ສະຫຼຸບເຄມີ ມປາຍ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ເວລາ (s) 2A  B + 3C 0 [A] mol/dm3 10 20 2.5 30 1.8 40 1.5 1.3 1.2 1. ຊອກຫາອດັ ຕາສະເລ່ ຍຂອງ A 2. ຊອກຫາອດັ ຕາການເກດີ B ໃນຊ່ ວງເວລາ 10-20 s 3. ອດັ ຕາການເກດີ C ມຄີ ່ າກີ mol/dm3 ວທິ ແີ ກ:້ 1. RA = 2.5 1.2mol / dm3 40s = 1.3  0.0325mol / dm3  s 40 2. RA(1020) = 1.8 1.5mol / dm3 10s = 0.30mol / dm3  0.03mol / dm3  s 10s ຈາກສມົ ຜນົ RA  (RB ) 2  RB  1 ( RA )  1 (0.03)  0.015mol / dm3  s 2 2 3. ຈາກສມົ ຜນົ RC  RA 32  RC  3 (0.0325) 2 = 0.04875mol / dm3  s 3. ທດິ ສະດກີ ານຕາຂອງໂມເລກຼຸນ ສະຫຸຼບໃຈຄວາມໄດວ້ ່ າ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມຈີ ະເກດີ ຂນ້ ໄດນ້ ນັ້ ກຕ່ ເມ່ ອອະນຼຸພາກມີ ການຕາກນັ ໃນທດິ ທາງທ່ ເີ ໝາະສມົ ແລະ ເກດີ ພະລງັ ງານຂນ້ ປະລມິ ານໜ່ ງ ຢ່ າງນອ້ ຍທ່ ສີ ຸຼດຕອ້ ງມຄີ ່ າພະລງັ ງານເທ່ າົ ກບັ ຫ ຫາຍກວ່ າພະລງັ ງານກ່ ກມັ ມນັ , ຜນົ ຂອງການຕາກນັ ເຮດັ ໃຫພ້ ນັ ທະເກ່ າົ ຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ສະຫາຍໄປເກດີ ສາ້ ງ ພນັ ທະໃໝ່ ຂອງທາດຜະລດິ ຕະພນັ . I. ປະຕກິ ລິ ຍິ າດດ-ຄາຍຄວາມຮອ້ ນ ສະຫຼຸບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ຫກັ ການໃນການພຈິ າລະນາວ່ າປະຕກິ ລິ ຍິ າໜ່ ງໆ ເປັນປະຕກິ ລິ ຍິ າຊະນດິ ໃດ (ຄາຍ ຫ ດດພະລງັ ງານ) 1) ຖາ້ ທາດຜະລດິ ຕະພນັ ມຄີ ່ າພະລງັ ງານຕ່ າກວ່ າສະແດງວ່ າເປັນປະຕກິ ລິ ຍິ າຄາຍຄວາມຮອ້ ນປະຕກິ ິ 94 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ລຍິ າ A+B  C+D ຖາ້ ທາດ A, B ມພີ ະລງັ ງານ 108 kg ທາດ C ແລະ D ມພີ ະລງັ ງານ 80 kg ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ນເີ້ ປັນປະຕກິ ລິ ຍິ າຊະນດິ ໃດ ຈ່ ງົ ຂຽນກຣາຟສະແດງການດາເນນີ ໄປຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າ ແລະ ພະລງັ ງານ (ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ຄາຍຄວາມຮອ້ ນ) ໃນທາງກງົ ກນັ ຂາ້ ມ ຖາ້ ທາດຜະລດິ ຕະພນັ ມຄີ ່ າພະລງັ ງານສງກວ່ າສະແດງວ່ າເປັນ ປະຕກິ ລິ ຍິ າດດຄວາມ ຮອ້ ນ (ດດເຂາົ້ ໄປຈ່ ງເພ່ ມີ ຂນ້ ) 2. ພຈິ າລະນາຈາກສມົ ຜນົ ເຄມີ A+B  C+D 120 kJ ສະແດງວ່ າຄາຍພະລງັ ງານ ເພາະມພີ ະລງັ ງານເກດີ ຂນ້ X+Y+150 kJ ສະແດງວ່ າເປັນປະຕກິ ລິ ຍິ າດດຄວາມຮອ້ ນ (ເພາະທາດຕງັ້ ຕນົ້ ດດຄວາມຮອ້ ນເຂາົ້ ໄປ 150 kJ ) II. ຄວາມໄວ - ຊາ້ -ຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າ 1. ຫກັ ການໃນການພຈິ າລະນາວ່ າປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມຊີ ະນດິ ໃຫຍ່ ເກດີ ໄວ-ຊາ້ ກວ່ າກນັ 1) ໃຫພ້ ຈິ າລະນາຄ່ າພະລງັ ງານກ່ ກມັ ມນັ : ຖາ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໃດທ່ ມີ ຄີ ່ າພະລງັ ງານກ່ ກມັ ມນັ ຕ່ າກວ່ າ ຄວນເກດີ ໄດໄ້ ວກວ່ າປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ມີ ຄີ ່ າພະລງັ ງານກ່ ກມັ ມນັ ສງ (ປະຕກິ ລິ ຍິ າຕ່ າງກນັ ) 2) ຖາ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າດຽວກນັ ທ່ ມີ ຄີ ່ າພະລງັ ງານກ່ ກມັ ມນັ ຫາຍຄ່ າພຈິ າລະນາຈາກກຣາຟ ດ່ ງັ ນ:ີ້ ໃນແຕ່ ລະຂນັ້ ກມຄີ ່ າພະລງັ ງານກ່ ກມັ ມນັ ຄ່ າໜ່ ງ ຄ Ea1 ແລະ Ea2 ຕາມລາດບັ ບນັ ຫາຢ່ ທ່ ວີ ່ າຄ່ າພະລງັ ງານກ່ ກມັ ມນັ ຄ່ າໃດ ຄຄ່ າພະລງັ ງານກ່ ກມັ ມນັ ຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າລວມ A+B  C ໃຫພ້ ຈິ າລະນາຄ່ າພະລງັ ງານກ່ 95 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ກມັ ມນັ ທ່ ຫີ າຍທ່ ສີ ຸຼດ (ຂນັ້ ທ່ ເີ ກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ຊາ້ ທ່ ສີ ຼຸດ) ເປັນຄ່ າທ່ ສີ ະແດງໃຫຮ້ ວ້ ່ າປະຕກິ ລິ ຍິ າລວມນມີ້ ອີ ດັ ຕາໄວ ຫ ຊາ້ 3) ແຕ່ ຖາ້ ເປັນປະຕກິ ລິ ຍິ າດຽວກນັ ໃຫພ້ ຈິ າລະນາປັດໄຈທ່ ມີ ຜີ ນົ ຕ່ ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມີ ຊ່ ງມີຢ່ 4 ປະການ ໄດແ້ ກ່ : ຄວາມເຂັມ້ ຂຸຼ ນ້ , ພນ້ ທ່ ີຜິວ, ທາດຕົວເລ່ ັງປະຕິກິລິຍາ ແລະ ອຸຼນຫະພມ ຊ່ ງໄດກ້ ່ າວລາຍລະອຽດໃນຫວົ ຂ້ 2 4) ຖາ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຕ່ າງຊະນດິ ກນັ ແຕ່ ມຄີ ່ າພະລງັ ງານຕ່ ກມັ ມນັ ເທ່ າົ ກນັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຄາຍ ຄວາມຮອ້ ນ ມກັ ຈະເກດີ ໄດໄ້ ວກວ່ າປະຕກິ ລິ ຍິ ດດຄວາມຮອ້ ນ ທງັ ນເີ້ ພາະປະຕກິ ລິ ຍິ າຄາຍຄວາມຮອ້ ນມຄີ ່ າ Ea ຍອ້ ນກລບັ ສງກວ່ າປະຕກິ ລິ ຍິ າດດຄວາມຮອ້ ນ ດ່ ງັ ນນັ້ , ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄປຂາ້ ງໜາ້ ຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າຄາຍຄວາມຮອ້ ນ ຈ່ ງຄວນເກດີ ໄວກວ່ າ ປະຕກິ ລິ ຍິ າດດ ຄວາມຮອ້ ນເມ່ ອທງັ ສອງປະຕກິ ລິ ຍິ າມຄີ ່ າພະລງັ ງານກ່ ກມັ ມນັ ໄປຂາ້ ງໜາ້ ເທ່ າົ ກນັ . III. ປັດໄຈທ່ ມີ ຜີ ນົ ຕ່ ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມີ 1. ສະຫຼຸບກ່ ຽວກບັ ປັດຈຍັ ທ່ ມີ ຜີ ນົ ຕ່ ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ຣິ ຢິ າເຄມໄີ ດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ໃນປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມສີ ່ ວນໃຫຍ່ ເມ່ ອເພ່ ມີ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຂອງສທາດຕງັ້ ຕນົ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຈະໄວຂນ້ ແລະ ຖາ້ ຫຸຼດຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ອດັ ຕາປະຕກິ ລິ ຍິ າຈະຊາ້ ລງົ 2) ຖາ້ ໃນປະຕກິ ລິ ຍິ າມທີ າດຕງັ້ ຕນົ້ ເປັນທາດແຂງ ການເພ່ ມີ ພນ້ ທ່ ຜີ ວິ ຂອງທາດນນັ້ ຈະເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກິ ລິ ຍິ າໄວ ຂນ້ (ແຕ່ ຕອ້ ງມສີ ະຖານະຕ່ າງກນັ ດວ້ ຍ) 3) ການເພ່ ມີ ອຼຸນຫະພມຈະເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກິ ລິ ຍິ າໄວຂນ້ ແລະ ການຫຼຸດອຸຼນຫະພມຈະເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກິ ລິ ຍິ າຊາ້ ລງົ 4) ປະຕກິ ລິ ຍິ າບາງຊະນດິ ຖາ້ ໃສ່ ຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ເີ ໝາະສມົ ຈະເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກິ ລິ ຍິ າເກດີ ໄວຂນ້ ຢ່ າງໃດກ ຕາມເຮາົ ອາດເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກິ ລິ ຍິ າຊາ້ ລງົ ໂດຍໃສ່ ທາດບາງຊນດິ ລງົ ໄປເປັນຕວົ ຂດັ ຂວາງປະຕກິ ລິ ຍິ າ 2. ຖາ້ ຕອ້ ງການຮວ້ ່ າອດັ ຕາການເກີດປະຕກິ ລິ ຍິ າຂນ້ ກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ ຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ຕອ້ ງເຮດັ ການທດົ ລອງແຕ່ ລະເທ່ ອໂດຍປ່ ຽນຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ເທ່ ອລະຊະນດິ ແລະ ຄວບຄຼຸມຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ ຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ຊະນດິ ອ່ ນໆໃຫຄ້ ງົ ທ່ ຈີ ບັ ເວລາການເກດີ ປະລມິ ານທາດຜະລດິ ຕະພນັ ທ່ ເີ ພ່ ມີ ຂນ້ ຫ ທາດ ຕງັ້ ຕນົ້ ທ່ ຫີ ຼຸດລງົ ແລວ້ ແຕ່ ກລະນີ 3. ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມບີ າງຊະນດິ ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າບ່ ຈາເປັນຕອ້ ງຂນ້ ກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ຄບົ ທຸຼກຊະນດິ ອາດຈະຂນ້ ກບັ ທາດຕງັ້ ຕນົ້ ພຽງທາດໃດທາດໜ່ ງເທ່ າົ ນນັ້ ກໄດ້ ຢ່ າເຂາົ້ ໃຈຜດິ ວ່ າຈະຕອ້ ງ ຂນ້ ຢ່ ກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ ຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ທຸຼກທາດຂນ້ ຢ່ ກບັ ຊະນດິ ຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ ານນັ້ ໆ ຕອ້ ງອາໄສການ ທດົ ລອງດ່ ງັ ກ່ າວຈ່ ງຈະບອກໄດ້ 4. ການເພ່ ມີ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ຈະມຜີ ນົ ຕ່ ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມເີ ພາະເນ່ ອງຈາກອະນຸຼ ພາກມຈີ ານວນຫາຍ ໂອກາດທ່ ອີ ະນຸຼພາກຈະຕາກນັ ຄວນມຫີ າຍກວ່ າເມ່ ອອະນຸຼພາກມຈີ ານວນນອ້ ຍ ແລະ ເມ່ ອຈານວນອະນຼຸພາກຫາຍຂນ້ ອະນຸຼພາກຊ່ ງມພີ ະລງັ ງານສງກຈະມຈີ ານວນຫາຍຂນ້ ດວ້ ຍ ສະນນັ້ , ອດັ ຕາ ການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຄວນເພ່ ມີ ຂນ້ . 96 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ IV. ກດົ ເກນອດັ ຕາ 1. ກດົ ເກນອດັ ຕາ (Rate Law) ເປັນຄວາມສາພນັ ລະຫວ່ າງອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມກີ ບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ຍກົ ກາລງັ ເລກໃດຄ່ າໜ່ ງ ຊ່ ງຊອກຫາໄດຈ້ າກການທດົ ລອງເທ່ າົ ນນັ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ A+B  C ກດົ ເກນອດັ ຕາ ; r  [A][B] ສມົ ຜນົ ອດັ ຕາ (Rate cquation) ເປັນການປ່ ຽນຄວາມສາພນັ ຈາກກດົ ເກນອດັ ຕາໃຫຢ້ ່ ໃນຮບຂອງສມົ ຜນົ ໂດຍຄນດວ້ ຍຄ່ າຄງົ ທ່ ຂີ ອງອດັ ຕາ (Rat law constant, k) ດ່ ງັ ສມົ ຜນົ ສມົ ຜນົ ອດັ ຕາ : r = k[A]x[B]y ຄ່ າ x, y ເປັນຕວົ ເລກທ່ ໄີ ດຈ້ າກການທດົ ລອງເທ່ າົ ນນັ້ ແລະ ເປັນຄ່ າທ່ ສີ ະແດງເຖງິ ອນັ ດບັ ຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າ (order) 2. ອນັ ດບັ ຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າ ເປັນຄ່ າຕວົ ເລກໃດໆ (x,y) ທ່ ຊີ ອກຫາໄດຈ້ າກຜົນການທດົ ລອງເທ່ າົ ນນັ້ ເພ່ ອ ສະແດງໃຫຮ້ ເ້ ຖງິ ຄວາມສາພນັ ທ່ ວີ ່ າ “ເມ່ ອຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ປ່ ຽນໄປ x ເທ່ າົ ອດັ ຕາຂອງປະຕິ ກລິ ຍິ າຈະປ່ ຽນໄປກເທ່ າົ ” ແບ່ ງອອກເປັນປະຕກິ ລິ ຍິ າອນັ ດບັ ສນ, ອນັ ດບັ ໜ່ ງ, ອນັ ດບັ ສອງ ແລະ ອນັ ດບັ ສາມ ແລວ້ ແຕ່ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ປະຕກິ ລິ ຍິ າອນັ ດບັ ສນ (X = 0) ດ່ ງັ ສມົ ຜນົ ອດັ ຕາ A  B : rate = k[A] ຄວາມຫມາຍ : ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າບ່ ຂນ້ ກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ [A] ແຕ່ ຢ່ າງໃດ ອະທບິ າຍໄດງ້ ່າຍໆ ວ່ າປະຕກິ ລິ ຍິ າຈະເກດີ ໄວ ຫ ຊາ້ ບ່ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ [A] ບ່ ວ່ າຈະມຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ ຫາຍ ຫ ນອ້ ຍກ ຕາມ ເຊ່ ນັ : ປະຕກິ ລິ ຍິ າການກາຈດັ ແອລກຮໃນເລອດບ່ ວ່ າຈະດ່ ມເຫາົ້ ເຂາົ້ ໄປຫາຍເທ່ າົ ໃດກຕາມການກາຈດັ ອອກກ ຍງັ ຢ່ ໃນອດັ ຕາເດມີ ສະເໝີ 3. ປະຕກິ ລິ ຍິ າອນັ ດບັ ສນ ຫ R = R[A]0 ສະແດງກຣາຟດ່ ງັ ນີ້ 4. ສະຫຸຼບກຣາຟສະແດງຄວາມສາພນັ ຕາມຂຕ້ ່ ໄປນີ້ ໃຫທ້ າດຕງັ້ ຕນົ້ (A) ແລະ ທາດຜະລດິ ຕະພນັ ຄ B ສມົ ຜນົ A  B ຕາມສມົ ຜນົ R = k[A]x (ເມ່ ອ x  0) 1) ເວລາກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ທາດຕງັ້ ຕນົ້ 2) ເວລາກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ທາດຜະລດິ ຕະພນັ 3) ອດັ ຕາກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ທາດຕງັ້ ຕນົ້ 97 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 4) ອດັ ຕາກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ທາດຜະລດິ ຕະພນັ 5) ເວລາກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ທາດຕງັ້ ຕນົ້ ຊ່ ງອດັ ຕາບ່ ຂນ້ ກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ທາດຕງັ້ ຕນົ້ 6) ເວລາກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ທາດຕງັ້ ຕນົ້ ຊ່ ງບ່ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ 7) ເວລາກບັ log ຂອງຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ທາດຕງັ້ ຕນົ້ 8) ເວລາກບັ 1 ເມ່ ອ [A] ຄຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ທາດຕງັ້ ຕນົ້ [ A] 9) ເວລາກບັ ອດັ ຕາເມ່ ອອດັ ຕາບ່ ປ່ ຽນແປງ ສະຫຼຸບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ V. ພນ້ ທ່ ຜີ ວິ ກບັ ອດັ ຕາ 1. ໃນເລ່ ອງພນ້ ທ່ ຜີ ວິ ຂອງທາດຕ່ ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມີ ສະຫຸຼບໄດວ້ ່ າ:  ປະຕກິ ລິ ຍິ າໃດທ່ ມີ ທີ າດແຂງເປັນທາດຕງັ້ ຕນົ້ ຢ່ ດວ້ ຍກບັ ທາດສະຖານະອ່ ນໆ (ທາດລະລາຍ, ກາສ) ພນ້ ທ່ ີ ຜວິ ຂອງທາດແຂງເທ່ າົ ນນັ້ ທ່ ີມຜີ ົນຕ່ ອັດຕາການເກີດປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມຄີ ຖາ້ ທາດແຂງມພີ ນ້ ທ່ ີຜິວຫາຍ ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຈະມຄີ ່ າສງກວ່ າທາດແຂງທ່ ມີ ພີ ນ້ ທ່ ຜີ ວິ ນອ້ ຍກວ່ າ  ຖາ້ ມທີ າດຕງັ້ ຕນົ້ ຕ່ າງສະຖານະກນັ (ເຊ່ ນັ ກາສກບັ ທາດແຫວ, ທາດແຂງກບັ ທາດລະລາຍ, ທາດແຫວກບັ ກາສ) ພນ້ ທ່ ຜີ ວິ ຂອງທາດຈະມຜີ ນົ ຕ່ ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມີ  ການເພ່ ມີ ພນ້ ທ່ ຜີ ວິ ຂອງທາດແຂງ ອາດເຮດັ ໄດໂ້ ດຍເຮດັ ໃຫເ້ ປັນແຜ່ ນສ່ ວນນອ້ ຍໆ, ຍ່ ງິ ນອ້ ຍຫາຍກຈະເພ່ ມີ ພນ້ ທ່ ຜີ ວິ ຫາຍ ຖາ້ ບດົ ໃຫລ້ ະອຽດຍ່ ງິ ເຮດັ ໃຫທ້ າດມພີ ນ້ ທ່ ຜີ ິວຫາຍຂນ້ ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກຈະ ເພ່ ມີ ຂນ້  ປະຕກິ ລິ ຍິ າຊະນດິ ຄາຍຄວາມຮອ້ ນຈະເກດີ ໄດດ້ ີ (ປະລມິ ານຫາຍ) ທ່ ອີ ຼຸນຫະພມບ່ ສງຫາຍສ່ ວນປະຕກິ ລິ ິ ຍາທ່ ດີ ດຄວາມຮອ້ ນຈະເກດີ ໄດດ້ ທີ ່ ອີ ຸຼນຫະພມຄ່ ອນຂາ້ ງສງ (ເກດີ ຫາຍກບັ ເກດີ ໄວ ບ່ ຄກນັ ) 98 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ແຕ່ ຢ່ າງໃດກຕາມ ປະຕກິ ລິ ຍິ າສ່ ວນຫາຍຈະເກດີ ໄດໄ້ ວນນັ້ ຈະຕອ້ ງໃຊພ້ ະລງັ ງານຄວາມຮອ້ ນເຂາົ້ ມາກ່ ຽວ ຂອ້ ງທງັ ໝດົ ດ່ ງັ ນນັ້ , ຈ່ ງຕອ້ ງໃຊອ້ ຸຼນຫະພມສງ 5.1 ອຸຼນຫະພມກບັ ອດັ ຕາ 1. ການເພ່ ມີ ອຼຸນຫະພມເຮດັ ໃຫເ້ ພ່ ມີ ຈານວນໂມເລກຼຸນຂອງທາດທ່ ມີ ພີ ະລງັ ງານສງພທ່ ຈີ ະຕາກນັ ແລວ້ ເຮດັ ໃຫ້ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄດ້ ເປັນປັດໄຈສາຄນັ ທ່ ເີ ຮດັ ໃຫອ້ ດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເພ່ ມີ ຂນ້ ນອກຈາກຈະເພ່ ມີ ພະລງັ ງານໃຫໂ້ ມເລກຸຼນ ແລະ ເຮດັ ໃຫໂ້ ມເລກຼຸນມໂີ ອກາດຕາກນັ ຫາຍຂນ້ ແລວ້ ກຣາຟສະແດງການກະຈາຍຂອງພະລງັ ງານຈລນຂ໌ ອງໂມເລກຼຸນຂອງກາສທ່ ອີ ຸຼນຫະພມຕ່ າງກນັ ດ່ ງັ ນ:ີ້ ຈານວນໂມເລ ຼຸກນຂອງກາສ ກຣາຟສະແດງການກະຈາຍພະລງັ ງານຈລນຂ໌ ອງໂມເລກຸຼນຂອງກາສທ່ ອີ ຸຼນຫະພມຕ່ າງກນັ ຈາກກຣາຟ ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ວ່ າຈານວນໂມເລກຸຼນຊ່ ວງທ່ ແີ ຮເງາົ ຄ ເລຍີ Ea ໄປແລວ້ ເປັນໂມເລກຼຸນທ່ ຕີ າ ກນັ ແລວ້ ມພີ ະລງັ ງານສງພທ່ ຈີ ະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມໄີ ດ້ ສງັ ເກດທ່ ກີ ຣາຟຊ່ ວງແຮເງາົ ຂອງ T2 ຈະຫາຍກວ່ າ T1 ສະແດງວ່ າເມ່ ອເພ່ ມີ ອຼຸນຫະພມ, ຈານວນໂມເລ ກຼຸນທ່ ມີ ພີ ະລງັ ງານສງພທ່ ຕີ າກນັ ແລວ້ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຈະເພ່ ມີ ຫາຍຂນ້ ແລະ ນຄີ້ ເຫດຜນົ ທ່ ອີ ະທບິ າຍວ່ າຍອ້ ນຫຍັ ງ ເມ່ ອເພ່ ມີ ອຼຸນຫະພມຈ່ ງເຮດັ ໃຫອ້ ດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເພ່ ມີ ຂນ້ . 5.2 ຕວົ ເລ່ ງັ (ຄະຕະໄລ) ກບັ ອດັ ຕາ 1. ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມໜີ ່ ງອາດຄວບຄຼຸມອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄດດ້ ວ້ ຍການຕ່ ມທາດບາງຊະນດິ ລງົ ໄປ ຈານວນນອ້ ຍໆທາດທ່ ຕີ ່ ມລງົ ໄປແລວ້ ເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກິ ລິ ຍິ າເກດີ ໄດໄ້ ວຂນ້ ເອນີ້ ທາດ ພວກນວີ້ ່ າ ຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ຫ ຕວົ ຄະຕະໄລ (Catalyte) ສ່ ວນທາດທ່ ຕີ ່ ມລງົ ໄປ ແລວ້ ເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກິ ລິ ຍິ າເກດີ ຊາ້ ລງົ ເອນີ້ ວ່ າ ຕວົ ຂດັ ຂວາງ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ຫລ ອນິ ຮບິ ເິ ຕີ (Inhibitor) 2. ຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄດແ້ ກ່ ທາດທ່ ຕີ ່ ມລງົ ໄປຈານວນນອ້ ຍ ແລວ້ ເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກິ ລິ ຍິ າເກດີ ໄດໄ້ ວຂນ້ ຫງັ ຈາກປະຕກິ ລິ ຍິ າສນີ້ ສຸຼດແລວ້ ຈະໄດທ້ າດຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ ານນັ້ ກບັ ຄນມາ ຊ່ ງມຄີ ຸຼນລກັ ສະນະຄເກ່ າົ ທຸຼກປະການຈ່ ງ ເວາົ້ ໄດວ້ ່ າ ຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າແມ່ ນຈະມສີ ່ ວນຮ່ ວມໃນການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າດວ້ ຍ ຫ ມສີ ່ ວນຊ່ ວຍອານວຍຄວາມ ສະດວກໃຫປ້ ະຕກິ ລິ ຍິ າເກດີ ດຂີ ນ້ ດວ້ ຍວທິ ໃີ ດໆກຕາມ ຜນົ ສຼຸດທາ້ ຍເມ່ ອປະຕກິ ລິ ຍິ ານນັ້ ສນີ້ ສຸຼດລງົ ຕອ້ ງເຫອທາດ ຕວົ ເລ່ ງັ ກບັ ຄນມາໃນລກັ ສະນະປະລມິ ານສີ (ຄຼຸນລກັ ສະນະຕ່ າງໆຄເກ່ າົ ) ໃນສມົ ການເຄມີ ຕວັ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ຣິ ຢິ າຈະໃສ່ ເຂາົ້ ໄປແລວ້ ອອກມາກບັ ຜະລດິ ຕະພນັ ດ່ ງັ ນີ້ A+B  C + D 99 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ສະແດງວ່ າ C ເປັນຕວົ ເລ່ ງັ A, B ເປັນສານຕງັ້ ຕນົ້ D ເປັນທາດຜະລດິ ຕະພນັ ບາງເທ່ ອປະຕກິ ລິ ຍິ າໜ່ ງໆ ອາດຈະມກີ ນົ ໄກຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າຫາຍຂນັ້ ຈນົ ໄດຜ້ ະລດິ ຕະພນັ ຊ່ ງໃນແຕ່ ລະຂນັ້ ຕວົ ເລ່ ງັ ທ່ ຕີ ່ ມລງົ ໄປຈະມສີ ່ ວນ ຮ່ ວມໃນປະຕກິ ລິ ຍິ າດວ້ ຍກໄດ້ ແຕ່ ໃນທ່ ສີ ຸຼດກຈະຕອ້ ງໄດກ້ ບັ ຄນມາດວ້ ຍຄຸຼນລກັ ສະນະຄເກ່ າົ ເຊ່ ນັ : X ໃນສມົ ຜນົ ຕ່ ໄປນ:ີ້ A+B X  2C + D ມຂີ ນັ້ ຍ່ ອຍໆ ດ່ ງັ ນີ້ A+X  M …………(1) M  N + 2C …………(2) ………....(3) B + N  D + X (1)+(2) + (3) A+B+X  2C + D + X 3. ບນັ ຫາຢ່ ທ່ ວີ ່ າ ທາດທ່ ຕີ ່ ມລງົ ໄປ (ຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ) ນນັ້ ເຮດັ ໃຫອ້ ດັ ຕາຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າເພ່ ມີ ຂນ້ ໄດ້ ແນວໃດອະທບິ າຍໄດຄ້ :  ຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຂາົ້ ໄປມສີ ່ ວນຊ່ ວຍອານວຍຄວາມສະດວກໃຫກ້ ານດາເນນີ ໄປຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າເກດີ ໄດ້ ສະດວກຂນ້ ໂດຍຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄປຫຼຸດພະລງັ ງານກ່ ກມັ ມນັ ຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າໃຫຕ້ ່ າລງົ .  ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕວົ ເລ່ ງັ ປະການທ່ ສີ ອງຄ ຕວົ ເລ່ ງັ ອາດເຂາົ້ ໄປຮ່ ວມທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ທາດຕງັ້ ຕນົ້ ຕວົ ໃດຕວົ ໜ່ ງ ຈດັ ໃຫມ້ ໂີ ຄງສາ້ ງໃໝ່ ທ່ ເີ ໝາະສມົ ໃນສະພາບທ່ ພີ ອ້ ມຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄດ້ (ແຕ່ ໃນທ່ ສີ ຸຼດຕວົ ເລ່ ງັ ກຈະ ເກດີ ກບັ ຄນມາຄເກ່ າົ )  ຕວົ ເລ່ ງັ ຍງັ ສາມາດດດຊບັ ໂມເລກຸຼນຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ໄວເ້ ທງິ ຜວິ ເຮດັ ໃຫໂ້ ມເລກຸຼນມໂີ ອກາດຕາກນັ ໄດຫ້ າຍ ຂນ້ ເຊ່ ນັ : ໂລຫະແພລທນິ ມັ ຊ່ ວຍດດຊບັ ກາສ H2 ໄວທ້ ່ ຜີ ວິ ໃນປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງກາສ H2 ເປັນຕນົ້  ຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຊ່ ວຍໃຫປ້ ະຕກິ ລິ ຍິ າເກດີ ໄວຂນ້ ເທ່ າົ ນນັ້ ແຕ່ ບ່ ໄດຊ້ ່ ວຍໃຫເ້ ກດີ ຜະລດິ ຕະພນັ ຫາຍຂນ້ ລກັ ສະນະ, ຄຼຸນສມົ ບດັ ຂອງຜະລດິ ຕະພນັ ທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຈະຄເກ່ າົ ມພີ ະລງັ ງານເທ່ າົ ເດມີ ຄກບັ ກລະນທີ ່ ບີ ່ ມຕີ ວົ ເລ່ ງັ 100 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ບດົ ທີ 9 ການດຼຸນດ່ ຽງເຄມີ 1. ການປ່ ຽນແປງທ່ ປີ ີນ້ ກບັ ໄດ້ ຫ ປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ປີ ີ້ນກບັ ໄດ້ ໝາຍເຖງິ ການປ່ ຽນແປງທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ແລວ້ ສາມາດ ປ່ ຽນກບັ ມາເປັນທາດເດມີ ໄດອ້ ກີ ຫ ໃນປະຕກິ ລິ ຍິ າາເຄມໝີ າຍເຖງິ ການທ່ ທີ າດຕງັ້ ຕນົ້ ປ່ ຽນແປງໄປເປັນ ຜະລດິ ຕະພນັ ແລະ ໃນຂະນະດຽວກນັ ທາດຜະລດິ ຕະພນັ ກສາມາດປ່ ຽນກບັ ມາເປັນທາດຕງັ້ ຕນົ້ ໄດອ້ ກີ ຖາ້ ການປ່ ຽນແປງຂອງທາດໜ່ ງໆ (ທາດຕງັ້ ຕນົ້ ) ໄປເປັນທາດຜະລດິ ຕະພນັ ຈນົ ໝດົ ສະແດງວ່ າ ເປັນການ ປ່ ຽນແປງຢ່ າງສມົ ບນ ບ່ ສາມາດປີນ້ ກບັ ໄດແ້ ຕ່ ຖາ້ ປ່ ຽນໄປແລວ້ ປີ້ນກບັ ໄດ້ ເອນີ້ ວ່ າເປັນການປ່ ຽນແປງຢ່ າງບ່ ສມົ ບນລະບບົ ຈະເຂາົ້ ສ່ ດຸຼນດ່ ຽງ ໄດ້ 2. ເມ່ ອຕ່ ມ HCl ແລະ H2O ຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າປີນ້ ກບັ ໄດ້ ຄມທີ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄປຂາ້ ງໜາ້ ແລະ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຢອ້ ນກບັ ສະແດງດວ້ ຍເຄ່ ອງໝາຍ - ດ່ ງັ ສມົ ຜນົ [Cu (H2O)4 ]2 (aq)  4Cl  (aq) [CuCl 4 ]2 (aq)  4H2O(l) ສຟີ າ້ ສເີ ຫອງ I. ພາວະດຸຼນດ່ ຽງ (Equilibrium) 1. ເມ່ ອລະບບົ ໜ່ ງໆ ມກີ ານປ່ ຽນແປງຊະນດິ ປີນ້ ກບັ ໄດ້ ເມ່ ອການປ່ ຽນແປງເຖງິ ພາວະໜ່ ງສມົ ບດັ ຕ່ າງໆ ຂອງ ລະບບົ ເຊ່ ນັ : ສ,ີ ປະລມິ ານທາດ, ໃນລະບບົ ນນັ້ ຈະຄງົ ທ່ ຢີ ່ ພາວະນເີ້ ອນີ້ ວ່ າ: ພາວະດຸຼນດ່ ຽງ, ພາວະດຼຸນ ດ່ ຽງຂອງລະບບົ ຈະຕອ້ ງເກດີ ຂນ້ ໃນລະບບົ ປິດເທ່ າົ ນນັ້ 2. ພາວະດຼຸນດ່ ຽງ ຂອງລະບບົ ແບ່ ງອອກເປັນ 3 ປະເພດ ໄດແ້ ກ່ :  ພາວະດຼຸນດ່ ຽງລະຫວ່ າງສະຖານະ  ພາວະດຼຸນດ່ ຽງໃນທາດລະລາຍອ່ ມີ ຕວົ  ພາວະດຼຸນດ່ ຽງໃນປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມີ 3. ສມົ ດຼຸນໄດນາມກິ ເປັນພາວະທ່ ຍີ ງັ ຄງົ ມກີ ານປ່ ຽນແປງໃນລະບບົ ຕະຫອດເວລາ ແຕ່ ຜນົ ຈາກການປ່ ຽນແປງ ຕະຫອດເວລານນັ້ ຍງັ ເຮດັ ໃຫລ້ ະບບົ ມຄີ ຸຼນສມົ ບດັ ຄງົ ທ່ ີ ເພາະອດັ ຕາການປ່ ຽນແປງໄປຂາ້ ງໜາ້ ເທ່ າົ ກບັ ອດັ ຕາ ການປ່ ຽນແປງປີນ້ ກບັ 4. ລກັ ສະນະໂດຍທ່ ວົ ໆ ໄປຂອງພາວະດຸຼນດ່ ຽງຄ: ມກີ ານປ່ ຽນແປງແບບໄປຂາ້ ງໜາ້ ແລະ ປີ້ນກບັ ຢ່ ຕະຫອດເວລານນັ້ ຄ ໂມເລກຼຸນຕ່ າງໆບ່ ໄດຢ້ ຼຸດນງີ້ , ອດັ ຕາ ການປ່ ຽນແປງໄປຂາ້ ງໜາ້ ແລະ ປີນ້ ກບັ ເທ່ າົ ກນັ ລະບບົ ຕອ້ ງມຄີ ຼຸນລກັ ສະນະຄງົ ທ່ ີ ເຊ່ ນັ : ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຂອງທາດ ແຕ່ ລະຊະນດິ ຄງົ ທ່ ,ີ ບາງຊະນດິ ທ່ ສີ ງັ ເກດໄດຈ້ ະພບົ ວ່ າຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ ຂອງສຄີ ງົ ທ່ ,ີ ລະບບົ ທ່ ມີ ຜີ ກຈະມປີ ະລມິ ານ ຄງົ ທ່ ແີ ຕ່ ລະບບົ ທ່ ມີ ຄີ ຸຼນລກັ ສະນະຄງົ ທ່ ບີ ່ ຈາເປັນຕອ້ ງຢ່ ໃນພາວະດຼຸນດ່ ຽງສະເໝໄີ ປຕອ້ ງເປັນການປ່ ຽນແປງທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ໃນລະບບົ ປິດເທ່ າົ ນນັ້ 5. ເມ່ ອປະຕກິ ລິ ຍິ າເຂາົ້ ສ່ ສະພາວະດຸຼນດ່ ຽງສະແດງກຣາຟໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 101 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ອັດຕາການເກີດປະຕິກິລິຍາ ຄວາມເຂັ້ມ ຸຼຂ້ນ ຄວາມເຂັ້ມ ຼຸຂ້ນ 6. ພາວະສມົ ດຸຼນໃນປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມີ ເກດີ ຂນ້ ໂດຍມກີ ານປ່ ຽນແປງກບັ ໄປກບັ ມາລະຫວ່ າງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ກບັ ທາດຜະລດິ ຕະພນັ ດ່ ງັ ນນັ້ , ທ່ ພີ າວະດຸຼນດ່ ຽງລະບບົ ຈະຕອ້ ງມທີ າດຕງັ້ ຕນົ້ ແລະ ທາດຜະລດິ ຕະພນັ ຄບົ ທຼຸກຊະນດິ ປົນຢ່ ນາກນັ ໃນປະລມິ ານທ່ ຄີ ງົ ທ່ ີ (ແຕ່ ບ່ ຈາເປັນຕອ້ ງເທ່ າົ ກນັ ) ສະເໝ.ີ ທ່ ພີ າວະດຼຸນດ່ ຽງທ່ ວີ ່ າຄຸຼນລກັ ສະນະຂອງທາດຄງົ ທ່ ີ ເຊ່ ນັ : ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຄງົ ທ່ ແີ ຕ່ ບ່ ແມ່ ນ ໝາຍຄວາມວ່ າທາດ ທຼຸກຊະນດິ ໃນລະບບົ ທ່ ພີ າວະດຸຼນດ່ ຽງມຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ເທ່ າົ ກນັ ແຕ່ ໝາຍເຖງິ ທ່ ສີ ມົ ດຸຼນມທີ າດ A ຢ່ x ໂມລກຈະມີ ຢ່ 2 ໂມລ ຕະຫອດເວລາໂດຍທ່ ແີ ຕ່ ລະໂມເລກຼຸນຂອງທາດ A ຍງັ ປ່ ຽນໄປປ່ ຽນມາຢ່ ນນັ້ ເອງ 7. ໃນປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມີ ມທີ າດຕງັ້ ຕນົ້ ແລະ ທາດຜະລດິ ຕະພນັ ຢ່ ນາກນັ ທຼຸກຊະນດິ ຢ່ ທ່ ພີ າວະດຸຼນດ່ ຽງເຮດັ ການກວດສອບໂດຍໃຊທ້ າດທ່ ີປະກອບດວ້ ຍອາຕອມກມັ ມນັ ຕະພາບລງັ ສີ ແລວ້ ນາທາດໄປກວດສອບ ໂດຍໃຊເ້ ຄ່ ອງວດັ ທາດກ່ ກມັ ມນັ ຕະພາບລງັ ສີ ຫ ທດົ ສອບອອີ ງົ ໃນທາດລະລາຍໃນລະບບົ ໂດຍໃຊທ້ າດທ່ ີ ໃຫສ້ ກີ ບັ ທາດໃນລະບບົ ທ່ ຕີ ອ້ ງການກວດສອບ 102 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ 2.1. ຄ່ າຄງົ ທ່ ດີ ຼຸນດ່ ຽງ (Equilibrium constant) 1. “ອດັ ຕາສ່ ວນລະຫວ່ າງຜນົ ຄນຂອງຄວາມເຂມ້ ຂນົ້ ຂອງຜະລດິ ຕະພນັ ແຕ່ ລະຊະນດິ ຍກົ ກາລງັ ດວ້ ຍສາປະ ສດິ ບອກຈານວນໂມລຂອງຜະລດິ ຕະພນັ ນນັ້ ໆກບັ ຜນົ ຄນຂອງຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ ຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ທ່ ເີ ຫອແຕ່ ລະຊະນດິ ຍກົ ກາລງັ ສາປະສດິ ບອກຈານວນໂມລຂອງທາດທ່ ເີ ຫອນນັ້ . ທ່ ພີ າວະດຸຼນດ່ ຽງຈະມຄີ ່ າຄງົ ທ່ ີ ເມ່ ອອຸຼນຫະພມຄງົ ທ່ ”ີ ພຈິ າລະນາໄດຈ້ າກສມົ ຜນົ ງ່າຍໆ ດ່ ງັ ນ:ີ້ aA(g) + bB (g)  cC(g) + dD(b) K= ເມ່ ອ K = ຄ່ າຄງົ ທ່ ດີ ຸຼນດ່ ຽງ [ ] = ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ຂອງທາດມຫີ ວົ ໜ່ ວຍ ໂມລ/ລດິ a, b,c,d = ສາປະສດິ ບອກຈານວນໂມລຂອງທາດໃນປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ດີ ຸຼນດ່ ຽງແລວ້ 2. ຫວົ ໜ່ ວຍຂອງຄ່ າຄງົ ທ່ ຂີ ອງດຸຼນດ່ ຽງ ຈະຕ່ າງກນັ ໄປສາລບັ ແຕ່ ລະປະຕກິ ລິ ຍິ າ ໂດຍປົກກະຕໃິ ນການໃຊຄ້ ່ າ K ເຮາົ ຈະບ່ ສນົ ໃຈທ່ ຫີ ວົ ໜ່ ວຍ ເນ່ ອງຈາກບ່ ຄ່ ອຍມຄີ ວາມໝາຍທ່ ສີ າຄນັ ປານໃດ, ສ່ ງິ ທ່ ສີ າຄນັ ຈະຢ່ ທ່ ຄີ ່ າທ່ ີ ເປັນຕວົ ເລກ ຈ່ ງນາມາໃຊສ້ ະເພາະຄ່ າຕວົ ເລກເທ່ າົ ນນັ້ 3. ການບອກຄ່ າ K ຈະຕອ້ ງອາ້ ງເຖງິ ສມົ ຜນົ ທ່ ບີ ອກມາດວ້ ຍສະເໝີ ເພາະຈານວນໂມລຂອງທາດປ່ ຽນໄປ ຄ່ າ K ຈະປ່ ຽນໄປດວ້ ຍ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໜ່ ງໆ ຖາ້ ມີ K ຫາຍສະແດງວ່ າເກດີ ຜະລດິ ຕະພນັ ໄດຫ້ າຍກວ່ າປະຕກິ ລິ ິ ຍາທ່ ມີ ຄີ ່ າ K ນອ້ ຍ (ຕອ້ ງພຈິ າລະນາທ່ ອີ ຸຼນຫະພມດຽວກນັ ) ຄ່ າ K ບ່ ໄດນ້ ອກວ່ າປະຕກິ ລິ ຍິ າໜ່ ງໆ ເກນີ ໄດໄ້ ວ ຫ ຊາ້ ແຕ່ ບອກວ່ າເກດີ ຫາຍ ຫ ນອ້ ຍ 4. ຄ່ າ K ຈະຄງົ ທ່ ສີ ະເໝໆີ ສາລບັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໜ່ ງໆ ບ່ ວ່ າຈະລບົ ກວນດຸຼນດ່ ຽງ ດວ້ ຍປັດໄຈໃດໆກຕາມຍກົ ເວນັ້ ອຼຸນຫະພມນນັ້ ຄ K ຈະຄງົ ທ່ ເີ ມ່ ອອຼຸນຫະພມຄງົ ທ່ ີ ແລະ ຈະປ່ ຽນໄປເມ່ ອອຸຼນຫະພມປ່ ຽນໄປ. ຖາ້ ອຸຼນຫະພມປ່ ຽນໄປ (ເພ່ ມີ , ຫຼຸດ) ແລວ້ ຜະລດິ ຕະພນັ ຫາຍຂນ້ ຄ່ າ K ກຈະຫາຍຂນ້ ດວ້ ຍຖາ້ ຜະລດິ ຕະພນັ ຫຸຼດລງົ (ປີນ້ ກບັ ) ຄ່ າ K ກຈະຫຸຼດລງົ ດວ້ ຍ 2.2. ຄ່ າ K ເມ່ ອສມົ ຜນົ ປ່ ຽນແປງ 1. ຄ່ າ K ເມ່ ອສມົ ຜນົ ປ່ ຽນແປງ ກ. K ປະຕກິ ລິ ຍິ າປີນ້ ກບັ = 1 Kເດມີ A + B  C; K1 C  A + 2B; K2 = 1 ຫ K1 x K2 K1 ຂ. ເມ່ ອເອາົ n ຄນສມົ ຜນົ Kໃໝ່ = (Kເດມີ )n A + B  2C; K1 103 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ nA + nB  2nC; K ໃໝ່ = (K1)n ຄ. ເອາົ n ໄປຊອກຫາສມົ ຜນົ K ໃໝ່ = n K ເດມີ A + 2B  3C; K1 1A + 2 B  3 C; K ໃໝ່= n K1 2 n n ງ. ມຫີ າຍສມົ ຜນົ ລວມກນັ Kໃໝ່ = K1 x K2 A + B  X; K1 ……….. (1) B + X  D; K2 ……….. (2) (1) +(2) A + 2 B  D; K ໃໝ່ = K1 x K2 ຈ. ມຫີ າຍສມົ ຜນົ ລບົ ກນັ K ໃໝ່ = K1 K2 ຈາກ ກ (1) - (2) A + B – B – X  X - D A + D  2X K ໃໝ່ = K1 K2 III. ການລບົ ກວນດຼຸນດ່ ຽງ 1. ປັດໄຈທ່ ມີ ຜີ ນົ ຕ່ ພາວະດຸຼນດ່ ຽງຕງັ້ ແຜນວາດລ່ ຸຼມນ:ີ້ 2. ສາລບັ ຕວົ ເລ່ ງັ ບ່ ມຜີ ົນຕ່ ພາວະດຼຸນດ່ ຽງຂອງລະບບົ ແຕ່ ມຜີ ນົ ຕ່ ອດັ ຕາໄວຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າ ນນັ້ ຄເຮດັ ໃຫ້ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄວຂນ້ ມຜີ ນົ ໃຫລ້ ະບບົ ເຂາົ້ ສ່ ພາວະດຼຸນດ່ ຽງໄດໄ້ ວຂນ້ ແຕ່ ຄຸຼນສມົ ບດັ ຂອງລະບບົ ຢ່ ທ່ ີ ພາ ວະດຼຸນດ່ ຽງຍງັ ຄງົ ທ່ ີ ເຊ່ ນັ : ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຂອງທາດບ່ ປ່ ຽນແປງ 104 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ 3.1.ຜນົ ຂອງຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ ການອະທບິ າຍຜນົ ຂອງການປ່ ຽນແປງຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຂອງທາດຕ່ ພາວະດຸຼນດ່ ຽງຄວນເປັນໄປ ຕາມຫກັ ການ ຂອງເລີ ຊາເຕລີ ເີ ອ ສະຫຸຼບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ຖາ້ ເພ່ ມີ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຂອງທາດຊະນດິ ໃດຊະນດິ ໜ່ ງໃນລະບບົ ທ່ ີ ພາວະດຸຼນດ່ ຽງລະບບົ ຈະພະຍາຍາມປັບ ຕວົ ໄປໃນທດິ ທາງທ່ ຈີ ະສດຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ທ່ ຕີ ່ ມລງົ ໄປນນັ້ (ກງົ ກນັ ຂາ້ ມດາ້ ນທ່ ເີ ພ່ ມີ ນນັ້ ) 2) ຖາ້ ຫຼຸດຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຂອງທາດຊະນດິ ໃດຊະນດິ ໜ່ ງໃນລະບບົ ທ່ ຢີ ່ ທ່ ີ ພາວະດຸຼນດ່ ຽງລະບບົ ຈະພະຍາຍາມ ປັບຕວົ ໄປໃນທດິ ທາງທ່ ຈີ ະເພ່ ມີ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຂອງທາດຊະນດິ ນນັ້ (ໄປທາງດາ້ ນທ່ ຫີ ຼຸດນນັ້ ) 3) ເມ່ ອລະບບົ ປັບຕວົ ຮຽບຮອ້ ຍແລວ້ ລະບບົ ຈະເຂາົ້ ສ່ ດຼຸນດ່ ຽງອີກເທ່ ອໜ່ ງຊ່ ງມຈີ ານວນໂມລຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ແລະ ຜະລດິ ຕະພນັ ຕ່ າງໄປຈາກດຸຼນດ່ ຽງເຕມັ ສມົ ບດັ ກຈະຕ່ າງໄປ ຈາກເດມີ ເຊ່ ນັ ສປີ ່ ຽນໄປຈາກທ່ ີ ສມົ ດຸຼນເຕມັ (ແຕ່ ຄ່ າຄງົ ທ່ ສີ ມົ ດຼຸນຢັງເທ່ າົ ເດມີ ເມ່ ອອຼຸນຫະພມ ຢັງຄງົ ທ່ )ີ 3.2 ຜນົ ຂອງຄວາມດນັ 1) ລະບບົ ໃດໆ ທ່ ຢີ ່ ໃນພາວະດຸຼນດ່ ຽງລະບບົ ຈະປ່ ຽນພາວະດຼຸນດ່ ຽງໄປເມ່ ອເພ່ ມີ - ຫຼຸດຄວາມດນັ ໄດນ້ ນັ້ ທາດ ໃນລະບບົ ນນັ້ ຕອ້ ງຢ່ ໃນພາວະກາສ ຫ ມກີ າສເປັນອງົ ປະກອບຢ່ ນາ ຢ່ າງນອ້ ຍ 1 ທາດລະບບົ ໃດໆທ່ ບີ ່ ມີ ກາສຢ່ ໃນປະຕກິ ລິ ຍິ າ (ທາດທຼຸກຕວົ ເປັນທາດແຂງ ຫ ທາດແຫວ) ການເພ່ ມີ ຫ ຫຸຼດຄວາມດນັ ຈະບ່ ມຜີ ນົ ຕ່ ພາວະດຸຼນດ່ ຽງ ເມ່ ອຈານວນໂມລຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ທ່ ເີ ປັນກາສບ່ ເທ່ າົ ກບັ ຈານວນໂມລຂອງທາດຜະລດິ ຕະພນັ ທ່ ເີ ປັນກາສ ເມ່ ອຄວາມດນັ ເພ່ ມີ ຂນ້ ດຼຸນດ່ ຽງຂອງລະບບົ ຈະປ່ ຽນໄປທາງທ່ ມີ ຈີ ານວນໂມລນອ້ ຍກວ່ າ (ຈາກຈານວນໂມລຫາຍ ໄປທາງດາ້ ນຈານວນໂມລນອ້ ຍກວ່ າ) ຕວົ ຢ່ າງ ເມ່ ອເພ່ ມີ ຄວາມດນັ ແລະ ຫຼຸດບລມິ າດ ການເພ່ ມີ ຄວາມດນັ ບ່ ມຜີ ນົ ຕ່ ພາວະດຸຼນດ່ ຽງ (2) ເພາະຈານວນໂມລນາສເທ່ າົ ກບັ ຕວົ ທາດຕງັ້ ຕນົ້ ແລະ ຜະລດິ ຕະພນັ 2) ການເພ່ ມີ ຄວາມດນັ ເຮດັ ໄດໂ້ ດຍຫຼຸດບລມິ າດຂອງພາຊະນະໃຫນ້ ອ້ ຍລງົ ຖາ້ ຕ່ ມກາສເສ່ ອຍ ຫ ກາສອ່ ນໆ ເຂາົ້ ໄປໃນລະບບົ ແມ່ ນຈະມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມດນັ ທງັ ໝດົ ພາຍໃນລະບບົ ເພ່ ມີ ຂນ້ ແຕ່ ຈະບ່ ເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມ ດນັ ຍ່ ອຍ ຫ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ ຂອງທາດໃດທາດໜ່ ງປ່ ຽນໄປ ຄວາມດນັ ຂອງລະບບົ ທ່ ີເພ່ ມີ ດວ້ ຍການເຕີມ ກາສເສ່ ອຍຈ່ ງບ່ ມຜີ ນົ ຕ່ ພາວະດຸຼນດ່ ຽງເດມີ ແຕ່ ຢ່ າງໃດ 3.3 ຜນົ ຂອງອຸຼນຫະພມ 1. ລະບບົ ທ່ ຢີ ່ ໃນພາວະດຼຸນດ່ ຽງທຼຸກລະບບົ ຈະປ່ ຽນພາວະດຸຼນດ່ ຽງໄດສ້ ະເໝເີ ມ່ ອອຸຼນຫະພມຂອງລະບບົ ປ່ ຽນ ໄປ ແລະ ມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫຄ້ ່ າຄງົ ທ່ ດີ ຸຼນດ່ ຽງ (K) ປ່ ຽນໄປດວ້ ຍ ຈ່ ງເວາົ້ ໄດວ້ ່ າ ປັດໄຈທ່ ມີ ຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫຄ້ ່ າຄງົ ທ່ ີ 105 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ດຸຼນດ່ ຽງ (K) ປ່ ຽນໄປໄດແ້ ກ່ ອຸຼນຫະພມຂອງລະບບົ ເທ່ າົ ນນັ້ ສ່ ວນຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ , ຄວາມດນັ ຈະບ່ ມຜີ ນົ ຕ່ ຄ່ າຄງົ ທ່ ດີ ຸຼນດ່ ຽງແຕ່ ຢ່ າງໃດ. ເມ່ ອອຼຸນຫະພມປ່ ຽນພາວະດຸຼນດ່ ຽງ ແລະ ຄ່ າຄງົ ທ່ ດີ ຼຸນດ່ ຽງ (K) ຈະປ່ ຽນໄປທາງໃດນນັ້ ຂນ້ ຢ່ ກບັ ຊະນດິ ຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ ານນັ້ ວ່ າເປັນຊະນດິ ດດ ຫ ຊະນດິ ຄາຍພະລງັ ງານ 2. ຫກັ ການພຈິ າລະນາເມ່ ອປ່ ຽນອຸຼນຫະພມກບັ ພາວະດຼຸນດ່ ຽງ  ປະຕກິ ລິ ຍິ າດດພະລງັ ງານ ສະແດງວ່ າເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄປຂາ້ ງໜາ້ ໄດເ້ ມ່ ອອຸຼນຫະພມ ເພ່ ີມຂນ້ ດ່ ງັ ນນັ້ , ເມ່ ອເພ່ ມີ ອຸຼນຫະພມດຼຸນດ່ ຽງຈ່ ງເລ່ ອນໄປທາງຂວາເກີດປະຕກິ ລິ ຍິ າໄປຂາ້ ງໜາ້ ຫາຍຂນ້ ຜະລດິ ຕະພນັ ຫາຍຂນ້ ຄ່ າ K ເພ່ ມີ ຂນ້ ເມ່ ອຫຼຸດອຼຸນຫະພມດຸຼນດ່ ຽງປີນ້ ກບັ , ຜະລດິ ຕະພນັ ຫຼຸດລງົ K ຈ່ ງຫຼຸດລງົ ດວ້ ຍ  ປະຕກິ ລິ ຍິ າຄາຍພະລງັ ງານ ສະແດງວ່ າເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄປຂາ້ ງໜາ້ ໄດດ້ ເີ ມ່ ອຫຸຼດ ອຼຸນຫະພມ ດ່ ງັ ນນັ້ , ເມ່ ອ ຫຼຸດອຸຼນຫະພມດຼຸນດ່ ຽງຈ່ ງເລ່ ອນໄປທາງຂວາ ເກີດຜະລດິ ຕະພນັ ຫາຍຂນ້ ຄ່ າ K ຈ່ ງເພ່ ມີ ຂນ້ ໃນທາງ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມເມ່ ອເພ່ ມີ ອຸຼນຫະພມຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າປີນ້ ກບັ ໄດດ້ ີ ຜະລດິ ຕະພນັ ຈະຫຼຸດລງົ ຄ່ າ K ຈະຫຼຸດ ລງົ IV. ການໃຊຫ້ ກັ ການຂອງເລີ ຊາເລລີ ເິ ອໃນອຼຸດສາຫະກາ 1. ຕວົ ຢ່ າງໃນການຜະລດິ NH3 ຈາກປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງ N2 ແລະ H2 ດ່ ງັ ສມົ ຜນົ N2(g) + H2(g)  2NH3 (g) + 92 Kj 4 ໂມລ 2 ໂມລ ອາໄສຫກັ ຂອງ ເລີ ຊາເຕລີ ເິ ອ ເພ່ ອໃຫໄ້ ດກ້ າສ NH3 ຫາຍ ຄຈະຕອ້ ງເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກິ ລິ ຍິ າປ່ ຽນໄປຂາ້ ງໜາ້ ຊ່ ງຈະມວີ ທິ ເີ ຮດັ ໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ຫຼຸດອຸຼນຫະພມ (ເພາະເປັນປະຕກິ ລິ ຍິ າຄາຍຄວາມຮອ້ ນ) 2) ເພ່ ມີ ຄວາມດນັ (ເພາະໂມລທາດຕງັ້ ຕນົ້ ຫາຍກວ່ າທາດຜະລດິ ຕະພນັ ) 3) ເພ່ ມີ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ຂອງທາດຕງັ້ ຕນົ້ ແລະ ຫຼຸດຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຂອງທາດໃໝ່ ແຕ່ ໃນທາງອຸຼດສາຫະກາ ຍງັ ຕອ້ ງຄານງເຖງິ ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າອກີ ດວ້ ຍຈ່ ງຕອ້ ງໃຊອ້ ຸຼນຫະພມສງ ຈ່ ງສະຫຼຸບຫກັ ການຕຽມກາສ NH3ໃນອຼຸດສາຫະກາຄ: ເກດີ ຫາຍ (1) ເພ່ ມີ ຄວາມດນັ (ຕາມຫກັ ດຼຸນດ່ ຽງ; ເລີ ຊາເຕລີ ເິ ອ) ເກດີ ໄວ (2) ເພ່ ມີ ອຸຼນຫະພມ (ຕາມຫກັ ການອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມຄີ : ອຼຸນຫະພມສງຈະເກດີ ໄວ) ເກດີ ໄວ (3) ຕ່ ມຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ (ຫກັ ການອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມ)ີ V. ຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ພາວະດຸຼນດ່ ຽງ 1. ຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ຫ ຄະຕະໄລຊ່ ວຍເຮດັ ໃຫອ້ ດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄວຂນ້ ໂດຍເຮດັ ໃຫພ້ ະລງັ ງານ ກະຕຸຼນ້ ຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າຫຼຸດຕ່ າລງົ ເມ່ ອຕ່ ມຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າລງົ ໄປຈະເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກິ ລິ ຍິ ານນັ້ ເກດີ ໄດໄ້ ວ ຂນ້ ແລະ ໄປເຖງິ ພາວະດຸຼນດ່ ຽງໄດໄ້ ວຂນ້ ເພາະວ່ າຕວົ ເລ່ ງັ ມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫ້ ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄປ ຂາ້ ງໜາ້ ແລະ ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າປີນ້ ກບັ ເກດີ ໄວຂນ້ , ຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຈ່ ງບ່ ມຜີ ນົ ຕ່ ພາວະດຼຸນ 106 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ດ່ ຽງ ແລະ ຄ່ າຄງົ ທ່ ດີ ຼຸນດ່ ຽງແຕ່ ຢ່ າງໃດ, ເມ່ ອລະບບົ ໜ່ ງໆຢ່ ໃນພາວະດຸຼນດ່ ຽງຢ່ ແລວ້ ຖາ້ ຕ່ ມທາດເລ່ ງັ ປະຕິ ກລິ ຍິ າລງົ ໄປລະບບົ ນຈີ້ ະຍງັ ມຄີ ຸຼນລກັ ສະນະຄງົ ທ່ ,ີ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຂອງທາດຕ່ າງໆຈະມຄີ ່ າຄງົ ທ່ ຕີ ະຫອດ ເວລາ ເພາະສະພາວະດຼຸນດ່ ຽງເດມີ ບ່ ໄດປ້ ່ ຽນໄປ 2. ການຄານວນກ່ ຽວກບັ ຄ່ າຄງົ ທ່ ດີ ຸຼນດ່ ຽງ (K) ມຫີ ກັ ການທ່ ຕີ ອ້ ງພຈິ າລະນາຄປ່ ຽນປະລມິ ານທາດໃຫເ້ ປັນ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ (ໂມລ/ລດີ ) ແລວ້ ພຈິ າລະນາ 3 ຂນັ້ ຄ ໂມລ/ລດິ , ເລ່ ມີ , ປ່ ຽນ ແລະ ດຸຼນດ່ ຽງ (ເຫອ) ດ່ ງັ ຕວົ ຢ່ າງ: ປະຕກິ ລິ ຍິ າຢ່ າງໜ່ ງເປັນໄປຕາມສມົ ຜນົ 2SO3(g)  2SO2 (g) + O2(g) ຖາ້ ເຮາົ ຕງັ້ ຕນົ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າດວ້ ຍທາດ SO3 5 ໂມລ ພຽງຊະນດິ ດຽວໃນພາຊະນະ 5 ລດິ ເມ່ ອເຖງິ ດຸຼນດ່ ຽງ ເຫອ SO3 ພຽງ 1 ໂມລ ໃຫຊ້ ອກຫາຄ່ າຄງົ ທ່ ຂີ ອງດຼຸນດ່ ຽງຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ ານ:ີ້ 107 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ບດົ ທີ 10 ອາຊດິ - ບາເຊີ 1. ໃນທາດລະລາຍອາຊດິ ຈະມອີ ອີ ງົ ຢ່ 2 ຊະນດິ ຄ: ອອີ ງົ ບວກໄດແ້ ກ່ ອອີ ງົ ຮໂີ ດຮແຊນ (H+) ຫ ບາງເທ່ ອ ເອນີ້ ວ່ າ ໄຮໂດຣນຽມໄອອອນ (H3O+) ແລະ ສ່ ວນທ່ ເີ ປັນອອີ ງົ ລບົ ຊ່ ງເອນີ້ ວ່ າ: ອະນຼຸມລອາຊດິ ເຫດຜນົ ທ່ ີ ອາຊດິ ທຼຸກຊະນດິ ມຄີ ຸຼນລກັ ສະນະບາງຢ່ າງຄກນັ ເຊ່ ນັ : ການປ່ ຽນສເີ ຈຍ້ ລດິ ມສັ ຫ ອນິ ດເີ ຄເຕອີ ່ ນໆ, ມລີ ດົ ສມົ້ , ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ໂລຫະໃຫກ້ າສ H2 ຫ ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ພວກ HCO3 ໃຫກ້ າສ CO2 ຍອ້ ນວ່ າ ອາຊດິ ທຼຸກຊະນດິ ມີ H+ ໃຫອ້ ອີ ງົ ຄກນັ ນນັ້ ເອງ. 2. ໃນທາດລະລາຍບາເຊຈີ ະມອີ ອີ ງົ ຢ່ 2 ຊະນດິ ຄ: ສ່ ວນທ່ ເີ ປັນອອີ ໄງບວກ (ອອີ ງົ ໂລຫະ ເຊ່ ນັ : Na+, Ca2+ ຫ ຈະອອີ ງົ ບວກເຊ່ ນັ : NH  ) ກບັ ສ່ ວນທ່ ເີ ປັນອອີ ງົ ລບົ ເອນີ້ ຊ່ ວ່ າ ຮດີ ດກົ ຊດິ ອອີ ງົ (OH-) ເອນີ້ ຈຼຸ OH- 4 ນວີ້ ່ າເປັນອະນຼມຸ ລບາເຊ,ີ ເຫດຜນົ ທ່ ບີ າເຊມີ ຄີ ຸຼນລກສະນະບາງປະການຄກນັ ເນ່ ອງຈາກມຮີ ດີ ດກົ ຊດິ ອອີ ງົ (OH-) I. ທດິ ສະດອີ າຊດິ - ບາເຊີ 1. ທດິ ສະດອີ າຊດິ - ບາເຊຂີ ອງອາເຣນຽດ ສະຫຼຸບດ່ ງັ ນ:ີ້  ອາຊດິ ຄ ທາດທ່ ລີ ະລາຍນາ້ ແລວ້ ແຕກຕວົ ໃຫຮ້ ໂີ ດຣແຊນ (H+)  ບາເຊີ ຄ ທາດທ່ ລີ ະລາຍນາ້ ແລວ້ ແຕກຕວົ ໃຫຮ້ ດີ ດກົ ຊດິ ອອີ ງົ (OH- ) 2. ເບຣນິ ສະເຕດ ນກັ ເຄມຊີ າວເດນມາກ ແລະ ເລາົ ຣີ ນກັ ເຄມຊີ າວອງັ ກດິ (2466) ໄດສ້ ະເໜທີ ດິ ສະດອີ າຊດິ -ບາ ເຊີ ຂນ້ ໃໝ່ ທດິ ສະດອີ າຊດິ - ບາເຊຂີ ອງເບຣນິ ສະເຕດ-ເລາົ ຣີ  ອາຊດິ ຄ ທາດທ່ ໃີ ຫໂ້ ປຣຕຣງົ (H+) ແກ່ ທາດອ່ ນ  ບາເຊີ ຄ ທາດທ່ ຮີ ບັ ໂປຣຕອນ (H+) ຈາກທາດອ່ ນ (ຈາກອາຊດິ ) 3. ທດິ ສະດອີ າຊດິ ແລະ ບາເຊຂີ ອງເບຣນິ ສະເຕດ-ເລາົ ຣໃີ ຊໃ້ ນການອະທບິ າຍຄຸຼນລກັ ສະນະຂອງອາຊດິ ແລະ ບາ ເຊໃີ ນທາດລະລາຍທ່ ີມນີ າ້ ຫ ຕວົ ທາລະລາຍອ່ ນໆ ເປັນຕວົ ທາລະລາຍໄດຈ້ ່ ງໃຊໄ້ ດກ້ ວາ້ ງຂວາງ ກວ່ າທດິ ສະດອີ າ ຊດິ ແລະ ບາເຊຂີ ອງອາເຣນຽດ ແລະ ທດິ ສະດນີ ີ້ ອາຊດິ ແລະ ບາເຊຈີ ະເກດີ ຂນ້ ພອ້ ມໆກນັ ສະເໝ,ີ ທາດຊະນດິ ດຽວກນັ ມຄີ ຸຼນລກັ ສະນະເປັນໄດທ້ ງັ ອາຊດິ ແລະບາງເທ່ ອກມຄີ ຼຸນລກັ ສະນະເປັນບາເຊໄີ ດ້ ຊ່ ງຂນ້ ຢ່ ທ່ ວີ ່ າທາດນນັ້ ເມ່ ອໄປທາປະຕກິ ລິ ນິ າກນັ ຈະເປັນຕວົ ໃຫ ້ (H+) ຫ ຮບັ (H+) ທາດທ່ ມີ ຄີ ຼຸນລກັ ສະນະເປັນໄດທ້ ງັ ອາຊດິ ແລະ ບາເຊນີ ເີ້ ອນີ້ ວ່ າ ແອມຟິໂປຣຕກິ (Amphiprotic) ຫ ແອມໂຟເຕຣີ ກິ (Amphoteric) 1.1. ຄ່ ອາຊດິ - ບາເຊີ 1. ປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ປີ ີນ້ ກບັ ໄດ້ ຈະມກີ ານໃຫ ້ H+ ແລະ ຮບັ H+ ທງັ ຊາ້ ຍ ແລະ ຂວາຂອງສມົ ຜນົ ຄ ທງັ ທາດຕງັ້ ຕນົ້ ນາ ກນັ ແລະ ທາດຜະລດິ ຕະພນັ ໄດອ້ ກີ ດວ້ ຍ ດ່ ງັ ນນັ້ , ຈ່ ງມທີ າດທາງດາ້ ນຊາ້ ຍ ແລະ ດາ້ ນຂວາ ຂອງສມົ ຜນົ ຈະຕ່ າງກນັ ທ່ ີ H+ ຈານວນ 1 ໂປຣຕຣງົ ເທ່ າົ ນນັ້ ຊ່ ງເອນີ້ ທາດຄ່ ນວີ້ ່ າເປັນຄ່ ອາຊດິ - ບາເຊີ ຊ່ ງກນັ ແລະ ກນັ . ພຈິ າລະນາປະຕກິ ລິ ຍິ າຕ່ ໄປນີ້ 108 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 2. ຕວົ ຢ່ າງຄ່ ອາຊດິ - ບາເຊີ ທ່ ຕີ ອ້ ງພຈິ າລະນາໄດ້ HCO3 ເປັນຄ່ ບາເຊຂີ ອງ H3CO3 HCO3 ເປັນຄ່ ອາຊດິ ຂອງ CO32 ຄ່ ອາຊດິ ຂອງ HPO42 ຄ H2PO42 ຄ່ ບາເຊຂີ ອງ H2O ຄ OH- ຄ່ ອາຊດິ ຂອງ H2O ຄ H3O+ II. ການແຕກຕວົ ຂອງອາຊດິ - ບາເຊີ 1. ເອເລກັ ໂຕຣໄລແກ່ ຄ ທາດລະລາຍທ່ ມີ ທີ າດແຕກຕວົ ເປັນອອີ ງົ ໄດດ້ ີ ສ່ ວນໃນທາດລະລາຍທ່ ມີ ທີ າດຊ່ ງ ແຕກຕວົ ເປັນອອີ ງົ ໄດບ້ ່ ດີ ຈ່ ງເອນີ້ ວ່ າ ເອເລກັ ໂຕຣໄລອ່ ອນ 2. ອາຊດິ ອ່ ອນ (Weak acid) ໝາຍເຖງິ ທາດ ຫ ອອີ ງົ ທ່ ໃີ ຫໂ້ ປຣຕຣງົ (H+) ໄດນ້ ອ້ ຍ ຫ ອາດຈະໝາຍເຖງິ ທາດທ່ ລີ ະລາຍນາ້ ແລວ້ ມໂີ ປຣຕຣງົ (H+) ຢ່ ນອ້ ຍໃນທາດລະລາຍນນັ້ . 