ເອກະສານບັນຍາຍພາສາລາວນໍາໃຊ້ອະນຸບານປີ1ພາກ2ສົກ2021-2022

22. ຄນຸ ປະໂຫຍດຂອງຄາໍ ທວາຍ ຄາໍ ທວາຍໃຫ້ປະໂຫຍດຫາຍຢ່າງແກເ່ ດັກນັກຮຽນເຊນ່ັື :  ຊວ່ ຍຂະຫຍາຍຈນິ ຕະນາການ, ຫົວຄິດປະດດິ ສາ້ ງ ເວ້ຼາົ ລວມແລວ້ ແມ່ນເສມີ ສ້າງ ພັດທະນາ  ການທາງດາ້ ນສະຕປິ ັນຍາ.  ຊ່ວຍຂະຫຍາຍ ແລະ ເປດີ ກວາ້ ງຄວາມຮໃ້ ຫ້ແກ່ເດກັ .  ຊວ່ ຍໃຫເ້ ດັກມຄີ ວາມເບກີ ບານມ່ວນຊນ່ື .  ຊ່ວຍເສີມສ້າງພາສາຂອງເດກັ ໃຫ້ມີຄວາມອຸດມົ ສົມບນຍ່ືິງຂ້ນຼ ໂດຍສະເພາະແມ່ນດາ້ ນ ສັບພາສາ. ນອກຈາກນີ້ແຼ ລ້ວ ຄໍາທວາຍຍງັ ເປນັ ການຫ້ນຼິ ທວາຍບນັ ຫາເພ່ືອສື່ົງເສີມໃຫ້ເດັກ ໄດໃ້ ຊສ້ ະຕິປນັ ຍາ ແລະ ໄຫວພິກໃນການແກ້ໄຂບນັ ຫາ, ອາດເປັນບນັ ຫາກ່ຽວກບັ ຄວາມຮ້ຮອບຕົວເຊງິ່ື ເດກັ ຈະຫຼ້ນິ ດວ້ ຍຄວາມເບີກບານມ່ວນຊ່ືນ ແລະ ໃຊ້ເວລາ ຫວ່າງໃຫ້ເປນັ ປະໂຫຍດ ແລະ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມຮຮ້ ອບຕົວເຊືງິ່ ຈະຊວ່ ຍໃຫ້ເດັກເຂົຼ້າໃຈ ສະພາບຄວາມເປັນຢ່ຂອງຄນົ ໃນສັງຄມົ ໄດຢ້ ່າງເລິກເຊິື່ງ. ປທ ຫຼາ້ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 101

23. ວິທແີ ຕງ່ ຄາໍ ທວາຍ ຄໍາທວາຍ ມີສິລະປະການປະດິດແຕ່ງທີ່ືມີເອກະລັກສະເພາະ ຖ້າທຽບໃສ່ປະເພດ ວັນນະຄະດີກາບກອນປະເພດອ່ືນໆ ສິລະປະໃນການປະດິດແຕ່ງຄໍາທວາຍ ແມ່ນວິທີຕັ້ຼງ ບັນຫາຂອງຄໍາທວາຍ ມີຫາຍຮບ, ຫາຍວິທີຕົ້ຼນຕໍ ແມ່ນວິທີປຽບທຽບທີ່ືມີລັກສະນະວາດ ພາບ, ມີລັກສະນະຊຸກເຊ່ືອງຄວາມໝາຍໄວ້, ໝາຍຄວາມວ່າ ທວາຍແບບນີຼ້ແຕ່ພັດແກ້ແບບ ອນື່ . ສະນຼ້ັນ, ໃນຂະບວນການຮຽນ - ການສອນ ວິທີແຕງ່ ຄໍາທວາຍສາໍ ລັບເດກັ ກອ່ ນອ່ນື ໝດົ ຕ້ອງຄໍານງເຖິງເນຼ້ອໃນ ຕ້ອງແທດເໝາະກັບເດັກ, ດ້ານພາສາຄໍາເວົ້ຼາຕ້ອງແມ່ນຄໍາເວົຼ້າທື່ີ ງ່າຍດາຍ ເຮັດໃຫ້ເດັກມີຄວາມສໍານກໄດ້ງ່າຍ ກ່ຽວກັບບັນຫາທີື່ນໍາມາທວາຍນັຼ້ນ ແລະ ອີກ ຢ່າງໜື່ງຄໍາທວາຍຕ້ອງສະແດງໃຫ້ເຫັນລັກສະນະຈຸດພິເສດຂອງສິ່ືງຂອງຕ່າງໆທີ່ືເດັກໄດ້ໃກ້ ສິດ ແລະ ເຄຍີ ໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈໍາວັນ. ປທ ຫຼ້າແສງແກວ້ ພັນລະພາ 102

24. ການເຝິກຂຽນຄາໍ ທວາຍ + ກິດຈະກໍາ1: ນກັ ສກສາຊອກຄາໍ ທວາຍມາທວາຍແຂ່ງກນັ - ນກັ ຮຽນຈັດກມຸ່ ອອກເປນັ 2 ກມຸ່ ໃຫຍ,່ ແຕລ່ ະກມຸ່ ຊອກຄາໍ ທວາຍມາ ທວາຍແຂງ່ ກນັ . + ກິດຈະກາໍ 2: ນັກສກສາເຝກິ ຂຽນຄາໍ ທວາຍໃນແຕລ່ ະປະເພດ. - ແບງ່ ນັກສກສາອອກເປັນກຸ່ມ 6 ກຸ່ມ.  ກມຸ່ ທີ 1 ເຝກິ ຂຽນ ຫ ຊອກຄາໍ ທວາຍທື່ີເວ້າຼົ ເຖງິ ສດັ ສາວາສງິື່ ຕ່າງໆ.  ກຸ່ມທີ 2 ເຝິກຂຽນ ຫ ຊອກຄາໍ ທວາຍທເ່ືີ ວາ້ຼົ ເຖງິ ສືງິ່ ຂອງເຄ່ືງໃຊຕ້ ່າງໆ.  ກຸ່ມທີ 3 ເຝິກຂຽນ ຫ ຊອກຄາໍ ທວາຍທືີເ່ ວຼົ້າເຖງິ ພດຜັກຕ່າງໆ.  ແຕ່ລະກຸ່ມແຕ່ງຄາໍ ທວາຍໃຫ້ໄດ້ຢາ່ ງໜ້ອຍ 10 ຄໍາ ພອ້ ມດວ້ ຍຄໍາຕອບ, ຫງັ ຈາກແຕງ່ ສາໍ ເລດັ ສ່ງືົ ໃຫຄ້ ກວດ. ປທ ຫຼາ້ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 103

ທວນຄນບດົ ຮຽນເກາົັ່ ຄໍາຖາມ: 1. ຄາໍ ທວາຍປະກອບມີຈັກປະເພດ? ປະເພດໃດແດ?່ - ເວ້ົາຼ ເຖິງສດັ ສາວາສືງິ່ ຕາ່ ງໆ - ເວາ້ຼົ ເຖິງສືງິ່ ຂອງເຄອື່ ງໃຊຕ້ ່າງໆ - ເວາ້ຼົ ເຖງິ ພດຜກັ ຕ່າງໆ 2. ຄໍາທວາຍລຸ່ມນແີື້ ມນ່ ຈັດຢໃ່ ນປະເພດໃດ?  ບັກຫວົ ໂລ້ນ ໂຕນນາ້ຼໍ ແຕ່ເດກິ ແມນ່ ຫຍັງ?  ໄປທໃືໍ່ ຮນ່ າມາທື່ໍກອ້ ນເສຼາ້ົ ແມ່ນຫຍັງ?  ບກັ ນອ້ ຍໆນຸ່ງເສອ້ຼ ລາຍປັກ ລກັ ກິນຂອງພະຍາກໄໍ ດ້ ແມ່ນຫຍງັ ?  ສາວສີສາວສຼ້ັນຢນຊນັ ຕາກແດດອມ້ ລກນອ້ ຍຢນໄຫແ້ ຂງ່ ຝນົ ແມນ່ ຫຍັງ? 3. ຄໍາທວາຍມຄີ ນຸ ປະໂຫຍດຕ່ັໍກັບເດັກຄແນວໃດ?  ຊ່ວຍຂະຫຍາຍຈິນຕະນາການ, ຫົວຄິດປະດດິ ສາ້ ງ ເວົຼ້າລວມແລ້ວແມນ່ ເສມີ ສາ້ ງພັດທະນາ ການທາງດ້ານສະຕປິ ັນຍາ.  ຊວ່ ຍຂະຫຍາຍ ແລະ ເປດີ ກວາ້ ງຄວາມຮ້ໃຫແ້ ກ່ເດກັ .  ຊ່ວຍໃຫເ້ ດກັ ມຄີ ວາມເບກີ ບານມວ່ ນຊື່ນ.  ຊວ່ ຍເສີມສາ້ ງພາສາຂອງເດກັ ໃຫມ້ ີຄວາມອຸດົມສມົ ບນຍືງ່ິ ຂ້ຼນໂດຍສະເພາະແມນ່ ດາ້ ນສັບ ພາສາ. ປທ ຫ້າຼ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 104

25. ການຂຽນຄໍາຄອ່ ງ 25.1 ຄວາມໝາຍຂອງການຂຽນຄໍາຄອ່ ງ (ຄໍາກອນ) + ຄາໍ ຖາມ: ຄໍາຄ່ອງ ຫ ຄາໍ ກອນ ໝາຍເຖິງຫຍັງ?  ຄ້ືົນຄວາ້ ສົນທະນາກັນ 3 ນາທີ - ຕອບເປັນບຸກຄົນ ກອນແມ່ນກະວີປະເພດໜງ່ື ທ່ມີື ີສລິ ະປະການແຕ່ງສະເພາະ, ມຫີ ັກການເຄືັງ່ ຄັດ, ແມນ່ ພາກສ່ວນໜງື່ ຂອງສນັ ທະກະວີ ເຊ່ິງື ມຄີ ວາມໝາຍວ່າ ແມ່ນຫກັ ການແຕ່ງ ກາບ, ກອນ, ອນັ ເນື່ອງກນັ , ມ່ວນ ແລະ ອອນຊອນຂອງພາສາລາວ. ກອນ ໃຊ້ສໍາລັບ ອາ່ ນ, ຂບັ , ລາໍ ໄດຫ້ າຍຈງັ ຫວະທໍານອງເຊິື່ງເປັນທ່ືນີ ຍິ ົມທົ່ືວ ໄປໃນສງັ ຄມົ ລາວເຮາົ . ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ພັນລະພາ 105

ກ. ພາກສ່ວນຂອງກອນ ແລະ ຄໍາປະຈໍາບ່ອນ  ຄໍາຖາມ: ພາກສ່ວນຂອງກອນປະກອບມີຫຍັງແດ່?  ຄ້ົືນຄວ້າສນົ ທະນາກນັ 3 ນາທີ - ຕອບເປນັ ບຸກຄົນ ຄາໍ ເຟືອ້ ງ ພາກສວ່ ນຂອງ ບາດ ຕອນ ກອນ ວັກ ບດົ ປທ ຫຼາ້ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 106

 ຈົງ່ັ ສງັ ເກດໂຄງກອນລມຸ່ ນ້ີືແລວູ້ ອອກມາໝາຍວາ່ ອນັ ໃດເອີນ້ື ວາ່ : ຄາໍ , ຕອນ, ວກັ , ເຟ້ອື ງ, ບາດ, ບດົ . 000 0000 000 0000 000 0000 000 0000 - ທັງໝົດ 4 ແຖວນຼີ້ເອຼີນ້ ວາ່ 1 ບາດກອນ - ໃນກອນ 1 ບາດປະກອບມີ 2 ຕອນຄ ຕອນໜາ້ ແລະ ຕອນຫງັ , ປະກອບມີ 4 ວກັ ແລະ ປະກອບມີ 2 ເຟຼອ້ ງຄ: ເຟ້ອຼ ງກກົ ແລະ ເຟຼອ້ ງປາຍ - ວງົ ມນົ ແຕ່ລະອັນໝາຍເຖງິ 1 ຄໍາ - ບົດ ແມນ່ ບໍືມ່ ີການກໍານດົ ວາ່ ຈະມີຈັກບາດ ຫ ຈັກແຖວ ຈະສັນ້ຼ ຫ ຍາວແມ່ນຂ້ຼນ ກັບເນ້ຼອໃນ ປທ ຫຼ້າແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 107

ຄາໍ ປະຈາໍ ບ່ອນແມ່ນຫຍງັ ? ຄໍາປະຈໍາບອ່ ນ ແມນ່ ຫກັ ການແຕ່ງກອນ, ແມ່ນຈງັ ຫວະທໍານອງໃນການເດນີ ກອນທ່ຖືີ ກກາໍ ນດົ ໄວໃ້ ນແຕ່ລະວກັ ຢ່າງຕາຍຕົວເພືອ່ ໃຫ້ສຽງເນື່ອງກັນ ເຮດັ ໃຫ້ກອນ ມ່ວນ, ອ່ານ ແລະ ລໍາໄດງ້ ່າຍ. ຄາໍ ປະຈໍາບອ່ ນແມນ່ ເວ້ຼົາເຖິງບາດຄໍາໃນພາກສ່ວນຫກັ ຂອງກອນໃຫ້ສຽງເນື່ອງ ກັນຄ: ມີສຽງກາງ, ສຽງເອກ, ສຽງໂທ ສັບກັນໃຫແ້ ມ່ນບອ່ ນ, ຖາ້ ວາງສາມສຽງນຼ້ີບື່ໍແມນ່ ບ່ອນກອນຈະບເືໍ່ ນື່ອງກນັ ທງັ ບມ່ືໍ ວ່ ນ. ປທ ຫາຼ້ ແສງແກວ້ ພັນລະພາ 108

ໂຄງກອນ7 ຄາໍ ໃນ 1 ບາດ ຈະມີ 4 ວັກ ແລະ ມີ 28 ຄໍາ ບືໍ່ນບັ ຄາໍ ບບຸ ພະບດົ ແລະ ຄາໍ ສ້ອຍ. ການວາງສຽງໃສ່ແຕ່ລະວກັ ກອນມີດັື່ງນີ້ຼ: ປທ ຫ້າຼ ແສງແກວ້ ພັນລະພາ 109

ເມອື່ ເຮາົ ເອາົ ຄາໍ ເວົາຼ້ ມາລຽງຕາມຫັກການ ສຽງກາງ, ເອກ, ໂທ ເຮາົ ກໄໍ ດ້ ກອນທີືມ່ ່ວນ ແລະ ຖກຕາມຫັກການ ຕວົ ຢາ່ ງ: ກອນ 1 ບາດທີືແ່ ຕ່ງຖກຕາມຫັກຄໍາປະຈາໍ ບອ່ ນ ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 110

25.2 ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງການຂຽນຄາໍ ກອນ ກາານຂຽນຄາໍ ກອນມີຄວາມສາໍ ຄັນແນວໃດ? ການຂຽນຄາໍ ກອນມີຄວາມສາໍ ຄນັ ຫາຍຊວ່ ຍໃຫເ້ ຮົາໄດ້ຮເ້ ຖິງຫັກການແຕງ່ ອນັ ສະເພາະຂອງກອນທແີ່ື ຕກຕ່າງຈາກການປະດດິ ແຕ່ງປະເພດອ່ືນໆ, ໄດ້ເຫັນເຖິງຫກັ ການ, ຈັງຫວະທໍານອງຂອງກອນແຕ່ລະປະເພດທືີ່ມີຄວາມລະອຽດອ່ອນ. ຜທ້ ສີື່ ກສາຄ້ນຼົ ຄວ້າ ແລະ ເຝກິ ແຕງ່ ບົດກອນຈະມກີ ານພດັ ທະນາທັກສະທາງ ພາສາ, ສາມາດນໍາໃຊພ້ າສາເຂາົ້ຼ ໃນການຂຽນບົດກະວີຕ່າງໆໄດຢ້ າ່ ງຄອ່ ງແຄ້ວ. ປທ ຫ້ຼາແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 111

26. ປະເພດຂອງຄໍາຄອ່ ງ (ກອນ) ຄາໍ ວ່າ: “ກອນ” ໝາຍເຖິງຄາໍ ເວ້ຼົາທ່ຈືີ ັດລະບຽບ ແລະ ມີຖ້ອຍຄາໍ ສາໍ ຜດັ ເກາະ ກ່າຍກນັ ເມືອ່ ອາ່ ນ ແລະ ຟັງແລວ້ ກໍມ່ວນທງັ ເປນັ ໜ້າສນົ ໃຈ. ກອນກະວນີ ີຼ້ ແມ່ນໄດ້ນາໍ ໃຊ້ເຂຼາ້ົ ໃນການແຕງ່ ເປັນກອນຫາຍປະເພດ ເຊ່ິືງແຕລ່ ະປະເພດຈະມຫີ ັກການແຕ່ງທ່ືີ ຄາ້ ຍຄກນັ ແລະ ແຕກຕ່າງກັນຕາມແຕ່ລະປະເພດຂອງກອນ. ກອນປະກອບມປີ ະເພດໃດແດ່? ກອນປະກອບມຫີ າຍປະເພດເຊ່ນັື : ກອນຂັບລໍາ, ກອນອາ່ ນ, ກອນຮາ່ ຍ, ກອນໂສກ, ກອນຜະຫຍາ ແຕ່ໃນບດົ ນ້ຈຼີ ະສະເໜີ ກອນຂັບລາໍ ແລະ ກອນອ່ານ. ປທ ຫ້ຼາແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 112

