍາໄດວູ້ າງຄວາມຕອູ້ ງການ ແລະ ໜາູ້ ທ່ ອີ ອກມາຮບັ ຮ,ູ້ ຄວາມຕອູ້ ງການຂອງ ການເຄ່ ອນໄຫວພດຕກິ ໍາໃນແຕ່ ໃນແຕ່ ລະດາູ້ ນ ແຕ່ ລະຂະແໜງລວູ້ ນແຕ່ ຮຽນຮອູ້ ງໃຫຄູ້ ນົ ເຮາົ ມຄີ ວາມຮບັ ຮກູ້ ຽວ່ ກບັ ໂລກພາວະວໄິ ສ. ຄວາມ ຕອູ້ ງການໃນການດດັ ແປງການປກຝັ ງ, ລຽູ້ງສດັ ໄດຊູ້ ຸ ກຍູ້ໃຫວູ້ ທິ ະຍາສາດທ າງດາູ້ ນກະສກິ ໍ າ ຂະຫຍາຍຕວົ , ຄວາມຕອູ້ ງການໃນການດດັ ແປງເຄ່ ອງມການຜະລດິ ຈະຊຸກໃຫເູ້ ຕກັ ນກິ ວທິ ະຍາສາດຂະຫຍາຍຕວົ , ຖາູ້ ສງັ ຄມົ ມີຄິ ວາມຕອູ້ ງການດາູ້ ນພະລງັ ງານ, ດາູ້ ນວດັ ຖຸດບິ ແມ່ ນມນັ ກໍຈະຊຸກຍໃູ້ ຫດູ້ າູ້ ນວທິ ະຍາສາດດາູ້ ນພະລງັ ງານ ເຄມຂີ ະຫຍາຍຕວົ . ຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ນບັ ແຕ່ ສງັ ຄມົ ເກີດມີຊນົ ຊນັູ້ , ການຕ່ ສໍ ຊູ້ ນົ ຊນັູ້ ແມ່ ນກໍາລງັ ຊຸນດນັ ໃຫສູ້ ງັ ຄມົ ແລະ ບນັ ດາຂະແ ໜງວທິ ະຍາສາດຂະຫຍາຍຕວົ . ລດັ ທມິ າກ - ເລນນິ ກໍາເນດີ ມາຈາກຄວາມຮຽກຮອູ້ ງຕອູ້ ງການຂອງການຕ່ ສໍ ຊູ້ ນົ ຊກັູ້ ໍາ ມະກອນຕາູ້ ນກັບຊນົ ຊນັູ້ ນາຍທນຍອູ້ ນວ່ າການຕ່ ສໍ ນູ້ ນັູ້ ມັນຮຽກຮອູ້ ງໃຫມູ້ ີທດິ ສະດເີ ຍ່ ອງທາງ, ມນັ ໄດກູ້ າຍເປັນ ພນູ້ ຖານໂລກະທດັ ແລະ ວທິ ວີ ພິ າກໃຫແູ້ ກ່ ຊນົ ຊນັູ້ ກໍາມະກອນໃຫແູ້ ກ່ ບນັ ດາຂະແໜງວທິ ະຍາສາດສງັ ຄມົ ທງັ ໝົດ ເປນັ ເຂມັ ທດິ ເຍ່ ອງທາງໃຫແູ້ ກ່ ການເຄ່ ອນໄຫວປະຕວິ ດັ ຂອງບນັ ດາພກັ ການເມອງຂອງຊນົ ຊນັູ້ ກາໍ ມະກອນ. ຄ. ພດຕກິ ໍາແມ່ ນຈດຸ ປະສງົ ຂອງຄວາມຮບັ ຮ.ູ້ ພດຕກິ າໍ ບ່ ພໍ ຽງແຕ່ ເປັນພນູ້ ຖານ ແລະ ກາໍ ລງັ ດນັ ຂອງຄວາມຮບັ ຮເູ້ ທ່ າົ ນນັູ້ ແຕ່ ຍງັ ແມ່ ນຈດຸ ປະສງົ ຂອງຄວາມ ຮບັ ຮ,ູ້ ຍອູ້ ນວ່ າໜູ້າທ່ ີ ຂອງຄວາມ ຮບັ ຮູແ້ ມ່ ນຕອູ້ ງກໍາ ໄດກູ້ ໍ າລງັ ແ ຮງຂອງທໍ າມະ ຊາດ ກໍາໄດູ້ກດົ ເກ ນແ ຫ່ ງ ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງທໍາມະຊາດ ແລະ ສງັ ຄມົ ເພ່ ອແນ່ ໃສ່ ດດັ ສາູ້ ງໂລກທໍາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ຕາມຈຸດປະສງົ ແລະ ຄວາມຮຽກຮອູ້ ງຕອູ້ ງການຂອງຄນົ ເຮາົ . 23 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

6.3. ບນັ ຫາສດັ ຈະທໍາ 1. ຄວາມໝາຍຂອງສດັ ຈະທໍາ ແມ່ ນຄວາມຮບັ ຮທູ້ ີສອດຄ່ ອງກບັ ຄວາມເປັນຈງິ ພາວະິ ວໄິ ສ ແລະ ໄດຮູ້ ບັ ການທດົ ສອບດວູ້ ຍພດຕກິ ໍາຕວົ ຈງິ , ຍອູ້ ນແນວນນັູ້ ສດັ ຈະທາໍ ຈ່ ງຂນູ້ ກັບຄວາມຮບັ ຮໂູ້ ລກພາວະວໄິ ສ, ສດັ ຈະທໍາບ່ ໍຄງົ ຕວົ ດວູ້ ຍຕວົ ມນັ ເອງ ຫ ມມີ າ ກ່ ອນຢ່ ບ່ ອນໃດບ່ ອນໜ່ ງ ແລະ ຄນົ ເຮາົ ພຽງແຕ່ ມີການສງັ ເກດ ແລະ ວາດພາບບນັ ຫາສດັ ຈະທາໍ ເທ່ າົ ນນັູ້ . 2. ບນັ ດາປະເພດຂອງສດັ ຈະທໍາ. ກ. ສດັ ຈະທໍາພາວະວໄິ ສ ແມ່ ນປັນຍາຄວາມຮທູ້ ່ ສີ ອດຄ່ ອງກບັ ກດົ ເກນພາວະວໄິ ສບ່ ຂໍ ນູ້ ກບັ ສະຕຂິ ອງຄນົ ເຮາົ ເມອເວາົູ້ ເຖງິ ສດັ ຈະທໍາ ກໍແມ່ ນສດັ ຈະທໍາພາວະວໄິ ສ, ບ່ ແໍ ມ່ ນສດັ ຈະທໍາອດັ ຕະວໄິ ສ, ສດັ ຈະທໍາມີລກັ ສະນະພາວະວໄິ ສຍອູ້ ນວ່ າມນັ ແມ່ ນ ການສ່ ອງແສງໂລກພາວະວໄິ ສຢ່ າງຖກຕອູ້ ງ. ຕວົ ຢ່ າງ: ກດົ ເກນຂອງທໍາມະຊາດຂອງສ່ ງິ ທ່ ມີ ີຊວີ ດິ ເຊ່ ນັ : ມກີ ານກາໍ ເນດີ , ການຂະຫຍາຍຕວົ ແລະ ດບັ ສນ. ຂ. ສດັ ຈະທໍາສໍາບນ ແລະ ສດັ ຈະທໍາສາໍ ພັດ. ສດັ ຈະທໍາສໍາບນ ແມ່ ນຄວາມຮທູ້ ່ ສີ ່ ອງແສງໂລກພາວະວໄິ ສຢ່ າງຄບົ ຖວູ້ ນ, ຮອບດາູ້ ນ ແລະສດັ ເຈນທ່ ີສຸດ. ເຊ່ ງິ ສະແດງອອກເປນັ ຈດຸ ມ່ ຸງໜາຍຂອງການຮບັ ຮວູ້ ທິ ະຍາສາດແຕ່ ໃນຕວົ ຈງິ ບ່ ອໍ າດບນັ ລໄຸ ດ.ູ້ ສດັ ຈະທາໍ ສາໍ ພດັ ( ທຽບຖານ ) ແມ່ ນຄວາມຮທູ້ ່ ີສ່ ອງແສງໂລກພາວະວໄິ ສຖກຕອູ້ ງແຕ່ ບ່ ທໍ ນັ ຮອບດາູ້ ນ, ບ່ ໍ ທນັ ຄບົ ຖວູ້ ນ, ມນັ ອາດຖກຕອູ້ ງໃນເງ່ ອນໄຂສະແວດລອູ້ ມໃດໜ່ ງແນ່ ນອນ, ແຕ່ ອາດຈະບ່ ໍຖກໝດົ ໄປໃນເງ່ອນໄຂ ສະພາບແວດລອູ້ ມອ່ ນໆ. ສດັ ຈະທາໍ ສາໍ ພດັ ພຽງແຕ່ ແມ່ ນພາກສ່ ວນໜອູ້ ຍໆ, ເມັດໜອູ້ ຍ, ໜ່ ໍແໜງຂອງສດັ ຈະທໍາ ສາໍ ບນ. ຕວົ ຢ່ າງ: ແຕ່ ລະຫັກມນ, ກດົ ເກນພນູ້ ຖານ ຂອງລດັ ທິວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ສດັ ຈະສດັ ຈະວພິ າກ ແມ່ ນສດັ ຈະທໍາສາໍ ພດັ ອນັ ໜ່ ງ, ສ່ ວນສດັ ຈະທໍາສາໍ ບນແມ່ ນບ່ ສໍ າມາດຍກົ ຂນູ້ ມາເປັນຕວົ ຢ່ າງໄດ.ູ້ ຄ. ສດັ ຈະທໍາຮບປະທໍາ ( ສດັ ຈະທາຕວົ ຈງິ ) ລດັ ທິວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ສດັ ຈະວພິ າກ ຢັູ້ງຢນວ່ າບ່ ມໍ ີສດັ ຈະທໍານາມມະທໍາ ມີແຕ່ ສດັ ຈະທໍາຮບປະ ທໍາ ບ່ ວໍ ່ າ ສດັ ຈະທໍາໃດ ກຕໍ ອູ້ ງຕດິ ພນັ ກບັ ເງ່ອນໄຂປະຫວດັ ສາດຕວົ ຈງິ ຢ່ າງແນ່ ນອນ, ຍອູ້ ນວ່ າສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປາກດົ ການໃດໆ ກປໍ ະກດົ ອອກໃນການພວົ ພນັ ຕວົ ຈງິ ກບັ ບນັ ດາສ່ ງິ ວດັ ຖຸ ແລະ ປາກດົ ການອ່ ນໆ. ສດັ ຈະທໍາ ແມ່ ນປັນຍາຄວາມຮທູ້ ່ ີສອດຄ່ ອງກບັ ວດັ ຖຸ , ປາກດົ ການອນັ ລະອຽດຕວົ ຈງິ ໃດໜ່ ງຂອງຄວາມ ເປນັ ຈງິ ພາວະວໄິ ສ, ສດັ ຈະທໍາຮບປະທາໍ ຮຽກຮອູ້ ງໃຫພູ້ ວກເຮາົ ໃນເວລາປະຕບິ ດັ ໜາູ້ ວຽກງານຕວົ ຈງິ ຕອູ້ ງມີຫວົ ຄດິ ປະດດິ ສາູ້ ງ, ບ່ ອໍ າດນາໍ ໃຊແູ້ ບບກນົ ຈກັ ຕາຍຕວົ ຄກບັ ແບບຕງັູ້ ໜ່ ງຂອງວທິ ະຍາສາດທາໍ ມະຊາດ. ຕວົ ຢ່ າງ: ໃນເງ່ອນໄຂຂອງລດັ ທສິ ງັ ຄມົ ວທິ ະຍາສາດ ກ່ ອນສະໄໝນາຍທນຜກຂາດຂວໍ ູ້ ນິ ດິ ໄສມາກ - ອງັ ແກນໄດຍູ້ ກົ ຂນູ້ ມາກຽ່ວກບັ ຄວາມອາດສາມາດເປນັ ໄປໄດຂູ້ ອງການປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ ນຍິ ມົ ຈະບນັ ລໄຸ ຊຊະນະໄດໃູ້ ນ ປະເທດທນຍິ ມົ ສ່ ວນຫາຍທ່ ີຂະຫຍາຍຕວົ ກວ່ າໝ່ ໃນເວລາພອູ້ ມໆກນັ ແມ່ ນສດັ ຈະທາໍ ຮບ. 24 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

3. ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ າງພດຕກິ ໍາກັບທດິ ສະດີ, ມາດຖານຂອງລສດັ ຈະທໍາ. ໃນປະຫວດັ ສາດ ຂອງປັດຊະຍາມີຫາຍທດັ ສະນະທແີ ຕກຕ່ າງກນັ ກຽ່ວກັບບນັ ຫາມາດຖານຂອງສດັ ຈະທໍາ ໃນທດັ ສະນະຈດິ ນຍິ ມົ ນນັູ້ ກໍມີຫາຍຄາໍ ຄດິ ຄາໍ ເຫນັ ແຕກຕ່ າງກນັ ຄ: ບາງຄນົ ຢັງູ້ ຢນວ່ າ:ມາດຖານຂອງສດັ ຈະທໍາແມ່ ນ ຢ່ ບ່ ອນວ່ າ “ ລກັ ສະນະຊດັ ເຈນ ” ຈະແຈງູ້ ຂອງຈນິ ຕະນາການ ໜາຍຄວາມວ່ າສ່ ງິ ທ່ ີຄນົ ເຮາົ ໄດຄູ້ ດິ ງາໍ ຢ່ າງຈະແຈງູ້ , ຊດັ ເຈນນນັູ້ ແມ່ ນສດັ ຈະທໍາ. ບາງຄນົ ຖເອາົ ສດັ ຈະທໍາ ແມ່ ນບນັ ຫາຫກັ ທິດສະດທີ ່ ີມີຫາຍຄນົ ເຫນັ ດີ ແລະ ຮບັ ຮອງຕາມທໍາມາດາແລວູ້ ຖາູ້ ທດິ ສະດໃີ ດຖກຕອູ້ ງ, ໄວ ຫ ຊາູ້ ກຈໍ ະໄດຮູ້ ບັ ຮອງຈາກຫາຍຄນົ , ແຕ່ ໃນຕວົ ຈງິ ແລວູ້ ມີຫາຍກໍລະນທີ ີວ່ າ ມີຫາຍ ຄນົ ຮບັ ຮອງແລວູ້ ບ່ ແໍ ມ່ ນສດັ ຈະທາໍ . ຕວົ ຢ່ າງ: ໃນເວລາວທິ ະຍາສາດບ່ ໍທນັ ຂະຫຍາຍຕວົ ເກີບວ່ າໝົດທຸກຄນົ ເຊ່ ອວ່ າໜູ້າໂລກເປັນຮບໜາູ້ ພຽງ (ຮບສ່ ແີ ຈສາກ ) ບນັ ດາຄາໍ ພຂີ ອງສາດສະໜາຖວ່ າ, ບ່ ມໍ ເີ ຫດຜນົ ອນັ ຖກຕອູ້ ງແຕ່ ສາໍ ພດັ ມີຄນົ ເຊ່ ອຖນບັ ເປັນລາູ້ ນໆ. ບາງຄນົ ຖເອາົ ສດັ ຈະທໍາ ແມ່ ນອນັ ທ່ ີນໍາເອາົ ຜົນປະໂຫຍດໃຫູ້ແກ່ ຕນົ ເອງ, ເວາົູ້ ຄແນວນນັູ້ ກໍຍງັ ບ່ ໍຖ ກ ເພາະວ່ າໃນສງັ ຄມົ ທ່ ີມຊີ ນົ ຊນັູ້ , ອນັ ມປີ ະໂຫຍດໃຫແູ້ ກ່ ຊນົ ຊນັູ້ ນີູ້ ແຕ່ ສາໍ ພດັ ເປນັ ຜນົ ເສຍຫາຍໃຫແູ້ ກ່ ຊນົ ຊນັູ້ ອ່ ນ. ພວກທ່ ີໄປຕາມລດັ ທລິ ະແວງສ່ ງົ ໄສ ແລະ ໄຮປູ້ ນັ ຍານຍິ ມົ ເວາົູ້ ວ່ າ, ບ່ ມໍ ມີ າດຖານອນັ ໃດເປນັ ໜູ້າເຊ່ ອຖເພ່ ອ ຜນັ ແຍກອນັ ທ່ ເີ ປັນສດັ ຈະທໍາ ແລະ ອນັ ທ່ ບີ ່ ແໍ ມ່ ນສດັ ຈະທາໍ . ສະນນັູ້ , ມີແຕ່ ອງີ ໃສ່ ພດຕກິ ໍາຕວົ ຈງິ ຄນົ ເຮາົ ຈ່ ງພສິ ດໄດລູ້ ກັ ສະນະຂອງສດັ ຈະທໍາພາວະວໄິ ສຂອງບນັ ດາ ຄວາມຮບັ ຮທູ້ ່ ີຄນົ ເຮາົ ບນັ ລໄຸ ດ.ູ້ ຍອູ້ ນພດຕກິ ໍາຕວົ ຈ່ ງຂອງຄນົ ເຮາົ ມກີ ານເຄ່ ອນເໜງັ ປຽນ່ ແປງເລອູ້ ຍໆໄປພອູ້ ມກບັ ການເຄ່ ອນເໜງັ ການ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງໂລກພາວະວໄິ ສ. ສະນນັູ້ , ຄວາມຮບັ ຮຂູ້ ອງຄນົ ເຮາົ ບນັ ລໄຸ ດມູ້ ນັ ກແໍ ມ່ ນສດັ ຈະທາໍ ສາໍ ພດັ . 4. ຄວາມເປນັ ເອກະພາບລະຫວ່ າງພດຕກິ ໍາກບັ ທດິ ສະດ.ີ ແມ່ ນການສະຫບຸ ສງັ ລວມ ບນັ ດາບດົ ຮຽນຂອງມວນມະນດຸ ແມ່ ນການສະຫຸບສງັ ລວມບນັ ດາຄວາມຮທູ້ າງ ດາູ້ ນທໍາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ທ່ ີຄນົ ເຮາົ ສະສມົ ໄວໃູ້ ນປະຫວດັ ສາດ, ທດິ ສະດີພດຕກິ ໍາເກີດມາຈາກພດຕກິ ໍາ ແລະ ກະທບົ ຄນໃສພດຕກິ ໍາທດິ ສະດດີ າໍ ລງົ ບດົ ບາດເປັນເຂມັູ້ ທດິ ຊທີູ້ າງໃຫແູ້ ກ່ ການເຄ່ ອນໄຫວພດຕກິ າໍ ຂອງຄນົ ເຮາົ . ທດິ ສະດບີ ່ ພໍ ຽງແຕ່ ແມ່ ນການສະຫຸບສງັ ລວມບດົ ຮຽນຕວົ ຈງິ ທ່ ສີ ະສມົ ໃນປະຫວດັ ສາດແຕ່ ທິດສະດີຕອູ້ ງໄປ ກ່ ອນພດຕກິ ໍາ, ທດິ ສະດຕີ ອູ້ ງຊທີູ້ ດິ ເຍ່ ອງທາງໃຫແູ້ ກ່ ພດຕກິ ໍາ, ທດິ ສະດຕີ ອູ້ ງເປັນອາວຸດທາງດາູ້ ນແນວຄດິ ໃຫແູ້ ກ່ ຄນົ ເຮາົ ໃນການເຄ່ ອນໄຫວປະຕວິ ດັ ກໍຄການເຄ່ ອນໄຫວພດຕກິ າໍ . ຄໍາຖາມຄນົູ້ ຄວາູ້ 1. ຄວາມຮບັ ຮແູ້ ມ່ ນຫຍງັ ມທີ າດແທຄູ້ ແນວໃດ ? 2. ເສນັູ້ ທາງແຫ່ ງຄວາມຮບັ ຮມູ້ ເີ ສນັູ້ ທາງໃດແດ່ ອະທບິ າຍ ? 3. ພດຕກິ າໍ ແມ່ ນຫຍງັ ? 4. ພດຕກິ ໍາມບີ ດົ ບາດ ແລະ ຄຸນປະໂຫຍດຄແນວໃດ ? 5. ຈ່ ງົ ໃຫຄູ້ ວາມໜາຍຂອງສດັ ຈະທໍາ ? 6. ສດັ ຈະທາໍ ມປີ ະເພດໃດແດ່ ? 7. ພດຕກິ າໍ ກບັ ທດິ ສະດມີ ີການພວົ ພນັ ກນັ ຄແນວໃດ ? 25 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