3. ອາຊດິ ແກ່ (Strong acid) ໝາຍເຖງິ ທາດ ຫ ອອີ ງົ ທ່ ໃີ ຫໂ້ ປຣຕຣງົ (H+) ໄດຫ້ າຍ ຫ ອາດຈະໝາຍເຖງິ ທາດທ່ ລີ ະລາຍນາ້ ແລວ້ ມໂີ ປຣຕຣງົ ຢ່ ໃນທາດລະລາຍຫາຍ ໂດຍທ່ ວົ ໄປ ອາຊດິ ແກ່ ມກັ ຈະຖວ່ າແຕກຕວົ ໄດໝ້ ດົ (100%) ໃຫໂ້ ປຣຕຣງົ ທຼຸກໂມເລກຼຸນຈນົ ໝດົ , ບ່ ມີ ໂມເລກຸຼນຂອງອາຊດິ ເຫອຢ່ ເລຍີ ຕວົ ຢ່ າງອາຊດິ ແກ່ ທ່ ຄີ ວນຮຈ້ ກັ ມດີ ່ ງັ ນ:ີ້ ອາຊດິ ແກ່ ອາຊດິ ເປີກຣກິ (HClO4) H+ + ອາຊດີ ຮໂີ ດຣອອີ ດົ ດກິ (HI) H+ + I- ອາຊດີ ຮໂີ ດຣໂບມມກິ (HBr) H+ + Br- ອາຊດີ ຮໂີ ດຣກຣກິ (HCl) H+ + Cl- ອາຊດີ ນຕີ ຣກິ (HNO3) H+ + NO3 ອາຊດີ ຊຸຼນຟຣກິ (H2SO4) H+ + 109 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ 4. ບາເຊແີ ກ່ (Strong base) ໝາຍເຖງິ ທາດ ຫ ອອີ ງົ ທ່ ຮີ ບັ ໂປຣຕຣງົ H+ ໄດດ້ ຫີ າຍ ຫ ອາດໝາຍເຖງິ ທາດທ່ ລີ ະລາຍນາ້ ແລວ້ ໄດ້ OH- ໄດຫ້ າຍ , ບາເຊອີ ່ ອນ (Weak base) ໝາຍເຖງິ ທາດ ຫ ອອີ ງົ ທ່ ຮີ ບັ ໂປຣຕຣງົ (H+) ໄດນ້ ອ້ ຍຫາຍ ຫ ອາດຈະໝາຍເຖງິ ທາດທ່ ລີ ະລາຍນາ້ ແລວ້ ໃຫ ້ OH- ປະລມິ ານນອ້ ຍ. ຕວົ ຢ່ າງາເຊແີ ກ່ ທ່ ຄີ ວນຮຈ້ ກັ ດ່ ງັ ນ:ີ້ ຮດີ ດກົ ຊດິ ຂອງໂລຫະຈຸຼ IA ແລະ ຈຼຸ IIA ເຊ່ ນັ LiOH, NaOH, KOH, RbOH, CsOH, Ca(OH)2, Sr(OH)2, Ba(OH)2, ເປັນຕນົ້ 5. ເນ່ ອງຈາກເຫດຜນົ ທ່ ວີ ່ າ ອາຊດິ ທ່ ແີ ຮງຫາຍຄວນແຕກຕວົ ໃຫປ້ ະລມິ ານຂອງ H+ ຫາຍ ແລະ ບາເຊທີ ່ ີ ແຮງຫາຍຈະແຕກຕວົ ໃຫປ້ ະລມິ ານຂອງ OH- ຢ່ ຫາຍ ດ່ ງັ ກ່ າວມາແລວ້ ນນັ້ ດວ້ ຍເຫດນີ້ ຄຸຼນລກັ ສະນະ ຂອງປະລມິ ານ H+ ຫ OH- ທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ໃນທາດຊະນດິ ນີ້ ຈະໃຊເ້ ປັນຕວົ ປຽບທຽບຄວາມແຮງຂອງ ອາຊດິ ຫ ຄວາມແຮງຂອງບາເຊີ ແຕ່ ລະປະເພດໄດດ້ ວ້ ຍການທດົ ສອບການນາໄຟຟາ້ 6. ອາຊດິ ໃດທ່ ແີ ຕກຕວົ ໃຫ ້ H+ ຫາຍ ຄວນມຄີ ວາມແຮງກວ່ າອາຊດິ ທ່ ແີ ຕກຕວົ ໃຫ ້ H+ ນອ້ ຍ ດ່ ງັ ນນັ້ , ປະລມິ ານຂອງ H+ ທ່ ໄີ ດຈ້ ະວດັ ເປັນຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ ຫວົ ໜ່ ວຍໂມລ/ລດິ ຫ ແທນດວ້ ຍ [H+ ] ຈະເປັນຄ່ າທ່ ບີ ອກ ໃຫຮ້ ເ້ ຖງິ ຄວາມສາມາດໃນການແຕກຕວົ ຂອງອາຊດິ ແຕ່ ລະຊະນດິ ຄ່ ານີ້ ເອນີ້ ວ່ າ: ຄ່ າຄງົ ທ່ ດີ ຼຸນດ່ ຽງຂອງອາຊດິ (Ka ຊ່ ງຂນ້ ຢ່ ກບັ ອຼຸນຫະພມດວ້ ຍເຫດນີ້ ຖາ້ ຈະປຽບທຽບຄວາມແຮງຂອງອາຊດິ ຊະນດິ ຕ່ າງໆຈະຕອ້ ງກາໜດົ ອຼຸນຫະພມ ດຽວກນັ ເພາະຖາ້ ອຼຸນຫະພມປ່ ຽນໄປອາຊດິ ຈະແຕກຕວົ ໄດຕ້ ່ າງກນັ ເຮດັ ໃຫຄ້ ່ າ Ka ຂອງອາຊດິ ປ່ ຽນໄປ. III. ຄວາມແຮງອາຊດິ - ບາເຊີ 1. ການພຈິ າລະນາປຽບທຽບຄວາມແຮງຂອງອາຊດິ ໄດຈ້ າກ % ການແຕກຕວົ ເນ່ ອງຈາກຄວາມສາມາດໃນການແຕກຕວົ ໃຫ ້ H3O+ ຈະເປັນສ່ ງິ ທ່ ບີ ອກວ່ າອາຊດິ ຊະນດິ ນນັ້ ໆ ແຮງຫາຍ ນອ້ ຍພຽງໃດ ດ່ ງັ ນນັ້ , ອາຊດິ ທ່ ມີ ີ % ຂອງການແຕກຕວົ ສງກວ່ າຄວນຈະມຄີ ວາມແຮງກວ່ າອາຊດິ ທ່ ມີ ີ % ຂອງການ ແຕກຕວົ ນອ້ ຍກວ່ າ ທງັ ນຈີ້ ະຕອ້ ງປຽບທຽບ % ຂອງການແຕກຕວົ ຂອງອາຊດິ ໜ່ ງໆໄດ້ ຢ່ ທ່ ີພາວະດຽວກນັ ຄມີ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ເທ່ າົ ກນັ ແລະ ອຼຸນຫະພມດຽວກນັ ເທ່ າົ ນນັ້ . ອາຊດິ ທ່ ມີ ຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຫາຍໆ ຈະແຕກຕວົ ໄດນ້ ອ້ ຍລງົ ເພາະໂມເລກຼຸນເກດີ ແຮງຢດໜຽວກນັ ໄດຫ້ າຍ ຂນ້ ໃນທານອງກງົ ກນັ ຂາ້ ມຖາ້ ທາດລະລາຍມຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ນອ້ ຍໆກຈະແຕກຕວົ ໄດດ້ ຂີ ນ້ ສາລບັ ອຼຸນຫະພມສງກ ຈະເຮດັ ໃຫອ້ າຊດິ ແຕກຕວົ ດຂີ ນ້ 2. ຄວາມແຮງຂອງກຣດົ ຊະນດິ ດຽວກນັ ອາຊດິ ຊະນດິ ດຽວກນັ ຄວນມຄີ ວາມແຮງເທ່ າົ ກນັ ສະເໝີ ເພາະເຮາົ ຄດິ ໄລ່ ຄວາມແຮງຂອງອາຊດິ ທ່ ຄີ ວາມ ເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ເທ່ າົ ກນັ ແລະ ອຸຼນຫະພມດຽວກນັ ຄ່ າ Ka ຈ່ ງເທ່ າົ ກນັ ນນັ້ ເອງ 3. ການພຈິ າລະນາຄວາມແຮງຂອງອາຊດິ - ບາເຊຕີ າມທດິ ສະດເີ ບຣນິ ສະເຕດ - ລາວຣີ 110 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ຈາກ (1) Ka ສງສະແດງວ່ າເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄປຂາ້ ງໜາ້ ດີ ຈ່ ງສະຫຼຸບໄດວ້ ່ າ HA ໃຫ ້ H+ ແກ່ B ດກີ ວ່ າ ຫ B ຮບັ H+ ດີ  HA ເປັນອາຊດິ ທ່ ແີ ຮງກວ່ າ HB+ B ເປັນບາເຊທີ ່ ແີ ຮງກວ່ າ A- ຈາກ (2) Ka ຕ່ າ ສະແດງວ່ າເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄປຂາ້ ງໜາ້ ບ່ ດີ (ຢອ້ ນກບັ ດກີ ວ່ າ) ດ່ ງັ ນນັ້ , ຈ່ ງສະຫຼຸບໄດວ້ ່ າ HY+ ໃຫ ້ H+ ແກ່ X- ດກີ ວ່ າ HX; X ຮບັ H+ ດກີ ວ່ າ Y  HY’ ເປັນອາຊດິ ແກ່ ກວ່ າ HX X ເປັນບາເຊແີ ກ່ ກວ່ າ Y 3.1. ການແຕກຕວົ ຂອງອາຊດິ ອ່ ອນ-ບາເຊອີ ່ ອນ 1. ອາຊດິ ອ່ ອນ ໝາຍເຖງິ ອາຊດິ ທ່ ແີ ຕກຕວົ ໃຫອ້ ອີ ງົ ໄດບ້ ່ ໝດົ ເມ່ ອລະລາຍນາ້ ເປັນທາດລະລາຍດວ້ ຍເຫດ ນທີ້ າດລະລາຍຂອງອາຊດິ ອ່ ອນຈ່ ງນາໄຟຟາ້ ໄດນ້ ອ້ ຍກວ່ າທາດລະລາຍອາຊດິ ແກ່ ທ່ ພີ າວະດຼຸນດ່ ຽງທາດລະລາຍທ່ ໄີ ດ້ ຈາກການແຕກຕວົ ຂອງອາຊດິ ອ່ ອນຈະມອີ ະນຼຸພາກຕ່ າງໆຄ: HA (aq) + H2O H3O+ (aq) + A- ໂມເລກຸຼນ ອະນມຼຸ ລອາຊດິ ນນັ້ ຄ ທ່ ພີ າວະດຸຼນດ່ ຽງ ໃນທາດລະລາຍອາຊດິ ອ່ ອນ ຈະມີ HA, H3O+ ແລະ A- ຢ່ ນາກນັ (ແລະ ຍງັ ມີ OH- ຈາກນາ້ ອກີ ດວ້ ຍ) 2. ອາຊດິ ໂປລໂີ ປຣຕກິ ໝາຍເຖງິ ອາຊດິ ທ່ ມີ ີ H ຫາຍແຕກຕວົ ໄດຫ້ າຍເທ່ ອມຄີ ່ າ Ka ຫາຍຄ່ າການແຕກ ຕວົ ເທ່ ອທາອດິ ( Ka1 ) ຈະມຄີ ່ າສງສຼຸດສະເໝີ ດ່ ງັ ນີ້ H3PO4 H3PO4 (aq)  H3PO4 + H+ (aq) ; K a1 H3PO4 (aq)  H3PO42 + H+ (aq) ; Ka2 : Ka1 > Ka2 > Ka3 HPO42  PO42 + H+ (aq) ; Ka3 4. ການບອກບລມິ າດການແຕກຕວົ ຂອງອາຊດິ ອ່ ອນບອກເປັນສ່ ວນຮອ້ ຍ (%) ຄານວນໄດຈ້ າກສດດ່ ງັ ນ:ີ້ ຈານວນໂມລໂມເລກຼຸນ H3O+ % ການແຕກຕວົ ຂອງອາຊດິ = ຈານວນໂມລຂອງອາຊດິ ທ່ ແີ ຕກຕວົ ������100 ຈານວນໂມລຂອງອາຊດິ ທງັ ໝດົ = 111 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ຂສ້ ງັ ເກດ % ຂອງການແຕກຕວົ ຂນ້ ຢ່ ກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຂອງທາດລະລາຍ ຖາ້ ທາດລະລາຍເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ຫາຍ ຈະມີ % ຂອງການແຕກຕວົ ນອ້ ຍ ແຕ່ ຖາ້ ທາດລະລາຍເຈອຈາງຈະມີ % ຂອງການແຕກຕວົ ຫາຍ 3.2. ການຄານວນຊອກຫາ [H3O+] ໃນທາດລະລາຍອາຊດິ ຖາ້ ເປັນອາຊດິ ແກ່ , ອາຊດິ ແກ່ ມດີ ່ ງັ ນີ້ (HClO4, HCl, HBr, HI ແລະ HNO3) [H3O+] = [ອາຊດິ ແກ່ ] ຖາ້ ເປັນອາຊດິ ແກ່ ທ່ ມີ ີ H 2 ອາຕອມຂນ້ ໄປເຊ່ ນັ : H2SO4 [H3O+] = 2[ອາຊດິ ແກ່ ] 3.3. ຄ່ າຄງົ ທ່ ດີ ຼຸນດ່ ຽງ Ka 1. ການຊອກຫາ [H3O+] ຈາກອາຊດິ ອ່ ອນ, ອາຊດິ ອ່ ອນຈະຕອ້ ງຮ້ Ka ຫ ເປີເຊນັ ການແຕກຕວົ ໃຊສ້ ດການຄານວນດ່ ງັ ນ:ີ້ ສດ [H3O+] = ເມ່ ອ C0 = ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຂອງອາຊດິ ອ່ ອນຕອນເລ່ ມີ ຕນົ້ [HA] ; mol/dm3 ຕວົ ຢ່ າງ ອາຊດິ HA 0.01 mol/dm3 200 cm3 ມຄີ ່ າ Ka 1.6 x 10-5 ແຕກຕວົ ໃຫ ້ [H3O+] ຈກັ ໂມລ? ວທິ ແີ ກ:້ [H3O+] = C0Ka = 0.01x1.6x105 = 16x108  ໃຫ ້ [H3O+] = 4 x 10-4 mol/dm3 ດ່ ງັ ນນັ້ , ທາດລະລາຍມີ [H3O+] = 4 x 10-4 x 200  8.0x105 mol 1000 112 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ  ບດົ ສະຫຸຼບການຊອກຫາຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ໄຮໂດຣນຽມໃນທາດລະລາຍ IV. ການແຕກຕວົ ຂອງນາ້ ບລສິ ຼຸດ 1. ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຂອງ H3O+ ແລະ OH- ໃນທາດລະລາຍໃດໆ ໃນທາດລະລາຍອາຊດິ - ບາເຊີ ທ່ ມີ ນີ າ້ ເປັນຕວົ ທາລະລາຍຈະຕອ້ ງມພີ າວະດຼຸນດ່ ຽງຂອງນາ້ ຢ່ ດວ້ ຍ ດງັ ນນັ້ , ບ່ ວ່ າທາດລະລາຍຈະມຄີ ຼຸນລກັ ສະນະເປັນອາ ຊດິ ເປັນບາເຊີ ຫ ເປັນກາງກຕາມຈະຕອ້ ງມີ H3O+ ແລະ OH- ຢ່ ສະເໝີ ແລະ ຜນົ ຄນຂອງຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຂອງ H3O+ ແລະ OH- ຈະເທ່ າົ ກບັ KW ຫ 10-14 ) ສະເໝ.ີ ຄ່ າ KW ຂອງນາ້ ເມ່ ອອຸຼນຫະພມປ່ ຽນໄປ ຖາ້ ອຼຸນຫະພມມປີ ່ ຽນໄປການແຕກຕວົ ຂອງນາ້ ກປ່ ຽນໄປດວ້ ຍ ໂດຍທ່ ອີ ຼຸນຫະພມເພ່ ມີ ຂນ້ ຄ່ າ KW ເພ່ ມີ ແຕ່ ຄ່ າ KW ທ່ ປີ ່ ຽນໄປເມ່ ອອຼຸນຫະພມປ່ ຽນມຄີ ່ ານອ້ ຍຫາຍ ດ່ ງັ ນນັ້ , ເພ່ ອ ສະດວກໃນການຄານວນຈ່ ງກາໜດົ ວ່ າຄ່ າ KW ຂອງນາ້ ທ່ ອີ ຸຼນຫະພມໃດໆກຕາມ ເທ່ າົ ກບັ 1 x10-14 ເວນັ້ ແຕ່ ບດົ ເລກຈະກາໜດົ ເປັນຢ່ າງອ່ ນ 2. ການຄານວນຊອກຫາຄວາມສາພນັ ລະຫວ່ າງ H3O+ ແລະ OH- ໃນທາດລະລາຍໃດໆທ່ ມີ ນີ າ້ ເປັນຕວົ ທາ ລະລາຍ. ສດ KW = [H3O+] [OH-] ຕອ້ ງໃຊຫ້ ວົ ໜ່ ວຍ mol/dm3 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ 113

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ  pH ຂອງທາດລະລາຍ ທາດລະລາຍມີ pH ເທ່ າົ ໃດຂນ້ ກບັ [H3O+] ຖາ້ ເທ່ າົ ກບັ [OH-] ຈະເປັນກາງ ແຕ່ ຖາ້ [H3O+] >[OH-] ຈ່ ງເປັນອາຊດິ ການຄານວນຊອກຫາ pH ດ່ ງັ ສດ: pH = -log[H3O+] = log pOH = - log[OH-] pH + pOH = 14 ຕວົ ຢ່ າງ: ທາດລະລາຍ Mg(OH)2 ເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ 0.01 mol/dm3 ຈານວນ 250 cm3 ມີ pHເທ່ າົ ໃດ ແລະມີ [H3O+] ຈກັ ໂມລ? ວທິ ແີ ກ:້ Mg(OH)2  Mg2+ (aq) + 2OH- (aq) 0.01 mol 2(0.01) mol/l [H3O+] = 1x10 14 [OH  ] = 1x1014  1 x1012mol / l 2x102 2 ປະລມິ ານ H3O+ ໃນທາດລະລາຍ 250 cm3 = 1 x1012 x 250 mol 2 1000 = 1.25 x 10-13 mol pH = log[ 1 x1012] 2 = -log(5x10-13) = 13-log 5 = 13-0.699 = 12.301 V. ການແປຄວາມໝາຍອນິ ດເິ ຄເຕີ ຕວົ ຢ່ າງ ອນິ ດເີ ຄເຕລີ ຕິ ມດັ ມຊີ ່ ວງການປ່ ຽນສທີ ່ ີ pH 4.5-8.3 ແລະ ມຊີ ່ ວງການປ່ ຽນສແີ ດງ-ນາ້ ເງນີ ຈະແປ ຄວາມໝາຍໄດດ້ ່ ງັ ແຜນພາບຕ່ ໄປນ:ີ້ ແປຄວາມໝາຍໄດດ້ ່ ງັ ນ:໊ີ້ 1. ຖາ້ ທາດລະລາຍໃຫສ້ ແີ ດງກບັ ອນິ ດເິ ຄເຕິ ສະແດງວ່ າມີ pH < 4.5 2. ຖາ້ ທາດລະລາຍໃຫສ້ ນີ າ້ ເງນີ ກບັ ອນິ ຕເິ ຄເຕີ ສະແດງວ່ າມີ pH > 8.3 3. ຖາ້ ທາດລະລາຍໃຫສ້ ປີ ະສມົ (ແດງ + ນາ້ ເງນີ = ມ່ ວງ) ສະແດງວ່ າມີ pH ຢ່ ລະຫວ່ າງ 4.5-8. 