ສະຫຼຸບເຄມີ ມປາຍ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ II. ໄອໂຊເມີ ສະຫຸຼບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ທາດທ່ ມີ ສີ ດໂມເລກຼຸນຄກນັ ແຕ່ ມສີ ດໂຄງສາ້ ງຕ່ າງກນັ ຈະເປັນໄອໂຊເມກີ ນັ ສດໂຄງສາ້ ງແບ່ ງອອກເປັນໂຄງ ສາ້ ງແບບສາຍຊ່ ແລະ ແບບຂະແໜງ ມຄີ ຸຼນລກັ ສະນະຕ່ າງກນັ ດ່ ງັ ນ:ີ້ ໄອໂຊເມທີ ່ ເີ ປັນສາຍຊ່ ໄອໂຊເມທີ ່ ເີ ປັນສາຍຂະແໜງ  ຈະມຄີ ວາມໜາແໜນ້ ຫາຍກວ່ າ ຈະມຄີ ວາມໜາແໜນ້ ນອ້ ຍກວ່ າ   ແຮງຢດໜ່ ຽວຫາຍກວ່ າ ແຮງຢດໜ່ ຽວນອ້ ຍກວ່ າ  ຈດຸຼ ຟົດສງກວ່ າ ຈດຸຼ ຟົດຕ່ າກວ່ າ 2. ຢາກຮວ້ ່ າທາດໃດມທີ ່ ໄີ ອໂຊເມຕີ ອ້ ງລອງຂຽນເບ່ ງິ ແຕ່ ທາດທ່ ຄີ ວນຈ່ໄດເ້ ຊ່ ນັ : C3H8 ຍງັ ບ່ ມໄີ ອໂຊເມແີ ຕ່ ເມ່ ອມີ Cl ໄປແທນ H ຈະເກດີ ໄອໂຊເມີ ໄດດ້ ່ ງັ ຕາຕະລາງ C4H10 ມີ 2 ໄອໂຊເມີ C5H12 ມີ 3 ໄອໂຊເມ ມ,ີ ທາດທ່ ມີ ພີ ນັ ທະຄ່ ຈະມໄີ ອໂຊເມຫີ າຍກວ່ າພນັ ທະດ່ ຽວ  ສະຫຼຸບຈານວນໄອໂຊເມທີ ່ ຄີ ວນຮ້ ທາດ ຈານວນອາຕອມ X ແທນ H ຈານວນໄອໂຊເມີ X = 2 ອາຕອມ 4 X = 3 ອາຕອມ 6 X = 2 ອາຕອມ 11 X = 2 ອາຕອມ 3 X = 3 ອາຕອມ 3 alkane ໄອໂຊເມີ alkene ໄອໂຊເມີ alkyne ໄອໂຊເມີ 2 3 3 C4H10 3 C4H8 5 C4H6 3 C5H12 5 C5H10 13 C5H8 7 C6H14 9 C6H12 - C6H10 12 C7H16 18 C7H12 C8H18 - ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ ໄອໂຊເມີ ແອລກຮ ໄອໂຊເມີ 1 2 C3H6O2 2 C3H6OH 3 C4H8O2 3 C4H9OH 4 C5H10O2 C5H11OH 144 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ 2.1 ວເິ ຄາະທາດອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ, ແອລກຮ ແລະ ແອສແຕ ສະຫຸຼບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ (CnH2nO2), ແອລກຮ (CnH2n+2O) ແລະ ແອສແຕ ເປັນທາດອກີ ພວກໜ່ ງທ່ ເີ ຮາົ ຄວນພຈິ າລະນາ, ສະຫຼຸບຄຼຸນລກັ ສະນະທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ໃຫໄ້ ດເ້ ຊ່ ນັ : ຖາ້ ມີ O ຕວົ ດຽວຄ ແອລກຮ ຫ ເອ ແຕ (ຊ່ ງເປັນໄອໂຊເມກີ ນັ ) ແຕ່ ຖາ້ ມີ O 2 ຕວົ ອາດເປັນອາຊດິ ຫ ແອສແຕ ເພາະສອງທາດນເີ້ ປັນໄອໂຊ ເມກີ ນັ (ມສີ ດໂມເລກຸຼນຄກນັ ) 2. ການລະລາຍນາ້ ອາຊດິ ແລະ ແອລກຮຕ່ າງກລະລາຍນາ້ ໄດ້ ແຕ່ ອາຊດິ ລະລາຍໄດດ້ ຕີ ງັ້ ແຕ່ C 1-4 ສ່ ວນ ແອລກຮລະລາຍໄດດ້ ສີ ະເພາະ C 1-3 ເທ່ າົ ນນັ້ (ເພາະຂວົ້ ນອ້ ຍກວ່ າ) ສ່ ວນແອສແຕລະລາຍນາ້ ໄດນ້ ອ້ ຍ ກວ່ າ, ມແີ ຮງຢດໜ່ ຽວນອ້ ຍ, ຈດຼຸ ຟົດຈ່ ງຕ່ າ, ລະເຫຍີ ງ່າຍ 3. ທາດໜ່ ງໃສ່ Na ລງົ ໄປເກດີ ກາສ H2 ສະຫຸຼບວ່ າ ອາດເປັນາຊດິ ອງົ ຄະທາດ ຫ ແອລກຮ, ສ່ ວນແອສແຕບ່ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ 4. ທາດໜ່ ງໃສ່ ເກອ HCO3 ຫ CO3 ລງົ ໄປເກດີ ກາສ CO2 ສະຫຸຼບໄດວ້ ່ າ ທາດນນັ້ ເປັນອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ (ຫ ອາຊດິ ອ່ ນໆ, HCI, HNO3 ແລະ ອ່ ນໆ) ສ່ ວນແອລກຮ ແລະ ແອສແຕບ່ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ 5. ທາດໜ່ ງໃສ່ NaOH ລງົ ໄປເກີດປະຕກິ ລິ ຍິ າໄດ້ ທາດນນັ້ ຕອ້ ງບ່ ແມ່ ນແອລກຮ ສ່ ວນາຊດິ ອງົ ຄະທາດ (ລວມທງັ ອາຊດິ ອ່ ນໆດວ້ ຍ) ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າໄດ.້ ສາລບັ ແອສແຕຕມົ້ ກບັ NaOH ເກີດໄຮໂດຣໄລໄດ້ RCOO- ກບັ ແອລກຮ 6. ທາດໜ່ ງບ່ ລະລາຍນາ້ , ທາດນນັ້ ອາດເປັນອາລການ, ອາລແກນ, ອາລກນີ , ແບງັ ແຊນ ຫ ແອສແຕລວມທງັ ໄຂມນັ , ແປງ້ , ໂປຣຕນີ ຍກົ ເວນັ້ ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ (C 1 – 4) 7. ທາດໜ່ ງຟອກສທີ າດລະລາຍໂບມມວົ ໄດໃ້ ນບ່ ອນແຈງ້ ແລະ ບ່ ອນມດທາດນນັ້ ເປັນທາດໃດກໄດ້ ຊ່ ງມີ ຫ -C= C – 8. ທາດໜ່ ງບ່ ຟອກສທີ າດລະລາຍໂບມທງັ ໃນບ່ ອນມດ ແລະ ບ່ ອນແຈງ້ ທາດນນັ້ ເປັນພວກແບງັ ແຊນ(ອະໂຣ ມາຕກິ ) 9. ທາດໜ່ ງຟອກສທີ າດລະລາຍໂບມສະເພາະໃນບ່ ອນແຈງ້ ຫ ຄວາມຮອ້ ນທາດນນັ້ ເປັນພວກອ່ ມີ ຕວົ (ອາລ ການ) 10. ທາດໜ່ ງຟອກສທີ າດລະລາຍໂບມໃນບ່ ອນແຈງ້ ຢ່ າສະຫຸຼບວ່ າເປັນອາລການ ຫ ພວກອ່ ມີ ຕວົ ເທ່ າົ ນນັ້ ເພາະ ໃນບ່ ອນມດບ່ ໄດບ້ ອກຜນົ ມາວ່ າຟອກສໄີ ດ້ ຫ ບ່ 11. ທາດໜ່ ງຟອກສດີ ່ າງທບັ ທມິ (KMnO4) ໃນອາຊດິ ໄດ້ ສະແດງວ່ າຕອ້ ງມີ ຈານວນ -OH ທ່ ີ ເຂາົ້ ມາລວມທ່ ີ 2 ຈຕຼຸ ່ ພນັ ທະຄ່ 1 ບ່ ອນເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ຈານວນ Br 2 ອາຕອມຕ່ ພນັ ທະຄ່ 1 ບ່ ອນ 12. ທາດໜ່ ງໃຊບ້ ່ ມົ ໝາກໄມໄ້ ດ້ ສະແດງວ່ າຕອ້ ງເປັນພວກບ່ ອ່ ມີ ຕວົ , ມພີ ນັ ທະຄ່ ຫ ພນັ ທະສາມເອຕແີ ລນ (ethylene),ອາເຊຕແີ ລນ(acethylene) 145 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 13. ການພຈິ າລະນາສດຂອງແອສແຕວ່ າມາຈາກອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ ແລະ ແອລກຮສດໃດໃຫແ້ ບ່ ງສ່ ວນ R1 - CO  O – R2 ແຍກ O ອອກເປັນ 2 ສ່ ວນ , ສ່ ວນທ່ ມີ ີ -CO- ມາຈາກອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ ແລະ ສ່ ວນທ່ ີ ມີ – O – R2 ມາຈາກແອລກຮດ່ ງັ ນ:ີ້ 14. ເມ່ ອຕມົ້ ທາດທ່ ີມສີ ດ CH3CH2COOCH3CH2CH2CH3 ດວ້ ຍອາຊດິ HCl ຈະໄດທ້ າດທ່ ີມສີ ດ CH3CH2COOH (ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ propanoic) ກບັ CH3CH2CH2CH2OH (ແອລກຮ butanol) 15. ເມ່ ອອາຊດິ ອງົ ຄະທາດທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ແອລກຮໂດຍມີ H2SO4 (ເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ) ເປັນຕວົ ເລ່ ງັ (ດດນ່ າ້ ) ຈະ ໄດຜ້ ະລດິ ຕະພນັ ເກດີ ຂນ້ 2 ຊະນດິ ຄ ນາ້ ແລະ ແອລແຕເອນີ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຊະນດິ ນວີ້ ່ າ: ແອສແຕຣຟິ ິເຄຊນັ (Esterification) ແອສແຕເປັນທາດປະສມົ ອງົ ຄະທາດອກີ ຊະນດິ ຊ່ ງມກີ ່ ນິ ຫອມ ຈດຸຼ ຟົດຕ່ າ,ລະເຫຍີ ງ່ າຍ ໃຊເ້ ປັນຕວົ ທາລະລາຍທ່ ດີ ີ ເຊ່ ນັ : ໃຊເ້ ປັນຢາລາ້ ງເລບັ ໂດຍຈະລະລາຍສທີ ່ ທີ າເລບັ ອອກໄປ 16. ສດທ່ ວົ ໄປຂອງແອສແຕຄ ຫ RCOOR ມສີ ດໂມເລກຸຼນຄກບັ ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດເຊ່ ນັ : CnH2nO2ດ່ ງັ ນນັ້ ແອສແຕ ແລະ ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດຈ່ ງເປັນໄອໂຊເມກີ ນັ . ຕວົ ຢ່ າງປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່ າງອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ ແລະ ແອລກຮ 17. ການອ່ ານຊ່ ແອສແຕໃຫອ້ ່ ານສ່ ວນທ່ ມີ າຈາກແອລກຮໂດຍອ່ ານຈອຼຸ າລກລີ ກ່ ອນແລວ້ ຕາມດວ້ ຍສ່ ວນທ່ ມີ າ ຈາກອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ ໂດຍປ່ ຽນຄາທາ້ ຍຈາກອກິ (ic) ເປັນອາດ (atc) ຕວົ ຢ່ າງ CH3CH2CH2COOCH2CH3 ethyl butanoate 18. ຄຼຸນລກັ ສະນະທ່ ວົ ໄປຂອງແອສແຕເຊ່ ນັ : ມກີ ່ ນິ ຫອມລະເຫຍີ ງ່ າຍ, ບ່ ລະລາຍນາ້ ເພາະໂມເລກຸຼນບ່ ມຂີ ວົ້ ຖາ້ ມວນສານໂມເລກຸຼນຫາຍໆ ຈະເປັນທາດແຂງ, ແອສແຕຕວົ ໃຫ່ ຍໆໄດແ້ ກ່ ໄຂມນັ ຈາກສດັ ແລະ ນາ້ ມນັ ພດ (ອາຊດິ ໄຂມນັ ກບັ ກເີ ຊໂີ ຣລ) ສາລບັ ຄຸຼນລກັ ສະນະອ່ ນໆທ່ ສີ າຄນັ ໄດແ້ ກ່ ການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ H2O (ຕມົ້ ໃນອາຊດິ ເຈອຈາງ) ເອນີ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ສິ (Hydrolysis) ໂດຍມອີ າຊດິ (ເຈອຈາງ) ເປັນຕວົ ເລ່ ງັ ຈະໄດອ້ າຊດິ ອງົ ຄະທາດກບັ ແອລກ ຮ (ປະຕກິ ລິ ຍິ າຍອ້ ນກບັ ຂອງ Esterification) ຖາ້ ໃຊບ້ າເຊີ (NaOH) ເປັນຕວົ ເລ່ ງັ ຈະໄດເ້ ກອຂອງອາຊດິ ອງົ ຄະ ທາດກບັ ແອລກຮເອນີ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ ານວີ້ ່ າສະພອນນຟິ ິເຄຊນັ . ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ດິ ແອສແຕ + ນາ້ H+ (ຈາງ) ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ + ແອລກຮ 146 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ 19. ໃນປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ສິ ລະຫວ່ າງປະຕກິ ລິ ຍິ າແອສແຕ ແລະ ນາ້ ຈະຕອ້ ງຕ່ ມ (H+) ຫ (OH-) ເປັນຕວົ ເລ່ ງັ ນາສະເໝ.ີ ຖາ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ມີ ບີ າເຊີ (NaOH) ເປັນຕວົ ເລ່ ງັ ເອນີ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ ານໂີ້ ດຍສະເພາະວ່ າ: ສະ ພອນນຟິ ິເຄຊນັ (saponification) ຈະໄດເ້ ກອອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ (RCOONa) ກບັ ແອລກຮ ແລະ ເມ່ ອ ຕ່ ມອາຊດິ ລງົ ໄປອກີ ຈະເກດີ ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດດ່ ງັ ນ:ີ້ 2.2 ການວເິ ຄາະທາດແອລດໄີ ຮ, ເຊຕອນ ຂມ້ ນ ແອລດໄີ ຮ ເຊຕອນ ສດທ່ ວົ ໄປ ທາດຕວົ ທາອດິ C 1 ຕວົ (C 3 ຕວົ , C ນອ້ ຍກວ່ າ 3 ບ່ ມ)ີ ເມຕານານ ຊ່ ທາດຕາມລະບບົ ຟມາດໄີ ຮ ໂປຣປານານ ຊ່ ສາມນັ ດເີ ມຕລີ ເຊຕອນ ຈຟຼຸ ັງຊນັ ສະເພາະ Carboxaldehyde Carbonyl ພາວະ ການລະລາຍນາ້ C1, C2 ເປັນກາສ ເປັນທາດແຫວຕງັ້ ແຕ່ ຕວົ ທາອດິ (C3) C 1 – 3 ລະລາຍນາ້ ໄດດ້ ເີ ມ່ ອ C C3 ລະລາຍນາ້ ໄດດ້ ີແຕ່ ລະລາຍໄດ້ ຈດຼຸ ຟົດ, ເມ່ ອ C ເທ່ າົ ກນັ ນອ້ ຍເມ່ ອ C ຫາຍກວ່ າ 3 ອາຕອມ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ເບເນດກິ ຫາຍກວ່ າ 3 ລະລາຍນອ້ ຍລງົ ຕ່ າກວ່ າເຊຕອນ (ໃກຄ້ ຽງອາມນີ ) ສງກວ່ າແອລດໄີ ຮແຕ່ ຕ່ າກວ່ າແອໄມ ຍກົ ເວນັ້ ແຕ່ ຈະມຈີ ຸຼ ໃຫຜ້ ກສແີ ດງອດິ (CuO2) ປະໂຫຍດ ເມຕານານໃນນາ້ ເຂມັ້ ຂຸຼນ້ 40% ຈ່ ງເກດີ ສແີ ດງອດິ ໄດ້ ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ ເອນີ້ ວ່ າ: ທາດລະລາຍຟມາລນິ ,ໃຊ້ ເປັນຕວົ ລະລາຍທາດອງົ ຄະທາດໄດ້ ຂາ້ ເຊອ້ ຫາຍ 147

