ວິ-ທະ-ຍາ-ສາດ-ທຳ-ມະ-ຊາດ

- ກລະນີວັດຖຮຸ ັບເອົາຄວາມຮອ້ ນຈາກອນຸ ຫະພມູ ທາອິດ ������1 ເຖິງອຸນຫະພູມສຸດທ້າຍ ������2 ແມ່ນ ∆������ = ������2 − ������1, ປະລມິ ານຄວາມຮອ້ ນທຮ່ີ ັບເອົາແມ່ນ ∆������ = ������������(������2 − ������1) (6) - ກລະນວີ ດັ ຖຸແຜຄ່ ວາມຮ້ອນອອກຈາກອຸນຫະພູມທາອິດ ������1 ລົງເຖິງ ������2 ແມນ່ ∆������ = ������1 − ������2, ປະລມິ ານ ຄວາມຮອ້ ນທີ່ຮບັ ເອົາແມ່ນ ∆������ = ������������(������1 − ������2) (7) 3.2 ກາລັງຮ້ອນ ເພ່ີນການົດເອົາຄ່າຂອງປະລິມານຄວາມຮ້ອນທ່ີເຮັດໃຫ້ວັດຖຸຕ່າງໆມີອຸນຫະພູມປ່ຽນແປງໄປ ແມ່ນກາລັງ ຮ້ອນ. ເຊ່ິງແມ່ນອັດຕາສ່ວນລະຫ່ວາງປະລິມານຄວາມຮ້ອນກັບອຸນຫະພູມທີ່ປ່ຽນແປງກາລັງຄວາມຮ້ອນສັນຍາ ລັກດວ້ ຍ ������ ∆Q (8) C = ∆T ∆������ ປະລມິ ານຄວາມຮອ້ ນ (J) ∆������ ການປຽ່ ນແປງອຸນຫະພູມ (K) ຕາຕາລາງຄ່າກາລງັ ຮ້ອນຈາເພາະຂອງວັດຖຸບາງຊະນິດ ວັດຖຸ ກາລັງຮອ້ ນຈາເພາະ ������������������/������°������ ������������/������������. ������ ກ່ວົ 0,03 ສັງກະສີ 1,13 0,09 ດນິ (ແຫງ້ ) 0,38 0,20 ໄມ້ 0,84 0,42 ນໍາ້ ກ້ອນ 1,76 0,50 ປາ 2,09 0,70 ໄຂໄ່ ກ່ 2,93 0,74 ມນັ ຟຣັ່ງ 3,10 0,75 ຊນ້ໍີ ໄກ່ 3,14 0,79 ຜັກບໍ້ົງ 3,31 0,94 ໝາກແຕ່ງ 3,93 0,97 ນ້ໍາ 4,06 1,00 4,18 ຕົວຢ່າງ 1: ທອງແດງທ່ອນໜ່ຶ ງມີມວນສານ 500������, ມີກ າລັງຮ້ອນຈາເພາະ 0,4������������/������������. ������ ເຮັດໃຫ້ ອຸນຫະພູມປ່ຽນຈາກ 30 °������ ເປັນ 80 °������. ຈ່ົງຊອກຫາກາລັງຮ້ອນ ແລະ ປະລິມານຄວາມຮ້ອນທີ່ທອງແດງໄດ້ ຮບັ ທັງໝດົ . ວິທີແກ້: ສ່ິງທ່ຮີ ູ້ ������ = 500������ ������ = 0,4������������/������������. ������ ������1 = 30°������ = 303������ ������2 = 80°������ = 353������ ������ =? 101

������ =? ອີງຕາມສູດ ������ = ������ × ������ ������ = 0,4 × 103 × 0,5 ������ = 200������/������ ຊອກ ∆������ ຈາກ ������ = ∆������ => ∆������ = ������∆������ ∆������ ∆������ = 200 × (353 − 303) ∆������ = 10.000������ ຕົວຢ່າງ 2: ເຫັຼກທ່ອນໜຶ່ງທີ່ຖຶກເຜ່ົາຈົນຮ້ອນແດງເມ່ອເອົາໄປຈຸ່ມລົງໃນນໍ້າ 1 ລີດ ເຮັດໃຫ້ອຸ່ນຫະພູມຂອງນ້ໍາ ປ່ຽນຈາກ 27 °������ ເປັນ 82 °������. ຖາມວາ່ ເຫຼກັ ທອ່ ນນ້ໍໄີ ດສ້ ່ງົ ຄວາມຮ້ອນໃຫນ້ ້າໍ ເທ່າົ ໃດ? ວທິ ີແກ້: ສິ່ງທ່ຮີ ູ້ ������ = 1������������ ������1 = 27°������ = 300������ ������2 = 82°������ = 355������ ������ = 4,18������������/������������. ������ ∆Q =? ອີງຕາມສູດ: ∆������ = ������������∆������ ແທນຄາ່ ໃສ່ ∆������ = 4,18 × 103 × 1 × (355 − 300) ∆������ = 4,18 × 103 × 55 = 229900 ∆������ = 229900������ = 55176 ������������������ 3.2 ຄວາມຮອ້ ນແຝງ ປະລິມານຄວາມຮ້ອນທ່ີເຮດັ ໃຫທ້ າດໜ່ຶງທ່ີມີບລິມາດເທ່ົາໃດກປ່ ຽ່ ນສະພາບ ເອໍ້ີນວາ່ : ຄວາມຮ້ອນແຝງ, ເພີ່ນ ສັນຍາລກັ ປະລິມານຄວາມຮ້ອນແຝງດວ້ ຍ ∆������ - ປະລິມານຄວາມຮອ້ ນແຝງຂອງການຮອ້ ນເປ່ອຍ ແລະ ການກ້າມແມ່ນ ∆������ = ������������ (9) - ປະລິມານຄວາມຮ້ອນແຝງຂອງການກາຍເປັນອາຍ ແລະ ການກາຍເປັນພາວະແຫຼວແມ່ນ ∆������ = ������������ (10) ∆������ ປະລມິ ານຄວາມຮອ້ ນ (J) ������ ມວນສານຂອງວັດຖຸ (Kg) λ ແລະ ������ ແມນ່ ຄວາມຮອ້ ນແຝງຈາເພາະ ມີຫົວໜ່ວຍເປນັ ������/������������ ຕາຕາລາງຕົວປະກອບຄວາມຮອ້ ນແຝງຈາເພາະຂອງການເປ່ອຍລະລາຍ, ຈຸດຮ້ອນເປອ່ ຍ, ຕົວປະກອບຄວາມ ຮອ້ ນແຝງຈາເພາະຂອງການກາຍເປນັ ອາຍ ແລະ ຈດຸ ຟົດຂອງທາດບາງຊະນິດພາຍໃຕຄ້ ວາມດັນ ������ = 1������������ ວັດຖຸ ຈຸດຮ້ອນເປອ່ ຍ ຄວາມຮ້ອນແຝງຈາ ວັດຖຸ ຈດຸ ຟົດ ຄ ວ າ ມ ຮ້ ອ ນ ເພາະk.J/kg ແຝງ ຈາເພາະ ນາ້ໍ ກ້ອນ 0 -33,6 k.J/kg ກອ້ ນດັບກ່ິນ 80 334,8 ແອມໂມເນຍ -29,8 ກວ່ົ 327 149,5 ຟຣີອອນ12 78,3 1230 ສັງກະສີ 419 26,5 ເຫໍຼາົ້ ເອຕາໂນນ 100,0 ເງນິ 961 117,6 ນໍາ້ 356,6 167 ທອງແດງ 1083 102,1 ບາຫຼອດ 212,5 857 2256 294 102