114 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ຕວົ ຢ່ າງ: ທາດລະລາຍ Mg(OH)2 ເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ 0.01 mol/dm3 ຈານວນ 250 cm3 ມີ pHເທ່ າົ ໃດ ແລະມີ [H3O+] ຈກັ ໂມລ? ວທິ ແີ ກ:້ Mg(OH)2  Mg2+ (aq) + 2OH- (aq) 0.01 mol 2(0.01) mol/l 1x1014 [H3O+] = [OH  ] 1x1014  1 x1012mol / l 2x102 2 = ປະລມິ ານ H3O+ ໃນທາດລະລາຍ 250 cm3 1 x1012 x 250 mol = 2 1000 = 1.25 x 10-13 mol log[ 1 x1012] pH = 2 = -log(5x10-13) = 13-log 5 = 13-0.699 = 12.301 5.1 ການແປຄວາມໝາຍອນິ ດເິ ຄເຕີ  [OH-] = 2x10-10 x 1000 mol / dm3 100 = 2x10-9 mol/dm3 [H3O+] = 1014  5x106 2x109 pH = -log(2x10-6) = 6 – log5 = 6 – 0.699 = 5.301 ດ່ ງັ ນນັ້ , ອນິ ດເີ ຄເຕໃີ ຫສ້ ມີ ່ ວງ (ແດງ + ນາ້ ເງນິ ) ເພາະ pH 5.3 ຢ່ ລະຫວ່ າງ 4.5 ກບັ 8.3 115 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ VI. ປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງອາຊດິ ແລະ ບາເຊີ 6.1. ປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງອາຊດິ ກບັ ບາເຊີ 1. ເມ່ ອອາຊດິ ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ບາເຊີ ທາດຜະລດິ ຕະພນັ ທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ໄດແ້ ກ່ : ເກອກບັ ນາ້ ແຕ່ ຢ່ າງໃດກຕາມເກອບ່ ຈາເປັນວ່ າຈະຕອ້ ງເກີດຈາກປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງອາຊດິ ກບັ ບາເຊເີ ທ່ າົ ນນັ້ ເກອຍງັ ສາມາດເກດີ ໄດດ້ ວ້ ຍວທິ ອີ ່ ນໆ ອກີ ຫາຍປະການ ເມ່ ອປະສມົ ທາດລະລາຍອາຊດິ ແລະ ທາດລະລາຍບາເຊເີ ຂາົ້ ນາກນັ H3O+ ຈາກອາຊດິ ຈ່ ງເຂາົ້ ທາ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ OH- ຈາກບາເຊໄີ ດນ້ າ້ H2O ດ່ ງັ ສມົ ຜນົ . H3O+ (aq) + OH- (aq) ປ↔ະຕກິ ລິ ກິ ານສະເທອນ H2O(l) ເອນີ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງໄຮໂດຣນຽມໄອອອນຈາກອາຊດິ ແລະ ຮດີ ດກົ ຊດິ ໄອອອນຈາກບາເຊເີ ກດີ ເປັນ ນາ້ ວ່ າ: ປະຕກິ ລິ ຍິ າການສະເທນີ (Neutralization) 3. ການຄານວນຊອກຫາປະລມິ ານອາຊດິ ຫ ບາເຊທີ ່ ທີ າປະຕກິ ລິ ຍິ າພດກີ ນັ ໃຊສ້ ດດ່ ງັ ນ:ີ້ 116 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ a = ຈານວນ H ໃນສດໂມເລກຼຸນຂອງອາຊດິ ທ່ ແີ ຕກຕວົ ໃຫ ້ H+ ໄດ້ b = ຈານວນ OH- ໃນສດໂມເລກຼຸນຂອງຍາເຊທີ ່ ແີ ຕກຕວົ ໃຫ ້ OH- ໄດ້ ໃຊສ້ ດ ກລະນນີ ບີ້ ່ ຕອ້ ງຄານງເຖງິ ສມົ ຜນົ ເລຍີ ແຕ່ ຕອ້ ງຮສ້ ດໂມເລກຼຸນຂອງອາຊດິ ແລະ ບາເຊີ ເພ່ ອຕອ້ ງການຮຄ້ ່ າ H+ ” ໃນອາຊດິ (a) ແລະ OH- ໃນບາເຊີ (b) ເມ່ ອອາຊດິ ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າພດກີ ບັ ບາເຊຈີ ະໄດວ້ ່ າ: a (ໂມລອາຊດິ ) = b (ໂມລບາເຊ)ີ 3. ໃນການຄານວນປະຕກິ ລິ ຍິ າອາຊດິ ກບັ ບາເຊີ ມຂີ ຄ້ ວນລະວງັ ທ່ ມີ ກັ ຈະຜດິ ດ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ຫວົ ໜ່ ວຍທ່ ໃີ ຊເ້ ປັນຈານວນໂມລບ່ ແມ່ ນ ໂມລ/ລດິ 2) ໃນເລ່ ອງນອີ້ າຊດິ ແກ່ , ອາຊດິ ອ່ ອນ ຈະບ່ ມຜີ ນົ ຕ່ ປະລມິ ານຂອງທາດໃນປະຕກິ າິ ແຕ່ ຈະຂນ້ ຢ່ ກບັ ຈານວນ a ແລະ b (H+ ແລະ OH-) ເທ່ າົ ນນັ້ ຕວົ ຢ່ າງອາຊດິ HCl (ອາຊດິ ແກ່ ) 0.01 mol/l ຈະໃຊບ້ ລມິ າດເທ່ າົ ກບັ ອາຊດິ ອ່ ອນ CH3COOH 0.01 mol/l ໃນການທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ບາເຊປີ ະລມິ ານດຽວກນັ ແຕ່ ຖາ້ ອາຊດິ H3PO4 ຈະໃຊປ້ ະລມິ ານນອ້ ຍກວ່ າ HCl ເພາະອາຊດິ H3PO4 ມີ 3 ຫາຍກວ່ າ 3) ຍ່ ງິ a, b ຫາຍຈະໃຊປ້ ະລມິ ານອາຊດິ , ບາເຊນີ ອ້ ຍ. 4) b ຫາຍຈະໃຊປ້ ະລມິ ານອາຊດິ , ບາເຊນີ ອ້ ຍ. VII. ເກອ 1. ເມ່ ອອາຊດິ ແລະ ບາເຊທີ າປະຕກິ ລິ ຍິ າກນັ ຈະໄດເ້ ກອກບັ ນາ້ ນກັ ຮຽນຈ່ ງຕອ້ ງຂຽນສດຂອງເກອໃຫໄ້ ດຢ້ ່ າງ ຖກຕອ້ ງ ໂດຍນາອອີ ງົ ບວກ (ຈາກບາເຊ)ີ ມາລວມກບັ ອອີ ງົ ລບົ (ຈາກອາຊດິ ) ແລວ້ ຍາດໄຟຟາ້ ບນັ ຈຕຼຸ າມ ຫກັ ການຂຽນສດທາດປະສມົ ໄອອອນນກິ . ຕວົ ຢ່ າງການຂຽນສດເກອ 1) H3PO4 ປະສມົ ກບັ Ca(OH)2 ໄດເ້ ກອມສີ ດດ່ ງັ ນ:ີ້ ຕວົ ຢ່ າງ: ພຈິ າລະນາວ່ າເກອຕ່ ໄປນມີ້ າຈາກອາຊດິ , ບາເຊໃີ ດ NaHCO3, Ba(HPO4)2, FeCl2, HCOOK 117 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ຕອບ: NaHCO3 ມາຈາກອາຊດິ H2CO3 ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ Ba(HPO4)2 ມາຈາກອາຊດິ H3PO4 FeCl3 ມາຈາກອາຊດິ HCl ມາຈາກບາເຊີ NaOH HCOOK ມາຈາກອາຊດິ HCOOH ມາຈາກບາເຊີ Ba(OH)2 ມາຈາກບາເຊີ Fe(OH)3 ມາຈາກບາເຊີ KOH 8.1. ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ດິ (ເກອກບັ ນາ້ ) 1. ເມ່ ອເກອທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ນາ້ ອອີ ງົ ຂອງເກອທ່ ມີ າຈາກອາຊດິ ອ່ ອນ ຫ ບາເຊອີ ່ ອນເທ່ າົ ນນັ້ ຈະຮບັ ຫ ໃຫ້ H+ ແກ່ ນາ້ ເອນີ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ ານວີ້ ່ າ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ດິ (Hydrolysis) ເກອທ່ ເີ ກດີ ຈາກອາຊດິ ແກ່ (ມອີ ອີ ງົ Cl,ClO4, NO3, I , Br ) ບ່ ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ນາ້ ແລະ ເກອທ່ ເີ ກດີ ຈາກບາເຊແີ ກ່ (ມອີ ອີ ງົ ໂລຫະຈຼຸ 1 ຈຼຸ 2 ເຊ່ ນັ : Na+, Li+, K+, Kb+. Cs+ , Mg2+, Ca2+ , Ba2+,Sr2+) ບ່ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ນ້ າ ຜນົ ຈາກການທ່ ອີ ອີ ງົ ຂອງເກອທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ນາ້ ເຮດັ ໃຫໄ້ ດ້ OH- ຫ H3O+ ເກດີ ຂນ້ ໃນທາດລະລາຍ ເຮດັ ໃຫທ້ າດລະລາຍຂອງເກອຊະນດິ ນນັ້ ໆມຄີ ຸຼນລກັ ສະນະເປັນອາຊດິ ຫ ບາເຊແີ ລວ້ ແຕ່ ປະລມິ ານ OH- ຫ H3O+ ທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ 2. ເກອແອມໂມນຽມກລວົ NH4Cl(s) ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ດິ ດ່ ງັ ນ:ີ້ NH  ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ດິ ກບັ H2O ດ່ ງັ ນີ້ 4 3. ເກອ CH3CCOONa ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ດິ ດ່ ງັ ນ:ີ້ 118 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 4. ການຄານວນຊອກຫາ ມີ [H3O+],[OH-] ຈາກເກອມສີ ດ ດ່ ງັ ນ:ີ້ ເກອບາເຊຊີ ອກຫາ [OH-] , ເກອອາຊດິ ຊອກຫາ[H3O+] ເມ່ ອ [A-] ຄ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ ຂອງອະນມຸຼ ລອາຊດິ = [ເກອ] [B+] ຄ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຂອງອະນຸມຼ ລອາຊດິ = [ເກອ] 5. ຖາ້ ເກອນນັ້ ເປັນເກອທ່ ເີ ກດີ ຈາກອາຊດິ ແລະ ບາເຊອີ ່ ອນ [H3O+] = ບ່ ຂນ້ ຢ່ ກບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ເກອເລຍີ ຖາ້ Ka = Kb ; [H3O+] = 10-7 ທາດລະລາຍຈ່ ງເປັນກາງ VIII. ການໄຕເຕຣດ 1. ໃນການໄຕເຕຣດມຈີ ດຼຸ ມຼຸງ້ ໝາຍ ຄ ເພ່ ອຊອກຫາບລມິ າດ ຫ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຂອງທາດລະລາຍໜ່ ງທ່ ບີ ່ ຮ້ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ (Unknown solution) ສ່ ວນທາດລະລາຍອກີ ຊະນດິ ໜ່ ງຊ່ ງຮ້ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ທ່ ແີ ນ່ ນອນ ເອນີ້ ວ່ າ ທາດລະລາຍມາດຕະຖານ (Standard solution) ດ່ ງັ ນນັ້ , ໃນການໄຕເຕຣດຈ່ ງມຫີ ກັ ການທ່ ວົ ໄປດ່ ງັ ພາບຕ່ໄປນ:ີ້ 119 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ 2. ການຄານວນ ເມ່ ອໄດຂ້ ມ້ ນຈາກການໄຕເຕຣດ ຄບລມິ າດຂອງທາດລະລາຍມາດຕະຖານແລວ້ ກສາມາດ ຄານວນຊອກຫາຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ຂອງທາດລະລາຍທ່ ຕີ ອ້ ງການໄດໃ້ ຊສ້ ດ a (mol ອາຊດິ ) = b (mol ບາເຊ)ີ 3. ຈດຸຼ ສມົ ມລ (FAyuivalence print) ຫ ຈດຸຼ ສະເທນີ ໝາຍເຖງິ ຈດຸຼ ທ່ ທີ າດລະລາຍອາຊດິ ແລະ ທາດລະ ລາຍບາເຊທີ າປະຕກິ ລິ ຍິ າພດກີ ນັ ຢ່ ທ່ ຈີ ດຸຼ ສມົ ມລ ທາດລະລາຍຈະມີ pH ຕາມຊະນດິ ຂອງເກອທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຈາກປະຕກິ ລິ ຍິ ານນັ້ ເພາະເມ່ ອອາຊດິ ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າພດກີ ບັ ບາເຊີ ສະແດງວ່ າ ບ່ ມອີ າຊດິ ແລະ ບາເຊີ ເຫອຢ່ ໃນທາດລະລາຍ ດ່ ງັ ນນັ້ , ໃນທາດລະລາຍຈະມແີ ຕ່ ຜະລດິ ຕະພນັ ຊ່ ງເປັນເກອຂອງອາຊດິ - ບາເຊີ ນນັ້ . ອາຊດິ + ບາເຊີ  ເກອ + ນາ້ 4. ຈດຸຼ ຢຸຼດຕກິ ບັ ຈດຸຼ ສມົ ມລ ໃນການໄຕເຕຣດອາຊດິ ກບັ ບາເຊນີ ນັ້ ເຮາົ ຕອ້ ງການຮຈ້ ດຼຸ ສມົ ມລ (ຈດຼຸ ທ່ ອີ າຊດິ ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າພດກີ ບັ ບາເຊ)ີ ຈ່ ງຈາເປັນຕອ້ ງມວີ ທິ ກີ ານຢ່ າງໃດຢ່ າງໜ່ ງ. ສາລບັ ບອກວ່ າ ເມ່ ອໃດການ ໄຕເຕຣດໄດສ້ ນີ້ ສຸຼດລງົ ແລວ້ (ເຖງິ ຈດຼຸ ສມົ ມລແລວ້ ) ສ່ ວນໃຫຍ່ ຈະໃຊອ້ ນິ ດເິ ຄເຕເີ ປັນຕວົ ບອກຈດຸຼ ທ່ ຄີ ວນ ຍຸຼດຕກິ ານໄທເຕຣດໂດຍອາໄສການສງັ ເກດ ຫ ການປ່ ຽນສີ ຂອງອນິ ດເິ ຄເຕ,ີ ຈດຸຼ ທ່ ອີ ນິ ຕເິ ຄເຕປີ ່ ຽນສເີ ອນີ້ ວ່ າ ຈດຸຼ ຍຼຸດຕິ (End point) ຖາ້ ເລອກໃຊ້ ອນິ ດເິ ຄເຕທີ ່ ເີ ໝາະສມົ , ຈດຸຼ ຍຼຸດຕບິ ່ ອນໃດອາດກງົ ກບັ ຈດຼຸ ສມົ ມລພດີ ຫ ມຄີ ່ າໃກຄ້ ຽງ, ຈດຸຼ ສມົ ມລຫາຍທ່ ສີ ຼຸດ ແຕ່ ຖາ້ ໃຊອ້ ນິ ດເິ ຄເຕຜີ ດິ ຈດຸຼ ຍຸຼດຕທິ ່ ໄີ ດຈ້ ະຫ່ າງຈາກຈດຼຸ ສມົ ມລ, ບລມິ າດ ທ່ ີຊອກຫາໄດກ້ ຈະຄາດເຄ່ ອນຈາກຄວາມເປັນຈງິ ຊ່ ງຈະມຜີ ົນເຮດັ ໃຫກ້ ານຄານວນ ຊອກຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຂອງທາດລະລາຍຜດິ ໄປດວ້ ຍ. 5. ການກວດຫາຈດຼຸ ຍຸຼດຕິ ໂດຍທ່ ວົ ໄປ ເຮາົ ອາດຈະຊອກຫາຈດຸຼ ຍຸຼດຕໃິ ນການໄຕເຕຣດອາຊດິ - ບາເຊີ ໄດ້ 2 ວທິ ຄີ : 2) ການນາໄຟຟາ້ ຂອງທາດລະລາຍ ໃຊໄ້ ດໃ້ ນກລະນທີ ່ ເີ ກອທ່ ເີ ກດີ ຈາກອາຊດິ ແລະ ບາເຊີ ນນັ້ ເປັນເກອທ່ ບີ ່ ລະລາຍນາ້ (ຕກົ ຜກ) ດ່ ງັ ນນັ້ , ຢ່ ທ່ ຈີ ດຼຸ ສະເທນີ ຈ່ ງມອີ ອີ ງົ ນອ້ ຍຫາຍຢ່ ໃນທາດລະລາຍ, ທາດລະລາຍນນັ້ ຈ່ ງ ນາໄຟຟາ້ ໄດນ້ ອ້ ຍ ຊ່ ງສງັ ເກດໄດເ້ ມ່ ອຫອດໄຟບ່ ສະຫວ່ າງ ເຊ່ ນັ : ປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງ H2SO4 ກບັ Ba(OH)2 ດ່ ງັ ທ່ ເີ ວາົ້ ມາແລວ້ . 3) ໃຊອ້ ນິ ດເິ ຄເຕີ ເມ່ ອເຖງິ ຈດຸຼ ສະເຫນັ ສຂີ ອງອນິ ດເີ ຄເຕີ ຈະເລ່ ມີ ປ່ ຽນໄປເຮດັ ໃຫ້ ເຮາົ ສງັ ເກດເຫນັ ໄດ້ ດ່ ງັ ນນັ້ ,ການເລອກໃຊອ້ ນິ ດເິ ຄເຕທີ ່ ເີ ໝາະສມົ ກບັ ຈດຼຸ ຍຸຼດຕຈິ ່ ງມຄີ ວາມຈາເປັນຫາຍ ຄວນມຊີ ່ ວງ pH ໃກຄ້ ຽງກບັ pH ຂອງເກອທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ນນັ້ . XI. ປະລມິ ານທາດຫງັ ປະສມົ 1. ການຫາປະລມິ ານທາດທ່ ເີ ຫອ ແລະ ເກອທ່ ເີ ກດີ ຈາກປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງອາຊດິ ກບັ ບາເຊີ ສະຫຼຸບດ່ ງັ ແຜນພາບຕ່ ໄປນ:ີ້ 120 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 9.1 ການຊອກຫາຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຂອງອາຊດິ ຫ ບາເຊຫີ ງັ ປະສມົ 1. ມຫີ ກັ ການດ່ ງັ ນ:ີ້  ຖາ້ a = b (ໄຟຟາ້ ບນັ ຈຂຸຼ ອງອາຊດິ (H+) = ໄຟຟາ້ ບນັ ຈຂຼຸ ອງບາເຊ)ີ  ຖາ້ a # b ເຊ່ ນັ : ປະສມົ ກອາຊດິ H2SO4 ກບັ NaOH ຫ Ca(OH)2 ກນັ ອາຊດິ H3PO4 9.2 ການຊອກຫາຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ ຂອງເກອທ່ ເີ ກດີ ຈາກປະຕກິ ລິ ຍິ າຫງັ ປະສມົ ອາຊດິ - ບາເຊີ 1. ເມ່ ອອາຊດິ ກບັ ບາເຊທີ າປະຕກິ ລິ ຍິ າກນັ ເຮາົ ຈະໄດອ້ ດັ ຕາສ່ ວນດ່ ງັ ນ:ີ້ 121 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ 2. ກຣາຟສະແດງການໄຕເຕຣດກບັ pH ຂອງທາດລະລາຍ ສະຫຸຼບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 4. ການໄຕເຕຣດອາຊດິ ອ່ ອນກບັ ບາເຊອີ ່ ອນ ບ່ ສາມາດຊອກຫາອນິ ດເິ ຄເຕທີ ່ ເີ ໝາະສມົ ຈ່ ງບ່ ໄຕເຕຣດອາຊດິ ອ່ ອນບາເຊອີ ່ ອນ X . pH ຂອງທາດລະລາຍອາຊດິ ແລະ ບາເຊີ 1. ການໄຕເຕຣດກບັ ການປ່ ຽນແປງ pH ຫກັ ການທ່ ຕີ ອ້ ງພຈິ າລະນາມຄີ :  ຢອດທາດລະລາຍອາຊດິ ລງົ ໃນບາເຊີ ຫ ບາເຊລີ ງົ ໃນອາຊດິ  ທາດລະລາຍອາຊດິ -ບາເຊຊີ ະນດິ ອ່ ອນ ຫ ແກ່ 10.1 ການທານາຍ pH ຂອງທາດລະລາຍຫງັ ປະສມົ ອາຊດິ - ບາເຊີ 1. ຫກັ ການພຈິ າລະນາ pH ທາດລະລາຍຫງັ ປະສມົ 1) ອາຊດິ ກບັ ບາເຊທີ ່ ປີ ະສມົ ກນັ ນນັ້ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກນັ ໝດົ ຫ ບ່ (ໂມລອາຊດິ ) = b (ໂມລບາເຊ)ີ 122 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ 2) ຖາ້ ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກນັ ບ່ ພໃຫພ້ ຈິ າລະນາຕ່ໄປວ່ າທາດລະລາຍອາຊດິ ຫ ບາເຊເີ ຫອ 3) ຖາ້ ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກນັ ພດີ (ອາຊດິ ໝດົ , ບາເຊບີ ່ ເຫອ, ເກອເກີດ) ໃຫພ້ ຈິ າລະນາວ່ າ ເກອທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຄຼຸນ ລກັ ສະນະແນວໃດ (ເກອອາຊດິ , ເກອບາເຊີ ຫ ເກອກາງ) 4) ຈາກຂ້ 1, 3 ສາມາດທານາຍ pH ໄດດ້ ່ ງັ ນີ້  ອາຊດິ , ບາເຊທີ າປະຕກິ ລິ ຍິ າພດກີ ນັ ເກອອາຊດິ (ຈາກອາຊດິ ແກ່ -ບາເຊອີ ່ ອນ) pH = 4-6 ເກອບາເຊີ (ຈາກອາຊດິ ອ່ ອນ-ບາເຊອີ ່ ອນ) pH = 8-10 ເກອກາງ (ຈາກອາຊດິ ແກ່ -ບາເຊ)ີ pH  7 2.  ອາຊດິ ເຫອ pH ຂອງທາດລະລາຍປະມານ 1-4  ບາເຊເີ ຫອ pH ຂອງທາດລະລາຍປະມານ 10-13 10.2 ທາດລະລາຍບບັ ເຟີ(Buffer solution) 1. ທາດລະລາຍບບັ ເຟີໄດແ້ ກ່ ທາດລະລາຍທ່ ເີ ຮດັ ໃຫ້ pH ປ່ ຽນແປງນອ້ ຍຫາຍເມ່ ອຕ່ ມອາຊດິ ແກ່ ຫ ບາເຊແີ ກ່ ລງົ ໄປເລກັ ນອ້ ຍ, ທາດລະລາຍບບັ ເຟີນເີ້ ຮດັ ຈາກສ່ ວນປະສມົ ລະຫວ່ າງອາຊດິ ອ່ ອນ ກບັ ເກອຂອງອາຊດິ ອ່ ອນນນັ້ ຫ ເຮດັ ຈາກບາເຊອີ ່ ອນລວມກບັ ເກອຂອງບາເຊອີ ່ ອນນນັ້ . 