ເອກະສານບັນຍາຍພາສາລາວນໍາໃຊ້ອະນຸບານປີ1ພາກ2ສົກ2021-2022

2. ປະເພດຂອງການຂຽນ ການຂຽນແບງ່ ອອກເປັນ 2 ປະເພດໃຫຍ່ຄ: ການຂຽນຄໍາຮອ້ ຍ ກອງ ແລະ ການຂຽນຄໍາຮອ້ ຍແກວ້ . 2.1 ປະເພດການຂຽນຄາໍ ຮອ້ ຍກອງ ແມ່ນການຂຽນເປັນຄໍາກອນ, ມີການຈັດວັກຕອນ, ມີການກໍາ ນົດຈໍານວນຄໍາໃນແຖວ, ມີການສໍາພັດ, ມີການເນອງສຽງເອກໂທ. ຮບ ແບບຂອງຄໍາຮ້ອຍກອງແມ່ນ ຂຽນເປັນກາບ, ກອນ, ໂຄງ, ສານ. ນອກຈາກໃຊ້ຄໍາເວົຼ້າແລ້ວ ຍັງຕ້ອງນໍາເອົາຄໍາເວົຼ້າມາຮຽບຮຽງຕາມ ຫກັ ການຂອງສນັ ທະກະວີແຕ່ລະຊະນິດອີກດວ້ ຍ. ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 51

2.2 ປະເພດການຂຽນຄໍາຮ້ອຍແກູ້ວ ແມ່ນການຂຽນທີ່ືບໍ່ືກໍານົດຄໍາໃນແຖວເຊິື່ງ ແມ່ນການຂຽນທີື່ມີ ອິດສະຫະໃນການເລອກຄໍາເວົ້ຼາມາຮຽບຮຽງໃຫ້ເປັນປະໂຫຍກ, ເປັນ ຂໍ້ຼຄວາມ ແລະ ເປັນເລື່ອງຕາມຮບແບບທີື່ກໍານົດໄວ້ ຫ ຕາມຄວາມ ນິຍົມ. ຮບແບບຂອງຄໍາຮ້ອຍແກ້ວ ມີບົດຄວາມ, ສາລະຄະດີ, ນະວະ ນິຍາຍ, ເລືອ່ ງສັຼ້ນ, ຈດົ ໝາຍ, ບດົ ບນັ ທກ, ບດົ ລະຄອນ ເຫາ່ືົ ນເີຼ້ ປັນຕົນຼ້ . ປທ ຫ້າຼ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 52

3. ບັນຫາທ່ັຄີ ວນເອາົ ໃຈໃສໃ່ ນການຂຽນ  ໃນການຂຽນຄວນເນຼນ້ັ ບັນຫາ ແລະ ເອາົ ໃຈໃສເ່ ຊນ່ືັ :  ການຂຽນໃຊ້ພາສາທ່ເີື ປັນມາດຖານ (ພາສາກາງ): ລກັ ສະນະຂອງ ພາສາຕ້ອງສຸພາບ  ບຄ່ືໍ ວນຖເບາົ ຫັກໄວຍາກອນ, ເວລາຂຽນຄວນຄາໍ ນງເຖງິ ຄວນຖກ ຕາມຫກັ ໄວຍາກອນເປນັ ສງິື່ ສໍາຄນັ  ຄວນຂຽນບດົ ທ່ືເີ ປນັ ຕາໜ້າອາ່ ນ, ເລອກເລື່ອງທື່ຈີ ະຂຽນ  ວາງຈຸດປະສງົ  ຊອກຫາຂ້ຼໍມນ  ກວດແກກ້ ອ່ ນພິມເຜຍີ ແຜ່. ປທ ຫຼ້າແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 53

4. ການຂຽນບດົ ຊແ້ີື ຈງ 4.1 ຄວາມໝາຍຂອງບດົ ຊີແື້ ຈງ ບົດຊີຼ້ແຈງມີຄວາມໝາຍຕໍ່ືການດໍາລົງຊີວິດຂອງຄົນເຮົາໃນສັງຄົມ, ຕໍ່ືໜ້າທີ່ືວຽກງານ, ຄົນອ້ອມຂ້າງ, ໝ່ເພື່ອນ ແລະ ຕົນເອງ. ວິທີການ ຂຽນທີື່ເປັນຫັກການ ທີື່ກໍານົດໄວ້ເພື່ອໃຫ້ນັກຮຽນປະຕິບັດຈຸດປະສົງ ແລະ ເຮດັ ໃຫຜ້ ້ອ່ານມີຄວາມເຂົາ້ຼ ໃຈຕື່ໍບັນຫາຕາ່ ງໆໄດ້ຢ່າງຖກຕ້ອງ. 4.2 ຄວາມສາໍ ຄັນຂອງບດົ ຊ້ີືແຈງ ກາ ນ ຂຽ ນບ ົດ ຊີ ້ຼແ ຈ້ ງ ມີ ຄວ າ ມ ສໍ າ ຄ ັນ ຫ າ ຍຕ ໍື່ ກາ ນເ ຮັ ດວ ຽກ ງ າ ນ ຕ່າງໆ. ໃນຊີວິດປະຈໍາວັນຂອງຄົນເຮົາຈະແມ່ນນັກສກສາ ຫ ຄອາຈານ ທີື່ສອນນັກຮຽນຢ່ທຸກວັນຍິື່ງມີຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ຈໍາເປັນທີ່ືຕ້ອງໃຊ້ ການຊີຼ້ແຈງ, ການອະທິບາຍເນຼ້ອໃນຂອງບົດຮຽນ ເພື່ອໃຫ້ນັກຮຽນ ເຂ້ຼາົ ໃຈຢ່າງຈະແຈງ້ . ປທ ຫ້າຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 54

4.3 ຈຸດປະສົງຂອງການຂຽນບົດຊືແີ້ ຈງ ກ. ເພື່ອປອ້ ງກນັ ຫ ແກໄ້ ຂຄວາມເຂ້ຼາົ ໃຈຜດິ ຂ. ເພ່ອື ຊ້ແີຼ ຈງເລື່ອງທ່ີືຕາ່ ງຈາກປົກກະຕິ ຄ. ເພືອ່ ອະທບິ າຍເລ່ອື ງທີື່ມຢີ ແ່ ລ້ວໃຫຊ້ ັດເຈນຍິື່ງຂຼ້ນກວາ່ ເກື່າົ , ເປັນການຢຼາໍ້ ເລ່ືອງທືສີ່ ໍາຄນັ ເພອ່ື ບ່ໃືໍ ຫ້ເກດີ ການຜດິ ພາດ ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 55

4.4 ຮບແບບຂອງການຂຽນບດົ ຊື້ີແຈງ 56 ກ. ຮບແບບຈດົ ໝາຍ ຂ. ບົດຄວາມ ຄ. ຄໍານາໍ ງ. ປະກາດ ຫ ຖະແຫງການ ຈ. ຄາໍ ແນະນໍາ ຫ ຄາໍ ເຕອນ ປທ ຫາຼ້ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ

4.5 ວທິ ຂີ ຽນບດົ ຊີແ້ື ຈງ ການຂຽນບດົ ຊແີຼ້ ຈງ ນອກຈາກມີຈດຸ ໝາຍ ແລະ ຮບແບບທີື່ແຕກ ຕາ່ ງກັນແລວ້ ກຍໍ ັງມີວິທີຂຽນທ່ແືີ ຕກຕາ່ ງກນັ , ແຕຫ່ ັກການສາໍ ຄັນຄ້າຍຄ ກັນດື່ງັ ນ:ີ້ຼ ກ. ໃຫຄ້ ວາມເປັນຈິງ ຂ. ຊ້ີບຼ ອກປະເດນັ ທພື່ີ າໃຫເ້ ກີດມີຄວາມເຂ້າຼົ ໃຈຜດິ ຄ. ທໍາຄວາມເຂຼົາ້ ໃຈ ຫ ຊແ້ີຼ ຈງສິງ່ື ທ່ີຄື ວນປະຕບິ ດັ ປທ ຫຼາ້ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 57