7. ບົດບາດຂອງມະຫາຊົນ ແລະ ບຸ ກຄົນໃນປະຫວັດສາດ ສງັ ຄມົ ມະນຸດ ມີການເຄ່ ອນເໜງັ ແລະ ຂະຫາຍຕວົ ຕາມກດົ ເກນພາວະວໄິ ສ ຄກບັ ໂລກທາໍ ມະຊາດ, ແຕ່ ກດົ ເກນຂອງສງັ ຄມົ ພດັ ແຕກຕ່ າງກນັ ກບັ ກດົ ເກນທໍາມະຊາດ ຢ່ ບ່ ອນວ່ າກດົ ເກນຂອງສງັ ຄມົ ກະທບົ ເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ໂດຍຜ່ ານການເຄ່ ອນໄຫວຂອງສງັ ຄມົ . ດວູ້ ຍເຫດນນັູ້ ລດັ ທິວດັ ຖຸນຍິ ມົ ປະຫວດັ ວພິ າກໄດຢູ້ ັງູ້ ຢນວ່ າ ບ່ ແໍ ມ່ ນຟູ້າ ແຖນອນິ ພມົ ປະດດິ ສາູ້ ງປະຫວດັ ສາດຂອງສງັ ຄມົ ມະນຸດ. ແຕ່ ປະຫວດັ ສາດກໍໄດຊູ້ ີບູ້ ອກໃຫເູ້ ຫນັ ວ່ າ ຄຽງຂາູ້ ງກບັ ບດົ ບາດມະຫາຊນົ ຍງັ ມບີ ດົ ບາດຂອງບນັ ດາວລິ ະ ຊນົ ແລະ ບນັ ດາວລິ ະບຸລຸດນາໍ ອກີ . 7.1. ມະຫາຊນົ ເປນັ ຜສູ້ າູ້ ງສງັ ຄມົ ໃຫຄູ້ ງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ການຜະລດິ ວດັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງ ເປນັ ເງ່ອນໄຂພນູ້ ຖານຕດັ ສນິ ການດໍາລງົ ຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສງັ ຄມົ . ຄນົ ເຮາົ ຢາກມີຊວີ ດິ ຢ່ ໄດກູ້ ່ ອນອ່ ນໝດົ ຕອູ້ ງມກີ ນິ , ມີເຄ່ ອງນ່ ງຸ ຫ່ ມົ , ມີເຮອນຊານ, ສະຖານທ່ ເີ ພ່ ິງພາອາໄສ…. ເພ່ ອ ຕອບສະໜອງໃຫໄູ້ ດຕູ້ າມຄວາມຮຽກຮອູ້ ງຕອູ້ ງການດ່ ງັ ກ່ າວ ຄນົ ເຮາົ ຕອູ້ ງຜະລດິ . ດວູ້ ຍເຫດນນັູ້ ມະນຸດເຮາົ ຕອູ້ ງໄດູ້ ກະທບົ ໃສ່ ທາໍ ມະຊາດ, ປະດດິ ສາູ້ ງອຸ ປະກອນ ເພ່ ອຜະລດິ ອາຫານ, ເຄ່ ອງໃຊສູ້ ອຍທ່ ີຈາໍ ເປັນໃຫແູ້ ກ່ ຊວີ ດິ ການກນິ ຢ່ ຂອງຕນົ ເອງ. 7.2. ມະຫາຊນົ ເປັນຜປູ້ ະດດິ ແຕ່ ງຄນຸ ຄ່ າທາງດາູ້ ນວດັ ທະນາທາໍ ມະຫາຊນົ ບ່ ພໍ ຽງແຕ່ ມບີ ດົ ບາດຕດັ ສນິ ໃນການຜະລດິ ວດັ ຖຸ ສ່ ງິ ຂອງເທ່ າົ ນນັູ້ ຫາກຍງັ ມີບບົ າດອນັ ໃຫຍ່ ຫວງ ໃນການຜະລດິ ຄຸນຄ່ າທາງດາູ້ ນຈດິ ໃຈນນັູ້ ແມ່ ນວນັ ນະຄະດ,ີ ສນິ ລະປະກໍາ ແລະ ວທິ ະຍາສາດ…. ໄປພູ້ອມໆກບັ ການປະດດິ ສາູ້ ງອຸປະກອນການຜະລໃິ ນເບອູ້ ງຕນົູ້ ມະນຸດເຮາົ ໄດຜູ້ ະລດິ ຕະພນັ ທາງດາູ້ ນຈດິ ໃຈຂນູ້ ມາ. ເພາະວ່ າໃນຂະບວນວວິ ດັ ການຜະລດິ ຄນົ ເຮາົ ບ່ ໍພຽງແຕ່ ຕດິ ແທດກັບທໍາມະຊາດ ແຕ່ ຍງັ ຕດິ ແທດເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກັນ ເຮໃັ ຫມູ້ ກີ ານຄນົູ້ ຄດິ ແລະ ຄວາມຮສູ້ ກ, ຄວາມເຂາົູ້ ໃຈກ່ ຽວກບັ ທໍາມະຊາດ, ສງັ ຄມົ ແລະ ຄວາມມ່ ວນ ຊ່ ນ ຫ ສກົ ເສາົູ້ ລວູ້ ນແຕ່ ໄດສູ້ ະແດງອອກໃນພາສາ, ສຸ ພາສດິ , ບດົ ຮອູ້ ງ, ຄາໍ ທວາຍ, ບດົ ລາໍ , ບດົ ຟູອ້ ນ, ເລ່ ອງບຮານ, ຮບແຕມູ້ , ຄວດັ ລວດລາຍອນັ ປະຖມົ ປະຖານ ທ່ ີຢ່ ໃນບນັ ດາເຄ່ ອງດນິ ເຄອບ, ກອງທອງ, ຜາຫນີ …... ປັດຈບຸ ນັ ປະຊາຊນົ ຊາວຜອູ້ ອກແຮງງານ ໄດຄູ້ ຽງບ່ າຄຽງໄຫ່ ໃນການເປັນເຈາົູ້ ຂອງສງັ ຄມົ , ເປນັ ເຈາົູ້ ຂອງປະ ເທດຊາດ ແລະ ສບຕ່ ເໍ ຮດັ ໃຫບູ້ ນັ ດາຄນຸ ຄ່ າທາງດາູ້ ນວດັ ຖຸ ກໍຄຈດິ ໃຈຂອງສງັ ຄມົ ຮ່ ງັ ມີຂນູ້ ຢ່ າງບ່ ຢໍ ຸ ດຢງັູ້ . 7.3. ມະຫາຊນົ ເປັນກາໍ ລງັ ແຮງຂອງທຸກການປະຕວິ ດັ ໃນການຕ່ ສໍ ຊູ້ ນົ ຊນັູ້ ມະຫາຊນົ ເປັນກ່ າໍ ແຮງຊຸ ກດນັ ໃຫູ້ສງັ ຄມົ ທ່ ີມີຊນົ ຊນັູ້ ຂະຫຍາຍຕວົ ໂດຍຜ່ ານຂະບວນ ການປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ , ມີແຕ່ ມະຫາຊນົ ທ່ ີໄດຮູ້ ບັ ການນໍາພາຂອງຊນົ ຊນັູ້ ທ່ ີກາູ້ ວໜາູ້ ປະຕວິ ດັ ເທ່ າົ ນນັູ້ ຈ່ ງິ ເປັນກໍາລງັ ພນູ້ ຖານຂອງການປະຕວິ ດັ ສງັ ຄມົ . ການຕ່ ໍສຊູ້ ນົ ຊນັູ້ ຂອງມະຫາຊນົ ຜູ້ອອກແຮງງານທ່ ີຖກກດົ ຂ່ ຂີ ດຮດີ ຕາູ້ ນຊນົ ຊນັູ້ ປກົ ຄອງໄດຂູ້ ະຫຍາຍແຕ່ ຕ່ າໍ ຫາສງ, ແຕ່ ນອູ້ ຍຫາໃຫຍ່ ໂດຍຜ່ ານຂະບວນການອນັ ຍາວນານຂອງການຕ່ ສໍ ຊູ້ ນົ ຊນັູ້ ນນັູ້ , ມະຫາຊນົ ຜອູ້ ອກແຮງງານນບັ ມນູ້ ບັ ມີຄວາມຕ່ ນຕວົ ແລະ ມີການຈດັ ຕງັູ້ ແໜນູ້ ແກ່ ນ. ໃນການຕ່ ສໍ ອູ້ ນັ ດເຸ ດອດຂຽູ້ ວຂາດແຫ່ ງການປະຕວິ ດັ ນນັູ້ , ນາໍ ູ້ ໃຈອງົ ອາດກາູ້ ແກ່ ນ ແລະ ປະດດິ ສາູ້ ງຂອງມະ ຫາຊນົ ຜອູ້ ອກແຮງງານໄດຂູ້ ະຫຍາຍຮອດຈດຸ ສງສຸ ດ, ພເິ ສດແມ່ ນການປະຕວິ ດັ ທ່ ີຊນົ ຊນັູ້ ກໍາມະຊບີ ນາໍ ພາອນັ ມພີ ັກ ຂອງຊນົ ຊນັູ້ ເປັນກອງນາໍ ໜູາ້ , ເພ່ ອເຮດັ ໃຫຊູ້ ນົ ຊນັູ້ ທ່ ີກດົ ຂ່ ຂີ ດຮດີ ພງັ ທະລາຍ ແລະ ກ່ ໍສາູ້ ງສງັ ຄມົ ໃໝ່ ທ່ ີຈບົ ງາມຂນູ້ ແທນນນັູ້ , ມະຫາຊນົ ແມ່ ນກໍາລງັ ແຮງອນັ ໃຫຍ່ ຫວງ ແລະ ເດດັ ຂາດຂອງຂະບານການປະຕວິ ດັ . 26 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

7.4. ບດົ ບາດຂອງບຸ ກຄນົ ໃນປະຫວດັ ສາດ ປດັ ຊະຍາຈຕິ ະນຍິ ມົ ຖວ່ າ ບນັ ດາວລິ ະບຸລຸດເປນັ ຜຕູ້ ດັ ສນິ ທຸກຂະວນວວິ ດັ ຂອງປະຫວດັ ສາດ ພວກເຂາົ ປະຕເິ ສດບດົ ບາດແນວຄດິ ກາູ້ ຫານຂອງມະຫາຊນົ . ຈາກນນັູ້ , ພັດປະຕເິ ສດບດົ ບາດຂອງບຸ ກຄນົ ທ່ ີດເີ ລດີ ແລະ ຜນູ້ າໍ ຕ່ ກໍ ບັ ຂະບວນການ. ລດັ ທິວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ປະຫວດັ ວພິ າກ ລວູ້ ນແລວູ້ ແຕ່ ປະຕເິ ສດທດັ ສະນະຜດິ ພາດນນັູ້ , ໄດຢູ້ ນຢນັ ບດົ ບາດ ຕດັ ສນິ ຂອງມະຫາຊນົ ໃນປະຫວດັ ສາດ, ແຕ່ ກໄໍ ດຖູ້ ເປນັ ບນັ ຫາສໍາຄນັ ຕ່ ໍຄຸນປະໂຫຍດອນັ ໃຫຍ່ ຫວງຂອງບຸກຄນົ ທ່ ີດີ ເລດີ ໃນການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສງັ ຄມົ , ພເິ ສດແມ່ ນບດົ ບາດຂອງບນັ ດາຜນູ້ າໍ ຂະບວນການປະຕວິ ດັ . ໃນຂງົ ເຂດເຄ່ ອນໄຫວການເມອງ, ບດົ ບາດຂອງບຸກຄນົ , ໂດຍສະເພາະແມ່ ນບດົ ບາດຂອງຜນູ້ າໍ ຍ່ ງິ ມີຄວາມ ຈາໍ ເປນັ ບ່ ອໍ າດຈະຂາດໄດູ້ ນນັູ້ ແມ່ ນການຈດັ ຕງັູ້ ນາໍ ພາມະຫາຊນົ ນບັ ເປັນລາູ້ ນໆ ຄນົ ຕ່ ສໍ ແູ້ ນໃສ່ ເພ່ ອລບົ ລາູ້ ງລດັ ທນິ າຍ ທນ, ກ່ ໍສາູ້ ງສງັ ຄມົ ໃໝ່ ພັດຍ່ ງິ ຕອູ້ ງການໃຫູ້ມກີ ານນາໍ ພາຂອງພກັ ກາກ - ເລນນິ ແລະ ຜ້ນູ າໍ ທ່ ີດເີ ລດີ ຂອງພກັ , ທ່ ີມີ ບດົ ຮຽນຫາຍໃນການຕ່ ສໍ ,ູ້ ສາມາດເບ່ ງິ ກາູ້ ວເຫັນໄກ ເພ່ ອຈດັ ຕງັູ້ ນາໍ ພາມະຫາຊນົ ເຮດັ ໃຫກູ້ ານປະຕວິ ດັ ກາໍ ມະຊີບ ໃຫໄູ້ ດຮູ້ ບັ ໄຊຊະນະ. ທ່ ານ ເລນນິ ໄດເູ້ ວາົູ້ “ ໃນປະຫວດັ ສາດ ຍງັ ບ່ ທໍ ນັ ມຊີ ນົ ຊນັູ້ ໃດຍາດເອາົ ອາໍ ນາດການປກົ ຄອງ, ຖາູ້ ເຂາົ ເຈາົູ້ ບ່ ໍ ຊອກໃນຖນັ ແຖວຂອງຕນົ , ບນັ ດາຜນູ້ າໍ ທາງການເມອງ, ຕວົ ແທນທ່ ີນາໍ ໜາູ້ ເຊ່ ງິ ມີຄວາມສາດຈດັ ຕງັູ້ ແລະ ນາໍ ພາຂະ ບວນການ ”. 7.5. ທ່ ານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ວລິ ະບລຸດຂອງຊາດລາວ ຮບທ່ ານໄກສອນ ພມົ ວິຫານ 27 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