ກ. ກອນຂັບລາໍ  ກອນຂັບລໍາໝາຍເຖິງຫຍງັ ?  ຂັບ-ລາໍ ຄກັນ ຫ ຕ່າງກນັ ? ຄ້ນົື ຄວ້າເປັນໂຕະປະມານ 5 ນາທີ ຕາງໜ້າແຕລ່ ະໂຕະຕອບ ກອນຂບັ ລາໍ ແມ່ນຮບການສິລະປະພຼ້ນເມອງປະເພດໜງື່ ເຊງືິ່ ຕດິ ພນັ ກບັ ຊວີ ິດ ຈດິ ໃຈຂອງຄົນລາວມາແຕບ່ ຮານນະການ ການເອີນຼ້ ຊືສ່ ິລະປະປະເພດນ້ຼີ ແຕ່ລະເຂດ, ແຕ່ລະພາກແມນ່ ເອ້ນຼີ ບ່ືໍຄກນັ ປະຊາຊນົ ແຕ່ເຂດພາກກາງໄປເຖິງເຂດພາກເໜອ ແມນ່ ນິຍົມກັນເອນ້ຼີ ວ່າ: “ຂັບ” ສ່ວນປະຊາຊນົ ແຕ່ເຂດພາກໃຕ,້ ຂອງແຂວງຄໍາມວ່ ນລົງຮອດ ເຂດພາກໃຕ້ສຸດຂອງລາວນຍິ ມົ ເອຼ້ີນກນັ ວ່າ \"ລາໍ ” ສ່ງິື ເຫືາ່ົ ນີ້ຼ ເປນັ ໄປຕາມການຄຸ້ນເຄຍີ ຫ ຈຸດພິເສດດາ້ ນສາໍ ນຽງສຽງເວຼົາ້ ບ່ືໍຄກນັ . ສະນນຼັ້ ຂັບ ແລະ ລໍາ ແມ່ນສລິ ະປະວນັ ນະຄະດີຊະນດິ ດຽວກນັ ຕາ່ ງແຕ່ດ້ານ ສໍານຽງເທາືົ່ ນນັຼ້ . ອີກປະການໜງ່ື ຂັບ ແລະ ລໍາ ມພີ ້ຼນຖານຄາໍ ກອນຜະຫຍາອັນດຽວກນັ . ນອກຈາກນ້ີຼ, ດນົ ຕີທໃືີ່ ຊປ້ ະສານສຽງອນັ ເດມີ ກແໍ ມ່ນດົນຕອີ ັນດຽວກນັ ຄ \"ແຄນ\" ພວກເຮາົ ສາມາດຮ້ອງຊື່ ຂັບ ແລະ ລາໍ ຄວບກນັ ເລຍີ ກໄໍ ດ້ ເຊື່ັນ: ຂບັ -ລາໍ ຫ ສລິ ະປະການຂັບ-ລາໍ ດງ່ືັ ນເ້ີຼ ປນັ ຕ້ນົຼ . ປທ ຫ້ຼາແສງແກວ້ ພັນລະພາ 113

 ກອນຂບັ ຄໍາວ່າ \"ຂບັ ” ແປວາ່ ການບນັ ຊາສ່ິືງໃດໜື່ງໃຫໄ້ ປຕາມຄວາມຕ້ອງການ, ສລິ ະປະຂັບນີກ້ຼ ໝໍ າຍ ເຖງິ ການບັນຊາສຽງໃຫ້ໄປຕາມທໍານອງ ແລະ ສຽງດົນຕີ. ກອນຂບັ ນີ້ຼ ບາງທີກໍໃຊກ້ ອນເປນັ ພາສາຂອງແຕ່ລະຊົນເຜາ່ືົ ໂດຍບມ່ືໍ ກີ ົດເກນຄ ກນັ ເຊັ່ືນ ຂັບລາວເທງິ (ເຕມີ ), ຂບັ ໄທເມຍ້ີຼ , ຂບັ ໄທດາໍ , ຂບັ ລ,້ຼ ຂັບຜ້ນ້ອຍ... ບາງທກີ ໍ ເຮັດເປັນບດົ ຍາວມີບາດ ແລະ ວັກຄົບຖວ້ນ ເຊັື່ນ: ຂັບຊຽງຂວາງ, ຂບັ ງ່ືມ, ຂບັ ຊາໍ ເໜອ... ບາງທບີ າດໜື່ງກໍໃຊ້ 2 ວັກ ຫ ເຟອງດຽວເທົ່ືານັຼນ້ . ສກສາເບິື່ງຕົວຢາ່ ງໃນເອກະສານໜາ້ ທີ 118-119  ກອນລໍາ ກອນລາໍ ແມ່ນສິລະປະການແຕງ່ ແບບໜືງ່ ທີືໃ່ ຊຄ້ ໍາກອນຜະຫຍາເຂົຼ້າໃນການປະ ດີດແຕງ່ . ກອນລາໍ ແບງ່ ອອກເປນັ ຫາຍປະເພດຄ ລໍາຕດັ , ລາໍ ເຍີຼນ້ (ລໍາລອ່ ງ), ລາໍ ເພນີ , ລໍາເດີນ, ລາໍ ເລ່ືອງ (ລໍາລ່ອງ) ແລະ ລໍາເຕຼີ້ຍ. ນອກຈາກນ້ຼີ, ຍງັ ມີລໍາທ້ອງຖືນ່ິ ເຊັື່ນ: ລາໍ ມະ ຫາໄຊ, ລາໍ ຜໄ້ ທ, ລາໍ ຕືັງ່ ຫວາຍ, ລາໍ ຄອນສະຫວນັ , ລໍາບາ້ ນຊອກ, ລໍາສາລະວັນ, ລາໍ ສພີ ັນ ດອນ, ລາໍ ໂສມໆລໆ. ສກສາເບ່ືິງຕົວຢ່າງໃນເອກະສານໜາ້ ທີ 120-122 ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 114

ຂ. ກອນອ່ານ  ກອນອາ່ ນແມ່ນຫຍັງ?  ກອນອ່ານປະກອບມີຈກັ ປະເພດ ຄປະເພດໃດແດ່? ອະທບິ າຍປຕ່ລະປະເພດ? ຄ້ືນົ ຄວ້າສົນທະນາກັນປະມານ 5 ນາທແີ ລວູ້ ຕອບ ກອນອ່ານ ແມ່ນກອນປະເພດໜງື່ ທມືີ່ ີສລິ ະປະການແຕງ່ ສະເພາະຢ່າງໜ່ງື ເຊງ່ືິ ແຕງ່ ຂຼ້ນມາເພ່ືອອາ່ ນ. ກອນອາ່ ນພວກເຮົາເຄີຍພົບເຫນັ ມຢີ ່ 2 ຊະນິດຄ: ກອນອາ່ ນແບບບງັ ຄັບ ແລະ ກອນແບບເສລີ ກ. ກອນອາ່ ນແບບບັງຄບັ ຊະນດິ ທແີື່ ຕ່ງຕາມຂ້ບຼໍ ັງຄັບຂອງການແຕ່ງກອນຄ ມີທງັ ຫກັ ການສໍາຜັດ, ການ ເນອື່ ງສຽງ (ຄາໍ ປະຈາໍ ບ່ອນ) ແລະ ສວ່ ນຫາຍຄົບຕາມ 4 ບາດ. ນອກຈາກແຕງ່ ຖກຕ້ອງ ຕາມຫກັ ການແລ້ວ ເຮົາເຫັນວາ່ ກອນອາ່ ນແບບບັງຄບັ ແມນ່ ໃຊສ້ ໍາຜັດໃນ ຫາຍກວາ່ ສໍາ ຜັດນອກ ແລະ ເລງື່ັ ໃສ່ເນຼອ້ ໃນຫາຍກວ່າການສາໍ ຜດັ ຕ່ໍເື ນື່ອງ. ປທ ຫຼາ້ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 115

ຕວົ ຢ່າງ: ບດົ ກອນອາ່ ນ ເລອ່ື ງ ສນິ ໄຊ ກໍເປັນປະເພດກອນທີໃ່ື ຊ້ສໍາຜດັ ໃນຫາຍ. ປທ ຫ້າຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 116