5.ການຂຽນບດົ ລາຍງານ 5.1 ຄວາມໝາຍຂອງບົດລາຍງານ ບົດລາຍງານ ແມ່ນບົດແຕ່ງປະເພດໜື່ງທີ່ືອະທິບາຍ, ລາຍງານ ກ່ຽວກັບເລື່ອງໃດເລ່ືອງໜື່ງ, ເຫດການ ຫ ບັນຫາໃດໜື່ງທີ່ືເກີດຂ້ຼນແກ່ ບຸກຄົນ ຫ ໜ່ວຍງານໃດໜື່ງ ເຊັ່ືນ: ເລື່ອງການສກສາ, ການຄົ້ຼນຄວ້າ, ການວິໄຈ, ທດັ ສະນະສກສາ ແລະ ວຽກງານອນ່ື ໆ. 5.2 ຄວາມສໍາຄັນຂອງບດົ ລາຍງານ ການຂຽນບົດລາຍງານມີຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ຈໍາເປັນຫາຍໃນຊີວິດ ປະຈໍາວັນ ໃນວຽກງານຂອງທຸກຂະແໜງ ການລ້ວນແຕ່ໄດ້ໃຊ້ການລາຍ ງານ ເພາະການລາຍງານ ຄການຖະແຫງກ່ຽວກັບພດຕິກໍາ ຫ ເຫດການທ່ີື ເກີດຂຼ້ນໃຫ້ແກ່ຜ້ໃດຜ້ໜ່ືງ, ຄະນະໃດໜື່ງ ຫ ອົງການໃດໜ່ືງຊາບ. ການ ລາຍງານອາດຈະຂຽນໄດ້ຫາຍຮບແບບແລ້ວແຕ່ຄວາມຕ້ອງການທີື່ຈະໃຊ້ ເພືອ່ ລາຍງານ ເຊນັື່ : ລາຍງານແບບປາກເປົື່າ, ແບບບັນທກ, ແບບຈົດໝາຍ ແລະ ລາຍງານແບບສໍານວນປະພນັ . ປທ ຫ້ຼາແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 58

ກ. ປະເພດຂອງບດົ ລາຍງານ 1) ລາຍງານປາກເປາົັ່ ການລາຍງານດ້ວຍປາກເປົ່ືາ ເປັນການລາຍງານທີ່ືບຸກຄົນ ຫ ກຸ່ມ ເວົຼ້າຕ່ໍື ໜ້າຫ້ອງຮຽນກ່ຽວກບັ ເລອ່ື ງທືີ່ໄດຄ້ ົນ້ຼ ຄວ້າມາ; ການເວົຼ້າເປັນການສະຫຼຸບຈາກບົດ ລາຍງານທີ່ືຂຽນມາກ່ອນ ຫ ເວົຼ້າລາຍງານໂດຍບໍື່ມີໂຄງຮ່າງ, ບໍື່ມີເອກະສານ ປະກອບ ແລະ ແມ່ນການເວ້ຼົາແບບໜງື່ ທໃ່ືີ ຊໃ້ ນຊີວິດປະຈາໍ ວນັ . 2) ການລາຍງານດວ້ ຍການຂຽນ ການລາຍງານດ້ວຍການຂຽນ, ທີ່ືໃຊ້ຫາຍກວ່າໝ່ໃນຊີວິດປະຈໍາວັນຄ ການລາຍງານປະຊຸມ, ການສະຫຼຸບຜົນງານ, ການບັນທກ ແລະ ຮບແບບຈົດໝ າຍ. ນອກຈາກນີຼ້, ຍັງມີການຂຽນລາຍວິຊາການ ແລະ ທຸລະກິດ ເຊິ່ືງ ໝາຍເຖິງ ການນໍາສະເໜີຜົນການສກສາຄນຼົ້ ຄວາ້ ຢ່າງມີລະບບົ ໂດຍອາ້ ງຫກັ ຖານ, ທ່ີມື າຢ່າງ ມລີ ະບຽບແບບແຜນທີື່ແນນ່ ອນ, ອາດຈະເຮັດເປນັ ບກຸ ຄນົ ຫ ຄະນະກໍໄດ,້ ການ ອ້າງຫັກຖານທືີ່ມາເປັນສິ່ືງສາໍ ຄນັ ຫາຍສາໍ ລັບການຂຽນລາຍງານ. ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 59

5.3 ຮ່າງການຂຽນບດົ ລາຍງານ 5.3.1 ຮ່າງການຂຽນລາຍງານວຊິ າການ ການລາຍງານວິຊາການປະກອບດ້ວຍ 3 ພາກສ່ວນຄ: ພາກສ່ວນສະເໜີ, ພາກສ່ວນ ເນອ້ຼ ໃນ ແລະ ພາກສ່ວນສະຫບຼຸ . 1) ພາກສ່ວນສະເໜີ (ຫ ພາກສ່ວນນໍາ) ກ. ໜ້າປກົ ນອກ ແມ່ນໃບເຈ້ຍນອກສຸດທ້າຍຂອງປຼ້ມ, ຢ່ດ້ານໜ້າປົກນອກນີຼ້ ຈະມີຊື່ເລ່ືອງຂອງການ ລາຍງານ ແລະ ຊ່ືຂອງຜ້ຂຽນ. ທັງສອງຢ່າງນີບໍື່ຕ້ອງຂຽນໜັງສລວຍລາຍ, ຄວນຂຽນໃຫ້ເບິື່ງ ສຸພາບຮຽບຮ້ອຍເທົ່ືາທືີ່ຈະເຮັດໄດ້. ຂ. ໜ້າປົກໃນ ແມ່ນເຈ້ຍໃບທີ 2 ຮອງຈາກປົກນອກ, ປົກກະຕິຈະໃຫ້ລາຍລະອຽດກ່ຽວກັບລາຍ ງານຫາຍຂຼ້ນ ເປັນຕົ້ຼນຊ່ືເລື່ອງ, ຊ່ືຜ້ແຕ່ງ, ຊ່ືວິຊາທີື່ຂຽນລາຍງານປະກອບ, ລະຫັດວິຊາ, ພາກຮຽນ, ປີການສກສາ, ຊື່ຜ້ສອນ (ຫຄຜ້ນໍາພາ). ສໍາລັບຕົວອັກສອນທີ່ືໃຊ້ຄວນເປັນຕົວພິມ ເພື່ອຄວາມສະດວກແກ່ຜ້ອ່ານ; ເພາະຫັງຈາກໃຫ້ຄະແນນແລ້ວ ຄອາດຈະນໍາໄປໄວ້ຫ້ອສະໝຸດ ເພ່ອື ໃຫນ້ ັກສກສາຄົນອືນ່ ໆໄດອ້ າ່ ນເປນັ ບດົ ຮຽນ ໃນການຮຽນວຊິ ານ້ຕຼີ ່ໄໍື ປ. ຄ. ຄາໍ ນາໍ ໃນໜ້າຄໍານໍາ ຜ້ຂຽນຈະກ່າາວເຖິງຈຸດປະສົງຂອງການລາຍງານ, ຂອບເຂດຂອງການ ລາຍງານ, ຄໍາຂອບໃຈຕໍ່ືຜ້ທີ່ືໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫອກ່ຽວກັບຂໍຼ້ມນ, ການຄົຼ້ນຄວ້າຮວບຮວມ ແລະ ຈັດພິມ. ປທ ຫາຼ້ ແສງແກວ້ ພັນລະພາ 60

 ງ. ສາລະບານ ເປນັ ການບອກຫົວຂໍຼ້ສາໍ ຄນັ ຂອງການລາຍງານ ໂດຍຮຽງລໍາດັບ ຕາມເລືອ່ ງ ແລະ ບອກເລກໜ້າ. 2) ພາກສ່ວນເນື້ອໃນ ເນ້ຼອໃນເປັນສ່ວນທີື່ສໍາຄນທີ່ືສຸດ ຜົນການສກສາຄົ້ຼນຄວ້າຈະຖກ ນາມາຮຽບຮຽງ ແລະ ສະເໜີມາສວ່ ນນ້ີຼ, ການສະເໜຕີ ອ້ ງຂຽນຕາມລາໍ ດັບ ໂຄງເລື່ອງທີ່ືຜ້ຂຽນໄດ້ກໍານົດ ຖ້າບົດລາຍງານຫາກມີເນຼ້ອໃນສັຼ້ນ ເນ້ຼອໃນ ຈະຕ້ອງແບ່ງຕາມຫົວຂໍ້ຼສໍາຄັນ, ຖ້າບົດລາຍງານມີເນຼ້ອໃນຍາວ ຈະຕ້ອງ ແບງ່ ເນອ້ຼ ໃນອອກເປນັ ບດົ ແຕ່ລະບດົ ຈະຕອ້ ງປະກອບດ້ວຍຫົວຂໍຼ້ຕ່າງໆ. ປທ ຫ້ຼາແສງແກວ້ ພັນລະພາ 61