2.3 ການວເິ ຄາະທາດອາມນີ , ເອໄມ ແອລດໄີ ຮ ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ເຊຕອນ ຂມ້ ນ ສດທ່ ວົ ໄປ ທາດຕວົ ທາອດິ ອາມໂີ ນເມຕານ ເມຕານາໄມ ຊ່ ທາດຕາມລະບບົ ມຕລີ ອາມນີ (methylamine) - ຊ່ ສາມນັ ມຂີ ວົ້ ມຂີ ວົ້ ສະພາບຂວົ້ ທາດລະລາຍໄດເ້ ມ່ ອ C ບ່ ເກນີ 4 ລະລາຍໄດເ້ ມ່ ອ C ບ່ ເກນີ 3 ອາ ການລະລາຍນາ້ ອາຕອມ ຕອມ ອາຊດິ - ບາເຊີ ເປັນບາເຊີ (ຮບັ H+ ຈາກ H2O ບ່ ເປັນອາຊດິ , ບາເຊີ ພາວະ ຈດຸຼ ຟົດ ໄດ້ OH-) ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ນາ້ C 1-2 ອາຕອມເປັນກາສ ເປັນທາດແຫວຕງັ້ ແຕ່ C 1 ອາຕອມ ຈດຸຼ ຟົດຕ່ າກວ່ າເອໄມຫາຍແຕ່ ໃຫ້ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ເຊຕອນ ແຕ່ ຈດຼຸ ຟົດສງ ຄຽງແອລດໄີ ຮ ກວ່ າເຊຕອນ ແລະ ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ ເມ່ ອ C ເທ່ າົ ກນັ ໄດອ້ າຊດິ ອງົ ຄະທາດກບັ ເອໄມ (ຮບັ H+ ຈາກ H2O) (ຫ ) 148 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

2.4. ການວເິ ຄາະທາດອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ, ແອລກຮ, ແອສແຕ, ແອລດໄີ ຮ, ເຊຕອນ, ຂມ້ ນ ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ ແອກຮ ແອສແຕ ຕວົ ທາອດິ HCOOH CH3OH HCOOCH3 ພາວະ ແຫວ ແຫວ ແຫວ ເມ່ ອ C ເທ່ າົ ກນັ CH3CH2COOH CH3CH2CH2OH CH3COOCH3 (3 ອາຕອມ, 141.0 97.4 ຈດຸຼ ຟົດ (0C) ລະລາຍ ລະລາຍ 97.4 ບ່ ລະລາຍ ຈສຸຼ ະເພະ -OH ຄາບອກຊລິ ໄຮດອກຊລິ ແອລດອກຊີ ກາກໂບນລີ ຂສ້ ງັ ເກດ: 1. ເມ່ ອ C ເທ່ າົ ກນັ ປຽບທຽບຈດຸຼ ຟົດຄເອໄມ > ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ > ເ ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ , ອາມນີ , ເອໄມ ແອລດໄີ ຮ ເຊຕອນ ອາມນີ ເອໄມ CH3NH2 ກາສ ແຫວ ກາສ ແຫວ 48.8 CH3COCH3 CH3CH2CH2NH2 213.0 ລະລາຍນອ້ ຍ 47.8 C 1,2 ລະລາຍດີ 56.2 ລະລາຍ ລະລາຍ (C 1-4 ) (C 1-3) ລະລາຍ (C 3) ນອກ ຈາ ກ ນັນ້ ລະ ລາຍບ່ ດີ ຄາບອກຊາດໄີ ຮ ກາກໂບນລິ -NH2 ເອໄມ ອາມໂີ ນ ເຊຕອນ > ແອສແຕ > ແອລດໄີ ຮ  ອາມນີ ໃຫຄ້ ຽງກນ 149

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 2. ທາດທາອດິ ນນັ້ ເປັນກາສຄ: ແອລດໄີ ຮ, ອາມນີ ນອກຈາກນນັ້ ເປັນທາດແຫວ 3. ທາດທ່ ບີ ່ ລະລາຍນາ້ ຄ ແອສແຕ 4. ທາດທ່ ເີ ປັນບາເຊີ (ຮບັ H+ ຈາກ OH- ) ຄອາມນີ 5. ທາດທ່ ທີ າປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ Na ຄ ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ ແລະ ແອລກຮໃຫກ້ າສ H2 6. ທາດທ່ ທີ າປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ HCO3 ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ 7. ທາດທ່ ທີ າປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ NaOH ຄ ອາຊດິ ແລະ ແອສແຕ 150 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

III. ຕາຕະລາງສະຫຸຼບຄຸຼນລກັ ສະນະຂອງຮໂີ ດຣກາກບອນ, ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ, ເພ່ ອໃຫນ້ ກັ ຮຽນວເິ ຄາະໄຈແ້ ຍກຊະນດິ ຂອງທາດທງັ ສາມາດຂຽນສດໂຄງສາ້ ງ, ຂຽນ ຂອງຄຸຼນລກັ ສະນະຕ່ າງໆ ຂອງທາດແຕ່ ລະພວກສາມາດສະຫຼຸບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ ປະເພດທາດ (1) (2) (3) (4) ການລະລາຍນາ້ ລດິ ມລັ ເຜາົ ໄໝ້ ທາປະຕກິ Na ອ່ ມີ ຕວົ ບ່ ບ່ ປ່ ຽນແປງ ຕດິ ໄຟດີ ບ່ (Alkane) ບ່ ມເີ ຂມ່ າ ບ່ ອ່ ມີ ຕວົ ບ່ ບ່ ປ່ ຽນແປງ ຕດິ ໄຟດີ ບ່ (Alkyne) ບ່ ມເີ ຂມ່ າ ອາໂຣມາຕກິ ບ່ ບ່ ປ່ ຽນແປງ ຕດິ ໄຟ ບ່ (Benzene) ມເີ ຂມ່ າຫາຍ ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ  ແດງ ຕດິ ໄຟ ໄດ້ H2 ແອລກຮ  ບ່ ປ່ ຽນແປງ ຕດິ ໄຟ ໄດ້ H2 ແອສແຕ ຕດິ ໄຟ x ບ່ ປ່ ຽນແປງ x 15 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ , ເຫາົ້ ແລະ ແອສແຕ ນປະຕກິ ລິ ຍິ າທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງໄດໂ້ ດຍອາໄສຂມ້ ນທ່ ກີ ານດົ ມານນັ້ . ເພ່ ອໃຫເ້ ກດີ ຄວາມສາພນັ ກນັ (5) (6) (7) (8) ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າ ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າ ກລິ ຍິ າ ຟອກສີ ຟອກສີ NaOH HCO3 H2 ບ່ ບ່ sol Br2 KMnO4 H2 ຟອກສເີ ມ່ ອມແີ ສງ ບ່ ບ່ ໃນອາຊດິ ບ່ ຟອກສີ ບ່ ບ່ ຫ ຄວາມຮອ້ ນ  CO2 x x ແທນບ່ ອນໄດ້ x ທາດ2 ຊະນດິ ຟອກສທີ ງັ ບ່ ອນ ຟອກສໄີ ດຈ້ ຸຼ -OH ມດ ຫ ແຈງ້ , ໄປລວມບ່ ອນພນັ ທະ ຄວາມຮອ້ ນລວມ ຄ່ 2 ຈຸຼ ຕວົ ໄດ້ 1 ຊະນດິ ບ່ ຟອກສີ ບ່ ຟອກສທີ ງັ ມີ ແສງ ຫ ບມແີ ສງ *ຍກົ ເວນັ້ ເມ່ ອມີ FeCl3 ເປັນຕວົ ເລ່ ງັ ຂນ້ ຢ່ ກບັ R ວ່ າເປັນພວກ ອ່ ມີ ຕວົ ຫ ບ່ ອ່ ມີ ຕວົ x 51

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ IV. ປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງທາດປະສມົ ຮໂີ ດຣກາກບອນ 152 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

V. ຕາຕະລາງສະຫຼຸບປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງຮໂີ ດຣກາກບອນ 15 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 53

VI. ຕາຕະລາງສະຫຸຼບຄຸຼນລກັ ສະນະ ແລະ ຂມ້ ນບາງຢ່ າງປຽບທຽບທາດ 15 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 54

15 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 55

VII. ຕາຕະລາງປຽບທຽບຄຸຼນລກັ ສະນະລະຫວ່ າງເຫາົ້ , ເຟໂນລ ແລະ ອາຊດິ ອງົ 15 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ງຄະທາດ 56