ຂ. ກອນອ່ານແບບເສລີ ກອນອ່ານແບບເສລແີ ມ່ນແນວໃດ? ເຮາົ ເວາຼ້ົ ກອນອາ່ ນແບບເສລໃີ ນທີນ່ື ້ຼີ ແມນ່ ເພອື່ ຢາກສົມທຽບກັບກອນອາ່ ນທື່ີ ມີລະບຽບຫກັ ການ ບັງຄັບຢາ່ ງຄັກແນ່ເທົື່ານັຼ້ນ, ບໍໄ່ື ດ້ໝາຍຄວາມວ່າ ກອນແບບເສລບີ ື່ໍ ມລີ ະບຽບຫກັ ການຫຍັງD ກອນອ່ານ ປະເພດນ້ຼແີ ມ່ນປະເພດທບ່ືີ ື່ມໍ ີຫັກການບງັ ຄບັ ຫາຍຢ່າງສິ່ືງສາໍ ຄັນ ແມນ່ ຕອ້ ງໃຫມ້ ກີ ານສາໍ ຜດັ ຕໍ່ືເນ່ອື ງກນັ ໃນດ້ານການປະດດິ ແຕງ່ . ມນັ ອາດນໍາໃຊ້ ຫກັ ການຂອງກາບ, ອາດໃຊ້ຫກັ ການຂອງກອນບັງຄບັ ແລະ ອາດໃຊ້ຫກັ ການຂອງໂຄງ ແລະ ອນ່ື ໆ. (ເບ່ືິງຕົວຢ່າງໃນເອກະສານໜ້າ 125) ປທ ຫຼ້າແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 117

ຕວົ ຢ່າງ: ກອນອ່ານທາໍ ມະດາ “ຄ່າຂອງຄົນ” ປທ ຫຼາ້ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 118

27. ວທິ ີແຕງ່ ຄາໍ ຄອ່ ງ ການແຕ່ງຄາໍ ກອນ ຫ ຄໍາຄອ່ ງມຫີ ກັ ການແຕງ່ ແນວໃດ? ການແຕງ່ ຄໍາກອນ ຫ ຄໍາຄ່ອງ ແມ່ນມີຫກັ ການແຕງ່ ສະເພາະ, ມຫີ ກັ ການເຄ່ງັື ຄັດ, ແຕ່ງໃຫຖ້ ກຫກັ ການເນອ່ື ງສຽງ ຫ ຫກັ ຄາໍ ປະຈໍາບອ່ ນ. ນອກນຼ້ນັ ຍງັ ຕອ້ ງແຕງ່ ໃຫ້ ຖມຕາມຫກັ ການສາໍ ຜດັ ຂອງກອນຄ ສໍາຜັດນອກ ແລະ ສາໍ ຜັດໃນ. ການແຕ່ງຄໍາຄອ່ ງໝາຍເຖິງການຊບັ ຊ້ອນ ແລະ ຈັດລຽງຄາໍ ສັບໃຫມ້ ກີ ານສໍາ ຜດັ ເກາະກ່າຍທີ່ືຖກຫັກການ, ມີຄວາມຫຽນໄຫ, ອ່ານມວ່ ນອອນຊອນ ແລະ ຈງ່ື ່າຍ ເຊ່ືງິ ກາໍ ນດົ ພະຍາງໜື່ງເປນັ ຄາໍ ໜງື່ , ໝາຍຄວາມວາ່ ພະຍນັ ຊະນະປະສມົ ກບັ ສະຫະອາ່ ນ ອອກສຽງໜງື່ ເປນັ ຄາໍ ໜືງ່ ເຊ່ນືັ : ກິນ ນັບເປັນຄາໍ ໜ່ງື , ໂຮງຮຽນ ນັບເປັນສອງຄໍາ. ປທ ຫ້ຼາແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 119

27.1 ການແຕ່ງຄາໍ ຄອ່ ງສໍາລບັ ເດກັ ການແຕງ່ ຄໍາຄ່ອງສາໍ ລບັ ເດັກມຫີ ັກການແນວໃດ? ການແຕງ່ ຄາໍ ຄອ່ ງສໍາລບັ ເດກັ ກໍແມ່ນອີງໃສ່ຫກັ ການແຕ່ງກອນສາໍ ລັບຄນົ ທື່ວົ ໄປ, ແຕຄ່ າໍ ເວາ້ົຼ ຕ້ອງຈະແຈ້ງ, ງາ່ ຍດາຍເໝາະກັບສາ່ືໍ ອາຍຂຸ ອງເດກັ ສິ່ືງສໍາຄນັ ຕ້ອງມີການ ສໍາຜັດ, ເກາະກາ່ ຍ ສໍາຜັດໝາຍເຖງິ ການເກາະກາ່ ຍກັນທາງດາ້ ນສຽງສະຫະ ຫ ສຽງ ພະຍັນຊະນະຢໃ່ ນວັກ ຫ ນອກວັກ, ການສາໍ ຜດັ ພາຍໃນວັກດຽວເອຼນ້ີ ວາ່ : ສາໍ ຜັດໃນ ແລະ ສາໍ ຜັດສະຫະເປນັ ຫັກ. ໂດຍເນັ້ນື ຫັກການສາໍ ຜດັ ຂອງກາບດັ່ງນ້ືີ: 000 0000 000 0000 000 0000 000 0000 ປທ ຫາຼ້ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 120

ຕວົ ຢາ່ ງ: ຄໍາຄອ່ ງ “ມສະອາດ” ເລບັ ມຂອ້ ຍ ທງັ ສຼນ້ັ ທັງຂາວ ມັນບຍໍື່ າວ ບໍ່ືດາໍ ບເືໍ່ ປອ້ຼ ນ ມສອງເບຼ້ອງ ຂອງຂ້ອຍຂາວງາມ ຂອ້ ຍເຮັດຕາມ ຄໍາຄສອນສ່ືງັ ປທ ຫາຼ້ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 121

ຄາໍ ຄອ່ ງ ໄປໂຮງຮຽນໃຫທູ້ ນັ ເວລາ ຕືນ່ ເຊຼ້າົ ອຫີ ີ ນາງນົກນອ້ ຍ ຈັດຈພຸ ວກຂອ້ ຍ ສຽງຮອ້ ງຈກິ ຈີ ຊວນໝ່ໄປຮຽນ ຮຽນຢຈ່ ້ອຍໆ ໄປຮຽນໃຫທ້ ັນເວລາ ໝ່ເອຍີ ຈົງ່ື ພຽນ ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 122

ຈດັ ກມຸ່ ຝກແຕງ່ ຄາໍ ຄ່ອງສໍາລັບເດັກ ແບ່ງກ່ມຸ ອອກເປນັ 4 ກມຸ່ ດັ່ງນ້ືີ: + ກຸ່ມທ1ີ : + ກຸ່ມທ3ີ : 1. ນາງ 1. ນາງ 2. 2. 3. 3. 4. 4. 5. 5. 6. 6. + ກມຸ່ ທ2ີ : + ກຸມ່ ທ4ີ : 1. ນາງ 1. ນາງ 2. 2. 3. 3. 4. 4. 5. 5. 6. 6. ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 123

29. ການຂຽນນທິ ານ 29.1 ຄວາມໝາຍຂອງການຂຽນນທິ ານ ນິທານ ແມ່ນເລື່ອງພຼ້ນເມອງປະເພດໜື່ງ ເຊິື່ງແມ່ນປະຊາຊົນຜ້ ອອກແຮງງານເປັນຜ້ປະດິດແຕ່ງຂຼ້ນໃນສະໄໝບຮານ. ນິທານໃນພາສາ ບາລີແປວ່າ ເລື່ອງເດີມເລ່ືອງທີື່ແຕ່ງຂຼ້ນ ແລະ ເລື່ອງທີ່ືອ້າງອີງ, ນິທານ ແມ່ນສິລະປະອັນເກົ່ືາແກ່ທີ່ືສຸດຢ່າງໜື່ງ ມັນເປັນຄວາມພະຍາຍາມຂອງ ມະນຸດສິ່ືງທໍາອິດ, ການເລົ່ືານິທານເປັນວິທີການຖ່າຍທອດວັນນະກໍາ ຕະຫອດເຖິງວັດທະນະທໍາ ໂດຍວິທີການທີ່ືງ່າຍດາຍ ແຕ່ໄດ້ຜົນທີ່ືກຸ້ມ ຄ່າ, ນິທານມີປະໂຫຍດສາມາດສ້າງຄວາມເບີກບານໃຫ້ແກ່ເດັກ ເຮັດ ໃຫ້ເກີດຄວາມປະທັບໃຈ, ມີຈິນຕະນາການຕ່າງໆ ແລະ ຮຽນຮ້ປະສົບ ການຈາກນິທານ, ເຮັດໃຫ້ເກີດມີກໍາລັງໃຈ, ມີຄວາມມານະອົດທົນຜ່ານ ຜ່າອຸປະສັກນາໆປະການໄດ້. ເດັກນ້ອຍຈະມີສັນຊາດຕະຍານແຫ່ງການ ກຸມ້ ຕນົ ເອງ ເຂາົ ເຈຼາົ້ ສາມາດເຂາົຼ້ ໃຈເລ່ືອງຕາ່ ງໆຈາກນທິ ານ. ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 124