7.5.1. ຊວີ ະປະຫວດັ ຫຍຂໍ ູ້ ອງ ທ່ ານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ທ່ ານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ເກີດເມ່ ອວນັ ທ່ ີ 13 ທນັ ວ່ າ 1920 ທ່ ບີ າູ້ ນ ນາເຊງັ ເມອງຄນັ ທະບລີ ແຂວງ ສະຫວນັ ນະເຂດ, ເປນັ ລກຊາຍ ທ່ ານ ລວນ ທ່ ີເປັນລາຊະການ ແລະ ນາງດກົ ທ່ ເີ ປັນຊາວນາ, ພາຍຫງັ ຮຽນຈບົ ຊນັູ້ ປະຖມົ ພາສາລາວ ແລະ ຊນັູ້ ປະຖົມພາສາຝຣ່ ງັ ທ່ ີສະຫວນັ ນະເຂດ ແລວູ້ ທ່ ານໄດໄູ້ ປຮຽນຕ່ ທໍ ່ ີໂຮງຮຽນໂປເຕກັ ໂຕ ລາ ຢ່ ຮ່ າໂນຍູ້ ປະເທດຫວຽດນາມ ປີ 1934. ປີ 1936 - 1939 ທ່ ານໄດເູ້ ຂາົູ້ ຮ່ ວມຂະບວນການຕ່ ສໍ ູ້ ເພ່ ອສດິ ເສລພີ າບ ປະຊາທິປະໄຕ ຂອງຊາວໜ່ ຸມ ຫວຽດນາມ ແລະ ໄດເູ້ ຂາົູ້ ເປນັ ສະມາຊກີ ຂອງສະມາຄມົ ໜ່ ມຸ ລາວກຊູ້ າດ ປີ 1944. ປີ 1945 - 1947 ທ່ ານໄດເູ້ ຂາົູ້ ຮ່ ວມຢດອາໍ ນາດການປົກຄອງ ຈາກພວກຟາຊດິ ຍ່ ປີ ່ ຸນ ຢ່ ສະຫວນັ ນະເຂດ ແລະ ທ່ ານ ກໍໄດເູ້ ຂາົູ້ ຮ່ ວມວຽກໃນຄະນະຕຕິ ່ ໍລາວ - ຫວຽດນາມ ທ່ ີຮ່ າໂນຍູ້ ແລະ ໄດເູ້ ຂາົູ້ ເຮດັ ວຽກໃນໜ່ ວຍ ໂຄສະນາ ຢ່ ເຂດທີ 12 ພາກເໜອຂອງຫວຽດນາມ. ປີ 1948 ທ່ ານ ໄດເູ້ ປັນຫົວໜູາ້ ກອງຕະລຸມບ່ ອນ ຢ່ ເຂດພາກເໜອຂອງລາວ ແລະ ເຮດັ ວຽກກ່ ໍສາູ້ ງການ ເມອງ, ຈດັ ຕງັູ້ ກໍາລງັ ປະກອບອາວຸດ ສາູ້ ງຖານທ່ ໝີ ນັູ້ ຢ່ ເຂດຕາເວນັ ອອກສ່ ຽງເໜອຂອງລາວ, ໂດຍເອາົ ບ່ ລໍ ເິ ວນັ ລາວຮຸ່ງ, ພຽງ ສາ, ມອງນາໍ ູ້ , ຜາຫວງ ທ່ ີຂນູ້ ກບັ ເມອງຊຽງຄໍ ູ້ ແຂວງຫວົ ພນັ ເປັນຖານທ່ ີໝນັູ້ . ປີ 1949 ທ່ ານ ໄດປູ້ ະກາດການສາູ້ ງຕງັູ້ ກອງທັບລາວອດິ ສະຫະ ( 20 ມັງກອນ 1949 ) ໂດຍແມ່ ນທ່ ານ ເປັນຜູ້ບນັ ຊາເອງ,ໃນປີ ດຽວກັນນນັູ້ ທ່ ານ ໄດສູ້ ະໝັກເຂາົູ້ ເປັນສະມາຊກິ ພກັ ກ ອມມນດິ ອນິ ດຈີນ ແລະ ເປັນ ສະມາຊກິ ພກັ ສມົ ບນ ໃນວນັ ທີ 28 ກລໍ ະກດົ ປີ 1949 ( 6 ມງັ ກອນ - 28 ກລໍ ະກດົ 1949 ). ປີ 1950 - 1955 ທ່ ານໄດຖູ້ ກເລອກຕງັູ້ ເປນັ ກາໍ ມະການ ໃນຄະນະກາໍ ມະການສນກາງແນວລາວ ອດິ ສະຫະ ແລະ ໄດເູ້ ປນັ ລດັ ຖະມນົ ຕກີ ະຊວງປ້ອູ ງກນັ ປະເທດ ຂອງລດັ ຖະບານລາວຕ່ ຕໍ າູ້ ນທ່ ວົ ປະເທດ ໃນປີ 1950 ແລະ ປີຕ່ ມໍ າ ທ່ ານ ກໄໍ ດເູ້ ຂາົູ້ ຮ່ ວມກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄງັູ້ ທີ 2 ຂອງພກັ ກອມມນດິ ອດິ ຈນີ ແລະ ທ່ ານຍງັ ໄດູ້ ຮບັ ມອບໝາຍຈາກກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ໃຫມູ້ າຮ່ ວມກບັ ບນັ ດາສະຫາຍລາວ ເພ່ ອກຽມສາູ້ ງຕງັູ້ ພກັ ປະຊາຊນົ ລາວ ແລະ ກໍໄດສູ້ າູ້ ງຕງັູ້ ຂນູ້ ໃນວນັ ທີ 22 ມີນາ 1955 ຢ່ ໃນຄະນະກາໍ ມະການສນກາງພກັ ທ່ ີໄດຮູ້ ບັ ເລອກຕງັູ້ ຄງັູ້ ນມີູ້ ີ 5 ສະຫາຍ, ໃນນນັູ້ ທ່ ານໄດຮູ້ ບັ ເລອກຕງັູ້ ເປນັ ເລຂາທກິ ານຊນີູ້ າໍ ສນກາງພກັ ທງັ ເປນັ ເລຂາຄະນະພກັ ການທະຫານສນກາງ. ຈາກ ນນັູ້ , ກໍຊນີູ້ າໍ ການຕ່ ສໍ ປູ້ ົກປກັ ຮກັ ສາ ສອງ ແຂວງເຕາົູ້ ໂຮມ ( ຊາໍ ເໜອ ແລະ ຜງົູ້ ສາລີ ) ທ່ ານໄດຖູ້ ກເລອກຕງັູ້ ເປັນຮອງ ປະທານສນກາງແນວລາວຮກັ ຊາດ ຈາກກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ແນວລາວຮກັ ຊາດປີ 1956. ປີ 1957 - 1959 ທ່ ານ ໄດຊູ້ ນີູ້ າໍ ການລວມລາວ ແລະ ເຂາົູ້ ລວມລາວຄງັູ້ ທີ 1, ຍອູ້ ນສະພາບລວມລາວຄງັູ້ ທີ 1 ບ່ ປໍ ະສບົ ຜົນສາໍ ເລດັ ທ່ ານ ໄດຮູ້ ບັ ມອບໝາຍຈາກຄະນະສນກາງພກັ ອອກຈາກວຽງຈນັ ກບັ ສ່ ເຂດທ່ ີໝນັູ້ ຊາໍ ເໜອ ເພ່ ອຊນີູ້ າໍ ຫນັ ທດິ ການຕ່ ສໍ ຂູ້ ະຫຍາຍເຂດປດົ ປ່ ອຍ. ປີ 1960 - 1964 ທ່ ານ ໄດຊູ້ ນີູ້ າໍ ການໂຕນຄຸກຂອງຜນູ້ າໍ ແນວລາວຮກັ ຊາດ, ຊີນູ້ າໍ ການປົດປ່ ອຍເຂດຍຸດທະ ສາດຊຽງຂວາງ, ບນັ ຮບົ ຫວງນາໍ ູ້ ທາ, ຊນີູ້ າໍ ການລວມລາວຄງັູ້ ທີ 2 ແລະ ປີ 1964 ທ່ ານໄດຮູ້ ບັ ການເລອກຕງັູ້ ຈາກ ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ແນວລາວຮກັ ຊາດຄງັູ້ ທີ 2 ໃຫູ້ເປນັ ຮອງປະທານສນກາງແນວລາວຮກັ ຊາດອກີ ຄງັູ້ ໃໝ່ ປີ 1972 - 1975 ທ່ ານໄດຮູ້ ບັ ເລອກຕງັູ້ ເປັນເລຂາທກິ ານໃຫຍ່ ຄະນະບລໍ ຫິ ານງານສນກາງພັກປະຊາຊນົ ປະຕວິ ດັ ລາວ ຈາກກອງ ປະຊຸມໃຫຍ່ ຂອງພກັ ປະຊາຊນົ ປະຕວິ ດັ ລາວຄງັູ້ ທີ 2 ຈາກນນັູ້ , ທ່ ານກໍໄດຊູ້ ີນູ້ າໍ ການລວມລາວຄງັູ້ ທີ 3 ແລະ ການ 28 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ລຸກຮຂູ້ ນູ້ ຢດອາໍ ນາດການປົກຄອງມາມປະຊາຊນົ ດວູ້ ຍສາມບາດຄອູ້ ນຍຸ ດທະສາດ ( ການລຸກຮຂູ້ ນູ້ ຂອງປະຊາຊນົ , ການໜນໜີບຢ່ າງແຂງແຮງ ຈາກກໍາລງັ ປະກອບອາວຸດປະຕວິ ດັ , ການລຸກຮແູ້ ຍກຕວົ ອອກຈາກຜບູ້ ນັ ຊາເກ່ າົ ຂອງ ທະຫານຝ່ າຍວຽງຈນັ ສມົ ທບົ ໃສ່ ການຕ່ ສໍ ຢູ້ ່ າງແຫມຄມົ ທາງດາູ້ ນກດົ ໝາຍ ) ສາໍ ເລດັ ການຢດອາໍ ນາດການປົກຄອງ ແລະ ສະຖາປະນາລອບສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວ ໃນປີ 1975. ພາຍຫງັ ຢດອາໍ ນາດ ທ່ ານໄດຮູ້ ບັ ຕາໍ ແໜ່ ງສາໍ ຄນັ ດ່ ງັ ນ:ີູ້ - ທ່ ານໄດຖູ້ ກແຕ່ ງຕງັູ້ ໃຫເູ້ ປັນນາຍຍກົ ລດັ ຖະມນົ ຕແີ ຫາງ ສ ປ ປ ລາວ ປີ 1975 - 1991. - ໄດຮູ້ ບັ ເລອກຕງັູ້ ເປັນເລຂາທກິ ານໃຫຍ່ ຂອງພກັ ປະຊາຊນົ ປະຕວິ ດັ ລາວ ຈາກກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຂອງພກັ ຄງັູ້ ທີ 3 ປີ 1982 ແລະ ຄງັູ້ ທີ 4 ປີ 1986. - ໄດຮູ້ ບັ ເລອກຕງັູ້ ເປັນປະທານພກັ ປະຊາຊນົ ປະຕວິ ດັ ລາວ ຈາກກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄງັູ້ ທີ 5 ຂອງພກັ ປີ 1991. - ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄງັູ້ ທີ 6 ສະໄໝທີ 3 ແຫ່ ງຊາດ ວນັ ທີ 15 ສງິ ຫາ 1991 ທ່ ານໄດຖູ້ ກເລອກຕງັູ້ ເປນັ ປະທານ ປະເທດແຫ່ ງ ສ ປ ປ ລາວ ( ປະທານປະເທດຄນົ ທີ ສອງ ). 7.5.2. ຜນົ ງານ ແລະ ຄຸນງາມຄວາມດຂີ ອງ ທ່ ານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ທ່ ານປະທານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ແມ່ ນຜນູ້ າໍ ທ່ ີດເີ ລດີ ຂອງພກັ ປະຊາຊນົ ປະຕວິ ດັ ລາວ, ຂອງລດັ ແຫ່ ງ ສ ປ ປ ລາວ ແມ່ ນນກັ ປະຕວິ ດັ ທ່ ີດເີ ດ່ ນັ ຂອງຊາດ ແມ່ ນນກັ ກອມມນດິ ທ່ ີຈ່ ງົ ຮກັ ພກັ ດຕີ ່ ລໍ ດັ ທມິ າກ - ເລນນິ , ມພີ ກິ ໄຫວ, ມີຄວາມປີຊາສາມາດ ໃນການນາໍ ພາຂະບວນການປະຕວິ ດັ ລາວຈນົ ເຖງິ ໄຊຊະນະອນັ ສມົ ບນແຫ່ ງການຕ່ ໍສປູ້ ົດປ່ ອຍ ຊາດ ອອກຈາກລະບອບລາເມອງຂນູ້ ແບບເກ່ າົ ແລະ ແບບໃໝ່ ຂອງຈກັ ກະພດັ ຕ່ າງດາູ້ ວຜຮູ້ ຸກຮານ.  ມນມໍລະດກົ ທ່ ີທ່ ານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານໄດປູ້ ະໄວໃູ້ ຫູ້ພວກເຮາົ ແມ່ ນ: - ເສນັູ້ ທາງກາູ້ ວຂນູ້ ອນັ ຖກຕອູ້ ງຂອງຊາດເຮາົ . - ພກັ ປະຊາຊນົ ປະຕວິ ດັ ລາວ ແລະ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວ. - ກໍາລງັ ປອູ້ ງກນັ ຊາດ - ປູ້ອງກນັ ຄວາມສະຫງບົ ທ່ ີຈ່ ງົ ຮກັ ພກັ ດຕີ ່ ປໍ ະເທດຊາດ ແລະ ປະຊາຊນົ . - ຄວາສາມກັ ຄທີ ່ ີເປນັ ມນເຊອູ້ ລະຫວ່ າງປະຊາຊນົ ລາວບນັ ດາເຜ່ າົ ແລະ ຊນັູ້ ຄນົ ໃນສງັ ຄມົ . - ບດົ ຮຽນອຸດມົ ຮ່ ງັ ມີໃນພາລະກດິ ປ່ ຽນແປງໃໝ່ . - ນາໍ ູ້ ໃຈຮກັ ຊາດອນັ ແທຈູ້ ງິ ບວກກບັ ນາໍ ູ້ໃຈສາກນົ ອນັ ຜ່ ອງໄສ.  ຜົນງານ ແລະ ຄຸນງາມຄວາມດ,ີ ຄຸນສມົ ບດັ ຂອງ ທ່ ານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ໄດສູ້ ະແດງອອກລະອຽດລ່ ມຸ ນີ:ູ້ - ປະທານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ແມ່ ນນກັ ປະຕວິ ດັ ຮກັ ຊາດທ່ ເີ ດ່ ນັ . - ປະທານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ເປັນຜນູ້ າໍ ພາທ່ ເີ ອາົ ໃຈໃສ່ ຈດົ ຈ່ ຕໍ ່ ວໍ ຽກງານການເມອງ - ແນວຄດິ , ວຽກງານ ພກັ ແລະ ພະນກັ ງານ. - ປະທານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ແມ່ ນສນັ ຍາລກັ ຂອງຄວາມສາມກັ ຄປີ ອງດອງ ເປັນອນັ ໜ່ ງອນັ ດຽວ ແລະ ຄວາມຮກັ ຫອມຕອມຕຸ ມູ້ ກນັ ລະຫວ່ າງປະຊນຊນົ ບນັ ດາເຜ່ າົ ຕ່ າງໆ, ຊນັູ້ ຄນົ ຕ່ າງໆ ທ່ ີຢ່ ພາຍໃນ ແລະ ຕ່ າງ ປະເທດ. - ປະທານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ແມ່ ນນກັ ຍຸດທະສາດການທະຫານທ່ ຊີ າໍ ນຊິ າໍ ນານ - ປະທານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ເປນັ ຜລູ້ ເິ ລ່ ມີ ການປ່ ຽນແປງໃໝ່ ຢ່ າງຮອບດາູ້ ນຢ່ ສ ປ ປ ລາວ. 29 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

- ປະທານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ແມ່ ນຜທູ້ ່ ີມີທດັ ສະນະມະຫາຊນົ ກວາູ້ ງຂວາງ, ມີສນິ ທໍາ ແລະ ມີແບບແຜນ ດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ງ່າຍດາຍ. - ປະທານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ເປັນນກັ ປະຕວິ ດັ ທ່ ີມຈີ ດິ ໃຈສາກນົ ບລໍ ສິ ຸດຜ່ ອງໄສ ແລະ ເປັນນກັ ເຄ່ ອນ ໄຫວຕ່ າງປະເທດທ່ ີກວາູ້ ງຂວາງ. - ປະທານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ແມ່ ນລກຜປູ້ ະເສດີ ຂອງປະຊາຊນົ ລາວທກຸ ຊນົ ເຜ່ ົາ, ແມ່ ນຜນູ້ າໍ ທ່ ີເຄາົ ລບົ ຮກັ ແພງຂອງພກັ ຂອງລດັ ລະ ຂອງຊາດ. - ປະທານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ແມ່ ນຜູ້ນາໍ ທ່ ີປີ ຊາສາມາດ, ສະຫາສ່ ອງໄສ ແລະ ມຄີ ວາມເຊ່ ອໝນັູ້ ຢ່ າງເດດັ ຂາດຕ່ ໄໍ ຊຊະນະສຸດທາູ້ ຍຂອງການປະຕວິ ດັ ລາວ. - ປະທານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ແມ່ ນຜນູ້ າໍ ທ່ ມີ ີແບບແຜນວທິ ີເຮດັ ວຽກທ່ ີລະອຽດ ແລະຕດິ ແທດກບັ ຕວົ ຈງິ . ຄາໍ ຖາມຄນົູ້ ຄວາູ້ : 1. ມະຫາຊນົ ເປັນຜສູ້ າູ້ ງ ໃຫສູ້ ງັ ຄມົ ຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ແນວໃດ ? 2. ມະຫາຊນົ ເປນັ ຜປູ້ ະດດິ ແຕ່ ງຄນຸ ຄ່ າທາງດາູ້ ນວດັ ທະນາທາໍ ນນັູ້ ມຫີ ຍງັ ແດ່ ? 3. ແນວໃດຈ່ ງິ ເວາົູ້ ວ່ າມະຫາຊນົ ເປນັ ກາໍ ລງັ ແຮງຂອງທຸກການປະຕວິ ດັ ? 4. ຈ່ ງົ ສກສາຄນົູ້ ຄວາູ້ ກ່ ຽວກບັ ບດົ ບາດຂອງບຸກຄນົ ໃນປະຫວດັ ສາດ ? 5. ພາຍຫງັ ຢດອາໍ ນາດທ່ ານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ໄດຖູ້ ກແຕ່ ງຕງັູ້ ຮບັ ຕາໍ ແໜ່ ງທ່ ີສາໍ ຄນັ ຫຍງັ ແດ່ ? 6. ມນມໍລະດກົ ທ່ ີ ທ່ ານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ໄດປູ້ ະໄວໃູ້ ຫພູ້ ວກເຮາົ ມີຫຍງັ ແດ່ ? 7. ຜນົ ງານ ແລະ ຄຸນງາມຄວາມດຂີ ອງ ທ່ ານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ໄດສູ້ ະແດງອອກແນວໃດ ? 8. ຈະຮ່ າໍ ຮຽນເອນົ ຄນຸ ສມົ ບດັ ສນິ ທໍາປະຕວິ ດັ ຂອງ ທ່ ານ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ ານ ແນວໃດ ? 30 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ບົດທີ 2 ຄວາມຮກູ້ ່ ຽວກບັ ເສດຖະສາດການເມອງ 1. ການຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ແລະ ປະລມິ ານມນຄ່ າຂອງສນິ ຄາູ້ 1.1. ສນິ ຄາູ້ ແລະ ລກັ ສະນະປະຈໍາຕວົ ຂອງສນິ ຄາູ້ . ກ. ສນິ ຄາູ້ ແມ່ ນຫຍງັ ? ສນິ ຄາູ້ ແມ່ ນ ຜະລດິ ຕະພນັ ໜ່ ງ ເຊ່ ງິ ສາມາດຕອບສະໜອງ ຄວາມຕອູ້ ງການໃດໜ່ ງຂອງຄນົ ເຮາົ ແລະ ມນັ ແມ່ ນຜະລດິ ຕະພນັ ທ່ ີຜະລດິ ອອກມາ ບ່ ແໍ ມ່ ນເພ່ ອໃຊສູ້ ອຍ ແຕ່ ຫາກເພ່ ອຂາຍ ແລະ ແລກປ່ ຽນ. ຂ. ລກັ ສະນະປະຈາໍ ຕວົ ຂອງສນິ ຄາູ້ ສນິ ຄາູ້ ມີລກັ ສະນະ 2 ຢ່ າງຄ: ຄນຸ ຄ່ າໃຊສູ້ ອຍ ແລະ ມນຄ່ າແລກປ່ ຽນ. ຄຸນຄ່ າໃຊສູ້ ອຍ: ແມ່ ນຄຸນປະໂຫຍດຂອງສນິ ຄາູ້ ຊ່ ງງມນັ ສາມາດຕອບສະໜອງການໃດໜ່ ງຂອງຄນົ ເຮາົ ຄວາມຕອູ້ ງການ ດ່ ງັ ກ່ າວອາດຈະແມ່ ນຄວາມຕອູ້ ງການໃນການຊມົ ໃຊໂູ້ ດຍກງົ ເຊນັ : ໂສງູ້ ,ເສອູ້ , ເກີບ ແລະ ອ່ ນໆ ທ່ ີໃຊເູ້ ພ່ ອນ່ ງຸ ຫ່ ມົ ອາດຈະແມ່ ນຄວາມຕອູ້ ງການດາູ້ ນຈດິ ໃຈເຊ່ ນັ : ປມູ້ ອ່ ານ, ໜງັ ສພມີ ແລະ ຮບພາບອ່ ນໆ. ຄວາມໝາຍວ່ າຄຸນປະໂຫຍດຂອງສນິ ຄາູ້ ໄດເູ້ ຮດັ ໃຫເູ້ ກີດມີມຄີ ຸນຄ່ າໃຊສູ້ ອຍ; ບ່ ໍວ່ າສນິ ຄາູ້ ໃດໆມນັ ກໍລວູ້ ນ ແຕ່ ມີໜງຫບາງຄຸນປະໂຫຍດທ່ ີແນ່ ນອນ ຄຸນປະໂຫຍດດ່ ງັ ກ່ າວນບັ ມນູ້ ບັ ມີຫາຍຂນູ້ ຕາມການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງ ວທິ ະຍາສາດເຕກັ ນກິ ແລະ ກາໍ ລງັ ການຜະລດິ ເວາົູ້ ລວມ ຕວົ ຢ່ າງ: ເຂາົູ້ ອາດຈະປຸງແຕ່ ງເປັນເຂາົູ້ ໜມົ , ເຂາົູ້ ປຸູ້ນຫເສນັູ້ ເຝີ ແລະ ອ່ ນໆ. ສະນນັູ້ , ໃນພນູ້ ຖານການຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ຄຸນຄ່ າໃຊສູ້ ອຍກໍ ແມ່ ນບນັ ດາວດັ ຖຸ ພັນ ທ່ ີມີມນຄ່ າ ແລກປ່ ຽນ. ມນຄ່ າແລກປ່ ຽນ: ກ່ ອນອ່ ນໝດົ ມນັ ສະແດງເປນັ ສາຍພວົ ພນັ ທາງດາູ້ ນປະລມິ ານ, ແມ່ ນອດັ ຕາສ່ ວນແລກປ່ ຽນເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ລະຫວ່ າງບນັ ດາປະເພດຄຸນຄ່ າໃຊສູ້ ອຍທ່ ີແຕກຕ່ າງກນັ . ສມົ ມຸ ດ: ຂວານ 1 ດວງ ແລກເຂາົູ້ ເປອກ 6 ກໂິ ລກາມ, ຂວານ ແລະ ເຂາົູ້ ເປອກແມ່ ນສອງປະເພດຄຸນຄ່ າ ໃຊສູ້ ອຍຕ່ າງກນັ ຫາກເປັນຫຍງັ ມນັ ສາໍ ພດັ ແລກປ່ ຽນກນັ ໄດູ້ ?. ດ່ ງັ ນນັູ້ , ມນັ ຈ່ ງມີອນັ ໃດອນັ ໜ່ ງທ່ ີເປັນອນັ ລວມ ຂອງມນັ ນນັູ້ ຄທງັ ສອງລວູ້ ນແຕ່ ແມ່ ນຜະລດິ ຕະພນັ ທ່ ີເກດີ ຈາກແຮງງານ,ແຮງງານທີສນີູ້ ເປອງໃນການຜະລດິ ຂວານ ດວງໜ່ ງທຽບເທາົ ກບັ ແຮງງານທ່ ີສນີູ້ ເປອງໃນການຜະລດິ ເຂາົູ້ 6 ກໂິ ລກາມ. ສະນນັູ້ , ມນຄ່ າສນິ ຄາູ້ ແມ່ ນແຮງງານຜູ້ຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ໄດບູ້ ນັ ຈເຸ ຂາົູ້ ໃນສນິ ຄາູ້ ມນຄ່ າຂອງສນິ ຄາູ້ ແມ່ ນເນອູ້ ໃນ ແລະ ແມ່ ນພນູ້ ຖານມນຄ່ າແລກປ່ ຽນ. ມນຄ່ າແລກປ່ ຽນແມ່ ນມນຄ່ າພາຍນອກຂອງມນຄ່ າສນິ ຄາູ້ .ມນຄ່ າສນິ ຄາູ້ ສະແດງເຖີງກ ານພວົ ພນັ ການຜະລດິ ລະຫວ່ າງຜູ້ຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ .ເນອູ້ ແທູຂ້ ອການແລກປ່ ຽນສນິ ຄາູ້ ແມ່ ນການ ແລກປ່ ຽນແຮງງານ ຜຜູ້ ະລດິ ສນິ ຄາູ້ ດວູ້ ຍກນັ . ວດັ ຖຸໜງເຖີງແມ່ ນວ່ າ ມຄີ ຸນປະໂຫຍດສຸ ດທ່ ສີ າໍ ຄນັ ຕ່ ຄໍ ນົ ເຮາົ ກໍຕາມ, ຖາູ້ ຫາກວ່ າມນັ ບ່ ແໍ ມ່ ນຜະລດິ ຕະພັນຂອງການອອກແຮງງານ,ມນັ ກບໍ ່ ໍແມ່ ນສນິ ຄາູ້ ໄດູ້ ແລະ ບ່ ມໍ ີຄນຸ ຄ່ າໄດູ້ ສມົ ມຸດ: ອາກາດ ແລະ ແສງສະຫວ່ າງ ມຄີ ນຸ ປະໂຫຍດສຸດທ່ ີສາໍ ຄນັ ຕ່ ຄໍ ນົ ເຮາົ ແຕ່ ວ່ າມນັ ບ່ ມໍ ີມນຄ່ າ,ສະນນັູ້ ມນັ ຈ່ ງິ ບ່ ເໍ ປັນສນິ ຄາູ້ . 31 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ລວມຄວາມວ່ າ: ສນິ ຄາູ້ ມີລກັ ສະນະປະຈາໍ ຕວົ ສອງຢ່ າງຄ: ຄນຸ ຄ່ າໃຊສູ້ ອຍ ແລະ ມນຄ່ າແລກປ່ ຽນ. ຄຸນຄ່ າ ໃຊສູ້ ອຍ ສ່ ອງແສງເຖງີ ຄນຸ ປະໂຫຍດຂອງສນິ ຄາູ້ ແຕ່ ວ່ າມນຄ່ າສ່ ອງແສງເຖີງແຮງງານທ່ ີຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ນນັູ້ . 1.2. ເງ່ ອນໄຂການກໍາເນີດຂອງການຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ການຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ເກີດຂນູ້ ໄດຍູ້ ອູ້ ນເງ່ອນໄຂຕວົ ຈງິ ຈາໍ ນວນໜ່ ງເທ່ າົ ນນັູ້ ເງ່ອນໄຂສາໍ ຄນັ ໃນການກໍານດົ ແລະ ຄງົ ຕວົ ຂອງການຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ດ່ ງັ ນ:ີູ້ ການຜະລດິ ສນີ ຄາູ້ ແມ່ ນການຜະລດິ ເພ່ ອແລກປ່ ຽນ, ເພ່ ອຂາຍ. ການຜະລດິ ເພ່ ອໃຊເູ້ ອງ, ເສຍພາສ,ີ ເສຍ ຄ່ າເຊ່ າົ ບ່ ແໍ ມ່ ນການຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ການຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ແມ່ ນມາດຕະເກນອນັ ໜ່ ງມນັ ໄດກູ້ າໍ ເນດີ ຂນູ້ ແລະ ຄງົ ຕວົ ໃນ ເງ່ອນໄຂປະຫວດັ ສາດອນັ ແນ່ ນອນ. ຕາມການວໃິ ຈຂອງທ່ ານ ກາກ - ມາກ ການຜະລດິ ສນີ ຄາູ້ ກາໍ ເນດີ ຂນູ້ ໄດູ້ ກໍຕ່ ໍ ເມ່ ອໃນທ່ ວົ ສງັ ຄມົ ມີຄບົ ສອງເງ່ອນໄຂ. - ເງ່ອນໄຂທີ 1: ແມ່ ນມີການແບ່ ງງານສງັ ຄມົ , ໝາຍຄວາມວ່ າຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ມີການຫນັ ການຜະລດິ ເປັນວຊິ າ ສະເພາະຄນົ ຈາໍ ນວນໜງພຽງແຕ່ ຜະລດິ ວດັ ຖຸສະນດິ ໃດຊະນດິ ໜ່ ງເທ່ າົ ນນັູ້ . ແຕ່ ວ່ າການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຂອງ ເຂາົ ເຈາົູ້ ພດັ ຕອູ້ ງການຫາຍແນວ. ຈາກນນັູ້ , ຈ່ ງິ ຕອູ້ ງມີການແລກປ່ ຽນນາໍ ກນັ . - ເງ່ອນໄຂທີ 2 : ແມ່ ນຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ກໍາເນດີ ມີລະບອບກາໍ ມະສດິ ສ່ ວນຕວົ ກ່ ຽວກບັ ພາຫະນະການຜະລດິ ຍອູ້ ນມີລະບອບກໍາມະສດິ ກ່ ຽວກບັ ພາຫະນະການຜະລດິ ເປັນຂອງສ່ ວນຕວົ ຜນົ ຜະລດິ ໄດກູ້ າໍ ເນດີ ຂນູ້ ຢ່ ກບັ ຜເູ້ ປນັ ເຈາົູ້ ຂອງພາຫະນະການຜະລດິ ເຂາົ ເຈາົູ້ ມສີ ດິ ແລກປ່ ຽນຜະລດິ ຕະພນັ ນາໍ ກນັ ໄດ.ູ້ ລວມຄວາມວ່ າ : ການຜະລດິ ສນີ ຄາູ້ ກາໍ ເນດີ ຂນູ້ ຍອູ້ ນ 2 ເງ່ ອນໄຂດ່ ງັ ກ່ າວ,ຫາກຂາດເງ່ອນໄຂ 1 ໃນ 2 ເງ່ອນໄຂດ່ ງັ ກ່ າວນນັູ້ ການຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ຈະບ່ ເໍ ກດີ ຂນູ້ ໄດ.