ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວບໃນການດຳເນີນຄະດີອາຍາ

ບດົ ໂຄງການຈບົ ຊນັ້ ລະດບັ ປະລນິ ຍາຕນີ ຕິ ສິ າດ ສາຂາ ກົດໝາຍອາຍາ ວິທກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ (ສກຶ ສາກລໍ ະນຢີ ຂູ່ ນັ້ ເຈາົ້ັ ໜາ້ ທຕີ່ າຫວຼ ດ) Method Investigation in Criminal proceedings Study Case: Police officers ທາ້ ວ ອາລນຸ ແກວ້ ມານວີ ງົ ທາ້ ວ ພເບຍ້ ວງົ ສະຫວັດ ຄະນະນຕິ ສິ າດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ສກົ ສກຶ ສາ 2019 – 2020 1

ບົດໂຄງການຈບົ ຊນັ້ ປະລນິ ຍາຕນີ ຕິ ສິ າດ ສາຂາ ກົດໝາຍອາຍາ ວທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ (ສກຶ ສາກລໍ ະນຢີ ຂູ່ ນ້ັ ເຈາັ້ົ ໜາ້ ທຕ່ີ າຫວຼ ດ) Method Investigation in Criminal proceedings Study Case : Police officers ນກັ ສກຶ ສາ : ທາ້ ວ ອາລນຸ ແກ້ວມານວີ ງົ ທາ້ ວ ພເບຍ້ ວງົ ສະຫວັດ ອາຈານຜນ້ າພາ : ປຕ. ເຂງິ ຄາ ສຫີ າລາດ ຄະນະນຕິ ສິ າດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ພາກວຊິ າ ກົດໝາຍອາຍາ 2

ສກົ ສກຶ ສາ 2019 – 2020 Final Project of Bachelor Degree of Law in Criminal Law ວທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ (ສກຶ ສາກລໍ ະນຢີ ຂູ່ ນ້ັ ເຈາົ້ັ ໜາ້ ທຕີ່ າຫວຼ ດ) Method Investigation in Criminal proceedings Study Case : Police officers Students: Mr. Aloun KEOMANIVONG Mr. Phoubia VONGSAVATH Advisor: Khuengkham SYHALATH Faculty of law and Political Science Criminal Law Department Academic Year 2019 - 2020 3

ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວ ສັນຕພິ າບ ເອກະລາດ ປະຊາທປິ ະໄຕ ເອກະພາບ ວດັ ທະນາຖາວອນ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລັດຖະສາດ ເລກທີ........../.......... ວທິ ະຍາເຂດດອນນກົ ຂມຸ້ , ວັນທີ....../......./........ ໃບຮບັ ຮອງບດົ ໂຄງການຈບົ ຊນ້ັ ວທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນ ໃນການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ (ສກຶ ສາກລໍ ະນຢີ ຂູ່ ນ້ັ ເຈາ້ົັ ໜ້າທຕີ່ າຫວຼ ດ) Method Investigation in Criminal proceedings Study Case : Police officers ນກັ ສກຶ ສາ : ທາ້ ວ ອາລຸນ ແກວ້ ມານວີ ງົ ລະຫັດນັກສກຶ ສາ FNLP0064.16 ທ້າວ ພເບຍ້ ວງົ ສະຫວດັ ລະຫັດນັກສຶກສາ FNLP0325.16 ອາຈານຜນ້ າພາ : ປຕ. ເຂິງຄາ ສຫີ າລາດ..................................................... ສະພາວຊິ າການຂອງ ຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລັດຖະສາດ ອະນຸມດັ ໂຄງການຈບົ ຊນັ້ ສະບັບນ້ີັເປນັ ສວ່ ນໜຶ່ີງຂອງການສຶກສາຕາມຫັຼກສດປະລິນຍາຕີນຕິ ສິ າດ ພາກວຊິ າ ກດົ ໝາຍອາຍາ ຄະນະກາມະການປອ້ ງກນັ ບົດໂຄງການຈບົ ຊນັ້ ຄັ້ງວນັ ທີ 12 ສງິ ຫາ 2020 1. ທ່ານ ຮສ. ວຽງວິໄລ ທຽ່ ງຈນັ ໄຊ........................................................ປະທານກາມະການ 2. ທ່ານ ປທ. ພອນໄຊ ປະພັດສະລາງ................................................................ກາມະການ 3. ທ່ານ ປທ. ພັນທະສັກ ມ່ງີິ ນະຄອນ................................................................ກາມະການ 4. ທາ່ ນ ຊອ. ປທ. ບນຸ ລ້ຽງ ວງົ ສາພນັ ...............................................................ກາມະການ ຄະນະບດໍ ີ ຫົວໜາ້ ພາກວຊິ າກດົ ໝາຍອາຍາ 4

ບດົ ຄດັ ຫຍໍ້ ການຂຽນບົດໂຄງການຈົບຊັ້ນໃນຫົວຂໍ້: ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາ (ສືກສາກໍລະນຂີ ັ້ນເຈັົ້າໜ້າທີ່ຕາຫຼວດ) ຈຸດປະສງົ ເພືີ່ອຢາກສຶກສາໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມຫຍງຸ້ ຍາກທີ່ມັກເກດີ ຂັຶ້ນ ໃນການສບື ສວນ-ສອບສວນ ແລະ ວທິ ກີ ານແກ້ໄຂບນັ ຫາຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການສືບສວນ-ສອສບສວນໃນ ການນາໃຊວ້ ທິ ີການຂອງເຈັົາ້ ໜ້າທີ່ຕາຫວຼ ດ ແມ່ນໄດ້ນາໃຊວ້ ິທີການສກຶ ສາທາງແບບຄຸນນະພາບ ໂດຍສຶກສາ ທາງດ້ານເອກະສານ, ນຕິ ິກາທ່ີກ່ຽວຂ້ອງເປນັ ບ່ອນອີງ ແລະ ຍັງໃຊ້ວິທກີ ານສາພາດຄາຄິດຄາເຫັນຈາກອົງການ ສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫ້ອງຕາຫຼວດ ປກສ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ຈານວນ 3 ສະບັບ ເພ່ືີອນາມາຮວບຮວມ ແລະ ສັງລວມເອົາບນັ ດາຂໍ້ມນຕ່າງໆທີ່ໄດ້ມາຈາກການເກັບກາຄັງ້ ນັ້ີ ມາວເິ ຄາະ ແລະ ອະທບີ າຍຜນົ . ຜົນຈາກການສຶກສາຄັ້ນົ ຄວ້າ ວິທກີ ານສືບສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ (ສກື ສາກໍລະນີ ຂັ້ນເຈ້ັົາໜ້າທີ່ຕາຫຼວດ) ນັ້ນເຫັນວ່າເຈ້ົັາໜ້າທ່ີຕາຫຼວດແມ່ນໄດ້ນາໃຊ້ແນວຄິດ, ທິດສະດີ ແລະ ຫັຼກການທີ່ ກ່ຽວກັບວິທີການສບື ສວນ-ສອບສວນ ແມ່ນໄດ້ປະຕິບັດຕາມກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນນີ ຄະດີອາຍາທີ່ໄດ້ ການົດໄວ້ ນອກຈາກນັ້ີຍັງໄດ້ປະຕິບັດຕາມຫຼັກການວິຊາສະເພາະຂອງເຈົັ້າໜ້າທີ່ໄປພ້ອມ ແຕ່ຕ້ອງໄດ້ ຮັບປະກັນຄວາມຍຸຕິທາ ແລະ ຖກື ຕ້ອງຕາມກດົ ໝາຍ ການສກື ສາຄ້ງັ ນ້ີັໄດ້ພົບວາ່ ເຈັ້າົ ໜ້າທ່ີໄດນ້ າໃຊ້ວທິ ກີ ານ ສືບສວນ-ສອບສວນໄດ້ປະຕິບັດຕາມຫຼັກການ, ຂ້ັນຕອນ ແລະ ລະບຽບການຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການ ດາເນີນຄະດີອາຍາທີ່ໄດການົດໄວ້ໄດ້ຢູ່າງເຂັມງວດ ແລະ ຮອບດ້ານ ແຕ່ກໍເຫັນວ່າຍັງມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນ ການປະຕິບັດໜ້າທຂີ່ ອງການນາໃຊວ້ ທິ ີການສືບສວນ-ສອບສວນຂອງເຈົັ້າໜາ້ ທີ່ຕາຫວຼ ດ ເພາະຍງັ ເຫນັ ວ່າຜທ້ ີ່ ກ່ຽວຂ້ອງກັບເຫດການເຊັ່ນ: ຜ້ສົງໄສ ຫືຼ ຜ້ຖືກຫາ ຍັງບ່ໍທັນໄດ້ໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືກັບເຈົ້ັາໜ້າທ່ີຢູ່າງເຕັມທ່ີ ເທ່ົັາທີ່ຄວນ ແລະ ຍງັ ໄດ້ຮຽນຮ້ວທິ ີການໃນການແກ້ໄຂຄວາມຫຍງຸ້ ຍາກຂອງເຈ້ັົາໜ້າທີ່ຕາຫຼວດ. ຈາກຜົນຂອງການສຶກສາດງັ່ ກ່າວ, ຈ່ີງຶ ມີຂໍ້ສະເໜີ ໃຫ້ເພ່ີມທະວີຄວາມເປັນທາ ແລະ ການເອາົ ໃຈໃສ່ ລະບຽບການໃນການສືບສວນ-ສອບສວນ ໂດຍນາໃຊ້ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນໃຫ້ຖືກຕ້ອງສອດຄ່ອງ ຕາມກົດໝາຍທີ່ໄດ້ການົດໄວ້ ແລະ ຢາກໃຫ້ປະກອບເຄືີ່ອງມືທີ່ທັນສະໃໝ່ເຂົ້ັາກັບວຽກງານສືບສວນ-ສອບ ສວນ. i

Abstract Graduation Thesis Writing: Method Investigate in Criminal Procedure (Case Study at Police Officer) The purpose is to study the difficulties that often occur in the investigation And how to resolve investigative difficulties In using the methods of the police chief Is A qualitative education methodology was used By studying the documents, the relevant legislation is based on And also use the method of interviewing and commenting from the investigation unit of the Vientiane Capital Police Station Amount 3 copies To collect and compile the information obtained from this collection to analyze and explain the results. Results from the research study Method Investigate in Criminal Procedure (Case Study at Police Officer) It is seen that the police officers have applied the ideas, theories and principles on how to investigate Is in accordance with the prescribed criminal procedure law In addition, the professional principles of the authorities are followed However, fairness and law must be ensured in accordance with the law. This study found that The authorities who have used the investigative method have strictly followed the principles, procedures and regulations of the Criminal Procedure Code And comprehensive However, it is still difficult to fulfill the duty of using the investigative method of the police officer It is also seen that those involved in the incident, such as suspects or suspects Not cooperating with the authorities as fully as they should And also learn how to solve the problems of police officers. From the results of such studies, it is has proposed to increase the accuracy and attention to the procedures in the investigation by using the investigation method in accordance with the law and want to include modern tools in the investigation. ii

ຄາຂອບໃຈ ຕໍກ່ ັບຄວາມສາເລັດຂອງການສຶກສາ ແລະ ຂຽນບົດຈົບຊນັ້ ປະລິນຍາຕີສາຂາກົດໝາຍອາຍາສຶກສາ ໃນຫົວຂໍ້: ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາ (ສືກສາກໍລະນີຂ້ັນເຈ້ົັາໜ້າທີ່ຕາຫຼວດ) ຜ່ານພົ້ັນໄປດ້ວຍດີນັ້ນ, ຂໍສະແດງຄວາມຮ້ບຸນຄຸນ ແລະ ຂໍຂອບໃຈມາຍັງອົງການຈັດຕັ້ງ ແລະ ບຸກຄົນທີ່ ກ່ຽວຂ້ອງທີ່ໄດ້ປະກອບສວ່ ນ ແລະ ອານວຍຄວາມສະດວກໃຫ້ແກ່ການຂຽນບດົ ໂຄງການຈົບຊັ້ນໃນຄັ້ງນັ້ີ ດັ່ງ ຕ່ໍໄປນ:ັ້ີ ຂໍສະແດງຄວາມຂອບໃຈ ແລະ ຄວາມຮ້ບຸນຄຸນຢູ່າງສງມາຍັງທ່ານ ອາຈານ ເຂີງຄາ ສີຫາລາດ (ອາຈານທີ່ປືກສາ) ຜ້ທີ່ຊ້ັີນາບົດໂຄງການຈົບຊ້ັນຫົວນ້ັີທີ່ໄດ້ເສຍສະຫຼະເວລາອັນມີຄ່າ, ສະຕິປັນຍາ ແລະ ຄວາມເອົາໃຈໃສ່ໃນການຊີ້ັນາແນະນາໃຫ້ພວກຂ້າພະເຈັ້ົາໃນການຂຽນບົດຄັ້ງນີ້ັ ແລ້ວກໍຍັງຂໍຂອບໃຈ ແລະ ຄວາມຮ້ບຸນຄຸນຢູ່າງສງມາຍັງບັນດາອາຈານຜ້ທີ່ໄດ້ຖ່າຍທອດຄວາມຮ້ທັງໝົດຂອງຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ແລະ ອາຈານສອນປະຈາພາກວິຊາກົດໝາຍອາຍາ, ທີ່ໄດໃ້ ຫ້ຄວາມຊວ່ ຍເຫືອຼ ໃນການໃຫ້ຂ້ໍມນ, ສະຖານທ່ີຄ້ົັນຄວ້າ ແລະ ອານວຍຄວາມສະດວກທຸກຢູ່າງໃຫ້ພວກຂ້າພະເຈ້ົັາໄດ້ສຶກສາຮ່າຮຽນເອົາຄວາມຮ້ ປະສົບການມາຕະຫອຼ ດໄລຍະເວລາ 4 ປ,ີ ໃນການຂຽນບົດໂຄງການຈົບຊັນ້ ໃນຄງ້ັ ນັີ້ ໃຫປ້ ະສົບຄວາມສາເລັດ ໄປດ້ວຍດ.ີ ຂໍສະແດງຄວາມຂອບໃຈ ແລະ ຄວາມຮ້ບຸນຄຸນອັນໃຫຍຫ່ ຼວງຫັຼົ້ນເຫືຼອມາຍັງ ພ່ໍແມ່, ອ້າຍ, ເອືັ້ອຍ, ນ້ອງ ແລະ ເພືີ່ອນມິດສະຫາຍທຸກທ່ານທີ່ໄດ້ສະຫຼະເວລາ ແລະ ຊັບສີນເງນີ ຄາອັນມີຄ່ານ້ັນເພ່ີືອເປັນການຊ້ຍ້ ສງັົ່ ເສີມຊ່ວຍເຫືຼອ ບ່ໍວາ່ ຈະເປັນດ້ານຄ່າໃຊ້ຈ່າຍທາງດ້ານການສືກສາ, ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍທາງດ້ານຕາ່ ງໆ ແລະ ຍັງໄດ້ ສງັົ່ ກາລງັ ໃຈມາໃຫ້ແກ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າັ ມາຕະຫຼອດໄລຍະເວລາ 4 ປີຂອງການສືກສາ. ສຸດທ້າຍນັ້ີ, ພວກຂ້າພະເຈັົ້າກໍຂໍອວຍພອນໄຊໃຫ້ທຸກໆທ່ານຕະຫຼອດຮອດເຖິງຄອບຄົວອັນອົບອຸ້ນ ຂອງທ່ານ ແລະ ທກຸ ພາກສວ່ ນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ທມ່ີ ີສ່ວນປະກອບໃນການຂຽນບົດໂຄງການຈບົ ຊນັ້ ໃນຄັງ້ ນ້ັີ ລວມ ທັງບັນດາທ່ານຜ້ທ່ີໄດ້ໃຫ້ຄວາມສົນໃຈເຂ້ົັາມາອ່ານປື້ມເຫັຼ້ມນ້ັີ ຂໍໃຫ້ທຸກໆທ່ານຈັ່ົງມີສຸຂະພາບແຂງແຮງ, ປະສົບຄວາມສາເລດັ ທຸກປະການ ແລະ ໜ້າທີວ່ ຽກງານໃຫ້ໄດດ້ ຂີ ້ັຶນໄປອກີ ຈັົ່ງເກດີ ແກທ່ ກຸ ໆທ່ານດ້ວຍເຖິດ. ທ້າວ ອາລນຸ ແກ້ວມານວີ ງົ ທ້າວ ພເບ້ຍ ວົງສະຫວດັ iii

ສາລະບານ ໜ້າ ໃບຮບັ ຮອງບົດໂຄງການຈບົ ຊັ້ນ ບົດຄດັ ຫຍໍ້…………………....…………………………...............................……….........…i Abstract………………..………...……………………………......................……...…….ii ຄາຂອບໃຈ……………....…………….......…….……………...................…………..........iii ສາລະບານ………….....….....................………......................………………………..........iv ບດົ ທີ 1 ພາກສະເໜີ ..................................................................................................................1 1.1 ຄວາມເປນັ ມາຂອງການສກຶ ສາ ......................................................................................1 1.2 ເຫດຜົນ ແລະ ຄວາມສາຄັນ .........................................................................................2 1.3 ຈດຸ ປະສົງຂອງການສຶກສາ ............................................................................................2 1.4 ຄາຖາມໃນການຄົັ້ນຄວາ້ ..............................................................................................3 1.5 ປະໂຫຍດທຄີ່ າດວາ່ ຈະໄດຮ້ ັບ........................................................................................3 1.6 ຄາອະທບີ າຍສບັ .........................................................................................................3 ບດົ ທີ 2 ທບົ ທວນເອກະສານ ແລະ ບົດຄັ້ົນຄວາ້ ທ່ກີ ຽ່ ວຂ້ອງ........................................................4 2.1 ຫລກັ ການ ແລະ ທດິ ສະດທີ ່ີກຽ່ ວຂ້ອງ ............................................................................4 2.1.1 ຄວາມຮ້ທົວ່ັ ໄປກຽ່ ວກັບວທິ ີການສືບສວນ-ສອບສວນ.................................................4 2.1.2 ນຍິ າມ..............................................................................................................4 2.2 ຄວາມສາຄັນຂອງວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ................................................................5 2.3 ວທິ ີການໃນການສບື ສວນ-ສອບສວນ.............................................................................6 2.3.1 ການເອົາຄາໃຫ້ການ ............................................................................................6 2.3.2 ການສອບຖາມຊອ້ ງໜາ້ .....................................................................................14 2.3.3 ການຊັນນະສດສະຖານທເ່ີ ກດີ ເຫດ........................................................................15 2.3.4 ການຊນັ ນະສດຊາກສບົ ......................................................................................18 2.3.5 ການກວດຄ້ົນັ ເຄຫາສະຖານ, ຍານພະຫະນະ ແລະ ຕວົ ບກຸ ຄນົ .....................................19 2.3.6 ການຍດຶ ຊັບ ແລະ ການອາຍດັ ຊັບ.........................................................................23 2.3.7 ການທົດສອບຂໍ້ມນຄນື ໃໝ.່ ................................................................................24 2.3.8 ການຊັີ້ຕວົ ແລະ ການຢງັ້ື ຢນື ................................................................................24 ບດົ ທີ 3 ວິທກີ ານ ແລະ ເຄອີ່ື ງມທື ່ໃີ ຊ້ໃນການຄົັນ້ ຄວາ້ ............................................................28 iv

3.1 ວທິ ກີ ານສກຶ ສາຄັ້ົນຄວ້າ .............................................................................................28 3.2 ຂອບເຂດຂອງການຄນ້ັົ ຄວາ້ ........................................................................................28 3.2.1 ຂອບເຂດທາງດາ້ ນສະຖານທ່ີ...............................................................................28 3.2.2 ຂອບເຂດທາງດາ້ ນເວລາ ....................................................................................28 3.2.3 ຂອບເຂດດາ້ ນເນືອ້ັ ໃນ .......................................................................................28 3.3 ວທິ ີເກັບຂມໍ້ ນ ແລະ ນາໃຊ້ເຄືີ່ອງມື...............................................................................29 3.4 ວິທກີ ານວເິ ຄາະ ແລະ ອະທບິ າຍຜົນ..............................................................................29 ບົດທີ 4 ຜນົ ຂອງການຄນ້ົັ ຄວາ້ ແລະ ການວເິ ຄາະ ..................................................................30 4.1 ຜົນຂອງການຄັ້ນົ ຄວ້າ................................................................................................30 4.2 ຜົນຂອງການວິເຄາະ..................................................................................................31 ບົດທີ 5 ສະຫຸບຼ ແລະ ຂ້ໍສະເໜ.ີ ......................................................................................33 5.1 ສະຫບຼຸ ...................................................................................................................33 5.2 ຂ້ໍສະເໜີ.................................................................................................................34 ເອກະສານອ້າງອງີ ເອກະສານຊ້ອນທາ້ ຍ ປະຫວດັ ຫຍຜ້ໍ ຂ້ ຽນ v