29.2 ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງການຂຽນນທິ ານ ການຂຽນນິທານມີຄວາມສໍາຄັນຢ່າງຫວງຫາຍເຊິື່ງເປັນສິ່ືງສໍາຄັນ ເຮັດໃຫ້ຄົນເຮົາຢ່ຮ່ວມກັນຢ່າງມີຄວາມສຸກໂດຍຜ່ານພາສາ, ຄົນເຮົາ ສາມາດຖ່າຍທອດຄວາມຮ້ສກນກຄິດຂອງຕົນສ່ຄົນອ່ືນດ້ວຍການເວົ້ຼາ ຈາສົນທະນາ, ການສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ ແລະ ການເຮັດທ່າທາງ ປະກອບ. ພອ້ ມນັຼນ້ , ຍງັ ມີຄວາມສໍາຄັນຕໍື່ກັບເດັກຢ່າງຫວງຫາຍ, ເພາະ ຊ່ວຍໃຫ້ເດັກຮຽນຮ້ດ້ວຍການຟັງ, ຊ່ວຍພັດທະນາດ້ານພາສາ, ເປັນສິ່ືງ ທີ່ືກະຕຸ້ນແຮງຈງໃຈເດັກ ເຮັດໃຫ້ເດັກເກີດມີຄວາມອົດທົນພາກພຽນ ໃນການເຮັດວຽກ ແລະ ເສີມສ້າງບຸກຄະລິກກະພາບຂອງບຸກຄົນໝາຍ ຄວາມວ່າບົດບາດຂອງຕົວລະຄອນ ຍ່ອມມີສິື່ງດງດດຈິດໃຈໃຫ້ເດັກ ນັກຮຽນເອົາແບບຢ່າງທາງດ້ານທັດສະນະຄະຕິ ແລະ ພດຕິກໍາຂອງຕົວ ລະຄອນນັນ້ຼ ໆ. ປທ ຫ້າຼ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 125

30. ວິທີຂຽນນທິ ານ ກ. ການຂຽນນທິ ານສາໍ ລບັ ເດກັ ການຂຽນນິທານສໍາລັບເດັກຕ້ອງໃຊ້ພາສາງ່າຍ ເໝາະກັບໄວຂອງເດັກ, ເນ້ຼອເລ່ືອງຕ້ອງສະໜຸກສະໜານບໍື່ຍາວເກີນໄປບໍື່ໃຫ້ຮ້າຍທາລຸນ ແລະ ມີການ ສອນແບບທາງອ້ອມ, ການໃຫ້ຄວາມຮ້ ແລະ ຄຸນນະທໍາຕ້ອງຊອດແຊກແບບ ແນບນຽນບໍ່ືໃຫ້ເດັກຮ້ສກວ່າຖກສອນ ນີ້ຼຄສິລະປະຂອງການຂຽນນິທານສໍາ ລບັ ເດກັ . ການຂຽນນິທານແຕ່ລະເລື່ອງຕ້ອງເປັນເລ່ືອງທີ່ືສະໜຸກສະໜານ , ຕ່ືນເຕັຼ້ນ, ມີອະພິນິຫານ, ມີຂອງວິເສດ ເປັນເລ່ືອງທີື່ບໍື່ໄດ້ເກີດໃນໂລກຂອງ ຄວາມຈິງ, ແຕ່ເກີດຂຼ້ນໄດ້ຕາມຈິນຕະນາການແບບເດັກໆ, ຕ້ອງເປັນເລື່ອງທ່ີື ມງຸ່ ໃຫ້ຜ້ອາ່ ນໄດ້ຮບັ ຄວາມຮ້ກຽ່ ວກັບເລືອ່ ງຕ່າງໆ ແລະ ສິື່ງຕ່າງໆໃນໂລກ ເຊິ່ືງ ສິື່ງທີ່ືຜ້ຂຽນນໍາສະເໜີນັ້ຼນອາດເປັນເລື່ອງທີ່ືຜ້ອ່ານບໍ່ືເຄີຍຮ້ມາກ່ອນ ພາຍຫັງ ອ່ານແລ້ວພາໃຫ້ເກີດຄວາມຮ ້ຄວາມເຂົ້ຼາໃຈກ່ຽວກັບສິ່ືງດັ່ືງກ່າວ ແລະ ຄວນນໍາສະເໜີຢ່າງສະໜຸກສະໜານຊວນຕິດຕາມ, ໃຊ້ພາສາງ່າຍໆ, ເໝາະ ກັບໄວຕ້ອງມີພາບປະກອບດ້ວຍ ເພື່ອໃຫ້ເດັກເກີດຄວາມເຂົຼ້າໃຈກ່ຽວກັບ ເລື່ອງນຼັ້ນໄດຫ້ າຍຂ້ຼນ ແລະ ສາມາດອ່ານໄດ້ຢາ່ ງເພດີ ເພນີ . ປທ ຫຼາ້ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 126

ຂ. ຫັກການແຕງ່ ນິທານ ຫ ບົດເລ່ອັ ງສາໍ ລັບເດກັ - ກໍານົດຈດຸ ປະສງົ ຄາດໝາຍຂອງເລືອ່ ງໃຫຊ້ ດັ ເຈນ, ຈະໃຫ້ເດກັ ຮຽນຮກ້ ຽ່ ວກບັ ຫຍັງ? ຈະສກສາແນວຄດິ ດ້ານໃດໃຫ້ແກເ່ ດັກ. - ກາໍ ນດົ ໂຄງຮາ່ ງຂອງເລອື່ ງ ເຊ່ັືນ: ໃສຊ່ ເື່ ລື່ອງ, ເນ້ຼອເລ່ືອງຕອ້ ງສອດຄອ່ ງກບັ ຈດຸ ປະສົງທືີ່ວາງໄວ້. - ກໍານົດຕວົ ລະຄອນໃນບົດເລອື່ ງ, ຕົວລະຄອນເອກມພີ ຽງຕວົ ດຽວ ແລະ ຕວົ ລະຄອນສາໍ ຮອງອາດຈະມີ 4-5 ຕວົ , ເພາະຖ້າມຫີ າຍຈະເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ເກດີ ຄວາມ ສັບສນົ . - ຄໍາເວ້ົຼາທ່ໃືີ ຊຂ້ ຽນຕອ້ ງງ່າຍດາຍ, ຈະເປນັ ພາສາບັນລະຍາຍ ຫ ພາສາ ສົນທະນາກບໍ ື່ຄໍ ວນໃຊ້ຄໍາສບັ ຍາກ ແລະ ຍາວເກນີ ໄປ, ຕອ້ ງສນ້ຼັ , ງ່າຍດາຍແຕ່ມຄີ ວາມໝາຍ. - ທດົ ລອງຂຽນຕວົ ຈງິ , ແລ້ວຮຽບຮຽງຄນພ້ອມທັງປະກອບຮບພາບ, ຈາກນ້ນຼັ ກໍຈດັ ເຫັຼ້ມໃຫສ້ ົມບນດວ້ ຍຄວາມຈບົ ງາມ. - ເອົາໃຈໃສດ່ າ້ ນເຕັກນກິ ການແຕງ່ ເລືອ່ ງໃຫລ້ ະອຽດເຊືນັ່ : ເລອ່ື ງທີື່ຂຽນຕອ້ ງເປນັ ເລື່ອງ ທີ່ືກົງກບັ ຄວາມສົນໃຈຂອງເດກັ , ມຄີ ວາມເບີກບານມວ່ ນຊນື່ , ມີຄະຕເິ ຕອນໃຈ, ເປນັ ບົດເລ່ືອງ ທ່ີືສຼັ້ນ ແລະ ເຂ້ົາຼ ໃຈງາ່ ຍ, ເປນັ ເລ່ືອງທີືມ່ ີຄວາມຈງິ , ບເໍື່ ປັນເລ່ອື ງຂີຼ້ຕົວະ, ຕວົ ລະຄອນເປນັ ຄນົ ດີ ແລະ ເປັນທ່ືີປະທັບໃຈແກເ່ ດກັ , ເໝາະກັບໄວອາຍຸຂອງເດັກ, ມກີ ານເຄອ່ື ນໄຫວຕະຫອດເລ່ືອງ, ມຖີ ອ້ ຍຄໍາທີດ່ື ເີ ໝາະສົມກັບເດກັ . ປທ ຫຼ້າແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 127