ຕົວຢ່າງ: ກ້ອນດັບກ່ິນກ້ອນໜຶ່ງມີມວນສານ 1������������, ກ້ອນດັບກິ່ນອີກກອ້ ນໜ່ຶງມີມວນສານ 0,6������������ ຖກເຮັດ ໃຫ້ເປ່ອຍຈົນໝົດໃນອນຸ ຫະພູມ 80 °������. ຖາມວ່າຈະຕອ້ ງໃຊ້ຄວາມຮ້ອນແຝງເທາ່ົ ໃດ? ວທິ ີແກ້: ສ່ິງທີຮ່ ູ້ ������1 = 1������������ ������2 = 0,6������������ ������ = 149,5������������/������������. ������ ������ = 80°������ = 353������ ∆������1−∆������2 =? ອງີ ຕາມສດູ ∆������ = ������������ ຈະໄດ:້ ∆������1 = ������������1 ແລະ ∆������2 = ������������2 ດັ່ງນໍ້ັນ, ∆������ = ������(������1− ������2) ∆������ = 149,5 × 103(1 − 0,6) ∆Q = 59,8 × 103������ 5. ການປ່ຽນຮບູ ຂອງພະລງັ ງານ 5.1 ພະລັງງານໄຟຟ້າປ່ຽນເປັນພະລັງງານຄວາມຮ້ອນ ເມ່ອເອົາໝໍ້ການໍ້າບັນຈຸນ້ໍາເຢັນຄ້າງໃສ່ເຕົາໄຟຟ້າສຽມປັກສຽບ ແລ້ວປະໄວ້ໄລຍະໜຶ່ງນໍ້າຈະຮ້ອນຂຶໍ້ນ ແລະ ຟົດຍ້ອນນ້ໍາໄດ້ຮັບຄວາມຮ້ອນຈາກໄສ້ເຕົາໄຟຟ້າ ສະແດງວ່າສ່ວນປະກອບສາຄັນຂອງເຕົາໄຟຟ້າມີໜ້າທີ່ປ່ຽນ ພະລງັ ງານໄຟຟ້າເປັນພະລງັ ງານຄວາມຮ້ອນໂດຍຜ່ານລວດຄວາມຮ້ອນ. 5.2 ພະລັງງານເຄມີປ່ຽນເປນັ ພະລັງງານຄວາມຮອ້ ນ ເຮົາຂີດກັບໄຟໃສ່ທຽນໄຂ ເມ່ອທຽນໄຂລຸກເປັນແປວໄຟແລ້ວເອົາມໄປຂາງຢູ່ໃກ້ກັບແປວໄຟ ທຽນໄຂຈະ ຮູ້ສຶກວ່າຮ້ອນ ສະແດງວ່າມໄດ້ຮັບຄວາມຮ້ອນຈາກແປວໄຟ ໝາຍຄວາມວ່າພະລັງງານ ຄວາມຮ້ອນຈາກແປວໄຟ ທຽນໄຂ ແລະ ພະລັງງານແສງໄດມ້ າຈາກການປຽ່ ນແປງພະລງັ ງານເຄມີ. 103

ບົດເຝີກຫດັ ທາ້ ຍບົດ 1. ອນຸ ຫະພູມແມ່ນຫຍງັ ? ກຽ່ ວຂອ້ ງກບັ ປະລມິ ານຄວາມຮອ້ ນແນວໃດ? 2. ທາດໜ່ຶງມີອຸນຫະພູມ 100°������, ອີກທາດໜຶ່ງມີອຸນຫະພູມ 373������ ທາດທັງສອງນີ້ໍມີລະດັບ ຄວາມຮ້ອນເທ່ົາ ກນັ ຫຼ ບ່? ເພາະເຫດໃດ? 3. ຖ້າວັດແທກອຸນຫະພູມຂອງອາກາດໃນຫ້ອງໜ່ຶງໄດ້ 33°������, ອາກາດໃນຫ້ອງນໍ້ັນຈະມີອຸນຫະພູມເທົ່າໃດໃນ ຫົວໜວ່ ຍແກນວິນ? 4. ໃນເວລາທ່ີອຸນຫະພູມພາຍໃນເຕົາອົບແຫ້ງມີຄ່າ 333������ ຖ້າໃຊ້ໂມແມດເຕີວັດແທກແບບອົງສາເຊລເຊັສຈະ ອ່ານໄດ້ເທາ່ົ ໃດ? 5. ກົ່ວກ້ອນໜຶ່ງມີມວນສານ 15 ກິໂລກຣາມ ຖກອົບໃຫຮ້ ້ອນຂຶ້ນໍ ຈາກ 30°������ ເປັນ 300°������. ຖາມວ່າກ່ົວອັນນໍ້ີ ຮັບຄວາມຮອ້ ນຈັກຢູນ ແລະ ຈັກກິໂລຄາລລເີ ຊິ່ງ (Cກ່ວົ = 1,13. 103 ������⁄������������. ������) 6. ອາລູມີນຽມມີຄວາມ ຮ້ອນຈາເພາະເທ່ົາ 9,2. 102 ������⁄������������. ������, ເຫັຼກມີກ າລັງຄວາມຮ້ອນຈາເພາະ ເທົ່າ 4,2. 103 ������⁄������������. ������, ຖ້າວັດຖຸທັງສອງມີມວນສານເທົ່າກັນ. ຖາມວ່າວັດຖຸໃດຈະມີກາລັງຄວາມຮ້ອນຫຼາຍກ່ ວາ? ແລະ ຖ້າວັດຖທຸ ັງສອງໄດ້ຮັບຄວາມຮອ້ ນເທ່ົາກັນ ຖາມວ່າວັດຖຸໃດຈະມີອຸນຫະພູມເພມ່ີ ຂໍ້ຶນຫຼາຍກວ່າ? ເພາະເຫດໃດ? 7. ໃນການຕ້ໍົມນໍ້າ 10 ລິດ ອຸນຫະພູມ 25°������ ນໍ້າຈະຕ້ອງຮັບຄວາມຮ້ອນຈານວນ 6,110������������������������ ຈິ່ງກາຍເປັນ ອາຍໝົດພດີທີ່ຄວາມດັນ 1 ບັນຍາກາດ. ໃນການຕົໍ້ມນ້ໍາຄັໍ້ງນ້ີໍນາໃຊ້ຄວາມຮ້ອນແຝງເທົ່າໃດ ແລະ ຄວາມ ຮ້ອນແຝງຈາເພາະໃນການກາຍເປນັ ອາຍຂອງນາໍ້ ທ່ຕີ ້ົໍມມຄີ ່າເທົ່າໃດ? 8. ຈມຸ່ ທ່ອນເຫຼກັ ທ່ີມີມວນສານ 0,5 ກິໂລກຣາມອນຸ ຫະພູມ 100°������ ລົງໃນນໍ້າ 1 ລິດໃນກະປ໋ອຸ ງເຫກັຼ ທມ່ີ ີມວນ ສານ 1 ກິໂລກຣາມອຸນຫະພູມ 30°������ ຜົນສຸດທ້າຍນ້ໍາຈະມີອຸນຫະພູມເທົ່າໃດ? ( ການົດຄ່າກາລັງຄວາມ ຮອ້ ນຈາເພາະຂອງເຫຼກັ 0,12 ������������������⁄������. ������ ) 104