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ບດົ ທີ 13 ທາດຊວີ ະໂມເລກຸຼນ I. ໄຂມນັ ສະຫຼຸບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ໄຂມນັ (ທາດແຂງ) ນາ້ ມນັ (ທາດແຫວ) ປະກອບດວ້ ຍກລເີ ຊຣີ ອລກບັ ອາຊດິ ໄຂມນັ ໂດຍໄຂມນັ 1 ໂມນ ປະກອບດວ້ ຍກລເີ ຊຣີ ອລ 1 ໂມລ ກບັ ອາຊດິ ໄຂມນັ 3 ໂມລ + ມວນສານໂມເລກຸຼນໄຂມນັ = ມວນສານໂມເລກຸຼນກລເີ ຊຣີ ອລລວມກບັ ມວນສານໂມເລກຸຼນອາຊດິ ໄຂ ມນັ 3ໂມລ ລບົ ອອກຈາກມວນານໂມເລກຼຸນຂອງນາ້ 3 ໂມລ ມວນສານໂມເລກຸຼນໄຂມນັ = 92-3(18)+3(ມວນສານໂມເລກຸຼນອາຊດິ ໄຂມນັ ) 2. ອາຊດິ ໄຂມນັ ແບ່ ງອອກເປັນອາຊດິ ໄຂມນັ ອ່ ມີ ຕວົ (C2H2nO2) ກບັ ອາຊດິ ໄຂມນັ ບ່ ອ່ ມີ ຕວົ (CnH2n-2O2) H = 2n -2 ສະແດງວ່ າມພີ ນັ ທະຄ່ 1 ໂມລ ໃຊ້ Br2 1 ໂມລ H = 2n -4 ສະແດງວ່ າມພີ ນັ ທະຄ່ 2 ໂມລ ໃຊ້ Br2 2 ໂມລ H = 2n -8 ສະແດງວ່ າມພີ ນັ ທະຄ່ 3 ໂມລ ໃຊ້ Br2 3 ໂມລ ຕວົ ຢ່ າງ: ຈ່ ງົ ຊອກຫາຈານວນົ ພນັ ທະຄ່ ໃນໄຂມນັ 3g ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ Br2 ເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ 6% ໂດຍມວນ/ບລມິ າດ ໃຊ້ 40 cm3 (ໄຂມນັ ມມີ ວນສານໂມເລກຼຸນ 600, Br = 80) ວທິ ແີ ກ:້ ໄຂມນັ + nBr2  mol ໄຂມນັ = 1 (molBr2 ) n 3  1  6 x40   100  600 n 160 n =3  ໄຂມນັ ມພີ ນັ ທະຄ່ 3 ຕາແໜ່ ງ 3. ໄຂມນັ ແລະ ນາ້ ມນັ ທ່ ເີ ກບັ ໄວດ້ ນົ ມກັ ຈະມກີ ່ ນິ ເໝນັ ຫນ, ການເກດີ ກ່ ນິ ເໝນັ ຫນເກດີ ຈາກປະຕກິ ລິ ຍິ າ 2 ປະເພດຄ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ດິ ແລະ ປະຕກິ ລິ ຍິ າອອກຊເິ ດຊນັ , ກ່ ນິ ເໝນັ ຫນທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ເປັນກ່ ນິ ຂອງ ແອນດໄີ ຮດ໌ ແລະ ອາຊດິ ໄຂມນັ ຊ່ ງເປັນຜນົ ເນ່ ອງມາຈາກປະຕກິ ລິ ຍິ າອອກຊເິ ດຊນັ ໂດຍ O2 ໃນອາກາດ 157 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ແລະ ຄວາມຮອ້ ນເກດີ ທ່ ຕີ າແໜ່ ງພນັ ທະຄ່ ແລະ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ດິ ທ່ ຕີ າແໜ່ ງທ່ ສີ ະແດງຄວາມເປັນ ແອສແຕ ເນ່ ອງຈາກມເີ ອນໄຊມຈ໌ າກແບກັ ທເີ ຣຍເປັນຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ 4. ໂດຍທ່ ວົ ໄປນາ້ ມນັ ຫ ໄຂມນັ ທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກອາຊດິ ຊະນດິ ບ່ ອ່ ມີ ຕວົ ຫາຍໆ ກຈະມໂີ ອກາດເກດີ ຫນໄດຫ້ າຍ ແຕ່ ຢ່ າງໃດກຕາມນາ້ ມນັ ພດມປີ ະລມິ ານອາຊດິ ໄຂມນັ ບ່ ອ່ ມີ ຕວົ ຫາຍກວ່ າໄຂມນັ ຈາກສດັ ຄວນຈະເໝນັ ຫນ ງ່າຍກວ່ າໄຂມນັ ສດັ ແຕ່ ມກັ ປາກດົ ວ່ າໄຂມນັ ຈາກສດັ ເກີດການເໝນັ ຫນໄດງ້ ່ າຍກວ່ ານາ້ ມນັ ພດ ເພາະນາ້ ມນັ ຈາກພດໂດຍປົກກະຕຈິ ະມທີ າດຢ່ ຕາມທາມະຊາດຊະນດິ ໜ່ ງທ່ ເີ ປັນທາດກນັ ການເໝນັ ຫນໄດທ້ າດ ຕວົ ນນັ້ ຄວຕິ າມນິ ອີ ຈະເປັນຕວົ ຂດັ ຂວາງປະຕກິ ລິ ຍິ າອອກຊເີ ດຊນັ ບ່ ໃຫເ້ ກດີ ຂນ້ 5. ເມ່ ອໃຊນ້ າ້ ມນັ ຫ ໄຂມນັ (ແອສແຕທ່ ມີ ມີ ວນສານໂມເລກຸຼນສງ) ເຊ່ ນັ : ນາ້ ມນັ ໝາກກອກທາປະຕກິ ລິ ຍິ າ ກບັ ບາເຊີ (NaOH) ເອນີ້ ວ່ າ ປະຕກິ ລິ ຍິ າສະພອນນຟີ ິເຄຊນັ ຈະໄດສ້ ະບ່ (ຊ່ ງເປັນເກອນາຕອີ ອມຂອງອາຊດິ ໄຂມນັ ) ເກດີ ຂນ້ ໂດຍໄຂມນັ 1 ໂມລຈະໃຊບ້ າເຊີ (NaOH) 3 ໂມລ ເກດີ ສະບ່ 3 ໂມລ ແລະ ກລເີ ຊຣີ ອລ 1 ໂມລ ນນັ້ ຄຈານວນໂມລໄຂມນັ : ຈານວນໂມລ NaOH : ຈານວນໂມລສະບ່ = 1 : 3 : 1 ຕວົ ຢ່ າງ: ເມ່ ອໃຊໄ້ ຂມນັ 42 ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ NaOH 0.5 mol/dm3 ໃຊຈ້ ານວນ NaOH 30 cm3 ໄຂມນັ 1 ໂມລ ມມີ ວນສານຈກັ ກາມ? ວທິ ແີ ກ:້ mol ໄຂມນັ = 1 (mol NaOH) 3 4 = 1  0.5x30  M 3  1,000  M = 4  800 0.005  ໄຂມນັ 1 ໂມລມມີ ວນສານ 800 g (ມວນສານໂມເລກຸຼນໄຂມນັ ນນັ້ ເອງ) 6. ສະບ່ ແລະ ສະບ່ ຝ່ ຼຸ ນມໂີ ຄງສາ້ ງ 2 ສ່ ວນຄສ່ ວນທ່ ບີ ່ ມຂີ ວົ້ (ຮໂີ ດຣກາກບອນ) ລະລາຍພວກໄຂມນັ ແລະ ອກີ ສ່ ວນມຂີ ວົ້ ໄດແ້ ກ່ ຈຄຸຼ າບອກຊລິ (-COO) Na+ ) ໃນສະບ່ ແລະ ຈຊຸຼ ຼຸນໂຟນກິ (  OSO2Na ) ໃນ ສະບ່ ຝ່ ຸຼ ນ 7. ສະບ່ ມຜີ ນົ ເສຍຕ່ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມນອ້ ຍກວ່ າສະບ່ ຝ່ ຼຸ ນ ເພາະວ່ າສະບ່ ຍ່ ອຍສະຫາຍໂດຍແບກັ ທເີ ຣຍໄດດ້ ກີ ວ່ າ ສະບ່ ຝ່ ຼຸ ນທ່ ເີ ປັນສາຍຊ່ (LAS) ຖກຍ່ ອຍສະຫາຍໄດດ້ ກີ ວ່ າພວກສາຍສາຂາຂະແໜງ (ABS) II. ໂປຣຕນີ ສະຫຼຸບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ໂປຣຕນີ ເປັນໂປຣລເິ ມຊີ ່ ງເກດີ ຈາກອາຊດິ ອາມໂີ ນຊະນດິ ຕ່ າງໆເປັນ Monomer ລວມກນັ ເປັນໂມເລກຸຼນທ່ ີ ຊບັ ຊອ້ ນ ໂປຣລເິ ມຂີ ອງໂປຣຕນີ ຈະຕ່ າງກບັ ໂປຣລເິ ມໃີ ນພລາສຕກິ ແລະໃນແປງ້ ຫ ເຊລລໂລສຊ່ ທ່ ໂີ ມໂນ ເມຂີ ອງໂປຣຕນີ ບ່ ຈາເປັນຕອ້ ງເປັນອາຊດິ ອາມໂີ ນຊະນດິ ດຽວກນັ ແຕ່ ໂປຣລເິ ມໃີ ນພລາສຕກິ ໃນແປງ້ ,ໃນ ເຊລລໂລສ ມໂີ ມໂນເມເີ ປັນທາດດຽວກນັ ທງັ ໂມເລກຸຼນ, ໂປຣຕນີ ເປັນທາດອາຫານທ່ ປີ ະກອບດວ້ ຍອາຊດິ 158 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ອາມໂີ ນຊະນດິ ຕ່ າງໆ ໂດຍ C ໃນ - COOH ແລະ N ໃນ NH2 ຂອງອາຊດິ ອາມໂີ ນມາເກດີ ພນັ ທະໂຄເວ ເລນກນັ ເອນີ້ ພນັ ທະໃນໂປຣຕນີ ນວີ້ ່ າ: ພນັ ທະເພບໄທດ໌ (Peptide bond) ຊ່ ງສາມາດໃຫສ້ ກີ ບັ ທາດລະ ລາຍໃບຢເຣດ (CuSO4 ໃນບາເຊ)ີ ໃຫສ້ ມີ ່ ວງ ອາຊດິ ມໂິ ນແຕ່ ລະຊະນດິ ມສີ ່ ວນທ່ ຕີ ່ າງກນັ ຄ ຈຸຼ R ສ່ ວນທ່ ີຄກນັ ຄຈຼຸ -COOH(ກາກໂບຊລີ ກິ ) ແລະ ຈຸຼ – NH2 (ອາມໂີ ນ) ດ່ ງັ ຕວົ ຢ່ າງ ອະລານນີ ນອກຈາກທາດ C, H, O, N ເປັນອງົ ປະກອບແລວ້ ຍງັ ມທີ າດ S ເປັນອງົ ປະກອບອກີ ໄດເ້ ຊ່ ນັ : ເມໄທໂອ ນນີ 2. ຖາ້ ມວນສານໂມເລກຼຸນຫາຍກວ່ າ 5,000 ຈະເອນີ້ ວ່ າ: ໂປຣຕນີ ແຕ່ ຖາ້ ມມີ ວນສານໂມເລກຸຼນນອ້ ຍກວ່ າ 5,000ຈະເອນີ້ ວ່ າ ໂປຣລເີ ພບໄທດ໌ (Polypeptide) ນອກຈາກນໃີ້ ນໂມເລກຼຸນຂອງໂປຣຕນີ ຍງັ ມແີ ຮງຢດ ໜ່ ຽວກນັ ອກີ ຫາຍຊະນດິ 3. ໃດເພບໄທດ໌ ເກດີ ຈາກອາຊດິ ອາມໂີ ນ 2 ໂມເລກຸຼນລວມກນັ ດວ້ ຍພນັ ທະເພບໄທດ໌ ສ່ ວນຕເີ ພບໄທດດ໌ ເກດີ ຈາກອາຊດິ ອາມໂີ ນ 3 ໂມເລກຸຼນ 4. ການປ່ ຽນສະພາບຂອງໂປຣຕີນມເີ ຫດປັດໄຈມາເຮດັ ໃຫໂ້ ປຣຕນີ ມຄີ ຸຼນລກັ ສະນະຕ່ າງໄປຈາກເດມີ ເຊ່ ນັ ການກາຍກຽວ, ຕກົ ຜກ ເປັນຕນົ້ . ປັດໄຈທ່ ທີ ໃຫໂ້ ປຣຕນີ ປ່ ຽນສະພາບໄດແ້ ກ່ ອຼຸນຫະພມ, ຄວາມເປັນອາ ຊດິ -ບາເຊ,ີ ຕວົ ທາລະລາຍ, ອອີ ງົ ຂອງໂລຫະໜກັ . ສາລບັ ເກອທ່ ມີ ຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຸຼ ນ້ ສງບ່ ໄດເ້ ຮດັ ໃຫໂ້ ປຣ ຕນີ ປ່ ຽນສະພາບແຕ່ ຊ່ ວຍດດນາ້ ໃຫໂ້ ປຣຕນີ ແຂງຕວົ ຕກົ ຜກແຕ່ ຍງັ ສາມາດກບັ ມຄີ ຸຼນລກັ ສະນະເດມີ ໄດອ້ ກີ 159 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ 5. ການທດົ ສອບໂປຣຕນີ ຄ: ໃຫສ້ ມີ ່ ວງກບັ ທາດລະລາຍທອງຊຼຸນຟົດ (CuSO4 ໃນບາເຊ)ີ ຊ່ ງມສີ ຟີ າ້ ນອກ ຈາກນຍີ້ ງັ ທດົ ສອບດວ້ ຍອາຊດິ ນຕີ ຣກິ ຈະໃຫສ້ ເີ ຫອງ 6. ແປງ້ ນວົ ເປັນເກອນາຕອີ ອມຂອງອາຊດິ ອາມໂີ ນທ່ ຊີ ່ ກລຕາມກິ ເມ່ ອ Na ຈາກ NaOHໄປແທນບ່ ອນ H ໃນ -COOH ຂອງອາຊດິ ກລຕາມກິ ຈະໄດໂ້ ມໂນນາຕອີ ອມກລຕາເມດ ດ່ ງັ ສດ 7. ການສງັ ເກດຕາແໜ່ ງຂອງພນັ ທະເປັບຕດີ ຄ: III. ເອນໄຊມ໌ (Enzyme) ສະຫຸຼບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ເອນໄຊມທ໌ ຼຸກຊະນດິ ເປັນໂປຣຕນີ (ຊະນດິ ກອ້ ນກມົ ) ດ່ ງັ ນນັ້ , ການແປງສະພາບຂອງເອນໄຊມຈ໌ ່ ງມເີ ຫດ ປັດໄຈທານອງດຽວກນັ ກບັ ໂປຣຕນີ ເຊ່ ນັ : ຂນ້ ຢ່ ກບັ ຕວົ ທາລະລາຍ, ອຸຼນະຫະພມ ແລະ ຄວາມເປັນອາ ຊດິ -ບາເຊີ 2. ເສນັ້ ສະແດງຄວາມສາພນັ ຂອງຜະລດິ ຕະພນັ ທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຕາມເຫດປັດໄຈຕ່ າງໆ ດ່ ງັ ນີ້ [ຜະລິດຕະພັນ] [ຜະລິດຕະພັນ] ອັດຕາ ອັດຕາ ຂສ້ ະຫຼຸບຈາກເສນັ້ ສະແດງ 1) ທ່ ອີ ຼຸນຫະພມສງເຮດັ ໃຫປ້ ະຕກິ ລິ ຍິ າເກດີ ໄດໄ້ ວ ເພາະເປັນການເພ່ ມີ ຈານວນໂມເລກຼຸນທ່ ມີ ພີ ະລງັ ງານສງໃຫ້ ມຫີ າຍຂນ້ 2) ແຕ່ ເມ່ ອມເີ ອນໄຊມຢ໌ ່ ດວ້ ຍ, ອຸຼນຫະພມສງຈະເຮດັ ໃຫເ້ ອນໄຊມປ໌ ່ ຽນສະພາບ, ເຮດັ ວຽກໄດລ້ ຸຼດລງົ ຈ່ ງເກດີ ໄດບ້ ່ ດ,ີ ອຼຸນຫະພມທ່ ເີ ໝາະສມົ ຄອຼຸນຫະພມຮ່ າງກາຍ, ເອນໄຊມຈ໌ ະເຮດັ ວຽກໄດດ້ ີ 3) pH ຄວາມເປັນອາຊດິ - ບາເຊີ ຖາ້ ສງ ຫ ຕ່ າເກນີ ໄປເຮດັ ໃຫເ້ ອນໄຊມເ໌ ສຍສະພາບ, ອດັ ຕາຈະຫຸຼດລງົ ດ່ ງັ ນນັ້ , ເອນໄຊມຈ໌ ະເຮດັ ວຽກໄດດ້ ທີ ່ ີ pH ຊ່ ວງກາງໆ (pH 6-8) 4) ເມ່ ອເອນໄຊມທ໌ ່ ມີ ຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ຫາຍຂນ້ ອດັ ຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຈະໄວຂນ້ 160 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ IV. ກາກໂບຮດີ ຣດັ ສະຫຸຼບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ກາກໂບຮດີ ຣດັ ເປັນພວກໂປຣລເິ ມຂີ ອງກລໂຄສ ເຊ່ ນັ : ແປງ້ , ໄກລໂຄເຈນ ແລະ ເຊລລໂລສສ່ ວນພວກ ທ່ ເີ ປັນນາ້ ຕານຄ່ ໄດແ້ ກ່ ຊໂຄຣດ (ນາ້ ຕານຊາຍປະກອບດວ້ ຍກລໂຄດກບັ ຟຣຸຼກໂຕດ) ນາ້ ຕານແລກໂຕດ (ກາແລກໂຕດກບັ ກລໂຄດ) ແລະ ນາ້ ຕານມອນໂຕດ (ກລໂຄດກບັ ກລໂຄດ) 2. ນາ້ ຕານດ່ ຽວຈະມຈີ ຼຸ ແລະ ຈຸຼ ຊ່ ງສາມາດທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ເບເນດກິ ໄດຜ້ ກສແີ ດງອດິ ຂອງ Cu2O ດ່ ງັ ນນັ້ , ທາດໃດໆ ທ່ ມີ ຈີ ດຸຼ ່ ງັ ກ່ າວນຈີ້ ະໃຫສ້ ີ Positive ກບັ ທາດລະລາຍເບເນດກິ ທງັ ໝດົ ບ່ ຈາເປັນຕອ້ ງເປັນນາ້ ຕານດ່ ຽວສະເໝໄີ ປ. ປະຕກິ ລິ ຍິ າເມ່ ອໃຫສ້ ກີ ບັ ທາດລະລາຍເບເນດກິ ໃຫເ້ ກອຂອງອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ ແລະ Cu2O (ສແີ ດງອດິ ) ເມ່ ອອ່ ຼຸນທາດລະລາຍສແີ ດງອດິ ນຕີ້ ່ ໄປ ຈະໄດຜ້ ກປ່ ຽນເປັນສຟີ າ້ ອມົ ຂຽວ ຫ ສນີ າ້ ຕານດາເພາະວ່ າ Cu2O ຖກອອກຊໄິ ດໄປເປັນ CuO (ຂຽວອມົ ຟາ້ ຫ ນາ້ ຕານດາ) ການທດົ ສອບພວກກາກໂບຮດີ ຣດັ ສະແດງຜນົ ດ່ ງັ ຕາຕະລາງ ທາດລະລາຍທ່ ຕີ ອ້ ງການທດົ ສອບ ການປ່ ຽນແປງເມ່ ອຕ່ ມທາດລະ ການປ່ ຽນແປງເມ່ ອຕ່ ມທາດລະລາຍ ລາຍໄອໂອດນີ (ສມີ ່ ວງ) ເບເນດກິ (ສຟີ າ້ ) ນາ້ ຕານຊາຍ  ບ່ ປ່ ຽນແປງ  ບ່ ປ່ ຽນແປງ ນາ້ ແປງ້  ສນີ າ້ ເງນິ  ບ່ ປ່ ຽນແປງ ນາ້ ຕານຊາຍເມ່ ອຖກໄຮໂດຣໄລແລວ້  ບ່ ປ່ ຽນແປງ  ຜກສແີ ດງອດິ (ຕມົ້ ກບັ ອາຊດິ ແລວ້ ຕ່ ມບາເຊ)ີ ແປງ້ ເມ່ ອຖກຖກໄຮໂດຣໄລແລວ້  ບ່ ປ່ ຽນແປງ  ຜກສແີ ດງອດິ (ຕມົ້ ກບັ HCl) 3. ນາ້ ຕານຊໂຄຣດ ປະກອບດວ້ ຍນາ້ ຕານກລໂຄດ ກບັ ນາ້ ຕານຟຣຸຼກໂຕດ ເກດີ ພນັ ທະທາງເຄມກີ ນັ ທ່ ບີ ລເິ ວນ ຕາແໜ່ ງ ຂອງທງັ ສອງນນັ້ ເອງ ດ່ ງັ ນນັ້ , ນາ້ ຕານຊໂຄຣດຈ່ ງບ່ ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ທາດລະລາຍເບເນ ດກິ ເພາະວ່ າບ່ ມຈີ ຟຼຸ ມລິ ຫ ຈຸຼ  -hydroxy Ketone ທ່ ອີ ດິ ສະຫະ ເຫອຢ່ ຍກົ ເວນັ້ ແຕ່ ຈະໄດຍ້ ່ ອຍໂດຍຕມົ້ ຫ ໃຊອ້ າຊດິ ຫ ບາເຊສີ າກ່ ອນ. 4. ເມ່ ອເຮດັ ການຍ່ ອຍນາ້ ຕານຊາຍ (ຊໂຄຣດ) ດວ້ ຍອາຊດິ ເກອແລວ້ ນາໄປທດົ ສອບກບັ ທາດລະລາຍເບເນ ດກິ ຈະໃຫສ້ ແີ ດງອດິ (Cu2O) ສະແດງວ່ ານາ້ ຕານຊໂຄຣດສະຫາຍໃຫນ້ າ້ ຕານກລໂຄດ ແລະ ນາ້ ຕານຟຣຸຼກ ໂຕດຊ່ ງມຈີ ຟຸຼ ມລິ ຫ ຈຸຼ  -ໄຮດອກຊເີ ຊຕອນ ຕາມລາດບັ ຈ່ ງເກດີ ປະຕິ ກລິ ຍິ າກບັ ທາດລະລາຍເບເນດກິ ໄດ້ ສ່ ວນແປງ້ ບ່ ໃຫສ້ ກີ ບັ ທາດລະລາຍເບເນດກິ ແຕ່ ເມ່ ອຍ່ ອຍສະຫາຍ 161 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ແປງ້ ດວ້ ຍອາຊດິ ແລວ້ ຈະໃຫສ້ ກີ ບັ ທາດລະລາຍເບເນຕກິ ເພາະມຈີ ທຼຸ ່ ອີ ດິ ສະຫະເກດີ ຂນ້ ຈາກນາ້ ຕານໂມເລ ກຸຼນດ່ ຽວນນັ້ ເອງ 5. ເມ່ ອນາແປງ້ ຫ ນາ້ ຕານໄປໝກັ ຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າາການໝກັ (Terrientation)ຢີສມເີ ອນໄຊມທ໌ ່ ເີ ປັນຕວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ດິ ຂອງນາ້ ຕານຊາຍໃຫກ້ າຍເປັນ ໂມໂນແຊກຄາໄຣ ຈາກນນັ້ ໂມໂນແຊກຄາໄຣ ຈະເກດີ ການປ່ ຽນແປງໄປເປັນເອຕາໂນລ ແລະ ກາກດອີ ກົ ຊດິ ກາກບອນໂດຍການເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງເອນ ໄຊມດ໌ ່ ງັ ນີ້ 1) C12H22O11 Enzyme  C6H12O6 + C6H12O6 (ໄຮໂດຣລຊິ ດິ ) ນາ້ ຕານຊາຍ 2) C6H12O6 Enzyme 2C2H5OH + CO2 : (ເຟີເມນເຕຊນັ ) ເອຕາໂນລ ກາກດອີ ກົ ຊດິ ກາກບອນ + ພະລງັ ງານ 6. ໃນຂນັ້ ຕອນ (2) ນີ້ ຄປະຕກິ ລິ ຍິ າ Fermentation ເປັນປະຕກິ ລິ ຍິ າຄາຍຄວາມຮອ້ ນ ການໝກັ ເປັນຂະບວນການທ່ ເີ ກດີ ຈາກເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງເອນໄຊມໃ໌ ນຢີສ ຫ ແບກັ ທເີ ຣຍ ເປັນຂະບວນ ການທ່ ເີ ກດີ ໃນບ່ ອນບ່ ມອີ ກົ ຊແີ ຊນ ຫ ມອີ ກົ ຊແີ ຊນນອ້ ຍ ດ່ ງັ ນນັ້ , ການໝກັ ນາ້ ຕານຄວນເຮດັ ໃນພາຊະນະປິດທ່ ບີ ່ ມີ ກາສອກົ ຊີແຊນບ່ ດ່ ັງນນັ້ ແອລກຮ ທ່ ີເກີດຂນ້ ຈະຖກອອກຊໄິ ດຕ່ ໄປໄດຜ້ ະລິດຕະພນັ ທ່ ີເປັນອາຊດິ ນາ້ ສົມ້ (CH3COH) 7. ແອລກຮທ່ ມີ ຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ປະມານ 12% ຢີສຈະເຮດັ ວຽກຊາ້ ລງົ ຫ ຢຼຸດເຮດັ ວຽກ ດ່ ງັ ນນັ້ , ເຄ່ ອງດ່ ມປະ ເພດວາຍຈ່ ງມຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ແອລກຮປະມານນີ້ ແອລກຮ 1 g ຈະໃຫພ້ ະລງັ ງານປະມານ 7 kcal ຊ່ ງຫາຍ ກວ່ າພວກແປງ້ ແລະ ໂປຣຕນີ 162 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ສະຫຼຸບກ່ ຽວກາກໂບຮດີ ຣດັ 3.1. ປະຕກິ ລິ ຍິ າກ່ ຽວກບັ ນາ້ ຕານ ຍ່ ອຍ Hydrolysis 1. ນາ້ ຕານຊາຍຫາຍໂມເລກຼຸນ + H2O ນາ້ ຕານໂມເລກຸຼນດຽວ + … (ນາ້ ຕານຄ່ ຫ ແປງ້ ) 1. ຕມົ້ ຫ 2. HCl ຫ 3. NaOH 2. ນາ້ ຕານດ່ ຽວ + ນາ້ ຕານດ່ ຽວ + … polymeriza tion  ນາ້ ຕານຫາຍໂມເລກຸຼນ + H2O (ແປງ້ ) 3.2. ການທດົ ສອບນາ້ ຕານ ຈທຸຼ ່ ສີ ະແດງຄຸຼນລກັ ສະນະ ແລະ ສາມາດທດົ ສອບໄດດ້ ວ້ ຍທາດລະລາຍເບເນດກີ ໄດແ້ ກ່ ຈຟຼຸ ມສິ ແລະ ຈຼຸ  -hydroxy Ketone ດ່ ງັ ນ:ີ້ 163 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ  ຕາຕະລາງ1 ສະຫຸຼບກ່ ຽວກບັ ສະບ່ ແລະ ສະບ່ ຝ່ ຸຼ ນ 164 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ຕາຕະລາງ2 ສະຫຸຼບປຽບທຽບໄຂມນັ , ກາກໂບຮດີ ຣດັ , ແປງ້ ນາ້ ຕານ ແລະ ໂປຣຕນີ 16 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 65