ຄ. ພາບປະກອບໃນໜັງສສາໍ ລັບເດັກ ພາບປະກອບໃນໜັງສ ສໍາລັບເດັກມີຄວາມສໍາຄັນເປັນຢ່າງຍິື່ງ , ພາບປະກອບເປັນໝາກຫົວໃຈຂອງໜັງສສໍາລັບເດັກ ເພາະເດັກມັກ ຄວາມເພດີ ເພນີ ຄວາມສະໜຸກສະໜານ, ມັກອາ່ ນໜງັ ສດ້ວຍພາບ ຫາຍກວ່າດ້ວຍຕົວໜັງສ, ພາບທີື່ງ່າຍມີຊີວິດຈະເຊີນຊວນໃຫ້ເດັກສົນໃຈ ຈັບໜັງສມາເບິື່ງ ແລະ ອ່ານ, ສະນັຼ້ນໜັງສ ແລະ ວັນນະກໍາທີ່ືດີສໍາລັບ ເດັກບໍ່ືຄວນຂາດພາບປະກອບເປັນອັນຂາດ, ເພາະພາບປະກອບມີ ບົດບາດສາໍ ຄັນຕໜໍ່ື ງັ ສຂອງເດັກ. ປທ ຫ້າຼ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 128

31. ການເຝິກຂຽນນິທານ - ໃຫນ້ ັກສກສາເຝິກຂຽນນທິ ານແລ້ວປະກອບເປັນເປນັ ປ້ມຼ ຮ່ວມກນັ ໝດົ ຫ້ອງໃຫ້ໄດ້ 3 ເລືອ່ ງ. - ເຝິກຂຽນນທິ ານແລວ້ ປະກອບເປັນປຼມ້ ໃຫໄ້ ດ້ກມຸ່ ລະ 2 ເລື່ອງ. ປທ ຫ້າຼ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 129

32. ລະຄອນ 32.1 ຄວາມໝາຍຂອງລະຄອນ ລະຄອນແມ່ນຮບການສະແດງປະເພດໜື່ງ ທີ່ືສ່ອງແສງເຖິງ ຊີວິດຕົວຈິງຂອງສັງຄົມແຕ່ ລະຍຸກແຕ່ລະສະໄໝ ທີື່ປະກອບ ດວ້ ຍ ແສງ, ສ,ີ ສຽງ, ສາກ, ອຸປະກອນ, ບົດປະພັນ, ການກໍາກັບ ຜ ້ ສ ະແ ດ ງ ແລ ະ ຜ ້ ຊ ົ ມ ເຊ ິ ື່ ງ ຜ ້ ປ ະ ພັ ນ ໄ ດ ້ຄ ັ ດ ຈ ້ອ ນ ຈ າ ກ ການເຄ່ືອນໄຫວຂອງຄົນໃນສັງຄົມໂດຍມີ ຂໍ້ຼຂັດແຍ່ງໃນລະດັບທືີ່ ແຕກຕາ່ ງກັນ. ປທ ຫຼາ້ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 130

32.2 ຄວາມສໍາຄັນຂອງການຂຽນບົດລະຄອນ ລະຄອນຊ່ວຍພັດທະນາການເດັກທັງ 4 ດ້ານ ໂດຍສະເພາະແມ່ນ ທາງດ້ານພາສາ ເພາະລະຄອນໄດ້ສົ່ືງເສີມໃຫ້ເດັກໄດ້ເວົ້ຼາ, ສະແດງທ່າ ທາງຕາມບົດບາດຂອງຕົວລະຄອນ. ການຫິຼ້ນລະຄອນເປັນການສະແດງ ບົດບາດສົມມຸດ ເຊິື່ງມີຄວາມສໍາຄັນຕໍື່ການພັດທະນາດ້ານຮ່າງກາຍ, ອາລົມ, ຈິດໃຈ, ສະຕິປັນຍາ ແລະ ສັງຄົມຂອງເດັກ, ຜ່ານການຫິຼ້ນ ບົດບາດສົມມຸດນັຼ້ນເດັກໄດ້ນໍາເອົາ “ຈິນຕະນາການທາງລະຄອນ” ມາ ເປນັ ສວ່ ນໜ່ືງຂອງກິດຈະກໍາການຫຼິນ້ . ປທ ຫຼາ້ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 131

ລະຄອນມຄີ ວາມສາໍ ຄັນຢາ່ ງຍ່ິືງຕືໍ່ກບັ ເດັກດ່ັງື ນ້ຼີ:  ຊ່ວຍໃຫເ້ ດັກມີຄວາມບັນເທີງໃຈ, ມີຄວາມເບກີ ບານມວ່ ນຊນ່ື , ມີ ອາລົມດ.ີ  ໄດເ້ ຮັດໃຫ້ພາສາຂອງເດັກມກີ ານຂະຫຍາຍ, ໃນເວລາສະແດງລະຄອນ ເດກັ ໄດເ້ ວຼາ້ົ ແລະ ສະແດງຕາມບົດບາດຂອງຕວົ ລະຄອນ  ຊ່ວຍໃຫ້ເດັກມຄີ ວາມເບີກບານມວ່ ນຊືນ່ .  ໄດຖ້ ່າຍທອດຄວາມຄິດ, ຈນິ ຕະນາການດ້ວຍການສະແດງອອກທາງ ດາ້ ນທ່າທາງຄາໍ ເວາຼົ້ ອາລມົ ...ໃນເວລາດາໍ ເນນີ ການສະແດງ.  ຊ່ວຍໃຫ້ເດັກເຄອື່ ນໄຫວຮ່ວມກັນ, ມີການພົວພັນ ແລະ ປບັ ຕົວເຂົ້ຼາ ກັບໝເ່ ພ່ອື ນ.  ສ່ືົງເສມີ ໃຫເ້ ດັກມີລັກສະນະທ່າທີ ແລະ ການປາກເວົາຼ້ ທື່ີຖກຕ້ອງ.  ຮຽນເອົາແບບຢາ່ ງທີ່ດື ຈີ າກຕວົ ລະຄອນ, ມີຄວາມພອ້ ມທາງ ການສະແດງອອກ. ປທ ຫ້ຼາແສງແກວ້ ພັນລະພາ 132

33. ປະເພດຂອງລະຄອນ ລະຄອນສໍາລັບເດັກແບ່ງອອກເປນັ 2 ປະເພດຄ: ລະຄອນເວທີ ແລະ ລະຄອນສາ້ ງສັນ 33.1 ລະຄອນເວທີ ຈຸດປະສົງໃນການຈັດລະຄອນເວທີສໍາລັບເດັກ ເພື່ອໃຫ້ເດັກໄດ້ມີ ຄວາມເບີກບານມ່ວນຊ່ືນ, ມີອາລົມສົດຊ່ືນແຈ່ມໃສ, ໃນການສະແດງຈະມີ ບົດລະຄອນ, ນັກສະແດງ, ມີຜ້ກໍາກັບການສະແດງ, ຊື່ງຈະຕ້ອງມີການ ເຝິກຊ້ອມ, ນັກສະແດງອາດຈະແມ່ນເດັກ ຫ ບາງຄັ້ຼງຄກໍເຂົຼ້າຮ່ວມໃນ ການສະແດງ, ພ້ອມທັງມີການໃຊ້ເຕັກນິກຕ່າງໆ ປະກອບກັບການສະແດງ, ມີ ອຸປະກອນ, ເຄ່ືອງແຕ່ງກາຍ, ແຕ່ງໜ້າ, ແຕ່ງຕາຕ່າງໆເປັນຕົ້ຼນ, ຊື່ງປະກອບມີ ລະຄອນຕະຫົກແມ່ນໃຫ້ຄວາມມ່ວນຊ່ືນເຮຮາ ສະໜຸກສະໜານ, ແຕ່ບາງຄັ້ຼງ ບໍື່ມີຄະຕິເຕອນໃຈຫາຍພໍເທົ່ືາໃດ ແລະ ອີກຢ່າງໜ່ືງກໍແມ່ນລະຄອນຊີວິດຊື່ງ ໄດ້ຖກຄດັ ຈ້ອນເຫດການຕາ່ ງໆ ຫ ຈາກການດໍາລົງຊີວິດຕົວຈິງຂອງສັງຄົມມາ ຂຽນເປນັ ບດົ ລະຄອນຊງ່ື ມີຈຸດປະສົງເປົຼ້າໝາຍ ເພ່ືອສກສາອົບຮົມຄົນໃນດ້ານ ໃດໜງື່ ໂດຍສະເພາະ. ປທ ຫາຼ້ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 133