ບົດທີ 14 ສຽງ ແລະ ແສງສະຫວ່ າງ 1. ການກາເນດີ ສຽງ ໃນຊີວິດປະຈາວັນເຮົາເຄີຍໄດ້ຍິນສຽງຕ່າງໆເຊັ່ນ: ສຽງເວົໍ້າ, ສຽງເພງ, ສຽງດົນຕີ, ສຽງ ລົດ, ສຽງລົມ, ສຽງ ຝນົ ຕົກ, ສຽງຟາ້ ຮອ້ ງ ແລະ ສຽງອນ່ ໆ. ສຽງພາໃຫ້ເກີດພາສາເວ້ໍົາ, ຊ່ວຍຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້ສຶກປະສົບຄວາມສາເລັດຕາມຄວາມປາ ຖະໜາ, ສຽງ ພາໃຫ້ເກີດກາລັງໃຈ, ຄວາມອົບອຸ່ນ ແລະ ຜ່ອນຄາຍຄວາມເຫົງາໄດ້ …ສະນ້ໍັນ, ສຽງມີຄວາມສາຄັນຕ່ການດາລົງ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຮົາ. ການເຮັດໃຫ້ເກີດສຽງມີຫຼາຍວິທີເຊ່ັນ: ການດີດ, ການຕີ, ການເປ່ົາ ແລະ ການເຄາະ. ດັ່ງນ້ໍັນ, ຈຶ່ງສະຫຼຸບໄດ້ ວ່າ: ສຽງເກີດຈາກການສນ່ັ ສະເທອນຂອງວດັ ຖຕຸ ່າງໆ ແລະ ເພນີ່ ເອີ້ໍນວດັ ຖຸທສ່ີ ່ັນສະເທອນນໍ້ັນວ່າບກ່ າເນດີ ສຽງ. 1.2. ການໄດຍ້ ິນສຽງ ການໄດ້ຍິນສຽງໜຶ່ງຄ້ັໍງຈະມີ 3 ອົງປະກອບຄ: ຕໍ້ົນກາເນີດສຽງ, ຕົວກາງ ແລະ ປະສາດຮັບສຽງໃນຫູ. ການ ໄດຍ້ ນິ ສຽງຂອງມະນດຸ ໂດຍທ່ວົ ໄປແຍກອອກເປັນລັກສະນະຕ່າງໆດັ່ງນໍີ້: - ຄວາມຮູ້ສກຶ ດັງ, ຄອຍຂອງສຽງຂນໍ້ຶ ກັບຄວາມເຂໍມ້ັ ຂອງສຽງ - ຄວາມຮູສ້ ຶກທມຸ່ , ແຫຼມຂອງສຽງຂຶໍ້ນກັບຄວາມຖີ່ - ຄວາມຮູ້ສກຶ ມ່ວນຂ້ໍນຶ ກັບຄນຸ ນະພາບຂອງສຽງ ສຽງຈະເຄ່ອນທຈ່ີ າກບ່ກາເນີດໄປຫາຈດຸ ໝາຍໄດ້ຕ້ອງອາໄສຕົວກາງເຊ່ິງອາດຈະເປັນຊະນິດດຽວ ຫຼ ຫຼາຍຊະນດິ ກ ໄດ້, ສຽງເຄ່ອນທ່ີຜ່ານຕວົ ກາງຊະນິດຕ່າງກັນໄດ້ເທາົ່ ກັນ ແລະ ເມ່ອ ສຽງຖ່າຍທອດພະລັງງານໃຫກ້ ັບຕົວກາງຫຼາຍ ຂ້ນໍຶ ຕົວກາງຈະຖາ່ ຍທອດພະລງັ ງານຫຼາຍຂໍ້ຶນ. • ການຖ່າຍທອດພະລງັ ງານສຽງຜາ່ ນໂມເລກຸນອາກາດ ສຽງແມ່ນພະລັງງານຊະນິດໜ່ຶງ, ພະລັງງານສຽງຈະເຄ່ອນທີ່ຜ່ານຕົວກາງໄດ້ ສຽງຈະມີການຖ່າຍທອດ ພະລັງງານຈາກບບ່ກາເນີດສຽງໃຫ້ກັບໂມເລກຸນຂອງຕົວນາທ່ີຢູ່ອ້ອມຮອບເຊ່ັນ: ອາກາດ ເຮັດໃຫ້ໂມເລກຸນຂອງ ອາກາດທີ່ສຽງຜ່ານເກີດຈາກການສ່ັນສະເທ່ອນ ແລະ ຖ່າຍທອດພະລັງງານຂອງການສັ່ນສະເທ່ອນນໍ້ີໄປຍັງໂມເລ ກຸນໃກຄ້ ຽງຕ່ໆໄປຈນົ ເຖິງໂມເລກຸນຂອງອາກາດທຢີ່ ູ່ໃນຜ້ົໍງຫູ. ສຽງທ່ີຄົນເຮົາສາມາດໄດ້ຍິນຈະມີຄວາມຖ່ີຢູ່ປະມານ 20 – 20.000 ������������ ນັກຮຽນຄິດວ່າສຽງເຄ່ອນທີ່ໃນ ຕົວກາງຕ່າງໆໄວເທົ່າກນັ ຫຼ ບ່ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສງັ ເກດຈາກຕາຕາລາງລຸ່ມນ້ີໍ: ຕາຕາລາງຄວາມໄວງສຽງໃນຕວົ ນາຊະນິດຕາ່ ງໆ ຊະນດິ ຂອງຕົວກາງ ຄວາມໄວຂອງສຽງຢູ່ 20°������ (������/������) ກາກບອນດອີ ົກຊິດ 267 ອກົ ຊີແຊນ 329 ອາກາດ 344 ເອຕາໂນນ 346 ເຫົາ້ໍຼ ເອຕລີ ກິ 1207 ນ້າໍ 1498 ຄາ 1743 ເງິນ 2610 ທອງ 3560 ເຫກຼັ 5130 105

ຈາກຕາຕາລາງນັກຮຽນຈະເຫັນວ່າ ຄວາມໄວຂອງສຽງໃນຕົວກາງທີ່ເປັນທາດອາຍຈະມີໜ້ອຍທີ່ສຸດ, ໃນ ທາດແຫຼວມີຄ່າສູງຂ້ໍຶນ ແລະ ໃນທາດແຂງຈະມຫີ າຼ ຍທສ່ີ ຸດ ຖ້າສຽງເຄ່ອນທີ່ຜ່ານຕົວກາງຊະນິດດຽວກັນແຕ່ອຸນຫະພູມຕ່າງກັນ, ນັກຮຽນຄິດວ່າຄວາມໄວຂອງສຽງຈະ ເທາົ່ ກນັ ຫຼ ບໃ່ ຫນ້ ກັ ຮຽນສງັ ເກດຈາກຕາຕາລາງລມຸ່ ນ້ໍ:ີ ອນຸ ຫະພູມຂອງອາກາດ °������ ຄວາມດນັ 1at ຄວາມໄວຂອງສຽງ (m/s) 20 344 100 386 500 553 1000 700 ຈາກຕາຕາລາງ ນກັ ຮຽນເຫັນວາ່ ອນຸ ຫະພມູ ຕາຄວາມໄວໜອ້ ຍ, ອນຸ ຫະພູມເພ່ີມຂນຶໍ້ ຄວາມໄວກເພມ່ີ ຂນ້ຶໍ . 2. ຄວາມຍາວຄນ້ໍື ແລະ ຄວາມຖີິ່ ເນ່ອງຈາກສຽງເປັນຄໍ້ນຊະນິດໜຶ່ງ ດ່ັງນັໍ້ນ, ຖ້າຮູ້ຄວາມຖີ່ ������ ແລະ ຄວາມຍາວຄໍ້ນ ������ ຂອງ ສຽງທີ່ຜ່ານແວດລ້ອມ ເຮົາສາມາດຊອກຫາຄວາມໄວຂອງຄນ້ໍ ສຽງໃນແວດລ້ອມນັ້ໍນໄດ້ຈາກສູດຕ່ໄປນໍີ້: ������ = ������. ������ ������ ແມນ່ ຄວາມໄວຂອງສຽງ (������/������) ������ ແມ່ນຄວາມຖ່ີຂອງສຽງ(������������) ������ ແມນ່ ຄວາມຍາວຄໍ້ນສຽງ (������) 3. ການສງົ່ິ ສຽງ ແລະ ຮັບສຽງ ໃນການສົນທະນາ ຫຼ ເວໍ້ົາລົມກັນຖ້າຢູ່ໃກ້ກັນຈະໄດ້ຍິນຊັດເຈນດີ, ຖ້າຢູ່ຄົນລະຟາກທາງກຕ້ອງໄດ້ເວ້ົໍາແຮງ ຫຼ ຮອ້ ງກຈະໄດຍ້ ິນ, ແຕຖ່ າ້ ຢຫູ່ າ່ ງໄກກນັ ຫຼາຍຮ້ອງກບໄ່ ດ້ຍນິ . ນກັ ຮຽນຄິດວາ່ ເຮັດແນວໃດຈ່ິງຈະຍນິ ສຽງນ້ັໍນໆ? ນັກວິທະຍາສາດໄດ້ນາເອົາຫຼັກການປ່ຽນຮູບພະລັງງານມາໃຊ້ ຄປ່ຽນແປງພະລັງງານສຽງໃຫ້ເປັນພະລັງງານ ຮູບແບບອ່ນໆ ທ່ີສາມາດເຄອ່ ນທີ່ໄດໄ້ ກກ່ວາເຊ່ັນ: ຈາກພະລັງງານໄຟຟ້າແລ້ວຈິ່ງປຽ່ ນເປັນພະລັງງານສຽງຄເກົ່າອີກ ເທ່ອໜງ່ຶ . ດ່ັງແຜນວາດລມຸ່ ນ້ໍີ: ໄມໂຄຣໂຟນ ລາໂພງ ພະລງັ ງານສຽງ ພະລງັ ງານໄຟຟາ້ ພະລັງງານສຽງ ແຜນວາດສະແດງການສງົ່ ສຽງໃນໄລຍະໄກ ຕົວຢ່າງ: ລະບົບໂທລະສັບມີການປ່ຽນພະລັງງານສຽງ ເປັນພະລັງງານໄຟຟ້າທີ່ຕ້ົໍນທາງແລ້ວສົ່ງໄປ ຕາມສາຍ ເມອ່ ເຖິງປາຍທາງມກີ ານປຽ່ ນພະລັງງານໄຟຟາ້ ເປນັ ພະລງັ ງານສຽງຄເກ່ົາ. ປັດຈຸບັນເຕັກໂນໂລຊີທາງດ້ານສຽງ ໄດ້ມີການພັດທະນາໄປຢ່າງໄວວາ ນອກຈາກປ່ຽນພະ ລັງງານສຽງເປັນ ພະລັງງານໄຟຟາ້ ແລວ້ ຍງັ ສາມາດປຽ່ ນພະລງັ ງານສຽງໄປເປນັ ຄໍນ້ ແມ່ເຫກຼັ ໄຟຟາ້ ໄດອ້ ີກດ້ວຍ. 4. ຄວາມຮ້ພູ ້ຶໍນຖານກ່ຽວກັບແສງສະຫວ່ າງ 106