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ຕາຕະລາງ 3 ສະຫຼຸບປຽບທຽບຄຸຼນລກັ ສະນະບາງປະການຂອງເອຕາໂນລ ແລະ ອາຊດິ ອາເຊຕກິ ການປ່ ຽນແປງ ການປ່ ຽນສຂີ ອງ ການລະ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ການຕ່ ມ NaHCO3 ທາດ ເຈຍ້ ລດິ ມສັ ລາຍນາ້ ນາຕອີ ອມ ການປ່ ຽນແປງທ່ ສີ ງັ ການປ່ ຽນແປງ ເກດໄດ ້ ເມ່ ອຕ່ ຫອດນາ ກາສລງົ ໃນນາ້ ເອຕາໂນລ ບ່ ປ່ ຽນສີ ທາດລະລາຍ ເກດີ ຟອງກາສ ບ່ ປ່ ຽນແປງ ປນໃສ ອາຊດິ ອາເຊຕກິ ເກດີ ຟອງກາສ ມກີ າສ CO2 ເກດີ ຂນ້ ບ່ ປ່ ຽນແປງ ນາ້ ເງນິ  ແດງ ທາດລະລາຍ ທາດລະລາຍຂຸ່ຼ ນ + ສະຫຼຸບປະຕກິ ລິ ຍິ າຕ່ າງໆຄວນຮ້ 1. ປະຕກິ ລິ ຍິ າການສະເທອນ ລະຫວ່ າງອາຊດິ - ບາເຊໄີ ດເ້ ກອ ແລະ ນາ້ 2. ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ສິ ລະຫວ່ າງເກອກບັ ນາ້ ໄດອ້ າຊດິ ແລະ ບາເຊີ 3. ປະຕກິ ລິ ຍິ າແອສແຕຣຟີ ີເດຊນັ ລະຫວ່ າງອາຊດິ ອງົ ຄະທາດກບັ ແອລກຮ ໄດແ້ ອສແຕ ແລະ ນາ້ 4. ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ສິ ລະຫວ່ າງແອສແຕກບັ ນາ້ ໄດອ້ າຊດິ ອງົ ຄະທາດ ແລະ ແອລກຮ ກ. ອາຊດິ + ບາເຊີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າການສະເທອນ ເກອ ແລະ ນາ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ສິ ຂ. ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ + ແອລກຮ ແອສແຕຟີເດຊນັ  ແອສແຕ + ນາ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ສິ ຕາຕະລາງ 4 ທດົ ສອບທາດປະເພດຕ່ າງໆ ເພ່ ອການວເິ ຄາະທາດ ທາດທ່ ໃີ ຊທ້ ດົ ສອບ ຜນົ ການປ່ ຽນແປງ ສະຫຸຼບ: ປະເພດທາດ ນາ້ ແປງ້ 1. ທາດລະລາຍໄອໂອດນີ (ສມີ ່ ວງ) ສນີ າ້ ເງນິ 1. ນາ້ ຕານໂມເລກຸຼນດ່ ຽວ 2. ທາດລະລາຍເບເນດກິ (ສຟີ າ້ ) ຂຽວ  ສມົ້  ແດງອດິ 2. ພວກທ່ ມີ ຈີ ຸຼ 3. ພວກທ່ ມີ ຈີ ຼຸ  - hydroxyl ketone 3. ທາດລະລາຍໃບຍເຣດ (ສຟີ າ້ ) ມ່ ວງ ໂປຣຕນີ , ພວກທ່ ມີ ພີ ນັ ທະເປັບຕດີ 4. ທາດລະລາຍ NaHCO3 ມ່ ວງ ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ 5. ທາດລະລາຍ NaOH ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄດເ້ ກອ ອາຊດິ 6. ໂລຫະ Na ເກດີ ກາສ H2 ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ, ແອລກຮ ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ 166

7. ທາດລະລາຍໂບມ (Br2)/CCl4 ສຈີ າງ ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ 1. ພວກບ່ ອ່ ມີ ຕວົ , ອາລກນີ , ອາລແກນ 8. ທາດລະລາຍ KMnO4 ໃນ H2SO4 ບ່ ປ່ ຽນສີ ສຈີ າງ ເກດີ ທງັ ບ່ ອນມດ ແລະ ບ່ ອນແຈງ້ 9. ການລະລາຍນາ້ 2. ພວກອ່ ມີ ຕວົ (ເອນ) ສະເພາະບ່ ອນ ບ່ ຟອກສີ 10. ລດິ ມສັ ແຈງ້ (ຮອ້ ນ) ລະລາຍໄດ ້ 11. ແອມໂມເນຍໂມລບິ ຣດັ ແບງັ ແຊນ (ອາໂຣມາຕກິ ) [(NH4)2MoO4] (ໃສ) ບ່ ລະລາຍນາ້ ພວກບ່ ອ່ ມີ ຕວົ (ອາລກນີ ໄດ້ -OH 2 ຈຼຸ 12. ເຈຍ້ ຂໝີ້ ນີ້ 13. HNO3 ,NH3 ບ່ ເກດີ ການປ່ ຽນແປງ ຕ່ ພນັ ທະຄ່ 1 ບ່ ອນ 14. NH4SCN 15. K3[Fe(CN)6] ນາ້ ເງນິ ເປັນສແີ ດງ 1. ອາລແກນ ຫ 16. Pb(NO3)2 ແດງ  ນາ້ ເງນິ 2. ອະໂຣມາຕກິ (ແບງັ ແຊນ) 17. ເຈນຂຽວໄວໂອເລດ (ນາ້ ຢາສມີ ່ ວງ) 1. ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ (Cl - 4), ນາ້ ຕານ ຜກສເີ ຫອງ 18. Cu2+ ໃນ OH- [(NH4)3PO4.12MoO3] 2. ແອລກຮ (Cl - 3) 19. ຕມົ້ ກບັ H2SO4 ສບີ ວົ ຫ ສມົ້ , ຢອດ NH3 ຈະ 3. ອາມນີ , ເອໄມດ໌ 20. ຕມົ້ ກບັ NaOH ໃຫສ້ ຂີ ຽວຟາ້ ຫ ສນີ້ າ້ ຕານເຂມັ້ ອາລການ, ອາລກນີ , ອາລແກນ, ແອສແຕ ເຫອງ, ເຫອງເຂມັ້ , ແບງັ ແຊນ, ໄຂມນັ , ໂປຣຕນີ , ແປງ້ ແດງ ແລະ ອ່ ນໆ ນາ້ ເງນິ ບ່ ແມ່ ນອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ, ພວກຮໂີ ດຣ ເຫອງ ກາກບອນ, ແອລກຮ, ແອສແຕ ແລະ ຂຽວ ອ່ ນໆ ມ່ ວງ ອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ ຈາກກ່ ນິ ຫອມເປັນກ່ ນິ ສ່ ຸຼນ ຈາກກ່ ນິ ຫອມເປັນກ່ ນິ ເຫາົ້ ອາມນີ ຟົດສະຟັດ ມບີ ແລກັ (Na2B4O7.nH2O) ປົນຢ່ ໃນ ທາດອ່ ນ ເຊ່ ນັ : ແປງ້ ນວົ ໂປຣຕນີ ມີ Fe3+ ມີ Fe2+ ມີ I- ມອີ າຊດິ ແຮເຊ່ ນັ : H2SO4,HCl,HNO3 ປົນຢ່ ໃນທາດອ່ ນ (ທດົ ສອບນາ້ ສມົ້ ສາຍ ຊ) ທດົ ສອບໂປຣຕນີ ມທີ າດທ່ ມີ ພີ ນັ ທະເປັບ ຕດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໄຮໂດຣລຊິ ສິ ແອສແຕ ໄດອ້ າ ຊດິ ອງົ ຄະທາດກບັ ແອລກຮ ປະຕກິ ລິ ຍິ າສະພອນນຟິ ິເຄຊນັ , ແອສແຕ ໄດເ້ ກອຂອງອາຊດິ ອງົ ຄະທາດ 167 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

21. ຕມົ້ ກບັ NaOH ໄດທ້ າດເກດີ ຟອງກບັ ນາ້ ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 22. ຕ່ ມ Na2S ໄດຜ້ ກສເີ ຫອງຂອງມາດ (R-COO-Na+) ກບັ ແອລກຮ 23. ເຜາົ ປະຕກິ ລິ ຍິ າສະພອນນຟິ ິເຄຊນັ , ນາ້ ມນັ 24. ເຜາົ ໃນຫວດທອງແດງ ມເີ ຊມ່ າ, ຄວນັ ເປັນອາຊດິ 25. Br2/ມດ ມເີ ຊມ່ າ, ຄວນັ ເປັນກາງ ໄດສ້ ະບ່ (R-COONa) ກບັ ກຣເີ ຊຣີ ອລ 26. Br2/ບ່ ອນແຈງ້ (ໃຊ້ NaOH 3 mol : ນາ້ ມນັ 1 mol ແປວໄຟສຂີ ຽວ ແປວໄຟສເີ ຫອງ ໄດສ້ ະບ່ 3 mol) ບ່ ຟອກສີ ທດົ ສອບຄວາມສາມາດໃນການອອກຊີ ບ່ ຟອກສີ ຟອກສໄີ ດ້ ໄດຂອງທາດລະລາຍຮາໂລແຊນ (X2) ເຊ່ ນັ : Cl2,Br2, I2 ເປັນຕນົ້ ເປັນພລາສຕກິ PVC 1. ພວກຮໂີ ດຣກາກບອນບ່ ອ່ ມີ ຕວົ (ອາລ ກນີ , ອາລແກນ), ແບງັ ແຊນ ພລາສຕກິ PVC ເພາະໃນທາດ CuCl2 ພລາສຕກິ ໂປຣລເິ ອຕລີ ນີ ຫ ອ່ ນໆທ່ ບີ ່ ມີ Cl ເປັນອງົ ປະກອບ 1. ພວກ ອ່ ມີ ຕວົ (ອາລການ) 2. ພວກອະໂຣມາຕກິ (ແບງັ ແຊນ) ພວກອະໂຣມາຕກິ (ແບງັ ແຊນ) 1. ພວກອ່ ມີ ຕວົ (ອາລການ) 2. ພວກບ່ ອ່ ມີ ຕວົ (ອາລກນີ , ອານແກນ) 168 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ບດົ ທີ 14 ຜະລດິ ຕະພນັ ປິໂຕຣລຽມ 1. ປີໂຕຣລຽມ ຫ ນາ້ ມນັ ດບິ ເປັນທາດປະສມົ ຂອງທາດແຫວຂນັ ປະກອບດວ້ ຍຮໂີ ດຣກາກບອນຊະນດິ ຕ່ າງ ໆທງັ ອ່ ມີ ຕວົ , ບ່ ອ່ ມີ ຕວົ , ວງົ ແຫວນ ແລະ ທາດອ່ ນໆເລກັ ນອ້ ຍ 2. ໃນການແຍກທາດຈາກນາ້ ມນັ ດບິ ໃຊຫ້ ກັ ການກ່ ນັ ລາດບັ ສ່ ວນ, ທາດທ່ ມີ ຈີ ດຸຼ ຟົດສງຈະຢ່ ຕອນລ່ ຼຸມຂອງຫອ ກ່ ນັ , ຫກັ ການເຮດັ ທາດໃຫກ້ າຍເປັນອາຍທ່ ອີ ຼຸນຫະພມສງແລວ້ ເກບັ ທາດແຫວທ່ ໄີ ດຈ້ າກການຄວບແໜນ້ ເປັນສ່ ວນໆ ຕາມຊ່ ວງອຼຸນຫະພມຈດຸຼ ຟົດທ່ ຕີ ່ າງກນັ ໂດຍທາດທ່ ມີ ຈີ ດຼຸ ຟົດສງຈະຄວບແໜນ້ ຢ່ ຕອນລ່ ຼຸມຂອງ ຫອກ່ ນັ , ທາດທ່ ມີ ຈີ ດຼຸ ຟົດຕ່ າຈະລະເຫຍີ ຂນ້ ໄປຄວບແໜນ້ ສ່ ວນເທງິ ຫອກກ່ ນັ . I. ການປັບປຼຸງໂຄງສາ້ ງ 1. ທາດຮໂີ ດຣກາກບອນ ທ່ ີມມີ ວນສານໂມເລກຼຸນຫາຍໆ ໃຊປ້ ະໂຫຍດໄດໄ້ ດນ້ ອ້ ຍຈ່ ງຕອ້ ງປັບປຼຸງໂຄງສາ້ ງ ເຮດັ ໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ - ຂະບວນການແຕກສະລາຍໂມເລກຸຼນໃຊຄ້ ວາມຮອ້ ນສງ 500 0C ທ່ ຄີ ວາມດນັ ຕ່ າ ໂດຍມຕີ ວົ ເລ່ ງັ ປະຕກິ ລິ ິ ຍາ - ຣຟີ ອມມງິ ປ່ ຽນໂສຊ້ ່ ໃຫເ້ ປັນໂສກ້ ່ ງິ ຫ ແບບວງົ ໃຫເ້ ປັນວງົ ແຫວນ (ເບນຊນີ ) - ໂອລໂິ ກເມໄີ ຣເຊຊນັ ເປັນການລວມພວກບ່ ອ່ ມີ ຕວົ ເຂາົ້ ນາກນັ - ແອນຄນິ ເລຊນັ ເປັນການທງັ ລວມອາລກນີ ກບັ ອານແກນເຂາົ້ ນາກນັ 1.1 ຄຼຸນນະພາບນາ້ ມນັ  ການບອກຄຸຼນນະພາບຂອງນາ້ ມນັ ເບນຊນິ ໃຊເ້ ລກອອກເທນ ມຄີ ຸຼນສມົ ບດັ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອ້ ໄຟໄອໂຊອອກເທນ (100) ແລະ ເຮບັ ຕານ (0%) ສ່ ວນນາ້ ມນັ ດເີ ຊລໃຊເ້ ລກຊເີ ທນກາໜດົ ເລກຊເີ ທນ 100 (ຊເີ ທນ) ກບັ ແອນຟາເມຕລີ ແນຟທາລນີ (0)  ທາດທ່ ເີ ຕມີ ລງົ ໃນນາ້ ມນັ ເພ່ ອເພ່ ມີ ເລກອອກເທນຄເຕຕຣາເອຕລີ ເລດ ຊ່ ງຈະມຜີ ນົ ຕ່ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມເນ່ ອງ ຈາກເປັນທາດປະກອບຂອງຊນ (ອກົ ຊດິ , ກາກໂບນດັ ) 1.2. ກາສທາມະຊາດ 1. ກາສທາມະຊາດ ເປັນການປະສມົ ພວກເມຕານ, ເອຕານ, ໂປໜປານ ແລະ ກາສອ່ ນໆທ່ ບີ ່ ແມ່ ນຮໂີ ດຣກາກ 169 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ບອນສ່ ວນກາສປີໂຕຣລຽມແຫວ ເປັນການປະສມົ ລະຫວ່ າງກາສໂປຣປານ ແລະ ບຕານ 2. ນາ້ ມນັ ເບນຊນີ ທ່ ມີ ໄີ ອໂຊອອກເທນ 8 ສ່ ວນ ແລະ ເຮບັ ຕານ 4 ສ່ ວນ ມເີ ລກອອກເທນ ຄດິ ໄດໂ້ ດຍທຽບ ຮອ້ ຍສ່ ວນຄ 8 x100  66.67% ນນັ້ ຄມເີ ລກອອກເທນ 66.67 12 3. ຂນັ້ ຕອນຕາມລາດບັ ໃນການແຍກກາສທາມະຊາດຄ:  ແຍກກາສແຫວອອກຈາກກາສທາມະຊາດກ່ ອນ  ກາຈດັ ບາຫອດ ເພ່ ອປອ້ ງກນັ ທ່ ກາສຫຼຸຍຫຽ້ ນ  ກາຈດັ CO2 , H2O ເພາະຈະກາຍເປັນທາກແຂງອຸຼດຕນັ ທ່  ກ່ ນັ ລາດບັ ສ່ ວນແຍກກາສແຕ່ ລະຊະນດິ , ກາສແຫວໃນຫອກກ່ ນັ , ກາສປີໂຕຣລຽມແຫວມີ C3- C4 ສ່ ວນກາສທາມະຊາດແຫວມີ C5-C6 ເອນີ້ ວ່ າກາສໂຊລນີ 1.3 ອຸຼດສາຫະກາຂນັ້ ຕນົ້ ແລະ ຂນັ້ ຕ່ ເນ່ ອງ 1. ອຸຼດສາຫະກາຂນັ້ ຕນົ້ ເປັນການນາທາດທ່ ໄີ ດຈ້ າກກາສທາມະຊາດ ຫ ນາ້ ມນັ ດບິ ມາເປັນວດັ ຖຼຸ ດບິ ເພ່ ອ ຜະລດິ ໂມໂນເມີ ເຊ່ ນັ : ເອຕານ (C2H6) ຜະລດິ ເອທລິ ນີ (C2C4), ໂປຣປານ (C3H8),ຜະລດິ ໂປຣປີລນິ (C3H6) , ແນຟທາ ຜະລດິ ເບນຊນິ , ໂທລອນີ , ໄຊລນີ 2. ອຼຸດສາຫະກາຂນັ້ ຕ່ ເນ່ ອງ ເປັນການນາໂມໂນເມມີ າຜະລດິ ໂປຣລເິ ມຊີ ່ ງມໂີ ມເລກຼຸນໃຫຍ່ ຂນ້ ໄດແ້ ກ່ ພລາສ ຕກິ , ເສນັ້ ໃຍສງັ ເຄາະ , ຢາງສງັ ເຄາະ ແລະ ອ່ ນໆ. 3. ຂນັ້ ຕອນໃນອຼຸດສາຫະກາປີໂຕຣເຄມີ ແລະ ການນາໃຊປ້ ະໂຫຍດ ສະຫຸຼບເປັນແຜນວາດລ່ ຸຼມນ:ີ້ 170 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