33.2 ລະຄອນສາ້ ງສັນ ມີຈຸດປະສົງເພ່ືອສົື່ງເສີມ, ກະຕຸ້ນໃຫ້ເດັກມີການຄົຼ້ນຄິດ ແລະ ສະແດງທ່າທີກິລິຍາແບບຕົວລະຄອນອອກມາໃນເວລາເຄ່ືອນໄຫວຢ່າງ ປະດິດສາ້ ງ, ລະຄອນສ້າງສນັ ມດີ ່ືັງນີຼ້: • ການສວມບດົ ບາດສມົ ມຸດ ແມ່ນການສວມບົດບາດຕົວລະຄອນ ໃດໜື່ງ ເພ່ືອສກສາກຸ່ມເປົ້ຼາໝາຍໃດໜື່ງຕາມຈຸດປະສົງທີ່ືຕ້ອງການ ຊ່ືງ ໄດ້ແກ່ການສະແດງການຫິ້ຼນແບບຄອບຄົວເປັນພໍ່ື ແມ່, ເປັນຄ, ເປັນ ແພດ ແລະ ອື່ນໆ. • ລະຄອນຈາກບົດເລື່ອງ ຫ ນິທານ: ອີງໃສ່ບົດນິທານ ຫ ບົດ ເລື່ອງໃດໜ່ືງທີ່ືມີແລ້ວມາປະດິດເປັນບົດລະຄອນ ເພື່ອໃຫ້ຄວາມຮ້ແກ່ ກຸ່ມເປົ້ຼາໝາຍທີ່ືກ່ຽວຂ້ອງ, ອາດຈະເປັນລະຄອນເຈັ້ຼຍ ຫ ລະ ຄອນເສ້ຼອ ກັນເປຼ້ອນ, ໝາຍຄວາມວ່າ ຫັງຈາກສໍາເລັດການເລົື່ານິທານແລ້ວຄຄວນ ໃຫ້ເດັກໄດ້ສະແດງລະຄອນຕາມເນ້ຼອໃນຂອງບົດເລື່ອງ ຫ ບົດນິທານ ນັນຼ້ . ປທ ຫຼາ້ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 134

• ລະຄອນໃບ້ (ລະຄອນກກ): ເປັນລະຄອນສ່ືສານຊະນິດໜ່ືງທື່ີ ມີຄວາມໝາຍໃຫ້ຜ້ເບິື່ງຜ້ຊົມຮ້ ເຖິງຄວາມໝາຍ ແລະ ການດໍາເນີນ ເລືອ່ ງດ້ວຍທາ່ ທາງ, ໂດຍບໍືໄ່ ດໃ້ ຊ້ບົດສົນທະນາ ແລະ ພາສາຄໍາເວົ້ຼາໃດໆ ເລຍີ . • ລະຄອນຫຸ່ນ: ຫຸ້ນຄສິື່ງທີ່ືບໍື່ມີຊີວິດ, ຖກປະດິດຂຼ້ນມານໍາເຂົຼ້າໃນ ການສະແດງ (ການເຄື່ອນໄຫວ) ໂດຍອາໄສການພາກ (ເວົຼ້າ) ຂອງຜ້ ສະແດງເພື່ອໃຫ້ຜ້ເບິື່ງຜ້ຊົມຮ້ເຖິງຄວາມໝາຍຂອງການສະແດງ, ຫຸ່ນ ທີ່ືນໍາມາໃຊ້ໃນການສະແດງໄດ້ແກ່ ຫຸ່ນຊັກ, ຫຸ່ນເຊີດ, ຫຸ່ນຖົງມ, ຫຸ່ນ ນວ້ີຼ ມ, ຫນຸ່ ຕກຸ ກະຕາ, ຫຸ່ນລະຄອນອປີື່ ອ໋ ກ ແລະ ອື່ນໆ ສາມາດຈດັ ເປັນ ລະຄອນສາ້ ງສນັ ຫ ລະຄອນເວທີກໍໄດ້. • ລະຄອນປະກອບການເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ຈັງຫວະເປັນລະຄອນ ທີື່ໃຊ້ດົນຕີ ຫ ເພງເຂົ້ຼາປະກອບການສະແດງດ້ວຍຮບແບບການຟ້ອນ, ການເຕັ້ຼນ: ຄຄວນເລອກເອົາເພງທີ່ືມີຈັງຫວະເບີກບານ ມ່ວນຊື່ນເໝາະ ກັບສາໍື່ ອາຍຂຸ ອງເດກັ . ປທ ຫ້າຼ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 135

ກ. ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງລະຄອນສ້າງສັນກັບລະຄອນເວທີ • ລະຄອນເວທີມຈີ ຸດພິເສດດ່ືງັ ນ:ີຼ້ - ຕອ້ ງມຜີ ້ຂຽນບົດລະຄອນຂ້ນຼ ມາ. - ຕ້ອງມີຜສ້ ະແດງ, ອາດເປັນຄ ແລະ ເດັກ. - ມຄີ ວາມຈາໍ ເປນັ ຕອ້ ງໄດທ້ ອ່ ງທກຸ ຕອນຂອງບດົ ລະຄອນ. - ຕ້ອງມີຜ້າສາກປະກອບເວທີ ແລະ ມີເຄອື່ ງປະກອບໃນການ ແຕງ່ ກອນ. - ຜ້ສະແດງຕ້ອງໄດເ້ ຮັດຕາມຜກ້ າໍ ກັບການສະແດງ. - ມຈີ ດຸ ປະສົງ ເພື່ອໃຫເ້ ດກັ ມີຄວາມເບີກບານມວ່ ນຊນື່ , ບາງຄ້ງຼັ ກໍ ມກີ ານສກສາແນວຄິດໄປພ້ອມ. ປທ ຫ້ຼາແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 136

• ລະຄອນສາ້ ງສັນມຈີ ດຸ ພເິ ສດດັ່ງນ:້ີື - ເດັກຊ່ວຍກັນຄິດເປນັ ບດົ ເລືອ່ ງໂດຍໄດຮ້ ບັ ການແນະນາໍ ຈາກຄ. - ການສະແດງແມນ່ ອີງຕາມຄວາມສາມາດຕວົ ຈງິ ຂອງຜ້ສະແດງ. - ບໍຈ່ື າໍ ເປັນຕ້ອງໄດ້ທ່ອງທກຸ ຕອນຂອງບດົ ລະຄອນ. - ບໍ່ືມກີ ານກໍາກບັ ການສະແດງຢ່າງເອົາຈິງເອົາຈັງ. - ອາໄສເຄອ່ື ງແຕ່ງກາຍ ແລະ ອປຸ ະກອນປະກອບ ເພ່ອື ເສີມສາ້ ງ ຈນິ ຕະນາການໃຫເ້ ດກັ . - ມີຈດຸ ປະສງົ ເພືອ່ ພດັ ທະນາດ້ານຕ່າງໆ ຂອງເດັກ. ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 137

ດ້ວຍເຫດນລີື້ ະຄອນສ້າງສນັ ຈ່ັງຖກນໍາໃຊຫູ້ າຍຢໃ່ ນ ໂຮງຮຽນອະນຸບານ, ເພາະມປີ ະໂຫຍດຫາຍຢ່າງ: - ໃຫເ້ ດັກມໂີ ອກາດໄດ້ໃຊ້ຈິນຕະນາການ ແລະ ຄວາມຄິດຂອງ ຕົນຢາ່ ງກວາ້ ງຂວາງ. - ສືງົ່ ເສີມໃຫ້ເດັກໄດເ້ ຮັດວຽກຮ່ວມກນັ ແລະ ມີຄວາມພົວພັນ ກນັ ຢາ່ ງຖກຕອ້ ງ. - ສ່ງືົ ເສມີ ໃຫເ້ ດກັ ມຄີ ວາມຮສ້ ກທີືດ່ ຕີ ື່ກໍ ານກະທົບຂອງຄນົ ອນ່ື . - ສງື່ົ ເສມີ ໃຫ້ເດັກມີລັກສະນະທ່າທີ ແລະ ການປາກເວາຼ້ົ ທີດ່ື ີ. - ຊ່ວຍສ້າງພຼ້ນຖານຄວາມເຂ້ຼົາໃຈທາງດ້ານສລິ ະປະໃນ ການສະແດງລະຄອນ. - ເສີມສ້າງຄວາມສາມາດໃນການສະແດງ, ເຮັດໃຫເ້ ດັກມີຄວາມ ເບກີ ບານມ່ວນຊນ່ື . ປທ ຫຼາ້ ແສງແກວ້ ພັນລະພາ 138

• ລະຄອນສາ້ ງສນັ ປະກອບດ້ວຍລັກສະນະສາໍ ຄັນດັ່ງນ:ື້ີ - ທ່າທາງ ໃຫ້ເດກັ ໄດ້ເຄ່ອື ນໄຫວຢ່າງອດິ ສະຫະ, ເຄ່ືອນໄຫວຕາມຄາໍ ສັື່ງ, ຮ້ຈກັ ໃຊ້ເນຼອ້ ທໃື່ີ ນການເຄ່ືອນໄຫວຢາ່ ງຖກຕອ້ ງ. - ຄວາມໄວຕໍກ່ື ານຮັບຮ້ ລະຄອນສ້າງສັນເນນ້ັຼ ການເຝິກໃຫເ້ ດກັ ມີ ປະສາດໄວໃນການຮບັ ຮ້, ຄຕ້ອງແນະນາໍ ໃຫ້ເດກັ ມີການສັງເກດສິງ່ື ທຢ່ືີ ອ່ ອ້ ມ ຂ້າງຕວົ ເຂາົ ໂດຍການໃຊປ້ ະສາດສໍາຜັດທັງ5. - ຄວາມຮສ້ ກທາງອາລົມ ແລະ ການສະແດງອອກ ກອ່ ນທເ່ືີ ດັກຈະ ສາມາດສະແດງອອກດ້ວຍທາ່ ທາງ ຫ ຄາໍ ເວຼາ້ົ ໄດ້ນຼນ້ັ , ຈາໍ ເປັນຕອ້ ງມີຄວາມ ຮ້ສກກຽ່ ວກບັ ເຫດການ ແລະ ຕວົ ລະຄອນກອ່ ນ, ຈາກນນ້ັຼ ຈ່ືງນໍາບດົ ລະຄອນ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງຕວົ ລະຄອນມາສນົ ທະນາກັບເດກັ ແລ້ວຈງ່ື ຈັດຕງັ້ຼ ການສະແດງ. - ການໃຊ້ຖ້ອຍຄາໍ ເວາຼ້ົ ແລະ ບດົ ສົນທະນາ ກ່ອນຈະຈັດຕັງ້ຼ ການສະແດງຄຕ້ອງໄດເ້ ຝິກແອບໃຫ້ເດັກມີການເວຼົ້າ ແລະ ສົນທະນາໃນກິດ ຈະກາໍ ລະຄອນໃຫ້ລະອຽດສາກ່ອນແລວ້ ຈ່ືງຈດັ ຕຼ້ັງສະແດງລະຄອນ. ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ພັນລະພາ 139

34. ວິທແີ ຕ່ງລະຄອນ ກ. ວທິ ີແຕ່ງລະຄອນ ການແຕງ່ ລະຄອນສໍາລັບເດັກກອ່ ນອ່ນື ຕອ້ ງຄໍານງເຖິງໄວອາຍຸຂອງ ເດັກ, ຈາກນັ້ຼນກໍແມ່ນເນ້ຼອໃນຈະເວົ້ຼາເຖິງໄວອາຍຸຂອງເດັກ, ຈາກນັຼ້ນກໍ ແມ່ນເນຼ້ອໃນຈະເວົ້ຼາເຖິງຫຍັງ? ໂຄງຮ່າງຂອງລະຄອນກໍຄກັນກັບໂຄງ ຮ່າງແຕ່ງບົດເລ່ືອງ ມີເປີດຫົວເລື່ອງ, ດໍາເນີນເລ່ືອງ ແລະ ສະຫຼຸບເລື່ອງ, ແຕ່ຈຸດພິເສດຂອງຕົວລະຄອນແມ່ນນໍາໃຊ້ບົດສົນທະນາ ແລະ ພາສາ ເວົ້ຼາເປັນຕົ້ຼນຕໍ. ນອກນັຼ້ນກໍມີ ການຈັດສາກລະຄອນ, ສໍາລັບເດັກ ອະນຸບານບໍື່ຄວນມີຫາຍສາກເກີນໄປ, ຕົວລະຄອນກໍບໍື່ຄວນຫາຍເກີນ ໄປອາດຈະມີ 3-4 ຕົວລະຄອນກໍໄດ້, ສໍາລັບຊ່ືຂອງບົດລະຄອນຈະໃສ່ ກ່ອນ ຫ ຫັງແຕ່ງລະຄອນກໍໄດ້, ແຕ່ຕ້ອງໄດ້ສອດຄ່ອງກັບເນຼ້ອໃນສັ້ຼນ, ກະທດັ ຮັດ, ຄມົ ຄາຍ, ເຊອ່ື ງຊອ້ ນມສີ ິລະປະ ແລະ ມຄີ ວາມປະທບັ ໃຈ. ປທ ຫາຼ້ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 140

ຂ. ການຈັດລະຄອນສາໍ ລບັ ເດກັ ເພ່ືອເຮັດໃຫ້ການຈັດຕັ້ຼງເຄ່ືອນໄຫວລະຄອນສໍາລັບເດັກໄດ້ຮັບຜົນດີ ແລະ ເປັນທີື່ຈງ ໃຈສໍາລັບເດັກນັ້ຼນ, ຄພວກເຮົາຈະຕ້ອງມີການແບ່ງໜ້າທີ່ືໃຫ້ລະອຽດ, ຈັດຕັ້ຼງການເຝິກຊ້ອມ ຕາມພາລະບົດບາດຂອງແຕ່ລະຕົວລະຄອນແລ້ວຈັດການສະແດງລະຄອນໃຫ້ຄກັບຊີວິດຈິງ ຫາຍທືີ່ສດຸ ເຊືນ່ັ : • ຕ້ອງມີໂຮງລະຄອນ, ອາດຈະໃຊຜ້ ້າກງຼ້ັ ຫ ໃຊແ້ ກດັ ໃຫຍ່, ແລ້ວປະດັບປະດາໃຫ້ສວຍງາມ. • ຈັດຕຼ້ງັ ໃຫມ້ ີຄົນຂາຍປຼ້ີ ແລະ ຊປ້ຼ ຼີ້ ເຂຼົ້າຊມົ ລະຄອນ... • ຜ້ເຂົຼ້າຊົມຕ້ອງນັງື່ ໃຫ້ເປັນລະບຽບ, ປະຕບິ ັດຕາມລະບຽບຂອງໂຮງລະຄອນເຊັ່ືນ: - ຜເ້ ຂົາ້ຼ ຊົມຕົວລະຄອນຄວນມມີ າລະຍາດທີ່ືດໃີ ນເວລາຮວ່ ມຊົມການສະແດງ, ບໍ່ືໃຊ້ສຽງດງັ ຈນົ ລບົ ກວນອາລມົ ຂອງຜສ້ ະແດງ, ຄວນໃຫກ້ ໍາລງັ ໃຈແກ່ນັກສະແດງດ້ວຍ ການຕົບມ. - ຜ້ສະແດງຄວນປະຕບິ ັດຕົນໃຫ້ຮຽບຮອ້ ຍ, ສະແດງເວດທະກໍາອນັ ດີ (ອາລມົ ໂສກເສົ້ຼາ, ມວ່ ນຊນື່ ...) ໃຫ້ເຂົຼາ້ ກນັ ກັບເນ້ອຼ ໃນຂອງລະຄອນ, ຜ້ສະແດງກໍຄວນມີ ມາລະຍາດທດ່ີື ີ (ຫັງຈາກສະແດງແລວ້ ກໍຄວນຂອບໃຈຜ້ຊມົ ດວ້ ຍການກມ້ຼົ ຫົວຂອບໃຈ ຜ້ຊົມ). ປທ ຫ້ຼາແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 141

35. ການເຝກິ ຂຽນບດົ ລະຄອນ ແບ່ງເປນັ 2 ກມຸ່ ໃຫຍ່ (ຂຽນບດົ ລະຄອນກມຸ່ ລະບດົ ) ຕາມສືໍ່າ ອາຍຸຂອງເດກັ ບືໍໃ່ ຫ້ຊ້າຼໍ ກນັ - ແຕ່ລະກມຸ່ ນໍາສະເຫນລີ ະຄອນຂອງກຸມ່ - ຈດັ ການສະແດງຕາມລະຄອນຂອງກຸ່ມທແື່ີ ຕງ່ ຮ່ວມກນັ . ປທ ຫຼາ້ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 142

ຂອບໃຈ ປທ ຫຼ້າແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 143