 3) ພາກສວ່ ນສະຫຼຸບ ໝາຍເຖິງສ່ວນທີື່ປະກອບດ້ວຍເອກະສານ, ວັດຖຸທີື່ໃຊ້ປະກອບການ ສກສາ ແລະ ວະໄຈ. ການຂຽນລາຍງານນັຼນ້ ປົກກະຕິພາກສວ່ ນສະຫຼຸບມີດັງ່ື ນີ້ຼ: ກ. ເອກະສານອາ້ ງອີງ ຫ ບນັ ນານຸກົມ ລາຍການອ້າງອີງ ໝາຍເຖິງລາຍຊື່ເອກະສານທັງໝົດ ທີື່ຜ້ຂຽນໃຊ້ ເປັນແຫື່ງຂໍ້ຼມນໃນການຄົຼ້ນຄວ້າ ແລະ ໄດ້ອ້າງອີງໃນບ່ອນທີ່ືຂຽນເນຼ້ອຄວາມໄວ້ ແລ້ວ, ລາຍການອ້າງອີງນີຼ້ຍັງກວມເອົາຕົວບຸກຄົນຜ້ທີ່ືໃຫ້ສໍາພາດອີກດ້ວຍ. ບັນ ນານຸກົມນັຼ້ນໝາຍເຖິງລາຍຊື່ເອກະສານ, ແຫ່ືງຂໍຼ້ມນທີ່ືຜ້ຂຽນບໍ່ືໄດ້ອ້າງອີງໄວ້ຕື່ໍ ກັບເນຼ້ອໃນທັງໝົດ ແຕ່ຜ້ຂຽນເຫັນວ່າເປັນແຫື່ງຂໍ້ຼມນທີ່ືກ່ຽວຂ້ອງອາດເປັນ ປະໂຫຍດຕ່ຜືໍ ອ້ ່ານຈື່ງິ ຮວບຮວມໄວ້ຕອນທາ້ ຍ. ຂ. ພາກພະໜວກ (ເພມ່ັີ ເຕມີ ) ເປັນສ່ວນທີື່ປະກອບເພີ່ືມເຕີມ ເພ່ືອໃຫ້ຜ້ອ່ານເຂົ້ຼາໃຈເລ່ືອງລາວໄດ້ດີ ຂຼ້ນ ຫ ເປັນປະໂຫຍດຕໍື່ຜ້ອ່ານ. ນອກຈາກທີື່ຂຽນໄວ້ໃນບົດລາຍງານລະອຽດ ພາກເພີ່ືມເຕີມນີ້ຼແມ່ນບໍ່ືເໝາະສົມທີ່ືຈະເອົາໄວ້ໃນສ່ວນເນ້ຼອໃນຂອງບົດລາຍງານ ເພາະຈະເຮດໃຫມ້ ີລາຍລະອຽດຫາຍເກີນໄປ. ປທ ຫາຼ້ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 62

6. ການຂຽນບົດບັນທກ 6.1 ຄວາມໝາຍຂອງບົດບັນທກ  ບົດບັນທກແມ່ນຫຍງັ ? ບົດບັນທກແມ່ນບົດແຕ່ງປະເພດໜື່ງ ເຊິ່ືງໃຊ້ບັນທກວຽກງານ ຫ ເຫດການຕ່າງໆໃນຊີວິດປະຈໍາວັນ, ບັນທກການເຄື່ອນໄຫວຂອງບຸກຄົນ ຫ ເຫດການທາງປະຫວດັ ສາດ ແລະ ອ່ືນໆ. 6.2 ຄວາມສາໍ ຄັນຂອງບດົ ບັນທກ  ບດົ ບນັ ທກມີຄວາມສາໍ ຄນັ ແນວໃດ? ບົດບັນທກມີຄວາມສໍາຄັນຫາຍຕໍ່ືການດໍາລົງຊີວິດຂອງຄົນເຮົາ ເປັນຕົຼ້ນ ແມນ່ ຊວ່ ຍໃນການກນັ ຫົງລມ, ມີຄວາມຊໍານິຊໍານໍານການເຮັດວຽກ, ຮ້ຂໍ້ຼມນປີກ ຍ່ອຍລະອຽດເມອ່ື ປະກອບເຂຼ້ົາໃນບົດຂຽນ. ບດົ ບັນທກຍັງສາມາດເປັນຂ້ມໍຼ ນຫກັ ຖານຄົບຖວ້ ນ, ຊດັ ເຈນພາວະວິໄສ ເມື່ອເວລາຕ້ອງການ ກໍມີບົດບັນທກຈິື່ງຮ້ໄດ້ວຽກງານນັຼ້ນໄດ້ເກີດຂຼ້ນແນວໃດ, ບດົ ບັນທກໃນປດັ ຈບຸ ັນນີຼ້ຈະເປັນປະຫວັດສາດໃນອະນາຄົດ. ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ພັນລະພາ 63

2.2 ຮບແບບການຂຽນບັນທກ 1) ຂຽນບັນທກແບບບ່ເໍັ ປນັ ທາງການ ການຈົດບນັ ທກແບບນ້ີຼ ຈະຄາ້ ຍຄກບັ ຈດົ ໝາຍ ເຊ່ັືນ: ມຄີ າໍ ຂນຼ້ ຕົຼ້ນ, ມີ ເນ້ຼອເລືອ່ ງ, ມີຄໍາລງົ ທາ້ ຍ ແລະ ມີຊ່ືຜ້ຂຽນ. ເຮາົ ສາມາດໃຊ້ການຂຽນບນັ ທກ ແບບນຼໃີ້ ນກລໍ ະນຕີ ອ້ ງການແຈງ້ ຂຼ້ໍຄວາມສ້ຼັນໆໃຫ້ຜທ້ ືເ່ີ ຮາົ ຕອ້ ງການຕິດຕຮ່ໍື ້ເລ່ອື ງ ໂດຍໄວ ຕົວຢາ່ ງການບນັ ທກແຈ້ງໃຫອ້ າຈານຮ,້ ການບັນທກນັດໝາຍກບັ ໝ່ ຫ ການບນັ ທກຂໍ້ຼຄວາມຈາກໂທລະສບັ ເປັນຕນົ້ຼ . 2) ການຂຽນບັນທກແບບເປນັ ທາງການ ການຂຽນບັນທກຕິດຕໍື່ກັບພາກສ່ວນລັດຖະການ ເຊິ່ືງມີລາຍລະອຽດດັ່ືງຕໍ່ືໄປ ນ:ີ້ຼ - ພາກສ່ວນລດັ ຖະການ ຫ ໜວ່ ຍງານທີ່ອື ອກໜງັ ສ... - ທ່ືີ, ວັນທີ, ເດອນ, ປີ ທີອ່ື ອກໜັງສ... - ເລອ່ື ງໃຫ້ຫຍເຼ້ໍ ປນັ ໃຈຄວາມທືສ່ີ ນັຼ້ ທືສ່ີ ດຸ . - ຄາໍ ຂ້ນຼ ຕ້ົຼນໃຊ້ຕາມຖານະຜຮ້ ບັ ໜັງສ... - ການລົງທ້າຍ ບໍື່ຕ້ອງໃຊ້ຄໍາລົງທ້າຍໃດໆ ຈະຈົບລົງດ້ວຍການຂຽນຊື່ ແລະ ຕາໍ ແຫນ່ງ. ປທ ຫາຼ້ ແສງແກວ້ ພັນລະພາ 64

7. ປະເພດຂອງບົດບັນທກ 65 ບົດບັນທກລວມມຫີ າຍປະເພດ ເຊື່ນັ : - ບົດບນັ ທກຈາກການຟງັ - ບົດບັນທກຈາກການອ່ານ - ບດົ ບັນທກປະຈາໍ ວນັ - ບົດບນັ ທກຫວນຄນ - ບົດບັນທກກອງປະຊຸມ - ບດົ ບນັ ທກຫຍຼ້ໍ - ບດົ ບນັ ທກຄວາມຄດິ ເຫນັ - ບັນທກເຫດການ - ບນັ ທກປະຫວດັ ສາດ ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ

8. ຮບແບບຂອງບດົ ບນັ ທກ ບົດບນັ ທກປະກອບມີຈັກຮບແບບ? 8.1 ການຈດົ ບັນທກສນື້ັ ແບບບເັໍ່ ປັນທາງການ ການຈດົ ບັນທກແບບນີ້ຼ ຈະຄ້າຍຄກບັ ຈດົ ໝາຍ ເຊນ່ືັ : ມີຄາໍ ຂ້ນຼ ຕນ້ຼົ , ມເີ ນຼ້ອເລື່ອງ, ມີຄາໍ ລົງທ້າຍ ແລະ ມຊີ ່ຜື ຂ້ ຽນ. ເຮົາສາມາດໃຊກ້ ານ ຂຽນບນັ ທກແບບນໃ້ຼີ ນກໍລະນຕີ ້ອງການແຈງ້ ຂໍຼ້ຄວາມສ້ຼັນໆໃຫຜ້ ້ທື່ເີ ຮາົ ຕ້ອງການຕດິ ຕື່ຮໍ ເ້ ລອື່ ງໂດຍໄວ ຕົວຢ່າງການບັນທກແຈ້ງໃຫ້ອາຈານຮ້, ການບັນທກນັດໝາຍກບັ ໝ່ ຫ ການບັນທກຂ້ໍຄຼ ວາມຈາກໂທລະສັບ ເປັນຕນ້ຼົ . ປທ ຫຼ້າແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 66

8.2 ການຂຽນບນັ ທກແບບເປນັ ທາງການ ການຈດົ ບັນທກຕດິ ຕໍກື່ ບັ ພາກສວ່ ນລດັ ຖະການມລີ າຍ ລະອຽດດັື່ງລມຸ່ ນຼ້ີ:  ພາກສວ່ ນລັດຖະການ ຫ ໜ່ວຍງານທີອື່ ອກໜງັ ສ.  ທ,່ືີ ວັນທ,ີ ເດອນ, ປີ ແລະ ທ່ອີື ອກໜັງສ.  ໃຫຫ້ ຍຼ້ໍເປັນໃຈຄວາມທ່ສືີ ້ຼັນທ່ສືີ ຸດ.  ຄາໍ ຂ້ຼນຕນ້ຼົ ໃຊ້ຕາມຖານະຂອງຜ້ຮບັ ໜັງສ.  ການລງົ ທາ້ ຍ ບໍື່ຕອ້ ງໃຊຄ້ ໍາລົງທ້າຍໃດໆ ຈະຈົບລົງດວ້ ຍການຂຽນ ຊື່ ແລະ ຕາໍ ແໜ່ງ. ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 67

9. ຫັກການ ແລະ ວທິ ຂີ ຽນບົດບັນທກ 9.1 ຫກັ ການຂຽນບນັ ທກ - ເລອກໃຊ້ວິທີການຈົດບັນທກຕາມຄວາມສໍາຄັນຂອງເລ່ືອງ ແລະ ຄວາມມຸ່ງໝາຍທື່ີ ຈະນໍາໄປໃຊ້. - ເນ້ຼອໃນທີ່ືຈະເປັນວິຊາການ, ຂໍ້ຼຕົກລົງ, (ຈໍານວນເງິນ, ຈໍານວນສະຖິຕິຕ່າງໆ) ວັນ ເດອນ ປີ, ສະຖານທທືີ່ ່ີກື ່ຽວຂ້ອງກບັ ບຸກຄົນ, ຄວນຈົດໄວ້ໃຫ້ລະອຽດ. - ເນ້ຼອໃນທີື່ເປັນຄວາມຄິດເຫັນ, ເຫດຜົນ ຫ ການຍົກຕົວຢ່າງເປັນເລ່ືອງ ຫ ເປັນ ເຫດການຄວນບນັ ທກຫຍຼໍ້ເວນ້ັຼ ແຕ່ມີຄວາມສໍາຄນັ ຢາ່ ງຍິືງ່ ຈິ່ງື ຄວນຈດົ ໄວ້ໃຫ້ລະອຽດ. - ຈົດໂດຍໃຊ້ສາໍ ນວນພາສາທກີື່ ະທດັ ຮັດ ເຖງິ ແມ່ນຈະຈົດຢ່າງລະອຽດກໍຕາມ ຕ້ອງຕັດ ຄວາມຟມເຟອຍອອກ ເຊື່ນັ : ເອີ, ອາ້ ໆ ກໍບ່ືຄໍ ວນຈດົ . - ການກ່າວທັກທາຍຜ້ຟັງ ອາລໍາພະບົດ, ການກ່າວສົື່ງທ້າຍຈະບັນທກ ຫ ບໍ່ືຈິດກໍ່ືໄດ້ ຖ້າວ່າຈົດກຄໍ ວນຈດົ ແບບຫຍຼ້ໍ ເຊ່ືນັ : ປະທານກາ່ ວເປີດກອງປະຊຸມ ກ່າວປິດກອງປະຊຸມ ເວັຼນ້ ແຕ່ກລໍ ະນຖີ ອດຈາກເທບັ ບນັ ທກສຽງ ແລະ ກລໍ ະນທີ ່ີຈື າໍ ເປັນ. - ການຈົດບັນທກຄັຼ້ງໜ່ືງໆ ບໍ່ືຈໍາເປັນໃຊ້ວິທີ່ືຈົດບັນທກພຽງແບບດຽວສະເໝີໄປຄວນ ໃຊຫາຍແບບຕາມລັກສະນະເນອຼ້ ໃນ ຄວາມສໍາຄັນ, ຄວາມຈໍາເປັນ ແລະ ການຈະນໍາໄປ ໃຊ້ ຫ ປະເພດຂອງການບັນຍາຍ. ຈາກຫັກການຂອງການຈົດບັນທກດັື່ງກ່າວມາຂ້າງ ເທິງຈະເຫັນໄດ້ວ່າ ການບັນທກຈະເປັນແບບໃດກໍຕາມແມ່ນໃຊ້ວິທີການ ແລະ ຫກັ ການດງ່ືັ ກາ່ ວມານຼີທ້ ັງໝົດ ເວ້ຼນັ ແຕ່ຮບແບບການບັນທກເຊງື່ິ ແຕກຕ່າງກັນອອກໄປ. ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 68

9.2 ວທິ ີຂຽນບນັ ທກ ຢາກຈົດບັນທກໄດ້ດີ ພວກເຮົາຕ້ອງຮ້ວິທີການຈົດບັນທກ ເຊິ່ືງມີ 3 ວທິ ີ ຄ: ກ. ບັນທກຢ່າງລະອຽດ: ແມ່ນການບັນທກ ໃຫ້ຄົບທຸກຢ່າງທີື່ໄດ້ຮ້, ໄດ້ເຫັນ, ໄດ້ຍິນ ຫ ໄດ້ຟັງມາ, ຖາ້ ວ່າເປນັ ການບັນທກຈາກຄໍາເວົ້ຼາ ກໍແມ່ນ ການບນັ ທກລະອຽດຈາກຄາໍ ເວ້ຼາົ ນັນຼ້ ເອງ. ຂ. ບັນທກຫຍໍ້ື: ແມ່ນການບັນທກທີ່ືບໍື່ລະອຽດຈາກທຸກຄໍາເວົຼ້າເລອກ ບັນທກສະເພາະໃຈຄວາມສໍາຄັນຂອງເລ່ືອງເປັນທໍານອງດຽວກັນກັບການ ບັນທກຫຍ້ເຼໍ ນຼອ້ ຄວາມນນັຼ້ ເອງ. ຄ. ບັນທກບາງສ່ວນ: ອາດຈະເປັນການຈົດຢ່າງລະອຽດ ຫ ບັນທກ ຫຍໍຼ້ກໍໄດ້, ແຕ່ວ່າເລອກຈົດສະເພາະບາງຂໍ້ຼຄວາມ, ບາງເລື່ອງ ຫ ບາງຕອນ ທ່ີືເຫນັ ວ່າສໍາຄັນຈາໍ ເປນັ ຕ້ອງບັນທກໄວ້. ປທ ຫຼາ້ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 69