17 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 71

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ II. ການເກດີ ໂປຣລເິ ມີ ສະຫຼຸບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ປະຕກິ ລິ ຍິ າໂປຣລເິ ມໄີ ຣເຊຊນັ ແບ່ ງອອກເປັນ 2 ຊະນດິ ຄ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໂປຣລເິ ມໄີ ຣເຊຊນັ ແບບຄວບແໜນ້ : ເກດີ ຈາກໂມໂນເມທິ ່ ມີ ຈີ ຟຼຸ ັງກຊ໌ ນັ ຫາຍກວ່ າ 1 ຈຼຸ ເຮດັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກນັ ເປັນໂປຣລເິ ມີ ແລະ ມທີ າດໂມເລກຼຸນນອ້ ຍ ເຊ່ ນັ : ນາ້ , ກາສຮໂີ ດຣແຊນກລວົ (HCl), ແອມໂມ ເນຍ (NH3), ເມຕາໂນລ (CH3OH ) ເກດີ ຂນ້ ດວ້ ຍ. ປະຕກິ ລິ ຍິ າໂປຣລເິ ມໄີ ຣເຊຊນັ ແບບຕ່ ມ: ເກດີ ຈາກໂມໂນເມທີ ່ ເີ ປັນທາດປະສມົ ອງົ ຄະທາດບ່ ອ່ ມີ ຕວົ ເຊ່ ນັ ເອທລິ ນີ , ໂປຣປີລນີ ,ໄວນນິ ກລວົ , ສະໄຕຣນີ ໄດຜ້ ະລດິ ຕະພນັ ເປັນໂປຣລເິ ມພີ ຽງທາດດຽວ 2. ສະແດງປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງໂປໜລເິ ມໄີ ຣເຊຊນັ ຂອງສະໄຕຣນິ ແລະ ໄວນນິ ກລວົ (CHCI = CH2) ໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 3. ໂຄງສາ້ ງຂອງໂປຣລເິ ມມີ ດີ ່ ງັ ນ:ີ້  ໂຄງສາ້ ງແບບສາຍຍາວ ຫ ແບບເສນັ້ ໝາຍເຖງິ ໂຄງສາ້ ງຂອງໂປຣລເິ ມທີ ່ ເີ ກດີ ຈາກໂມໂນເມມີ າຕ່ ກນັ ເປັນ ເສນັ້ ຍາວ  ໂຄງສາ້ ງແບບສາຂາ (ກ່ ງິ ) ໝາຍເຖງິ ໂຄງສາ້ ງທ່ ໂີ ມໂນເມມີ າຕ່ ກນັ ແລວ້ ມກີ ່ ງິ ກາ້ ນສາຂາ ໂຄງສາ້ ງທງັ ສອງ ແບບຄຸຼນສມົ ບດັ ຄກນັ ຫາຍ ຄ ໂຄງ້ ງໄດຫ້ າຍ, ອ່ ອນຕວົ ເມ່ ອໄດຮ້ ບັ ຄວາມຮອ້ ນ, ແຂງຕວົ ເມ່ ອອຸຼນຫະພມ ຫຸຼດລງົ ແລະ ປ່ ຽນກບັ ໄປມາໄດໂ້ ດຍມຄີ ຼຸນສມົ ບດັ ຂອງໂປຣລເິ ມບີ ່ ປ່ ຽນແປງ  ໂຄງສາ້ ງແບບຕາຂ່ າຍ ຫ ຮ່ າງແຫ ເກດີ ຈາກການເຊ່ ອມໂຍງລະຫວ່ າງໂຄງສາ້ ງແບບສາຍຍາວ ຫ ແບບສາຂາ ຕງັ້ ແຕ່ 2 ສາຍຂນ້ ໄປໃຫເ້ ປັນຮ່ າງແຫສາມມຕິ ິ ຊ່ ງເປັນໂຄງສາ້ ງທ່ ເີ ຮດັ ໃຫພ້ ໂປຣລເິ ມມີ ຄີ ວາມແຂງແຮງ ຫາຍ ແຕ່ ຫດົ ຢດ ແລະ ໂຄງ້ ງໄດນ້ ອ້ ຍ ເມ່ ອໄດຮ້ ບັ ຄວາມຮອ້ ນສງຈະອ່ ອນຕວົ ແຕ່ ບ່ ສາມາດປ່ ຽນແປງຣຮບ ຮ່ າງກບັ ໄປກບັ ມາໄດອ້ ກີ ຄ 2 ແບບທາອດິ ເນ່ ອງຈາກຂນັ້ ຕອນໃນການເຊ່ ອມໂຍງເປັນຮ່ າງແຫໄດຜ້ ່ ານຂະ ບວນການທາງເຄມແີ ລວ້ ໃນອຼຸດສາຫະກາສງັ ເຄາະໂປຣລເິ ມມີ ກັ ຈະພບົ ວ່ າໂປຣລເິ ມທີ ່ ເີ ກດີ ຈາກການລວມ ຕວົ ແບບຄວບແໜນ້ ມໂີ ຄງສາ້ ງແບບຕາຂ່ າຍ ຫ ຮ່ າງແຫ 4. ຫກັ ການພຈິ າລະນາໂມໂນເມໜີ ່ ງ ຄວນເກດີ ໂປຣລເິ ມແີ ບບໃດເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໂປຣລເິ ມໄີ ຣເຊຊນັ ແບບ ຄວບແໜນ້ ແລະ ຊະນດິ ໃດເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໂປຣລເິ ມໄີ ຣເຊຊນັ 172 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ  ຖາ້ ໂມໂນເມທີ ່ ເີ ປັນຮໂີ ດຣກາກບອນບ່ ອ່ ມີ ຕວົ ວຈະເກດີ ໂປຣລເິ ມໄີ ຣເຊຊນັ ແບບເດມີ (ກ. ຂ)  ຖາ້ ໂມໂນເມມີ ຈີ ຟຼຸ ັງຊນັ ຕ່ າງກນັ ຢ່ ເຊ່ ນັ -(OH, -COOH, - NH2 ແລະ ອ່ ນໆ ຈຟຸຼ ັງຊນັ ເຫ່ າົ ນຈີ້ ະເຮດັ ປະຕິ ກລິ ຍິ າກນັ ໄດໂ້ ມເລກຸຼນນອ້ ຍໆ ເກດີ ຂນ້ ດວ້ ຍຈ່ ງເປັນໂປລເິ ມໄີ ຣເຊຊນັ ແບບຄວບແໜນ້ ຕວົ ຢ່ າງ (ຂ້ ຄ ) ຖາ້ ມີ - OH ກບັ -COOH ໄດ້ H2O ຖາ້ ມີ - NH2 ກບັ - COOH ໄດ້ H2O  ຖາ້ ໂມໂນເມທີ ່ ມີ ຈີ ຟຸຼ ັງຊນັ ຄກນັ ຢ່ ຈະບ່ ເກດີ ໂປຣລເິ ມໄີ ຣເຊຊນັ ຊະນດິ ໂຮໂມໂປຣລເິ ມີ (ໂມໂນເມຄີ ກນັ ) ແຕ່ ຈະເກດີ ໂປຣລເິ ມໄີ ຣເຊຊນັ ແບບຄວບແໜນ້ ກບັ ໂມໂນເມອີ ກີ ຊະນດິ ໜ່ ງທ່ ມີ ຈີ ຟຼຸ ັງຊນັ ຕ່ າງກນັ ເປັນໂປຣ ພລເິ ມ(ີ ໂປຣລເິ ມຮີ ່ ວມ) 5. ພລາສຕກິ ມີ 2 ປະເພດໄດແ້ ກ່ : 1) ເທໂີ ມພລາສຕກິ ເປັນພວກທ່ ອີ ່ ອນຕວົ ເມ່ ອຮອ້ ນມໂີ ຄງສາ້ ງແບບສາຍຍາວ ຫ ແບບສາຂາ 2) ເທໂີ ມເຊດ ເປັນພວກທ່ ບີ ່ ອ່ ອນຕວົ ເມ່ ອຮອ້ ນມໂີ ຄງສາ້ ງແບບຕາຂ່ າຍ ຫ ຮ່ າງແຫ ໃນການທດົ ສອບຄຸຼນສມົ ບດັ ຂອງພລາສຕກິ ຄວນທດົ ສອບຄຸຼນສມົ ບດັ ຄວາມແຂງ, ຄວາມຫດົ ຢດ ການ ເກດີ ຮອຍເມ່ ອຂດີ ດວ້ ຍຕະປ, ຄວາມໜາແໜນ້ (ການຈມົ ໃນທາດແຫວ) 6. ຢາງທຽມບ່ ແມ່ ນພລາສຕກິ ແຕ່ ເປັນທາດປະສມົ Polymer (ທາດໂມເລກຼຸນໃຫຍ່ ) ຊະນດິ ໜ່ ງ, ຢາງສງັ ເຄາະມຄີ ຸຼນສມົ ບດັ ດກີ ວ່ າຢາງທາມະຊາດໃນດາ້ ນຄວາມຕາ້ ນທານຕ່ ນາ້ ມນັ ແລະ ກາສທາມະຊາດ. ສ່ ວນ ຢາງທາມະຊາດມຄີ ຼຸນສມົ ບດັ ດກີ ວ່ າຢາງສງັ ເຄາະໃນດາ້ ນຄວາມແຂງແຮງທນົ ທານ ແລະ ຄວາມຫດົ ຢດທ່ ີ ເໝາະສມົ ຊລິ ໂິ ຄນ ໃຊເ້ ຮດັ ອະໄວຍະວະທຽມຕ່ າງໆ ເຊ່ ນັ : ເລນຕາ, ລນິ້ ຫວົ ໃຈ, ກະດກຫ ແລະ ຂຕ້ ່ ຕ່ າງໆ, ນາ້ ມນັ ຫ່ ລ່ ນ, ເຮດັ ສາຍເຄເບນີ ຫຸຼມ້ ອຼຸປະກອນເອເລກັ ໂຕຣນກິ ເປັນຕນົ້ ຊ່ ງເປັນໂປຣລເິ ມຂີ ອງທາດຊລິ ຄິ ອນ (Si) 7. ຄວາມແຕກຕ່ າງຂອງເສນັ້ ໃຍສງັ ເຄາະກບັ ເສນັ້ ໃຍທາມະຊາດທ່ ມີ ຄີ ຼຸນສມົ ບດັ ຕ່ າງກນັ ຄ ເສນັ້ ໃຍທາມະຊາດ ມລີ ກັ ສະນະພອງຟດດຊບັ ຄວາມຊນ້ ໄດດ້ ກີ ວ່ າແຕ່ ສ່ ງິ ເປິເປອ້ ນເກາະຕດິ ໄດງ້ ່າຍກວ່ າເສນັ້ ໃຍສງັ ເຄາະ ສ່ ວນ ຄວາມແຂງແຮງ ແລະ ທນົ ທານເສນັ້ ໃຍທາມະຊາດຈະນອ້ ຍກວ່ າເສນັ້ ໃຍສງັ ເຄາະ 2.1 ຢາງທາມະຊາດ ສະຫຸຼບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ຢາງແບ່ ງອອກເປັນ 2 ພວກ ໄດແ້ ກ່ ຢາງທາມະຊາດ ແລະ ຢາງສງັ ເຄາະ 173 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ໂມໂນເມຂີ ອງຢາງທາມະຊາດ ມຊີ ່ ສາມນັ ຄ ໄອໂຊປີນ (Isoprene) ມສີ ດຄ (ຊ່ ຕາມລະບບົ ຄ 2-methyl 1, 3 butadiene) ດ່ ງັ ນນັ້ , ຢາງທາມະຊາດກຄໂປຣລໄິ ອໂຊປີນມສີ ດຫຍດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 2. ຂະບວນການວລັ ຄາໄນເຊຊນັ (Vulcanization process) ໝາຍເຖງິ ການປັບປຸຼງຢາງທາມະຊາດໃຫມ້ ີ ຄຸຼນສມົ ບດັ ດຂີ ນ້ ຄ ມຄີ ວາມຫດົ ຢດສງ, ບ່ ລະລາຍໃນຕວົ ທາລະລາຍອງົ ຄະທາດ ແລະ ຄງົ ທ່ ຫີ າຍເຖງິ ວ່ າ ອຼຸນຫະພມຈະປ່ ຽນແປງໂດຍໃຊຢ້ າງທາປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ມາດມຄີ ວາມຮອ້ ນ ແລະ ຄະຕະໄລຊ່ ວຍເລ່ ງັ ປະຕິ ກລິ ຍິ າ 2.2 ຢາງສງັ ເຄາະ ສະຫຼຸບໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ຢາງສັງເຄາະໄດແ້ ກ່ ຜະລິດຕະພັນທ່ ີໄດຜ້ ະລິດຂນ້ ຈາກຂະບວນການທາງວິທະຍາສາດໂດຍໃຫມ້ ີ ຄຼຸນສມົ ບດັ ແລະ ໂຄງສາ້ ງຄຢາງທາມະຊາດຫາຍທ່ ສີ ຼຸດ, ວດັ ຖຼຸດບິ ສ່ ວນໃຫຍ່ ມາຈາກອຼຸດສາຫະກາປິໂຕຣເຄ ມ.ີ ປະເທດເຢຍລະມນັ ໄດຜ້ ະລດິ ຢາງສງັ ເຄາະຂນ້ ຊະນດິ ທາອດິ ຈາກຂະບວນການໂປຣລເິ ມໄີ ຣເຊຊນັ ຂອງບຕາດອີ ນີ (CH2 = CH - CH = CH2) ເອນີ້ ວ່ າ ໂປຣລບີ ຕາດອີ ນີ . ປະຈບຼຸ ນັ ຢາງລດົ ຍນົ ສ່ ວນຫາຍ ເຊ່ ນັ : ຢາງ SBR ເປັນຢາງສງັ ເຄາະທ່ ມີ ໂີ ມໂນເມີ 2 ຊະນດິ ຄ ບຕາຕອີ ນີ ກບັ ສະໄຕລນິ ເອນີ້ ວ່ າ: ຢາງເອດບອີ າ (SBR) ຫ ຢາງສະໄຕຣນີ , ບຕາດອີ ນີ ມຄີ ຼຸນສມົ ບດັ ທນົ ຕ່ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ O2 ເກດີ ໄດຍ້ າກກວ່ າຢາງທາມະຊາດ ທນົ ຕ່ ການຂດັ ຖ, ມຄີ ວາມຫດົ ຢດນອ້ ຍກວ່ າຢາງທາມະຊາດ. ຢາງສງັ ເຄາະນໂີ ອປີນ (ໂປຣລກີ ລວົ ປີນ) ເປັນຢາງສງັ ເຄາະໃນທາງການຄາ້ ມຄີ ຸຼນສມົ ບດັ ບາງປະການດກີ ວ່ າຢາງທາມະຊາດເພາະສະລາຍ ຕວົ ຍາກ, ທນົ ໄຟ, ທນົ ຕ່ ສະພາບແວດລອ້ ມທ່ ຕີ ອ້ ງສາຜດັ ກບັ ນາ້ ມນັ ແລະ ຕວົ ທາລະລາຍອ່ ນ 2. ປະໂຫຍດຂອງພລາສຕກິ ໃນປະຈບຼຸ ນັ ກ່ ຽວກບັ ການແພດ ແລະ ການກະສກິ າ ມດີ ່ ງັ ນ:ີ້  ທາງການແພດ ຕວົ ຢ່ າງ ໂປຣລໄິ ວນນິ ກລວົ ຜະລດິ ຖງົ ໃສ່ ເລອດ, ເສນັ້ ເລອດທຽມ, ໂປຣລສີ ະໄຕຣີນໃຊ້ ເຮດັ ຫອດສດີ ຢາ, ໂປຣລໂິ ປຣປີລນີ ໃຊເ້ ຮດັ ກະດກທຽມ, ເອນັ ຍບິ ບາດແຜ, ໂປຣລເິ ອທລິ ນີ ໃຊເ້ ຮດັ ແຂວ້ ປອມ, ລນິ້ ຫວົ ໃຈ, ກະເພາະປັດສະວະ, ທ່ ນາ້ ດີ  ທາງການກະສກິ າ ໄດນ້ າພລາສຕກິ ພວີ ຊີ ມີ າໃຊຄ້ ຼຸມຕນົ້ ເພ່ ອຊ່ ວຍຮກັ ສາຄວາມຊ່ ຸຼມຊນ້ ແລະ ປອ້ ງກນັ ການ ຖກທາລາຍຂອງຜວິ ດນິ , ໃຊເ້ ຮດັ ຕາໜ່ າງກນັ ແມງໄມໃ້ ນການປຼຸກຜກັ ປອດສານພດິ ແລະ ໃຊເ້ ມດັ ພລາສ ຕກິ ປະສມົ ໃນດນິ ໜຽວເພ່ ອໃຫດ້ ນິ ຮ່ ວນຂນ້ 3. ໂປຣລເິ ມທີ ່ ນີ າໄຟຟາ້ ໄດມ້ ຄີ : ໂປຣລອີ າເຊຕລີ ນີ , ໂປຣລໄີ ພຣອດ, ໂປຣລໄີ ທໂອປີນ, ໂປຣລປີ າຣາປີນລີ ນີ ອາຕອມຂອງ C ມພີ ນັ ທະດ່ ຽວ-ຄ່ ສະຫບັ ກນັ ມອີ າຕອມຂອງ N, S ຢ່ ໃນວງົ ແຫວນຂອງອາໂຣມາຕກິ ຈ່ ງ 174 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ມເີ ອເລກັ ຕຣງົ ກະຈາຍໄດ.