ບດົ ທີ 1 ພາກສະເໜີ 1.1 ຄວາມເປນັ ມາຂອງການສກຶ ສາ ໃນສະພາບຕົວຈິງຂອງສັງຄົມລາວໃນໄລຍະທີ່ຜ່ານມາ ແລະ ປັດຈຸບັນນີັ້ເຫັນວ່າວິທີການສືບສວນ- ສອບສວນຂອງເຈົັ້າໜ້າທ່ີແມ່ນມີຄວາມສາຄນັ ເພືີ່ອຊອກໃຫ້ເຫັນການກະທາຜິດ ທາງອາຍານັ້ນວ່າມີຄວາມ ຈງິ ຫືຼ ບໍ່, ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນຂອງການດາເນີນຄະດອີ າຍາເປັນສ່ີິງທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້ທີ່ຈະນາເອົາຜກ້ ະທາ ຜິດມາລົງໂທດ ແລະ ບໍ່ໃຫ້ຜ້ທີ່ບ່ໍໄດ້ກະທາຜິດມາລົງໂທດ ໃນສະພາບຕົວຈິງແລ້ວວິມີການສືບສວນ-ສອບ ສວນແມ່ນຖືກການົດໄວ້ໃນກົດໝາຍວ່າດ້ວຍ ການດາເນີນຄະດີອາຍາ ຊີ່ິງໃນເມີື່ອກ່ອນນັ້ນ ວິທີການສືບ ສອບ-ສອບສວນ ໄດ້ເອ້ັີນວ່າ: ມາດຕະການສືບສວນ-ສອບສວນ ປະກອບດວ້ ຍ: ການເອົາຄາໃຫ້ການ, ການ ສອບຖາມຊ້ອງໜ້າ, ການສັນນະສດສະຖານທ່ີເກີດເຫດ, ການສັນນະສດຊາກສົບ, ການກວດຄັົ້ ນເຄຫະ ສະຖານ, ຍາພາຫະນະ ແລະ ຕົວບຸກຄົນ, ການຍຶດ ແລະ ອາຍັດຊັບ, ການກວດສອບຂໍ້ມນຄືນໃໝ່, ການ ຢ້ືັງຢືນ ແລະ ການຊັ້ີຕົວ (ວຽງວໄິ ລ ທຽ່ ງຈນັ ໄຊ. ປື້ມການດາໍ ເນນີ ຄະດອີ າຍາ (ສະບບັ ປບັ ປງຸ ), ພິມ ຄງັ້ື ທີ II, ປີ 2005, ໜາ້ື . 70), ແຕປ່ ດັ ຈບຸ ັນໄດປ້ ່ຽູ ນມາເປັນວທິ ີການສບື ສວນ-ສອບສວນ. ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ທ່ີເຈ້ົັາໜ້າສືບສວນ-ສອບສວນນາໃຊ້ໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາມີ ຄວາມສາຄັນເພີ່ືອເພີ່ມທະວີຄວາມສັກສິດ ແລະ ຮັບປະກັນຄວາມຍຸຕິທາ ກ່ອນອ່ີືນໝົດຕ້ອງມີສະຕິ ແລະ ເຄົາລົບການປະຕິບັດກົດໝາຍ ໂດຍສະເພາະປະມວນກົດໝາຍອາຍາ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີ ອາຍາ ແລະ ກົດໝາຍອືີ່ນໆ ໃນຂົງເຂດຍຸຕິທາທີ່ໄດ້ຮັບການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດຕໍ່ການລະເມີດກົດໝາຍ ທີ່ສ້າງ ຄວາມເສຍຫາຍໃຫ້ແກສ່ ັງຄົມ, ເພືີອ່ ເຮັດໃຫຄ້ ວາມສັກສິດຂອງກົດໝາຍ ແລະ ອານາດລັດໃນການນາເອາົ ຜ້ ກະທາຜິດມາຮັບການລົງໂທດຕໍ່ ການກະທາທີ່ຜ້ກ່ຽວກໍ່ຂັ້ຶນເຈັ້ົາໜ້າທ່ີສືບສວນ-ສອບສວນ ລ້ວນແລ້ວໄດ້ນາ ໃຊ້ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນທີກ່ ານດົ ໄວ້ໃນກດົ ໝາຍ. ການສືບສວນ-ສອບສວນ ແມ່ນຂັ້ນຕອນໜງຶ່ີ ຂອງການດາເນີນຄະດີອາຍາ ໝາຍເຖິງການເຄອື ນໄຫວ ເກັບໂຮມຂ້ໍມນຫຼັກຖານໃນຄະດີອາຍາໂດຍເຈ້ັົາໜ້າທີ່ສບື ສວນ-ສອບສວນ ບົນພືັ້ນຖານການນາໃຊ້ວິທີການ ສືບສວນ-ສອບສວນ ຕາມທ່ີການົດໄວ້ໃນກົດໝາຍເພອື່ີ ຊອກໃຫເ້ ຫນັ ຄວາມຈງິ ໂດຍມເີ ປ້ືາໝາຍນາເອົາຜຖ້ ືກ ຫາມາດາເນີນການສືບສວນ-ສອບສວນ ເພີື່ອຮັບປະກັນການສັ່ງຟ້ອງຂຶ້ັນສານຢູ່າງຖືກຕ້ອງ ສະນັ້ນ, ການ ດາເນີນຄະດີອາຍາເປັນການດາເນີນຄະດີກັບຄົນ ເພ່ືີອບໍ່ໃຫ້ເປັນການລ່ວງລະເມີດສິດ ແລະ ເສລີພາບຂອງ ບຸກຄົນນ້ັນ ເຈົັ້າໜ້າທ່ີຜ້ມີສິດໃນການສືບສວນ-ສອບສວນ (ດາເນີນຄະດີ) ຈາເປັນຕ້ອງດາເນີນໄປຕາມ ລະບຽບກົດໝາຍ, ຖ້າບ່ໍດ່ັງນັ້ນ ນອກຈາກຈະເປັນການລ່ວງລະເມີດສິດ ແລະ ເສລີພາບຂອງບຸກຄົນແລ້ວຈະ ເປນັ ການລະເມດີ ກດົ ໝາຍເອງ. 1

1.2 ເຫດຜນົ ແລະ ຄວາມສາຄນັ ໃນການຂຽນບົດໂຄງການຈົບຊັນ້ ຂອງພວກຂາ້ ພະເຈາ້ົັ ກຽ່ ວກັບວີທກີ ານສືບສວນ-ສອບສວນນັີ້ ແມ່ນ ສຶກສາກຽ່ ວກັບຄວາມໝາຍຂອງການສືບສວນ-ສອບສວນ ໃນການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາຂອງເຈ້ັົາໜ້າທີ່ຕາຫຼວດ ແລະ ສຶກສາກ່ຽວກັບວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນເຊ່ັນ: ການເອົາຄາໃຫ້ການ, ການສອບຖາມຊ້ອງໜ້າ, ການກວດຄ້ັົນເຄຫາສະຖານ, ຍານພາຫະນະ ແລະ ຕົວບຸກຄົນ, ການຊັີ້ຕົວ ແລະ ການຢັື້ງຢືນ, ການຍຶດຊັບ ແລະ ການອາຍັດຊບັ , ການຊັນນະສດສະຖານທີເ່ ກດີ ເຫດ, ການຊັນນະສດຊາກສບົ , ແລະ ການທົດສອບຂມໍ້ ນ ຄືນໃໝ່. ການສືບສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາແມ່ນມີຄວາມສາຄັນຫຼາຍ ເພາະວ່າໃນການ ສືບສວນ-ສອບສວນຕອ້ ໄດ້ນາໃຊວ້ ິທີການສືບສວນ-ສອບສວນທ່ຖີ ືກຕ້ອງເທົາ່ັ ນັນ້ ຈຶີ່ງຈະຮັບປະກນັ ຄຸນຄາ່ ຂອງ ຫັກຼ ຖານໄດ້, ຈະຊ່ວຍໃຫ້ການສັງ່ ຟ້ອງ ແລະ ການພຈິ າລະນາຕັດສນີ ຄະດີຢ່າູ ງຖືກຕ້ອງ ແລະ ຮບັ ປະກັນຄວາມ ຍຸຕທິ າໃນສງັ ຄມົ , ແຕໃ່ ນການສືບສວນ-ສອບສວນແມນ່ ມຄີ ວາມຫຍຸ້ງຍາກຫາຼ ຍຢາູ່ ງເຮດັ ໃຫ້ການດາເນີນຄະດີ ອາຍາແມນ່ ບໄໍ່ ດ້ເປັນໄປຕາມຂ້ນັ ຕອນ. ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ແມ່ນວິທີການໜ່ີຶງທີ່ຕ້ອງປະຕິບັດຕາມກົດໝາຍ ໂດຍສະເພາະແມ່ນ ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາເພືີ່ອສະກັດກ້ັນ ແລະ ຕ້ານອາຊະຍາກາກໍຄືການຕ້ານປາກົດການ ຕ່າງໆທ່ມີ ີການລວ່ ງລະເມດີ ກດົ ໝາຍໃຫ້ລດົ ໜອ້ ຍຖອຍລົງ ແລະ ໝົດໄປຈາກສງັ ຄມົ , ເພີືອ່ ຮບັ ປະກນັ ເຮດັ ໃຫ້ ສງັ ຄົມມຄີ ວາມສະຫງບົ ແລະ ມີຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮອ້ ຍ ແລະ ສາ້ ງເງີ່ືອນໄຂໃຫປ້ ະຊາຊນົ ໄດດ້ າລົງຊີວດິ , ທາມາຫາກິນ ປະກອບສວ່ ນເຂົັ້າໃນການພັດທະນາສ້າງສາເສດຖະກິດຂອງປະເທດຊາດຢູ່າງມີຄວາມສະຫງົບ (ເອກະສານກອງປະຊມຼຸ ໃຫຍ່ຂອງພກັ , ຄ້ັງທີ VIII, ປີ 2006). ດ້ວຍເຫດນ້ີັ ພວກຂ້າພະເຈົັ້າຈ່ຶີງມີຄວາມສົນໃຈສຶກສາ ວີທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ໃນການດາ ເນນີ ຄະດີອາຍາ ວ່າມີຄວາມສະດວກສະບາຍ ຫຼື ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກລາບາກພຽງໃດ ໃນການຫາຂ້ໍມນຫຼັກຖານ ແລະ ວີທີການຕ່າງໆ ທີນ່ າໃຊໃ້ ນການດາເນນີ ຄະດີນັນ້ ໆ ຂອງເຈັົ້າໜາ້ ທ່ີທ່ີຈະປະຕິບດັ ວຽກງານ. 1.3 ຈຸດປະສງົ ຂອງການສກຶ ສາ ການຂຽນບົດໂຄງການຈົບຊັ້ນຂອງພວກຂ້າພະເຈົັ້າກ່ຽວກັບວີທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ໃນການ ດາເນີນຄະດີອາຍານັີ້ ແມ່ນເພື່ີອບັນລຸຈຸດປະສົງ ຕາມຫຼັກສດຂອງຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລັດຖະສາດ ຂອງ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ກະຊວງສກື ສາທກິ ານດັ່ງນີ:ັ້ 1. ເພີອ່ື ສຶກສາກ່ຽວກບັ ຄວາມຫຍງຸ້ ຍາກໃນການສບື ສວນ-ສອບສວນຂອງການນາໃຊ້ວິທກີ ານສບື ສວນ- ສອບສວນຂອງເຈ້ົາັ ໜ້າທ່ີຕາຫວຼ ດ; 2. ເພືີ່ອສຶກສາກ່ຽວກັບວິທີການແກ້ໄຂຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການສືບສວນ-ສອບສວນຂອເຈົ້ັາໜ້າທີ່ ຕາຫວຼ ດໃນການນາໃຊວ້ ທິ ີການສບື ສວນ-ສອບສວນ. 2

1.4 ຄາຖາມໃນການຄັົນ້ ຄວ້າ 1. ໃນການປະຕິບັດໜ້າທ່ີ ວຽກງານຂອງເຈົ້ັາໜ້າທີ່ຕາຫຼວດແມ່ນໄດ້ມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການ ສືບສວນ-ສອບສວນຂອງການນາໃຊ້ວິທີການສບື ສວນ-ສອບສວນນັນ້ ແມ່ນໄດມ້ ຄີ ວາມຫຍງຸ້ ຍາກ? 2. ການແກ້ໄຂຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການສືບສວນ-ສອບສວນຂອງເຈັາົ້ ໜ້າທ່ີຕາຫຼວດໃນການນາໃຊ້ວິທີ ການສືບສວນ-ສອບສວນແມ່ນໄດ້ມີການແກໄ້ ຂແນວໃດ? 1.5 ປະໂຫຍດທຄີ່ າດວາ່ ຈະໄດຮ້ ບັ ໃນການຂຽນບດົ ໂຄງການຈບົ ຊັນ້ ໃນຫວົ ຂໍ້: ວິທກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນນີ ຄະດີອາຍາ (ສຶກສາກໍລະນີຢໃູ່ ນຂັ້ນຕາຫວຼ ດ) ຄາດຄະເນຜນົ ທີ່ໄດຮ້ ັບມດີ ັງ່ ລມຸ້ ນີ:ັ້ 1. ຈະໄດ້ຮ້ເຖິງຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການສືບສວນ-ສອບສວນໃນການນາໃຊ້ວິທີການສືບສວນ-ສອບ ສວນຂອງເຈັົ້າໜ້າທ່ີຕາຫວຼ ດ; 2. ຈະໄດ້ຮເ້ ຖິງວິທີການແກ້ໄຂຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການສືບສວນ-ສອບສວນຂອເຈົ້າັ ໜ້າທີ່ຕາຫຼວດໃນ ການນາໃຊ້ວທິ ກີ ານສືບສວນ-ສອບສວນ. 1.6 ຄາອະທບີ າຍສບັ ອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ແມນ່ ອັງການສືບສວນ-ສອບສວນຂອງເຈາົັ້ ໜາ້ ທີ່ຕາຫວຼ ດ; ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ໝາຍເຖິງການຊອກຫາການເກບັ ກາຂມ້ໍ ນຫກັຼ ຖານ; ຜ້ຖືກສົງໄສ ໝາຍເຖິງບຸກຄົນທີ່ຖືກສົງໄສວ່າເປັນຜ້ກະທາຜິດທາງອາຍາ ແຕ່ຍັງບ່ໍທັນມີຄາສ່ັງເປີດການ ສືບສວນ-ສອບສວນ; ຜຖ້ ກື ຫາ ໝາຍເຖງິ ບຸກຄົນທຖ່ີ ືກມາດາເນີນດພີ າຍຫັຼງທມີ່ ີຄາສັງ່ ເປດີ ການສືບສວນ-ສອບສວນ; ການຊນັ ນະສດ ໝາຍເຖງິ ການກວດກາເກບັ ກາທ້ອນໂຮມຂໍ້ມນຫກັຼ ຖານຮອງຮອຍຂອງການກະທາຜດິ ; ຄາໃຫກ້ ານ ໝາຍເຖງິ ຂໍມ້ ນທີ່ໄດ້ຈາກການສອບສວນຜຖ້ ືກຫາ ຄ່ຄວາມ ແລະ ຜ້ທກີ່ ຽ່ ວຂອ້ ງອືນີ່ ໆ 3

ບດົ ທີ 2 ທບົ ທວນເອກະສານ ແລະ ບດົ ຄນ້ັົ ຄວາ້ ທກ່ີ ຽ່ ວຂອ້ ງ 2.1 ຫລກັ ການ ແລະ ທດິ ສະດທີ ກ່ີ ຽ່ ວຂອ້ ງ 2.1.1 ຄວາມຮທ້ ວັົ່ ໄປກຽ່ ວກບັ ວທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນ ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ແມ່ນຮບການ ແລະ ວິທີການທີ່ອົງການດາເນີນຄະດີອາຍານາໃຊ້ ປະກອບຂໍ້ມນຫກັຼ ຖານເພີື່ອຊອກໃຫ້ເຫັນການກະທາຜິດທາງອາຍາ, ນາເອົາຜ້ກະທາຜິດມາລົງໂທດຕາມກົດ ໝາຍ ແລະ ບໍ່ໃຫ້ຜ້ບໍ່ໄດ້ກະທາຜິດຖືກລົງໂທດ, ວິທີການ ສືບສວນ-ສອບສວນມີແປດວິທີການ ເຊ່ັນ: ການເອາົ ຄາໃຫກ້ ານ, ການສອບຖາມຊ້ອງໜ້າ, ການຊັນນະສດສະຖານທ່ີເກີດເຫດ, ການຊັນນະສດຊາກສົບ, ການກວດຄ້ັົນເຄຫະສະຖານ, ຍານພາຫະນະ ຫຼື ຕົວບຸກຄົນ, ການຍຶດຊັບ ແລະ ອາຍດັ ຊັບ, ການທດົ ສອບຂໍ້ ມນຄນື ໃໝ,່ ການຢື້ັງຢືນ ແລະ ການຊີັຕ້ ົວ. ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນສາມາດນາໃຊ້ ແປດ ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ໃນຂອບເຂດສິດ ໜ້າທ່ີຂອງຕົນ ໂດຍບ່ໍຕ້ອງຂໍຄາສັ່ງຈາກຫົວຫນ້າອົງການໄອຍະການ ຫຼື ສານ, ສ່ວນການກວດຄັົ້ນເຄຫະ ສະຖານ ໃນກໍລະນທີ ັົ່ວໄປຫົວໜ້າອົງການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຕອ້ ງໄດຂ້ ໍຄາສງ່ັ ກວດຄັົນ້ ຈາກຫົວໜາ້ ອົງການ ໄອຍະການ ຫືຼ ສານ ເພາະວາ່ ການກວດຄ້ັນົ ເຄຫະສະຖານເປນັ ການແຕະຕ້ອງເຖິງສດິ , ເສລີພາບຂອງບກຸ ຄົນໃນ ການປກປັກຮັກສາ ເຄຫະສະຖານຂອງຕົນເອງ, ຍົກເວັ້ນໃນກໍລະນີການກະທາຜິດເຊິ່ີງໜ້າ ແລະ ຮີບດ່ວນ, ສາລັບອົງການໄອຍະການ ແລະ ສານກສໍ າມາດນາໃຊ້ວທິ ີການສືບສວນ-ສອບສວນຕາມທກ່ີ ົດໝາຍໄດ້ການົດ ໄວ.້ 2.1.2 ນິຍາມ ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ແມ່ນວິທີການເຄ່ືີອນໄຫວຂອງອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ອົງການໄອຍະການ ໃນເວລາສົງໄສວ່າມີການກະທາຜິດທາງອາຍາເກີດຂ້ັຶນເຊັ່ນ : ມີການຮ້ອງຟ້ອງ ຫືຼ ແຈ້ງ ຄວາມ, ມກີ ານເຂາົັ້ ມອບຕວົ ຫືຼ ມີການພົບເຫນັ ຮອ່ ງຮອຍຂອງການກະທາຜດິ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່າ ດວ້ ຍການດາເນນີ ຄະດີອາຍາ, ສະບບັ ປັບປຸງ 2017 , ມາດຕາ 86 ວັກ 1) ເພ່ືີອຊອກໃຫ້ເຫັນ ຫຼື ການົດຕົວ ຜ້ຖືກສົງໄສ ຫຼື ຜ້ຖືກຫາ ເກັບໂຮມຂໍ້ມນຫຼັກຖານ, ພິສດ ແລະ ກວດກາຊ່ັງຊາຕີລາຄາຫັຼກຖານ ເພີື່ອເປັນ ພືັ້ນຖານໃຫ້ແກອ່ ງົ ການໄອຍະການໃນການພຈິ າລະນາວ່າຈະສງ່ັ ຟອ້ ງ ຫືຼ ບສໍ່ ງ່ັ ຟ້ອງ. ວທິ ີການສບື ສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນນີ ຄະດີອາຍາ ແມນ່ ບັນດາຮບການ ຫືຼ ວທິ ີການທ່ີໄດ້ກາ ນດົ ໄວ້ໃນກົດໝາຍວ່າດວ້ ຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ ເພີອ່ື ເຮດັ ໃຫ້ອົງການທີມ່ ສີ ິດອານາດ ແລະ ບຸກຄນົ ທມີ່ ີໜ້າ ທຮີ່ ບັ ຜດິ ຊອບ ໄດ້ນາໃຊ້ເຂັົ້າໃນການເຄືີອ່ ນໄຫວດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ. 4