11. ການຂຽນຈດົ ໝາຍ 11.1 ຄວາມໝາຍຂອງຈດົ ໝາຍ ຈດົ ໝາຍແມນ່ ຫຍງັ ? ຈົດໝາຍ ແມນ່ ເຄ່ືອງມສື່ສານສາໍ ຄັນປະເພດໜື່ງ ສາໍ ລບັ ໃຊຕ້ ດິ ຕພໍ່ື ົວພັນ ລະຫວ່າງບຸກຄົນກັບບຸກຄົນ, ໜ່ວຍງານກັບໜ່ວຍງານ ຫ ລະຫວ່າງບຸກຄົນກັບ ໜ່ວຍງານ ເຖິງວ່າໜ່ວຍງານຈະຢ່ຫ່າງໄກກັນປານໃດກໍສາມາດໃຊ້ຈົດໝາຍສົ່ືງ ຂ່າວຄາວ ແລະ ແຈ້ງຄວາມປະສົງໄດ້ຕາມຄວາມຕ້ອງການ. ສະນັ້ຼນ, ການຂຽນ ຈດົ ໝາຍຕ້ອງຈະແຈງ້ ແລະ ຊັດເຈນ ເພ່ອື ຈະໄດ້ເຂົາຼ້ ໃຈກນັ ລະຫວາ່ ງຜ້ຮບັ ແລະ ຜ້ຂຽນ. 11.2 ຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງຈດົ ໝາຍ ຈດົ ໝາຍມຄີ ວາມສາໍ ຄັນແນວໃດ? ການຂຽນຈົດໝາຍມີຄວາມສໍາຄັນຕໍື່ຄົນເຮົາຢ່າງຫວງຫາຍ , ເປັນ ພາຫະນະໃນການສ່ສື ານຄວາມໝາຍໃນການພົວພນັ ເຊ່ືິງກັນ ແລະ ກນັ ຢໃ່ ນຊວີ ິດ ປະຈໍາວັນ, ນັບແຕກ່ ານຂຽນຈດົ ໝານລາພກັ , ຈດົ ໝາຍເຖງິ ເພື່ອນ ຫ ເຖິງພໍ່ືແມ່, ພ່ີືນ້ອງ. ການຂຽນຈົດໝາຍບ່ສໍື ະເພາະແຕພ່ ົວພັນພາຍໃນເທ່ົືານຼ້ນັ . ແຕ່ສາມາດສົ່ືງ ໄປຕາ່ ງປະເທດເຖງິ ບຸກຄົນ ທ່ເີື ຮົາຕອ້ ງການຂຽນເຖິງ. ປທ ຫຼາ້ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 70

12. ປະເພດຂອງຈດົ ໝາຍ  ກ. ຈດົ ໝາຍສ່ວນຕົວ ແມ່ນຈົດໝາຍທີື່ຂຽນຕິດຕໍ່ືເຖິງຜ້ທີ່ືເຮົາຮັກແພງ, ສະນິດສະໜົມລະຫວ່າງພໍື່, ແມ່, ອ້າຍ, ເອ້ຼອຍ, ນ້ອງ ຫ ບຸກຄົນອື່ນໆທີື່ເຮົາຕ້ອງການຕິດຕໍ່ື, ສົ່ືງຂ່າວຄາວຖາມ ສຸຂະພາບສ່ວນຕົວ, ເລົື່າເລື່ອງຕ່າງໆທີ່ືຄວນໄດ້ຮັບຮ່ວມກັນ, ເປັນການບອກເລົື່າ ວຽກງານຂອງກັນ ແລະ ກນັ  ຂ. ຈດົ ໝາຍທຸລະກດິ ແມນ່ ຈດົ ໝາຍທີື່ຂຽນຕດິ ຕທ່ືໍ າງດາ້ ນການຄ້າຂາຍ, ເປນັ ເລອື່ ງກ່ຽວກບັ ທຸລະ ກດິ ແລະ ຜນົ ປະໂຫຍດທາງການຄາ້ ຂາຍ ລະຫວາ່ ງຫາ້ ງຮ້ານ ແລະ ບລໍ ສິ ດັ ຕ່າງໆ ທງັ ທີເື່ ປັນນຕິ ິບຸກຄົນ ຫ ເອກະຊົນ, ການຕິດຕນືໍ່ ຼອີ້ າດເປັນການຕິດຕລໍ່ື ະຫວາ່ ງ ບລໍ ສິ ດັ ກັບບລໍ ິສັດ, ບລໍ ສິ ດັ ກັບຫ້າງຮາ້ ນ ຫ ຫ້າງຮາ້ ນກບັ ເອກະຊົນໃນເລື່ອງທລຸ ະ ກິດທົ່ວື ໄປ ເຊືັນ່ : ການສ່ັງື ຊເ້ຼ ຄ່ືອງຂອງ, ການໂຄສະນາສິນຄາ້ , ການທວງໜ້ຼີ, ສອບ ຖາມ ແລະ ຕອບຄາໍ ສາໍ ພາດເລອື່ ງຕາ່ ງໆ, ການສະໝກັ ງານເປັນຕົຼນ້ .  ຄ. ຈົດໝາຍທາງການ ຫ ໜັງສທາງລດັ ຖະການ ໜງັ ສທາງລັດຖະການ ແມ່ນເອກະສານທ່ຖືີ ເປນັ ຫັກການໃນທາງລດັ ຖະການ ເປນັ ໜງັ ສທ່ີຕື ິດຕ່ືລໍ ະຫວ່າງສວ່ ນລັດຖະການດ້ວຍກັນ ເຊນ່ັື : ປະກາດ, ແຈ້ງການ ຕ່າງໆ. ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 71

13. ຫັກການ ແລະ ວິທຂີ ຽນຈດົ ໝາຍ 13.1 ຫັກການ  ຂຽນຄໍາຂ້ຼນຕ້ຼນົ ແລະ ຄໍາລງົ ທາ້ ຍໃຫເ້ ໜະສມົ ກບັ ຖານະຂອງຜ້ຮບັ ໃນ ໂອກາດຕ່າງໆ.  ຂຽນໃຫໄ້ ດເ້ ນຼອ້ ໃນສໍາຄັນ ແລະ ກະທັດຮດັ .  ໃຊພ້ າສາສຸພາບ, ຖກຕອ້ ງ ແລະ ເໝາະສມົ ກບັ ເນຼ້ອໃນທຕ່ີື ອ້ ງການ ສືສ່ ານ.  ຂຽນໃຫ້ສະອາດ, ຮຽບຮ້ອຍ, ບ່ມືໍ ີຮອຍຂດີ ຂ້າ ແລະ ລບ.  ຂຽນໃຫຖ້ ກຕອ້ ງຕາມຮບແບບຂອງການຂຽນຈດົ ໝາຍ.  ຈາ່ ໜ້າຊອງຈດົ ໝາຍ (ສະຫກັ ຫງັ ຊອງຈົດໝາຍ) ໃຫຖ້ ກຕ້ອງ ແລະ ຈະແຈ້ງ.  ບຄໍື່ ວນໃຊ້ນໍາ້ຼ ມກສແີ ດງໃນການຂຽນຈົດໝາຍ ຫ ສະຫັກຫງັ ຊອງ. ປທ ຫຼ້າແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 72

13.2 ວິທຂີ ຽນຈດົ ໝາຍ  ຕາມທາໍ ມະດາຈົດໝາຍມີ 3 ພາກສ່ວນຄ:  ພາກສວ່ ນຕົນຼ້  ພາກສ່ວນເນອ້ຼ ໃນ  ພາກສວ່ ນມວ້ ນທ້າຍ ກ. ພາກສ່ວນຕນົື້ ຂຽນສະຖານທຢີ່ື .່ ............ວນັ ທ.ີ ...........ເດອນ...........ປີ ໃນແຖວທາໍ ອິດ. ສວ່ ນແຖວທີສອງໃຫ້ຂຽນຄໍາທັກທາຍຕືໍຜ່ ທ້ ື່ສີ ງ່ືົ ເຖງິ , ສວ່ ນຄາໍ ທກັ ທາຍແນວໃດນ້ັນຼ ກແໍ ລວ້ ແຕ່ການພົວພັນລະຫວ່າງຜຂ້ ຽນກບັ ຜ້ ຮບັ . ຕົວຢ່າງ: ຂຽນເຖິງໝເ່ ພືອ່ ນອາດຈະຂຽນສ່ຽວ, ເພືອ່ ນທີືຮ່ ກັ , ທ່ີຄື ດິ ເຖງິ ... ຖ້າຂຽນເຖງິ ຄ - ອາຈານອາດຈະຂຽນວາ່ ອ້າຍຄທື່ເີ ຄາົ ລບົ , ຂໍຮຽນອ້າຍຄ ....ເອອ້ຼ ຍຄທນີື່ ັບຖ....ດງັື່ ນນັຼ້ ເປັນຕນ້ຼົ . ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ພັນລະພາ 73