ເມ່ອເວ້ໍົາເຖິງແສງສະຫ່ວາງພວກເຮົາຄິດວ່າ ຈະຕ້ອງມາຈາກບ່ແສງສະເໝີເຊ່ັນ: ແສງຕາເວັນ, ແສງເປວທຽນ ໄຂ, ໄຟສາຍ… ຈະເຄ່ອນທ່ີເປັນເສໍັ້ນຊ່ຈາກບ່ແສງ ເມ່ອຜ່ານວັດຖຸທ່ີໃສບ່ມີການຫັກ ແລະ ສະທ້ອນ. ທ່ານ ນິວ ເຕນີ ໄດ້ຄ້ົນໍ ພົບກົດເກນສາຄນັ ທາງດາ້ ນກົນລະສາດ ແລະ 1. ແວນ່ ພຽງ, ແວນ່ ກ່ິົງ, ແກ້ວລ່ຽມ ແລະ ແກ້ວຕາເສືອ 1.1 ແວ່ນພຽງ ການເບີ່ງເຫັນວັດຖຸຂອງຄົນເຮົາ ເກີດຈາກມີແສງສະທ້ອນຈາກວັດຖຸເຂໍ້ົາຕາ ເມ່ອວາງວັດຖຸໜ້າແວ່ນພຽງເຮົາ ສາມາດເເບ່ີງເຫັນວັດຖຸ ແລະ ຮູບຂອງວັດຖຸໃນແວ່ນພຽງໄດ້ ການທີເຮົາເຫັນວັດຖຸໄດ້ຍ້ອນມີແສງຈາກວັດຖຸໄປ ກະທບົ ຜີວແວ່ນພຽງແລ້ວສະທອ້ ນເຂ້າົໍ ຕາຂອງເຮາົ ເຮົາສາມາດຊອກຫາຕາແໜ່ງຂອງຮູບວັດຖຸໄດ້ໂດຍການໃຊ້ກົດສະທ້ອນແສງ ຂຽນລັງສີຕົກກະທົບ, ລັງສີ ສະທ້ອນ ແລະ ເສັນກາງສາກດັ່ງລ່ມຸ ນ້.ີໍ ແວ່ນພຽງ ວັດຖຸ ຮບູ ຈາກຮບູ ຈະໄດ້ tan i = AB ; tan r = AB S S ເມອ່ i = r ຈະໄດ້: tan i = tan r AB = AB S S S = S y = y ຕົວຢາ່ ງ: 1. ຕາຂອງຄົນຜູ້ໜ່ງຢູ່ສູງຈາກດີນ1,6m ເຫັນຮູບດອກໄຟຟ້າຢູໃນບວກນ້ໍານ້ອຍທ່ີຢູ່ໜ້າດິນຕາມທິດນອນ. ບວກນ້ໍາຢູ່ຫ່າງຈາກຕີນລາວ2m ແລະ ຢູ່ຫ່າງຈາກຫຼັກທີ່ຕິດຕ້ໍັງດອກໄຟຟ້າ10 m ຈ່ົງສ້າງແຕ້ມຮູບ ແລະ ຄິດໄລໄ່ ລຍະຫ່າງແຕໜ່ ້າດິນຮອດດອກໄຟຟາ້ .? D AB = 1.6m = 160cm B ບົດແກ:້ AO = 2m = 200cm OC = 10m = 1000cm CD = ? ຈາກຮບູ ຈະໄດ້ C OA 107

AO = AB  CD = OC. AB ແທນຄາ່ ຈະໄດ້ OC CD AO CD = 1000.160 = 800cm 200 1.2 ແວ່ນກງົິ່ ວດັ ຖທຸ ມີ ີໜາ້ ສະທ້ອນເປນັ ໜ້າກມົ ເອີໍ້ນວາ່ ແວ່ນກົມ ເຊິ່ງໄດ້ມາຈາກສ່ວນໜງຶ່ ຂອງໜ້າກມົ , ຈດຸ C ແມນ່ ຈຸດ ໃຈກາງຂອງແວ່ນກມົ R ແມ່ນລັດສະໝຂີ ອງໜວ່ ຍກົມເອໍນີ້ ວ່າ ລັດສະໝເີ ສັໍ້ນກົງຂອງໜ້າກມົ . ແວ່ນກົມມີ 2 ຊະນດິ ຄ: - ແວ່ນກົມຫຼຸບແມ່ນຈຸດໃຈກາງຄວາມໂຄງ້ ຂອງແວ່ນກົມ ຢ່ຂູ າ້ ງດຽວດາ້ ນສະທອ້ ນດງັ່ ຮູບ. ເລົາແສງກະທົບ ເສນ້ໍັ ກາງສາກ ແສງສະທ້ອນ - ແວນ່ ກມົ ສວດ ແມ່ນຈດຸ ໃຈກາງຂອງຄວາມໂຄງ້ ຢ່ເູ ບໍອ້ ງກງົ ກນັ ຂ້າມກບັ ໜາ້ ສະທ້ອນແສງ. ເສັໍ້ນກາງສາກ ແສງສະທ້ອນ ແສງກະທບົ ໃນຮູບທັງ 2 ນໍັ້ນຈຸດ C ເປັນຈຸດສູນກາງໂຄ້ງຂອງແວ່ນ, R ແມ່ນລັດສະໝີໂຄ້ງຂອງແວ່ນ, CV ແມ່ນ ແກນ່ ຕໍ້ນົ ຂອງແວນ່ , F ແມ່ນຈຸດສມຸ ຂອງແວ່ນ ແລະ ມີຄາ່ ເທົາ່ ກບັ F=R 2 ❖ ວິທີ ແລະ ເງອືິ່ ນໄຂໃນການສາ້ ງແຕ້ມແວ່ນກມົ . ການແຕມ້ ຮຜູ າ່ ນແວນ່ ກົມມວີ ທິ ດີ ງ່ັ ນີໍ້: 108

- ສາຍລດັ ສະໝແີ ສງຂະໜານກບັ ແກນຕນົ້ໍ ເມ່ອຮອດແວນ່ ຈະສະທ້ອນອອກຜ່ານຈຸດສຸມ. - ສາຍລດັ ສະໝແີ ສງຜ່ານຈດຸ ສຸມເມ່ອຮອດແວ່ນຈະສະທ້ອນອອກຂະໜານກັບແກນຕນ້ໍົ . - ສາຍລດັ ສະໜແີ ສງຜ່ານຈຸໃຈກາງ C ຈະສະທ້ອນກັບຄນທາງເກົ່າ. ຈາກຈຸດຕດັ ກັນຂອງບັນດາສອງໃນສາມເສໍນ້ັ ນັ້ໍນແມ່ນຈຸດທີຮູບເກີດຂ້ໍນ, ຮູບໄດຈ້ າກຈຸດຕັດກັນຂອງເສ້ໍັນສະທ້ອນ ປະກົດຢູ່ໜ້າສະທ້ອນແມ່ນຮູບຈິງ ແລະ ຮູບທີໄດ້ຈາກການຕັດກັນຂອງເສ້ັໍນແກ່ຍາວຂອງລັດສະໝີແສງສະທ້ອນ ປະກດົ ຢູ່ເບອ້ໍ ງຫັງຼ ແວ່ນແມ່ນຮູບລວງ. ➢ ແບບຕ້ັງໍ ຂອງແວນ່ ກົມ ອາໄສຄວາມສາພນັ ຂອງຮບູ ສາມລຽມ່ ແລະ ມມູ ຕົກກະທບົ ເທາົ່ ກັບມມູ ສະທອ້ ນຈະໄດ້ 1=1= 1 ແລະ  = y = S  ແມ່ນລະດັບຂະຫຍາຍ f S S yS 1.3 ແກວ້ ລ່ຽມ ແມ່ນສະພາບແວດລ້ອມໃສອັນໜ່ຶງ ຈາກັດດ້ວຍໜ້າພຽງສອງໜ້າບ່ຂະໜານກັນເອໍີ້ນວ່າ: ໜ້າ ຂອງແກ້ວລ່ຽມ, ເສໍ້ັນຕັດກັນຂອງໜ້າທັງສອງເອໍ້ີນວ່າ: ຂ້າງຂອງແກ້ວລ່ຽມ, ໜ້າພຽງທີສາມທີ່ຂະໜານ ກັບຂ້າງເອ້ໍີນວ່າ: ພ້ໍນຂອງ ແກວ້ ລຽ່ ມ, ມູມປະກອບດ້ວຍໜາ້ ທງັ ສອງເອນ້ີໍ ວາ່ : ມູມຂອງແກ້ວລ່ຽມ ຫຼ ມູມຈອມຂອງແກ້ວລຽ່ ມ. 109