ການນາໃຊ້ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາ ແມ່ນແນໃສ່ຮັບປະກັນການ ພິຈາລະນາເຮັດໃຫ້ ການເຄີື່ອນໄຫວປະກອບຫຼັກຖານ ໃນການດາເນີນຄະດີໄດ້ດາເນີນໄປຢູ່າງມີຄວາມໜັກ ແໜ້ນ, ມີຄວາມຊັດເຈນ, ລະອຽດ, ຈະແຈ້ງ ແລະ ຖືກຕ້ອງກັບເຫດການຕົວຈິ ງ ຮັບປະກັນໃຫ້ການ ພິຈາລະນາຕດັ ສນິ ຄະດຂີ ອງສານປະຊາຊົນມີຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ຍຸຕິທາ. ການນາໃຊວ້ ິທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ແມນ່ ມຈີ ດຸ ປະສົງແນໃສ່ຊອກໃຫເ້ ຫນັ ພດຶ ຕກິ າທ່ີຖວື ່າ ເປັນ ການກະທາຜິດ, ຜ້ກະທາຜິດ, ສາເຫດທ່ີພາໃຫ້ມີການກະທາຜິດ ເພີ່ືອເປັນບ່ອນອີງໃຫ້ສານໄດ້ພິຈາລະນາ ລົງໂທດໃສ່ຜ້ກະທາຜິດ ພ້ອມດຽວກັນນ້ັນ ກເໍ ພີື່ອເປັນການຮັບປະກັນຄວາມບໍລິສຸດ, ມີຄວາມຍຸຕທິ າໃຫແ້ ກ່ ຜທ້ ບີ່ ໄໍ່ ດກ້ ະທາຜິດ. 2.2 ຄວາມສາຄນັ ຂອງວທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນ ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ມີຄວາມໝາຍສາຄັນໃຫ້ແກ່ການດາເນີນຄະດີອາຍາ, ເປັນວິທີທ່ີມີ ຄວາມຈາເປັນທ່ີຕ້ອງໄດນ້ າໃຊເ້ ຂ້ົາັ ໃນການດາເນີນຄະດອີ າຍາ ເພາະວ່າແຕ່ລະວທິ ທີ ີວ່ າງ ອອກນນ້ັ ແມ່ນແນໃສ່ ຮັບປະກັນປະກອບຂໍ້ມນຫັຼກຖານໃນຄະດີ, ພ້ອມທັງຮບັ ປະກັນໃຫ້ແກ່ການສັ່ງຟ້ອງ, ການພິຈາລະນາຕັດສິນ ແລະ ເພືີ່ອຄວາມສະດວກໃນການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດຄາຕັດສິນຂອງສານ ໃຫ້ໄດ້ຢູ່າງມີປະສິດທິຜົນຕ່ໍກັບໃນ ການດາເນນີ ຄະດີອາຍາ, ການສືບສວນ-ສອບສວນ ແມ່ນວຽກງານໜ່ີຶງທ່ມີ ຄີ ວາມສາຄັນ ແລະ ຈາເປັນທຂີ່ າດ ບໍ່ໄດ້ ທັງນັີ້ກໍເນ່ີືອງຈາກວ່າການສືບສວນ-ສອບສວນເປັນວຽກງານໃຈກາງຂອງການດາເນີນຄະດີອາຍາ, ເປັນພນັ ທະ ແລະ ໜ້າທີໂ່ ດຍກົງຂອງພະນກັ ງານສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ ທີນ່ າ ໄປສກ່ ານປະກອບຫກັຼ ຖານ ເພ່ືີອແກ້ໄຂຄະດີ, ຂ້ໍມນ ແລະ ຫັຼກຖານຕ່າງໆ ທີ່ໄດ້ ມາຈາກການສືບສວນ-ສອບ ສວນ ລ້ວນແຕເ່ ປນັ ບອ່ ນອີງອັນພ້ນັື ຖານໃຫແ້ ກ່ການສັ່ງຟ້ອງຂອງອງົ ການໄອຍະການ ແລະ ສານປະຊາຊນົ ໃນ ການຄັົ້ນຄ້ວາ ພິຈາລະນາຕດັ ສິນຄະດີໄດ້ຢູ່າງຖືກຕອ້ ງຕາມວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ແມນ່ ມີຄວາມໝາຍ ສາຄນັ ທີສ່ ດຸ ເພ່ອີື ຮັບປະກນັ ໃຫແ້ ກກ່ ານເກບັ ກາຂມໍ້ ນຫັຼກຖານໃຫເ້ ປນັ ເອກະພາບກນັ ໃນຂອບເຂດທວັົ່ ປະເທດ , ຫຼກີ ເວນ້ັ ຈາກການເກບັ ກາຂໍ້ມນຫກຼັ ຖານແບບຊະຊາຍຕາມໃຈຊອບ (ລະເມິດວທິ ີການສບື ສວນ-ສອບສວນ) ເຊິີ່ງມນັ ອາດຈະແຕະຕອ້ ງເຖິງສດິ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງລດັ , ສງັ ຄມົ ແລະ ຂອງພົນລະເມືອງລາວ. ສະນ້ັນ, ຈຶີ່ງຕີລາຄາໄດ້ວ່າ: ການແກ້ໄຂ ຫືຼ ການຄ້ັົນຄ້ວາພິຈາລະນາຄະດີຂອງສານປະຊາຊົນໂດຍ ສະເພາະ ແມ່ນການແກ້ໄຂ ຫືຼ ການພຈິ າລະນາຄະດອີ າຍາຈະມີປະສດິ ທິຜົນ ຫືຼ ບໍ່ນ້ັນແມ່ນປັດໃຈຕ້ົັນຕໍ ແລະ ສາຄັນກວາ່ ໝ່ແມ່ນຂໍມ້ ນຫຼັກການຫັຼກຖານທີ່ໄດ້ມາດ້ວຍການສືບສວນ-ສອບສວນທີ່ຖກື ຕອ້ ງຂອງອົງການດາ ເນີນຄະດີອາຍາ, ຖ້າວ່າການດາເນີນຄະດີອາຍາ ຫາກຂາດຂັ້ນຕອນການນາໃຊ້ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ແລ້ວ ແນ່ນອນຈະເຮດັ ໃຫ້ການແກ້ໄຂຄະດີນ້ັນ ພົບກັບບັນຫາຫຍຸ້ງຍາກ, ສັບສົນ ແລະ ບໍອ່ າດຈະສາເລັດລົງ ໄດ້ດ້ວຍດີ ຫືຼ ອາດຈະບໍ່ມີຄວາມຍຕຸ ທິ າ. 5

2.3 ວທີ ກີ ານໃນການສບື ສວນ-ສອບສວນ ວິທີການສບື ສວນ-ສອບສວນ ແມ່ນຮບການຂອງການເຄີ່ືອນໄຫວສືບສວນ-ສອບສວນເພອື່ີ ປະກອບ ຫຼກັ ຖານໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາ ຫຼັກຖານທ່ຖີ ກື ຕອ້ ງ ແມນ່ ຫຼັກຖານທີໄ່ ດມ້ າຈາກເຄີື່ອນໄຫວການດາເນີນ ຄະດີຂອງເຈັາ້ົ ໜ້າທີ່ສືບສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ອງົ ການໄອຍະການ (ພະນັກງານສືບສວນ-ສອບສວນ) ດວ້ ຍວິທີ ການທີ່ຖກື ຕ້ອງຕາມກດົ ໝາຍຕາມແຕລ່ ະກໍລະນີ ແລະ ຄວາມສມົ ເຫດສມົ ຜນົ ຂອງຄະດີ. ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນຕາມ ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາຂອງ ສປປ ລາວ ໄດ້ ການດົ ວິທກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນແບງ່ ເປັນ 08 ປະເພດຄ:ື - ການເອົາຄາໃຫກ້ ານ; - ການສອບຖາມຊອ່ ງໜາ້ ; - ການຊນັ ນະສດສະຖານທເີ່ ກດີ ເຫດ - ການຊນັ ນະສດຊາກສບົ ; - ການກວດຄັ້ົນເຄຫາສະຖານ, ຍານພະຫະນະ ແລະ ຕວົ ບຸກຄນົ ; - ການຍດຶ ແລະ ການອາຍດັ ຊັບ; - ການຊຕັີ້ ວົ ແລະ ການຢງື້ັ ຢນື ; - ການທົດສອບຂ້ໍມນຄືນໃໝ່. 2.3.1 ການເອາົ ຄາໃຫກ້ ານ ການເອົາຄາໃຫ້ການໃນຂັ້ນຕອນການສືບສວນ-ສອບສວນ ແມ່ນການສອບຖາມຜ້ເຂ້ົັາຮ່ວມໃນ ການດາເນີນຄະດີອາຍາເຊ່ັນ: ຜ້ຖືກສົງໄສ, ຜ້ຖືກຫາ, ຜ້ຖືກເສັຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພ່ງ, ຜ້ຮັບຜິດຊອບທາງ ແພ່ງພະຍານ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ, ສະບັບປັບປຸງ 2017, ມາດຕາ 35-39) ເພ່ີືອເອົາຂ້ໍມນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄະດີອາຍາໂດຍໃຫ້ບຸກຄົນດັ່ງກ່າວລາຍງານກ່ຽວກັບເຫດການຂອງ ການກະທາຜິດຢູ່າງລະອຽດດ້ວຍວິທີການໃຫ້ຜ້ກ່ຽວເລ່ັາົ ຄືນເຫດການ ແລະ ມີການຕ້ັງຄາຖາມເພ່ີືອເຈາະຈີ້ັມ ບນັ ຫາ ເພືອ່ີ ໃຫໄ້ ດຄ້ ວາມກະຈາ່ ງແຈງ້ ກ່ຽວກັບເຫດການທເ່ີ ກີດຂ້ນັຶ ຕກໍ່ ານສອບຖາມ ຂອງຜ້ດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ເຊ່ັນ: ຫວົ ໜ້າ, ຮອງຫົວໜາ້ ອງົ ການສືບສວນ-ສອບສວນ, ເຈາັ້ົ ໜ້າທີສ່ ືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ຜ້ຊ່ວຍເຈົັ້າ ໜ້າທີ່ສືບສວນ-ສອບສວນ, ຫົວໜ້າ, ຮອງຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ, ພະນັກງານໄອຍະການ ແລະ ຜ້ຊ່ວຍ ພະນັກງານໄອຍະການ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ, ສະບັບປັບປຸງ 2017, ມາດຕາ 52). ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ມີສິດເອົາຄາໃຫ້ການໄດ້ໃນເວລາທ່ີ ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນດາ ເນນີ ຄະດອີ າຍາ; ອົງການໄອຍະການມີສິດເອົາຄາໃຫ້ການໄດ້ພາຍຫັຼງທ່ີໄດ້ຮັບສານວນຄະດີອາຍາຈາກ ອົງການ ສືບສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ໃນກລໍ ະນທີ ີ່ ອົງການໄອຍະການດາເນີນຄະດີອາຍາດ້ວຍຕົນເອງ; 6

ເຈົ້ັາໜ້າທີ່ສືບສວນ-ສອບສວນ ຫືຼ ພະນັກງານໄອຍະການທີ່ຈະເອົາຄາ ໃຫ້ການນອກຈາກຈະມີ ຄວາມຮ້ ແລະ ເຂົ້ັາໃຈກ່ຽວກັບກດົ ໝາຍແລວ້ ຕ້ອງຮ້ຫກຼັ ການຈິດຕະວິທະຍາ, ມີສິລະປະ, ມີໄຫວພບິ ໃນການ ເອົາຄາໃຫກ້ ານ, ການສອບຖາມ, ການຕັ້ງຄາຖາມ, ໃຫ້ເຂາ້ົັ ໃຈສະເໝີວ່າການເອົາຄາໃຫ້ການແມ່ນການຊອກ ຫາຄວາມຈິງ ແລະ ໃຫ້ໄດ້ມາຊ່ີຶງຄາຮັບສາລະພາບໂດຍວິທີການ ແລະ ຮບການທີ່ຖື ກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ປາສະຈາກ ການເອົາຄາໃຫ້ການດ້ວຍການບັງຄັບ, ນາບຂ່, ຕົວະຍົວະຫຼອກລວງ ຊ່ີຶງເປັນການກະທາ ທ່ີບໍ່ ຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ. 1) ການເອາົ ຄາໃຫກ້ ານຜຖ້ ືກຫາ ການເອົາຄາໃຫ້ການຜ້ຖືກຫາ ແມ່ນການສອບຖາມເອົາຂໍ້ມນກ່ຽວກັບການກະທາຜິດ ນາຜ້ຖືກຫາ ໂດຍຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ຫືຼ ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ, ເຈັ້ົາໜ້າທີ່ສືບສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ພະນກັ ງານໄອຍະການ; ໂດຍອງີ ຕາມ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດດໝາຍວາ່ ດວ້ ຍການດາເນີນຄະດອີ າຍາ, ສະບບັ ປບັ ປງຸ ປີ 2017, ມາດຕາ 84 ວກັ 3) ໄດ້ການົດວ່າສາເນົາຄາສ່ງັ ເປີດການສືບສວນ-ສອບສວນພ້ອມ ດ້ວຍບດົ ສະຫຼຸບເຫດການ ທ່ີເປັນພັື້ນຖານໃຫ້ແກ່ການອອກຄາສັ່ງຂອງຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນຕ້ອງສົັ່ງໃຫ້ຫົວໜ້າອົງການ ໄອຍະການຂນັ້ ດຽວກນັ ຊາບພາຍໃນ ຊາວສີ່ຊ່ັົວໂມງ ນັບແຕເ່ ວລາອອກຄາສງັ່ ເປັນຕນ້ັົ ໄປ ພາຍໃນການົດເວລາ ສີ່ສິບແປດຊ່ວັົ ໂມງ ພາຍຫັຼງທີໄ່ ດ້ຮບັ ສາເນາົ ຄາສັ່ງດັ່ງກ່າວແລ້ວຫວົ ໜ້າອົງການໄອຍະການຕ້ອງຕົກລົງເຫັນດີ ຫຼື ບ່ໍເຫັນດໃີ ນການອອກຄາສັ່ງດ່ັງກ່າວແລ້ວສັົ່ງໃຫ້ຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນຊາບ ແລະ ປະຕິບັດ ໃນທັນໃດ, ຈາກເນ້ືັອໃນທີ່ກ່າວມານ້ັນຈ່ີຶງເຫັນໄດ້ວ່າການເອົາຄາໃຫ້ການຕ້ອງເຮັດໃນທັນໃດພາຍຫຼັງທ່ີໄດ້ ຮັບຄາເຫັນດີເປັນລາຍລັກອັກສອນຈາກຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ ກ່ຽວກັບການອອກຄາສ່ັງເປີດການ ສືບສວນ-ສອບສວນ, ຖ້າຫາກວ່າການເອົາຄາໃຫ້ການຂອງຜ້ຖືກຫາຫາກບໍ່ສາມາດດາເນີນໃນທັນໃດໄດ້ກໍ ຕອ້ ງເຮດັ ບດົ ບນັ ທຶກພ້ອມດວ້ ຍເຫດຜົນເຊັ່ນ: ການເຈບັ ເປນັ ຂອງຜຖ້ ກື ຫາຢາູ່ ງກະທນັ ຫນັ ແລະ ອນ່ືີ ໆ; ການເອົາຄາໃຫກ້ ານໄດ້ດາເນີນຂັ້ຶນໃນເວລາທີ່ຜ້ຖືກຮ້ອງຟ້ອງເຂົ້ັາພົບເຈ້ັົາໜ້າທ່ີສືບສວນ-ສອບສວນ ຫືຼ ພະນກັ ງານໄອຍະການ ຫຼື ໃນເວລາທີ່ຜກ້ ະທາຜດິ ເຂົັ້າມອບຕົວຕເໍ່ ຈ້ັົາໜາ້ ທີ່, ຊ່ີງຶ ພາຍຫັຼງທີ່ໄດ້ເອົາຄາໃຫກ້ ານ ຜ້ຖືກສົງໄສແລ້ວ, ເຈັົ້າໜ້າທີ່ອົງການສືບສວນສອບສວນ ຫຼື ພະນັກງານໄອຍະການ ຕ້ອງໄດ້ພິຈາລະນາ ຄນົັ້ ຄວ້າຢູ່າງທັນການ, ຖ້າເຫັນວ່າມີຂໍມ້ ນຫຼັກຖານໜັກແໜ້ນວາ່ ຜກ້ ່ຽວໄດ້ກະທາຜດິ ທາງອາຍາຊຶ່ີງກົດໝາຍ ການົດໂທດຕັດອິດສະລະພາບ, ຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ຫືຼ ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການຕ້ອງ ອອກຄາສ່ັງກັກຕົວຜ້ກ່ຽວໄວ້ໄດ້ພາຍໃນ ສີ່ສິບແປດຊົັ່ວໂມງ ເພີື່ອດາເນີນການສືບສວນ-ສອບສວນ ແຕ່ຫົວ ໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນຕ້ອງລາຍງານເປັນລາຍລັກອັກສອນໃຫ້ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການຊາບ ພາຍໃນ ຊາວສີ່ຊ່ົັວໂມງ; ກ່ອນຈະເອົາຄາໃຫ້ການຂອງຜ້ຖືກຫາຕ້ອງແຈ້ງຂໍ້ກ່າວຫາຕາມຄາສ່ັງເປີດການສືບສວນ -ສອບສວນ ໃຫ້ຜ້ກ່ຽວຮັບຊາບເພ່ືີອເປັນການປກປ້ອງສິດ ແລະ ເສລີພາບຂອງບຸກຄົນ ທີ່ເຂ້ົັາຮ່ວມໃນການດາເນີນຄະດີ 7

ອາຍາໂດຍສະເພາະຜຖ້ ກື ຫາ, ເຈ້ົັາໜ້າທີ່ທເີ່ ອາົ ຄາໃຫກ້ ານ ຕ້ອງໄດ້ອະທິບາຍສິດ ແລະ ພັນທະຜ້ຖກື ຫານັນ້ ຊາບ ດັງ່ ນ:ີັ້ ກ. ສິດຂອງຜຖ້ ືກຫາ - ຮບັ ຊາບ ແລະ ແກຂ້ ້ໍກາ່ ວຫາ; - ໄດ້ຮບັ ການອະທບິ າຍກຽ່ ວກບັ ສດິ ແລະ ພັນທະຂອງຕົນໃນການຕໍ່ສ້ຄະດີ; - ໃຫກ້ ານ ແລະ ສະເໜີຫກັຼ ຖານ; - ສະເໜີປະກັນຕົວ ແລະ ຍ່ືນີ ຄາຮອ້ ງຂໍອີ່ນື ; - ໄດ້ຮັບເອກະສານກ່ຽວກັບການເປີດການສືບສວນ-ສອບສວນ, ບົດບັນທຶກຄາໃຫ້ການຂອງຕົນ, ຄາສັງ່ ກ່ຽວກັບການນາໃຊ້, ປູ່ຽນແປງ ຫຼື ລບົ ລ້າງມາດຕະການສະກັດກັ້ນ,ຄາສັ່ງໂຈະ, ບດົ ສະຫຼບຸ ຜົນ ຂອງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນ, ເອກະສານ ແລະ ຄາສັ່ງອື່ີນກ່ຽວກັບການດາເນີນ ຄະດີ ທໄີ່ ດກ້ ານົດໄວ້ໃນກດົ ໝາຍວາ່ ດວ້ ຍການດາເນີນຄະດອີ າຍາ; - ເບ່ີິງເອກະສານຢູໃ່ ນສານວນຄະດີ, ສາເນາົ ຫຼື ກາ່ ຍເອາົ ເນັ້ອື ໃນເອກະສານ; - ເອົາ ແລະ ພບົ ທະນາຍຄວາມ ຫືຼ ຜປ້ ກປອ້ ງອ່ືນີ ໃນການຕໍ່ສຄ້ ະດີ; - ສະເໜີຄ້ານຕົວຜ້ດາເນີນຄະດີອາຍາ ເຊັ່ນ: ຫົວໜ້າ, ຮອງຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ເຈາ້ັົ ໜ້າທີ່ສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ຜຊ້ ່ວຍເຈັ້ົາໜ້າທີ່ສບື ສວນ-ສອບສວນ, ຫົວໜ້າ, ຮອງຫົວໜ້າ ອົງການໄອຍະການ, ພະນັກງານໄອຍະການ ແລະ ຜ້ຊ່ວຍພະນັກງານໄອຍະການ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ, ສະບັບປັບປຸງ 2017, ມາດຕາ 52 ຂໍ້ 1 ແລະ 2), ຜ້ ຊຽ່ ວຊານ, ຜ້ຊານານງານ ຫືຼ ຜແ້ ປພາສາ; - ຮ້ອງຟ້ອງຕໍ່ການກະທາ ຫຼື ການອອກຄາສ່ັງຂອງຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ເຈົ້ັາໜ້າທ່ີ ສບື ສວນ-ສອບສວນ, ຫົວໜາ້ ອົງການໄອຍະການ ຫຼື ພະນັກງານໄອຍະ ການທ່ີເຫນັ ວາ່ ບໍ່ຖກື ຕອ້ ງ; - ຂໍອຸທອນ, ຂໍລົບລ້າງ ຄາສັ່ງຂອງຫົວໜ້າອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ, ຫວົ ໜາ້ ອົງການໄອຍະການ. ຂ. ພນັ ທະຂອງຜ້ຖກື ຫາ - ເຂົາັ້ ມາສະເໜີຕົວຕາມໝາຍຮຽກ, ຄາສັງ່ ຂອງຫວົ ໜາ້ ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ຫົວໜ້າອົງການ ໄອຍະການ; - ປະຕິບັດລະບຽບການສືບສວນ-ສອບສວນ. ກ່ອນຈະເອາົ ຄາໃຫ້ການຖ້າວ່າມີຜ້ປກປ້ອງອນ່ີື ຫຼື ຜ້ແປພາສາເຂາັົ້ ຮວ່ ມກຕໍ ້ອງແຈງ້ ສິດ ແລະ ພັນທະ ໃຫພ້ ວກກຽ່ ວຊາບເຊັນ່ ດຽວກນັ . 8