123 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 2. ໃນສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ບ່ ວ່ າຈະເປັນພດ ຫ ສດັ ລວມທງັ ມະນຼຸດຈາເປັນຈະຕອ້ ງມທີ າດທ່ ຊີ ່ ວຍຄວບຄຸຼມ pH ລະບບົ ຕ່ າງໆ ບ່ ໃຫປ້ ່ ຽນແປງໄປຫາຍບ່ ດ່ ງັ ນນັ້ ລະບບົ ຕ່ າງໆ ໃນຮ່ າງກາຍຈະຜດິ ປົກກະຕໄິ ປ,ທາດຕ່ າງໆ ໃນຮ່ າງກາຍທ່ ເີ ປັນ ບບັ ເຟີເຊ່ ນັ : ໃນເລອດ, ນາ້ ເຫອງ, ໃນກະເພາະອາຫານ, ຍ່ ຽວເປັນຕນົ້ . ລະບບົ ບບັ ເຟີທ່ ສີ າຄນັ ໄດແ້ ກ່ H2CO3ກບັ HCO3 ເມ່ ອໃນເລອດມອີ າຊດິ ເພ່ ມີ ຂນ້ ລະບບົ ນຈີ້ ະຊ່ ວຍຈດັ ການ H3O+ 10.3 ການຊອກຫາ pH ຂອງທາດລະລາຍບບັ ເຟີ ທາດລະລາຍບບັ ເຟີໂດຍທ່ ວົ ໆໄປ ເຮາົ ຈະຕອ້ ງຮຄ້ ່ າ Ka ຂອງອາຊດິ ອ່ ອນ ຫ Kb ຂອງບາເຊອີ ່ ອນ ແລະ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຂອງອາຊດິ ຫ ບາເຊອີ ່ ອນ ແລະ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ຂອງເກອຈ່ ງຊອກຫາຄ່ າ pH ໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ HA + H2O  H3O+ + A- Ka = [H3O ][A ] [HA] [H3O+] = Ka [HA]  Ka ອາຊດິ [ A ] ເກອ ກລະນເີ ປັນບບັ ເຟີບາເຊຈີ ະໄດວ້ ່ າ [OH-] = Kb ບາເຊີ ເກອ 10.4 ສະຫຼຸບສດການຄານວນອາຊດິ - ບາເຊີ 1. [H3O+] = [ອາຊດິ ແກ່ ] = 2 [H2SO4] [OH-] = [ບາເຊແີ ກ່ ] 2. = 2[ບາເຊແີ ກ່ ]  ເມ່ ອບາເຊແີ ກ່ ມີ OH- 2 mol 3. [H3O+] = Ca Ka  ອາຊດິ ອ່ ອນ 4. [OH-] = CbKb  ບາເຊອີ ່ ອນ 5. [H3O+] = 1x1014 [OH  ] 6. [H3O+] = x% C0 100 7. pH = -log[H3O+] = log [ H 1  ] 3O 8. pOH = -log[OH-] 9. pOH – pH = 14 124 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ 125 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ບດົ ທີ 11 ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຟຟາ້ ເຄມີ I. ປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງໂລຫະກບັ ທາດລະລາຍທ່ ມີ ອີ ອີ ງົ ຂອງໂລຫະ 1. ເມ່ ອຈ່ ມຸຼ ໂລຫະລງົ ໃນທາດລະລາຍທ່ ປີ ະກອບດວ້ ຍອອີ ງົ ຂອງໂລຫະ ເຊ່ ນັ : ຈ່ ມຼຸ ແທ່ ງສງັ ກະສລີ ງົ ໃນທາດລະ ລາຍທອງຊຼຸນຟັດ (CuSO4) ຈະສງັ ເກດເຫນັ ວ່ າທ່ ຂີ ນ້ ສງັ ກະສປີ ່ ຽນໄປ ແລະ ພາຍໃນທາດລະລາຍກປ່ ຽນ ໄປດວ້ ຍການປ່ ຽນແປງໄປດ່ ງັ ກ່ າວນສີ້ ະແດງວ່ າມປີ ະຕກິ ລິ ຍິ າເກດີ ຂນ້ ລະຫວ່ າງແທງ້ ໂລຫະ (Zn) ກບັ ອອີ ງົ ຂອງໂລຫະທ່ ຢີ ່ ໃນທາດລະລາຍນີ້ (CuSO4, Cu2+) 2. ຖາ້ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄດ້ ສະຫຸຼບວ່ າ B2+ ຮບັ ເອເລກັ ຕຣງົ ດກີ ວ່ າ A2+ (E0 ຂອງ B > A) ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣີ ດອກເກດີ ດ່ ງັ ນ:ີ້ A(s) + B2+ (aq)  A2+ (aq) +B(s) 3. ເມ່ ອຈ່ ມຸຼ ໂລຫະລງົ ໃນທາດລະລາຍໂລຫະອອີ ງົ ແລວ້ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄດສ້ ະແດງວ່ າມກີ ານຖ່ າຍໂອນເອເລກັ ຕຣງົ ກນັ ໄດ້ ຈ່ ງສະຫຸຼບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ໂລຫະເປັນຝ່ າຍເສຍເອເລກັ ຕຣງົ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າອອກຊເິ ດຊນັ (ເປັນຕວົ ຣດີ ວິ ) ແລະ ຈະຫຽ້ ນລງົ ເລອ້ ຍໆ 2) ອອີ ງົ ໂລຫະໃນທາດລະລາຍຈະເປັນຝ່ າຍຮບັ ເອເລກັ ຕຣງົ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ Reduction (ເປັນຕວົ ອອກຊິ ໄດ) 3) ປຽບທຽບຄ່ າ E0 ຈະໄດ້ E0 ຂອງອອີ ງົ ໂລຫະຫາຍກວ່ າ E0 ຂອງໂລຫະທ່ ຈີ ່ ມຼຸ 4. ເມ່ ອຈ່ ມຸຼ ໂລຫະລງົ ໃນທາດລະລາຍອີອງົ ໂລຫະແລວ້ ບ່ ເກີດປະຕກິ ລິ ຍິ າສະແດງວ່ າ ບ່ ມກີ ານຖ່ າຍໂອນເອ ເລກັ ຕຣງົ ຈ່ ງສະຫຼຸບວ່ າ:  ໂລຫະທ່ ຈີ ່ ມຼຸ ນນັ້ ບ່ ສາມາດເສຍເອເລກັ ຕຣງົ ໄດ້  ອອີ ງົ ໂລຫະບ່ ສາມາດຮບັ ເອເລກັ ຕຣງົ ໄດ້ 126 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ  E0 ຂອງອອີ ງົ ໂລຫະນອ້ ຍກວ່ າ E0 ຂອງໂລຫະທ່ ຈີ ່ ມຸຼ 5. ເມ່ ອຈ່ ມຸຼ ໂລຫະລງົ ໃນທາດລະລາຍອີອງົ ໂລຫະແລວ້ ບ່ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າແຕ່ ຖາ້ ປີນ້ ກນັ ລະຫວ່ າງໂລຫະທງັ ສອງນນັ້ (A ຈ່ ມຼຸ ໃນ B2+ ເປັນ B ຈ່ ມຸຼ ໃນ A2+) ຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄດ້ ເມ່ ອຈ່ ມຼຸ ໂລຫະລງົ ໃນທາດລະ ລາຍຂອງອອີ ງົ ໂລຫະດຽວກນັ (A ໃນ A2+) ຈະບ່ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຢ່ າງແນ່ ນອນ. 6. ເມ່ ອຈ່ ມຼຸ ໂລຫະ A ລງົ ໃນທາດລະລາຍທ່ ມີ ອີ ອີ ງົ ໂລຫະ B2+ ສະຫຸຼບຂມ້ ນໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ອກໄດ້ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ອກບ່ໄດ້ 1. A ໃຫ ້ e- ໄດດ້ ກີ ວ່ າ B 2. B ຮບັ e- ໄດດ້ ກີ ວ່ າ A+ 1. B ໃຫ ້ e- ໄດດ້ ກີ ວ່ າ A 3. B+ ຈະກາຍເປັນໂລຫະ B ເກາະຕດິ ຢ່ ທ່ ແີ ທ່ ງ 2. B ຮບັ e- ບ່ ດເີ ມ່ ອທຽບກບັ A+ ໂລຫະ A ຄຼຸນລກັ ສະນະຂອງທາດຈະປ່ ຽນໄປ (A ຍາດ e- ໄດດ້ ກີ ວ່ າ B+) 4. ແທ່ ງໂລຫະ A ຈະຄ່ ອຍໆຫຽ້ ນກາຍເປັນ A+ 3. ບ່ ເກດີ ການປ່ ຽນແປງໃດໆ, ແທ່ ງໂລ ຢ່ ໃນທາດລະລາຍຫາຍຂນ້ ຫະ ແລະ ທາດລະລາຍມຄີ ຸຼນລກັ ສະ ນະຄເກ່ າົ 5. ແທ່ ງໂລຫະ A ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ກັ ຊນັ 4. ຄ່ າ E0 ຂອງ A ຫາຍກວ່ າ E0 ຂອງ B (ໃຫ ້ e- ) A  A  e 6. ອອີ ງົ B+ ຮບັ e- ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ກັ ຊນັ B  e  B(s) 7. ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ອກສະແດງໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ A(s)  B (aq)  A (aq)  B(s) 8. ຄ່ າ E0 ຂອງ B ຫາຍກວ່ າ E0 ຂອງ A II. ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ອກ: ຕວົ ອອກຊໄີ ດ, ຕວົ ຣີດວິ 127 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 1. ການພຈິ າລະນາຕວົ ອອກຊໄິ ດ ແລະ ຕວົ ຣດີ ວິ ມຫີ ກັ ການດ່ ງັ ນ:ີ້  ປະຕກິ ລິ ຍິ າາອອກຊເີ ດຊນັ ຕວົ ຣດີ ວິ (Reducer)  ຖກອອກຊໄິ ດ (Oxidized)  ໃຫເ້ ອເລກັ ຕຣງົ 2. ປະຕກິ ຣິ ຢິ າຣດີ ກັ ຊ່ ນັ  ຕວົ ອອກຊໄິ ດ (Oxidizer)  ຖກຣດີ ວິ (Reduced)  ຮບັ ເອເລກັ ຕຣງົ  ຕວົ ອອກຊໄິ ດ (Oxidizing agent) ຄ ທາດທ່ ເີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າອອກຊເິ ດຊນັ (ໄຟຟາ້ ບນັ ຈຫຼຸ ຸຼດ)  ຕວົ ຣດີ ວິ (Reducing agent) ຄ ທາດທ່ ເີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ກັ ຊນັ (ໄຟຟາ້ ບນັ ຈເຸຼ ພ່ ມີ ) ໃນປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ອກເຮາົ ສາມາດພຈິ າລະນາຕວົ ອອກຊໄິ ດ, ຕວົ ຣີດວິ ແລະ ທາດທ່ ຖີ ກອອກຊໄິ ດທາດທ່ ີ ຖກຣດີ ວິ ໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 2.1. ສະຫຸຼບກ່ ຽວກບັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣີດອກ 1) ທາດໃດທ່ ມີ ອີ າຕອມໃດອາຕອມໜ່ ງມເີ ລກອອກຊເິ ດຊນັ ເພ່ ມີ ຂນ້ , ທາດນນັ້ ຈະເປັນຕວົ ຣີດວິ (ຖກອອກຊິ ໄດ) ແລະ ສ່ ວນເຄ່ ງິ ປະຕກິ ລິ ຍິ ານນັ້ ເກດີ ອອກຊເິ ດຊນັ 2) ທາດໃດທ່ ມີ ອີ າຕອມໃດອາຕອມໜ່ ງ ມເີ ລກອອກຊເິ ດຊນັ ຫຸຼດລງົ ທາດນນັ້ ຈະເປັນຕວົ ອອກຊໄິ ດ (ຖກຣີ ດວິ ) ເຄ່ ງິ ຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ ານນັ້ ເກດີ ຣດີ ກັ ຊນັ 3) ທາດໃດທ່ ມີ ຄີ ່ າ E0 ນອ້ ຍກວ່ າ (ເສຍເອເລກັ ຕຣງົ ງ່ າຍ) ກຈະຖກອອກຊໄິ ດ (ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າອອກຊເິ ດ ຊນັ ) ໄດດ້ ທີ າດນນັ້ ຈະເປັນຕວົ ຣດີ ວິ 4) ທາດໃດມຄີ ່ າ E0 ຫາຍກວ່ າ (ຮບັ ເອເລກັ ຕຣງົ ໄດດ້ )ີ ກຈະຖກຣີດວິ (ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣີດກັ ຊນັ ) ໄດດ້ ກີ ວ່ າ ທາດນນັ້ ຈະເປັນຕວົ ອອກຊໄີ ດ 5) ໃຫພ້ ຈິ າລະນາສະເພາະທາດຕງັ້ ຕນົ້ ເທ່ າົ ນນັ້ ສາລບັ ຕວົ ອອກຊໄິ ດ ແລະ ຕວົ ຣດີ ວິ 6) ບາງປະຕກິ ລິ ຍິ າ ຕວົ ຣດີ ວິ ແລະ ຕວົ ອອກຊໄິ ດ ອາດເປັນທາດດຽວກນັ ກໄດ້ 7) ຖາ້ ຈ່ ມຸຼ ໂລຫະລງົ ໃນທາດລະລາຍອອີ ງົ ໂລຫະ ແລວ້ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄດສ້ ະແດງວ່ າອອີ ງົ ໂລຫະ (ໃນທາດລະ ລາຍ) ເປັນຕວົ ອອກຊໄິ ດ ແລະ ໂລຫະທ່ ທີ ່ ຸຼມເປັນຕວົ ຣດີ ວິ 2.2. ການພຈິ າລະນາວ່ າປະຕກິ ລິ ຍິ າໜ່ ງໆ ເປັນປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ອກ ຫ ບ່ 1. ການພຈິ າລະນາວ່ າປະຕກິ ລິ ຍິ າເປັນຣີດອກ ຫ ບ່ ຈາກເລກອອກຊເິ ດຊນັ ຂອງທາດວ່ າປ່ ຽນໄປ ຫ ບ່ ແລວ້ ຍງັ ສາມາດພຈິ າລະນາໄດຢ້ ່ າງວ່ ອງໄວ ດ່ ງັ ຫກັ ການຕ່ໄປນ:ີ້ 1) ປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ມີ ທີ າດອດິ ສະຫະກ່ ຽວຂອ້ ງຢ່ ດວ້ ຍບ່ ວ່ າທາດຈະກາຍເປັນ ທາດປະສມົ ຫ ທາດປະສມົ ລະ ລາຍໃຫທ້ າດກຕາມຈະຕອ້ ງເປັນປະຕກິ ລິ ຍິ າຣີດອກສະເໝ.ີ 128 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ 2) ປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ີມກີ ານເຜາົ ໄໝທ້ ຸຼກຊະນດິ ເພາະການເຜາົ ໄໝ໊ເປັນການທາປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງກາສອກົ ຊີ ແຊນ (ທາດອດິ ສະຫະ) ໄດທ້ າດປະສມົ ຕອ້ ງເປັນປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ອກສະເໝ.ີ 3) ປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ມີ ທີ າດໂລຫະທຣານຊຊິ ນັ ເປັນອງົ ປະສມົ ຂອງທາດໃນປະຕກິ ລິ ຍິ າ ເຊ່ ນັ : Cr. Mn, Fe, Co, Ni, Cu ຕວົ ຢ່ າງທາດປະສມົ ທ່ ມີ ທີ າດທຣານຊຊິ ນັ ເປັນອງົ ປະກອບ ເຊ່ ນັ : KMnO4 , K2Cr2O7, MnO2, Fe(OH)2, Fe(OH)2 , CuSO4 ທງັ ນເີ້ ນ່ ອງຈາກ ທາດທຣານຊຊິ ນັ ມເີ ລກອອກຊເິ ດຊນັ ໄດຫ້ າຍ ຄ່ າ ແລະ ແຕ່ ລະຄ່ າຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ທາດປະສມົ ຊະນດິ ໃໝ່ ໆຂນ້ ຈງມໂີ ອກາດເປັນປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ອກຊໄດ້ ແຕ່ ກບ່ ຈາເປັນວ່ າຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ອກທຸຼກປະຕກິ ລິ ຍິ າ. 4) ປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ໃນເຊລລໄ໌ ຟຟາ້ , ແບດເຕຣີ ີ 5) ປະຕກິ ລິ ຍິ າໃນຂະບວນການເມຕາໂບລຊິ ມ (Metabolism) ໃນຮ່ າງກາຍ ເຊ່ ນັ : ການຍ່ ອຍອາຫານ, ການ ຫາຍໃຈ ເປັນຕນົ້ . 6) ເກດີ ໃນຂະບວນການກຸຼງໂລຫະຕ່ າງໆ ເຊ່ ນັ : ການກຼຸງເຫກັ , ການກຸຼງດບີ ຼຸກ ເປັນຕນົ້ . 7) ປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ເີ ກດີ ການຫຼຸຍຫຽ້ ນຂອງໂລຫະ 8) ບ່ ແມ່ ນປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງອາຊດິ - ບາເຊ,ີ ເກອກບັ ເກອ ຫ ອາຊດິ ກບັ ເກອ ປະຕກິ ລິ ຍິ ານອນ-ຣີດອກ ທ່ ີ ຄວນສງັ ເກດໄດງ້ ່າຍໆ ເຊ່ ນັ : ປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງອາຊດິ ກບັ ບາເຊີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງເກອກບັ ເກອ ປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງເກອກບັ ອາຊດິ ເປັນຕນົ້ . ທງັ ນເີ້ ພາະຜນົ ຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າບ່ ມກີ ານປ່ ຽນແປງເລກ ອອກຊເິ ດຊນັ ຫ ບ່ ມກີ ານຖ່ າຍເທເອເລກັ ຕຣງົ ກນັ , ປະຕກິ ລິ ຍິ າພວກນເີ້ ອນີ້ ວ່ າ ປະຕກິ ລິ ຍິ ານອນ-ຣີດອກ ຊ່ ງກຈະມຊີ ່ ສະເພາະ, ສາລບັ ປະຕກິ ລິ ຍິ ານນັ້ ໆ ເຊ່ ນັ : ປະຕກິ ລິ ຍິ າສະເທນີ , ປະຕກິ ລິ ຍິ າເອດເທຣີ ຟິ ິເຄຊນັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າສະພອນນຟິ ິເຄຊນັ , ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ດິ ເປັນຕນົ້ . III. ເຊລລກ໌ ານວານກິ 1. ເມ່ ອເອາົ ແຕ່ ລະເຄ່ ງິ ເຊລລມ໌ າຕ່ ໃຫຄ້ ບົ ວງົ ຈນົ ດ່ ງັ ຮບ ກຈະເກດີ ເປັນເຊລລໄ໌ ຟຟາ້ ຢ່ າງງ່ າຍຂນ້ ສະແດງວ່ າ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມແີ ລວ້ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ກະແສໄຟຟາ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມທີ ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຄປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ອກໂດຍແຕ່ ລະເຄ່ ງິ ເຊລລເ໌ ກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າດ່ ງັ ນີ້ ເຄ່ ງິ ເຊລລທ໌ ່ ໃີ ຫເ້ ອເລກັ ຕຣງົ : ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າອອກຊເິ ດຊນັ ເຂມັ ຈະເບນອອກຈາກຂວົ້ ນີ້ ເຄ່ ງິ ເຊລລທ໌ ່ ຮີ ບັ ເອເລກັ ຕຣງົ : ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣີດກັ ຊນັ ເພ່ ມີ ຈະເບນເຂາົ້ ຂວົ້ ນີ້ 2. ໃນເຊລລໄ໌ ຟຟາ້ ເຄມແີ ບບເຊລລເ໌ ກລວານກິ ຈະຕອ້ ງເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າທງັ ສອງຄ່ ງິ ເຊລລໂ໌ ດຍເກດີ ປະຕກິ ິ ລຍິ າໃຫ້ - ຮບັ ເອເລກັ ຕຣງົ ກນັ ຈ່ ງເຮດັ ໃຫມ້ ເີ ອເລກັ ຕຣງົ ໄຫ ເກດີ ກະແສໄຟຟາ້ ຂນ້ ໂດຍໃນເລ່ ອງທາງໄຟຟາ້ ໃຫຖ້ ວ່ າ ທດິ ທາງຂອງກະແສນນັ້ ໄຫກງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ທດິ ທາງຂອງເອເລກັ ຕຣງົ (ຕາມເອມັ ໂວນມເິ ຕ)ີ ແຕ່ ຢ່ າງໃດກຕາມໃນ ເລ່ ອງເຊລລໄ໌ ຟຟາ້ ເຄມນີ ເີ້ ຮາົ ຈະສນົ ໃຈທ່ ກີ ານໄຫຂອງເອເລກັ ຕຣງົ ຫາຍກວ່ າດ່ ງັ ຮບ 129 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 3. ຮບສະແດງເຊລລໄ໌ ຟຟາ້ ເຄມຢີ ່ າງງ່າຍ ສະຫຼຸບປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ໄດດ້ ່ ງັ ນີ້ ເຄ່ ງິ ເຊລລຣ໌ ດີ ກັ ຊນັ ເຄ່ ງິ ເຊລລອ໌ ອກຊເີ ດຊນັ ຣດີ ກັ ຊນັ : 2Ag+(aq) + 2e-  2Ag(s) ອອກຊເີ ດຊັ ນັ : Zn(s)  Zn2+(aq) + 2e- ຂວົ້ ແຄໂທດ (ເພາະເກດີ ຣດີ ກັ ຊນັ ) ຂວົ້ ແອໂນດ (ເພາະເກດີ ອອກຊເີ ດຊນັ ) ຂວົ້ ບວກ (ເພາະຮບັ ເອເລກັ ຕຣງົ ) ຂວົ້ ລບົ (ເພາະເອເລກັ ຕຣງົ ເກດີ ຂນ້ ) 4. ເຊລລຄ໌ ວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ (Concentration) ເປັນເຊລລໄ໌ ຟຟາ້ ເຄມມອີ ກີ ຊະນດິ ໜ່ ງປະກອບດວ້ ຍຂວົ້ ໄຟຟາ້ (ເອເລກັ ໂທຣດ, ໂລຫະ)ຊະນດິ ດຽວກນັ 2 ຂວົ້ ແລະ ທາດລະລາຍເອເລກັ ໂຕຣໄລຊະນດິ ດຽວກນັ ແຕ່ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ບ່ ເທ່ າົ ກນັ , ເອເລກັ ຕຣງົ ຈະໄຫອອກຈາກເຄ່ ງິ ເຊລລທ໌ ່ ມີ ຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ນອ້ ຍກວ່ າໄປສ່ ເຄ່ ງິ ເຊລລທ໌ ່ ມີ ີ 130 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຫາຍກວ່ າເຄ່ ງິ ເຊລລທ໌ ່ ມີ ຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ຂອງທາດລະລາຍເຈອຈາງເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າອອກຊເີ ດຊນັ ເປັນ ຂວົ້ ເອໂນດ ແລະ ເຄ່ ງິ ເຊລລທ໌ ່ ຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ກວ່ າຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ກັ ຊນັ ເປັນຂວົ້ ແຄໂທດ ຂຽນແຜນພາບຂອງເຊລລໄ໌ ດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ M (s) M  (ຈາງ) M  (ເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ) M (s) Zn(s) Zn2 0.01M  Zn2 0.1M Zn(s) 3.1 ແຜນພາບເຊລລໄ໌ ຟຟາ້ ເຄມີ 1. ສະຫຸຼບຫກັ ການຂຽນແຜນພາບເຊລລໄ໌ ຟຟາ້ ເຄມີ 2. ຈາກປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງເຊລລ໌ 2Fe3+(aq) + 2I-(aq)  2Fe2+ (aq) + I2(aq) ຂຽນແຜນພາບເຊລລດ໌ ່ ງັ ນ:ີ້ Pt(s) I2 (aq), I (aq) Fe3 (aq), Fe(aq) Pt(s) 3. ແຜນພາບເຊລລ໌ ດ່ ງັ ນ:ີ້ Fe(s) Fe2 (aq) Fe3 (aq), Fe2 (aq) Pt(s) ຂຽນປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ອກໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 2Fe(s) + 2Fe3+ (aq)  3Fe2+ (aq) Reduction Oxidation 131 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ IV. ແຮງໄຟຟາ້ ມາດຕະຖານຂອງເຊລລ ໌ ( E0 ) cell 1. ແຮງໄຟຟາ້ ມາດຕະຖານຂອງເຊລລ໌ ( E0 ) = E 0 ແຄໂທດ - E 0 ແອໂນດ cell = E 0 ຫາຍ - E 0 ນອ້ ຍ ດ່ ງັ ນນັ້ , ຖາ້ ຕອ້ ງການຕ່ ເຊລລ໌ ເພ່ ອໃຫມ້ ຄີ ່ າ E0 ຫາຍໆຕອ້ ງເລອກ E0 ແຄໂທດຫາຍໆ ແລະ ຂວົ້ ແອ cell ໂນດມີ E0 ນອ້ ຍໆ 2. ຕວົ ເລກທ່ ນີ າມາຄນ ສມົ ຜນົ ເພ່ ອຄນສມົ ຜນົ ບ່ ຕອ້ ງໄປຄນຄ່ າ E0 ຄ່ າຍງັ ເທ່ າົ ເດມີ Zn2+ + 2e-  Zn ; E0 = -0.76 V ເອາົ 2 ຄນ ; 2Zn2+ + 4e-  2Zn ; E0 = - 0.76 V ບ່ ຕອ້ ງຄນ ແຕ່ ຖາ້ ກບັ ສມົ ຜນົ ຄ່ າ E0 ຈະກບັ ເຄ່ ອງໝາຍ ຄ່ າ ຄ່ າຍງັ ເທ່ າົ ເດມີ Zn(s)  Zn2+ + 2e- ; E0 = + 0.76 V 3. ຄ່ າ E0 ເປັນຄ່ າທ່ ສີ ະແດງເຖງິ ຄວາມສາມາດຂອງອອີ ງົ ຂອງໂລຫະ ຫ ທາດ ໃນການຍາດຊງິ ເອເລກັ ຕຣງົ ເມ່ ອປຽບທຽບກບັ ຄວາມສາມາດໃນການຍາດຊງິ ເອເລກັ ຕຣງົ ຂອງ H+ ຖາ້ E0 ຂອງເຄ່ ງິ ເຊລລໃ໌ ດມຄີ ່ າເປັນ ບວກ ສະແດງວ່ າອອີ ງົ ຂອງໂລຫະ ຫ ອະໂລຫະນນັ້ ຍາວຊງີ ເອເລກັ ຕຣງົ ໄດດ້ ກີ ວ່ າ \" ຖາ້ E0 ຂອງເຄ່ ງິ ເຊລລໄ໌ ດມ້ ີ ຄ່ າເປັນລບົ ສະແດງວ່ າອອີ ງົ ຂອງໂລຫະ (M2+ )ຫ ທາດອະໂລຫະນນັ້ ຍາດຊງີ ເອເລກັ ຕຣງົ ໄດນ້ ອ້ ຍກວ່ າ H+ E0 ໃຊເ້ ປັນຄ່ າປຽບທຽບຄວາມສາມາດໃນການຍາດຊງີ (ຮບັ ) ເອເລກັ ຕຣງົ ຂອງອອີ ງົ ຕ່ າງໆ 4. ຖາ້ ຄ່ າ E0 ຫາຍກວ່ າ ສະແດງວ່ າຈະມຄີ ວາມສາມາດຍາດຊງີ e- ໄດດ້ ກີ ວ່ າເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ ຣດີ ກັ ຊນັ ໄດ້ ການລວມ E0 ຂອງເຄ່ ງິ ເຊລລໃ໌ ດໆ ໃຫນ້ າສມົ ຜນົ ແລະ ຄ່ າ E0 ມາບວກກນັ ຕາມຫກັ ການທາງພດຊະຄະ ນດິ (ຕອ້ ງຄດິ ເຄ່ ອງໝາຍ) ຖາ້ ຄ່ າ E0 ຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າຣີດອກ ( E0 ) ເປັນລບົ ສະແດງວ່ າ ປະຕກິ ລິ ຍິ ານນັ້ ເກດີ cell ເອງບ່ ໄດ້ 5. ທາດທ່ ຄີ ວນຈ່ ລາດບັ ຄ່ າ E0 ໄດຄ້ Ag+ > Cu2+ > H+ > Zn2+ > Mg2+ ເພາະມໃີ ນການທດົ ລອງ ທາດທ່ ເີ ປັນອອີ ງົ ຂອງໂລຫະຈະຮບັ ເອເລກັ ຕຣງົ ເຊ່ ນັ Cu ສ່ ວນທາດທ່ ເີ ປັນໂລຫະຈະເສຍເອເລກັ ຕຣງົ ເຊ່ ນັ Cu(s) ສ່ ວນທາດທ່ ເີ ປັນອະໂລຫະຈຼຸ ເຊ່ ນັ Cl, Br, I ຈະຮບັ ເອເລກັ ຕຣງົ ເປັນຕວົ ອອກຊໄິ ດຕ່ ເມ່ ອຢ່ ໃນຮບໂມເລກຼຸນ ເຊ່ ນັ Br2, Cl2, I2 ແຕ່ ຖາ້ ຢ່ ໃນຮບອອີ ງົ ລບົ ຈະໃຫເ້ ອເລກັ ຕຣງົ ດ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຕ່ ໄປນ:ີ້ Cl2 + 2e-  2 Cl : Reduction 2Br  Br2 + 2e- : Oxidation 6. ທາດຈຼຸ 7 ລາດບັ ການຮບັ e- ຈາກຫາຍໄປນອ້ ຍຈາກເທງິ ລງົ ລ່ ຼຸມ ເພາະ Cl2 ຮບັ ເອເລກັ ຕຣງົ ດກີ ວ່ າ Br2 (ຫາຍກວ່ າ) 2X- + Y2  2Y + X2 ສະແດງວ່ າ E0 Y > X 132 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ V. ການຄນສມົ ຜນົ ຣີດອກ 1. ການຄນສມົ ຜນົ ຣດີ ອກເພ່ ອໃຫມ້ ຈີ ານວນອາຕອມເທ່ າົ ກນັ ແລະ ມໄີ ຟຟາ້ ບນັ ຈເຸຼ ທ່ າົ ກນັ ທງັ ທາດຕງັ້ ຕນົ້ ແລະ ທາດຜະລດິ ຕະພນັ ເຮດັ ໄດໂ້ ດຍໃຊເ້ ລກອອກຊເິ ດຊນັ ແລະ ໃຊເ້ ຄ່ ງິ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ. ການຄນສມົ ຜນົ ຣີດອກໂດຍ ໃຊເ້ ລກອອກຊເິ ດຊນັ ມຫີ ກັ ການຄວນພຈິ າລະນາດ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ຊອກຫາເລກອອກຊເີ ດຊນັ ຂອງທາດທ່ ເີ ພ່ ມີ ແລະ ຫຼຸດ 2) ເອາົ ເລກອອກຊເິ ດຊນັ ທ່ ເີ ພ່ ມີ ໄວໜ້ າ້ ທາດທ່ ມີ ເີ ລກອອກຊເິ ດຊນັ ແລະ ເອາົ ເລກອອກຊເິ ດຊນັ ທ່ ຫີ ຼຸດໄວໜ້ າ້ ທາດທ່ ເີ ພ່ ມີ (ຄນໄຂ່ ວ) 3) ຈາກຂ້ 2 ຖາ້ ເຮດັ ຢ່ າງຕ່ າໄດໃ້ ຫເ້ ຮດັ ດວ້ ຍ 4) ພຈິ າລະນາຈານວນອາຕອມ ແລະ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈລຸຼ ວມທາງຂວາໃຫເ້ ທ່ າົ ກບັ ທາງຊາ້ ຍ ຕວົ ຢ່ າງ ການຄນສມົ ຜນົ ຕໄປນດີ້ ວ້ ຍເລກອອກຊເີ ດຊນັ VI. ເຊລລເ໌ ອເລກັ ໂຕຣໄລ 1. ຂແ້ ຕກຕ່ າງຂອງເຊລລແ໌ ກລເວນກິ ກບັ ເຊລລເ໌ ອເລກັ ໂຕຣໄລ ຂວົ້ ລບົ ເຊລລແ໌ ກລເວນກິ ເຊລລເ໌ ອເລກັ ໂຕຣໄລ ຂວົ້ ບວກ ຂວົ້ ທ່ ມີ ເີ ອເລກັ ຕຣງົ ໄຫອອກຈາກເຊລລ໌ ຂວົ້ ທ່ ຕີ ່ ກບັ ຂວົ້ ລບົ ຂອງແບດັ ເຕຣີ (ີ ເອເລກັ ຕຣງົ ໄຫເຂາົ້ ເຊລລ)໌ ຂວົ້ ທ່ ມີ ເີ ອເລກັ ຕຣງົ ໄຫເຂາົ້ ສ່ ເຊລລ໌ ຂວົ້ ທ່ ຕີ ່ ກບັ ຂວົ້ ບວກຂອງແບດັ ເຕຣີ (ີ ເອເລກັ ຕຣງົ ໄຫອອກ) ແອໂນດ ອອກຊເີ ດຊນັ (ຂວົ້ ລບົ ) ອອກຊເີ ດຊນັ (ຂວົ້ ບວກ) ແຄໂທດ ຣດີ ກັ ຊນັ (ຂວົ້ ບວກ) ຣດີ ກັ ຊນັ (ຂວົ້ ລບົ ) 2. ການແຍກທາດລະລາຍດວ້ ຍກະແສໄຟຟາ້ ການພຈິ າລະນາປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ເີ ກດີ ແຕ່ ລະຂວົ້ ຈະຕອ້ ງມີ H2O ເຂາົ້ ມາກ່ ຽວຂອ້ ງອກີ ດວ້ ຍໂດຍທ່ ນີ າ້ ສາມາດ ຮບັ ເອເລກັ ຕຣງົ ທ່ ຂີ ວົ້ ລບົ ແລະ ໃຫເ້ ອເລກັ ຕຣງົ ໄດທ້ ່ ຂີ ວົ້ ບວກດ່ ງັ ນນັ້ , ປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງນາ້ ທ່ ຂີ ວົ້ ທງັ ສອງຈ່ ງຄວນຈ່ ໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 133 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ຈາກນນັ້ ໃຫພ້ ຈິ າລະນາແຕ່ ລະຂວົ້ ໂດຍໃຊຄ້ ່ າ E0 ລະຫວ່ າງອອີ ງົ ຂອງທາດນນັ້ ກບັ H2O ກຈະທານາຍໄດ້ ວ່ າຈະເກດີ ທາດໃດທ່ ຂີ ວົ້ ໃດຖາ້ ຂວົ້ ແຄໂທດ E0 ຫາຍ ຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າສ່ ວນຂວົ້ ແອໂນດ E0 ນອ້ ຍ ຈະເກດີ ປະຕລິ ຍິ າ EO0X ຫາຍ) 1. ການແຍກທາດລະລາຍ CuSO4 ດວ້ ຍກະແສໄຟຟາ້ ຈະເກດີ ທາດໃດທ່ ຂີ ວົ້ ໃດມຫີ ກັ ການພຈິ າລະນາດ່ ງັ ນ:ີ້ ການພຈິ າລນາແຕ່ ລະຂວົ້ ມດີ ່ ງັ ນ:ີ້ ທ່ ຂີ ວົ້ ລບົ (ຮບັ e- ເກດີ ຣດີ ກັ ຊນັ ຂວົ້ ແຄໂທດ) 1. Cu2+ + 2 e-  Cu(s) ; E0 = +0.34 V 2. H2O + 2 e-  H2 + 2OH-(s) ; E0 = +0.34 V  ຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ (1) ໄດໂ້ ລຫະທອງແດງ (Cu) ເກາະທ່ ຂີ ວົ້ ລບົ (ຄ່ າ E0 ຫາຍ) ທ່ ຂີ ວົ້ ບວກ(ໃຫ ້ e- ເກດີ ອອກຊເີ ດຊນັ ຂວົ້ ແອໂນດ) 1. SO42  1 S2O82  e ; EO0X = -2.01 V 2 2. H2O  1 O2  H  2e ; EO0X = -1.23 V 2 134 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ  ຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ (2) ໄດໂ້ ລຫະທອງແດງ (O2) ເກາະທ່ ຂີ ວົ້ ບວກ (ຄ່ າ EO0X ຫາຍກວ່ າ) ດ່ ງັ ນນັ້ , ເມ່ ອຜ່ ານກະແສໄຟຟາ້ ເຂາົ້ ໄປໃນທາດລະລາຍ CuSO4 ຈ່ ງເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ປະຕກິ ລິ ຍິ າລວມ H2O + Cu2+  Cu(s)+ 1 O2  2H  2 ໄດກ້ າສອກົ ຊແີ ຊນ O2 ທ່ ຂີ ວົ້ ບວກ ແລະ ໂລຫະທອງແດງ (Cu) ທ່ ຂີ ວົ້ ລບົ ທາດລະລາຍເປັນອາຊດິ VII. ຜນົ ລບົ ລະດບັ ໄຟຟາ້ ທ່ ໃີ ຊເ້ ພ່ ອໃຫເ້ ກດີ ທາດຕາມຕອ້ ງການ ຫກັ ການມດີ ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ຄານວນຊອຫາ E0 ຕາມສດ c e ll E0 = E 0 ແຄໂທດ - E 0 ແອໂນດ ໃຊຄ້ ່ າ E0 ຕາມຕາລາງ cell 2. ຊອກຫາຄ່ າ E0 ໂດຍເອາົ ຄ່ າ ຕາມສມົ ຜນົ ຣດີ ກັ ຊນັ ແລະ ອອກຊເີ ດຊນັ ມາບວກກນັ ຕາມສມົ ຜນົ (ໃຊ ້ cell ຄ່ າ E0 ຕາມສມົ ຜນົ ) E0 = E 0 ຣດີ ກັ ຊນັ - E 0 ອອກຊເີ ດຊນັ cell 1. ຜ່ ານກະແສໄຟຟາ້ ເຂາົ້ ໄປໃນທາດລະລາຍ CuSO4 ຕອ້ ງການໃຫໂ້ ລຫະ Ca ເກດີ ຂນ້ ທ່ ຂີ ວົ້ ລບົ ຕອ້ ງໃຊຄ້ ວາມ ຕ່ າງແຮງໄຟຟາ້ ຢ່ າງນອ້ ຍຈກັ ໂວນ. ການດົ E0 1) Ca2+ + 2e-  Ca ; E0 = -2.87 V 2) 2H2O + 2e-  H2 + 2OH- ; E0 = -0.83 V 3) H2O + 2e-  1 O2 + H+ + 2e- ; E0 = - 1.23 V 2 4) SO42  1 S2O82  e ; E0 = - 2.01 V 2 ພຈິ າລະນາ ປົກກະຕເິ ມ່ ອຜ່ ານກະແສໄຟຟາ້ ເຂາົ້ ໄປໃນທາດລະລາຍ CuSO4 ຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ (2) ໄດ້ H2 ທ່ ຂີ ວົ້ ລບົ ( E0 ຫາຍກວ່ າ) ແລະ ເກດີ (3)ໄດ້ O2 ທ່ ຂີ ວົ້ ບວກ ( EO0X ຫາຍກວ່ າ) ເຊລລທ໌ ່ ໄີ ດຄ້ (2) ກບັ (3) ປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງເຊລລຄ໌ (ໃຊຄ້ ່ າ E0 ຕາມສມົ ຜນົ ) ຫ H2O + 2e-  1 O2 + H2 ; E0 = - 0.83 + (-1.23) 2 cell = -2.06 V ນນັ້ ຄຕອ້ ງໃຊຄ້ ວາມຕ່ າງແຮງຢ່ າງນອ້ ຍ -2.06 V ແຕ່ ຖາ້ ຕອ້ ງການໃຫເ້ ກດີ ໂລຫະ Ca ທ່ ຂີ ວົ້ ລບົ ສະແດງວ່ າຕອ້ ງໃຫເ້ ກດີ ເຊລລ໌ (1) ກບັ (3) ປະຕກິ ລິ ຍິ າ ຂອງເຊລລນ໌ ຄີ້ (1) + (3) ດ່ ງັ ນ:ີ້ + (3); H2O + Ca 2+  Ca(s)+ 1 O2 + 2H+ ; E0 = 2.87 + (-1.23) 2 cell = -4.10 V 135 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ປະຕກິ ລິ ຍິ ານຈີ້ ະເກດີ ໄດຕ້ ອ້ ງໃຊຄ້ ວາມຕ່ າງແຮງ 4.10 V ເປັນຢ່ າງນອ້ ຍໄດໂ້ ລຫະ Ca ທ່ ຂີ ວົ້ ລບົ (ໃນຂະ ນະດຽວກນັ ກຈະໄດ້ H2 ເກດີ ຂນ້ ທ່ ຂີ ວົ້ ລບົ ອກີ ດວ້ ຍເພາະ ຫາຍກວ່ າ 2.06 V) 7.1 ການຊຼຸບໂລຫະດວ້ ຍກະແສໄຟຟາ້ ຫກັ ການຊຼຸບໂລຫະດວ້ ຍກະແສໄຟຟາ້ ສະຫຸຼບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ວດັ ຖຸຼ ຫ ທາດທ່ ຈີ ະຖຊຼຸບ (ຖກເຄອບ) ຕອ້ ງຕ່ ເຂາົ້ ກບັ ຂວົ້ ລບົ ຂອງແບດັ ເຕຣີ ີສະເໝີ (ແຄໂທດ) ຂວົ້ ນຈີ້ ະ ໃຫໜ້ າຂນ້ ໂລຫະທ່ ຈີ ະໃຊຊ້ ຸຼບ ຫ ໃຊເ້ ຄອບຕອ້ ງເຂາົ້ ກບັ ຂວົ້ ບວກຂອງແບດັ ເຕຣີ ີສະເໝີ (ແອໂນດ) ຂວົ້ ນີ້ ຈະຜຸຼກລອ້ ນ, ທາດລະລາຍທ່ ຂີ ວົ້ ໄຟຟາ້ ທງັ ສອງຈ່ ມຼຸ ຢ່ ຕອ້ ງມອີ ອີ ງົ ຂອງໂລຫະຊະນດິ ດຽວກນັ ກບັ ໂລຫະທ່ ີ ຈະໃຊຊ້ ຸຼບ ຫ ໃຊເ້ ຄອບ (ຂວົ້ ບວກ) 2) ໃຊກ້ ະແສກງົ (DC) ເທ່ າົ ນນັ້ ເພາະຕອ້ ງການໃຫເ້ ອເລກັ ຕຣງົ ໄຫໄປທາງດຽວ,ຄວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ຂອງທາດລະ ລາຍຈະຄງົ ທ່ ສີ ະເໝ,ີ ຄວາມຕ່ າງແຮງໄຟຟາ້ ທ່ ໃີ ຊມ້ ຜີ ນົ ຕ່ ບລມິ າດທາດທ່ ຈີ ະເກດີ ຂນ້ . 7.2 ການເຮດັ ທອງແດງກຸຼງໃຫບ້ ລສິ ຼຸດ ການເຮດັ ທອງແດງກຼຸງໃຫບ້ ລສິ ຼຸດ ຕາມປົກກະຕໂິ ລຫະທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກທາມະຊາດສ່ ວນໃຫ່ ຍຈະຍງັ ບລສິ ຼຸດ ເຊ່ ນັ : ທອງແດງ ເພາະມໂີ ລຫະອ່ ນໆ ຫ ທາດເຈອປົນອ່ ນໆປົນຢ່ ເຊ່ ນັ : Fe, Ag, Zn, Pt ດ່ ງັ ນນັ້ , ເຮາົ ກອາໄສຫກັ ການເອເລກັ ໂຕຣລຊິ ສິ ນເີ້ ຮດັ ໃຫໂ້ ລຫະທ່ ຕີ ອ້ ງການໃຫບ້ ລສິ ຸຼດໄດດ້ ວ້ ຍກະແສໄຟຟາ້ ຊ່ ງມຫີ ກັ ການດ່ ງັ ນ:ີ້ ເອາົ ແທ່ ງໂລຫະບລສິ ຸຼດ (Cu) ມາເປັນຂວົ້ ລບົ (ແຄໂທດ) ໃຊໂ້ ລຫະປະສມົ ທ່ ຕີ ອ້ ງການເຮດັ ໃຫບ້ ລສິ ຸຼດນນັ້ ມາເປັນຂວົ້ ບວກ ທາດລະລາຍເອເລກັ ໂຕຣໄລ ເປັນທາດທ່ ມີ ອີ ອີ ງົ ຂອງໂລຫະທ່ ຕີ ອ້ ງການໃຫບ້ ລສິ ຼຸດນນັ້ . ແທ່ ງໂລ ຫະບ່ ບລສິ ຸຼດຈະຄ່ ອຍໆຫຽ້ ນໄປໝດົ ສ່ ວນໂລຫະທ່ ບີ ລສິ ຸຼດ (ຂວົ້ ລບົ ) ຈະຄ່ ອຍໆໜາຂນ້ (ມວນສານເພ່ ມີ ຂນ້ ) 7.3 ການຜຼຸກລ່ ອນຂອງໂລຫະເມ່ ອສາພດັ ກບັ ໂລຫະອກີ ຊະນດິ ໜ່ ງ 1. ໂລຫະສອງຊະນດິ ທ່ ສີ າຜດັ ກນັ ຢ່ ການຜຼຸກລ່ ອນຂອງໂລຫະທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຄ ໂລຫະທ່ ເີ ປັນຝ່ າຍເສຍ ເອເລກັ ຕຣງົ ໄດດ້ ກີ ວ່ າ ຊ່ ງພຈິ າລະນາໄດຈ້ າກຄ່ າ ນນັ້ ຄ ໂລຫະທ່ ມີ ຄີ ່ າ E0 ນອ້ ຍກວ່ າ ຈະຜຼຸກລ່ ອນກ່ ອນໂລຫະທ່ ມີ ີ ຄ່ າ E0 ຫາຍກວ່ າໂລຫະ A ສາຜດັ ກບັ ໂລຫະ B ຊ່ ງເສຍເອເລກັ ຕຣງົ ຍາກຈະເຮດັ ໃຫໂ້ ລຫະ A ຜຸຼກລ່ ອນໄວຂນ້ ກວ່ າປົກກະຕ.