ູ້ 2. ເງນິ , ໜາູ້ ທ່ ີ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງເງນິ 2.1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງເງນິ ເງນິ ແມ່ ນສນິ ຄາູ້ ພິເສດເຊ່ ງິ ຖກນໍາໃຊເູ້ ປັນວດັ ຖຸ ເທ່ າົ ທຽມຄາລາລວມຂອງສນິ ຄາູ້ ທງັ ໝົດ.ແມ່ ນສ່ ງິ ທ່ ີ ຍອມຮບັ ກນັ ທ່ ວົ ໄປ ແລະ ເປນັ ສ່ ກາງຂອງການແລກປຽນ່ ໃນເວລາ ແລະ ສະຖານທ່ ີໜ່ ງໆ. ສະນນັູ້ , ເງນິ ອາດເຮດັ ດວູ້ ຍອນັ ໃດກໄໍ ດແູ້ ຕ່ ລກັ ສະນະເດ່ ນັ ຄຖກກາໍ ນດົ ເປນັ ໜ່ ວຍເງນິ ຕາໃຊວູ້ ດັ ແທກມນຄ່ າ ສນິ ຄາູ້ ແລະ ບໍລກິ ານເພ່ ອອາໍ ນວຍຄວາມສະດວກໃນການແລກປຽ່ນ ເຊ່ ນັ : ເງນິ ກີບທະນາຄານ, ເງນິ ໂດລາ ເປັນຕນົູ້ … 2.2. ຕນົູ້ ກໍາເນີດ ການແລກປ່ ຽນແມ່ ນໄດມູ້ ີມາແຕ່ ຕອນທາູ້ ຍຂອງສງັ ຄມົ ປະຖມົ ບຮານ, ເລ່ ີມພັງທະລາຍໃນປະຫວດັ ສາດ ຂອງສງັ ຄມົ ມະນຸດ ການແລກປ່ ຽນໄດມູ້ ີການຄບໜາູ້ ຂນູ້ ຕາມການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງການຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ໂດຍຜ່ ານ 4 ໄລຍະຂອງການປ່ ຽນແປງ.ຈາກນນັູ້ ຈ່ ງິ ມກີ ານກໍາເນດີ ຂນູ້ ຂອງເງນິ .  ໄລຍະທໍ າອດິ : ການແລກປ່ ຽນງ່າຍດາຍ ການແລກປ່ ຽນກໍາເນດີ ຂນູ້ ພາຍໃຕຮູ້ ບການງ່າຍດາຍ ຫ ບງັ ເອີນ ຂອງມນຄ່ າ. ໃນໄລຍະນກີູ້ ານປ່ ຽນແປງເກີດມີການບງັ ເອນີ , ບາງຄງັູ້ ບາງຄາວເທ່ າົ ນນັູ້ ເພາະວ່ າຜະ ລດິ ຕະພນັ ມີໜອູ້ ຍ. 32 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ສມົ ມຸດແຜນ 1 ແມດັ ແລກເຂາົູ້ ເປອກ 5 ກິໂລກຣາມ. ຢ່ ທ່ ີນມີູ້ ນຄ່ າຂອງແຜນ 1 ແມດັ ສະແດງອອກໃນ ຄນຸ ຄ່ າໃຊສູ້ ອຍຂອງເຂາົູ້ ເປອກ, ສ່ ວນເຂາົູ້ ເປອກນນັູ້ ກເໍ ປນັ ຮບການສະແດງເຖງິ ມນຄ່ າຂອງແຜ່ ນແພ, ຫ ເປນັ ວດັ ຖຸ ເທ່ າົ ທຽມລາຄາຂອງແຜ່ ນແພ, ຮບການງ່າຍດາຍ ຫ ບງັ ເອນີ ຂອງມນຄ່ າແມ່ ນໜ່ ແໍ ໜງ ຂອງຮບການເງນິ . ຕ່ ມໍ າຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ໄດຂູ້ ະຫຍາຍຕວົ ຂນູ້ ຕ່ ມການແລກປ່ ຽນກໄໍ ດຂູ້ ະຫຍາຍຕວົ ຂນູ້ ຈາກນນັູ້ ເລຍີ ເກີດມີຮບການ ແລກປ່ ຽນໃໝ່ ທ່ ເີ ໝາະສມົ ກບັ ມນັ .  ໄລຍະສອງ: ການແລກປ່ ຽນເປີດກວູ້ າງ ການແລກປ່ ຽນສນິ ຄາູ້ ໄດດູ້ າໍ ເນນີ ໄປພາຍໃຕຮູ້ ບການຄບົ ຖູວ້ ນ ຫ ຮບການເປີດກວູ້ າງຂອງມນຄ່ າ, ໃນຮບການນມີູ້ ນຄາູ້ ຂອງສນິ ຄາູ້ ແນວໜ່ ງຈະສະແດງອອກໃນຫາຍຊະນດິ ສນິ ຄາູ້ . ສມົ ມຸດ: ແກະ 1 ໂຕ = ເຂາົູ້ ເປອກ 40 ກໂິ ລກລາມ = ແຜ່ ນແພ 20 ແມດັ = ຂວານ 4 ດວງ = ຄາໍ 0,3 ກລາມ ເມ່ ອກາໍ ລງັ ການຜະລດິ ແລະ ການນແລກປ່ ຽນສນິ ຄາູ້ ມກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງກວູ້ າງຂວາງແລວູ້ ຮບການ ແລກປ່ ຽນໂດຍກງົ ເລຍີ ເປັນອນັ ບ່ ເໍ ໝາະສມົ ອີກ, ຜມູ້ ີແກະຢາກໄດເູ້ ຂາົູ້ ເປອກແຕ່ ຜູ້ມີເຂາົູ້ ເປອກພດັ ບ່ ຢໍ າກໄດແູ້ ກະ ຫາກຢາກໄດຂູ້ ວານ, ຜມູ້ ີຂວານພດັ ບ່ ຕໍ ອູ້ ງການເຂາົູ້ ເປອກຫາກຢາກໄດແູ້ ຜ່ ນແພຈາໍ ເປັນຜມູ້ ີແກະຕອ້ ງໄດແ້ ລກກບັ ຫຼ າຍຄນົ , ສຸດທາູ້ ຍຈ່ ງໄດເູ້ ຂາົູ້ ເປອກຕາມຄວາມຕອູ້ ງການຂອງຕນົ ນນັູ້ ແມ່ ນການແລກປ່ ຽນທາງອອູ້ ມທ່ ີຊກັ ຊາູ້ ຈາກ ນນັູ້ ຈ່ ງເກດີ ມກີ ານແລກປ່ ຽນໃໝ່ ທ່ ີເໝາະສມົ ກວ່ າ.  ໄລຍະທສີ າມ : ການແລກປ່ ຽນຜ່ ານສກາງ ຮບການດ່ ງັ ກ່ າວໄດປູ້ ່ ຽນເປັນຮບການລວມຂອງມນຄ່ າຫວ່ າການ ແລກປ່ ຽນຜ່ ານສ່ ກາງ. ສມົ ມຸດ: ເຂາົູ້ ເປອກ 40 ກໂິ ລກລາມ = ແຜ່ ນແພ 20 ແມດັ = ຂວານ 4 ດວງ = ແກະ 1 ໂຕ ຄາໍ 0,3 ກລາມ = ຢ່ ທ່ ີນີມູ້ ມີ ນຄ່ າສນິ ຄາູ້ ຫາຍປະເພດລວູ້ ນແຕ່ ສະແດງອອກຢ່ ໃນຄຸນຄ່ າໃຊສູ້ ອຍຂອງສນິ ຄາູ້ ພເິ ສດແນວໜ່ ງ ເຊ່ ງິ ມີບດົ ບາດເທ່ າົ ທຽມລາຄາລວມຜມູ້ ີເຂາົູ້ ເປອກຢາກໄດຂູ້ ວານພຽງແຕ່ ເອາົ ເຂາົູ້ ເປອກແລກເອາົ ແກະແລວູ້ ນາໍ ເອາົ ແກະແລກເອາົ ຂວານເລຍີ , ໃນເວລາທາໍ ອດິ ວດັ ຖຸເທ່ ົາທຽມລາຄ່ າລວມບ່ ທໍ ນັ ຕາຍຕວົ . ແມ່ ນສນິ ຄາູ້ ຊະນດິ ໃດ, ບາງ ທອູ້ ງຖ່ ນິ ກໍເອາົ ແກະ, ບາງທອູ້ ງຖ່ ນິ ກເໍ ອາົ ຂນົ ສດັ , ບາງທອູ້ ງຖ່ ນິ ກໍເອາົ ຄາໍ . ກາໍ ລງັ ການຜະລດິ ແລະ ການແບ່ ງງານສງັ ຄມົ ມກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ວຂນູ້ ຕມອກີ , ການຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ແລະ ຕະຫາດນບັ ມນູ້ ບັ ຂະຫຍາຍກວູ້ າງ ສະພາວະທ່ ມີ ີຫາຍວດັ ຖຸ ເທ່ າົ ທຽມລາຄາລວມກກໍ າຍເປນັ ການຫຍຸງູ້ ຍາກຕ່ ກໍ ານ 33 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ແລກປ່ ຽນສນິ ຄາູ້ ຈາກນນັູ້ ຈ່ ງຕອູ້ ງເລອກເອາົ ຜະລດິ ຕະພນັ ໃດໜ່ ງຖເປນັ ວດັ ຖຸເທ່ ົາທຽມລາຄາລວມອນັ ຕາຍຕວົ ໃນ ທ່ ວົ ສງັ ຄມົ ,ທໍາອດິ ມີທາດໂລຫະຫາຍຊະນດິ ຖກນາໍ ເປັນ ວດັ ຖຸເທ່ າົ ທຽມລາຄາຢ່ າງພອູ້ ມໆກນັ ໃນທ່ ວົ ສງັ ຄມົ . ຕ່ ມໍ າໂລຫະດ່ ງັ ກ່ າວຈ່ ງຄງົ ຕວົ ຢ່ ໃນທາດໂລຫະປະເສດີ ແມ່ ນຄໍາ ແລະ ເງນິ ຍອູ້ ນວ່ າຄໍາ ແລະ ເງນິ ແມ່ ນໂລຫະສດົ ຕດັ ງ່າຍບໍລມິ າດ ຫາກມມີ ນຄ່ າສງ. ຕ່ ມໍ າຍອູ້ ນຄວາມດເີ ດ່ ນັ ຂອງຄາໍ ທຽບກບັ ເງນິ . ສະນນັູ້ , ຄາໍ ຈ່ ງມບີ ດົ ບາດເປນັ ເງນິ .  ໄລຍະທີ 4: ການແລກປ່ ຽນເງນິ ໄລຍະນກີູ້ ານແລກປ່ ຽນຄນຸ ຄ່ າໃຊສູ້ ອຍດາໍ ເນນີ ໄປພາຍໃຕຮູ້ ບການເງນິ . ສມົ ມຸດ: ເຂາົູ້ ເປອກ 40 ກໂິ ລກລາມ = ແຜ່ ນແພ 20 ແມດັ = ຂວານ 4 ດວງ = ຄາໍ 0,3 ກລາມ ແກະ 1 ໂຕ = ສະຫບຸ ຄໍາວ່ າ: ເງນິ ຕາກໍາເນດີ ເກດີ ຂນູ້ ຈາກຜນົ ຂອງຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ອນັ ຍາວນານຂອງ ການແລກປ່ ຽນສນີ ຄາູ້ ໂດຍຜ່ ານບນັ ດາຮບການທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ຂອງມນຄ່ າ. ດ່ ງັ ນນັູ້ , ເງນິ ຕາກໍາເນີດເກີດຂນູ້ ຈາກຜນົ ຂອງຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ອນັ ຍາວນານຂອງການ ແລກປ່ ຽນສນິ ຄາູ້ ໂດຍຜ່ ານບນັ ດາຮບການທ່ ີຕ່ າງກນັ ຂອງມນຄ່ າ. ເປັນສກາງຂອງການແລກປ່ ຽນສນິ ຄາູ້ , ເງນິ ຕາສະແດງເຖ່ ງິ ມນຄ່ ຂອງສນິ ຄາູ້ , ສະແດງເຖ່ ິງລກັ ສະນະສງັ ຄມົ ຂອງການອອກແຮງານ ແລະ ຜະລດິ ຕະພນັ ຂອງການອອກແຮງງານຈາກນນັູ້ ມນັ ເປັນການພວົ ພັນການຜະລດິ ແລະ ການອອກແຮງງານລະຫວ່ າງບນັ ດາຜຜູ້ ະລດິ ສນິ ຄາູ້ . 34 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ຮບເງນິ ສະໄຫມ່ ກ່ ອນ ຮບເງນິ ກບີ ປັດຈບຸ ັນ ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ 35

2.3. ຊະນດິ ຂອງເງນິ ກ. ເງນິ ທ່ ີເປັນສນິ ຄາູ້ ໝາຍເຖງິ ເງນິ ໃນຮບຂອງສນິ ຄາູ້ , ຜນົ ຜະລດິ ຫ ສ່ ງິ ຂອງຕ່ າງໆທ່ ຜີ ະລຂິ ນູ້ ມາ ແລະ ເກີດຂນູ້ ຕາມທໍາມະ ຊາດເຊ່ ນັ : ສາລ,ີ ຢາສບ, ເປອກຫອຍ, ລກງວົ ແລະ ອ່ ນໆ. ຂ. ເງນິ ເປັນໂລຫະ ໝາຍເຖງິ ເງນິ ທ່ ີຢ່ ໃນຮບຂອງໂລຫະແທ່ ງ ຫ ຫຽນ (ຜະລດິ ດວູ້ ຍຄາໍ , ເງນິ , ທອງ) ທາດປະສມົ ຂອງໂລຫະ ອ່ ນໆ ຄ. ເງນິ ເຈຍູ້ ໝາຍເຖີງເງນິ ທ່ ຈີ ດັ ພີມດວູ້ ຍທະນາຄານແຫ່ ງລດັ ເຊ່ ງິ ມີຫກັ ຊບັ (ທນສາໍ ຮອງ, ເງນິ ຕາ, ຊບັ ສນິ ) ຄໍາູ້ ປະກນັ , ເພ່ ນິ ຍງັ ເອນີູ້ ເງນິ ເຈຍູ້ ວ່ າທະນາວດັ . ເງນິ ເຈຍູ້ ໝນວຽນຢ່ າງແຜ່ ຫາຍໃນທອູ້ ງຕະຫາດ ລະ ເປນັ ສກາງໃນການຊຂູ້ າຍ. ງ. ເງນິ ເຄຣດດິ ໝາຍເຖີງເງນິ ທ່ ີເກດີ ຂນູ້ ດວູ້ ຍການເຊ່ ອຖເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກັນທາງບນັ ຊລີ ະຫວ່ າງຜູ້ເຮດັ ການແລກປ່ ຽນ. ເງນິ ຊະນດິ ນມີູ້ ີລກັ ສະນະເປັນ (ຄາໍ ສງັ ຈ່ າຍໂອນ) ເຊ່ ງິ ປັດຈບຸ ນັ ປະກດົ ໃນ (ເຊກັ ) ເຊ່ ງິ ເກີດຈາກການຝາກເງນິ ຢ່ ທ່ ີ ທະນາຄານ, ເອາົ ຊບັ ສນິ ມີຄ່ າໄປຝາກໄວນູ້ າໍ ທະນາຄານແລວູ້ ເອາົ ໃບເຊກັ ໄປໃຊຈູ້ ່ າຍໄດ.