ກໍລະນີທີ່ມີຜ້ຖືກຫາຫຼາຍຄົນກ່ອນຈະເອົາຄາໃຫ້ການ, ເຈັົ້າຫນ້າທີ່ຕ້ອງປະຕິບັດຕາມກົດໝາຍຢູ່າງ ເຂັ້ມງວດພ້ອມນັນ້ ກໍຕ້ອງໄດ້ອະທບິ າຍໃຫ້ຜຖ້ ືກຫາເຂົ້ັາໃຈແຈ້ງກ່ຽວກັບຈຸດປະສົງ ຂອງການເອົາຄາໃຫ້ການ, ຄວາມຈາເປັນທີຕ່ ້ອງເອົາຄາໃຫ້ການຜ້ຖກື ຫາເທື່ີອລະຄົນທັງນ້ີັກເໍ ພ່ືີອຫກີຼ ເວ້ັນການປກຶ ສາຫາລກື ັນລະຫວາ່ ງຜ້ ຖກື ຫາດ້ວຍກນັ ຫຼື ການໄດ້ຍິນຄາໃຫກ້ ານ ຂອງຜຖ້ ືກຫາທີ່ກາລງັ ໃຫ້ການຢ່ນູ ນັ້ ເພ່ືີອຈະເຮັດໄດຄ້ ືແນວນນັ້ ເຈັົ້າ ໜາ້ ທ່ີສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ພະນກັ ງານໄອຍະການຕ້ອງໄດ້ເອົາຄາໃຫ້ການເທ່ືອີ ລະຄນົ . ການເອາົ ຄາໃຫກ້ ານຕອ້ ງເຮັດບດົ ບນັ ທກຶ ຄາໃຫ້ການກໍຄບື ດົ ບັນທຶກການສບື ສວນ-ສອບສວນ ໂດຍມີ ເນືັ້ອໃນບົດບັນທຶກຢູ່າງຖືກຕ້ອງ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ, ສະບັບປັບປຸງ 2017, ມາດຕາ 100), ການເອາົ ຄາໃຫກ້ ານ ນັ້ນຜ້ຖືກຫາຈະຂຽນຄາໃຫ້ການດວ້ ຍຕົນເອງກໍໄດ້ດວ້ ຍເນອ້ັື ໃນ ຄວາມຈິງທີ່ເກີດຂ້ັຶນ ຫຼື ຕາມຄາຖາມ ຂອງເຈົັ້າໜ້າາທ່ີສືບສວນ-ສອບສວນ, ໃນການເອົາຄາໃຫ້ການແຕ່ລະ ເທອີ່ື ນ້ັນບ່ໍໃຫ້ເກີນ ສ່ີຊັ່ົວໂມງ ແລະ ບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ເອາົ ຄາໃຫ້ການໃນເວລາກາງຄືນເວັ້ນເສັຍກລໍ ະນີຈາເປນັ ຫືຼ ຮບີ ດວ່ ນແຕ່ຕອ້ ງໄດຂ້ ຽນເຫດຜນົ ໄວ້ໃນບດົ ບນັ ທກຶ ການເອົາຄາໃຫ້ການ, ໃນກໍລະນີຜ້ຖກື ຫາ ຫາກບໍ່ໃຫກ້ ານ ຜດ້ າເນນີ ຄະດອີ າຍາຕອ້ ງບນັ ທຶກໄວ້. ການເອາົ ຄາໃຫ້ການບອໍ່ ະນຸຍາດໃຫ້ດາເນີນດວ້ ຍການໃຊ້ຄວາມຮນຸ ແຮງ, ຕົວະຍວົ ະ, ບັງຄັບ, ນາບຂ່, ທບຸ ຕີ ຫືຼ ທລໍ ະມານ, ຖ້າຫາກລະເມີດກໍຈະໃຊ້ເປນັ ຫັກຼ ຖານໃນການດາເນີນຄະດີບໍ່ໄດ.້ ການເອົາຄາໃຫ້ການຂອງຜຖ້ ືກຫາຕ້ອງດາເນີນຢູ່ບ່ອນເຮດັ ວຽກຂອງຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບ ສວນ, ເຈົ້ັາໜ້າທີ່ສືບສວນ-ສອບສວນ, ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ ຫຼື ພະນັກງານໄອຍະການ, ເວັ້ນເສັຍແຕ່ ກໍລະນີທຈີ່ າເປັນກໍອາດຈະເອົາຄາໃຫ້ການຂອງຜ້ຖືກຫາຢູ່ ສະຖານທີ່ອ່ືີນກໍໄດ້ ເຊັ່ນ: ຢູ່ໂຮງຫມໍ ຫຼື ສະຖານທີ່ ປນິ່ ປວ ຫຼື ກບັ ສະຖານທ່ີເກດີ ເຫດ. ຄາໃຫ້ການຮັບສາລະພາບຂອງຜຖ້ ືກຫາ ຫືຼ ຈາເລຍີ ຕ່ໍການກະທາຜິດຈະຖເື ປັນຫຼັກຖານໃນຄະດີໄດ້ກໍ ຕ່ໍເມອ່ີື ຄາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບນ້ນັ ໄດ້ຮບັ ການຢງ້ັື ຢືນດວ້ ຍຫັກຼ ຖານຜກມັດທີ່ໜັກແໜ້ນຊງ່ີຶ ແມ່ນຫັກຼ ຖານທີ່ ເປັນພັືນ້ ຖານຢັ້ືງຢນື ໄດວ້ ່າຜ້ຖກື ຫາ ຫືຼ ຈາເລຍີ ໄດ້ກະທາຜິດ. ຄາໃຫກ້ ານຮບັ ສາລະພາບຂອງຜ້ຖືກຫາ ຫຼື ຈາເລຍີ ທີ່ໄດ້ມາດ້ວຍການຕົວະຍວົ ະຫຼອກລວງ, ບງັ ຄັບ, ນາບຂ່, ທບຸ ຕີ, ທລໍ ະມານ ຫຼື ການກະທາອ່ີືນທ່ບີ ໍ່ຖືກຕອ້ ງຕາມກົດໝາຍຈະໃຊເ້ ປນັ ຫກັຼ ຖານໃນຄະດີບໍ່ໄດ້, ຄາ ໃຫ້ການຮັບສາລະພາບຂອງພວກກ່ຽວຈະບ່ໍມີຜົນທາງດ້ານກົດໝາຍ ແລະ ບໍ່ສາມາດນາໃຊ້ເປັນພ້ັືນຖານໃນ ການດາເນີນຄະດອີ າຍາໄດ.້ ໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາບ່ໍໃຫ້ຖືເອົາການຮັບສາລະພາບຂອງຜ້ຖືກຫາ ຫຼື ຈາເລີ ຍ ເປັນຕ້ັົນຕ່ໍ ແຕ່ຕ້ອງຊອກຫາຫັຼກຖານມາຢງື້ັ ຢືນການກ່າວຫາ ຫຼື ການກະທາຜິດຂອງຜ້ກ່ຽວຕີື່ມອີກ ເຖິງວ່າຜ້ຖກື ຫາ ຫືຼ ຈາເລຍີ ປະຕິເສດກ່ຽວກັບການກະທາຜິດຂອງຕົນແຕຖ່ ້າມຫີ ກັຼ ຖານໜັກແໜນ້ , ຮດັ ກຸມກໃໍ ຫ້ຖືວາ່ ຜກ້ ່ຽວເປັນ ຜກ້ ະທາຜິດ. 9

2) ການເອົາຄາໃຫ້ການຜຖ້ ກື ເສຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພ່ງ ການເອົາຄາໃຫກ້ ານຜຖ້ ືກເສັຍຫາຍ ແມນ່ ການເອາົ ຂໍ້ມນກຽ່ ວກັບເຫດການ ແລະ ຄວາມເສຍັ ຫາຍຕ່ໍ ການສອບຖາມຂອງຜ້ດາເນີນຄະດີຄື: ຫົວໜ້າ, ຮອງຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ເຈັ້ົາໜ້າທ່ີ ສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ຜ້ຊວ່ ຍ, ຫົວໜ້າ, ຮອງຫົວໜາ້ ອງົ ການໄອຍະການ, ພະນກັ ງານໄອຍະການ (ສະພາ ແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດວ້ ຍການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ, ສະບບັ ປັບປຸງ 2017, ມາດຕາ 37-38), ຂ້ມໍ ນທີຕ່ ອ້ ງ ໄດບ້ ນັ ທກຶ ເອົານັນ້ ແມ່ນຂໍ້ມນກ່ຽວກບັ ຄວາມເສຍັ ຫາຍທາງດ້ານສຸຂະພາບ ຫຼື ຊີວິດ, ວັດຖຸຼ ຫືຼ ຈິດໃຈ ຊຶງີ່ ໄດ້ ຮັບຜົນກະທົບເນີ່ອື ງມາຈາກເຫດການກະທາຜດິ ທາງອາຍາ. ກ່ອນຈະເອາົ ຄາໃຫກ້ ານນັ້ນຕ້ອງໄດ້ແຈ້ງສດິ ແລະ ພັນທະໃຫ້ຜ້ຖືກເສັຍຫາຍ ແລະ ໂຈດທາງແພງ່ ຮັບ ຊາບດັງ່ ນີ:້ັ ກ. ສິດຂອງຜ້ຖືກເສຍຫາຍ ແລະ ໂຈດທາງແພ່ງ - ໃຫກ້ ານກ່ຽວກບັ ຄະດີ; - ສະເໜີຫຼັກຖານ; - ຍືີ່ນຄາຮອ້ ງຂໍ; - ໄດ້ຮບັ ການທດົ ແທນຄາ່ ເສັຍຫາຍ; - ເບ່ີິງເອກະສານຢູໃ່ ນສານວນຄະດີ, ອດັ ສາເນາົ ຫຼື ກ່າຍເອົາເນັ້ືອໃນທ່ີຈາເປັນອອກ ຈາກສານວນຄະດີ ຫງຼັ ຈາກສນ້ິັ ສດຸ ການສືບສວນ-ສອບສວນ; - ເຂ້ັົາຮວ່ ມການໄຕສ່ ວນຄະດີໃນທປີ່ ະຊມຼຸ ສານ; - ສະເໜີຄາ້ ນຕົວຜດ້ າເນີນຄະດອີ າຍາຕາມທີ່ໄດ້ການົດໄວໃ້ ນມາດຕາ 52 ຂອງ ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການ ດາເນນີ ຄະດີອາຍາ, ຜຊ້ ່ຽວຊານ, ຜ້ຊານານງານ ແລະ ຜ້ແປພາສາ; - ຮ້ອງຟ້ອງຕ່ໍການກະທາ ຫຼື ຄາສັ່ງ ຂອງຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ເຈ້ົັາໜ້າທີ່ສືບສວນ- ສອບສວນ, ຫວົ ໜາ້ ອງົ ການໄອຍະການ ຫຼື ພະນກັ ງານໄອຍະການ ທີຕ່ ົນເຫັນວາ່ ບ່ໍຖືກຕ້ອງ; - ຂອໍ ທຸ ອນ, ຂໍລົບລາ້ ງຄາສັງ່ ຂອງຫວົ ໜາ້ ອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ; - ຕົກລົງໄກ່ເກ່ັຍກັບຜ້ຖືກຫາ ຫືຼ ຈາເລີຍໃນຄະດີທີ່ການກະທາຜິດບໍ່ເປັນອັນຕະລາຍ ຮ້ າຍແຮງຕໍ່ ສັງຄົມ; - ເອາົ ທະນາຍຄວາມ ຫືຼ ຜ້ປກປ້ອງອນ່ີື ໃນການຕໍສ່ ້ຄະດີ; 10

- ຖອນຄາຮ້ອງຟ້ອງ. ໃນກລໍ ະນທີ ຜີ່ ້ຖກື ເສັຍຫາຍຫາກໄດເ້ ສຍັ ຊວີ ິດ ຍາດພີ່ນອ້ ງທ່ີໃກຊ້ ິດຂອງຜ້ກຽ່ ວຈະເປນັ ຜ້ໃຊ້ສິດແທນ ຕາມທີ່ໄດ້ການົດໄວ້ໃນ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ, ສະບັບປັບປຸງ 2017, ມາດຕາ 67). ຂ. ພັນທະຂອງຜ້ຖືກເສຍຫາຍ ແລະ ໂຈດທາງແພງ່ - ເຂ້ົັາມາສະເໜີຕົວຕາມຫມາຍຮຽກ, ຄາສັ່ງຂອງຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບ ສວນ ຫືຼ ຫົວໜ້າ ອົງການໄອຍະການ; - ຮັບຜດິ ຊອບຕກ່ໍ ານປະຕເິ ສດບຍ່ໍ ອມໃຫກ້ ານ ຫຼື ຕ່ໍຄາໃຫກ້ ານເທັດຂອງຕນົ . ຜ້ດາເນີນຄະດຕີ ້ອງບອກໃຫ້ພວກກ່ຽວຮ້ເຖິງຄວາມຮັບຜິດຊອບຕ່ໍການປະຕິເສດບ່ໍຍອມໃຫ້ການ ຫືຼ ຕໍ່ຄາໃຫ້ການບ່ໍຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມຈິງ ຊີຶ່ງຈະມີຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງອາຍາໃນສະຖານການໃຫ້ການເທດ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດວ້ ຍການດາເນີນຄະດອີ າຍາ, ສະບັບປັບປງຸ 2017, ມາດຕາ 164) ການເອົາຄາໃຫກ້ ານໂຈດທາງແພງ່ ແມນ່ ການເອົາຂໍ້ມນນາບຸກຄນົ ທ່ີຮອ້ ງຟ້ອງທາງແພ່ງຕໍຜ່ ຖ້ ືກຫາ ຫຼື ຈາເລີຍ ຫຼື ຕ່ໍຜ້ຮັບຜິດຊອບທາງແພ່ງເພ່ີືອໃຫ້ໃຊ້ແທນແກ່ຕົນ, ໂດຍໃຫ້ຖາມຄວາມຕ້ອງການທີ່ແທ້ຈິງ ແລະ ໃຫ້ສອດຄອ່ ງກັບຄວາມເສັຍຫາຍຕວົ ຈິງ. 3) ການເອາົ ຄາໃຫກ້ ານເດກັ ທຍີ່ ງັ ບທໍ່ ນັ ເຖງິ ກະສຽນອາຍສຸ ບິ ແປດປີ, ຄນົ ຫໜວກ, ຕາບອດ, ປາກກືກ, ປນັ ຍາອ່ອນ, ເສຍຈິດ ໃນການເອົາຄາໃຫ້ການຂອງເດັກ ທ່ີຍັງບໍ່ທັນເຖິງອາຍຸ ສິບແປດ ປື , ຄົນຫຫນວກ, ຕາບອດ, ປາກກືກ, ປັນຍາອ່ອນ, ເສຍຈິດ ຊ່ຶີງບໍ່ສາມາດປະຕິບັດສິດຂອງຕົນໄດ້ນັ້ນ ຕ້ອງມີການເຂ້ັົາຮ່ວມຂອງພໍ່ແມ່, ຜ້ປກຄອງ, ຄ, ທະນາຍຄວາມ ຫືຼ ຜ້ປກປອ້ ງອີື່ນຕາມກົດໝາຍ ແລະ ເຮັດບົດບນັ ທຶກຕາມທ່ີໄດ້ການດົ ໄວ້ໃນ ມາດຕາ 100 ຂອງ ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ. (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການ ດາເນີນຄະດອີ າຍາ, ສະບັບປບັ ປຸງ 2017, ມາດຕາ 117). ກ. ການສາພາດເດັກທີເ່ ປນັ ຜຖ້ ືກເຄາະຮາ້ ຍ ຫືຼ ເປນັ ພະຍານ ຄະດີທີ່ມີເດັກເປັນຜ້ຖືກເຄາະຮ້າຍ ຫຼື ເປັນພະຍານຕ້ອງແມ່ນເຈັ້ົາໜ້າທ່ີຂອງອົງການສືບສວນ-ສອບ ສວນ ແລະ ພະນັກງານໄອຍະການທີ່ໄດ້ຜາ່ ນການຝຶກອົບຮົມສະເພາະເປນັ ຜ້ສາພາດ ໂດຍປະສານສົມທົບກັບ ນັກສງັ ຄມົ ສງົ ເຄາະ; ການສາພາດນັນ້ ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ອົງການໄອຍະການຕອ້ ງປະຕບິ ັດດງ່ັ ນ:ີັ້ - ວທິ ກີ ານທນີ່ ມິ້ັ ນວນ ແລະ ເປນັ ມດິ ຕເໍ່ ດກັ ທເ່ີ ປນັ ຜຖ້ ືກເຄາະຮາ້ ຍ ຫືຼ ເປັນພະຍານ; - ໃຫພ້ ໍແ່ ມ່, ຜປ້ ກຄອງ ຫຼື ຜປ້ ກປອ້ ງອ່ີນື ເຂາົ້ັ ຮ່ວມກັບເດກັ ທກຸ ຄັ້ງໃນເວລາສາພາດ; 11

- ໃຫ້ມຫີ ອ້ ງສາພາດເດັກສະເພາະໂດຍປາສະຈາກການລົບກວນ; - ຖາມເດັກດ້ວຍຄາເວ້ັົາທີ່ເຂັົ້າໃຈງ່າຍ ແລະ ເໝາະສົມກັບອາຍຸ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງເດັກໃນ ການຈາແນກຄວາມຖກື ຜິດ; - ມວີ ິທີການທີ່ເໝາະສົມເພ່ອີື ບ່ໍໃຫ້ເດັກມີການຕິດຕໍ່ພົວພັນກັບຜ້ຖືກຫາ ຫຼື ຈາເລຍີ ໃນໄລຍະເວລາທີ່ ສາພາດ. ຂ. ຫຼກັ ການສືບສວນ-ສອບຖາມເດັກກະທາຜດິ ໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາຕໍ່ເດັກອົງການສືບສວນ-ສອບສວນຕ້ອງນາໃຊ້ ວິທີການສືບສວນ-ສອບ ຖາມທ່ໄີ ດ້ການດົ ໄວ້ໃນກົດໝາຍວ່າດວ້ ຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ ແລະ ຕ້ອງປະຕິບດັ ຕາມຫກັຼ ການດ່ັງນ:້ັີ - ການສືບສວນ-ສອບຖາມເດັກ ຕ້ອງດາເນີນໄປຢູ່າງນິ້ັມນວນ ແລະ ເໝາະສົມຕໍເ່ ດັກ ໂດຍອີງຕາມໄວ ອາຍຸ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງເດັກໃນການຈາແນກຄວາມຖືກຜິດ; - ພແໍ່ ມ່, ຜ້ປກຄອງ ຫຼື ຜ້ປກປ້ອງອນ່ີື ຕ້ອງເຂົັ້າຮ່ວມຕະຫຼອດການສືບສວນ-ສອບຖາມ ແລະ ການເອົາ ຄາໃຫ້ການຂອງເດັກ, ພໍແ່ ມ່, ຜປ້ ກຄອງ ຫືຼ ຜປ້ ກປອ້ ງອນ່ີື ບມ່ໍ ສີ ດິ ໃຫ້ການແທນເດັກແຕມ່ ີສດິ ສະເໜີ ບນັ ຫາທຕີ່ ນົ ເຫັນວ່າບໍ່ເຫມາະສົມ; - ການເອາົ ຄາໃຫກ້ ານຂອງເດກັ ຕອ້ ງດາເນີນຢໃູ່ ນຫ້ອງສະເພາະດວ້ ຍ ວິທກີ ານເປດີ ເຜີຍໂດຍປາສະຈາກ ການບັງຄັບ ຫຼື ການນາບຂ່ເດັກ, ຫີຼກລ້ຽງການໃຊ້ຄາເວົ້ັາທີ່ເປນັ ການແຕະຕອ້ ງເຖິງກຽດສັກສີ ແລະ ຈິດໃຈຂອງເດກັ ; - ການສືບສວນ-ສອບຖາມເດກັ ແຕລ່ ະຄງັ້ ບໃ່ໍ ຫ້ໃຊ້ເວລາເກີນ ເກັາົ້ ສິບນາທີ; - ການສືບສວນ-ສອບຖາມໃນຄະດີເດັກຕ້ອງໃຫສ້ າເລັດພາຍໃນ ສາມສິບວັນ ແລະ ສາມາດຕໍ່ໄດ້ເທ່ີືອ ລະສາມສິບວັນໂດຍການຕົກລົງຂອງຫົວຫນ້າອົງການໄອຍະການ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າ ດ້ວຍການປກປອ້ ງສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງເດກັ , ປີ 2006, ມາດຕາ 59). 4) ການເອາົ ຄາໃຫ້ການຂອງພະຍານ ການເອາົ ຄາໃຫ້ການຂອງພະຍານ ແມນ່ ການເອາົ ຄາໃຫ້ການຂອງຜ້ທີ່ໄດ້ຮເ້ ຫນັ ເຫດການ ຫຼື ສະພາບ ຂອງຄະດທີ ີ່ເກີດຂ້ຶັນ, ກອ່ ນຈະເອາົ ຄາໃຫ້ການຂອງພະຍານເຈ້າັົ ໜາ້ ທ່ສີ ືບສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ພະນັກງານໄອຍະ ການຕອ້ ງໄດ້ແຈ້ງໃຫ້ຜກ້ ່ຽວຊາບກຽ່ ວກບັ ສິດ ແລະ ພນັ ທະດັງ່ ນ:ີ້ັ ກ. ສິດຂອງພະຍານ - ໃຫ້ການ; - ເບ່ິງີ ບດົ ບັນທກຶ ຄາໃຫກ້ ານຂອງຕນົ ໃນຂັ້ນສືບສວນ-ສອບສວນ; 12

- ສະເໜປີ ູ່ຽນແປງ ຫຼື ເພມ່ີ ເຕີມບດົ ບັນທຶກຄາໃຫກ້ ານຂອງຕົນ; - ຮ້ອງຟ້ອງຕໍ່ການກະທາ ຫືຼ ການອອກຄາສັ່ງຂອງຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ເຈັ້ົາໜ້າທີ່ ສືບສວນ-ສອບສວນ, ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ, ພະນັກງານໄອຍະການ ຫຼື ສານທ່ີຕົນເຫັນວ່າບໍ່ ຖືກຕອ້ ງ; - ໄດ້ຮັບການປກປ້ອງຕາມລະບຽບກົດໝາຍຈາກການຂັົ່ມຂ່ຕ່ໍຊີວິດ, ສຸຂະພາບ, ຊັບສິນ ຫືຼ ຈິດໃຈ ຍອ້ ນການໃຫກ້ ານຂອງຕົນ. ຂ. ພນັ ທະຂອງພະຍານ ພະຍານມີພນັ ທະຄືກັນກັບພັນທະຂອງຜ້ຖືກເສຍັ ຫາຍ ແລະ ໂຈດທາງແພ່ງ (ສະພາແຫງ່ ຊາດ, ກົດ ໝາຍວາ່ ດ້ວຍການດາເນນີ ຄະດີອາຍາ, ສະບບັ ປບັ ປງຸ ປີ 2017, ມາດຕາ 67). ຕາມມາດຕາ 70 ຂອງກດົ ຫມາຍວາ່ ດວ້ ຍການດາເນີນຄະດີອາຍາໄດ້ການດົ ວ່າພະຍານ ແມນ່ ບກຸ ຄົນ ທີ່ໄດ້ຮ້ເຫດການຂອງການກະທາຜິດ ຫືຼ ສະພາບຂອງຄະດີ. ສະນ້ັນ, ພັນທະຂອງພະຍານທີ່ປະຕິເສດບໍ່ຍອມ ໃຫກ້ ານ ຫືຼ ໃຫກ້ ານເທັດຈະມີຄວາມຮັບຜດິ ຊອບທາງອາຍາ. ການເອົາຄາໃຫ້ການພະຍານຫຼາຍຄົນໃຫ້ດາເນີນໄປເທີ່ືອລະຄົນ ແລະ ໃຫ້ແຍກພວກ ກ່ຽວຢູ່ແຕ່ລະ ບອ່ ນພອ້ ມທັງບອ່ໍ ະນຸຍາດໃຫພ້ ວກກ່ຽວສນົ ທະນາກັນ. 5) ບົດບັນທຶກຄາໃຫກ້ ານ ໃນການເອົາຄາໃຫ້ການແຕ່ລະຄງ້ັ ເຈັ້າໜາ້ ທ່ີທ່ີເອົາຄາໃຫ້ການຕອ້ ງກເຮັດບດົ ບັນທກຶ ໂດຍມີເຈັ້ົາໜ້າທີ່ ຮ້ເອາົ ຄາໃຫ້ການ ແລະ ຜບ້ ັນທຶກ. ກ. ເນັ້ອື ໃນບົດບັນທກຶ ຄາໃຫ້ການມີດງ່ັ ນີ:້ັ - ວັນທີ, ເດືອນ, ປີ ແລະ ສະຖານທີ່ດາເນີນການສືບສວນ-ສອບສວນ, ເວລາ ເລີ່ມຕັົ້ນ ແລະ ສິັ້ນສຸດ ການສືບສວນ-ສອບສວນ; - ຊືີ່ ແລະ ນາມສະກນຸ , ຕາແຫນ່ງ, ໜ້າທີ່, ບອ່ ນປະຈາການຂອງເຈັ້າົ ໜາ້ ທ່ີ ແລະ ຜ້ບັນທຶກໃນກໍລະນທີ ີ່ ເຈົັ້າໜ້າທີ່ເຂົ້ັາຮ່ວມຫຼາຍຄົນກໍຕ້ອງບອກຊີ່ື ແລະ ນາມສະກຸນ, ຕາແໜ່ງ, ໜ້າທີ່ ແລະ ບ່ອນປະຈາ ການຂອງແຕລ່ ະຄນົ ; - ຊ່ືີ ແລະ ນາມສະກຸນ, ອາຍຸ, ສັນຊາດ, ອາຊີບ, ທີ່ຢ່ຂູ ອງຜ້ເຂົັາ້ ຮ່ວມໃນການດາ ເນີນຄະດແີ ຕລ່ ະຄນົ , ສາລບັ ຜຖ້ ືກສົງໄສ, ຜຖ້ ືກຫາ, ໂຈດທາງແພ່ງ ແລະ ຜ້ຮັບຜດິ ຊອບທາງແພ່ງນັນ້ ໃຫເ້ ອົາຊວີ ະປະຫວັດ ຂອງແຕລ່ ະຄນົ ; - ຂໍ້ກາ່ ວຫາ; 13