❖ ການຫກັ ແສງຜ່ານແກວ້ ລ່ຽມ ຊອກຫາການພວົ ພນັ ລະຫວ່າງ  ແລະ ອດັ ຕາແສງຫັກ (n) ຂອງແກ້ວລ່ຽມໄດ້ງ່າຍເມອ່  =  ດັ່ງຮບູ ລນຸ່ ໍີ້ ເຮົາມີ θ =  2 θ1 = θ + α =  +  2 2 ຈາກກເົ ກນຂອງເຊແີ ນວ. n1sinθ1 = n 2sin θ / n1 =1 2 sinθ1 = nsin θ 2 sin   +   = nsin θ 2 2 sin  + α  2 ຈະໄດ:້ n = sin  2 ແຕຖ່ ້າມມູ ຈອມ  ຂອງແກວ້ ລ່ຽມໜ້ອຍຫຼາຍບເ່ ກນີ 10 . ເຮດັ ໃຫ້ ´ມຄີ ່າໜ້ອຍ ດງ່ັ ນນ້ໍັ ເຮົາມີ sinθ = tgθ = θ ຣາດຽງ ຈະໄດ:້ n =  +α  ❖ ຕວົ ຢຢາ່ ງ: 1. ມມີ ູມຂ້າງນອ້ ຍທສີ ຸດເຊ່ງີ ເກດີ ຈາແກວ້ ສາມລ່ຽມທບີ ັນຈຸທາດແຫຼວເຕັໍ້ມເທົາ່ ກບັ 30 , ແລະມູມຫັກຂອງແກ້ວ ລຽ່ ມແມ່ນ 60 . ຈົ່ງຊອກຫາອັດຕາແສງຫກັ ຂອງທາດແກ້ວນັນໍ້ ວິທແີ ກ້ sin  +α sin 60 + 30 ຈາກສູດ n = 2 ; n= 2  sin 60 sin 2 2 110

n = sin 45 = 1 2 sin 30 2= 1 n = 1,414 2 1.4 ແກ້ວຕາເສືອ ແມ່ນແວດລ້ອມໃສ ຊ່ງຶ ການົດດ້ວຍສອງໜ້າ, ໃນນ້ນັໍ ຢ່າງໜ້ອຍສຸດໜ້າໜ່ຶງຕ້ອງແມ່ນສວ່ ນໜ່ຶງຂອງໜ້າໜ່ວຍມົນ. ເລນບາງແມ່ນແຜ່ນທ່ີເປັນຮູບວົງມົນ, ບາງ, ເຮັດດ້ວຍວັດຖຸໃສ, ສອງໜ້າກົ່ງ ຫຼ ໜ້າໜຶ່ງກ່ົງໜ້າໜຶ່ງພຽງຄວາມໜາຂອງ ແກ້ວຕາເສອນ້ອຍ ສຸດເມ່ອທຽບກັບຄວາມຍາວເສັ້ໍນລັດສະໝີກົ່ງຂອງໜ້າມັນ. ແກ້ວຕາເສອມີ 2 ປະເພດຄ: ແກ້ວຕາເສອ ສວດ ແລະ ແກ້ວຕາເສອຫຼຸບ. ກ. ແກ້ວຕາເສອສວດ ຂ. ແກ້ວຕາເສອຫຼຸບ ກ. ແກວ້ ຕາເສອື ສວດ: ເປັນເລນທ່ີພາກສວ່ ນເຄ່ງິ ກາງໜາກວ່ າພາກສ່ວນຂອບ ຂ. ແກວ້ ຕາເສືອຫບຼຸ : ເປັນເລນທພ່ີ າກສວ່ ນເຄງິ່ ກາງບາງກ່ວາພາກສ່ວນຢ່ໃູ ກ້ ➢ ວທິ ີແຕມ້ ຮບູ ຜາ່ ນແກວ້ ຕາເສືອ - ຂຽນລັງສີຕົກກະທົບຈາກປາຍວັດຖຸຂະໜານກັບແກນຕໍົ້ນເມ່ອຮອດແກ້ວແສງຈະຫັກໄປຜາ່ ນຈຸດສຸມ ທີສອງ F2 - ຂຽນລັງສີຕກົ ກະທບົ ຈາກປາຍວັດຖໄຸ ຜ່ານຈຸໃຈກາງ O ແສງຈະໄປຊເ່ ລີຍ - ຂຽນລງັ ສີຕົກກະທບົ ໄປຜາ່ ນຈຸດ F1ເມ່ອຮອດແກວ້ ແສງຈະຫັກຂະໜານກບັ ແກນຕໍ້ນົ - ຮບູ ທີເກດີ ຈາກລັງສຫີ ກັ ເຫຕດັ ກັນເປນັ ຮບູ ຈງິ - ຮບູ ທເີ ກດີ ຈາກເສັ້ໍນແກຍາວຕດັ ກນັ ເປນັ ຮບູ ລວງ ➢ ແບບຕ້ໍັງຂອງແກ້ວຕາເສອື 111

ຄວາມສາພັນລະຫວ່າງໄລຍະສມຸ ( f )ໄລຍະວດັ ຖຸ( S ) ແລະ ໄລຍະຮູບ( S  ) ອາໄສຄວາມສາພັນລະຫວ່າງຮູບສາມແຈຄ້າຍຄຈະໄດ:້ OPQ ຄ້າຍຄກບັ OPQ ຈະໄດ:້ y = S ...........1 yS ແລະ ຮບູ FOR ຄ້າຍຄກັບຮບູ FPQ ຈະໄດ້: y = S − f ...........2 yf ຈາກສົມຜນົ 1 ເທ່ົາສມົ ຜນົ 2 S  = S  − f ຈະໄດ້: Sf 1 =1+ 1 f S S ແລະ  = y = S yS - f ໄລຍະສຸມ ມີຄ່າບວກ(+) ໄລຍະສມຸ ຈິງ (ແກວ້ ຕາເສອສມຸ ແສງ). ມຄີ ່າລົບ (-)ໄລຍະສມຸ ລວງ (ແກ້ວຕາເສອຫວາແສງ) - S ໄລຍະວດັ ຖຸ ມຄີ າ່ ບວກ(+) ວັດຖຸຈງິ ວາງຢູ່ໜາ້ ແກວ້ ຕາເສອ. ມີຄາ່ ລບົ (-) ວັດຖລຸ ວງ ວາງຢຫ່ ຼງັ ແກ້ວຕາເສອ. - S  ໄລຍະຮບູ ມຄີ ່າບວກ(+) ຮູບຈິງແສງຕັດກັນຈງິ ຢຫູ່ ັງຼ ແກວ້ ຕາເສອ. ມີຄາ່ ບວກ(-) ຮູບລວງ ເກີດຈາກເສໍນັ້ ແກຍ່ າວຢໜູ່ ້າແກວ້ ຕາເສອ -  ລະດັບຂະຫຍາຍ ມີຄາ່ ບວກ(+) ລະດັບຂະຫຍາຍຂອງຮູບຈິງ ມີຄາ່ ບວກ(-) ລະດັບຂະຫຍາຍຂອງຮູບລວງ 112