ູ້ 2.4. ໜູາ້ ທ່ ີຂອງເງນິ ໃນເງ່ອນໄຂເສດຖະກດິ ສນິ ຄາູ້ ໄດມູ້ ີການຂະຫຍາຍຕວົ ສງເງນິ ຕາມຄີ ບົ 5 ພາລະໜາູ້ ທີຄ: - ເງນິ ຕາເປັນເຄ່ ອງວດັ ແທກມນຄ່ າ : ໜາູ້ ທ່ ີນແີູ້ ມ່ ນໜູ້າທ່ ຕີ ນົູ້ ຕຂໍ ອງເງນິ ຕາມນັ ສາມາດເປັນເຄ່ ອງວດັ ແທກມນຄ່ າໄດກູ້ ່ ໍຍອູ້ ນວ່ າໂຕມນັ ເອງກແໍ ມ່ ນ ສນິ ຄາູ້ ແລະ ກມໍ ີມນຄ່ າຄກບັ ສນິ ຄາູ້ ອ່ ນໆ. ມນຄ່ າທ່ ີສະແດງອອກເປນັ ເງນິ ນນັູ້ ເອນີູ້ ວ່ າລາຄາສນິ ຄາູ້ , ລາຄາແມ່ ນການສະແດງມນຄ່ າສນິ ຄາູ້ ດວູ້ ຍເງນິ , ສນິ ຄາູ້ ສະແດງມນຄ່ າຂອງຕນົ ອອກຢ່ ໃນປະລມິ ານຄໍາ ຫ ເງນິ ສດົ ຈາໍ ນວນໃດໜ່ ງຈໍາເປັນຕອູ້ ງວດັ ແທກ ປະລມິ ານຂອງວດັ ຖຸທ່ ີເປັນເງນິ ດ່ ງັ ກ່ າວບລໍ ມິ າດນາໍ ູ້ ໜກັ ໃດໜ່ ງຂອງໂລຫະທ່ ີໃຊເູ້ ປັນເງນິ ແມ່ ນຫົວໜ່ ວຍ ວດັ ແທກເງນິ . ຕວົ ຢ່ າງ: ຢ່ ສະຫະລດັ ອາເມມລກິ າ ຫວົ ໜ່ ວຍເງນິ ແມ່ ນ ( ໂດລາ ) ຢ່ ລາວເຮາົ ຫວົ ໜ່ ວຍແມ່ ນ ( ກບີ ). - ເປັນພາຫະນະການຈລໍ ະຈອນ: ຮບການແລກປ່ ຽນໃນເບອູ້ ງຕນົູ້ ແມ່ ນ ສ-ສ ໝາຍຄວາມວ່ າສນິ ຄາູ້ ແລກປ່ ຽນເອາົ ສນິ ຄາູ້ ໂດຍກງົ , ພາຍຫງັ ເງນິ ປະກດົ ຂນູ້ ການແລກປ່ ຽນຈ່ ງໄດອູ້ າໃສເງນິ ເປນັ ສກາງຂອງການແລກປ່ ຽນເວລານຮີູ້ ບການແລກປ່ ຽນຈະ ແມ່ ນ: ສ-ງ-ສ ການແລກປ່ ຽນສນິ ຄາູ້ ໂດຍອາ ໃສ່ ເງນິ ເປັນສກາງນນັູ້ ເອນີູ້ ວ່ າ: ການຈໍລະຈອນສນິ ຄາູ້ . ເພ່ ອ 36 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ເຮດັ ໜາູ້ ທ່ ີເປນັ ພາຫະນະການຈລໍ ະຈອນເງນິ ຕາຕອູ້ ງແມ່ ນເງນິ ສດົ ໃນເວລາເລ່ ີມຕນົູ້ ເງນິ ຕາປະກດົ ອອກພາຍ ໃນຮບການ ຄາໍ ຫ ເງນິ ເປັນແທ່ ງຮບການນໄີູ້ ດກູ້ ່ ໍຄວາມຫຍຸ ງູ້ ຍາກຫາຍປະການເພາະວ່ າເວລາແລກປ່ ຽນ ເທ່ ອໃດກໄໍ ດຊູ້ ່ ງັ ຕດັ ແລະ ກາໍ ນດົ ລະດບັ ເງນິ ສດົ ຈາກນນັູ້ ຄນົ ເຮາົ ຈ່ ງຫ່ ໍເງນິ ຄໍາເປັນເງນິ ເງນິ ຫຽນ, ເງນິ ຫຽນ ເປັນເງນິ ທ່ ີເຮດັ ດວູ້ ຍໂລຫະມີຮບຮ່ າງ ແລະ ນໍາູ້ ໜກັ ອນັ ແນ່ ນອນໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຈລໍ ະຈອນເງນິ ຫຽນຄ່ ອຍຖກຫລຍຸ ູ້ ຫູ້ຽນສະນຍັູ້ ມນຄ່ າຂອງເງນິ ຫຽນບ່ ສໍ ອດຄ່ ອງກບັ ມນຄ່ າທ່ ໄີ ດກູ້ ໍານດົ ເຖ່ ງິ ແນວນນັູ້ ກໍ ຕາມຄນົ ເຮາົ ກໍຍງັ ຮບັ ຮອງມນັ ຢ່ ເພາະວ່ າເງນິ ຕາພຽງແຕ່ ງເປນັ ສກາງໃຫູແ້ ກ່ ການຈລໍ ະຈອນສນິ ຄາູ້ , ຈາກນນັູ້ ເຂາົ ຈ່ ງຈາໍ ໜ່ າຍເງນິ ເຈຍູ້ ອອກມາເພ່ ອຮບັ ໃຊໃູ້ ຫແູ້ ກ່ ການຈລໍ ະຈອນ, ເງນິ ເຈຍູ້ ຖກຈາໍ ໜ່ ແນກອອກໂດຍແນ່ ໃສ່ ຈດຸ ປະສ່ ງົ ຮບັ ບໃຊກູ້ ານຈໍລະຈອນສນິ ຄາູ້ , ແຕ່ ບ່ ແໍ ມ່ ນຢາກຈໍາໜ່ າຍເທ່ າົ ໃດກໄໍ ດຖູ້ ້າູ ຈາໍ ໜ່ າຍເງນິ ເຈຍູ້ ອອກຫາຍໂພດກ່ ໍເຮດັ ໃຫເູ້ ກີດໄພເງນິ ເຟີູ,້ ເຮດັ ໃຫ້ລູ າຄາສນິ ຄາູ້ ສງຂນູ້ ກ່ ໍຄວາມຫຍຸງູ້ ຍາກໃຫແູ້ ກ່ ພນູ້ ຖານ ເສດຖະກດິ ແລະ ແກ່ ຊວິ ດິ ການເປັນຢ່ ຂອງຜອູ້ ອກແຮງງານ. - ເປັນພາຫະນະທອູ້ ນແຮ: ເງນິ ຕາທູ້ອນແຮແມ່ ນເງນິ ຕາທ່ ີຖ ກຖ ອນອອກຈາການຈໍລະຈອນ ແລະ ຖກທອູ້ ນແແຮໄວເູ້ ມ່ ອເວລາ ຕອູ້ ງການຈ່ ງນາໍ ເອາົ ໄປໃຊ,ູ້ ເງນິ ຕາສາມາດເປັນພາຫະນະທອູ້ ນແຮໄດຍູ້ ອູ້ ນວ່ າມນັ ເປນັ ຕວົ ແທນຂອງບນັ ດາ ສບັ ສມົ ບດັ ທກຸ ຢ່ າງຢ່ ໃນສງັ ຄມົ . ຢ່ ໃນພາລະໜາູ້ ທ່ ນີ ເີູ້ ງນິ ຕາຈາໍ ເປັນຕອູ້ ງມມີ ນຄ່ າຢ່ າງພຽງພໍຄ: ຫຽນເງນິ , ຫຽນຄາໍ ຫ ເຄ່ ອງຂອງທ່ ເີ ຮດັ ດວູ້ ຍຄາໍ ຫ ເງນິ ສດົ . - ເປັນພາຫະນະຊາໍ ລະສະສາງ: ສນິ ຄາູ້ ບໄ່ ໍ ດຂູ້ າຍເອາົ ເງນິ ສດົ ສະເໝໄີ ປການຊຂູ້ າຍສນິ ຄາູ້ ອາດຈະປະຕບິ ດັ ໄດດູ້ ວູ້ ຍເງນິ ກສູ້ ນິ ເຊ່ ອຕດິ ໜີກູ້ ານ ຊາໍ ລະສະສາງກນັ ພາຍຫງັ . ເງນິ ເຮດັ ພາລະໜາູ້ ທ່ ເີ ປັນພາຫະນະຊາໍ ລະສະສາງ ແມ່ ນເງນິ ຕາທ່ ຖີ ກນາໍ ໃຊເູ້ ພ່ ອ ໃຊໜູ້ ີ,ູ້ ເສຍພາສີ ແລະ ອ່ ນໆ. - ເປັນເງນິ ຕາສາກົນ: ຍາມເມ່ ອການແລກປ່ ຽນສີນຄາູ້ ຂາູ້ ມສາຍແດນແຫ່ ງຊາດຈະເກດີ ມີການຊ ູ້ - ຂາຍ ລະຫວ່ າງຊາດດວູ້ ຍ ກນັ ຍາມນນັູ້ ພາລະໜູ້າທ່ ີເປນັ ເງນິ ຕາສາກົນຈະເກດີ ຂນູ້ , ເງນິ ຕາທ່ ີເຮດັ ພາລະໜາູ້ ທ່ ເີ ປັນເງນິ ຕາສາກນົ ຕອູ້ ງ ແມ່ ນເງນິ ທ່ ີເປນັ ເງນິ ສດົ ແລະ ຄາໍ ສດົ . ນແີູ້ ມ່ ນ 5 ພາລະໜາູ້ ທ່ ີຂອງເງນິ ຕາບນັ ດາພາລະໜູ້າທ່ ເີ ຫ່ າົ ນນັູ້ ກໍາເນດີ ເກດີ ຂນູ້ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ພອູ້ ມໆ ກນັ ກບັ ການກໍາເນດິ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງການຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ , ບນັ ດາພາລະໜູາ້ ທ່ ີດ່ ງັ ກ່ າວມີການພວົ ພນັ ນໍາກນັ ຢ່ າງຊະນດິ ແໜນູ້ . ຄໍາຖາມຄນົູ້ ຄວາູ້ 1. ສນິ ຄແູ້ ມ່ ນຫຍງັ ? ມນັ ມລີ ກັ ສະນະປະຈາໍ ຕວົ ແນວໃດ ? 2. ການຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ແມ່ ນຫຍງັ ? ການຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ກາໍ ເນດີ ຂນູ້ ດວູ້ ຍເງ່ອນໄຂໃດແດ່ ? 3. ເງນິ ແມ່ ນຫຍງັ ? 4. ຈ່ ງົ ອະທບິ າຍຊະນດິ ຂອງເງນິ 5. ເງນິ ມຈີ ກັ ໜາູ້ ທີ ? ຄໜາູ້ ທີໃດແດ່ ອະທບິ າຍ ? 37 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

3. ການເຕາົູ້ ໂຮມການຜະລິດ ແລະ ອົງການຈດັ ຕງັູ້ ຜກຂາດ 3.1. ການເຕມົູ້ ໂຮມການຜະລດິ ໃນຂະບວນວວິ ດັ ແຫ່ ງການຊວ່ ງຊງີ ເສລ,ີ ພວກນາຍທນທ່ ີມີກາໍ ລງັ ເສດຖະກດິ ແລະ ເຕກັ ນກິ ແຂງແຮງກວ່ າ ໝ່ ຈະຍດເອາົ ໄຊຊະນະ, ເມ່ ອເປັນແນວນນັູ້ ທນທັງໝດົ ໄດຖູ້ ກຮວບຮວມເຂາົູ້ ໃນໂຮງງານໃຫຍ່ ເຮດັ ໃຫູ້ຂະແໜງ ການຜະລດິ ແລະ ທນຂອງພວກນາຍທນໃຫຍ່ ໄດຮູ້ ບັ ການເປີ ດກວາູ້ ງຢ່ າງໄວວາ. ໃນກໍລະນກີ ານຊ່ ງັ ຊາກໍາລງັ ບ່ ລໍ ຸດ ລ່ ນກນັ ຫາຍນນັູ້ ການຊ່ ວງຊງີ ກນັ ໄດດູ້ າໍ ເນີນໄປໃນໄລຍະຍາວພໍສມົ ຄວນ ແຕ່ ຫາກບ່ ມໍ ໃີ ຜເອາົ ຊະນະໃຜ ແລວູ້ ພວກ ມນັ ກ່ ໍຈບັ ມກັນຫຸ ູ້ນສ່ ວນຜະລດິ ຮ່ ວມກນັ , ໃນເບອູ້ ງຕນົູ້ ມີພຽງແຕ່ ນາຍທນຈໍານວນໜ່ ງເທ່ າົ ນນັູ້ ທ່ ີຈບັ ມທໍາການ ຜະລດິ ຮ່ ວມກັນ, ຕ່ ມໍ າກໍເປັນສບີ ເປັນຮອູ້ ຍ ໂຮງງານໄດເູ້ ຊນັ ສນັ ຍາຜກພນັ ກນັ ແລວູ້ ຈດັ ຕງັູ້ ເປັນສະຫະພນັ ໂຮງງານ ຂນູ້ . ເປນັ ຫຍງັ ຈ່ ງມກີ ານເຕາົູ້ ໂຮມການຜະລດິ ? - ຍອູ້ ນການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງກໍາລງັ ການຜະລດິ - ຍອູ້ ນຜນົ ສາໍ ເລດັ ໃໝ່ ທາງດາູ້ ນວທິ ະຍາສາດ - ເຕກັ ນກິ - ຍອູ້ ນວກິ ດິ ການດາູ້ ນເສດຖະກດິ ເມ່ ອການເຕາົູ້ ໂຮມການຜະລດິ ຂະຫຍາຍຕວົ ເຖິງລະດບັ ທ່ ີແນ່ ນອນໃດໜ່ ງແລວູ້ ມນັ ກກໍ ູາ້ ວໄປເຖງິ ການ ຜກຂາດ, ເປນັ ຫຍງັ ຈ່ ງກາູ້ ວໄປເຖງິ ການຜກຂາດ ? ຍອູ້ ນວ່ າໂຮງງານໃຫຍ່ ມະຫາສານມີຈາໍ ນວນໜອູ້ ຍ ໝາຍຄວາມວ່ າຄ່ ແຂງເວລານນັູ້ ກໍບ່ ທໍ ນັ ຫາຍ, ອນັ ເປັນ ເຫດໃຫນູ້ າຍທນໃຫຍ່ ຍທ່ າງລງົ ລອຍກບັ ພວກນາຍທນນອູ້ ຍ ແລະ ນາຍທນຂະໜາດກາງໄດຢູ້ ່ າງງ່າຍດາຍ. ຮບອອກແຮງຂະຫຍາຍການຜະລດິ 38 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

3.2. ການຈດັ ຕງັູ້ ຜກຂາດ ໃນເບອູ້ ງຕນົູ້ ກພໍ ຽງແຕ່ ຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ ຂະແໜ່ ງການໃດໜ່ ງເທ່ າົ ນນັູ້ , ຕ່ ມໍ າກໄໍ ດເູ້ ປີດກວາູ້ ງສ່ ຂະແໜງການ ອ່ ນ ຈາກນນັູ້ ກຂໍ ະຫຍາຍໄປທ່ ວົ ພນູ້ ຖານເສດຖະກດິ ຂອງບນັ ດາປະເທດທນນຍິ ມົ . ການຜກຂາດ ເຖງິ ແມ່ ນວ່ າກນິ ອດັ ຕາສ່ ວນໜູ້ອຍ ໃນຈາໍ ນວນຕວົ ເລກລວມຍອດຂອງໂຮງງານກໍຕາມ, ແຕ່ ມັນພດັ ຢດຖານະເປັນເຈາົູ້ ການໃນ ພນູ້ ຖານເສດຖະກດິ , ພວກມນັ ຄອບງາໍ ອຸດສາຫະກໍາໜກັ , ອຸ ດສາຫະກໍາເບາົ , ການຄາູ້ ພາຍໃນ, ການຄາູ້ ລະຫວ່ າງ ຊາດ, ພາຫະນະຄມົ ມະນາຄມົ ຂນົ ສ່ ງົ ທ່ ີທນັ ສະໄໝ, ທະນາຄານ, ພາລະກດິ ປະກັນໄພ ແລະ ຂະແໜງການບລໍ ກິ ານ ສງັ ຄມົ . ພອູ້ ມກນັ ນນັູ້ ພວກມນັ ຍງັ ແຊກຊມເຂາົູ້ ຄອບຄອງໃນກະສກິ ໍາອກີ ດວູ້ ຍ. 3.3. ທນນຍິ ມົ ຜກຂາດແຫ່ ງລດັ ລະບອບທນນຍິ ມົ ຜກຂາດແຫ່ ງລດັ ແມ່ ນການເຕາົູ້ ໂຮມກໍາລງັ ແຮງ ຂອງກ່ ຸມນາຍທນຜກຂາດເຂາົູ້ ຮ່ ວມກັບ ກໍາລງັ ແຮງຂອງລດັ ເປນັ ກງົ ຈກັ ອນັ ດຽວກນັ , ເພ່ ອຈດຸ ປະສງົ ສາູ້ ງຄວາມຮ່ ງັ ມີໃຫແູ້ ກ່ ກ່ ຸມນາຍທນຜກຂາດ. ເພ່ ອກອບກູ້ລະບອບທນນຍິ ມົ ແລະ ຮບັ ປະກນັ ຄວາມອາດສາມາດຂອງພວກນາຍທນຜກຂາດໃຫູ້ໄດູ້ ກອບໂກຍເອາົ ໝາກຜນົ ແຫ່ ງຄວາມກູ້າວໜາູ້ ຂອງສງັ ຄມົ , ລດັ ທທິ ນນຍິ ມົ ຈ່ ງອອກແຮງແຊກແຊງເຂໃົູ້ ນເສດຖະກດິ . ກ່ ອນອ່ ນໝດົ ແມ່ ນການວາງໂຄງການຂະຫຍາຍການຜະລດິ , ລດັ ລງົ ທນໃສ່ ວຽກງານວທິ ະຍາສາດ ແລະ ການຜະລດິ ທາງການທະຫານ, ພະຍາຍາມໄກ່ ເກ່ ຍບນັ ຫາຕະຫາດ ແລະ ກ່ ສໍ າູ້ ງໂຮງງານຂອງລດັ ຂນູ້ . ໂດຍຄອບຄອງແຫ່ ງເສດຖະກດິ ຢ່ າງໃຫຍ່ ຫວງນນັູ້ , ລດັ ໄດໃູ້ ຫກູ້ ານບໍລກິ ານສຸ ດຂີດແກ່ ພວກນາຍທນຜກ ຂາດ, ສະເໜີການສ່ ງັ ຈ່ ອງທ່ ີມີຜນົ ກໍາໄລສງສຸ ດ, ຂາຍວດັ ຖຸດບີ ແລະ ພະລງັ ງານໃຫນູ້ າຍທນຜກຂາດດວູ້ ຍລາຄາຕ່ າໍ , ສາູ້ ງເງ່ອນໄຂທ່ ີ ດີໃຫູ້ແກ່ ການເຄ່ ອນໄຫ ວທ່ ີມີຜົນກໍາໄລຂອງນາຍທນຜກ ຂາດ. ກ່ ອນອ່ ນໝົດ ແມ່ ນລດັ ຫັນ ເສດຖະກດິ ໄປທາງການທະຫານ ແລະ ກ່ ໍສງົ ຄາມຮຸກຮານຕ່ າງໆ. ລດັ ຮບັ ປະກນັ ການສ່ ງັ ຈ່ ອງການຜະລະພາຫະນະ ສງົ ຄາມທກຸ ຊະນດິ , ທມຸູ້ ເທກໍາໄລອນັ ມະຫາສານໃຫແູ້ ກ່ ພວດນາຍທນຜກຂາດ. ຮບການຕນົູ້ ຕໍຂອງມັນມີຄ: ກໍາມ ະສດິ ຜກຂາດແຫ່ ງລດັ , ກ ານຊມົ ໃຊແູ້ ຫ່ ງລດັ ແລະ ການໄກ່ ເກ່ ຍ ເສດຖະກດິ  ຮບການຜກຂາດແຫ່ ງລດັ : ກ່ ອນອ່ ນໝດົ ແມ່ ນກາໍ ມະສດິ ແຫ່ ງລດັ ຕ່ ໂໍ ຮງຈກັ ໂຮງງານອຸດສາຫະກາໍ , ການຄມົ ມະນະຄມົ , ທະນາຄານ ແລະ ອ່ ນໆ.  