- ເນັ້ອື ໃນຂອງການສືບສວນ-ສອບສວນ (ຄາໃຫ້ການ, ຜົນການສອບຖາມຊ້ອງໜ້າ, ການຊັນນະສດ, ການທດົ ສອບຂໍ້ມນຄນື ໃໝ່, ການຊຕັ້ີ ົວ, ການຢງ້ັື ຢນື , ການກວດຄນ້ົັ ແລະ ການຍດຶ ຫືຼ ອາຍດັ ຊບັ ); - ຮບຖາ່ ຍ, ພາບ ຫືຼ ສຽງບນັ ທກຶ , ຮອຍມື, ຮອຍຕີນ, ຄາບເລອື ດ ແລະ ວດັ ຖຸອຼ ີືນ່ ຖ້າຫາກມີ. ພາຍຫັຼງທ່ີໄດ້ເຮັດບົດບັນທຶກການສືບສວນ-ສອບສວນ ແລ້ວຕ້ອງໃຫ້ຜ້ກ່ຽວອ່ານເອງ ຫືຼ ອ່ານໃຫ້ ຜ້ກ່ຽວຟງັ ພອ້ ມທັງຖາມຄາເຫນັ ຂອງຜ່ກ່ຽວແລວ້ ຈ່ີງຶ ລົງລາຍເຊັນ ແລະ ແປະໂປມ້ ໃື ສ່. ຫົວໜ້າອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ, ເຈ້ົັາໜ້າທີ່ສືບສວນ-ສອບສວນ, ຫວົ ໜ້າອງົ ການໄອຍະການ ຫືຼ ພະນັກງານໄອຍະການບໍ່ອະນຍຸ າດໃຫ້ເພ່ີມເຕີມ, ຕັດອອກ ຫຼື ປຽູ່ ນແປງບດົ ບັນທກຶ . ຖ້າຫາກມີການຂດີ ຂາ້ ຫືຼ ເພີມ່ ເຕມີ ບດົ ບັນທຶກການໃຫ້ການແລ້ວໃຫ້ລງົ ລາຍເຊັນຢ້ງັື ຢືນ, ສວ່ ນຜ້ຖືກ ຫານ້ັນຍັງຕອ້ ງແປະໂປມ້ ືໃສຕ່ ໍ່ໜ້າແຖວບອ່ ນມກີ ານຂດີ ຂ້າ ຫືຼ ເພ່ີມເຕີມນນັ້ . ຖ້າບົດບັນທຶກການໃຫ້ການ ຫາກມີຫຼາຍກວ່າໜີຶ່ງໜ້າເຈ້ັຍໃຫ້ຜ້ຖກື ສອບສວນເຊັນ ແລະ ແປະໂປ້ມື ຢັື້ງຢືນໃນແຕ່ລະໜາ້ ເຈຍ້ . ໃນກໍລະນີທ່ີຜ້ເຂາ້ັົ ຮວ່ ມຫາກບໍ່ຍອມລົງລາຍເຊັນ ແລະ ແປະໂປ້ມໃື ສ່ບົດບັນທຶກ ການສືບສວນ-ສອບ ສວນໃຫ້ໝາຍເຫດໄວໃ້ ນຕອນທ້າຍຂອງບົດບັນທຶກແລວ້ ລງົ ລາຍເຊັນ ຢ້ືັງຢນື ໄວ.້ ບົດບັນທຶກການໃຫ້ການ ໃຫ້ເຮັດເປັນສາມສະບັບ, ສະບັບໜີ່ຶງປະກອບໃສ່ສານວນຄະດີ, ອີກໜ່ີຶງ ສະບັບໃຫເ້ ຈັາົ້ ໜາ້ ທີ່ສືບສວນ-ສອບສວນ ທກີ່ ່ຽວຂ້ອງເກັບມຽ້ ນໄວ້ ແລະ ໜ່ີງຶ ສະບັບມອບໃຫຜ້ ້ໃຫກ້ ານ. 2.3.2 ການສອບຖາມຊອ້ ງໜາ້ ການເອົາຄາໃຫ້ການຊ້ອງໜ້າ ແມ່ນການເອົາຄາໃຫ້ການຂອງຜ້ຖືກສອບຖາມທ່ີເຄີຍໄດ້ໃຫ້ການມາ ກ່ອນແລ້ວແຕ່ຄາໃຫ້ການນ້ັນມີລັກສະນະຂັດແຍ່ງກັນ (ວຽງວິໄລ ທ່ຽງຈັນໄຊ, ການດາເນີນຄະດີອາຍາ (ສະບັບປປັ ຸງ), ພມີ ຄ້ງັ ທີ II, ປີ 2005, ໜາ້ 73). ເມ່ືອີ ຄາໃຫກ້ ານຫາກບໍ່ກົງກັນ ຫົວໜ້າອງົ ການສືບສວນ-ສອບສວນ, ເຈາົັ້ ໜ້າທສ່ີ ືບສວນ-ສອບສວນ ຫືຼ ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ, ພະນັກງານໄອຍະການມີສິດທາການສອບຖາມຊ້ອງໜ້າລະຫວ່າງຜ້ໃຫ້ການ ດ້ວຍກັນແຕກ່ ານສອບຖາມຊອ້ ງໜ້າແຕ່ລະເທ່ືີອນັນ້ ບ່ໍໃຫເ້ ກີນສອງຄົນ. ກ່ອນທາການສອບຖາມຊ້ອງໜ້າຕ້ອງແຈ້ງໃຫ້ຜ້ເຂົ້ັາຮ່ວມນ້ັນຊາບກ່ຽວກັບຄວາມຮັບຜິດຊອບໃນ ການປະຕິເສດ ຫືຼ ການໃຫ້ການເທັດ, ການແຈ້ງສິດ ແລະ ພັນທະຕ້ອງບົັ່ງໄວ້ໃນບົດບັນທຶກການສອບຖາມ ຊ້ອງໜາ້ . ກ່ອນເລມີ່ ຕ້ັົນການຊ້ອງໜາ້ ຕ້ອງສອບຖາມກຽ່ ວກບັ ສາຍພົວພັນລະຫວ່າງຜ້ເຂັ້າົ ຮ່ວມການສອບຖາມ ຊ້ອງໜາ້ ດ້ວຍກນັ ແລະ ຕ້ອງແຈ້ງບນັ ຫາທີ່ຕອ້ ງການຄວາມກະຈາ່ ງແຈ້ງໃຫ້ ກັນຊາບ; 14

ພາຍຫັຼງທີ່ໄດ້ຮັບຟັງຄາໃຫ້ການແລ້ວອາດຈະສືບຕ່ໍສອບຖາມຜ້ເຂ້ົາັ ຮວ່ ມແຕ່ລະຄົນ ແລະ ບັນທຶກໄວ້ ໃນບົດບັນທຶກຕາມທີ່ການົດໄວ້ໃນມາດຕາ 100 ຂອງກົດຫມາຍວ່າດ້ວຍ ການດາເນີນຄະດີອາຍາ ສະບັບ ປບັ ປງຸ ປີ 2017. ການສອບຖາມຊ້ອງໜ້ານີ້ັເປັນການສ້າງເງີື່ອນໄຂໃຫ້ອງົ ການສືບສວນ-ສອບສວນ ຫືຼ ພະນັກງານໄອ ຍະການກວດກາ ແລະ ຊງັ່ ຊາ ຕີລາຄາຫກັຼ ຖານໄດຢ້ ູ່າງລະອຽດ, ຖືກຕ້ອງ ກບັ ຄວາມເປັນຈິງຂອງເຫດການໃນ ຄະດີພອ້ ມກັນນ້ັນກໍຍງັ ສາ້ ງເງີອື່ ນໄຂໃຫແ້ ກ່ການຕີລາຄາ ທດັ ສະນະຂອງຜໃ້ ຫກ້ ານອກີ ດວ້ ຍ. ການສອບຖາມຊ້ອງໜາ້ ຕອ້ ງປະຕິບັດບົນພັ້ືນຖານຄວາມສະເໝີພາບຂອງພົນລະເມືອງທຸກຄົນຕໍ່ໜ້າ ກດົ ໝາຍ ແລະ ສານໂດຍບຈໍ່ າແນກເພດ, ເຊ້ອືັ ຊາດ, ສັນຊາດ, ເຜັົ່າ, ຖານະທາງດ້ານເສດຖະກດິ ແລະ ສງັ ຄມົ ພາສາ, ລະດັບການສຶກສາ, ອາຊີບ, ຄວາມເຊ່ອືີ ຖື, ພມລາເນົາ ແລະ ອ່ນີື ໆ. ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ອົງການໄອຍະການ ຕ້ອງສ້າງເງ່ີືອນໄຂໃຫ້ຜ້ຖືກສົງໄສ, ຜ້ຖືກຫາ, ຜ້ຖືກເສັຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພ່ງ ແລະ ຜ້ຮັບຜິດຊອບທາງແພ່ງໄດ້ນາໃຊ້ສິດຕາມກົດໝາຍເພີ່ືອຮັບປະກັນໃນ ການດາເນີນຄະດີອາຍາຖືກຕ້ອງ ຕາມຄວາມເປັນຈິງ ແລະ ພາວະວິໄສ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍ ການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ, ສະບບັ ປບັ ປງຸ 2017 ມາດຕາ 13 ວກັ 2). ກ. ການສອບຖາມຊອ້ ງໜ້າໃນກລໍ ະນທີ ີຄ່ າໃຫກ້ ານບກ່ໍ ົງກັນລະຫວ່າງບຸກຄນົ ດັງ່ ນ້:ີັ - ຜຖ້ ກື ຫາກັບຜ້ຖືກຫາດ້ວຍກນັ ; - ຜ້ຖກື ຫາກບັ ຜ້ຖືກເສັຍຫາຍ; - ພະຍານກັບພະຍານດ້ວຍກັນ; - ພະຍານກັບຜ້ຖືກເສັຍຫາຍ; - ຜຖ້ ືກເສັຍຫາຍກບັ ຜ້ຖກື ເສັຍຫາຍດວ້ ຍກັນ. ຂ. ການຊ້ອງໜ້າທ່ີບ່ໍຈາເປັນເຮັດຂຶ້ນັ ລະຫວາ່ ງບຸກຄົນດັ່ງນີ:້ັ - ໂຈດທາງແພງ່ ກັບຜຮ້ ບັ ຜດິ ຊອບທາງແພງ່ ; - ຜຖ້ ືກເສຍັ ຫາຍກັບຜ້ຮັບຜດິ ຊອບທາງແພງ່ . 2.3.3 ການຊນັ ນະສດສະຖານທເີ່ ກດີ ເຫດ ການຊັນນະສດສະຖານທ່ີເກດີ ເຫດ ແມ່ນການຊອກຫາຮອ່ ງຮອຍຂອງການກະທາຜດິ ແລະ ຫັຼກຖານ ຕາ່ ງໆເປັນຕົນ້ັ ແມ່ນຫັຼກຖານທາງດ້ານວັດຖຼເຸ ພີ່ືອແນໃສ່ເຮດັ ໃຫ້ສະພາບຂອງ ການກະທາຜິດໄດ້ແຈງ້ ຂາວຂຶັນ້ , ການຊັນນະສດສະຖານທ່ີເກີດເຫດຈະເຮັດຂ້ັຶນກ່ອນ ຫືຼ ຫຼັງການເປີດການສືບສວນ-ສອບສວນກໄໍ ດ້, ຕົວຢູ່າງ 15

ໃນກໍລະນີທ່ີເຈາັົ້ ໜ້າທີ່ໄດ້ຮັບລາຍງານກ່ຽວກບັ ອຸປະຕິເຫດ ຫຼື ມີການແຈ້ງກ່ຽວກັບການຄາດຕະກາ (ຂ້າກັນ ຕາຍ) (ວຽງວໄິ ລ ທຽ່ ງຈັນໄຊ. ການດາເນນີ ຄະດີອາຍາ (ສະບບັ ປັບປຸງ), ພິມຄັງ້ ທີ II, ປີ 2005, ໜ້າ 73). ຫົວໜາ້ ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ເຈ້າົັ ໜ້າທ່ສີ ືບສວນ-ສອບສວນ, ຫົວໜາ້ ອງົ ການໄອຍະການ ຫືຼ ພະນັກງານໄອຍະການຕ້ອງໄດ້ທາການຊັນນະສດສະຖານທີ່ເກີດເຫດ ເກັບກາເອົາວັດຖຸຼສິີ່ງຂອງ, ເອກະສານ ແລະ ອືີ່ນໆທີ່ພົວພັນກັບການກະທາຜິດ, ການຊັນນະສດສະຖານທີ່ເກີດເຫດຕ້ອງໄດ້ດາເນີນຕອນກາງເວັນ ໂດຍເລີ່ມແຕ່ ຫົກໂມງເຊັ້ົາ ຫາ ສິບແປດໂມງແລງ ເວັ້ນເສັຍແຕ່ໃນກໍລະນີທີ່ຈາເປັນ ແລະ ຮີບດ່ວນເທັົ່ານັ້ນ, ກໍລະນີທຮີ່ ອດ ສິບແປດໂມງແລ້ວ ແຕກ່ ານຊັນນະສດສະຖານທ່ເີ ກດີ ເຫດນັ້ນຫາກຍັງບໍທ່ ນັ ສາເລັດກໃໍ ຫ້ສືບຕ່ໍ ໄປຈົນກວ່າສາເລັດ. ໃນເວລາຊັນນະສດສະຖານທີ່ເກີດເຫດນັ້ນຕ້ອງໃຫ້ມີພະຍານຢູ່າງໜ່ອຍສອງຄົນເຂົັ້າ ຮ່ວມນາໃນ ກໍລະນີທີ່ມີຄວາມຈາເປັນຕ້ອງເຊີນພະນັກງານໄອຍະການເພ່ີືອເຂ້ົັາຮ່ວມຕິດ ຕາມກວດກາ ແລະ ຜ້ຕາງໜ້າ ອົງການປກຄອງບ້ານເຂັົ້າຮ່ວມນາອີກດ້ວຍ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ, ສະບັບປັບປຸງ 2017, ມາດຕາ 129) ເຊັ່ນ: ຄະດີຄາດຕະກາ, ການລະເມີດກົດຈະລາຈອນທີ່ພາໃຫ້ເກີດ ອປຸ ະຕິເຫດມີຜເ້ ສັຍຊີວິດຫຼາຍຄົນ, ໄຟໄໝ້ ແລະ ອນີື່ ໆ. ໃນການຊນັ ນະສດສະຖານທີ່ເກີດເຫດປະຕິບັດຕາມ ສອງ ບາດກ້າວດ່ັງນ:ີັ້ ກ. ບາດກ້າວປ້ອງກນັ ສະຖານທ່ເີ ກີດເຫດ ເຈາ້ົັ ໜ້າທີ່ສືບສວນ-ສອບສວນ, ພະນກັ ງານໄອຍະການ ເມ່ີືອໄດ້ຮັບແຈ້ງເຫດການກ່ຽວ ກັບການກະ ທາຜິດທາງອາຍາແລ້ວຕ້ອງໄດ້ຖືອຸປະກອນ ແລະ ຫີບເຕັກນິກລົງໄປຍັງສະຖານທີ່ເກີດເຫດໂດຍດ່ວນເພືີ່ອ ສະກັດກັນ້ ເຫດການທ່ີເກີດຂັ້ນຶ ໄດ້ທັນກບັ ເວລາກ່ອນເຫດການ ດັງ່ ກາ່ ວຈະລກຸ ລາມອອກໄປຊີ່ຶງຈະພາໃຫ້ເກີດ ຄວາມເສັຍຫາຍຢູ່າງຮ້າຍແຮງ ເຊ່ັນ: ການຜິດຖຽງກັນກ່ອນທີ່ຈະເກີດເຫດການທາຮ້າຍຮ່າງກາຍກນັ ຈົນເຖິງ ຂນ້ັ ເສັຍຊີວິດ ຫຼື ເກດີ ໄຟໄໝ້ ເຫາຼົັ່ ນັີເ້ ປັນຕນົັ້ . ໃນກໍລະນສີ ະຖານທີ່ເກີດເຫດເປັນອາຄານ, ໃນເຮືອນ ຫືຼ ຫ້ອງໃຫ້ກນັ ສະຖານທເ່ີ ກີດເຫດ ໂດຍການ ອດັ ປະຕທາງເຂາັ້ົ ທຸກດ້ານ ຫືຼ ອາດໃຊ້ເຊືອກກັນພັ້ືນທີ່ຊ່ີຶງເປັນບໍລິເວນທເີ່ ກີດເຫດ ເຊ່ັນ: ພົບສບົ ຄົນຕາຍຢູໃ່ ນ ຫ້ອງໃຫຍ່ອາດໃຊໂ້ ຊຟາ, ໂຕະຕັ່ງ, ເຊືອກລອ້ ມບໍລເິ ວນທີ່ພບົ ສບົ ນັນ້ ກໄໍ ດ້. ໃນກໍລະນີສະຖານທ່ີເກີດເຫດຢູ່ນອກອາຄານ ເຊັ່ນ: ທາງຍ່າງ, ຖະຫນົນບໍລິເວນເດີ່ນຫຍ້າ ຫືຼ ໃນ ສວນສາທາລະນະໃຫ້ກັນພັື້ນທີ່ບໍລິເວນເກີດເຫດໂດຍໃຊ້ເຊອື ກອ້ອມບໍລິເວນທ່ີເກີດເຫດໄວ້, ຄວນກັນພື້ັນທ່ີ ໃຫ້ກວ້າງຂວາງກວ່າບໍລິເວນທີ່ເກີດເຫດຕົວຈິງ, ເພາະຫຼັກຖານ ອາດຕົກຢູ່ຫ່າງຈາກຈຸດທ່ີເກີດເຫດ ເຊັ່ນ: ລກປນື , ກະສອບລກປນື , ຫວົ ລກປືນ, ຊັິນ້ ສວ່ ນ ລະເບີດ ຫຼື ຊ້ິນັ ສວ່ ນລດົ ຍນົ ທຖີ່ ືກຕາກັນ. 16