ຂ. ພາກສວ່ ນເນື້ອໃນ ເນຼອ້ ໃນໃຈຄວາມຂອງຈົດໝາຍແບ່ງອອກເປນັ ສອງຕອນຄ: - ເວົຼ້າເຖິງເຫດຜົນຕາ່ ງໆຂອງຈດົ ໝາຍ. - ເວ້ົຼາເຖິງເນ້ຼອໃນໃຈຄວາມຂອງຈົດໝາຍ ຄ. ພາກສວ່ ນສຸດທ້າຍ ຢຕ່ ອນນີ້ຼເຮົາອາດຈະຂຽນຄາໍ ຂອບໃຈ, ຄໍາສັງ່ື ສອນ, ຄໍາ ປະຕພິ ານ, ຄາໍ ອວຍພອນ ແລ້ວເຊນັ ຊ່ື. ປທ ຫ້າຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 74

14. ຮບແບບການຂຽນຈົດໝາຍແຕລ່ ະປະເພດ ປທ ຫາຼ້ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 75

ປທ ຫ້າຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 76

ປທ ຫ້າຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 77

ປທ ຫ້າຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 78

ປທ ຫ້າຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 79

ປທ ຫ້າຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 80

15. ການເຝກິ ຂຽນຈດົ ໝາຍ  ໃຫ້ນກັ ສກສາເຝິກຂຽນຈົດໝາຍໃນແຕລ່ ະປະເພດ. ນັກສກສາຈັດກຸມ່ ອອກເປນັ 6 ກຸ່ມ.  ກຸ່ມ 1, 2 ຂຽນຈດົ ໝາຍທລຸ ະກິດ.  ກຸ່ມ 3, 4 ຂຽນຈົດໝາຍສ່ວນຕົວ.  ກຸມ່ 5, 6 ຂຽນຈດົ ໝາຍທາງລັດຖະການ ແຕລ່ ະກຸ່ມຂ້ນຼ ລາຍງານ ປທ ຫ້ຼາແສງແກວ້ ພັນລະພາ 81

16. ການຂຽນຄໍາຮອ້ ງ 16.1 ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສໍາຄັນຂອງການຂຽນຄໍາຮ້ອງ ຄໍາຮ້ອງແມ່ນໜັງສຮ້ອງຂໍໃຫ້ແກ້ໄຂບັນຫາໃດໜື່ງຂອງບຸກຄົນ ຫ ກົມກອງທີື່ຍື່ນເຖິງຜ້ມີໜ້າທີ່ືຮັບຜິດຊອບ ແລະ ມີສິດແກ້ໄຂຄໍາຮ້ອງຂໍ ດັື່ງກ່າວ ເຊັ່ືນ: ຄໍາຮ້ອງຂໍເຂົຼ້າຮຽນ, ຄໍາຮ້ອງຂໍເຂົ້ຼາເຮັດວຽກ ແລະ ອ່ືນໆ. ເພ່ືອສະດວກ ແລະ ເອກະພາບກັນໃນການເຮັດຄໍາຮ້ອງສ່ວນຫາຍເພິື່ນ ໄດ້ກໍານົດແບບຄໍາຮ້ອງໄວ້ໃຫ້ທຸກຄົນເຮັດຕາມ ຫ ຂຽນໃສ່ຮ່າງຄໍາຮ້ອງ ນນ້ຼັ . ການຂຽນຄໍາຮອ້ ງສືງ່ິ ສາໍ ຄັນຄວນໃຫຖ້ ກແບບທ່ີກື າໍ ນດົ ໄວ້, ແຕ່ບາງ ບ່ອນກຍໍ ັງບ່ືໍທນັ ມີແບບຄກັ ແນຈ່ ງິື່ ຈໍາເປນັ ຄວນຮວ້ ທິ ຂີ ຽນຄໍາຮ້ອງ. ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 82

16.2 ປະເພດຂອງຄາໍ ຮ້ອງ ຄາໍ ຮອ້ ງທ່ີພື ວກເຮົານໍາໃຊ້ໃນປດັ ຈບຸ ັນນ້ມີຼ ີ 2 ປະເພດຄ: ປະເພດ ຂຽນດວ້ ຍຕົນເອງ ແລະ ປະເພດຕື່ມຂໍ້ຄຼ ວາມ. 1) ປະເພດຂຽນດວ້ ຍຕນົ ເອງ ຄາໍ ຮ້ອງປະເພດນີຼ້, ຜ້ຮອ້ ງຂໍຈະຕອ້ ງໄດຂ້ ຽນທກຸ ຂ້ຼຄໍ ວາມດ້ວຍຕນົ ເອງໂດຍຍດ ຕາມຫວົ ຂໍ້ຕຼ ່າງໆ ແລະ ບັນຫາສາໍ ຄນັ ແມ່ນການຈັດວາງຂຼ້ຄໍ ວາມ (ການຈດັ ໜາ້ ) ຄວນໃຫເ້ ປນັ ລະບບົ ດື່ງັ ນ:ີຼ້  ຊປ່ື ະເທດ ແລະ ຄໍາຂວນັ .  ຜຮ້ ັບປະກນັ ຮອ້ ງຂໍ (ບອກຕໍາແໜງ່ ).  ເລືອ່ ງຮ້ອງຂ.ໍ  ຜຮ້ ້ອງຂໍ (ບອກຊື່ ແລະ ນາມສະກຸນ, ທີື່ຢ)່ .  ເນ້ອຼ ຄວາມ (ບອກຈຸດປະສງົ , ຂໍຼ້ມນ ຫ ລາຍລະອຽດ).  ຄາໍ ລງົ ທາ້ ຍ.  ຖາ້ ມເີ ອກະສານທີປື່ ະກອບເປັນຫັກຖານກໍຄວນໄດກ້ ່າເຖິງ. ປທ ຫ້ຼາແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 83

ປທ ຫຼ້າແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 84

ປທ ຫຼ້າແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 85

ກິດຈະກາໍ ຄາໍ ຖາມ: 1. ຈ່ງົື ຂຽນຄໍາຮອ້ ງປະເພດຂຽນດ້ວຍຕົນເອງໃຫ້ໄດ້ 1 ສະບບັ ? (ຂຽນເປັນຄ່ ຫ ເປັນໂຕະ) ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 86

2) ປະເພດຂຽນຕັ່ມໃສຂ່ ໍ້ຄື ວາມ ຄໍາຮອ້ ງປະເພດນີ້ຼ ແມນ່ ສໍານັກງານຜຮ້ ບັ ພຈິ າລະນາຄໍາຮ້ອງ ເປັນຜ້ ກາໍ ນົດຮາ່ ງອອກມາ ເພອື່ ໃຫຜ້ ຮ້ ້ອງຂຕໍ ືມ່ ຂ້ໍຼຄວາມໃສ່. ຄໍາຮອ້ ງປະເພດນຼ້ີ ເປນັ ຄາໍ ຮ້ອງທ່ີືງ່າຍ ເພາະຜຮ້ ອ້ ງຂໍພຽງແຕປ່ ້ອນຂ້ມຼໍ ນ (ຂຽນຂໍຼ້ຄວາມໃສ)່ ໃຫ້ຄົບຖວ້ ນຕາມບອ່ ນຫວາ່ ງທີື່ຈົື່ງໄວ້ສະເພາະກຖໍ ວ່າໃຊໄ້ ດ້. ປທ ຫ້າຼ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 87

ປທ ຫຼ້າແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 88

ປທ ຫຼ້າແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 89

ປທ ຫຼ້າແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 90

ປທ ຫຼ້າແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 91

16.3 ວທິ ຂີ ຽນຄໍາຮ້ອງ - ເນອ້ຼ ໃນຂອງຄາໍ ຮ້ອງຕ້ອງກະທັດຮັດ, ຈະແຈງ້ , ເວົຼາ້ ຕາມຄວາມ ເປັນຈິງ, ບ່ືເໍ ວົາ້ຼ ຕວົ ະ ຫ ຫອກລວງ ຖ້າບື່ດໍ ັ່ງື ນນຼັ້ ສາໍ ນກັ ງານທ່ີື ຮບັ ຜິດຊອບຈະບ່ໍພື ຈິ າລະນາຄາໍ ຮອ້ ງຂອງຕນົ . - ຄໍາເວຼາົ້ ທື່ຂີ ຽນຕ້ອງສຸພາບ, ສະແດງຄວາມນັບຖ. - ການຂຽນຕົວໜັງສຕ້ອງໃຫ້ຈະແຈ້ງອາ່ ນງາ່ ຍ, ຂຽນດ້ວຍນຼາ້ໍ ເມິກສດີ ຽວ ແລະ ບື່ຂໍ ຽນດ້ວຍນໍາ້ຼ ເມິກສີແດງ, ບຄື່ໍ ວນລບ ຫ ເຮັດໃຫ້ ເປິເປຼອ້ ນ, ຄວນໃຊ້ເຈ້ຍຂະໜາດເໝາະສົມ ແລະ ໃຫ້ສະອາດງາມຕາ. ປທ ຫ້າຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 92