ຮບການຊມົ ໃຊແູ້ ຫ່ ງລດັ : ເບ່ ງິ ຮບນອກແມ່ ນການເກບັ ຊສູ້ ນິ ຄາູ້ ໂດຍລດັ ແລະ ການບລໍ ກິ ານຕ່ າງໆ. ການ ເກບັ ຊຂູ້ ອງລໄັ ດເູ້ ຮດັ ໃຫຕູ້ ະຫາດມີຄວາມໜນັູ້ ຄງົ ອນັ ສາູ້ ງເງ່ອນໄຂໃຫນູ້ າຍທນຜກຂາດໄດກູ້ ໍາໄລສງຂນູ້ , ເພາະວ່ າລດັ ເກັບຊສູ້ ນິ ຄາູ້ ນາໍ ພວກນາຍທນດວູ້ ຍລາສງ, ສນິ ຄາູ້ ທ່ ີລດັ ເກບັ ຊສູ້ ່ ວນໃຫຍ່ ຈະແມ່ ນອຸປະກອນ ການທະຫານ ແລະ ສນິ ຄາູ້ ສ່ ວນເກີນຂອງນາຍທນຜກຂາດ, ຮບການແບບນຂີູ້ ອງລດັ ແມ່ ນການກອບກູ້ ນາຍທນຜກຂາດທ່ ີຕກົ ຢ່ ໃນສະພາບອນັ ໜກັ ໜ່ ວງ.  ການໄກ່ ເກ່ ຍເສດຖະກດິ : ໂດຍການຜກຂາດແຫ່ ງລດັ , ຮບການນໄີູ້ ດພູ້ ວົ ພນັ ຢ່ າງແໜນູ້ ແຟູ້ນກບັ ການຕບີ ໃຫຍ່ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງກາໍ ມະສດິ ລດັ , ອຸດສາຫະກາໍ ການທະຫານຄບົ ຊຸດ, ນະໂຍບາຍຫງບົ ປະມານ - ການ 39 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ເງນິ ແລະ ພາສີ - ອາກອນ. ອງີ ໃສ່ ນະໂຍບາຍດາັ ງກ່ າວ ລດັ ໄດຮູ້ ບັ ປະກນັ ທນຮອນໃຫູ້ແກ່ ການຜກຂາດ. ຢ່ ໃນສະພາບທ່ ີເສດຖະກດິ ທນນຍິ ມົ ບ່ ໝໍ ນັູ້ ຄງົ ລດັ ນາໍ ໃຊວູ້ ທິ ີໄກ່ ເກຍດາູ້ ນວງົ ຈອນຢ່ າງກວາູ້ ງຂວາງທ່ ສີ ຸດ, ເນອູ້ ໃນຂອງມັນແມ່ ນ ຢຸດຕກິ ານລງົ ທນໃນໄລຍະພາກວງົ ຈອນຍກົ ຕວົ ດວຍູ້ ຈດຸ ປະສງົ ຫກີ ເວນັູ້ ການຜະລດິ ເຫອ ລນົູ້ , ແຕ່ ຈະອອກແຮງສຸມໃສ່ ການລງົ ທນໃນຊ່ ວງເວລາພາກວງົ ຈອນວກິ ດິ ການ ແລະ ພາກວງົ ຈອນຊຸດໂຊມ ດວູ້ ຍຈດຸ ປະສງົ ຈາໍ ກດັ ການຜະລດິ ຕກົ ຕ່ າໍ ແລະ ຊຸກຍທູ້ າງອອກຈາກວກິ ດິ ການ. ການໄກ່ ເກຍດາໍ ເນນີ ການໂດຍສະເພາະຢ່ າງຍ່ ງິ ແມ່ ນກໍລະນເີ ງນິ ເຟີູ້ຖບີ ຕວົ ຂນູ້ ສງ, ລດັ ໄດນູ້ າໍ ໃຊມູ້ າດຕະການ “ ສະກດັ ກນັູ້ ” ອດັ ຕາຄ່ າແຮງງານ, ບບີ ຮດັ ຂະບວນການກາໍ ມະກອນຮຽກຮອູ້ ງໃຫຍູ້ ກົ ລະດບັ ເງນິ ເດອນ, ໃນຕວົ ຈງິ ແລວູ້ ນນັູ້ ແມ່ ນແນໃສ່ ຕາູ້ ນຂະບວນກໍາມະກອນ ເພ່ ອສດິ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງພວກນາຍທນຜກຂາດນນັູ້ ເອງ. ການວາງໂຄງການເສດຖະກິດ ເປັນຮບການໜ່ ງທ່ ີລດັ ແຊກແຊງເຂາົູ້ ໃນຂະບວນການຜະລດິ ສໍາ, ການວາງ ໂຄງການເສດຖະກດິ ແມ່ ນການປະກອບສາູ້ ງໂຄງການໃນໄລຍະຍາວນານຂອງກງົ ຈກັ ລດັ . 4. ການປັບຕົວຂອງເສດຖະກິດທນນິຍົມສະໄໝໃໝ່ . ເສດຖະກດິ ທນນຍິ ມົ ສະໄໝໃໝ່ ແມ່ ນລະບບົ ກມົ ກຽວຂອງບນັ ດາດາູ້ ນທ່ ເີ ຄ່ ອນໄຫວຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ທາງດາູ້ ນ ເສດຖະກິດເຊ່ ນັ : ການດດັ ສມົ ຕະຫາດ, ການຄມຸ ູ້ ຄອງເສດຖະກດິ - ການຄຸມູ້ ຄອງພນູ້ ຖານການຜະລດິ , ການ ເຕາົູ້ ໂຮມບນັ ດາການຈດັ ຕງັູ້ ຜກຂາດແຫ່ ງຊາດ ແລະ ການຈດັ ຕງັູ້ ຜກຂາດຂາູ້ ມຊາດ ດວູ້ ຍການດດັ ບນັ ຊາມະຫາພາກ ຂອງທນນຍິ ມົ ຕ່ ພໍ ນູ້ ຖານເສດຖະກດິ . 4.1. ຈຸດພເິ ສດຂອງເສດຖະກດິ ທນນຍິ ມົ ສະໄໝໃໝ່ ບນັ ດາລກັ ສະນະຂອງທນນຍິ ມົ ຜກຂາດກໍຍງັ ແມ່ ນລກັ ສະນະສະເພາະທ່ ີເປັນພນູ້ ຖານ ແລະ ບດົ ບາດ ຕດັ ສນິ ຂອງທນນຍິ ມົ ສະໄໝໃໝ່ .ມາຍຄວາມວ່ າການຜກຂາດແມ່ ນລກັ ສະນະສະເພາະຂອງທນນຍິ ມົ ສະໄໝໃໝ່ ແຕ່ ວ່ າການຜກຂາດນໄີູ້ ດມູ້ ກີ ານປ່ ຽນແປງດາູ້ ນຂະນາດ,ຮບການ ແລະ ກນົ ໄກ ເມ່ ອທຽບໃສທນນຍິ ມົ ຜກຂາດໃນເມ່ ອ ກ່ ອນດວູ້ ຍຕງົ ເອງເສດຖະກດິ ທນນຍິ ມົ ສະໄໝໃໝ່ ຈ່ ງມບີ າງຈດຸ ພເິ ສດເດ່ ນັ ດ່ ງັ ນ:ີູ້ + ກງົ ຈກັ ການຈດັ ຕງັູ້ ຜະລດິ ໄດເູ້ ຂາົູ້ ສ່ ລະບບົ ທ່ ີເປັນລະບຽບຮຽບຮອຍ: ລດັ ທທິ ນນຍິ ມົ ສະໄໝໃໝ່ ບນັ ລຸ ຜນົ ສາໍ ເລດັ ການນໍາໃຊກູ້ ໍາລງັ ແຮງທາງດາູ້ ນວທິ ະຍາສາດ-ເຕກັ ນກິ ໃນລະດບັ ສງລກັ ສະນະວທິ ະຍາສາດຂອງການ ຜະລດິ ໄດສູ້ າູ້ ງລະບບົ ຄຸມູ້ ຄອງເສດຖະກດິ ທ່ ີທັນສະໄໝຂນູ້ ມາເພ່ ອເອອູ້ ອາໍ ນວຍຄວບຄຸມູ້ ແລະ ຈດັ ລະບຍບການໃໝ່ ຂອງການຜະລດິ ສ່ ງິ ສໍາຄນັ ທ່ ີສຸດນນັູ້ ແມ່ ນ ກໍາລງັ ການຜະລດິ ມີຄຸນນະພາບ,ເປນັ ຍຸ ກສະໄໝແຫ່ ງ ແອງູ້ ຟລອມ ມະຕກິ ຂະຫຍາຍຕວົ ,ການຜະລດິ ຫັນໄປສ່ ອດັ ຕະໂນມດັ ທ່ ີປະຢັດກາໍ ລງັ ແຮງງານຂອງຄນົ ແລະ ວດັ ຖຸ ບບິ .ເຮດັ ໃຫູ້ ລາຍໄດແູ້ ຫ່ ງຊາດສງຂນູ້ ເຊ່ ງິ ອາດເວາົູ້ ໄ້ວູ້ ່ າທນນຍິ ມົ ສະໄໝໃໝ່ ໃຫ້ກູ ານກາໍ ເນດີ ພນູ້ ຖານວດັ ຖຸເຕກັ ນກິ ແລະ ຖນັູ້ ແຖວຜອູ້ ອກແຮງງານທ່ ີສມົ ຄ່ ກບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງການຜະລດິ ໃນຍຸກຫນັ ເປນັ ອດັ ຕາໂນມດັ . ນບັ ວ່ າໃນປະຈບຸ ນັ ແລະ ອະນາຄດົ ລະບບົ ອດັ ຕະໂນມດັ ຈະຖກນາໍ ໃຊຢູ້ ່ າງແຜ່ ຫາຍທ່ ວົ ໄປ ຈະກວມເອາົ ສ່ ວນໃຫຍ່ ໃນການຜະລດິ ແລະ ບລໍ ກິ ານ, ມນັ ຈະກະທບົ ດວູ້ ຍກງົ ກບັ ຊີວດິ ຂອງມວນມະນຸດຢ່ າງບ່ ໍຄາດຄດິ ໄດ.ູ້ 40 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ດວູ້ ນລະດບັ ເຕກັ ນກິ ສງ ແລະ ດວູ້ ນທນອນັ ມະຫາສານ, ທນນຍິ ມົ ສະໄໝໃໝ່ ສາມາດມບີ ດົ ບາດຄອບງາໍ ເສດຖະກິດ ໂລກ ແລະ ຄອບງາໍ ການພ່ ວົ ພນັ ເສດຖະກິດຂອງໂລກທີ 3 ເຮດັ ໃຫເູ້ ສດຖະກດິ ໂລກປະສານກນັ ຢ່ າງກມົ ກຽວ ແລະ ເຊ່ ອມໂຍງເຂາົູ້ ກນັ . + ການກາໍ ເນີດບນັ ດາບລໍ ສິ ດັ ຂາູ້ ມຊາດດວູ້ ຍການຫນັ ເປັນສາກົນເສດຖະກດິ : ໃນປະຈບຸ ນັ ນີູ້ ບນັ ດາບລໍ ສິ ດັ ຂາູ້ ມຊາດ ທນນຍິ ມົ ເປັນຜກູ້ ວດກາ ແລະ ປະຕບິ ດັ ການເຄ່ ອນໄຫວຢ່ ພນູ້ ຖານເສດຖະກິດໃນປະເທດທນນຍິ ມົ ແລະ ທັງມດົ ລະບບົ ທນນຍິ ມົ .ຜເູ້ ຮດັ ບດົ ບາດຕນົູ້ ຕໍຂອງການເຄ່ ອນໄຫວນມີູ້ ີທງັ ໝດົ 500 ບລໍ ສິ ດັ ຜກຂາດຂາູ້ ມຊາດ , ແຕ່ ລະບລໍ ສິ ດັ ຄວາມຮ່ ງັ ມີຂອງເຂາົ ເຈາົູ້ ເທ່ ົາກບັ ເສດຖະກດິ ຂອງປະເທດທນນຍິ ມົ ຂະໜາດກາງ. ບນັ ດາບລໍ ສິ ດັ ເຫ່ າົ ນນັູ້ ດໍາເນນີ ກດິ ຈະການອຸ ດສາຫະກໍາ 40%, ດາໍ ເນນີ ທຸລະກດິ ການຄາູ້ 60% , ນາໍ ໃຊເູ້ ຕກັ ໂນໂລຊີ ແລະ ເຕກັ ນກິ ຫາຍເຖງິ 80%. + ສາູ້ ງການແບ່ ງງານສາກນົ ໃໝ່ : ດວູ້ ຍການສະສມົ ທນ ແລະ ເຕກັ ນກິ ໃນຂະໜາດມະຫາສານ,ບນັ ດາບລໍ ສິ ດັ ຂາູ້ ມຊາດທນນຍິ ມົ ສາມາດຂຸ ດຄນົູ້ ທຸກທ່ າແຮງຂອງບນັ ດາປະຊາຊາດຕາມທດິ ທາງທ່ ີມີຜນົ ດີກວ່ າໝ່ ໃຫແູ້ ກ່ ການ ຂະຫຍາຍເສດຖະກດິ ຂອງປະເທດທນນຍິ ມົ ຜກຂາດຂະໜາດໃຫຍ່ . ໂລກປະຈບຸ ນັ ພວມຫນັ ໄປສ່ ເສດຖະກດິ ຢ່ າງແຂງແຮງ ອນັ ກາູ້ ວໄປສ່ ການກາຍເປນັ ຕະຫາດຮ່ ວມລະຫວ່ າງ ຊາດໂດຍອງິ ຕາມທ່ າແຮງຂອງຕນົ . ນແີູ້ ມ່ ນຂະບວນວວິ ດັ ເພ່ ິງຕນົ ເອງ,ຍຸກຍເູ້ ຊ່ ງິ ກນັ ແລະກນັ ທງັ ຂນູ້ ຕ່ ກໍ ນັ ທາງດາູ້ ນ ເສດຖະກດິ ແຫ່ ງຍຸກສະໄໝ ແອງູ້ ຟອມມະຕກິ .