ຫາ້ ມບກຸ ຄົນທີ່ບມໍ່ ໜີ າ້ ທກີ່ ຽ່ ວຂ້ອງເຂ້ົັາໃນສະຖານທ່ີເກດີ ເຫດ, ການອະນຸຍາດໃຫ້ເຂ້າົັ ສະຖານທເີ່ ກີດ ເຫດນ້ັນຄວນຈາກັດໃຫ້ສະເພາະບຸກຄົນທ່ີມີຫນ້າທ່ີກວດກາສະຖານທີ່ເກີດເຫດ ໂດຍສະເພາະເທັົ່ານັ້ນ ແລະ ໃຫມ້ ຈີ ານວນໜ້ອຍທີ່ສດຸ . ໃນກໍລະນີພົບເຫັນຜ້ໄດ້ຮັບບາດເຈັບໃນສະຖານທີ່ເກີດເຫດໃຫ້ຟ້າວນາສ່ັົງໄປໂຮງຫມໍທີ່ຢູ່ໃກ້ຄຽງ ໂດຍດ່ວນເຖິງວ່າບາງຄັ້ງຫັຼກຖານອາດຖືກທາລາຍ ຫືຼ ເສັຍຫາຍໄປກໍຕາມໃຫ້ຖືວ່າຊີວິດຂອງຄົນມີຄວາມ ໝາຍສາຄັນກວ່າ, ສວ່ ນຜ້ໄດ້ຮັບບາດເຈບັ ເລັກນອ້ ຍໃຫບ້ ນັ ທກຶ ສະພາບຜ້ໄດຮ້ ັບບາດເຈັບໄວ້ກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງີ ນາ ສ່ົັງໂຮງໝໍນາຫຼງັ . ຖາ້ ພົບເຫນັ ອາວດຸ ໃນສະຖານທເີ່ ກີດເຫດຕ້ອງໄດປ້ ້ອງກັນ ແລະ ຮກັ ສາໃຫ້ຢໃູ່ ນສະພາບເດີມ, ບໍ່ຄວນ ແຕະຕ້ອງ ແລະ ເຄືີ່ອນຍ້າຍຈາກສະພາບເດີມຈົນກວ່າຈະໄດ້ມີການກວດສອບຢູ່າງລະອຽດຈາກຜ້ຊ່ຽວຊານ ກ່ອນ, ແຕກ່ ມໍ ຂີ ຍໍ້ ົກເວັນ້ ເຊັ່ນ: ກະສອບລກປືນຕົກໃນທ່ີສາທາລະນະທີງ່ ່າຍຕ່ກໍ ານສນເສຍັ ຫືຼ ອາວດຸ ປືນຢູ່ໃນ ພັນ້ື ທີ່ຊຶງີ່ ອາດຈະຕົກຢໃູ່ ນບລໍ ິເວນດງັ່ ກ່າວຕະຫອຼ ດຮອດລາຍນ້ັວີ ມືຕິດຢປູ່ ືນອາດສນຫາຍຈີຶ່ງຈາເປນັ ຕ້ອງເຄ່ີືອນ ຍ້າຍໃນກໍລະນີດັ່ງກ່າວຕ້ອງເຮັດບົດບັນທຶກສະພາບຂອງວັດຖຼຸດັ່ງກ່າວພ້ອມທັງແຕ້ມແຜນວາດ ຫືຼ ຖ່າຍຮບ ໃນທຸກມມຂອງວັດຖຸຼດ່ັງກ່າວນ້ັນ. (ຄະນະຄົ້ັນຄວ້າກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ. ປ້ືມຄ່ມືການ ດາເນນີ ຄະດອີ າຍາຢູ່ ສປປ ລາວ, ປີ 2015, ໜາ້ 103). ຂ. ບາດກ້າວການເກບັ ກາຂ້ໍມນຫຼກັ ຖານໃນເວລາຊນັ ນະສດສະຖານທີ່ເກດີ ເຫດ ກ່ອນຈະເຂັ້ົາສະຖານທເີ່ ກດີ ເຫດເຈ້ັາົ ໜ້າທີ່ສບື ສວນ-ສອບສວນ, ພະນກັ ງານໄອຍະການ ແລະ ບຸກຄົນ ທີກ່ ່ຽວຂ້ອງ ໃນການກວດກາສະຖານທີ່ເກີດເຫດນັ້ນຕ້ອງມີຄວາມລະມັດລະວງັ ແລະ ປ້ອງກັນວດັ ຖຸຼສີ່ິງຂອງ ຕາ່ ງໆເພ່ືອີ ບໍ່ໃຫ້ຮອ່ ງຮອຍຫຼັກຖານຖກື ທາລາຍ. ເຈ້ັົາໜ້າທີ່ສືບສວນ-ສອບສວນ, ພະນັກງານໄອຍະການຫາກພົບເຫັນວັດຖຸຼສີິ່ງຂອງໃດໜ່ຶີງໃນເວລາ ກວດກາສະຖານທ່ີເກີດເຫດນັ້ນກ່ອນຈະຈັບແຕ່ລະຢູ່າງຂັຶ້ນມາຕ້ອງໃສ່ຖົງມືປ້ອງກັນ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຫຼັກ ຖານທາງດາ້ ນວັດຖຼຸທກຸ ອັນທ່ີເຫັນວາ່ ມີສ່ວນພົວພັນກບັ ການກະທາຜິດນນັ້ ຕອ້ ງຖາ່ ຍຮບໄວໃ້ ນໄລຍະໄກ ແລະ ໄລຍະໃກ້ເພືີ່ອຢັ້ືງຢືນຕາແໜ່ງທີ່ພົບເຫັນ, ການຖ່າຍຮບແຕ່ລະຄັ້ງຕ້ອງມີໄມ້ບັນທັດ ຫຼື ໄມ້ແມັດວາງກາກັບ ເພອີ່ື ໃຫຮ້ ຂ້ ະໜາດ ແລະ ລວງຍາວຂອງວັດຖຸນຼ ັນ້ , ຂອງກາງທີເ່ ປັນວດັ ຖຸຼສງ່ີິ ຂອງຕອ້ ງໄດຫ້ ມຸ້ ຫ່ໍ, ຜກມັດຕິດຄັ່ງ ແລະ ປະທັບຕາເກັບຮັກສາໄວ້ໃນສະຖານທ່ີທຮ່ີ ັບປະກັນ, ຂອງກາງທີ່ເປັນເງິນກບີ , ເງນິ ຕາຕາ່ ງປະເທດ ແຊັກ ຫຼື ພັນທະບັດອີື່ນໆລວມທັງ ວັດຖຸຼມີຄ່ານັ້ນຕ້ອງນາໄປເກບັ ຮກັ ສາຝາກໄວ້ນາທະນາຄານ, ຂອງກາງທ່ເີ ປັນສິີ່ງ ບດເນັົາ່ ຫືຼ ເຊອີື່ ມຄຸນໄວນັ້ນຈະຕ້ອງຂາຍເພ່ີອື ເອາົ ເງິນມາຝາກ ໄວນ້ າທະນາຄານ. ການປກປັກຮັກສາຂອງກາງແມ່ນສິດ ແລະ ໜ້າທີ່ຂອງເຈັ້ົາ ໜ້າທີ່ສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ພະນັກງານໄອຍະການ ບຸກຄົນຜ້ໃດທີ່ມີໜ້າທ່ີຮັບຜິດຊອບ, ປກປັກຮັກສາຊັບ ຫຼື ວັດຖຸຼສິ່ີງຂອງທີ່ເປັນຂອງ ກາງນັ້ນຫາກໄດ້ຂາຍ, ຊຼຸກເຊ່ີືອງ, ເຈອື ດຈາ, ນາໃຊ້, ສບັ ປູ່ຽນ ຫຼື ໄດເ້ ຮັດໃຫຂ້ ອງກາງເສັຍຫາຍ ຫືຼ ອນີື່ ໆໂດຍ ບຖໍ່ ືກຕ້ອງຕາມກດົ ຫມາຍຈະມີຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງອາຍາ (ຄະນະຄົັນ້ ຄວາ້ ກດົ ໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນ ຄະດອີ າຍາ. ປືມ້ ຄ່ມກື ານດາເນີນຄະດອີ າຍາຢູ່ ສປປ ລາວ, ປີ 2015, ໜ້າ 103). 17

2.3.4 ການຊນັ ນະສດຊາກສບົ ການຊັນນະສດຊາກສົບ ແມ່ນການພິສດ, ການຊອກຫາ ແລະ ການຄົ້ັນຫາສາເຫດ ຂອງການເສັຍ ຊີວິດຂອງບຸກຄົນໃດໜ່ຶີງ ໂດຍບໍ່ຮ້ສາເຫດທ່ີແນ່ນອນຂອງການເສັຍຊີວິດ ການຊັນນະສດຊາກສົບຫົວໜ້າ ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ເຈ້ົັາໜ້າທ່ີສືບສວນ-ສອບສວນ, ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ ຫຼື ພະນັກງານ ໄອຍະການຕອ້ ງເຮັດຂັ້ຶນຢູ່ສະຖານທີ່ເກີດເຫດ ໂດຍໃຫ້ມພີ ະຍານຢູ່າງໜ້ອຍສອງຄົນ, ນິຕແິ ພດ, ຜຊ້ ່ຽວຊານ ຫຼື ຜ້ຊານານງານທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເຂ້ັົາຮ່ວມນາໃນກໍລະນີຈາເປັນກໍຕ້ອງເຊີນຜ້ຕາງໜ້າອົງການປກຄອງບ້ານ ບ່ອນເກີດ ເຫດເຂ້ັາົ ຮ່ວມນາອີກດວ້ ຍ, ກໍລະນີການຊັນນະສດຫາກມຄີ ວາມຈາເປນັ ຕ້ອງຜ່າຊາກສົບເພ່ອືີ ພສິ ດ ຫຼື ການຊັນນະສດຊາກສົບທີ່ຝັງແລ້ວຕ້ອງມີຄາສ່ັງຈາກຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ຫືຼ ຫົວໜ້າ ອົງການໄອຍະການ, ມີນິຕິແພດເຂ້ັົາຮ່ວມ ແລະ ແຈ້ງໃຫ້ຄອບຄົວ ຫືຼ ຍາດພ່ີນ້ອງຂອງຜ້ຕາຍຊາບ, ໃນ ກລໍ ະນຈີ າເປັນຕ້ອງເຊີນຜຊ້ ່ຽວຊານ ຫືຼ ຜຊ້ ານານງານ ແລະ ພະຍານເຂົ້າັ ຮວ່ ມນາ, ການສນັ ນະສດຊາກສບົ ຕ້ອງ ສະເໜີໃຫ້ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການຊາບເພ່ືີອເຂັົ້າຮ່ວມ ແລະ ຕິດຕາມກວດກາ, ການຊັນນະສດຊາກສົບ ສາມາດເຮັດຂັຶ້ນໄດ້ໃນກໍລະນີການກວດກາຊາກສົບ ຫືຼ ວ່າສົບ ຫຼື ບາງກໍລະນີທັງກວດກາຊາກສົບ ແລະ ຜ່າ ສົບ (ຄະນະຄ້ນົັ ຄວ້າກົດໝາຍວ່າດວ້ ຍການດາເນນີ ຄະດີອາຍາ. ປ້ືມຄ່ມກື ານດາເນນີ ຄະດີອາຍາຢູ່ ສປປ ລາວ, ປີ 2015, ໜ້າ 104). ໃນການຊັນນະສດຊາກສົບຫາກ ແມ່ນການຕາຍເປັນຜົນຈາກການກະທາຜິດທາງ ອາຍາ ຫຼື ການ ຕາຍໂດຍຜດິ ທາມະຊາດຈະຕ້ອງທາການພິສດຕາມກໍລະນດີ ັງ່ ນັີ້: 1) ການຕາຍຜິດທາມະຊາດໝາຍເຖງິ - ຂາ້ ຕວົ ຕາຍ; - ຖກື ຜອ້ ່ນີື ເຮັດໃຫຕ້ າຍ; - ຖືກສັດທາຮາ້ ຍໃຫຕ້ າຍ; - ຕາຍໂດຍອຸບປະຕເິ ຫດ; - ຕາຍໂດຍບຮໍ່ ້ສາເຫດ. 2) ການຊັນນະສດຊາກສບົ ກລໍ ະນີປກກະຕິ - ກໍລະນກີ ານຕາຍໂດຍຜດິ ທາມະຊາດທີ່ເປັນຜົນມາຈາກການກະທາຜິດທາງອາຍາ. 3) ການຊນັ ນະສດຊາກສົບກລໍ ະນີພິເສດ - ກໍລະນີການຕາຍໂດຍການຖກື ວສິ າມັນຄາດຕະກາໃນເວລາເຈ້ົັາໜາ້ ທ່ີປະຕບິ ດັ ໜາ້ ທີ່; - ກໍລະນີການຕາຍຢູໃ່ ນລະຫວາ່ ງການຄວບຄມຸ ຂອງເຈ້າັົ ໜມ້ າທ່ີໃນເວລາປະຕິບັດຫນ້າທີ.່ 18

2.3.5 ການກວດຄນ້ົັ ເຄຫາສະຖານ, ຍານພະຫະນະ ແລະ ຕວົ ບກຸ ຄນົ ການກວດຄນົັ້ ແມ່ນການເຄືອີ່ ນໄຫວເພີ່ືອຊອກຫາວັດຖຼຸສງິ່ີ ຂອງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ກັບ ການກະທາຜິດໃດ ໜີ່ຶງ ຫືຼ ວັດຖຼສຸ ີິ່ງຂອງທ່ີຜິດກົດໝາຍເພືີອ່ ປະກອບເປັນຫັຼກຖານໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາ ໃນການກວດຄົ້ັນ ຈະດາເນີນໄດ້ກໍຕ່ໍເມີ່ືອຫາກມີຄາສ່ັງເປັນລາຍລັກອັກສອນຂອງຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ ຫຼື ສານ ເທົັ່ານ້ັນ ເວັນ້ ເສຍແຕໃ່ ນກະໍ ນີການກະທາຜີດເຊ່ີິງໜ້າ ຫຼື ຮີບດວ່ ນ ແຕ່ຕ້ອງລາຍງານໃຫຫ້ ົວໜ້າອົງການໄອຍະການໃນ ເວລາການດົ ຊາວສ່ຊີ ົັວ່ ໂມງ ພາຍຫຼງັ ທກີ່ ານກວດຄ້ັົນໄດສ້ ນີ້ັ ສຸດແລ້ວ. ຄາສັ່ງກວດຄົ້ັນ ມີຜົນບັງຄັບນັບຕັ້ງແຕ່ວັນລົງລາຍເຊັນເປັນຕົ້ັນໄປ ແລະ ຕ້ອງຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ ພາຍ ໃນການດົ ເວລາ ຊາວສີ່ຊວັ່ົ ໂມງ. ການກວດຄ້ົັນປະກອບດ້ວຍ ການກວດຄັົ້ນເຄຫາສະຖານ, ຍານພະຫະນະ ແລະ ຕົວບຸກຄົນ, ກ່ອນ ແລະ ຫັ້ງຼ ການກວດຄັົນ້ ນັ້ນ ບຸກຄົນທີ່ເຂັົ້າຮວ່ ມໃນການກວດຄັນ້ົ ຕ້ອງສະແດງຄວາມບໍລິສຸດໃຈຂອງຕົນຕ່ໍເຈ້ົັາ ຂອງສະຖານທີ່, ເຈາ້ັົ ຂອງຍານພະຫະນະ ແລະ ຕ່ບໍ ກຸ ຄນົ ທີ່ຖືກກວດຄົັນ້ . 1) ການກວດຄນ້ົັ ເຄຫະສະຖານ ເຄຫະສະຖານ ແມ່ນເຮືອນ ແລະ ສິ່ີງຕ່າງໆ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນເດ່ີນບ້ານ, ເຮືອ ແລະ ແພ ທ່ີໃຊ້ເປັນ ບອ່ ນຢູປ່ ະຈາຂອງຄອບຄົວ, ສານກັ ງານ, ເຮອື ນພັກ, ໂຮງແຮມ ແລະ ເຄຫະສະຖານອີນ່ື . ການກວດຄົັ້ນເຄຫະສະຖານ ຕ້ອງເຮດັ ຊ້ອງໜ້າອົງການປກຄອງບ້ານ, ເຈ້ັົາຂອງເຮອື ນ ແລະ ພະຍານ ຢູ່າງໜອ້ ຍສອງຄນົ ໃນກລໍ ະນີທມີ່ ກີ ານກວດຄນ້ັົ ສານັກງານ, ອົງການ, ວິສາຫະກິດ ຕ້ອງເຮັດຊ້ອງໜ້າ ສານັກ ງານ, ອົງການ, ວສິ າຫະກິດທກີ່ ຽ່ ວຂອ້ ງ. ສາສະຫນາສະຖານ ແມ່ນກຸຕິວິຫານ, ສິມ, ໂບດ, ຫໍ ແລະ ສີ່ິງຕ່າງໆທີ່ຕັ້ງຢູ່ບໍລິ ເວນສາສະຫນາ ສະຖານ. ການກວດຄັ້ນົ ສາສະໜາສະຖານ ຊີ່ງຶ ແມ່ນເຄຫະສະຖານປະເພດໜີ່ງຶ ເຊ່ັນ: ກຸຕວິ ິຫານ. ສມິ , ໂບດ, ຫໍ ແລະ ສ່ີິງຕ່າງໆ ທີ່ຕັ້ງຢໃູ່ ນບໍລິເວນສາສະໜາສະຖານ ຕ້ອງມີການເຂ້ົາັ ຮວ່ ມຂອງ ເຈ້ັົາອະທິການວັດ, ຄຸນພໍ່, ຜ້ ຮັບຜດິ ຊອບ ຫືຼ ຜຕ້ າງໜາ້ ອົງການສາສະໜາທ່ກີ ່ຽວຂອ້ ງນນັ້ . ການກວດຄົ້ນັ ເຄຫະສະຖານ ແລະ ສາສະໜາສະຖານໃຫ້ດາເນີນໃນເວລາກາງເວັນ ແຕ່ ຫກົ ໂມງ ຫາ ສບິ ແປດໂມງ. ໃນກໍລະນທີ ກີ່ ານກວດຄ້ນັົ ຫາກໄດດ້ າເນນີ ມາແລວ້ ແຕ່ເມ່ອີື ສບິ ແປດໂມງ ແຕ່ການກວດຄ້ນັົ ຍງັ ບທໍ່ ັນສ້ັິນສດຸ ນັ້ນ ກໍໃຫ້ສບື ຕໍ່ຈົນກວາ່ ສາເລັດ, ໃນເວລາທາການກວດຄ້ົັນ ເຈັົ້າໜ້າທີທ່ ີ່ທາການກວດຄົັ້ນມີສິດ ບອໍ່ ະນຸຍາດໃຫ້ບຸກຄົນພາຍໃນອອກນອກ ຫືຼ ບຸກຄົນພານນອກເຂ້ົາັ ມາພາຍໃນເຄຫະສະຖານ ຫຼື ບ່ໍອະນຸຍາດ ໃຫ້ມກີ ານຕິດຕພໍ່ ົວພັນລະຫວ່າງບກຸ ຄົນພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກຈນົ ກວ່ າການກວດຄັ້ນົ ຈະສາເລັດ. ການກວດຄົັ້ນແມ່ນການຊອກຄົັ້ນ ແລະ ເກັບໂຮມວັດຖຸຼສ່ິີງຂອງທ່ພີ ົວພນັ ກັບຄະດີຫືຼບຸກຄົນທີ່ສົງໄສ ວາ່ ເປັນຜ້ກະທາຜິດ ຫຼື ມີສ່ວນຮ່ວມໃນການກະທາຜິດງົບຊອ້ ນຢູ່ສະຖານທີ່ຢູ່ອາໄສ ຫຼື ບໍລິເວນໃດໜຶ່ີງທີ່ໄອ ຍະການປະຊາຊົນ ຫຼື ສານປະຊາຊົນ ເຊື່ີອໝັ້ນຢູ່າງໜັກແໜ້ນວ່າເປນັ ບ່ອນເກັບມ້ຽນ, ຊຸຼກເຊ່ືີອງ ຫືຼ ຜ້ກະທາ ຜິດຫຼບົ ຊ້ອນຢູ່. 19

ການກວດຄັົນ້ ເຄຫາສະຖານແມ່ນການເຄອີື່ ນໄຫວສບື ສວນ-ສອບສວນປະເພດໜີຶ່ງຊງ່ີື ແຕະຕ້ອງເຖີງ ສິດ, ເສລີພາບຂອງບຸກຄນົ ໃນການປກປັກຮກັ ສາເຄຫາສະຖານຂອງຕົນ. ດ້ວຍເຫດນ້ັີຈຶງີ່ ມີຄວາມຈາເປນັ ຕອ້ ງ ມຄີ າສັ່ງທີ່ເປັນລາຍລັກອັກສອນຈາກໄອຍະການ ຫືຼ ສານປະຊາຊົນ, ເພື່ີອຫີຼກເວັນ້ ການສວຍໂອກາດຂອງກຸ່ມ ຄົນບ່ໍດີ ແລະ ການກະທາທີ່ຜິດກົດໝາຍ ໃນກໍລະນີເປັນການກະທາຜິດເຊ່ິີງໜ້າ ຫືຼ ໃນກໍລະນີຮີບດ່ວນນັ້ນ ບໍ່ຈາເປນັ ຈະມຄີ າສັ່ງຂອງໄອຍະການ ຫຼື ສານປະຊາຊົນກໄໍ່ ດ້. ກ່ອນ ແລະ ຫຼັງການກວດຄ້ັົນນັ້ນບຸກຄົນທີ່ເຂ້ົັາຮ່ວມໃນການກວດຄ້ົັນຕ້ອງສະແດງ ຄວາມບໍລິສຸດ ຂອງຕົນຕໍເ່ ຈົັ້າຂອງສະຖານທ່ີ, ເຈົັ້າຂອງຍານພາຫະນະ ຫຼື ຕໍ່ບກຸ ຄົນທີຖ່ ກື ກວດຄ້ັົນ. ກ. ຜມ້ ີສິດອອກຄາສັງ່ ກວດຄົນ້ັ ເຄຫະສະຖານ ກົດໝາຍວາ່ ດ້ວຍການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ສະບັບປບັ ປຸງ ປີ 2017 ການກວດຄົນ້ັ ເຄຫະສະຖານຈະກະ ທາບໍ່ໄດ້ຖ້າຫາກບໍ່ມີຄາສັງ່ ຂອງຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ ຫືຼ ສານ ຍ້ອນວາ່ ການກວດຄ້ນັົ ເຄຫະສະຖານເປັນ ການແຕະຕ້ອງເຖິງສິດ ແລະ ເສລີພາບຂອງພົນລະເມືອງໃນການປກປັກຮັກສາເຄຫະສະຖານຂອງຕົນເພືີ່ອ ຮບັ ປະກັນສິດ ແລະ ເສລີພາບຂອງພົນລະເມືອງຕ່ໍໜ້າກົດໝາຍ ແລະ ສິດຂອງຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການໃນ ການຕິດຕາມກວດກາການປະຕິບັດກົດໝາຍຂອງອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ແຕ່ບາງກໍລະນີກໍອາດຈະບໍ່ ມຄີ າສ່ງັ ເປັນລາຍລກັ ອກັ ສອນຈາກພາກສ່ວນທີ່ກ່າວມາຂ້າງເທງິ ນ້ນັ ກໍໄດ້ ເຊັ່ນ: ກໍລະນີ ທ່ີເປັນການກະທາຜິດ ເຊ່ີງິ ໜ້າ ແລະ ຮີບດວ່ ນ. ຂ. ການກວດຄົັນ້ ເຄຫະສະຖານໂດຍບຕໍ່ ອ້ ງມີຄາສັ່ງຂອງຫວົ ໜ້າອົງການໄອຍະການ ຫືຼ ສານ - ເມ່ອີື ມສີ ຽງຮ້ອງຂກໍ ານຊວ່ ຍເຫືອຼ ຈາກຂາ້ ງໃນເຄຫະສະຖານ; - ເມືີ່ອເຫນັ ການກະທາຜດິ ເຊີງິ່ ໜາ້ ກາລງັ ກະທາໃນເຄຫະສະຖານ; - ເມີື່ອບຸກຄົນທີ່ໄດ້ກະທາຜິດເຊິີ່ງໜ້າໃນເວລາຖືກໄລ່ຈັບຕົວໄດ້ໜີເຂັົ້າໄປ ຫຼື ເຊີື່ອໝ້ັນວ່າບຸກຄົນ ດງັ່ ກາ່ ວໄດ້ເຂ້ົັາໄປລີຊ້ັ ອ່ ນຕົວໃນເຄຫະສະຖານຫງຼັ ດ່ັງກ່າວນ້ັນ; - ເມືອ່ີ ມີຄວາມເຊອີ່ື ຫມັ້ນຢ່າູ ງໜັກແໜນ້ ວ່າສີງ່ິ ຂອງທ່ີໄດ້ມາຈາກການກະທາຜິດນັ້ນໄດຖ້ ກື ຊຼຸກເຊອ່ີື ງຢູ່ ໃນສະຖານທີ່ດັ່ງກ່າວຖາ້ ມີການຊັກຊາ້ ຈະຖກື ຍົກຍາ້ ຍໄປກອ່ ນ. ຄ. ວທິ ກີ ານກວດຄົ້ນັ ເຄຫະສະຖານໂດຍມຄີ າສັງ່ ກວດຄົນ້ັ ເມື່ີອຜມ້ ສີ ິດໃນການກວດຄນັົ້ ເຄຫະສະຖານພາຍຫງຼັ ໄດຮ້ ບັ ຄາສັ່ງກວດຄົ້ັນຈາກຫົວໜ້າອົງການໄອຍະ ການ ຫືຼ ສານແລ້ວຕ້ອງໄປຍັງສະຖານທທີ່ ່ຈີ ະທາການກວດຄນ້ັົ . ການກວດຄົ້ັນເຄຫະສະຖານຕ້ອງເຮັດຊ້ອງໜ້າອົງການປກຄອງບ້ານ, ເຈົ້ັາຂອງເຮືອນ ຫຼື ສະມາຊິກ ໃນຄອບຄົວທີ່ມີອາຍກຸ ະສຽນແຕ່ສິບແປດປີຂຶ້ັນໄປ ແລະ ພະຍານຢູ່າງໜ້ອຍສອງຄົນ, ກໍລະນີມີການກວດຄ້ົັນ ສານັກງານ, ເຮືອນພັກ, ໂຮງແຮມ, ໂຮງງານ, ອົງການ ແລະ ວິສາຫະກິດຕ້ອງເຮັດຊ້ອງໜ້າຜ້ຕາງໜ້າທີ່ ກ່ຽວຂອ້ ງ. 20