້ III. ມນົ ລະພດິ ສະຫຸຼບໄດດ້ ່ ງັ ນີ້ 1. ກາສທ່ ຈີ ດັ ເປັນທາດມນົ ລະພດິ ໃນອາກາດດ່ ງັ ນ:ີ້  ກາສໂມໂນອກົ ຊດິ ກາກບອນ (CO) ຈາກທ່ ອາຍເສຍຂອງຍານພາຫະນະຕ່ າງໆ  ກາສຊຸຼນຟົວອກົ ຊດິ (SO2) ຈາກໂຮງງານອຼຸດສາຫະກາທ່ ໃີ ຊຖ້ ່ ານຫນີ ແລະ ນາ້ ມນັ ເຊອ້ ເໄຟຊ່ ງມມີ າດເປັນ ສ່ ວນປະກອບ,ໃນຖ່ ານຫນີ ມມີ າດຢ່ ໃນຮບຂອງແຮ່ ເຫກັ ໄພໄຣ (FeS2)  ອກົ ຊດິ ຂອງນໂີ ຕຣແຊນ (NxOy ) ເຊ່ ນັ : NO, NO2 ເປັນຕນົ້ ເກດີ ຈາກການເຜາົ ໄໝຂ້ ອງເຊອ້ ໄຟທ່ ມີ ນີ ີ ໂຕຣແຊນເປັນອງົ ປະກອບ ໃນອາກາດຈະເກດີ ພດິ ຈາກ NO2 ເປັນສ່ ວນຫາຍ.  ໂລຫະໜກັ ເຊ່ ນັ Pb ເກດີ ຈາກການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອ້ ໄຟທ່ ມີ ທີ າດປະສມົ ໂລຫະໜກັ ປະສມົ ຢ່ ເຊ່ ນັ : ເຕຕຣາເມ ຕລີ ເລດ ຫ ເຕຕຣາເອຕລີ ເລດທ່ ເີ ຕມັ ໃນນາ້ ມນັ ເບນຊນິ ເພ່ ອເພ່ ມີ ເລກອອກເທນໃຫນ້ າ້ ມນັ 2. ພດິ ທ່ ເີ ກດີ ຈາກອກົ ຊດິ ຂອງນໂີ ຕຣແຊນສ່ ວນໃຫຍ່ ເກດີ ຈາກກາສ NO, NO2 ແລະ ມຜີ ນົ ຕ່ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ຊ່ ງເກດີ ຈາກການເຜາົ ໄໝຂ້ ອງເຊອ້ ໄຟ ຫ ທາດເຄມນີ ໂີ ຕຣແຊນເປັນອງົ ປະກອບ, ພດິ ທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ສ່ ວນໃຫຍ່ ຈ່ ງເປັນພດິ ຈາກກາສດອີ ກົ ຊດິ ນໂີ ຕຣແຊນ.  ເກດີ ອາການລະຄາຍເຄອງກບັ ຕາ ແລະ ລະບບົ ທາງເດນີ ຫາຍໃຈ  ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ກ່ ຼຸມໝອກຄວນັ ປົກຄຸຼມບາ້ ນເມອງ, ເຮດັ ໃຫສ້ ເີ ນອ້ ຜາ້ ຈດຈາງ  ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ພາວະຝົນອາຊດິ ຊ່ ງເຮດັ ໃຫໂ້ ລຫະຫຼຸຍຫຽ້ ນ ແລະ ພດເສຍຫາຍ 3. ໂອໂຊນມຄີ ຸຼນລກັ ສະນະ ແລະ ມປີ ະໂຫຍດ ດ່ ງັ ນ:ີ້  ກາສໂອໂຊນມກີ ່ ນິ ສ່ ຸຼນລະຄາຍດງັ  ໂອໂຊນສ່ ວນໃຫຍ່ ຢ່ ໃນລະດບັ ຄວາມສງ 10 - 50 ກໂິ ລແມດັ ຈາກລະດບັ ນາ້ ທະເລ  ປະໂຫຍດຂອງໂອໂຊນຄ ການດດກນລງັ ສີອລຕຣາໄວໂອເລດທ່ ສີ ່ ງົ ມາຈາກດວງອາທດິ ບ່ ໃຫມ້ າເຖງິ ພນ້ ໂລກ  ລງັ ສຈີ ະເຫອເຖງິ ພນ້ ໂລກ ປະລມິ ານພເໝາະທ່ ຮີ ່ າງກາຍຂອງຄນົ ເຮາົ ຈະໃຊປ້ ະໂຫຍ ສາ້ ງວຕິ າມນິ ດີຂນ້ ໂດຍຮບັ ລງັ ສພີ ຽງເລກັ ນອ້ ຍ.  ໂອໂຊນໃນທາມະຊາດເກດີ ມາຈາກກາສອກົ ຊແີ ຊນໄດຮ້ ບັ ປະກາຍໄຟຈາກຟາ້ ແລບ ແລະ ຟາ້ ຜ່ າ 4. ຖາ້ ໂອໂຊນມປີ ະລມິ ານເພ່ ມີ ຂນ້ ຄນົ ເຮາົ ຈະໄດຮ້ ບັ ລງັ ສອີ ລຕຣາໄວໂອເລດນອ້ ຍລງົ ເຮດັ ໃຫເ້ ຮາົ ຂາດວຕິ າມນິ ດີ ອາດເກດີ ພະຍາດກະກກຜ່ ອຍໄດ.້ ຖາ້ ໂອໂຊນຫຸຼດລງົ ລງັ ສອີ ລຕຣາໄວໂອເລດກມາເຖງິ ພນ້ ໂລກຫາຍຂນ້ ຖາ້ ລງັ ສນີ ຫີ້ າຍເກນີ ໄປຈະເຮດັ ໃຫເ້ ຊລລຜ໌ ວິ ໜງັ ໄໝກ້ ຽ້ ມ ອາດກ່ ໃຫເ້ ກດັ ມະເຣງັ ຜວິ ໜງັ ໄດ້ ໂດຍສະເພາະ ເຊລລພ໌ ດຖາ້ ລງັ ສນີ ຫີ້ າຍໄປຈະເຮດັ ໃຫເ້ ຊລລຕ໌ າຍໄດ້ 5. ທາດຊເີ ອຟຊມີ ຊີ ່ ເຕມັ ວ່ າ ກລວົ ຟອລວົ ກາກບອນ(Chlorofluorocarbon) ເປັນທາດທ່ ໄີ ວຕ່ ການທາປະຕິ ກລິ ຍິ າເຄມຫີ າຍ ໂມເລກຸຼນຂອງທາດປະເພດນມີ້ ກີ ,ຟອ ແລະ ກາກບອນ ທາດຊເີ ອຟຊທີ ່ ມີ ຢີ ່ ໃນສະເປສດີ ເພ່ ອໃຫມ້ ກີ ່ ນິ ຫອມ ເອນີ້ ກນັ ຜດິ ໆວ່ າ ສະເປສດີ ໃຫອ້ າກາດບລສິ ຼຸດ, ໃຊສ້ ດີ ຫອ້ ງສານກັ ງານ ຫ ໃນລດົ ຍນົ 175 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ທາດຊເີ ອຟຊບີ າງຊະນດິ ໃຊໃ້ ນອຸຼດສາຫະກາເຮດັ ຄວາມເຢັນໄດແ້ ກ່ : ຕເ້ ຢັນ, ຫອ້ ງເຢັນ, ເຄ່ ອງປັບອາກາດ, ໃຊກ້ ບັ ສທີ າບາ້ ນ ແລະ ສພີ ່ ນົ ຢ່ າງກະປ໋ ອງເປັນຕນົ້ . ສານຊີເອຟຊເີ ປັນທາດເບາົ ມກັ ຈະລອຍຂນ້ ສ່ ບນັ ຍາ ກາດເບອ້ ງສງມຜີ ນົ ຕ່ ບນັ ຍາກາດດ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ລງັ ສອີ ລຕຣາໄວໂອເລດຈະແຕກຕວົ ປ່ ອຍທາດກອອກມາລວມກບັ ໂອໂຊນ ເກດີ ທາດໃໝ່ ພວກກອກົ ຊດິ 2) ທາດໂອໂຊນຖກຈບັ ອອກໄປຈາກບນັ ຍາກາດເຮດັ ໃຫໂ້ ອໂຊນນອ້ ຍລງົ ໄປ 3) ລງັ ສອີ ລຕຣາໄວໂອເລດຈະຜ່ ານມາຍງັ ໂລກຫາຍເກນີ ໄປ ທາດຊເີ ອຟຊກີ ່ ຽວຂອ້ ງກນັ ປາກດົ ການເຮອນແກວ້ ຄ ການທ່ ລີ ງັ ສຄີ ວາມຮອ້ ນຈາກດວງອາທດິ ບ່ ສາມາດສະ ທອ້ ນກບັ ອອກໄປໄດໝ້ ດົ ເພາະຊນັ້ ບນັ ຍາກາດທ່ ປີ ົກຄຸຼມ້ ດວ້ ຍກາສຫາຍຊະນດິ ເຮດັ ໃຫອ້ ຼຸນຫະພມຂອງໂລກເພ່ ມີ ສງ ຂນ້ ເລອ້ ຍໆ. ທາດຊເີ ອຟຊທີ ່ ລີ ອຍຂນ້ ສ່ ບນັ ຍາກາດຈະກກັ ເກບັ ຄວາມຮອ້ ນຈາກດວງອາທດິ ໄວເ້ ຊ່ ນັ ດຽວກບັ ກາສດອີ ກົ ຊດິ ກາກບອນ ແຕ່ ຮຼຸນແຮງກວ່ າເຮດັ ໃຫອ້ ຼຸນຫະພມຂອງໂລກຈະສງຂນ້ ອກີ . ນາ້ ແຂງທ່ ຂີ ວົ້ ໂລກອາດລະລາຍ, ລມົ ຟາ້ ອາກາດຈະປ່ ັນປ່ ວນ ແລະ ມພີ າຍຼຸເລອ້ ຍໆຂນ້ ຊ່ ງຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ອນັ ຕະລາຍຮາ້ ຍແຮງແກ່ ມະນຸຼດ ແລະ ສ່ ງິ ທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທງັ ຫາຍ 6. ກາສໂມໂນອກົ ຊດິ ກາກບອນ (CO) ເປັນກາສທ່ ໄີ ດຈ້ າກການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອ້ ໄຟບ່ ສມົ ບນ ແລະ ເປັນພດິ ຕ່ ມະນຸດຼ ແລະ ສດັ ໂດຍກງົ ເມ່ ອຫາຍໃຈເຂາົ້ ໄປຈະໄປລວມຕວົ ກບັ ຮໂີ ມໂກລບນິ (Hermoglobin : Hb) ໂດຍໄປຍາດບ່ ອນ O2ໃນເລອດໄດຄ້ າບອກຊຮີ ໂີ ມໂກລບນິ (Hb-CO) Hb-O2 + Co  HbCO + O2 ເຮດັ ໃຫເ້ ລອດຂາດ O2 ໄປໃຊໃ້ ນປະຕກິ ລິ ຍິ າທາງຊວີ ະເຄມຕີ ່ າງໆ ນອກຈາກນີ້ CO ຍງັ ມຜີ ນົ ຕ່ ລະບບົ ປະສາດ, ສະໝອງອກີ ດວ້ ຍ 7. ການບອກຄຸຼນນະພາບຂອງນາ້ ໃຊຂ້ ມ້ ນ ດ່ ງັ ນ:ີ້  ປະລມິ ານອກົ ຊແີ ຊນໃນນາ້ (DO = Dissolved Oxygen) ນາ້ ເສຍຈະມຄີ ່ າ DO ນອ້ ຍກວ່ າ 3 ppm (3 mg/l) ໂຮງງານອຸຼດສາຫະກາ ຫ ແຫ່ ງຊຼຸມຊນົ ບ່ ຄວນຕ່ າກວ່ າ 4 m/l  ຄ່ າການໃຊ້ O2 ໂດຍຈລຼຸ ນິ ຊີ (BOD = Biochemical Oxygen Demand) ຖາ້ ຄ່ າ BOD ເກນີ 100 mg/l ຈະຈດັ ເປັນນາ້ ເສຍ  ປະລມິ ານທາດເຄມີ ໄດແ້ ກ່ ພວກໂລຫະໜກັ ຊ່ ງເປັນພດິ ເຊ່ ນັ : ບາຫອດ(Hg) , ຊນ (Pb), ແມງການ (Mn), ນແີ ກນ (Ni), ແລະ ອ່ ນໆ ຢາຂາ້ ແມງ ເປັນຕນົ້ 8. ທາດມນົ ພດິ ໃນນາ້ ທ່ ຈີ ະຖກຍ່ ອຍສະຫາຍໄດໂ້ ດຍຈລຼຸ ນິ ຊນີ ນັ້ ຈະຍ່ ອຍໄດສ້ ະເພາະທາດອງົ ຄະທາດເທ່ າົ ນນັ້ ສ່ ວນທາດອະນງົ ຄະທາດຈະບ່ ຖກຍ່ ອຍສະຫາຍໂດຍຈລຼຸ ນິ ຊີ ແຕ່ ອາດຖກສະຫາຍໄປ ເນ່ ອງຈາກທາດເຄມີ ໃນນາ້ ໄດ້ ການຍ່ ອຍສະຫາຍອງົ ຄະທາດ ແບ່ ງເປັນ 2 ຊະນດິ ຄ ແບບທ່ ໃີ ຊ້ O2 (ແອໂຣບກິ ແບກທເີ ຣຍ) ເມ່ ອໃຊ້ O2ໃນ ນາ້ ຈນົ ເຫອນອ້ ຍແລວ້ ຈະຍ່ ອຍໂດຍບ່ ໃຊອ້ ອກຊເິ ຈນ (ແອນາໂຣບກິ ແບກທເີ ຣຍ) ເຮດັ ໃຫໄ້ ດຜ້ ະລດິ ຕະພນັ ຊ່ ງມີ ກ່ ນິ ເໝນັ ຂອງກາສໄຂ່ ເນ່ າົ (H2S) ແລະ ເປັນຜນົ ເສຍຕ່ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມໃນນາ້ 9. ການຊອກຫາຄ່ າ Do ໂດຍວທິ ີ Winkler method ສະຫຸຼບໄດດ້ ່ ງັ ນີ້ 176 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ  ເກບັ ນາ້ ຕວັ ຢ່ າງທ່ ຕີ ອ້ ງການຊອກຫາ DO ປິດຝາເອາົ ໄວຮ້ ບີ ມາວເິ ຄາະທນັ ທເີ ພ່ ອປອ້ ງກນັ ບ່ ໃຫ້ O2 ຖກໃຊ້ ໄປໃນຂະບວນການຍ່ ອຍສະຫາຍທາດອງົ ຄະທາດ  ຕ່ ມທາດບາງຊະນດິ ເພ່ ອໃຫທ້ າປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ O2 ໄວກ້ ່ ອນ, ທາດທ່ ຕີ ່ ມ MnSO4, KI ໃນບາເຊີ ແລະ H2SO4 ເຂ່ ຍແຮງໆເກບັ ໄວໃ້ ນບ່ ອນມດ ແລະ ເຢັນຈະມີ I2 ເກດີ ຂນ້  ທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ນາມາໄທເທຣດກບັ ທາດລະລາຍ Na2S2O3 ໂດຍມນີ າ້ ແປງ້ ເປັນ ອນິ ດເິ ຄເຕີ  ປະຕກິ ລິ ຍິ າດ່ ງັ ສມົ ຜນົ 2MnSO4 + 4OH-  2Mn(OH)2+ 2 SO42 Mn(OH)2 + O2  2MnO2 + 2H2O 2MnO2 + 4I- + 8 H+  2Mn2+ + 2I2 + 4H2O 82I2 + S2O32  4I- + S2O62 ຈະໄດວ້ ່ າ S2O32 4 mol ທາປະຕກິ ລິ ຍິ າພດກີ ບັ O2 1 mol ຄານວນໂດຍສດ: DO  8,000CV m / g (ppm) Vw C = ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ ທາດລະລາຍ Na2S2O3 (mol/l) V= ບລມິ າດຂອງທາດລະລາຍ Na2S2O3 (cm3) ທ່ ໃີ ຊໄ້ ຕເຕຣດພດີ Vw= ບລມິ າດນາ້ ທ່ ນີ າມາວເິ ຄາະໄຕເຕຣດ(cm3) 10. ການຊອກຫາຄ່ າ BOD (Biochemical exygen demand) ໃນການວເິ ຄາະ ແລະ ຄານວນເຮດັ ໄດໂ້ ດຍ ເກບັ ນາຕວັ ຢ່ າງມາຕ່ ມນາ້ ກ່ ນັ ທ່ ອີ ່ ມີ ຕວົ ດວ້ ຍອາກາດ ແລວ້ ວດັ ບລມິ າດ O2 (DO) ເທ່ ອທາອດິ ກ່ ອນ,ເອາົ ປະໄວໃ້ ນບ່ ອນມດ (ເພ່ ອປອ້ ງກນັ ການສງັ ເຄາະແສງຂອງພດສາຫ່ າຍສຂີ ຽວ) ອຸຼນຫະພມ 20°C ເກບັ ໄວ້ 5 ມ ້ ແລວ້ ວດັ ປະລມິ ານ DO ອກີ ເທ່ ອແລວ້ ຄານວນດ່ ງັ ສດ BOD (mg/l) = ບລມິ າດ O2 ທ່ ຖີ ກໃຊໄ້ ປ (mg) ບລມິ າດນາ້ ຕວັ ຢ່ າງ (lit) 11. ທາດອະນງົ ຄະທາດໃນນາ້ ເສຍຈາກໂຮງງານອຸຼດສາຫະກາບາງຊະນດິ ເຊ່ ນັ : ໂງງງານຊຸຼບໂລຫະ,ໂຮງງານ ເຮດັ ຝາ້ ຍ ໂຮງງານຜະລດິ ປນຊມີ ງັ ຫ ຈາກແຫ່ ງຊຸຼມຊນົ ທ່ ປີ ະກອບກດິ ຈະກາບາງຢ່ າງ ເຊ່ ນັ : ຊ່ ອມເຄ່ ອງ ຍນົ , ສີດ ແລະ ທາສ,ີ ຊຼຸ ບໂຄຣມຽມບດັ ກຣີ ມກັ ຈະມທີ າດບາງຊະນດິ ເຊ່ ນັ : ຊຼຸ ນຟົວ (S2-), ຊຸຼ ນຟັດ (SO42) ຫ ທາດປະສມົ ຂອງ Fe, Cr ໂດຍທ່ ວົ ໄປໂຮງງານອຸຼດສາຫະກາຫາຍໆຢ່ າງມໂີ ລຫະໜກັ ເຈອປົນ ຢ່ ໃນນາ້ ເສຍ ເຊ່ ນັ : Cr, Pb, Hg, Mn, Cd ເປັນຕນົ້ ເຮດັ ໃຫມ້ ຜີ ນົ ຕ່ ຮ່ າງກາຍເຊ່ ນັ : ໂລຫະເປັນພດິ ເກດີ ພະຍາດຕ່ າງໆຈາກພດິ ບາຫອດ, ຈາກພດິ ຊນ, ພດິ ໂລຫະແມງການ ເປັນຕນົ້ .... 