ການພ່ ວົ ພັນອນັ ນີູ້ ບນັ ດາໃຈກາງ “ ສາມຫຽມ “ ເສດຖະກິດທນ ນຍິ ມົ ພວມເປັນຜຄູ້ ອບຄອງດວູ້ ຍກໍາລງັ ແຮງອນັ ມະຫາສານທາງດາູ້ ນທນ, ເຕກັ ນກິ ເສດຖະກດິ ທນນຍິ ມົ ພວມ ເປັນຜຄູ້ ອບຄອງດວູ້ ຍກໍາລງັ ແຮງ ອນັ ມະຫາສານທາງດາູ້ ນທນ ແລະ ຄອມມນດິ ສະພາບການດ່ ງັ ກ່ ວາເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີຫີກ ລຽູ້ ງບໄໍ ດ,ູ້ ສະນນັູ້ ແຕ່ ລະຊາດຕ່ າງກໍຮຽນຮູ້ ແລະ ຮບັ ເອາົ ສ່ ງິ ປະເສດີ ມາພດັ ທະນາເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມົ ໃຫູ້ແທດເໝ າະກບັ ສະພາບແວດລມູ້ ແລະ ຄວາມເປນັ ຈງິ ຂອງປະເທດຊາດ,ພ້ອູ ມກນັ ນນັູ້ ກຕໍ ່ ສໍ ູ້ ແລະ ຕາູ້ ນກບັ ທ່ າອ່ ຽງທ່ ີເດ່ ນັ ແຕ່ ດາູ້ ນຕງັູ້ ໜາູ້ ຂອງທນນຍິ ມົ ແຕ່ ບ່ ໍຮຄູ້ ວາມຫວດຮາູ້ ຍສາມານ,ບ່ ໍຮຈູ້ ກັ ເລຫ່ ຽມທາງຈດິ ຕະວທິ ະຍາຂອງຜຫູ້ ນັ ປ່ ຽນດວູ້ ຍ ສນັ ຕິ ຕ່ ລໍ ະບອບໃໝ່ ຂອງພວກເຮາົ . + ເຕກັ ນກິ ອດັ ຕະໂນມດັ ແລະ ເຕກັ ນກິ ວທິ ະຍາສາດ ເຮດັ ໃຫໂູ້ ຄ່ ງປະກອບເສດຖະກິດປ່ ຽນແປງ : ຜນົ ສາໍ ເລດັ ຂອງການປະຕະວດັ ວທິ ະຍາສາດ-ເຕກັ ນກິ ຮອບໃໝ່ ຂອງທນນຍິ ມົ ,ໄດຍູ້ ກົ ລະດບັ ເຕກັ ນກິ 2ປະເພດດ່ ງັ ກ່ ວຂນູ້ ຊ່ ວຍໃຫລູ້ ະບອບທນນຍິ ມົ ປ່ ຽນທດິ ທາງການຜະລດິ ຢ່ າງໃຫຍ່ ຫວງ ການຜະລດິ ທນນຍິ ມົ ປັດຈຸບນັ ບ່ ໍແມ່ ນ ການນາໍ ໃຊວູ້ ດັ ຖຸດບິ ຢ່ າງສນິູ້ ເປອງອກີ ແລວູ້ ,ແຕ່ ເປັນການປະຫຍດັ ວດັ ຖຸ ດບິ ທກຸ ປະເພດ ຕະຫອດເຖງິ ກໍາລງັ ແຮງງານ ຂອງຄນົ ເຊ່ ນັ : ການຜະລດິ ທ່ ີປະຫຍດັ ແຮ່ ທາດ,ວດັ ຖະເຊອູ້ ໄຟ ແລະ ແຮງງານຂອງຄນົ . ຈາກການຫນັ ເປັນອດັ ຕະໂນມັດນບັ ມນູ້ ບັ ສງໄດນູ້ າໍ ໄປເຖງິ ການປ່ ຍນແປງໂຄ່ ງປະກອບເສດຖະກດິ ໃນດາູ້ ນ ພນູ້ ຖານ. ຂະແໜງການໄດມູ້ ີລະດບັ ວທິ ະຍາສາດເຕກັ ນກິ ສງແມ່ ນຂະຫຍາຍຕວົ ໄວເຊ່ ນັ ວ່ າ:ຂະແໜງແອງູ້ ຟອມ ມະຕກິ (ສ່ ສານ),ຂະແໜ ງນໍາໃຊເູ້ ຕກັ ໂນໂລຊີ ຊວີ ະວທິ ະຍາ(ບີໂອ ເຕກັ ນກິ )ຂະແໜ ງນຍີູ້ ງັ ສບຕ່ ທໍ ົດລອງຢ່ າງ ກວາູ້ ງຂວາງ,ລະບບົ ຄອມພວິ ເຕີໄດປູ້ ່ ຽນໄປສ່ ລຸນູ້ ທີ 5 ແລວູ້ ດວູ້ ຍລະບບົ ຊງົ ຈາທ່ ີມະຫາສານ,ຄວາມສາມດໃນການ 41 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

ປະຕບິ ກັ ການຄດິ ໄລ່ ຂອງມນັ ນບັ ເປນັ ລາູ້ ນໆຕ່ ວໍ ນິ າທີ (ຖາູ້ ຈະເອາົ ເຄ່ ອງຄອມພວິ ເຕີລນຸ ປະຈບຸ ນັ ປຽບທຽບໃສ່ ລນຸ ູ້ ທາ ອດິ ກຄໍ ກນັ ກບັ ເອາົ ໂຕມດົ ທຽບໃສ່ ອາຄານໃຫຍ່ ຫງັ ໜ່ ງ). ບນັ ດາຂະແໜງກນົ ຈກັ ແລະ ລອູ້ ມເຫັກ(ຂະແໜງການມນເຊອູ້ ) ໃນເມ່ ອກ່ ອນມີການປ່ ຽນແປງລກັ ສະນະ ແລະ ຂະໜາດຮບຮ່ າງພອູ້ ມທງັ ປະສດິ ຕພິ າບຂອງງານ,ເຊ່ ງິ ເພ່ ີນເອນີູ້ ວ່ າ: ເຄ່ ອງຈກັ ເຄ່ ອນໄຫວມີໄວພບິ .ໝາຍຄວາມ ວ່ າໃນການຜະລດິ ໃນເວລາດຽວກັນນນັູ້ ມນັ ສາມາດຜະລດິ ໄດຫູ້ າຍຊະນດິ ຫ ສາມາດປ່ ຽນແບບການຜະລດິ ໃຫເູ້ ປັນ ແບບງ່າຍດາຍໄປສ່ ການຜະລດິ ຊະນດິ ອ່ ນໆ. ເມ່ ອກ່ ອນເຮາົ ປຽບທຽບຜນົ ສາໍ ເລດັ ທາງດາູ້ ນເສດຖະກດິ ດວູ້ ຍເອາົ ປະລມິ ານເຫັກກາູ້ ທ່ ີຫອມໄດແູ້ ຕ່ ມ າ ດຽວນີກູ້ ໍບ່ ຈໍ າໍ ເປັນອກີ ແລວູ້ . ທງັ ນກີູ້ ໍເພາະວ່ າອຸດສາຫະກໍາຜະລດິ ສນິ ຄາູ້ ປະເພດຕ່ າງໆໄດຫູ້ ນັ ປ່ ຽນໄປນາໍ ໃຊວູ້ ດັ ຖຸ ທຽມຫາຍຂນູ້ . + ໂຄງປະກອບເສດຖະກີດໃໝເຮດັ ໃຫລູ້ ະບບົ ຄຸມູ້ ຄອງມີການປ່ ຍນແປງ : ບນັ ດານກັ ເສດຖະສາດຕ່ າງກໍ ໃຫກູ້ ານຍງັູ້ ຍນວ່ າ: ການປ່ ຽນແປງພນູ້ ຖານຂອງວດັ ຖຸການຜະລດິ ແລະ ການນາໍ ໃຊໝູ້ າກຜນົ ຂອງວທິ ະຍາສາດ - ເຕກັ ນກິ ເປັນວຽກງານທ່ ບີ ່ ຍໍ າກພໍປານໃດ.ແຕ່ ວ່ າການໝນໃຊສູ້ ່ ງິ ດ່ ງັ ກ່ ວາໃຫມູ້ ີປະສດິ ທຜິ ນົ ສງທ່ ສີ ຸດນນັູ້ ແມ່ ນບ່ ຄໍ ກນັ , ບນັ ຫານີແູ້ ມ່ ນລະດບັ ແລະ ວທິ ີການຄຸມູ້ ຄອງ,ພເິ ສດແມ່ ນການຄມຸ ູ້ ຄອງ ແລະ ການເຊ່ ອມຂະຫຍາຍປັດໃຈຄນົ ,ຂຸ ດ ຄນົູ້ ກາໍ ລງັ ແຮງຄນົ ທາງດາູ້ ນສະຕປິ ັນຍາ ແລະ ເຫ່ ອແຮງ. ທ່ ານ ກາກມາກ ເວາົູ້ ວ່ າ: “ລະບອບຄອມມນດິ ແມ່ ນການນໍາໃຊຄູ້ ນົ ຢ່ າງສງັ ລວມ” ທດິ ສະດດີ ່ ງັ ກ່ ວນນັູ້ ມາໃນ ປດັ ຈບຸ ນັ ລະບອບທນນຍິ ມົ ໄດມູ້ ານາໍ ໃຊມູ້ ນັ ແລວູ້ ຢ່ າງມຜີ ນົ ດ.ີ ກ່ ອນອ່ ນໝດົ ແມ່ ນການຄຸມູ້ ຄອງແບບຍ່ ປີ ່ ຸນ.ການຄຸມູ້ ຄອງແບບຍ່ ປີ ່ ຸ ນແມ່ ນຖເອາົ ກາໍ ມະກອນແມ່ ນຄນົ ສງັ ຮ່ ວມ,ເຂາົ ບ່ ຫໍ ນັ ເປັນວຊິ າສະເພາະ ແລະ ວຽກງານທ່ ີຕາຍຕວົ , ໂຮງຈກັ ໂຮງງານຂອງຍ່ ປີ ່ ຸ ນເຮດັ ວຍກແບບປ່ ຽນຜ່ ຽນໃນແຕ່ ລະພ າກສ່ ວນ,ການເຮດັ ວຽກມີລກັ ສະນະຂມໍ ູ້ ນ,ສກັ ສະ ນະລ່ ວມໝ່ ແລະ ມກີ ານປັບໄໝ ຫ ຍອູ້ ງຍຕໍ າມຄວາມອາສາມາດອາດສາມາດ ແລະ ໝາກຜົນ ຂອງການເຮດັ ວຽກ. ສະຫຸບຄວາມວ່ າ: ການຄຸມູ້ ຄອງແບບຍ່ ປີ ່ ຸນແມ່ ນການຄມຸ ູ້ ຄອງຄນົ . ລກັ ສະນະກດົ ເກນແລວູ້ ຊີແູ້ ຈງູ້ ໃຫູ້ເຫນັ ວ່ າ:ເມ່ ອໃດເສດຖະກິດຂະຫຍາຍຕວົ ປະເທດຊາດໄດຮູ້ ບັ ການ ພດັ ທະນາທາງດາູ້ ນເສດຖະກດິ , ເມ່ ອນນັູ້ ວດັ ທະນະທໍາອນັ ດງີ າມດ່ ງັ ເດມີ ຂອງຊາດຈະສນສຍແຕ່ ວ່ າການຄມຸ ູ້ ຄອງ ແບບຍ່ ີປ່ ຸນຊາໍ ູ້ ພດັ ຮກັ ສາລກັ ສະນະແບບດງັູ້ ເດມີ ໄວເູ້ ປັນມນເຊອູ້ ທ່ ີໝນັູ້ ຄງົ ,ຊາວຍ່ ປີ ່ ຸ ນຍງັ ມັກນ່ ງັ ຕ່ ງັ ຕດິ ພນູ້ ດ່ ມນາໍ ູ້ ຊາ, ນ່ ງຸ ຖເຄ່ ອງແບບບຮານ, ປະດບັ ປະດາ ແລະ ປະດດິ ແຕ່ ງແບບພນູ້ ເມອງ, ພ່ ົວພນັ ກນັ ໃນສງັ ຄມົ ແບບເຊ່ ອຖ,ບາໍ ແລະ ຈ່ ງົ ຮກັ ພກັ ດຕີ ່ ຄໍ ນົ ເຖາົູ້ ແກ່ ແລະ ບນັ ພະບລຸດ ໆລໆ. ລກັ ສະນະດເີ ດ່ ນັ ດງັ ກ່ າວ ພັກ ແລະ ລດັ ຖະບານຂອງພວກເຮາົ ກໍໄດໃູ້ ຫູຄ້ ວາມເອາົ ໃຈໃສ່ ເປັນພເິ ສດ ຕະຫ ອດມ,ເປັນຕນົູ້ ແມ່ ນສກສາໃຫູເ້ ຍາົ ວະຊນົ ລາວ ຮຈູ້ ກັ ຮກັ ມນເຊອູ້ ຂອງຊາດ ,ມີການປະພດປະຕບິ ດັ ໃນ ແນວທາງທ່ ຖີ ກຕອູ້ ງ,ບລໍ ສິ ຸດຈ່ ງົ ຮກັ ພກັ ດີ ແລະ ຮບູ້ ຸນຄນຸ ຕ່ ອໍ າວຸໂສ,ວລິ ະຊນົ ແລະ ຜນູ້ າໍ ຂອງຊາດ. 42 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ

4.2. ບາດກາູ້ ວຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງເສດຖະກດິ ທນນຍິ ມົ ແລະ ສະໄໝໃໝ່ ຈາກບນັ ດາຈຸດພິເສດທາງດາູ້ ນເສດຖະກດິ ຂອງທນນຍິ ມົ ສະໄໝໃໝ່ ເຮດັ ໃຫູ້ລະດບັ ຂະຫຍາຍຕວົ ດາູ້ ນ ເສດຖະກດິ ມກີ ານປ່ ຽນແປງຈາກເດມີ ຢ່ າງຈະແຈງູ້ . ເສດຖະກດິ ທນນຍິ ມົ ສະໄໝໃໝ່ ມບີ າດກ້າູ ວກະໂດດທາງດາູ້ ນຄຸນນະພາບ ຂອງກໍາລງັ ການປະພດ,ໝາຍ ຄວາມວ່ າ ລະບອບທນນຍິ ມົ ໄດປູ້ ະສບົ ຜນົ ສາໍ ເລດັ ການປະຕວິ ດັ ວທິ ະຍາສາດ - ເຕກັ ນກິ ຄງັູ້ ທີ III ແລວູ້ , ອນັ ໄດໄູ້ ຂ ສກັ ກະລາດແຫ່ ງຍຸກສະໃໝ່ ສສານທ່ ີທນັ ສະໄໝ, ກາູ້ ວໜາູ້ ໃນການຈດັ ຕງັູ້ ຂະຫຍາຍການຜະລດິ ແລະ ການຫນັ ເປັນ ສາກນົ ແຫ່ ງການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ມວນມະນຸດຢ່ າງແຂງແຮງ. ທນນຍິ ມົ ຜກຂາດກາໍ ເນດີ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ໃນສະໄໝທນນຍິ ມົ ກາຍເປນັ ຈກັ ກະພດັ ແລະ ກໍແມ່ ນ ລະບອບທນນຍິ ມົ ຜກຂາດແຫ່ ງລດັ , ການຜກຂາດເວລານນັູ້ ຕນົູ້ ຕໍແມ່ ນຂະແໜງອຸດສະຫະກໍາ, ນາໍ ູ້ ມນັ ເຊອູ້ ໄຟ, ທະນາຄານ. ແຕ່ ວ່ າທາງດາູ້ ນກະສກິ ໍາ, ການຄາູ້ ຕ່ າງປະເທດ ແລະ ການບໍລກິ ານ ແມ່ ນບ່ ໍທນັ ຜກຂາດຢ່ າງສນິູ້ ເຊງິ . ມາ ໃນປັດຈບຸ ນັ ການຜກຂາດໄດກູ້ ວມເອາົ ທກຸ ດາູ້ ນທກຸ ຂອດ, ການຜກຂາດບ່ ພໍ ຽງແຕ່ ຜກຂາດຢ່ ພາຍໃນປະເທດ ແຕ່ ຫາກຍງັ ຜກຂາດຂາູ້ ມຊາດ ໂດຍແມ່ ນການເອາົ ຊາດທ່ ສີ ່ າໍ ຄນັ ກວ່ າໝ່ . ຕວົ ຢ່ າງ: ບລໍ ສິ ດັ ຄອມພວິ ເຕ,ີ ທກຸ ສນີູ້ ສວນ ແມ່ ນຜະລດິ ຢ່ ບໍລສິ ດັ ຜກຂາດ, ບນັ ດາອງົ ການຈດັ ຕງັູ້ ຜກຂາດກໍບ່ ພໍ ຽງແຕ່ ເປັນຮບການຈດັ ຕງັູ້ ກາກແຕນ, ແຊງ ດກີ າດ, ເຕຣດິ ທ່ ີເປັນກູ້ອນອກີ . ມາໃນປັດຈຸບນັ ການຜກຂາດມຫີ າຍຮບຫາຍສ,ີ ຫາຍລກັ ສະນະ ກວມເອາົ ທຸກໆ ຂງົ ເຂດຂອງສງັ ຄມົ . ຈາກສະພາບການກະໂດດດ່ ງັ ກ່ າວ, ການອອກແຮງງານດາູ້ ນກໍາລງັ ກາຍຫຸດລງົ , ແຕ່ ການອອກແຮງງານດາູ້ ນ ມນັ ສະໝອງເພ່ ີມຂນູ້ ,ກໍາລງັ ແຮງງານໃນອຸດສະຫະກໍາມນເຊອ ແລະ ການກະສກິ ໍາຫຸດລງົ ໃນເວລາດຽວກນັ ນນັູ້ ກໍາລງັ ແຮງງານໃນຂງົ ເຂດບລໍ ກິ ານເພ່ ີມຂນູ້ ກວມເອາົ ຈາໍ ນວນສ່ ວນໃຫຍ່ . ໂຄ່ ງປະກອບສາູ້ ງຂອງໂຮງງານ, ລະດບັ ແຮງ ງານ, ການພ່ ວົ ພນັ ລະຫວ່ າງຊນັູ້ ຄນົ ຜູ້ອອກແຮງງານໃນສງັ ຄມົ ທນນຍິ ມົ ມກີ ານປ່ ຽນແປງຢ່ າງຫວງຫາຍ. ຈໍານວນ ຊາວນາໄດຫູ້ ດຸ ລງົ ,ໃນປີ 1987 ຢ່ ອາເມລກິ າມພີ ຽງແຕ່ 3200000 ຄນົ , ຢ່ ອງັ ກດິ ມີ 0,5% ຂອງພນົ ລະເມອງ ເຍຍ ລະມນັ ຕາເວນັ ຕກົ ມີ 1280000 ຄນົ , ຍ່ ປີ ່ ຸ ນ ມີ 5,55 ລາູ້ ນຄນົ . ບດົ ບາດຂອງປັນຍຍາຊນົ ໄດກູ້ າຍເປັນຄວາມ ສາໍ ຄນັ ພເິ ສດ ໃນທຸກຂງົ ເຂດແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສງັ ຄມົ . ປະລມິ ານຂອງປັນຍາຊນົ ໄດເູ້ ພ່ ມີ ຂນູ້ ຢ່ າງເດ່ ນັ ຊດັ , ນກັ ປາດ, ນກັ ວທິ ະຍາສາດ ກວມເອາົ ຈໍານວນສ່ ວນໃຫຍ່ ໃນສະຖຕິ ນິ ກັ ວທິ ະຍາສາດຂອງໂລກ. ດວູ້ ຍເຫດນນັູ້ ເອງ ເສດຖະກດິ ທນນຍິ ມົ ສະໄໝໃໝ່ ຈ່ ງິ ຂະຫຍາຍຕວົ ຢ່ າງແຂງແຮງທ່ ີມີລກັ ສະນະນຄວບຄຸມູ້ ດດັ ບນັ ຊາ. ຄໍາຖາມຄນົູ້ ຄວາູ້ 1. ເປນັ ຫຍງັ ຈ່ ງມີການເຕາົູ້ ໂຮມການຜະລດິ ? 2. ຈ່ ງົ ອະທບິ າຍຮບການຕນົູ້ ຕຂໍ ອງທນນຍິ ມົ ຜກຂາດແຫ່ ງລດັ ? 43 ຮຽບຮຽງ ໂດຍ ປຕ ສອນຄາໍ ພມົ ປະດດິ