ການກວດຄັົ້ນສາສະໜາສະຖານຕອ້ ງມີການເຂົ້ັາຮ່ວມຂອງເຈ້ັົາອະທິການວັດ, ຄຸນພໍ່, ຜ້ຮບັ ຜິດຊອບ ຫືຼ ຜຕ້ າງໜ້າອົງການສາສະຫນາທີກ່ ່ຽວຂອ້ ງ. ການກວດຄັ້ົນເຄຫະສະຖານ ຫຼື ສາສະໜາສະຖານສິີ່ງສາຄັນບ່ໍຕ້ອງສ້າງຄວາມເສັຍ ຫາຍຖ້າມີ ຄວາມຈາເປັນກໍ່ຕ້ອງໃຫມ້ ຄີ ວາມເສຍຫາຍໜ້ອຍ ແລະ ເບົາບາງທສ່ີ ດຸ . ການກວດຄນົ້ັ ເຄຫະສະຖານ ຫືຼ ສາສະໜາສະຖານໃຫ້ດາເນນີ ໃນເວລາກາງເວັນແຕ່ ຫົກໂມງເຊົັ້າຫາ ສບິ ແປດໂມງແລງ, ໃນກໍລະນີການກວດຄນົ້ັ ຫາກດາເນີນມາແລວ້ ເມ່ືອີ ຮອດ ສິບແປດໂມງແຕ່ການກວດຄ້ັນົ ຍງັ ບໍ່ທັນສ້ັິນສຸດນັນ້ ກໃໍ ຫ້ສບື ຕຈ່ໍ ົນກ່ວາຈະສາເລັດ. ກ່ອນການກວດຄົ້ັນຜ້ມີສິດໃນການກວດຄົັ້ນຕ້ອງໄດ້ອ່ານຄາສ່ັງກວດຄ້ັົນໃຫ້ຜ້ເປັນເຈົັ້າ ຂອງເຮືອນ ຊາບພ້ອມທັງ ໃຫຜ້ ້ເປນັ ເຈັົາ້ ຂອງເຮືອນນາເອາົ ວດັ ຖຸຼສ່ີງິ ຂອງຕ່າງໆທີ່ເປນັ ປະ ໂຫຍດໃນຄະດີອອກມາມອບໃຫ້ ໂດຍຄວາມສະຫມກັ ໃຈ, ແຕຖ່ ້າຫາກເຈາົັ້ ຂອງເຮືອນຫາກບໍ່ ນາອອກມາມອບໃຫ້ ຫຼື ມອບບໝໍ່ ດົ ຊ່ຶງີ ເຈົັາ້ ໜ້າທີ່ ສືບສວນ-ສອບສວນ, ພະນັກງານໄອຍະ ການຜ້ມີສິດກວດຄັົ້ນເຊ່ີືອໝັ້ນວ່າຍັງຄົງຄ້າງຢູ່ຈຶ່ີງເຂົ້ັາທາການ ກວດຄົ້ັນ, ຊຶີ່ງກ່ອນຈະເຂົັ້າທາການກວດຄ້ັົນຜ້ທີ່ມີສິດໃນການກວດຄ້ັົນແຕ່ລະຄົນຕ້ອງໄດ້ສະແດງຄວາມ ບໍລິສດຸ ຂອງຕົນຕໍ່ ເຈົັ້າຂອງເຮືອນກອ່ ນແລວ້ ຈງຶ່ີ ເຂົາັ້ ທາການກວດຄນ້ັົ . ໃນເວລາທາການກວດຄັົ້ນເຈົ້ັາຫນ້າທ່ີທີ່ທາການກວດຄັົ້ນມີສິດບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ມີການຕິດ ຕໍ່ພົວພັນ ລະຫວ່າງບຸກຄນົ ພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກຈນົ ກ່ວາການກວດຄັົ້ນຈະສາເລັດ. ວັດຖຸຼສ່ີິງຂອງ ແລະ ເອກະສານຕ່າງໆທີ່ກວດຄົ້ັນໄດ້ຊ່ຶີງເປັນຂອງກາງທີ່ເປັນປະໂຫຍດ ແລະ ພົວພັນ ກັບການກະທາຜິດ ຫືຼ ເປັນສ່ີິງທ່ີຜິດກົດໝາຍຕ້ອງໄດ້ເຮັດບັນຊີຢູ່າງ ລະອຽດບອກປະເພດ, ລັກສະນະ ແລະ ຈານວນຢ່າູ ງລະອຽດ, ໃນບາງກໍລະນີກຕໍ ອ້ ງເຊນີ ເອາົ ຜ້ຊ່ຽວຊານເພີ່ືອພສິ ດວດັ ຖຸຼສ່ິງີ ຂອງດັ່ງກ່າວໃນແຕ່ລະວັນ ແລະ ຕ້ອງໄດສ້ ະເຫນໃີ ຫຜ້ ້ ເຂ້ົັາຮວ່ ມຮັບຮ້ນາ. ພາຍຫຼັງສາເລດັ ການກວດຄັົ້ນແລ້ວຕ້ອງໄດ້ເຮັດຈົດໝາຍບັນທຶກໃນການກວດຄນັ້ົ ຢູ່າງຄັກແນ່ ແລະ ໃຫ້ຜ້ເຂົັ້າຮ່ວມໃນການກວດຄ້ົັນແຕ່ລະຄົນເຊັນຮັບຮ້ນາກັນ, ຈົດໝາຍບັນທຶກການກວດຄັົ້ນຕ້ອງເຮັດເປັນ ສາມສະບັບ, ໜ່ຶີງສະບັບໃຫ້ເຈ້ົັາໜ້າທເ່ີ ກັບຮັກສາໄວ້ໃນສານວນຄະດີ, ສ່ວນອກີ ໜຶ່ີງສະບັບມອບໃຫ້ເຈົັ້າຂອງ ເຄຫະສະຖານເກັບຮັກສາໄວເ້ ປນັ ຫກຼັ ຖານ ແລະ ອີກໜຶີ່ງສະບັບມອບໃຫ້ອົງການປກຄອງບາ້ ນ. ຜມ້ ີສດິ ກວດຄັົ້ນ ແຕ່ລະຄົນກອ່ ນຈະອອກຈາກສະຖານທ່ີກວດຄ້ົັນຕ້ອງໄດ້ສະແດງຄວາມບລໍ ິສດຸ ອີກ ຄງັ້ ໜງ່ຶີ ຕ່ເໍ ຈ້ັົາຂອງເຄຫະສະຖານ ຫືຼ ສາສະຫນາສະຖານ. ງ. ຜມ້ ສີ ິດເຂາົ້ັ ຮວ່ ມໃນການກວດຄ້ັົນເຄຫະສະຖານ - ເຈ້າັົ ໜາ້ ທ່ີສືບສວນ-ສອບສວນ; - ຫວົ ໜາ້ ອງົ ການໄອຍະການ ຫຼື ພະນັກງານໄອຍະການ; - ອົງການປກຄອງບາ້ ນບອ່ ນສະຖານທ່ີກວດຄ້ັນົ ; 21

- ເຈັົ້າຂອງເຄຫະສະຖານ ຫຼື ສາສະໜາສະຖານ; - ພະຍານທີມ່ ີອາຍສຸ ບິ ແປດປຂີ ້ັຶນໄປຢາູ່ ງໜ້ອຍສອງຄນົ ; 2) ການກວດຄນົ້ັ ຍານພະຫະນະ ການກວດຄັົ້ນຍານພາຫະນະ ເຊ່ັນ: ລົດ, ເຮືອ ຫືຼ ຍານພາຫະນະອີ່ືນທ່ີຖືກສົງໄສວ່າໄດ້ມີການ ຊຼຸກເຊ່ີືອງສີ່ິງທ່ີຜິດກົດໝາຍ ຫືຼ ຜ້ກະທາຜິດນັ້ນຈະດາເນີນເວລາໃດກໍໄດ້ແຕ່ຕ້ອງດາເນີນຊ້ອງໜ້າເຈ້ັົາຂອງ ຍານພາຫະນະນັ້ນ ໂດຍໄດ້ແຍກແຕ່ລະພາຫະນະດັ່ງນ້:ັີ ຍານພາຫະນະທາງບົກ ແມ່ນສີິ່ງທ່ີເຄື່ີອນຍ້າຍດ້ວຍຕີນ ຫຼື ລ້ໍ ໂດຍແຮງຄົນ ຫືຼ ແຮງ ສັດ ຫຼື ດ້ວຍ ແຮງກົນຈັກ ເຊ່ັນ: ລ້ໍຍ້ດ້ວຍແຮງຄົນ, ກຽນທີ່ລາກແກ່ດ້ວຍສັດ, ລົດຖີບດ້ວຍແຮງຄົນ, ລົດຈັກ, ສາມລ້ໍ ລົດຈກັ , ລດົ ຕກຸ ໆ ແລະ ລດົ ໃຫຍສ່ ່ີລຂ້ໍ ັຶນ້ ໄປ, ລົດລາງ, ລດົ ໄຟ ແລະ ອີື່ນໆ. ຍານພາຫະນະທາງນໍ້າ ແມ່ນສ່ິີງທີ່ເຄື່ີອນຍ້າຍຕາມເສ້ັນທາງນໍ້າດວ້ ຍແຮງ, ດ້ວຍແຮງລມົ , ດ້ວຍແຮງ ຄນົ ແລະ ດ້ວຍເຄ່ືີອງຈັກ ເຊັ່ນ: ແພ, ເຮືອພາຍ, ເຮອື ບັກຂ້າມນ້ໍາ, ເຮືອໃບ, ເຮືອຈັກຫາງຍາວ, ເຮືອສາເພົາ, ເຮອື ກາປັນ່ , ເຮືອດານາ້ໍ ແລະ ອືນ່ີ ໆ. ຍານພາຫະນະທາງອາກາດ ແມນ່ ສີິ່ງທເີ່ ຄ່ືີອນຍາ້ ຍຕາມເສັ້ນທາງອາກາດ ເຊນັ່ ເຄີອື່ ງບິນບັງຄບັ ດວ້ ຍຣິ ໂມດຄອນໂທຣນ, ບອນລນ, ເຄ່ີອື ງບິນດ້ວຍແຮງຈກັ ນບັ ແຕ່ເຮລີກົບເຕີຂັນ້ຶ ໄປຮອດຍານອາວະກາດ. 3) ການກວດຄ້ັົນຕົວບກຸ ຄົນ ການກວດຄ້ນັົ ຕວົ ບຸກຄນົ ນັ້ີລັດຖະທາມະນນແຫ່ງ ສປປ ລາວ ໄດບ້ ັນຍັດຄຸມ້ ຄອງສິດ ແລະ ເສລີພາບ ຂອງພົນລະເມືອງ ຊ່ີຶງພົນລະເມືອງມີສິດໂດຍບໍ່ມີໃຜຈະລ່ວງລະເມີດໄດ້ ທາງດ້ານຮ່າງກາຍ , ກຽດສັກສີ, ຖາ້ ຫາກບໍມ່ ຄີ າສງັ່ ຂອງຫົວໜາ້ ອົງການໄອຍະການ ຫຼື ສານເວັ້ນເສັຍແຕໃ່ ນກລໍ ະນີທໄ່ີ ດ້ການດົ ໄວ້ໃນກົດໝາຍ. ການກວດຄນົັ້ ຕວົ ບຸກຄົນເປນັ ການກະທບົ ຕໍສ່ ິດ ແລະ ເສລພີ າບຂອງບກຸ ຄົນ. ສະນນັ້ , ເຈັາົ້ ໜາ້ ທີ່ຜ້ຈັດ ຕັ້ງປະຕິບດັ ກົດໝາຍຕອ້ ງຄານງຶ ແລະ ຈາແນກປະເພດຂອງບກຸ ຄນົ ນັ້ນເສັຍ ກ່ອນວ່າຢູ່ໃນຖານະໃດ, ສາມາດ ລົບກວນສິດ ແລະ ເສລີພາບໄດ້ໜ້ອຍຫຼາຍປານໃດ , ຖານະດັ່ງກ່າວນີ້ັບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງຖານະທາງດ້ານ ເສດຖະກິດ ຫືຼ ຖານະສງັ ຄົມແຕ່ຫາກເປນັ ຖານະທາງກດົ ໝາຍ ເຊັ່ນ: ບກຸ ຄນົ ທີຕ່ ກົ ເປັນຜຖ້ ືກສົງໄສ, ຜ້ຖືກຫາ, ຈາເລີຍ ຫຼື ນັກໂທດ ຫືຼ ບຸກຄົນອີ່ືນໆທ່ີບໍ່ມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງກັບການກະທາຜິດຊ່ີຶງໄດ້ຮັບການປກປ້ອງ ແລະ ຄມຸ້ ຄອງຈາກກດົ ໝາຍແຕກຕາ່ ງກນັ . ບໍວ່ ່າຈະເປນັ ການກວດຄົັນ້ ໃນກລໍ ະນີໃດກໍຕາມຜຖ້ ືກກວດຄັົ້ນຫາກແມນ່ ເພດຍງິ ຜທ້ າການກວດຄ້ັົນ ຕ້ອງເປນັ ເພດດຽວກນັ ແລະ ຕ້ອງການກວດຄົນັ້ ໃນທລ່ີ ັບ ຫືຼ ທີ່ກາບັງ, ການກວດຄນັ້ົ ຕົວບຸກຄົນນ້ັນໃນທາງ ກົດໝາຍແລ້ວສາມາດແບ່ງອອກເປັນສອງປະເພດຄື: ການກວດຄ້ັົນບຸກຄົນທ່ີກ່ຽວຂ້ອງກັບການກະທາຜິດ ແລະ ການກວດຄົ້ັນບກຸ ຄົນອ່ືນີ ທບີ່ ໍກ່ ່ຽວຂອ້ ງກັບການກະທາຜດິ ຊ່ງຶີ ມີລາຍລະອຽດດັງ່ ນີ:້ັ 22

ການກວດຄ້ົນັ ບຸກຄນົ ທີ່ກຽ່ ວຂ້ອງກບັ ການກະທາຜດິ ເຊ່ັນ: ຜ້ຖກື ສົງໄສ, ຜ້ຖືກຫາ, ຈາເລີຍ ຊຶ່ີງເປັນ ການກວດຄັ້ນົ ທີ່ຕໍ່ເນີື່ອງພາຍຫັງຼ ການຈັບຕົວ ຫືຼ ຫັຼງການກັກຕົວ ຫຼື ຫຼັງຈາກການກັກຂງັ ພາງ, ການກວດຄ້ັົນ ລກັ ສະນະນ້ີັ ກດົ ໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນນີ ຄະດີອາຍາ ແລະ ກດົ ໝາຍຫາຼ ຍປະເທດ ໄດໃ້ ຫ້ສດິ ອານາດແກ່ເຈົ້ັາ ໜາ້ ທີ່ດາເນີນການໄດໂ້ ດຍບ່ໍຈາເປນັ ທ່ີ ຕ້ອງມີຄາສງ່ັ ກວດຄົ້ັນຂອງຫວົ ໜາ້ ອົງການໄອຍະການ ຫຼື ສານ ຕື່ມີ ອີກ ກໄໍ ດ້ ເນີື່ອງຈາກວ່າເມອືີ່ ບຸກຄົນໃດໄດ້ຖືກຈັບຕວົ ແລະ ຕກົ ເປັນຜ້ຖກື ຫາແລ້ວອາດຈະອ້າງສິດ ແລະ ບ່ໍຍອມ ໃຫ້ກວດຄ້ັົນນັ້ນບ່ໍໄດ້, ເພືີ່ອເປັນປະໂຫຍດໃນການດາເນີນຄະດີນ້ັນຜ້ຖືກຫາອາດຈະຖືກກວດຄ້ັົນຕົວໄດ້ ຕະຫຼອດຮອດການຖ່າຍຮບ, ການຈາລອງເຫດການຄື: ພມິ ລາຍມື, ນັ້ວິ ມື, ກວດສຸຂະພາບຈິດ, ກວດເລືອດ, ກວດຫາສານມນື ເມົາ, ສານເສບຕດິ ຫຼື ສານພດິ ອ່ນືີ ໆ ແລະ ກວດກາຮອ່ ງຮອຍຕ່າງໆຕາມຮ່າງກາຍໄດ້. ວັດຖສຸຼ ີງິ່ ຂອງທ່ີໄດມ້ າຈາກການກວດຄ້ັົນ ຊງີ່ຶ ຈະໄດ້ເປັນຂໍ້ມນຫຼັກຖານໃນການດາເນີນ ຄະດີນນ້ັ ເອັ້ີນ ວ່າຂອງກາງໃນຄະດີ, ຫາກເປັນວດັ ຖຼຸສີ່ິງຂອງກຕໍ ້ອງບອກຕາໜິ, ຍີຫ່ ໍ້, ຮບຊົງ, ຂະຫນາດແລ້ວຫຸ້ມຫໍ່ຕິດຄັ່ງ, ປະທັບຕາໄວ້ເປັນຢູ່າງດີ, ຫາກເປັນເງິນກບີ ຫືຼ ເງິນຕາຕ່າງປະເທດ ຫຼື ແຊັກ ຫຼື ພັນທະບັດອນື່ີ ຫືຼ ວັດຖຸຼມີຄ່າ ຕອ້ ງນາເອົາໄປຝາກໄວ້ໃນທະນາຄານທີ່ໃກ້ຄຽງ, ໃນເມີື່ອການດາເນີນຄະດີໄດ້ສ້ັິນສຸດລົງແລ້ວກໍໃຫ້ປະຕິບັດ ຕາມຄາຕດັ ສນີ ຫຼື ຄາພິພາກສາຂອງສານ. ການກວດຄນັົ້ ຕົວບກຸ ຄນົ ອືີນ່ ທີບ່ ກໍ່ ຽ່ ວຂ້ອງກບັ ການກະທາຜດິ ໝາຍຄວາມວາ່ ແມ່ນບຸກຄນົ ທບີ່ ມໍ່ ສີ ວ່ ນ ກ່ຽວຂ້ອງກບັ ການກະທາຜດິ ເຊັນ່ : ຜ້ຖືກເສຍັ ຫາຍ, ພະຍານ ຫືຼ ບຸກຄົນອືີ່ນໆ ແມ່ນມີຖານະທາງກົດໝາຍ ຫືຼ ໄດຮ້ ບັ ສດິ ຄຸ້ມຄອງຕາມກດົ ໝາຍແຕກຕາ່ ງກັນກັບບກຸ ຄົນທກີ່ ່ຽວຂອ້ ງກບັ ການກະທາຜິດ ເຊ່ນັ : ບຸກຄົນທ່ຖີ ືກ ຈບັ ຕົວມາ ຫຼື ຜ້ທຖ່ີ ືກກັກຕວົ ຫຼື ຖກື ກັກຂັງ ຫຼື ຖກື ດດັ ສາ້ ງ ຫືຼ ຖືກປະຕິບັດໂທດຢ່ນູ ັ້ນ ຖ້າຫາກເຈາັົ້ ໜາ້ ທີ່ຈະ ເຂັ້ົາກວດຄັົ້ນ ຫຼື ເຂັົ້າໄປລ່ວງເກີນສິດ ແລະ ເສລີພາບຂອງບຸກຄົນອີ່ືນນ້ີັຈີ່ຶງຕ້ອງຢູ່ໃນຂອບເຂດຂອງ (ສະພາ ແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ, ສະບັບປັບປຸງ 2017, ມາດຕາ 124) ອະນຸຍາດໃຫ້ ເນີື່ອງຈາກບກຸ ຄົນອີື່ນເປັນຜ້ໃຫຄ້ ວາມຮວ່ ມມືໃນການດາເນນີ ຄະດີ, ເຈົັ້າໜາ້ ທ່ີຈີຶ່ງຕ້ອງເຄາົ ລບົ ສດິ ຂອງບຸກຄົນ ດ່ັງກ່າວ. ດ່ັງນ້ັນ, ຈະກວດຄ້ົັນຕົວບຸກຄົນອ່ືີນໄດ້ກໍຈາເປັນຕ້ອງມີຄາສັ່ງເປັນລາຍລັກອັກສອນຂອງຫົວໜ້າ ອົງການໄອຍະການ ຫືຼ ສານ ເສັຍກ່ອນ, ທັງນ້ີັກໍເພື່ີອປ້ອງກັນບໃໍ່ ຫ້ເກີດມກີ ານສວຍໂອກາດ ຫືຼ ບໍ່ໃຫ້ມີການ ກະທາຜດິ ກົດໝາຍເກດີ ຂັຶ້ນເວນ້ັ ເສັຍແຕ່ໃນກລໍ ະນີມີຄວາມຈາເປັນ ແລະ ຮີບດ່ວນ ແຕ່ກຕໍ ອ້ ງລາຍງານໃຫຫ້ ົວ ໜ້າອົງການໄອຍະການຮບັ ຊາບພາຍໃນການດົ ເວລາ ຊາວສີ່ຊ່ວັົ ໂມງ ພາຍຫຼັງທີກ່ ານກວດຄັົ້ນໄດ້ສ້ັິນສດຸ . 2.3.6 ການຍດຶ ຊບັ ແລະ ການອາຍດັ ຊບັ ການຍຶດຊັບແມ່ນການຍຶດເອົາວັດຖຼຸສີິ່ງຂອງໃດໜີ່ືງທ່ີແນ່ນອນ, ຊ່ຶີງຕິດພັນກັບຄະດີ ແລະ ມີຄວາມ ໝາຍສາຄັນໃຫ້ແກ່ການດາເນີນຄະດີຈາກສະຖານທ່ີທີ່ແນ່ນນອນໃດໜ່ຶີງຕາມຄາສ່ັງທ່ີເປັນລາຍລັກອັກສອນ ຂອງເຈັົ້າໜ້າທ່ີສືບສວນ-ສອບສວນ ຫືຼ ພະນັກງານສອບສວນມາຮັກສາໄວ້ ແລະຍດຶ ວັດຖຼຸທສີ່ າມາດເຄ່ືີອນທີ່ ໄດ້ (ສັງຫາລມິ ະຊບັ ) ເຊ່ນັ : ລົດ, ເຮືອ, ແພ, ງວົ , ຄວາຍ ແລະ ອນີື່ ໆ. 23