ຄາຖາມທ້າຍບົດ 1. ສຽງກາເນີດເກີດຂຶໍນ້ ໄດ້ຍອ້ ນຫັຍງ? 2. ໃຫ້ນກັ ຮຽນຈງ່ົ ຍກົ ຕວົ ຢ່າງກຽ່ ວກບັ ກິດຈະກາເມອ່ ໃຫ້ເກີດສຽງຜລູ້ ະ 3 ຕົວຢ່າງ? 3. ເປັນຫຍງັ ເຮົາຈງິ່ ໄດຍ້ ນິ ສຽງໂດຍບເ່ ຫັນຜູ້ເວາົ້ໍ ? 4. ໜ່ງສູງ1,6m ແຍງແວ່ນພຽງທີ່ຕິດກັບຝາ ຕາຂອງລາວຢ່ຕູ າຫາ່ ງຈາກຈອມຫົວ10cm ຖາມວ່າແວ່ນຕ້ອງ ສງູ ເທົາ່ ໃດແລະຢູ່ຫ່າງຈາກພ້ນໍ ເຮອນເທົາ່ ໃດເພ່ອໃຫຄ້ ົນຜູ້ນ້ໍັນເຫັນຮູບຂອງລາວຢ່າງຄົບຖ້ວນ?. 5. ເມ່ອເບິ່ງຜ່ານແວນ່ ພຽງເຊ່ີງສູງ 10ຊັງຕີແມັດ ແລະ ຢູ່ຫ່າງຈາກເຮົາ 50ຊັງຕີແມັດເຮາົ ເຫັນຮູບຂອງຕໍົ້ນໄມ້ ພດີ ຖ້າຕ້ົໍນໄມສ້ ງູ 3ແມດັ ຕໍົ້ນໄມຈ້ ະຢູ່ຫາ່ ງຈາກເຮົາປະມານຈກັ ແມດັ ?. 6. ວັດຖຸສູງ10cmວາງຢູ່ຕ່ໜ້າແວ່ນຜີວໂຄ້ງເປັນໄລຍະ 30 ຊັງຕີແມັດແວ່ນມີລັດສະໝີຄວາມໂຄ້ງ 20ຊັງຕີ ແມດັ ຈະເກີດຮບູ ຊະນດິ ໃດຫາງຈາກແວນ່ ເປນັ ໄລຍະເທ່າົ ໃດ, ມຂີ ະໜາດເທ່ົາໃດ?. ກ. ຖາ້ ແມ່ນແວນ່ ກົມຫຼຸບ ຂ. ກລະນີແວນ່ ກົມສວດ 7. ແກ້ວຕາເສອສຸມແສງອັນໜຶ່ງເມ່ອເອົາໄປວາງໃສ່ແດດຈະມີຈຸດລວມແສງຢູ່ໄລຍະ 12ຊັງຕີແມັດຖ້າເອົາ ວັດຖຸມາວາງໄວ້ຫ່າງແກ້ວຕາເສອນ້ໍນັ ໄລຍະ 18ຊງັ ຕີແມັດ ຈະເກີດຮບູ ຢູ່ຈຸດໃດ? 8. ວັດຖຸຫ່າງຈາກຈໄລຍະ 18ຊັງຕີແມັດຈະຕ້ອງວາງແກ້ວຕາເສອສຸມແສງທີມີໄລຍະສມຸ 4ຊັງຕີແມັດຢ່ບູ ່ອນ ໃດ(ລະຫວ່າງວດັ ຖຸ ແລະ ຈ) ຈງ່ ເຮດັ ໃຫ້ເກດີ ຮບູ ເທີງຈພາບ 9. ວັດຖຫຸ າ່ ງຈາກແກ້ວຕາເສອສຸມແສງດ້ວຍໄລຍະ 10ຊັງຕີແມດັ ເຮັດໃຫເ້ ກີດຮູບຢູ່ຫງຼັ ວັດຖຸດວ້ ຍໄລຍະ 10 ຊງັ ຕີແມັດ ຈງ່ົ ຊອກຫາໄລຍະສມຸ ແສງຂອງແກ້ວຕາເສອມີຄາ່ ເທົ່າໃດ? 113

ບດົ ທີ 15 ໄຟຟາ້ ແລະ ການນາໃຊ້ໄຟຟ້າໃນຊີວິດປະຈາວນັ 1. ໄຟຟ້າສະຖິດ ແລະ ໄຟຟ້າກະແສ 1.1 ໄຟຟາ້ ສະຖິດແມນ່ ຫຍງັ ? ຕັດເຈ້ຍເສດເປັນແຜ່ນມຸ່ນໆ, ເອົາທ່ອນແກ້ວຖູໃສ່ແພຂົນສັດແລ້ວເອົາສົໍ້ນທ່ີຖູໃສ່ແພໄປໃກ້ ກັບເຈ້ຍ ເສດມຸ່ນໆທ່ີຢາຍໄວ້ເທິງໂຕະ ເຮົາຈະສັງເກດເຫັນວ່າທ່ອນເສດເຈ້ຍຖກທ່ອນແກ້ວດູດຂໍຶ້ນ. ການທີ່ເສດເຈ້ຍຖກ ທ່ອນແກ້ວ ຫຼ ວດັ ຖຸອ່ນໆດູດຂຶໍ້ນໄດກ້ ່ເພາະຫຼັງຈາກການຮກຸ ຖູຈະເຮັດໃຫທ້ ່ອນ ແກ້ວເກີດມີໄຟຟ້າ ແຕມ່ ີສະເພາະ ບອ່ ນທ່ຖີ ກຮຸກຖູເທ່າົ ນໍ້ັນເຮາົ ເອໍນ້ີ ໄຟຟ້ານ້ໍີວ່າ: ໄຟຟາ້ ສະຖິດ. ໄຟຟາ້ ສະຖິດມີ 2 ຊະນດິ ຄ: ໄຟຟ້າບັນຈຸບວກ (+) ແລະ ໄຟຟາ້ ບັນຈຸລບົ (−) ກ. ເຄື່ອິ ງລອງໄຟຟ້າ ເຄ່ອງລອງໄຟຟາ້ ທງ່ີ ່າຍດາຍ ແລະ ນິຍົມໃຊ້ຫຼາຍປະກອບດ້ວຍແຜ່ນໂລຫະບາງໆ ສອງແຜນ່ ຕິດຂະໜານກັນ ໃສແ່ ຜນ່ ໂລຫະອັນດຽວກນັ ແລວ້ ເອົາໄວ້ໃນຂວດແກວ້ ເມ່ອເອົາວັດຖຸຕິດໄຟມາແປະໃສ່ໜ່ວຍມົນ ຫຼ ຈານໂລຫະຢູ່ສ້ົໍນເທິງຂອງທ່ອນໂລຫະ, ແຜ່ນໂລຫະບາງໆ ສອງອັນຈະຫວາອອກ, ຖ້າໄຟຟ້າບນັ ຈຸໃນວັດຖຸຕິດໄຟຟ້າຫາຼ ຍ ແຜນ່ ໂລຫະທງັ ສອງຈະຫວາອອກເປັນມູມໃຫ່ຍ ຂ. ການສງົ່ິ ໄຟຟ້າ ນັກວິທະຍາສາດໄດ້ເຮັດການທດົ ລອງການສງົ່ ໄຟຟາ້ ດ່ັງນ:້ໍີ - ວາງວດັ ຖຸຕິດໄຟຟ້າລົບຫາ່ ງຈາກເຄ່ອງລອງໄຟຟ້າ. - ເອົາລວດໂລຫະຕລ່ ະຫ່ວາງວດັ ຖຸຕິດໄຟຟ້າ ແລະ ເຄ່ອງລອງໄຟຟ້າດ່ັງຮູບ ຜົນການທົດ ລອງສັງເກດເຫັນວ່າ ແຜນ່ ໂລຫະບາງຂອງເຄ່ອງລອງໄຟຟ້າຫວາອອກລະດັບໜຶ່ງແລວ້ ຢຸດ. - ເຮັດການທົດລອງຄເກົ່າ ແຕ່ໃຊ້ທ່ອນແກ້ວ, ທ່ອນປຼາສະຕິກ, ດິໍ້ວໄມ້ແຫ້ງ…ແທນລວດໂລ ຫະ, ເພິ່ນບ່ ເຫນັ ແຜ່ນໂລຫະບາງຂອງເຄ່ອງລອງໄຟຟ້າເໜັງຕີງ ສະຫຼຸບ: - ການສ່ົງໄຟຟ້າຈະສ່ົງແຕ່ວັດຖຸຕິດໄຟຟ້າຫຼາຍຫາວັດຖຸຕິດໄຟຟ້າໜ້ອຍໂດຍຜ່ານວັດຖຸຊັກນາໄຟ ຟ້າ, ເມ່ອ ລະດບັ ໄຟຟາ້ ຂອງສອງວັດຖເຸ ທ່ົາກນັ ຈະບມ່ ີການສງ່ົ ໄຟຟາ້ ເກດີ ຂ້ນຶໍ ອີກ. - ວັດຖຸທ່ີຊັກນາໄຟຟາ້ ໄດ້ ເອໍ້ີນວ່າວັດຖຸນາໄຟຟ້າ ເຊັ່ນ: ໂລຫະ (ທອງ, ເງິນ, ຄາ, ອາລູມີນີອອມ), ນອກຈາກນີໍ້ ຍັງມີທາດລະລາຍເຊ່ັນ: ອາຊິດ, ບາເຊີ, ເກອ...ຮ່າງກາຍຂອງສິ່ງທ່ີມີຊີວິດເຊັ່ນ: ຄົນ, ສັດ, ຕໍ້ົນໄມ້ດິບ... ວັດຖຸທ່ີ ຊກັ ນາໄຟຟ້າໄດດ້ ີແມ່ນວດັ ຖທຸ ີມ່ ີເອເລກັ ຕົຣງເສລີຫາຼ ຍ. - ວັດຖທຸ ີ່ຊກັ ນາໄຟຟ້າບໄ່ ດ້ເອີໍ້ນວ່າ: ວັດຖຸບຊ່ ັກນາໄຟຟາ້ ເຊ່ັນ: ແກ້ວ, ປາຼ ສະຕິກ, ໄມແ້ ຫງ້ , ຢາງຢດ. ນອກຈາກ ນຍີໍ້ ັງມີດນິ ເຜົາ, ນາ້ໍ ກ່ັນ... ວັດຖທຸ ່ບີ ່ຊກັ ນາໄຟຟ້າໄດດ້ ແີ ມ່ນວດັ ຖທຸ ່ມີ ີເອເລກັ ຕຣອນເສລໜີ ້ອຍ. 1.2 ກດົ ເກນກລູ ົງ(Couiomb’s Law) ກ. ຄວາມແຮງກະທົບລະຫ່ວາງເມັດໄຟຟ້າບັນຈຸທ່ີວາງຢູ່ບ່ອນຫ່ວາງເປົ່າ ຜ່ານການທົດລອງເພີ່ນໄດ້ຢັໍ້ງຢນ ວ່າຄວາມແຮງດຶງດູດ ຫຼ ຄວາມແຮງຍູ້ລະຫ່ວາງໄຟຟ້າບັນຈຸ ຈະມີຄ່າໃຫ່ຍເມ່ອພວກມັນຫຍັບເຂໍົ້າໃກ້ກັນທ່ີສຸດ ຈາກການສັງເກດປະກົດການນ້ີໍ ສະຫຼຸບໄດ້ວ່າ ຄວາມແຮງໄຟຟ້າຈະມີຂະໜາດໃຫ່ຍ ຫຼ ນ້ອຍຂໍ້ຶນກັບໄລຍະຫ່າງ ລະຫ່ວາງໄຟຟ້າບນັ ຈຸ. ເພອ່ ຊອກຫາຄວາມສາພນັ ທີ່ກ່າວມາຂ້າງເທິງນ້ໍັນ (ທ່ານ ກລູ ົງ ນກັ ປາດຊາວຟຣ່ັງ ໄດ້ເຮດັ ການທົດລອງໃນປີ 1784) ເຊີ່ງສະຫຼຸບເປນັ ກົດເດນດງ່ັ ນີໍ້: ຄວາມແຮງດງດູດ ຫຼ ແຮງຍູ້ຂອງເມັດໄຟຟ້າບັນຈສຸ ະຖດິ ເປັນອັດຕາສ່ວນພົວພັນກົງກັບຜນົ ຄູນຂອງຂະໜາດ ໄຟຟາ້ ບັນຈຸທງັ ສອງ ແລະ ເປັນອັດຕາສວ່ ນປ້ໍິນກັບກາລັງສອງຂອງໄລຍະຫ່າງລະ ຫ່ວາງພວກມນັ . ຄວາມແຮງມຂີ ະໜາດເທາົ່ 114