ິ ການປອ້ ງກນັ ການຜຸຼກລ່ ອນຂອງໂລຫະຈ່ ງໃຊ້ ຄວາມຮກ້ ່ ຽວກບັ ຄວາມສາມາດໃນການຮບັ ເອເລກັ ຕຣງົ ເສຍເອເລກັ ຕຣງົ ຂອງໂລຫະຕ່ າງກນັ . ເອາົ ມາເຄອບ ຫ ໂລຫະກເປັນການປອ້ ງກນັ ການຜຸຼກລ່ ອນຂອງໂລຫະໜ່ ງ ໄດ ້ 2. ຖາ້ ເອາົ ລວດ Mg ມາພນັ ອອ້ ມ Fe ຜນົ ປາກດົ ວ່ າ Fe ຈະຜຼຸກລ່ ອນຊາ້ ກວ່ າປົກກະຕິ ທງັ ນເີ້ ນ່ ອງຈາກ Mg ເປັນຝ່ າຍຜຸຼກລ່ ອນ (ເສຍ e- ) ຫກັ ການ E0 ຜຸຼກລ່ ອນ E 0 ຫາຍ ນອ້ ຍ 136 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ VIII. ເຊລລຂ໌ ນັ້ ທີ 1 (Primary Cell) ຫ ເຊລລແ໌ ຫງ້ 1. ຖ່ ານໄຟສາຍ ຫ ເຊລລແ໌ ຫງ້ ຫ ເຊລລເ໌ ລຄີ ງັ ເຊນ ເປັນຂນັ້ 1 ເມ່ ອໃຊໝ້ ດົ ແລວ້ ບ່ ສາມາດອດັ ໄຟໄດທ້ ່ ຂີ ວົ້ ສງັ ກະສີ (ແອໂນດ) ສງັ ກະສເີ ສຍເອເລກັ ຕຣງົ ເກດີ ອອກຊເິ ດຊນັ ດ່ ງັ ນ:ີ້ Zn(s)  Zn2+ (aq)+2e- ທ່ ຂີ ວົ້ ກາກບອນ (ແຄໂທດ) NH  ອອີ ງົ ຈາກ NH4Cl ແລະ MnO2 ຊ່ ງຢ່ ອອ້ ມຮອບແທ່ ງກາກບອນຈະ 4 ຮບັ ເອເລກັ ຕຣງົ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າດ່ ງັ ນ:ີ້ 2 NH  (aq) +2 MnO2(s) +2e-  Mn2O3 + 2NH3(g) + H2O(l) 4 ດ່ ງັ ນນັ້ , ປະຕກິ ລິ ນິ າຂອງເຊລລຖ໌ ່ ານໄຟສາຍເປັນດ່ ງັ ນ:ີ້ 2. ເຊລລອ໌ ລັ ຄາໄລ ມຫີ ກັ ການຄຖ່ ານໄຟສາຍ ຕ່ າງກນັ ທ່ ທີ າດລະລາຍເອເລກັ ໂຕຣໄລປ່ ຽນຈາກທາດລະລາຍ NH4CI ເປັນ KOH ຊ່ ງເປັນບາເຊຈີ ງເອນີ້ ວ່ າ ອລັ ຄາໄລ (ແປວ່ າ ດ່ າງ, ບາເຊ)ີ 3. ເຊລລບ໌ າຫອດມຫີ ກັ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ເຊລລອ໌ ລັ ຄາໄລນ (ໃນບາເຊເີ ຊ່ ນັ ກນັ ) ແຕ່ ໃຊຂ້ ວົ້ ເມຄີ ວິ ຣີ (II) ອກົ ຊດິ (Hg) ແທນແມງການ (IV) ອກົ ຊດິ (MnO2) ດ່ ງັ ປະຕກິ ຣິ ຢິ າ 4. ເຊລລເ໌ ງນິ ເປັນເຊລລຂ໌ ະໜາດນອ້ ຍມຄີ ວາມຕ່ າງແຮງປະມານ 1.5 ໂວນມຫີ ກັ ການເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ເຊລລ໌ ບາຫອດແຕ່ ປ່ ຽນຈາກ HgO ເປັນ Ag2O ດ່ ງັ ສມົ ຜນົ (ແອໂນດຄເກ່ າົ ) ມອີ າຍຸຼການໃຊງ້ ານດນົ ,ມຂີ ະ ໜາດນອ້ ຍ ແລະ ມລີ າຄາແພງ ແຄໂທດ ; Ag2O(s) + H2O +2e-  2Ag(s) + 2OH-(aq) ປະຕກິ ຣິ ຢິ າຂອງເຊລລ໌ ; Zn(s) + AgO(s)  ZnO(s) + 2Ag(s) IX. ເຊລລຂ໌ ນັ້ ທີ 2 1. ເຊລລສ໌ ະສມົ ໄຟຟາ້ ແບບຊນ ເປັນເຊລລຂ໌ ນັ້ ທີ 2 ຊ່ ງເມ່ ອໃຊໄ້ ຟໝດົ ນາກບັ ໄປອດັ ໄຟ ໃໝ່ ອກີ ການບນັ ຈຼຸ ໄຟເທ່ ອທາອດິ ປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຕາມຫກັ ການຂອງເຊລລເ໌ ອເລກັ ໂຕຣລຊິ ສີ ດ່ ງັ ນ:ີ້ ແອໂນດ (ຂວົ້ ບວກ) : Pb(s)  Pb2+ (aq) + 2e- 137 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ແຄໂທດ (ຂວົ້ ລບົ ) : 4H+ (aq) + 4e-  2H2(l) (ແຜ່ ນ Pb)  ບ່ ປ່ ຽນ ດ່ ງັ ນນັ້ , ຜນົ ຈາກການບນັ ຈໄຸຼ ຟເທ່ ອທາອດິ ຈະໄດເ້ ລດ (IV) ອກົ ຊດິ (PbO2) ທ່ ຂີ ວົ້ ບວກ ແລະ ໄດກ້ າສຮີ ໂດຣແຊນທ່ ຂີ ວົ້ ລບົ . 9.1 ຮບການບນັ ຈໄຸຼ ຟເທ່ ອທາອດິ . 1. ປະຕກິ ລິ ຍິ າເກດີ ຂນ້ ເມ່ ອມກີ ານຈ່ າຍໄຟ ອາໄສຫກັ ການຂອງເຊລລໄ໌ ຟຟາ້ ເສລ ດ່ ງັ ສມົ ຜນົ B : ຂວົ້ ລບົ (Pb) ອອກຊເິ ດຊນັ : Pb(s) + SO42 (aq)  PbSO4 (s)+2e- A : ຂວົ້ ບວກ (PbO2) ຣດີ ກັ ຊນັ : (PbO2)(s) + SO42 (aq) + 2e-  PbSO4(s) + 2H2O(l) ຫ ອາດຂຽນປະຕກິ ລິ ຍິ າອກີ ແບບໜ່ ງໄດດ້ ່ ງັ ນີ້ : (PbO2)(s) + SO42 (aq) + 2e-  PbSO4(s) + 2H2O(l) 9.2 ການບນັ ຈໄຼຸ ຟເທ່ ອທ່ ສີ ອງ 1. ການອດັ ໄຟເທ່ ອທ່ ສີ ອງ ຫ ເທ່ ອຕ່ ໄປ ເມ່ ອໃຊໄ້ ຟໝດົ ແລວ້ ຕອ້ ງເຮດັ ການອດັ ໄຟອີກເພ່ ອໃຫ້ PbSO4 ກາຍເປັນທາດເກ່ າົ ທ່ ຂີ ວົ້ ທງັ ສອງຄ Pb ແລະ PbO2 ທ່ ຂີ ວົ້ B ແລະ A ຕາມລາດບັ ດ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຕ່ ໄປນ:ີ້ ທ່ ຂີ ວົ້ A ; PbSO4(s) + 2H2O(l) PbO2(s) + (aq) + 4H+ + 2e- ທ່ ຂີ ວົ້ B ; PbSO4(s) + 2e- (aq) ປະຕກິ ລິ ຍິ າລວມ: PbSO4(s) + 2H2O Pb(s) + PbO2 + H2SO4(aq) 2. ປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ແບ່ ງອອກເປັນ 2 ຕອນ ຄ: 1. ໃນລະຫວ່ າງທ່ ຈີ ່ າຍກະແສໄຟ (ໃຊຫ້ ກັ ການເຊລລໄ໌ ຟຟາ້ ເຄມແີ ກລວານກິ ) 2. ໃນລະຫວ່ າງທ່ ອີ ດັ ໄຟ (ໃຊຫ້ ກັ ການເອເລກັ ໂຕຣລຊິ ສິ )  ປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງເຊລລໃ໌ ນລະຫວ່ າງຈ່ າຍກະແສໄຟຟາ້ 138 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ  ປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງອດັ ໄຟ ເປັນຂະບວນການຂອງເອເລກັ ໂທຣລຊິ ດິ ຊ່ ງເປັນປະຕກິ ລິ ຍິ າປີນ້ ກບັ ຂອງ (1) ປ່ ຽນ PbSO4 ເປັນ PbO2 ແລະ ທ່ ຂີ ວົ້ ທງັ ສອງດ່ ງັ ສມົ ຜນົ : 3. ເຊລລນ໌ ແິ ກນ-ແຄດມຽມ ຫ ເຊລລນ໌ ແິ ຄດ ເປັນເຊລລທ໌ ຼຸຕພິ ມ ມຂີ ະໜາດນອ້ ຍສາມາດອດັ ໄຟໄດ້ ເມ່ ອໃຊໝ້ ດົ ແລວ້ ມຜີ ນົ ລບົ ລະດບັ ໄຟຟາ້ ປະມານ 1.4 ໂວນ ໃຊໃ້ ນອຼຸປະກອນໄຟຟາ້ ຂະໜາດນອ້ ຍ ເຊ່ ນັ : ເຄ່ ອງຄດິ ໄລ່ ເລກ, ກອ້ ງຖ່ າຍຮບ, ມດີ ແຖໜວດ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງເຊລລເ໌ ປັນດ່ ງັ ນ:ີ້ ແອໂນດ : Cd(s)+2OH(aq)  Ca(OH)2(s) + 2e- ແຄໂທດ : NiO2(s)+2H2O+2e-  Ni(OH)2(s)+2OH-(aq) ປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງເຊລລ໌ ; Cd(s) +NiO2(s)+2H2O+2e-  Ca(OH)2(s) + Ni(OH)2(s) ເພ່ ມີ ແອໂນດຂວົ້ ລບົ ຫຸຼດແຄໂທດຂວົ້ ບວກ 4. ບດົ ສະຫຸຼບເຊລລໄ໌ ຟຟາ້ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ສ່ ວນປະກອບ ແອໂນດ ແຄໂທດ ເອເລກັ ໂຕຣໄລ ຂດ້ ີ - ຂເ້ ສຍ ເຊລລ໌ 139 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ຖ່ ານໄຟສາຍ Zn (ກາກບອນ) NH4Cl ໃຊໄ້ ປແລວ້ ຈະຟອງບວມຂນ້ ເຊລລອ໌ ລັ ຄາໄລ MnO2 ເຊລລບ໌ າຫອດ Zn MnO2 KOH ບ່ ຟອງບວມຂນ້ ເຊລລເ໌ ງນິ Zn HgO KOH ມຜີ ນົ ລບົ ລະດບັ ໄຟຟາ້ ນອ້ ຍກວ່ າ ແບດັ ເຕຣີ ີ ສອງກລະນທີ າອດິ , ແຕ່ ມຄີ ່ າຄງົ ລດົ ຍນົ ເຊລລນ໌ ແິ ຄດ Zn KOH ທ່ ຕີ ະຫອດໄລຍະເວລາໃຊ້ Ag2O ມລີ າຄາແພງ, ມຜີ ນົ ລບົ ລະດບັ ໄຟຟ້າຫາຍກວ່ າສາມຊະນດິ ຂາ້ ງ Pb PbO2 H2SO4 ຕນົ້ ມຂີ ະໜາດໃຫ່ ຍຄວາມຕາ້ ນໄຟ Cd NiO2 KOH ຟາ້ 2 ໂວນ ມຂີ ະໜາດນອ້ ຍມຄີ ວາມຕາ້ ນໄຟ ຟາ້ 1.4 ໂວນ X. ເຊລລເ໌ ຊອ້ ໄຟ 1. ເຊລລເ໌ ຊອ້ ໄຟມຫີ າຍແບບຂນ້ ກບັ ທາດທ່ ໃີ ຊເ້ ຮດັ ເຊອ້ ໄຟນນັ້ ເຊ່ ນັ : ອກົ ຊແີ ຊນ - ນາ້ ມນັ ເຊອ້ ໄຟ,ຮໂີ ດຣ ກາກບອນ - ອກົ ຊແີ ຊນ,ຮໂີ ດຣແຊນ - ໄຮຕຣາຊນີ ແຕ່ ເຊລລເ໌ ຊອ້ ໄຟທ່ ນີ ຍິ ມົ ໃຊກ້ ນັ ຄ ເຊລລເ໌ ຊອ້ ໄຟຮໂີ ດ ຣແຊນ - ອກົ ຊແີ ຊນ ຊ່ ງໃຊກ້ າສຮໂີ ດຣແຊນ ແລະ ອກົ ຊແີ ຊນ ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກນັ ໄດນ້ າ້ ແລະ ພະລງັ ງານ ຂຽນສມົ ຜນົ ສະແດງປະຕກິ ລິ ຍິ າໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 2H2(g) + O2(g) 2H2O(l) + ພະລງັ ງານ 2. ເຊລລເ໌ ຊອ້ ໄຟຮໂີ ດຣແຊນ- ອກົ ຊແີ ຊນ ມຫີ ກັ ການດ່ ງັ ນຄີ້ ຜ່ ານກາສ H2 ເຂາົ້ ທາງແອໂນດສ່ ທາດລະລາຍ NaOH ແລະ ຜ່ ານກາສ O2 ເຂາົ້ ທາງແຄໂທດ, ທາດລະລາຍ NaOH ປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງເຊລລ໌ H2- O2 ເກດີ ຂນ້ ດ່ ງັ ນ:ີ້ ທ່ ແີ ອໂນດ : H2- + 4OH- 2H2O + 4e- ທ່ ແີ ຄໂທດ : O2 + 2H2O + 4e- 4OH- ປະຕກິ ລິ ຍິ າລວມ: O2 + 2H2 2H2O 3. ປະຕກິ ລິ ຍິ າພາຍໃນເຊລລເ໌ ຊອ້ ໄຟໂປຣປານ - ອກົ ຊແີ ຊນເກດີ ຂນ້ ດ່ ງັ ນ:ີ້ ທ່ ແີ ອໂນດ ; C3H8(g) +6H2O(l)  3CO2(g)+2OH+(aq) +20e- ທ່ ແີ ຄໂທດ ; 5O2 (g) + 2OH+(aq) + 20e-  10H2O ປະຕກິ ລິ ຍິ າລວມ ; C3H8(g) + 5O2 (g)  3CO2(g) + 6H2O(l) 140 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ຈະເຫນັ ໄດວ້ ່ າປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງເຊລລນ໌ ເີ້ ອເລກັ ຕຣງົ ໄຫຈາກຂວົ້ ແອໂນດໄປຍງັ ຂວົ້ ແຄໂທດ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ກະ ແສໄຟຟາ້ ໄຫໃນວງົ ຈອນ ຊ່ ງສາມາດນາໄປໃຊງ້ ານໄດເ້ ຊລລເ໌ ຊອ້ ໄຟໂປຣປານ - ອກົ ຊແີ ຊນມປີ ະສດິ ທພິ າບໃນ ກາ ນເຮດັ ວຽກສງປະມານ 2 ເທ່ າົ ຂອງເຄ່ ອງຍນົ ເຜາົ ໄໝພ້ າຍໃນ. 4. ແບດັ ເຕຣີ ີເອເລກັ ໂຕຣໄລແຂງ ເປັນເຊລລໄ໌ ຟຟາ້ ຊະນດິ ທຸຼຕພິ ມ ສາມາດອດັ ໄຟໃໝ່ ໄດອ້ ີກເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ເຊລລນ໌ ແິ ຄດ ຫ ເຊລລສ໌ ະສມົ ໄຟຟາ້ ແບບຊນ ທາດທ່ ນີ າມາເຮດັ ເອເລກັ ໂຕຣໄລແຂງຄ: ພວກໂປຣລເິ ມີ ມຄີ ຸຼນລກັ ສະນະຍອມໃຫອ້ ອີ ງົ ຜ່ ານໄດ້ ແຕ່ ບ່ ຍອມໃຫເ້ ອເລກັ ຕຣງົ ຜ່ ານດ່ ງັ ສມົ ຜນົ ເຊ່ ອວ່ າໃນອານາຄດົ ຈະໃຊເ້ ຊລລແ໌ ບດັ ເຕຣີ ເີ ອເລກັ ໂຕຣໄລແຂງນີ້ ໃນລດົ ຍນົ ຢ່ າງຫວງຫາຍ ແຕ່ ປະຈບຸຼ ນັ ຍງັ ມລີ າຄາແພງຫາຍ. 5. ປຽບຄວາມແຕກຕ່ າງຂອງເຊລລເ໌ ຊອ້ ໄຟ, ເຊລລແ໌ ຫງ້ , ເຊລລສ໌ ະສມົ ໄຟຟາ້ ແບບຊນ ແລະ ເຊລລແ໌ ບດັ ເຕີ ຣເີ ອເລກັ ໂຕຣໄລແຂງ. ເຊລລ໌ ເອເລກັ ໂຕຣໄລ ທາດຕງັ້ ຕນົ້ ປະເພດເຊລລ໌ ຂດ້ ີ ຂເ້ ສດ ແອໂນດ ແຄໂທດ ເຊລລເ໌ ຊອ້ ໄຟ, ອາຊດິ ,ບາເຊີ H2, O2 ປະຕພິ ມ ບ່ ພດິ ຕ່ ສ່ ງິ ລາຄາແພງ C3H8 ແວດລອ້ ມ ມທີ ງັ ປະຕພິ ມ ຂະໜາດ ໂລຫະເປັນ ເຊລລແ໌ ຫງ້ ເກອ ບາເຊີ Zn MnO2 ແລະ ທຼຸຕພິ ມ ນອ້ ຍສະ ພດິ ຕ່ ສ່ ງິ ແວດ (NH4Cl) (KOH) HgO ດວກໃຊ ້ Ag2O ລອ້ ມ ເຊລລສ໌ ະສມົ ໄຟ ອາຊດິ (H2SO4) Cd NoO2 ທຸຼຕພິ ມ ໃຊໄ້ ຟໝດົ ຟາ້ ແບບຊນ Pb PbO2 ທຼຸຕພິ ມ ແລວ້ ອດັ ໄຟ ເຊລລແ໌ ບດັ ເຕຣີ ີ ໂປຣລເິ ມີ Li Tis2 ລາຄາແພງ ເອເລກັ ໂຕຣໄລ ໃຊໄ້ ດອ້ ກີ ບ່ ຕອ້ ງຕ່ ມນາ້ ແຂງ ກ່ ນັ 141 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ບດົ ທີ 12 ທາດປະສມົ ກາກບອນ I. ປະເພດ ແລະ ຄຸຼນລກັ ສະນະ ສະຫຼຸບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ບດົ ນແີ້ ບ່ ງທາດອອກເປັນພວກໄດ້ 3 ພວກຄ: ອາລຟິ າຕກິ (Altiploatic) ຊ່ ງແບ່ ງອອກເປັນທາດປະສມົ ຮໂີ ດຣກາກບອນທ່ ອີ ່ ມີ ຕວົ (ອາລການ) ກບັ ພວກບ່ ອ່ ມີ ຕວົ (ອາລກນີ ແລະອາລແກນ ) ອະລໄິ ຊຄລກິ (Alicyclic) ເປັນພວກປາຍປິດໄດແ້ ກ່ ພວກຊກິ ໂກ ແລະ ອກີ ພວກໜ່ ງຄ: ອະໂຣມາຕກິ (Aromatic) ໄດແ້ ກ່ ທາດທ່ ມີ ແີ ບງັ ແຊນເປັນອງົ ປະກອບ 2. ເຄມອີ ງົ ຄະທາດເປັນການສກສາທາດປະສມົ ຂອງກາກບອນຍກົ ເວນັ້ ພວກອກົ ຊດິ ກາກບອນ (CO, CO32 , HCO3 , CO2 , ແລະ CN- ) ເຫດຜນົ ທ່ ກີ າກບອນເກດີ ທາດປະສມົ ໄດຫ້ ວງຫາຍເພາະ C ມວີ າເລນເອ ເລກັ ຕຣງົ 4 ຕວົ ຈ່ ງສາມາດເກດີ ພນັ ທະໂຄເວເລນໄດ.້ ທງັ ພນັ ທະດ່ ຽວ, ພນັ ທະຄ່ ແລະ ພນັ ທະສາມ ກບັ C ນາກນັ ເອງ ຫ ອາຕອມອ່ ນໆ 3. ທາດອງົ ຄະທາດໃນບດົ ນຄີ້ ວນແຍກເປັນ 3 ກ່ ຼຸມເພ່ ອປຽບທຽບຄຸຼນລກັ ສະນະໄດແ້ ກ່ ພວກທາດປະສມົ ຂອງກາກບອນ (ອາລການ, ອາລແກນ ແລະ ອາລກນີ ) ພວກທ່ ສີ ອງໄດແ້ ກ່ ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ, ເຫາົ້ , ແອສ ແຕ, ແອນດໄີ ຮ, ເຊຕອນ, ອາມນີ ແລະ ເອໄມດ໌ ແລະ ພວກທ່ ສີ າມໄດແ້ ກ່ ທາດອາຫານ (ຊວີ ະເຄມ)ີ ໄດແ້ ກ່ : ໄຂມນັ , ກາກໂບຮດີ ຣດັ (ນາ້ ຕານ) ແລະ ໂປຣຕນີ ຕະຫອດລວມທງັ ສ່ ວນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງໄດແ້ ກ່ ສະບ່ ແລະ ສະບ່ ຝ່ ຼຸ ນ 4. ພວກຮໂີ ດຣກາກບອນ ນກັ ຮຽນຕອ້ ງແຍກຄຼຸນລກັ ສະນະທ່ ຕີ ່ າງກນັ ອອກເປັນພວກອ່ ມີ ຕວົ (ອາລການ) ກບັ ພວກບ່ ອ່ ມີ ຕວົ (ອາລແກນ ແລະ ອາລກນີ ) ຄ:  ຮໂີ ດຣກາກບອນທຸຼກຊະນດິ ບ່ ລະລາຍນາ້ (ບ່ ມຂີ ວົ້ ) Cl-4 ເປັນກາສ C 5-17 ເປັນທາດແຫວ ແລະ ຍ່ ງິ ຫາຍຂນ້ ຈະເປັນຂອງແຂງ  ຄຼຸນລກັ ສະນະທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ໄດແ້ ກ່ : ການເຜາົ ໄໝພ້ ວກອາລການຈະບ່ ມເີ ຂມ່ າແຕ່ ອາລແກນ ແລະ ອາລ ກນີ ຈະມເີ ຂມ່ າຫາຍຕາມລາດບັ ( C ຫາຍ ເຂມ່ າຈະຫາຍດວ້ ຍ) ດ່ ງັ ນ:ີ້ H ເຂມ່ າ  ແບງັ ແຊນ > ອາລແກນ> ອາລກນີ > ອາລການ  ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ທາດລະລາຍໂບມ ພວກອ່ ມີ ຕວົ ຈະຟອກສໄີ ດສ້ ະເພາະໃນບ່ ອນທ່ ແີ ຈງ້ ຫ ມແີ ສງເທ່ າົ ນນັ້ ສ່ ວນພວກບ່ ອ່ ມີ ຕວົ ຈະເກດີ ໄດທ້ ງັ ບ່ ອນມດ ແລະ ບ່ ອນທ່ ແີ ຈງ້ ສ່ ວນພວກອະໂຣມາຕກິ (ແບງັ ແຊນ) ຈະ ບ່ ເກດີ ທງັ ບ່ ອນມດ ແລະ ສະຫວ່ າງ ເວນັ້ ແຕ່ ຈະມເີ ຫກັ (III) ກລວົ (FeCl3) ຈ່ ງເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າແທນ ບ່ ອນໄດ.້  ປະຕກິ ລິ ຍິ າໃນຂ້ 2 ພວກອ່ ມີ ຕວົ ຈະເກດີ ແທນບ່ ອນກບັ ທາດລະລາຍ Br2 ໄດທ້ າດ 2 ຊະນດິ ເປັນກາສ HBr (ອາຊດິ ) ສ່ ວນພວກບ່ ອ່ ມິ ຕວົ ເກດີ ລວມຕວົ ຈະໄດທ້ າດຊະນດິ ດຽວເປັນ ຂແ້ ຕກຕ່ າງທ່ ສີ ງັ ເກດໄດດ້ ີ 142 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ສ່ ວນແບງັ ແຊນຖາ້ ເກດີ ໄດເ້ ມ່ ອມີ FeCl3 ຈະເກດີ ແທນບ່ ອນໄດທ້ າດ 2 ຊະນດິ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ພວກອາລ ການ  ປະຕກິ ລິ ຍິ າທາດລະລາຍ KMnO4 ໃນອາຊດິ H2SO4 ເກດີ ສະເພາະພວກບ່ ອ່ ມີ ຕວົ ໂດຍຈຸຼ -OH ໄປ ແທນບ່ ອນຊ່ C ທ່ ມີ ພີ ນັ ທະຄ່ ບ່ ອນລະ 2 ຈຸຼ ດ່ ງັ ນ:ີ້ 5. ຄຼຸນລກັ ສະນະຂອງພວກຮໂີ ດຣກາກບອນກ່ ຽວກບັ ຈດຸຼ ຟົດ ສະຫຸຼບໄດຄ້ : ຫກັ ການ : ເມ່ ອກາກບອນເທ່ າົ ກນັ ຈະໄດວ້ ່ າ ຈດຸຼ ຟົດ ຂອງອາລແກນ > ຈດຼຸ ຟົດຂອງອາລການ > ຈດຼຸ ຟົດຂອງອາລກນີ ເມ່ ອກາກບອນຫາຍຂນ້ ຈດຸຼ ຟົດຈະສງຂນ້ ເຫດຜນົ : ຈດຸຼ ຟົດຂນ້ ກບັ ແຮງຢດໜ່ ຽວລະຫວ່ າງໂມເລກຼຸນ (ບ່ ມຂີ ວົ້ ) ຊ່ ງໄດແ້ ກ່ ແຮງແວນເດວີ າລ ຊ່ ງມຜີ ນົ ຫາຍຕາມມວນສານໂມເລກຼຸນ ຈ່ ງເຮດັ ໃຫອ້ າລການ > ອາລກນີ ສ່ ວນອາລແກນມວນສານ ໂມເລກຸຼນນອ້ ຍກວ່ າ, ແຕ່ ໂຄງສາ້ ງເປັນມມ 180° (ເສນັ້ ຊ່ ) ເຮດັ ໃຫໂ້ ມເລກຼຸນ ຢ່ ໃກກ້ ນັ ດກີ ວ່ າພວກ ອ່ ນ, ແຮງຢດໜ່ ຽວຈ່ ງຫາຍທ່ ສີ ຼຸດ ຈດຼຸ ຟົດສງກວ່ າພວກ 6. ຄວາມຍາວພນັ ທະ ແລະ ຄວາມແຂງແຮງຂອງພນັ ທະ C ກບັ C ໃນທາດຮໂີ ດຣກາກບອນ ຈາກຫາຍໄປ ນອ້ ຍຈ່ ງເປັນດ່ ງັ ນ:ີ້ ຄວາມຍາວພນັ ທະ C - C > C = C > C = C ຄວາມແຂງແຮງພນັ ທະ C  C > C = C > C - C 7. ໃນການເຜາົ ໄໝຮ້ ໂີ ດຣກາກບອນ CxHy ຈະໄດ້ CO2 ແລະ H2O ສະເໝ,ີ ການເຜາົ ໄໝເ້ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ເຂ ມ່ າທ່ ຕີ ່ າງກນັ ຈ່ ງບອກຄວາມແຕກຕ່ າງຂອງທາດໄດ້ ປະລມິ ານເຂມ່ າປີນ້ ກບັ ຕາມອດັ ຕາສ່ ວນ C ຖາ້ ອດັ ຕາສ່ ວນຫາຍຈະມເີ ຂມ່ າຫາຍດວ້ ຍ. ໂດຍທ່ ວົ ໄປເຂມ່ າ benzene > alkyne > alkene > alkane (ພວກ alkane ມກັ ມເີ ຂ ມ່ ານອ້ ຍຫາຍ ຫ ບ່ ມເີ ຂມ່ າ) ປະຕກິ າິ ການເຜາົ ໄໝຮ້ ໂີ ດຣກາກບອນຂຽນໄດດ້ ່ ງັ ສມົ ຜນົ 8. ໂຄງສາ້ ງໂມເລກຼຸນຂອງອາລການ (ຊງົ ສ່ ໜີ າ້ ) ມມີ ມ 1090 ອາລກນີ (ສາມຫ່ ຽມຂະໜານ1200) ແລະ ອາລແກນ (ເສນັ້ ຊ່ 180°) 143 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