177 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ ບດົ ທີ 15 ທາດ ແລະ ທາດປະສມົ ໃນອຼຸດສາຫະກາ I. ແຮ່ 1. ແຮ່ ດບີ ຸຼກທ່ ສີ າຄນັ ສາຫບັ ອຸຼດສາຫະກາກຼຸງດບີ ຸຼກຄ ທາດປະສມົ ອກົ ຊດິ ຂອງດບີ ຼຸກ ຄ SnO2 ມຊີ ່ ວ່ າ ແຮ່ ແຄສ ສເິ ຕໄີ ຣ ມສີ ດີ າ ຫ ສນີ າ້ ຕານ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມໃີ ນການກຸຼງແຮ່ ດບີ ຸຼກ, ຖ່ ານໄມຊ້ ່ ງປະກອບດວ້ ຍທາດກາກ ບອນເປັນສ່ ວນໃຫຍ່ ນນັ້ ເມ່ ອຮອ້ ນຈນົ ຕດິ ໄຟຈະກ່ ກາເນດີ ກາສໂມໂນອກົ ຊດິ ກາກບອນ (CO) ຊ່ ງຈະໄປ ດງເອາົ ອກົ ຊແີ ຊນອອກຈາກແຮ່ ອກີ ທ່ ໜີ ່ ງ, ຖ່ ານໄມນ້ ນັ້ ເອງຈ່ ງເປັນຕວົ ຫຼຸດອກົ ຊແີ ຊນດວ້ ຍປະຕກິ ລິ ຍິ າທາງ ເຄມີ (ເປັນຕວົ ຣດີ ວິ ຊ)໌ ຊ່ ງຂຽນສມົ ຜນົ ໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້ 2Cs) + O2(g)  2CO SnO2 (s) + 2CO(g)  Sn(l) +2CO2(g) ດບີ ຼຸກ 2. ແຮ່ ພວງທ່ ພີ ບົ ຫາຍຄ ແຮ່ ສະຕບິ ໄນ ຊ່ ງເປັນທາດປະສມົ ຊຸຼນຟົວ (Sb2S3) ເອນີ້ ວ່ າ ພວງເງນິ ແລະ ແຮ່ ສະຕິ ບໂຄໄນ ຊ່ ງເປັນທາດປະສມົ ອກົ ຊດິ (Sb2O4. nH2O) ເອນີ້ ວ່ າ ພວງທອງ ວທິ ກີ ານກຼຸງແຮ່ ພວງຈະແຕກ ຕ່ າງກນັ ຕາມປະລມິ ານຄຸຼນນະພາບຂອງແຮ່ . ສາລບັ ແຮ່ ສະຕບິ ໄນ ຊ່ ງມພີ ວງປະລມິ ານຕ່ າຈະກຸຼງໂດຍການ ຍາ້ ງແຮ່ ດ່ ງັ ນ:ີ້ ຂນັ້ ຕອນການຍາ້ ງແຮ່ ໂດຍການປ່ ຽນທາດປະສມົ ຊຸຼນຟົວ (Sb2S3)ໃນເສດແຮ່ ໃຫເ້ ປັນຝ່ ຸຼ ນຂອງທາດ ປະ ສມົ ອກົ ຊດິ (Sb2O3) ດ່ ງັ ສມົ ຜນົ 2Sb2S3 + 9O2 Sb2O3 + 6SO2 ຂນັ້ ຕອນການກຸຼງ ຫ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣີດກັ ຊນັ ໂດຍມກີ າສ CO ເປັນຕວົ ຣດີ ວິ ອກົ ຊດິ ຂອງພວງໄດໂ້ ລຫະພວງ ດ່ ງັ ສມົ ຜນົ 2C (s) + O2(g) 2CO(g) ຕວົ ຣີດວິ 2Sb2S3 + 9O2 Sb2O3 + 6SO2 ໄດພ້ ວງຕາມຄວາມຕອ້ ງການ 1. ແຮ່ ດບີ ຸຼກທ່ ສີ າຄນັ ສາລບັ ອຼຸດສາຫະກາຄ ທາດປະສມົ ອກົ ຊດິ ຂອງດບີ ຸຼກຄ: SnO2 ມຊີ ່ ວ່ າແຮ່ 4. ແຮ່ ສງັ ກະສໄີ ດແ້ ກ່ ທາດປະສມົ ແຮ່ ເຮມເິ ນໄີ ຟ Zn4(Si2O7)(OH)2 (H2O), ແຮ່ ສະມດິ ຊໄນ (ZnCO3), ແຮ່ ຊງິ ໄຄ (ZnO), ແຮ່ ສະຟາເລໄີ ຣ (ZnS) ແຮ່ ສງັ ກະສຊີ ະນດິ ທ່ ພີ ບົ ຫາຍທ່ ສີ ຼຸດໃນໂລກໄດແ້ ກ່ ແຮ່ ສະຟາ ເລໄີ ຣ (ZnS) ເສດແຮ່ ສງັ ກະສທີ ່ ໃີ ຊໃ້ ນການກຸຼງໄດແ້ ກ່ ZnS ແລະ ZnCO3 5. ຫກັ ການກຸຼງເສດແຮ່ ສງັ ກະສໃີ ນຂນັ້ ທາອດິ ເຮດັ ເສດແຮ່ ໃຫເ້ ປັນອກົ ຊດິ ຂອງ Zn ກ່ ອນ ເອນີ້ ວ່ າ ການຍາ້ ງ ແຮ່ ດ່ ງັ ສມົ ຜນົ ZnS(s) + 3O2(g)  ZnO(s) + 2SO2(g) ZnCO3(s)  ZnO(s) + CO2 ZnO(s) + C(s)  Zn(  )+CO(g) 178 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ ZnO(s) + CO(g)  Zn(  )+CO2(g) ການແຍກໂລຫະສງັ ກະສໃີ ຫບ້ ລສິ ຸຼດໂດຍໃຊຂ້ ະບວນການເອເລກັ ໂທຣລຊິ ດິ ນອກຈາກນີ້ ຍງັ ມກີ າກຂອງ ເສຍຈາກການຜະລດິ ສງັ ກະສຊີ ່ ງມີ Cd ນາໄປແຍກ Cd ດວ້ ຍວທິ ເີ ອເລກັ ໂທຣລຊິ ດິ ຈະໄດ້ Cd ທ່ ແີ ຄໂທດ 6. ແທນທາລມັ ເປັນໂລຫະທຣານສຊິ ນັ ສນັ ຍະລກັ Ta ເປັນໂລຫະໜກັ , ມຄີ ວາມຖ່ ວງຈາເພາະ 16.6 ,ຈດຼຸ ຫອມແຫວສງຫາຍປຣະມານ 2,996 0C ໃນທາມະຊາດທາດ Ta ຢ່ ລວມກບັ ທາດໃນໂອບຽມ (Nb), ດີ ບຼຸກ (Sn), ຍເຣນຽມ (U) ໃນການສະກດັ ແຮ່ ແທນທາລມັ ແລະ ແຮ່ ໃນໂອບຽມ ມທີ າດປົນເປອ້ ນອອກ ມາໃນສ່ ງິ ແວດລອ້ ມໄດແ້ ກ່ ທາດທ່ ເີ ປັນອາຊດິ , ບາເຊ,ີ ກາກຜກ, ທາດກມັ ມນັ ຕະພາບລງັ ສີ ເຊ່ ນັ : ຍເຣ ນຽມ, ທຣຽມ  ປະໂຫຍດຂອງແທນທາລມັ  ເຄ່ ອງມສ່ ສານ  ຄອມພວິ ເຕີ  ເຄ່ ອງສ່ ງົ  ສນັ ຍານເຕອນໄພ  ເຄ່ ອງຕງັ້ ເວລາ  ເຄ່ ອງບນິ , ຈະລວດ  ອຸຼປະກອນເຕາົ ປະລາມານ  ໃຊເ້ ຮດັ ເລນສ໌ (ແທນທາລມັ ອກົ ຊດິ )  ປະໂຫຍດຂອງໃນໂອບຽມ  ເປັນສ່ ວນປະສມົ ໃນເຫກັ ກາ້ ທ່ ໃີ ຊຜ້ ະລດິ ທ່ ສ່ ງົ ກາສ  ວດັ ດຸຼກ່ ສາ້ ງຂອງໂຮງງານເຄມີ  ໃຊເ້ ຮດັ ເລນສຕ໌ ່ າງໆ 7. ເຊີໂຄນຽມ ພບົ ໃນແຮ່ ເຊຄີ ອນ (ZnSiO4) ປົນຢ່ ໃນແຮ່ ດບີ ຸຼກ ໃຊປ້ ະໂຫຍດເປັນວດັ ດຸຼເຄອບສສີ າລບັ ເຊຣາມກິ 8. ໃນການໃຊຜ້ ະລດິ ຕະພນັ ເຊຣາມກິ ຈະມຜີ ນົ ຕ່ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ແລະ ອາດເກດີ ອນັ ຕະລາຍຕ່ ຜໃ້ ຊໄ້ ດເ້ ນ່ ອງ ຈາກທາດຊນທ່ ໃີ ຊເ້ ປັນຕວົ ຊ່ ວຍລະລາຍ ຫ ເຮດັ ໃຫສ້ ເີ ຄອບມສີ ສີ ດົ ໃສ, ຖາ້ ນາ້ ເຄອບຢດຕດິ ກບັ ຜວິ ຊນັ້ ດນິ ບ່ ດີ ເມ່ ອນາພາຊະນະມາໃຊງ້ ານທາດທ່ ເີ ຄອບອາດກະແທກ ຫ ຫຸຼດອອກມາເຮດັ ໃຫມ້ ທີ າດຊນປົນ ເປອ້ ນກບັ ອາຫານ, ອາຊດິ ແລະ ບາເຊຈີ ະລະລາຍທາດຊນທ່ ເີ ຄອບຢ່ ຕດິ ປົນມາກບັ ອາຫານໄດ້ ເມ່ ອນາພາ ຊະນະໄປໃຊກ້ ບັ ທາດປະເພດອາຊດິ - ບາເຊີ 9. ເພດັ ສງັ ເຄາະ ແລະ ເພດັ ທຽມຕ່ າງກນັ ຄ ເພດັ ສງັ ເຄາະ ຄ C ຊ່ ງມໂີ ຄງສາ້ ງສ່ ວນປະກອບ, ຄຸຼນສມົ ບດັ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ເພດັ ທາມະຊາດ. ເພດັ ທຽມ ເປັນທາດປະສມົ ບຂອງທາດຫາຍຊະນດິ ເຊ່ ນັ TiO2, SrTiO3 Y3Al5 Gb,Gl012, SiC , Pro, ມສີ ມົ ບດັ ຕ່ າງ ຈາກເພດັ ແທ ້ ມກີ ານກຣະຈາຍແສງສງ ມປີ ຣະກາຍແວວ ວາວຫລາຍແລະໜກັ ກວ່ າເພດັ ແທ້ 179 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຼຸບເຄມີ ມ.ປາຍ II. ເກອ 1. ຄຼຸນນະພາບຂອງເກອທະເລຂນ້ ຢ່ ທ່ ວີ ່ າເກອນນັ້ ຂນ້ ງ່ າຍ ຫ ບ່ ຖາ້ ເກອເນອ້ ງ່ າຍລະອຽດ ຈະມຄີ ຸຼນນະພາບ ຕ່ າສະແດງວ່ າມທີ າດອ່ ນຊ່ ງມຄີ ຼຸນສມົ ບດັ ດດນາ້ ດເີ ຊ່ ນັ : MgCl2 ເຈອປົນມາໃນເກອ NaCI ດວ້ ຍ ໂດຍ ມາຈາກ MgSO4 ຊ່ ງຕກົ ຜກໃກຄ້ ຽງກບັ NaCl ແລວ້ ຈະໃຫ ້ Mg2+ ລວມກບັ Cl ກລາຍເປັນ MgCl2 ກມົ ວທິ ະຍາສາດສກສາແນວທາງການປັບປຼຸງຄຸຼນນະພາບເກອໂດຍຕ່ ມປນຂາວ Ca(OH)2 ລງົ ໃນຂະນະທ່ ເີ ຫອ ຕກົ ຜກ (ນາເຊອ້ ) ເຮດັ ໃຫໄ້ ດເ້ ກອບ່ ຂນ້ ງ່າຍ MgSO4 ທ່ ປີ ົນຢ່ ໃນເກອຈະດດຄວາມຊ່ ຼຸນຈາກອາກາດກາຍເປັນທາດ ປະສມົ ໄຮເດຣດ MgSO4.7H2O ເຮດັ ໃຫເ້ ກອຊ່ ຸຼມຄຸຼນນະພາບຕ່ າເກອທ່ ມີ ຄີ ຸຼນນະພາບດຈີ ະຕອ້ ງມຜີ ກໃສ, ບ່ ຊ່ ຸຼມ ງ່າຍ ແລະ ມເີ ປີເຊນັ ເກອສງ ການເພ່ ມີ ປນຂາວລງົ ໄປເພ່ ອເພ່ ມີ ຄຸຼນນະພາບຂອງ NaCl ນນັ້ ປນຂາວ,ມບີ ດົ ບາດໂດຍ ໄປຫຼຸດປະລມິ ານຂອງອອີ ງົ ມາເຢຊີອອມ, ໃຫຕ້ ກົ ຜກສາກ່ ອນທ່ ເີ ກອແກງຈະຕກົ ຜກແຍກອອກຈາກເກອແກງໄດ້ ບດົ ບາດຂອງປນຂາວດ່ ງັ ສມົ ຜນົ , Mg2+ (aq) + 2OH- (aq)  Mg(OH)2(s) ຈາກ Ca(OH)2 ຕກົ ຜກ ປນຂາວ ຫກັ ການທາງວທິ ະຍາສາດທ່ ໃີ ຊໃ້ ນການເຮດັ ນາເກອທະເລມຄີ : (1) ການລະເຫຍີ (2) ການຕກົ ຜກ (3) ຄວາມສາມາດໃນການລະລາຍໄດຕ້ ່ າງກນັ (4) ການວດັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ ຂອງທາດລະລາຍ ອາດຈະວດັ ຄວາມຖ່ ວງຈາເພາະ (ຖ.ພ.) ຖາ້ ຄວາມຖ່ ວງຈາ ເພາະຫາຍຂນ້ ກຈະເຂມັ້ ຂຼຸນ້ (ຈາກນາ້ ທະເລ ຖ.ພ. 1.08 + 1.20) ເຄ່ ອງມທ່ ໃີ ຊວ້ ດັ ຊ່ໄຮໂດຣມເິ ຕຣີ ໌ III. ນາຕອີ ອມຮດີ ດກົ ຊດິ 1. ມເີ ຊລລໃ໌ ນການຜະລດິ ນາຕອີ ອມຮດີ ດກົ ຊດິ ສະຫຼຸບໄດດ້ ່ ງັ ແຜນພາບ 180 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