������ = ������ ������1������2 (1) ������2 ������ ໄລຍະຫ່າງລະຫວ່ າງເມັດໄຟຟ້າບັນຈຸ ມີຫົວໜວ່ ຍເປັນເມດັ (m) ������ ຄວາມແຮງກະທົບເຊິ່ງກັນແລະກັນລະຫ່ວາງສອງເມັດໄຟຟ້າບັນຈຸ ມີຫົວໜວ່ ຍເປັນ (N) ������1 ແລະ ������2 ໄຟຟ້າບັນຈຸທີ 1 ແລະ ໄຟຟາ້ ບັນຈຸທີ 2 ມຫີ ວົ ໜ່ວຍເປນັ ກລູ ົງ (C) ������ = 9. 109 ������������2⁄������2 • ທດິ ທາງຂອງຄວາມແຮງແມ່ນທດິ ຂອງເສນໍັ້ ຊທ່ ່ຕີ ່ສອງຈດຸ ນນໍັ້ ກ. ຄວາມແຮງຍູ້ q2 q1 F12 F21 ຂ. ຄວາມແຮງດູດ q2 q1 ຮູບ 3 ທດິ ຂອງຄວາມແຮງ F12 F21 r ຂ. ຄວາມແຮງກະທົບລະຫວ່ າງເມດັ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈຢຸ ໃູ່ ນແວດລອ້ ມທ່ີບ່ຊກັ ນາໄຟຟ້າ ລັກສະນະຂອງສະພາບແວດລ້ອມເຊ່ິງເຮັດໃຫ້ຄວາມແຮງກະທົບລະຫວ່ າງໄຟຟາ້ ບັນຈຸຫຼຸດຜ່ອນ ໄດ້ສະແດງ ດ້ວຍອາການໜຶ່ງເອນ້ໍີ ວ່າ: ຄ່າຄົງທ່ີຂອງສະພາບແວດລ້ອມບ່ຊກັ ນາໄຟຟາ້ ສັນຍາລັກດ້ວຍຕົວອັກສອນ ແອບຊີລອນ (������) ຄ່າຄົງທີ່ຂອງສະພາບແວດລ້ອມບ່ນາໄຟຟ້າໄດ້ຊີ່ບອກຈານວນຫຼຸດ ຂອງແຮງກະທົບເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນຂອງ ໄຟຟ້າບັນຈຸໂດຍທຽບໃສ່ກລະນີນໍີ້ຍ້ອນ ������ ຂອງຫ່ວາງເປ່ົາເທົ່າກັບ 1 ແລະ ເພ່ີນໄດ້ຖວ່າ ������ ຂອງອາກາດກ່ເທົ່າກັບ 1 ຄກນັ . ຕົວຢ່າງ: ນໍ້າມັນກາດມີ ������ = 2 ສະແດງວ່າເມ່ອເຮົາວາງໄຟຟ້າບັນຈຸສອງອັນໃນຫວ່າງເປົ່າ ແລະ ໃນນ້ໍາມັນກາດ ດ້ວຍໄລຍະຫ່າງເທ່ົາກັນ. ຄວາມແຮງກະທົບໃນນ້ໍາມັນກາດຫຼຸດລົງ 2 ເທ່ອໂດຍທຽບໃສ່ຄວາມແຮງກະທົບໃນ ບອ່ ນຫວ່ າງເປາ່ົ ໝາຍຄວາມວາ່ ພຽງແຕເ່ ທົ່າກບັ 1 = 1 ຂອງຄວາມແຮງກະທບົ ໃນຫວ່ າງເປາ່ົ . ε 2 ດ່ັງນັ້ໍນ, ກົດເກນກູລົງ ໃນກລະນີໄຟຟ້າບັນຈຸຢູ່ໃນສະພາບແວດລ້ອມ ທີ່ມີຄ່າຄົງທີ່ ������ ເຊິ່ງ F’ ແມ່ນຄວາມ ແຮງກະທົບເຊງ່ິ ກນັ ແລະ ກນັ ຂອງສອງເມດັ ໄຟຟາ້ ບນັ ຈໃຸ ນແວດລອ້ ມທມ່ີ ີຄ່າຄົງທີ່ ������. ������′ = 1 . ������ ������ ຫຼ ������′ = 9. 109 ������1������2 (3) ������������2 ຕາຕາລາງຄາ່ ຄງົ ທີຂ່ ອງແວດລ້ອມບ່ນາໄຟຟ້າຂອງບາງທາດ 115