20. ການຂຽນຄໍາທວາຍ 20.1 ຄວາມໝາຍຂອງການຂຽນຄາໍ ທວາຍ ຄໍາທວາຍ ແມ່ນການປະດິດແຕ່ງພ້ຼນເມອງປະເພດໜື່ງ ເຊິື່ງແມ່ນປະຊາຊົນ ຊາວຜ້ອອກແຮງງານເປັນຜ້ປະດິດແຕ່ງ ແລະ ນິຍົມໃຊ້ແຕ່ສະໄໝກ່ອນຈົນເຖິງທຸກ ມ້ຼນີຼ້, ຄໍາທວາຍສ່ວນຫາຍແມ່ນຄໍາຮ້ອຍກອງທີື່ຫໍື່ຫຸ້ມດ້ວຍເນຼ້ອໃນອັນສົດໃສ ແລະ ເຕັມໄປດ້ວຍຮ ບພາບທໍາມະຊາດ, ເຄ ່ືອງໃຊ້ຂອງສອຍປະຈໍາວັນ ແລະ ການ ອອກແຮງງານຂອງປະຊາຊົນເຮົາ, ຄໍາທວາຍແມ່ນການພັນລະນາກ່ຽວກັບວັດຖຸສິື່ງ ຂອງ ແລະ ປາກົດການທີື່ມີຈິງໃນໂລກພາວະວິໄສດ້ວຍວິທີເວົຼ້າບ້ຽນໄປ ເພື່ອໃຫ້ທຸກ ຄົນຕ້ອງຄິດຫາຮບວັດຖຸສິື່ງຂອງ ແລະ ປາກົດການເຫົ່ືານັຼ້ນ, ໃຊ້ຄໍາເວົ້ຼາແບບງ່າຍ ແລະ ສອດຄ່ອງກັນ, ຄໍາລົງທ້າຍທຸກເທ່ືອຕ້ອງໃຊ້ຄໍາເວົຼ້າແມ່ນຫຍັງ? ຈຸດພິເສດຂອງ ຄໍທວາຍແມ່ນເວຼາົ້ ແບບໜື່ງແຕເ່ ຂ້າົຼ ໃຈອກີ ແບບໜື່ງ. ປທ ຫາ້ຼ ແສງແກວ້ ພັນລະພາ 93

20.2 ຄວາມສາໍ ຄັນຂອງການຂຽນຄໍາທວາຍ ຄໍາທວາຍ ແມ່ນກາບກອນພຼ້ນເມອງປະເພດໜ່ືງທີ່ືມີຄວາມສໍາຄັນຫາຍ ຕໍື່ກັບການດໍາລົງຊີວິດຂອງຄົນເຮົາ ເຊິ່ືງຄົນລາວເຮົາເຄີຍນິຍົມໃຊ້ເພ່ືອໂຈດ ຖາມ, ທວາຍບັນຫາທີື່ມີລັກສະນະເຊື່ອງບັງ ແຕ່ງຂ້ຼນມີລັກສະນະເປັນ ກາບກອນຖາມເຖິງບັນຫານີ້ຼ ແຕ່ເອົາບັນຫາອ່ືນມາຕອບ ທີ່ືມີລັກສະນະ ກົງກັນຂ້າມ, ມີລັກສະນະປີ້ຼນຄວາມເວົ້ຼາ, ມີລັກສະນເປັນຄໍາຖາມທີື່ບໍ່ືສຸພາບ ແລະ ເວົຼ້າໂຍກ ຫ ເວົຼ້າເກີນຄວາມຈິງ. ຄໍາທວາຍສະແດງໃຫ້ເຫັນຄວາມມີ ໄຫວພິບ, ຄວາມສະຫາດຫັກແຫມຂອງຄົນສະໄໝກ່ອນ ທີື່ສາມາດປະດິດ ແຕ່ງຄໍາທວາຍຂ້ຼນມາໃຊ້ໃນຍາມອອກແຮງງານລວມ, ງານເຮອນກໍາ...ເພ່ືອ ເປັນການຜອ່ ນຄາຍອາລມົ ແລະ ສາ້ ງສາຍສາໍ ພນັ ທີ່ືດີຕກໍື່ ນັ . ປທ ຫຼາ້ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 94

21. ປະເພດຂອງຄໍາທວາຍ 21.1 ຄໍາທວາຍທັີເ່ ວົາ້ື ເຖງິ ສັດສາວາສງິັ່ ຕ່າງໆ ສັດ ໄດ້ກາຍເປັນເປົ້ຼາໝາຍສ່ອງແສງຂອງຄໍາທວາຍເຊິື່ງຜ້ແຕ່ງໄດ້ຊອກ ຫາມາທວາຍແກ້ຕອບກັນ. ການສ່ອງແສງດັ່ືງກ່າວມີລັກສະນະກວມລວມ ແລະ ລັກສະນະສະເພາະເຈາະຈົງ ເຊິື່ງຄົນເຮົາມີການສັງເກດ ແລະ ສໍາຜັດຢ່າງ ໃກ້ຊິດ ໂດຍສາມາດຮ້ໄດ້ຢ່າງລະອຽດລະອໍເຖິງຮບຮ່າງລວມ ແລະ ຮບຮ່າງ ສະເພາະຂອງສັດສາວາສິ່ືງ ນັບທັງສັດບ້ານ, ສັດປ່າ, ສັດນໍ້ຼາ ຈະເປັນສັດນ້ອຍ ຫ ສັດໃຫຍ່ ກໍລ້ວນແຕ່ເປັນເປົຼ້າໝາຍ ໃຫ້ແກ່ການປະດິດແຕ່ງຄໍາທວາຍ ທີື່ມີ ລັກສະນະປຽບທຽບລະຫວ່າງສັດໃສ່ວັດຖຸສິ່ືງຂອງ ແລະ ເຄ ື່ອງໃຊ້ ສອຍອ່ນື ໆ. ປທ ຫ້າຼ ແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 95

ຕວົ ຢາ່ ງ:  ເຫກັ ຊແີ ດງແທງຕາຝື່ັງ ແມ່ນຫຍງັ ? (ອ່ຽນ, ຂຼ້ີກະເດອນ)  ຊີຼ້ນຕອ່ ນດອີ ຼ້ນົ )  ນ້ອຍອອ່ ນຝັງຫາຍປບີ ໍ່ືເນືົ່າ ແມ່ນຫຍັງ? (ງແອ່ງ ແອວແກ່ວແມງໄຢ ລົງຂ້ຼນັ ໄດເອົາຫວົ ລົງກອ່ ນ ແມນ່ ຫຍງັ ? (ໝາ)  ໂຕຫຍັງໄປໃສກຫໍ າມເຮອນໄປນໍາ? (ເຕາ່ືົ )  ພະລສີນອ້ ຍຈໍາສນິ ຢໃ່ ນຖຼ້ໍາ ຝົນບຮ່ືໍ າໍ ຈກັ ເທອ່ື ແມ່ນຫຍງັ ? (ຈ່ືີນາຍ)  ກຸບດາໍ ງວາໍ ດນິ ແມນ່ ຫຍັງ? (ຂ້ຼີຄວາຍ)  ບັກນ້ອຍໆນຸ່ງເສອ້ຼ ລາຍປກັ ລັກກິນຂອງພະຍາກໄໍ ດ້ ແມ່ນຫຍງັ ? (ແມວ)  ໂຕຫຍັງບືໍ່ມີຕນີ ແລ່ນໄວປານມ້າ? (ງູ)  ໂຕໃຫຍ່ເທ່ືາົ ຟາ້ ມັນມີສຂ່ີື າ ມີງວງມງີ າ ມີຕານ້ອຍໆ ແມນ່ ຫຍັງ? (ຊ້າງ)  ມີຫາງຄໄມແ້ ສ້ ແຕ່ມີສຂ່ືີ າ ມຜີ ມົ ໜາ້ ມ້າ ຮອ້ ງວ່າຮ້ໆຼີ ແມນ່ ຫຍັງ? (ໂຕມາ້ )  ຕກົ ເດອນຫົກພວກມນັ ຮ້ອງໂຮແຊວມວ່ ນຊນື່ ຍາມກາງຄນອອກເຕຼັ້ນ ກາງເວນັ ເຂຼ້າົ ຮ ແມນ່ ຫຍງັ ? (ກບົ , ຂຽດ)  ສິບຂາ ສອງຕາຫາຫົວບ່ໍືເຫນັ ແມນ່ ຫຍງັ ? (ກະປ) ປທ ຫ້າຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 96