18 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 81

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 2. ປະໂຫຍດຂອງການນາກາສ H2, Cl2 ແລະ NaOH ມາໃຊໃ້ ນອຸຼດສາຫະກາດ່ ງັ ນ:ີ້ ທາດ ອຼຸດສາຫະກາ H2 ຕຽມອາຊດິ ເກອແອມໂນເນຍ, ປະຕກິ ລິ ຍິ ໄຮໂດຣຈເິ ນຊນັ , ນາ້ ມນັ ພດ Cl2 ຂາ້ ເຊອ້ ໂລກໃນນາ້ ປະປາ,ອຸຼດສາຫະກາພລາສຕກິ , ຢາຂາ້ ແມງໄມ,້ ຕວົ ທາລະລາຍ CCl4 ເປັນຕນົ້ NaOH ເຮດັ ສະບ່ , ເຮດັ ເຈຍ້ , ປັບສະພາບອາຊດິ ໃນອຼຸດສາຫະກາເຮດັ ແປງ້ ນວົ , ຕຽມ Al ໃຫບ້ ລສິ ຼຸດ, ສະ ບ່ ຝ່ ຼຸ ນ, ສຍີ ອ້ ມໄໝ ແລະ ອ່ ນໆ ທາດລະລາຍ NaOH ລວມກບັ Cl2 ຈະໄດທ້ າດຟອກຂາວ (NaOCl) ແລະ NaCl ສມົ ຜນົ NaOH(aq) + Cl2(g)  NaOCl(aq) + NaCl (aq) + H2O ທາດຟອກຂາວ Na(OCl (ນາຕຮິ ໂີ ປຣກລວົ ) ເປັນທາດຟອກຈາງສີ ຖາ້ ປ່ ຽນຈາກ NaOH ເປັນ Ca(OH)2 ຜະລດິ ຕະພນັ ຈະໄດກ້ ານຊຮີ ໂີ ປຣກລວົ (Ca(OCl)2) ຊ່ ງເປັນ ທາດແຂງຕ່ າງຈາກ NaOCl ຊ່ ງລະລາຍນາ້ ໄດ້ 3. ການຜະລດິ NaOH ໂດຍວທິ ກີ ານຕ່ າງໆ ທງັ 3 ວທິ ຄີ ເຊລລໄ໌ ດອະແຟຣມ, ເຊລລບ໌ າຫອດ ແລະ ເຊລລເ໌ ຢ່ ອແລກປ່ ຽນອອີ ງົ ໄດທ້ າດລະລາຍ NaOH ເຂມັ້ ຂຸຼນ້ ຕ່ າງກນັ ດ່ ງັ ນ:ີ້ ເຊລລໄ໌ ດອະແຟຣມ ເຊລລບ໌ າຫອດ ເຊລລເ໌ ຢ່ ອແລກປ່ ຽນອອີ ງົ - ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ 50 % - ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ 50 % - ຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸນ້ 30 -35 % - ມີ NaCl ປົນຢ່ 1 % - ມບີ າຫອດ ແລະ HgCl2 - ມຄີ ວາມບລສິ ຸຼດຫາຍກວ່ າ ປົນອອກ ມ າ ໃນສ່ ິງແວດ ລອ້ ມ IV. ນາຕອີ ອມກາກໂບນດັ (ໂຊດາແອ) 1. ແຜນພາບການຜະລດິ ນາຕອີ ອມກາກໂບນດັ (Na2CO3 ໃນຂະບວນການໂຊລເວຍ ດ່ ງັ ນ:ີ້ CaCl2 ເມ່ ອເກດີ ຫາຍ, ບ່ ສາມາດຈະກາຈດັ ໄດໝ້ ດົ ຈະໄປເຜາົ , ຝັງດນິ ຫ ຖມິ້ ທະເລ ກໃຫເ້ ກດີ ບນັ ຫາຕ່ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມທງັ ໝດົ . ປະໂຫຍດຂອງນາຕອີ ອມກາກໂບນດັ ໃຊເ້ ປັນວດັ ຖຸຼດບິ ໃນອຸຼດສາຫະກາຕ່ າງ ດ່ ງັ ນີ້ - ການເຮດັ ແກວ້ 182 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ - ການເຮດັ ແວ່ ນ - ການເຮດັ ສະບ່ ຝ່ ຼຸ ນ - ການເຮດັ ສະບ່ - ການເຮດັ ຢາ - ການເຮດັ ເຈຍ້ - ອຼຸດສາຫະກາປິໂຕຣລຽມ - ການຜະລດິ ທາດເຄມຕີ ່ າງໆ - ທາດຫຼຸດຄວາມກະດາ້ ງຂອງນາ້ V. ປຸ໋ຼຍ 1. ປະຕກິ ລິ ຍິ າການຜະລດິ ປຸ໋ຼຍວທິ ະຍາສາດແອມໂມນຽມຊຸຼນຟັດ ແລະ ປຸ໋ຼຍຍເຣຍ ດ່ ງັ ນ:ີ້ (1) 2NH4 + H2SO4  (NH4)2SO4 (2) 2NH4 + CO2  NH2 – CO –NH2 + H2O ດ່ ງັ ນນັ້ , ການຜະລດິ ປຸ໋ຼຍວທິ ະຍາສາດຕອ້ ງຕຽມທາດຕງັ້ ຕນົ້ ໄດແ້ ກ່ : ກ. (NH4)2SO4 ຕອ້ ງຕຽມ NH3 ແລະ H2SO4 ໂດຍ NH3 ຕຽມຈາn N2 + 3H2  2NH3 ສ່ ວນ H2SO4 ຕຽມຈາກມາດ (S) ຂ. ປ໋ຼຸຍຍເຣຍ ຕອ້ ງຕຽມວດັ ຖຸຼດບິ ຄ NH3 ກບັ CO2 ໂດຍ CO2 ຕຽມຈາກລກິ ໄນ ຫ ກາສທາມະະຊາດ (CH4) ສະຫຸຼບວດັ ຖຸຼດບິ ທ່ ສີ າຄນັ ໃນການຜະລດິ ປ໋ຼຸຍວທິ ະຍາສາດໄດແ້ ກ່ : ມາດ  H2SO4 ອາກາດ  N2 ແລະ O2  N2 ກາສທາມະຊາດ (CH4)  CO2 ແລະ H2 2. ປຸ໋ຼຍຟົດສະຟັດໃຊວ້ ດັ ຖຼຸດບິ ທ່ ສີ າຄນັ ໃນຂະບວນການຜະລດິ H2SO4 ເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ , CaF2.3Ca3(PO4)2 (ຫນີ ຟົດສະຟັດ) ແລະ ປ໋ຼຸຍຟົດສະຟັດທ່ ໄີ ດຈ້ າກການຜະລດິ ແລະ ໃຊເ້ ປັນປຸ໋ຼຍພດມສີ ດ Ca(H2PO4)2 = ປ໋ຼຸຍຊຸຼບ ເປີຟົດສະຟັດ = ລະລາຍນາ້ ໄດດ້ ີ ຊ່ ຕາມລະບບົ = ການຊດີ ຮີ ໂີ ດຣແຊນ, ຟົດສະຟັດ ເມ່ ອລະລາຍນາ້ ຈະໃຫ ້ Ca2+ ແລະ H2PO4 183 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ

ສະຫຸຼບເຄມີ ມ.ປາຍ 3. ປ໋ຼຸຍກາລອີ ອມມທີ າດ K ມສີ ດເຄມຄີ KCI, K2SO4 (ບອກຄວາມເຂມັ້ ຂຼຸ ນ້ ເປັນຮອ້ ຍລະຂອງ K2O)ວດັ ຖຼຸດບິ ທ່ ໃີ ຊໃ້ ນການຜະລດິ ຄ: KCI-MgCl2.6H2O, KCl-NaCl 4. ຖາ້ ຕນົ້ ທນອາຊດິ ຊຸຼນຟຣກິ ສງຂນ້ ມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫຕ້ ນົ້ ທນຂອງປຸ໋ຼຍທ່ ຕີ ອ້ ງໃຊ້ H2SO4 ເປັນວດັ ຖຼຸດບິ ຫ ທາດ ຕງັ້ ຕນົ້ ສງຂນ້ ດວ້ ຍໄດແ້ ກ່ ປ໋ຼຸຍແອມໂມນຽມຊຼຸນຟັດ, ປ໋ຼຸຍຟົດສະຟັດ ຂມ້ ນ ແຮ່ ດບີ ຸຼກ ແຮ່ ພວງ ແຮ່ ສງັ ກະສ-ີ ແຄດມຽມ ແທນທາ ເຊໂີ ຄນຽມ ລມັ , ໄນ ໂອບຽມ 1. ທາດປະສມົ SnO2 Sb2S3 ZnO, ZnCO3ZnS, Ti2O5 ZrSiO4 (ຊ່ ) ແຄສສເິ ຕີ ແຮ່ ລະຕບິ ໄນ ເຊຄີ ອນ ໄຣ Sb2O4.nH2O Zn(SiO2O7)(OH)2(H2O) Nb2O5 ສະຕບິ ໂຄໄນ 2. ທາດ Sn Sb Zn, Cd Ta , Nb Zr ດບີ ຸຼກ ແອນຕໂິ ມນີ (Tin) 3. ກາກກຼຸງ ໃຊ້ CO ຍາ້ ງແຮ່ ໃຫໄ້ ດ້ - ຍາ້ ງແຮ່ ໃຫເ້ ປັນ ZnO ໂປຣີດວິ Sb2O3 ແລວ້ ຣດີ ວິ - ຣດີ ວິ ດວ້ ຍ CO ໄດ້ Zn ໄດ້ Sn ໄດ້ ດວ້ ຍ CO ໄດກ້ າສ ແລະ ກາສ CO2, SO2 ກາສ CO2 CO2 ແລະ SO2 - ເຮດັ ໃຫບ້ ລສິ ຼຸດດວ້ ຍ eletrolysis 4. ກາສຈາກ CO2 CO2 CO2 , Cd ,SO2 ທາດກາ ກາກກຼຸງ,ສ່ ງິ ປົນ SO2 ມນັ ຕະ ເປອ້ ນ ພາບລງັ ສຍີ ເຣນຽມ, ທຣຽມ 184 ແປໂດຍ: ປຕ ສຄີ າ ສວີ ໄິ ລ