ຊທ່ າດ ຄ່າຂອງ ������ ອາກາດ 1,0006 ໄມ້ 2-8 ອາພນັ 4 ແກ້ວ 4–8 ນໍ້າ 81 2. ກະແສໄຟຟ້າ ໄຟຟ້າທີ່ເຮົາໃຊຕ້ າມອາຄານບ້ານເຮອນ ແລະ ຕາມສະຖານທີ່ຕ່າງແມ່ນໄດ້ມາຈາກການຜະລິດເຊ່ັນ: ໄຟຟ້າທ່ີ ໄດ້ຈາກຖ່ານໄຟສາຍ, ໝ້ໍໄຟ, ການປ່ຽນແປງຂອງພະລັງງານນ້ໍາ ແລະ ພະລັງງານກົນຈັກນໍັ້ນແມ່ນໄຟຟ້າກະແສ. ໄຟຟ້າກະແສປະກອບດວ້ ຍໄຟຟາ້ ກະແສກົງ ແລະ ໄຟຟ້າກະ ແສສະຫັຼບ. ກິດຈະກາ 1: ການເກດີ ມກີ ະແສໄຟຟາ້ ອຸປະກອນ: ດອກໄຟ 3 ໂວນ 0,05 ອາແປ, ໝໍ້ປນ່ັ ໄຟລດົ ຖບີ ພອ້ ມສາຍໄຟ ວທິ ດີ າເນີນກິດຈະກາ - ຕດ່ ອກໄຟໃສໝ່ ປ້ໍ ັ່ນໄຟລົດຖບີ ດ້ວຍສາຍໄຟ - ປ່ິນຫົວຂອງໝໍ້ປ່ັນໄຟຊາ້ ໆ ແລວ້ ສັງເກດເບ່ງິ ດອກໄຟ (ດ່ັງຮູບ 4) - ປ່ນິ ຫວົ ຂອງໝໍປ້ ັນ່ ໄຟໄວໆ ແລວ້ ສັງເກດເບ່ງິ ດອກໄຟ ຜນົ ຈາກກິດຈະກາ: ສັງເກດເຫັນວາ່ - ເມ່ອປນ່ິ ຫົວຂອງໝ້ປໍ ່ັນໄຟຊ້າໆ ດອກໄຟຈະຮງຸ ຄອຍ (ໜ້ອຍ) - ເມ່ອປິນ່ ຫວົ ຂອງໝ້ໍປ່ັນໄຟໄວໆດອກໄຟຈະຮງຸ ແຮງ (ຫາຼ ຍ) ນໍ້ັນສະແດງວ່າ ເມ່ອເຮາົ ປ່ິນຫົວໝໍ້ປ່ນັ ໄຟຊ້າໆ ຄວາມແຮງສະທ້ອນແມ່ເຫຼັກກະທົບໃສ່ກ້ໍສາຍໜ້ອຍ. ເມ່ອເຮົາ ປິນ່ ຫວົ ໝປ້ໍ ັ່ນໄຟໄວໆ ຄວາມແຮງສະທ້ອນແມ່ເຫກຼັ ກະທົບໃສກ່ ້ສໍ າຍມີຫາຼ ຍ. ເມ່ອກ້ໍສາຍປ່ິນຕັດກັບທ່ົງແມ່ເຫຼັກກຈະເກີດມີຄວາມແຮງສະທ້ອນແມ່ເຫັຼກກະທົບໃສ່ກໍ້ສາຍເຮັດໃຫ້ກະແສ ໄຟຟາ້ ເຄອ່ ນຍ້າຍຕາມສາຍຊກັ ນາເອໍີນ້ ວາ່ : ໄຟຟາ້ ກະແສ. ກ. ກະແສໄຟຟ້າ ການເຄ່ອນທີ່ຂອງຂົດລວດຜ່ານແມ່ເຫັຼກ ຫຼ ການເຄ່ອນທ່ີຂອງແມ່ເຫັຼກຜ່ານຂົດລວດແມ່ນຈະເຮັດໃຫ້ເສໍັ້ນ ຄວາມແຮງແມ່ເຫັຼກ ຫຼ ທ່ົງແມ່ເຫັຼກຕັດກັນ. ການເຮັດແນວນ້ໍີຈະສະທ້ອນໃຫ້ເອເລັກ ຕຣອນເສລີໃນຂົດລວດທ່ີ ເປັນສາຍຊັກນານໍ້ັນເຄ່ອນທ່ີໄປໃນທິດທາງໃດໜ່ຶງ ເພີ່ນເອ້ີໍນການເຄ່ອນທ່ີຂອງບັນດາເອເລັກຕຣອນເສລີໄປຕາມ ທິດດຽວກນັ ວ່າກະແສໄຟຟ້າ. ກະແສໄຟຟ້າ 3. ເຄອິ່ື ງກາເນີດໄຟຟ້າ ເອເລກັ ຕຣອນ 116

ເຄ່ອງກາເນີດໄຟຟ້າມີ 4 ຊະນດິ ຄ: ກ. ເຄອ່ ງກາເນີດໄຟຟ້າຊະນດິ ຂດົ ລວດເຄ່ອນທ່ີ ຂ. ເຄອ່ ງກາເນດີ ໄຟຟາ້ ຊະນດິ ທ່ອນແມເ່ ຫກຼັ ເຄອ່ ນທີ່ ງ. ປ່ິນແຫງ້ ຈ. ປນ່ິ ປຽກ (ໝໍໄ້ ຟຟ້າຊະນດິ ເຕ່ີມນາ້ໍ ກ່ນັ ) 4. ວງົ ຈອນໄຟຟ້າ ແລະ ການນາໃຊ້ໄຟຟ້າ 1. ວງົ ຈອນໄຟຟ້າ ການໄຫຂຼ ອງກະນ້ໍາກັບການໄຫຼຂອງກະແສໄຟຟ້າມີລັກສະນະຄ້າຍຄກັນເຊັນ່ : ພະລັງງານ ຂອງນ້ໍາເຮັດໃຫ້ນ້ໍາ ເຄ່ອນທີ່ຈາກບ່ອນສງູ ຫາບອ່ ນຕ່າ. ຜົນລົບລະດັບໄຟຟ້າເຮດັ ໃຫ້ກະແສໄຟຟ້າໄປ ແຕ່ຈຸດທີ່ມີລະດັບໄຟຟ້າສູງສູ່ຈຸດ ທ່ມີ ີລະດບັ ໄຟຟ້າຕ່າ. ນ້ໍາຈະໄຫຼກ່ຕ້ອງມີທາງໃຫ້ນາໄຫຼ, ກະແສໄຟຟ້າກ່ຕ້ອງການທາງເດີນຄກັນ ທາງເດີນຂອງ ກະແສໄຟຟ້າເປັນ ສາຍຮອບຈອດເອ້ີໍນວ່າ: ວົງຈອນໄຟຟ້າ. ວົງຈອນໄຟຟາ້ ປະກອບດ້ວຍສາຍຊັກນາ, ບ່ໄຟຟ້າ, ເຄ່ອງໃຊໄ້ ຟຟາ້ ແລະ ສະວດິ ປດິ -ເປີດ ດັ່ງຮູບ 6 -+ ຮບູ 6 ວງົ ຈອນໄຟຟ້າ - ວງົ ຈອນປິດ: ແມ່ນວງົ ຈອນທມ່ີ ີກະແສໄຟຟ້າແລນ່ ຜ່ານ ແລະມນັ ເຮດັ ໃຫເ້ ຄອ່ ງໃຊໄ້ ຟຟ້າເຮັດວຽກ ໂດຍຜ່ານການ ເປດີ ສະວິກ. - ວົງຈອນເປີດ: ແມ່ນວົງຈອນທ່ີບ່ມີກະແສໄຟຟ້າແລ່ນຜ່ານ ໂດຍການປິດສະວິກ ເຊ່ິງສັງເກດໄດ້ຈາກເຄ່ຶອງໃຊ້ ໄຟຟ້າຕາ່ ງໆບ່ເຮັດວຽກ. 117

ເອກະສານອ້າງອງີ - ສມົ ບູນ ສລີ ິສງົ ຄາມ, ສມົ ພງົ ຈັນທະມາລີ ແລະ ພຸດທະດາ ຫຼ້າໍ ວິໄລແສງ ວທິ ະຍາສາດ 1 ກະຊວງ ສຶກສາທກິ ານ, ກມົ ສ້າງຄູ 2009. - ບນຸ ໂຮມ ນັນທະວງົ ພ້ອມດວ້ ຍຄະນະ ແບບຮຽນຊີວະວທິ ະຍາ ຊໍນ້ັ ມດັ ທະຍົມປີທີ 5 ກະຊວງ ສຶກສາທິການ ແລະ ກລິ າ ສະຖາບັນຄົໍ້ນຄວາ້ ວິທະຍາສາດການສກຶ ສາແຫ່ງຊາດ 2014. - ໜງັ ສຮຽນ ລາຍວິຊາເພ່ີມເຕມີ ຊວີ ະວທິ ະຍາ ເຫຼັ້ໍມ 3 ກມຸ່ ສາລະການຮຽນຮູ້ວທິ ະຍາສາດ ຊັນໍ້ ມດັ ທະຍມົ ປທີ ີ 5-6 ຕາມຫກຼັ ສດູ ແກນກາງການສຫຶ ສາຂັ້ນໍ ພໍ້ນຖານ ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ພສ 2552.ຊວີ ະວທິ ະຍາ 2,3 ກມົ ສາ້ ງຄູ, ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ 2009 - ແບບຮຽນຟີຊກິ ສາດ ຊ້ໍັນມັດທະຍົມປີທີ 6 ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ, ສະຖາບນັ ຄົໍ້ນຄ້ວາວິທະຍາ ສາດ ການສຶກ 2009 - ແບບຮຽນຟີຊິກສາດ ຊັໍ້ນມັດທະຍມົ ປທີ ີ 7 ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ, ສະຖາບັນຄໍ້ນົ ຄວ້ າວິທະຍາ ສາດ ການສຶກ 2010 - ກົນລະສາດ ພາກສາ້ ງຄູວທິ ະຍາສາດທາມະຊາດ ຄະນະສກຶ ສາສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງ ຊາດ, ອາຈານ ບົວໄລ ສຫີ າລາດ 2011 - ຟຊີ ກິ ສາດ1 ສາຍສ້າງຄູມດັ ທະຍມົ ຕນໍົ້ , ຄາພູ ຕໄຸ ພທນູ ພອ້ ມຄະນະ 2009 118