21.2 ຄາໍ ທວາຍທເັ່ີ ວືາ້ົ ເຖງິ ສ່ິງັ ຂອງເຄັ່ອງໃຊຕູ້ ່າງໆ ເຄື່ອງໃຊ້ໄມ້ສອຍສິ່ືງຂອງຕ່າງໆເປັນຈໍານວນຫວງຫາຍ ແມ່ນ ພາຫະນະໃນການທໍາມາຫາກິນຂອງຊາວນາ, ຊາວສວນ. ວັດຖຸດັື່ງກ່າວ ລວ້ ນແຕ່ຕດິ ພນັ ກບັ ການດໍາລງົ ຊີວິດປະຈໍາວັນຂອງຄົນເຮົາຢ່າງສະໜິດແ ໜ້ນ, ຕິດແໜ້ນກັບການອອກແຮງງານ ການສ້າງສາພັດທະນາ ເສດຖະກິດສັງຄົມລາວຕະຫອດມາ. ດ້ວຍເຫດນີຼ້ຄົນເຮົາຈິ່ືງສັງເກດສິ່ືງ ເຫົື່ານັຼ້ນໄດ້ຢ່າງລະອຽດລະອໍບໍ່ືວ່າທາງດ້ານຮບຮ່າງກໍຄຄຸນປະໂຫຍດໃນ ການນໍາໃຊ້ ສິ່ືງເຫົື່ານັ້ຼນໄດ້ກາຍເປັນເປົຼ້າໝາຍໃນການປະດິດແຕ່ງຄໍາ ທວາຍ. ປທ ຫຼ້າແສງແກ້ວ ພັນລະພາ 97

ຕົວຢາ່ ງ:  ໝແມມ່ ານຄານລງົ ນາຼ້ໍ ແມນ່ ຫຍັງ? (ໄຊໃສ່ປາ)  ບກັ ນອ້ ຍໆພາຍເຮອລອດພຸ່ມ ແມ່ນຫຍງັ ? (ກະສວຍຕໍື່າຫກ)  ຊົກງກົ ຄຄມໍ າ້ ໄປຄ້າບືໍ່ເຫັນຮອຍ ແມ່ນຫຍັງ? (ເຮອ)  ໄປທໃ່ືໍ ຮນ່ າມາທໍື່ກອ້ ນເສົາ້ຼ ແມ່ນຫຍັງ? (ແຫ)  ຊ້າງສາມຂາ ພະຍາຂ້ຼນຂືີ່ ປ່ນີື ອ້ ຍເສບນໍາ ແມນ່ ຫຍງັ ? (ຄຽງ, ໝ,້ຼໍ ນຼ້າໍ ຟດົ )  ກນິ ຟາກນ້ຼີ ໄປຂຼີຢ້ າກນັ້ນຼ ແມນ່ ຫຍງັ ? (ອວຼ້ີ ຝາ້ ຍ)  ບັກຫົວໂລນ້ ໂຕນນາ້ຼໍ ແຕ່ເດກິ ແມນ່ ຫຍງັ ? (ກະບວຍຕກັ ນ້າຼໍ )  ນົກຈິບນ້ອຍ ກິນຂນົ ຕາງເຫຍ່ອື ຄາຍຕ່ອນຊ້ີຼນ ນຼໍາ້ ຕາຍອ້ ຍຍາ່ ວລົງ ແມນ່ ຫຍງັ ? (ແໜບ) ປທ ຫ້າຼ ແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 98

21.3 ຄາໍ ທວາຍທີັເ່ ວ້າົື ເຖງິ ພດຜັກຕາ່ ງໆ ຢ່ໃນການດໍາລົງຊີວິດປະຈໍາວັນຂອງຄົນເຮົາ ປາສະຈາກ ພກສາສາດ (ພດຜັກຕ່າງໆ) ບໍື່ໄດ້, ເພາະສິ່ືງນີຼ້ມີການພົວພັນຢ່າງສະ ໜິດແໜ້ນກັບຄົນຫາຍທີື່ສຸດ ຈິ່ືງພາໃຫ້ຄົນເຮົາມີເວລາສັງເກດສິື່ງ ເຫົື່ານັຼ້ນໄດ້ຢ່າງລະອຽດລະອໍ ນັບແຕ່ດ້ານຮບຮ່າງ, ຄຸນລັກສະນະ ແລະ ຄຸນປະໂຫຍດໃນການນໍາໃຊ້. ຜ່ານການສັງເກດຕົວຈິງກ່ຽວກັບ ພກສາສາດ, ປະຊາຊົນບຮານກໍຄປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່ືາໄດ້ປະດິດແຕ່ງຄໍາ ທວາຍຂຼ້ນມານໍາໃຊ້ໃນເວລາອອກແຮງງານ...ໂດຍເອົາຮບພາບທໍາມະ ຊາດມາສ້າງເປັນບັນຫາທີື່ມີການເຊື່ອງບັງ, ປົກປິດເອົາໄວ້ເພ່ືອແນໃສ່ ເຝິກແອບການຄົຼ້ນຄດິ ທາງມນັ ສະໝອງຂອງຄົນເຮາົ ແລະ ເອົາມາທວາຍ ແກ້ກັນຢາ່ ງມວ່ ນຊນ່ື . ປທ ຫ້ຼາແສງແກວ້ ພນັ ລະພາ 99

ຕົວຢ່າງ:  ໄກ່ແມ່ແດງນອນສະແຄງຢປ່ າຍໄມ້ ແມ່ນຫຍງັ ? (ປກີ ້ວຍ)  ສງລີລາບມໍ່ື ຕີ າຈກັ ຂ້ໍຼ ແມນ່ ຫຍງັ ? (ຕຼົ້ນກ້ວຍ)  ສງເຕວເວວບື່ໍມີຂ້ຼໍ ຕືໍ່າອ້ປຼໍ ້ມຼໍ ີຂຼສໍ້ ່ຕາ ແມ່ນຫຍງັ ? (ຕົນຼ້ ກວ້ ຍ, ໝາກນັດ)  ບັກນອ້ ຍໆຫກັ ຂຝ້ຼີ ອຍຮອງນັື່ງ ແມນ່ ຫຍັງ? (ຜັກບວ່ືົ , ຜກັ ທຽມ)  ຕກົ ປບຸ ຂາ້ ງຊຼ້ີ ແມ່ນຫຍັງ? (ໝາກເຟອງ)  ນໍຼ້າເຕຼາົ້ ນອ້ ຍຫອ້ ຍຢປ່ າຍຫກັ ຕັກກເໍ ຕັມ ບໍື່ຕັກກໍເຕມັ ແມນ່ ຫຍງັ ? (ໝາກ ພ້າວ)  ສາວສີສາວສ້ຼັນຢນຊັນຕາກແດດອມ້ ລກນ້ອຍຢນໄຫແ້ ຂງ່ ຝນົ ແມ່ນຫຍງັ ? (ຕນຼົ້ ສາລ)ີ  ຍາມຍງັ ນອ້ ຍ ນຸງ່ ເສຼ້ອສຂີ າວ ໃຫຍ່ເປນັ ສາວ ນງຸ່ ເສຼ້ອສຂີ ຽວສີແຫຼ້ ເຖ້າົຼ ແກ່ ແລ້ວ ນ່ງຸ ເສອຼ້ ສີ  ແດງ ແມ່ນຫຍັງ? (ໝາກເຜດັ ) ປທ ຫຼາ້ ແສງແກ້ວ ພນັ ລະພາ 100