ການອາຍັດຊັບແມ່ນການຮັກສາຊັບໄວ້ກັບທີ່ໂດຍຫ້າມບໍ່ໃຫ້ຜ້ເປັນເຈົັ້າຂອງຊັບໄດ້ປູ່ຽນແປງ, ແລກປູ່ຽນ, ຊ້ືັຂາຍ ຫຼື ມອບຊັບດ່ັງກາ່ ວນ້ັນໃຫ້ຜ້ອືນີ່ , ການອາຍດັ ຊບັ ໝາຍເຖງິ ການອອກຄາສ່ັງຂອງຫວົ ໜ້າ ອົງການໄອຍະການ, ສານປະຊາຊນົ ກຽ່ ວກບັ ຊບັ ຄົງທ່ີ, ຊັບເຄອີ່ື ນທີ່ລວມທງັ ບັນຊີເງນິ ຝາກເພືອ່ີ ບ່ໍໃຫມ້ ກີ ານຊັື້, ຂາຍ, ມອບ, ແລກປ່ຽູ ນ, ຊວດຈາ, ຄາໍ້ ປະກນັ , ຕ່ເໍ ຕມີ , ທາລາຍ ຫືຼ ປຽູ່ ນແປງຊັບດ່ງັ ກາ່ ວ. ຈຸດປະສົງຂອງການຍຶດຊັບ ແລະ ການອາຍັດຊັບ ແມ່ນການເກັບໂຮມຫັຼກຖານໃນ ຄະດີເພ່ີືອສ້າງ ເງີ່ືອນໄຂໃຫ້ແກ່ການປະກອບຫັຼກຖານໃນຄະດີ, ຮັບປະກັນການໃຊ້ແທນຄ່າເສຍຫາຍທາງແພ່ງທີ່ເກີດຈາກ ການກະທາຜິດທ່ີກ່ຽວຂ້ອງ, ສະກັດກັ້ນການຄອບຄອງວັດຖຸຼສີິ່ງຂອງໂດຍບ່ໍຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ເຊ່ັນ: ອາວດຸ ເສິກ, ວດັ ຖຼລຸ ະເບີດ ແລະ ອນ່ີື ໆ. ໃນກໍລະນີທ່ີໄດ້ຮ້ແຈ້ງກ່ຽວກັບປະເພດ, ຈານວນ ແລະ ສະຖານທີ່ເກັບມ້ຽນຊັບ, ວັດຖຸຼສ່ີິງຂອງທ່ີ ພົວພນັ ກບັ ການກະທາຜິດ ແລະ ຈະນາໃຊເ້ ປນັ ປະໂຫຍດໃນການດາເນີນຄະດີ ຫົວໜາ້ ອົງການສືບສວນ-ສອບ ສວນ ຫືຼ ຫວົ ໜ້າອງົ ການໄອຍະການ ຕອ້ ງອອກຄາສັ່ງຍດຶ ຫຼື ອາຍດັ ຊັບ, ວດັ ຖຸຼສ່ງີິ ຂອງນນັ້ . 2.3.7 ການທດົ ສອບຂມໍ້ ນຄນື ໃໝ່ ການທົດສອບຂມໍ້ ນຄນື ໃໝ່ ແມ່ນການປະກອບຄືນຂັ້ນຕອນໃດໜຶງີ່ ຂອງເຫດການຄະດີຕາມຂໍ້ມນທ່ີ ໄດ້ມາເພີື່ອກວດກາ ແລະ ຢ້ັືງຢືນຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງຂໍ້ມນນັ້ນ ການທົດສອບຂໍ້ມນຄືນໃໝ່ຕ້ອງບ່ໍໃຫ້ເປັນ ອັນຕະລາຍຕໍ່ຊີວດິ ຫຼື ສ່ີິງແວດລອ້ ມທັງບ່ແໍ ຕະຕ້ອງເຖິງກຽດສັກສຂີ ອງບຸກຄນົ . ຫວົ ໜ້າອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ເຈັ້ົາໜ້າາທສີ່ ບື ສວນ-ສອບສວນ, ຫົວໜ້ອງົ ການໄອຍະການ ຫືຼ ພະນັກງານໄອຍະການ ສາມາດທາການທົດສອບຂ້ໍມນນັ້ນຄືນໃໝ່ ໂດຍໃຫ້ຜ້ຖືກຫາ ຫຼື ຈາເລີຍສະແດງ ການກະທາຂອງຕົນຄນື ໃໝ່, ໃນການທດົ ສອບຂ້ໍມນຄນື ໃໝ່ ອາດຈະໃຫ້ຜ້ຖກື ເສັຍຫາຍ ຫືຼ ພະຍານສະແດງ ຄືນກໄໍ ດ້ການທດົ ສອບຂມໍ້ ນຄນື ໃໝຕ່ ້ອງຖ່າຍຮບ, ຖ່າຍພາບ, ວດັ ແທກ, ແຕມ້ ແຜນວາດປະກອບ ແລະ ຕອ້ ງ ເຮດັ ບົດບນັ ທກຶ ໄວ້. ໃນການທົດສອບຂໍ້ມນຄືນໃໝ່ ຈະຕ້ອງມີພະຍານເຂ້ັົາຮ່ວມນາຢູ່າງໜ້ອຍສອງຄົນ ແລະ ອາດຈະມີ ການເຂ້ົັາຮ່ວມຂອງຜ້ຖືກເສັຍຫາຍກໍໄດ້ ໃນກໍລະນີທີ່ຈາເປັນຕ້ອງໃຫ້ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ ແລະ ຜ້ ຊ່ຽວຊານ ຫຼື ຜຊ້ ານານງານທ່ກີ ຽ່ ວຂອ້ ງເຂົາ້ັ ຮວ່ ມນາ. ການທົດສອບຂໍ້ມນຄືນໃໝ່ ຈະເຮັດໄດ້ກໍຕ່ໍເມ່ືີອຫາກ ເຫັນວ່າບໍ່ເປັນໄພອັນຕະລາຍຕ່ໍ ຊີວິດ , ສຂຸ ະພາບ ຫືຼ ສ່ີງິ ແວດລອ້ ມ ແລະ ທັງບກໍ່ ຄ່ໍ ວາມເສຍັ ຫາຍແກກ່ ຽດສັກສີຂອງມະນດຸ . 2.3.8 ການຊຕ້ັີ ວົ ແລະ ການຢງ້ັື ຢນື ການຊີັ້ຕົວໃນຄະດີອາຍາແມ່ນວິທີການໜ່ີຶງ ໃນການສືບສວນ-ສອບສວນທີ່ສະແດງ ອອກໂດຍ ພະຍານ ຫຼື ຜ້ຖືກເສັຍຫາຍເປັນຜ້ຊັີ້ຕົວ, ຜ້ຖືກສົງໄສ ຫຼື ຜ້ຖືກຫາ ທ່ີຕົນຮ້ ແລະ ໄດ້ເຫັນວ່າເປັນຜ້ກະທາ 24

ຄວາມຜິດ ໃນການຊີັ້ຕົວ ແລະ ການຢືັ້ງຢືນ ຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ເຈົ້ັາໜ້າທ່ີສບື ສວນ-ສອບ ສວນ, ຫວົ ໜ້າອງົ ການໄອຍະການ ຫືຼ ພະນກັ ງານໄອຍະການຕອ້ ງໃຫພ້ ະຍານ, ຜຖ້ ືກເສຍຫາຍ, ຜ້ຖືກສງົ ໄສ ຫືຼ ຜ້ຖກື ຫາຊຕີັ້ ົວບຸກຄົນ, ຢ້ງືັ ຢນື ວດັ ຖຸສຼ ງີິ່ ຂອງ ຫຼື ຊາກສບົ . ການຊຕ້ັີ ົວຜຖ້ ກື ສົງໄສ, ຜ້ຖກື ຫາໃນຄະດີອາຍາ ຫືຼ ການຢື້ງັ ຢືນວດັ ຖຼຸສ່ີິງຂອງ ຫຼື ຊາກສົບນນ້ັ ແມນ່ ອາ ໃສຄວາມຈ່ີືຈາຂອງຜ້ທີ່ຊັີ້ຕົວ ຫຼື ຢ້ືັງຢືນເປັນສີ່ິງສາຄັນ ແລະ ເປັນຕັົ້ນຕໍ ບໍ່ແມ່ນເກີດຈາກການແນະນາຂອງ ຜອ້ ີ່ນື , ຄວາມຈຈ່ືີ າດັ່ງກ່າວອາດເປັນຄວາມຈີືຈ່ າດວ້ ຍສາຍຕາຄື ຜທ້ ່ີຊັີຕ້ ົວໄດ້ເຫນັ ຜ້ກະທາຜດິ ຫຼື ຄວາມຊງົ ຈາ ທາງຫຄື: ໄດຍ້ ິນສຽງປາກຂອງຜ້ກະທາຜິດແລວ້ ໃຫຜ້ ກ້ ຽ່ ວຊຕີັ້ ວົ ຫຼື ຢືັ້ງຢືນວ່າຜ້ຖກື ຊ້ັີຕົວນັ້ນແມ່ນຜ້ກະທາຜດິ ແທ້ ຫືຼ ບ.ໍ່ 1) ຈຸດປະສົງຂອງການຊັ້ຕີ ົວ ແລະ ການຢງັື້ ຢນື ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການຊ້ັີຕົວ ແລະ ການຢ້ືັງຢືນ ແມ່ນເພ່ອືີ ໃຫ້ແນ່ໃຈວ່າຜ້ຖືກສົງໄສ ຫືຼ ຜ້ຖືກຫາເປັນຜ້ ກະທາຜດິ ແທ້ ຫຼື ບ່ໍ ເພາະຖ້າຫາກຜ້ຖືກເສຍັ ຫາຍຈືີ່ຈາຄົນຮ້າຍໄດ້ ແລະ ສາມາດຊ້ັີຕວົ ຜ້ຖກື ສົງໄສ ຫຼື ຜ້ຖືກຫາ ໄດ້ຢ່າູ ງຖືກຕອ້ ງກໍໜ້າເຊ່ີືອຖືໄດ້ວ່າຜ້ນ້ັນເປັນຜ້ກະທາຜິດເຮດັ ໃຫ້ເຈັ້ົາໜ້າທ່ີມີຄວາມໝັ້ນໃຈໃນການປະກອບ ຫກຼັ ຖານດຕົວຜ້ກະທາຜດິ , ກົງກນັ ຂ້າມຖ້າຜ້ຖືກເສັຍຫາຍ ຫຼື ພະຍານອ້າງວາ່ ຕົນຈີຈ່ື າຄນົ ຮ້າຍໄດ້ດີ, ແຕເ່ ມ່ືີອ ຈັດໃຫ້ມີການຊັີ້ຕົວຊໍ້າພັດບໍ່ສາມາດຊັີ້ຕົວຜ້ຖືກຫາໄດ້ເລີຍ, ໃນກໍລະນີນັ້ີກໍອາດເຊີ່ືອໄດ້ວ່າຜ້ຖືກສົງໄສ ຫືຼ ຜ້ ຖືກຫາ ທເ່ີ ຈ້ັົາໜ້າທ່ີຈັບຕົວມານັ້ນຍັງບທໍ່ ັນແມ່ນຄົນຮ້າຍ ອາດຈະເປນັ ຫຼັກຖານແກ້ມັດໃຫ້ຜ້ຖືກສົງໄສ ຫືຼ ຜ້ ຖືກຫາກໍໄດ.້ ການຊຕີ້ັ ົວຜຖ້ ກື ສງົ ໄສ ຫືຼ ຜ້ຖືກຫາວ່າໄດກ້ ະທາຜດິ ນີັ້ມຄີ ວາມໝາຍສາຄັນ ແລະ ມີຜນົ ຕກໍ່ ານດາເນີນ ຄະດີອາຍາ ດັ່ງນ້ັນ, ຈຶ່ີງຕ້ອງດາເນີນໄປດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງ ໂດຍຄານຶງເຖິງສິດເສລີພາບ ແລະ ຄວາມ ເປັນທາຂອງຜ່ຖືກຊັ້ີຕົວເປັນສີ່ິງສາຄັນ, ໃນຄະນະດຽວກັນນ້ັນເພີ່ືອໃຫ້ແນ່ໃຈວ່າຈະໄດ້ຕົວຜ້ກະທາຄວາມຜິດ ຢູ່າງແທ້ຈິງມາລົງໂທດຕາມກົດໝາຍ ສາລັບການຢັື້ງຢືນແມ່ນໃຫ້ພະຍານ ຫືຼ ຜ້ຖືກເສຍຫາຍຢ້ືັງຢືນວັດຖຸຼສີ່ິງ ຂອງທ່ີພົວພນັ ເຖິງການກະທາຜິດ ຫືຼ ຊາກສົບນັນ້ ແມນ່ ເປັນວັດຖຼຸສີ່ງິ ຂອງ ຫຼື ຊາກສົບຕາມທີ່ຕົນໄດ້ຮ້ ຫຼື ໄດ້ ເຫັນ ແທ້ ຫຼື ບໍ່ ຊ່ີຶງການຊີຕ້ັ ວົ ແລະ ການຢງັ້ື ຢນື ມີວິທກີ ານທີສ່ າຄນັ ດ່ັງນ້ັີ: 2) ວິທກີ ານຊັ້ຕີ ວົ ການຊັ້ີຕົວແມ່ນວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນ ໜ່ີຶງທີ່ສະແດງອອກໂດຍໃຫ້ພະຍານ ຫຼື ຜ້ຖືກເສັຍ ຫາຍເປນັ ຜຊ້ ັ້ີຕົວ ຜຖ້ ືກຫາທີ່ຕົນຮ້ເຫນັ ວ່າເປນັ ຜກ້ ະທາຜິດໂດຍອາໃສຄວາມຊົງຈາຂອງຜ້ຊຕັີ້ ົວ ແລະ ຕ້ອງດາ ເນີນໄປດ້ວຍວິທີ ການໃຫ້ ຜ້ທີ່ຈະຖືກຊ້ັີຕົວມາຮ່ວມກັບບຸ ກຄົນອີ່ືນຢູ່າງໜ້ ອຍສາມຄົນຂັຶ້ນໄປໂດຍຕານິຮບ ປະພັນ, ຈຸດພິເສດຂອງບຸກຄົນທ່ີຄ້າຍຄືກັນ. ການຊັ້ີຕົວຕ້ອງໃຫ້ຄວາມເປັນທາແກ່ທຸກຝູ່າຍ, ຊຶີ່ງເຈົ້ັາໜ້າທ່ີຜ້ ຈັດໃຫ້ມກີ ານຊີັ້ຕວົ ຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ດັງ່ ນ:້ັີ 25

ກ່ອນການຊັີ້ຕົວ ຫຼື ຢ້ັືງຢືນນັ້ນ ຜ້ຈະຊັ້ີຕົວບຸກຄົນ, ຢ້ັືງຢືນວັດຖຸຼສິີ່ງຂອງ ຫືຼ ຊາກສົບຕ້ອງໃຫ້ການ ກຽ່ ວກບັ ລັກສະນະທົັວ່ ໄປ ພ້ອມທັງບອກຕານຮິ ບປະພັນ ເຊັ່ນ: ເພດ, ອາຍຸ, ຂະຫນາດ, ຮບຮາ່ ງ, ໜ້າຕາ, ຜວິ ພັນ ແລະ ລັກສະນະຈຸດພິເສດຕ່າງໆຂອງບຸກຄົນ ຫືຼ ວັດຖຸຼສິີ່ງຂອງ ຫຼື ຊາກສົບທ່ີຜ້ຊັ້ີຕົວ ຫືຼ ຜ້ຢັື້ງຢືນ ທີ່ ສາມາດຈຈ່ືີ າຄົນຮາ້ ຍ, ວດັ ຖສຸຼ ່ງິີ ຂອງ ຫືຼ ຊາກສົບນ້ັນໄດ້ຢາູ່ ງຖກື ຕ້ອງ. ບ່ໍອະນຸຍາດໃຫ້ຜ້ທ່ີບໍ່ມີໜ້າທ່ີກ່ຽວຂ້ອງ ຫຼື ເຈັ້ົາໜ້າທີ່ໄດ້ມີສ່ວນໄດ້ສ່ວນເສັຍໃນຄະດີເຂ້ັົາໄປ ກ່ຽວຂອ້ ງກັບການຊຕ້ັີ ົວ ຫືຼ ການຢ້ືງັ ຢືນ. ກ່ອນຈະລົງມືຊ້ັີຕົວ ຫຼື ຢື້ັງຢືນຢູ່າໃຫ້ຜ້ທີ່ມີການຊັີ້ຕົວມີໂອກາດຕິດຕໍ່ກັບບຸກຄົນທີ່ເຫັນວ່າຈະ ກໍ່ໃຫ້ເກດີ ຄວາມບຍໍ່ ຕຸ ິທາໃນຄະດີທັງຢ່າູ ໃຫ້ເຫັນຕົວ ຫຼື ຮບພາບ ຫືຼ ຈດຸ ຕານິ ຈດຸ ພເິ ສດຕ່າງໆຂອງຜ່ຖກື ຊຕັ້ີ ົວ ຫຼື ວັດຖຼຸ ຫືຼ ຊາກສບົ ທຈ່ີ ະຖກື ຢ້ັງື ຢືນ. ຕອ້ ງໃຫຜ້ ນ້ ັ້ນຊັ້ີຕວົ ຫືຼ ຢງ້ືັ ຢືນດ້ວຍຄວາມຊງົ ຈາຂອງຜກ້ ຽ່ ວເອງເຈັົາ້ ໜ້າທີ່ບ່ໍຄວນເວ້ັົາ ຫືຼ ສະແດງທ່າ ທີ ຫືຼ ມີຄາເວ້ົັາໃດໆອອກມາອນັ ຈະເຮັດໃຫ້ຜ້ຊັີ້ຕົວ ຫືຼ ຢືັ້ງຢືນເຂົັ້າໃຈ ວ່າຜ້ຖືກສົງໄສ ຫືຼ ຜ້ຖືກຫາຄືຜ້ກະທາ ຜິດ. ຖ້າຫາກວ່າມີຜ້ຊີັ້ຕົວຫຼາຍຄົນກໍຕອ້ ງຈັດໃຫ້ຊ້ີຕັ ົວເທື່ີອລະຄນົ , ເມີື່ອຜ້ທຫີ ນ່ຶີງອອກໄປຈາກບ່ອນຊັ້ີຕົວ ແລ້ວຢາູ່ ໃຫ້ກັບໄປຢູ່ ຫຼື ມໂີ ອກາດຕດິ ຕໍກ່ ັບຜອ້ ່ືີນທ່ຍີ ັງບໍ່ທັນໄດທ້ າການຊຕັີ້ ົວ, ທັງນັີ້ກໍເພ່ີືອບ່ໍໃຫ້ເກີດມີການຊ້ັີ ຕົວ ຫືຼ ການຢື້ັງຢນື ໂດຍເອົາແບບຢາູ່ ງກັນ ຫືຼ ມກີ ານໂອ້ລົມກນັ . ເມືີ່ອຈັດໃຫ້ມີການຊ້ັີຕວົ ຫືຼ ຢັ້ືງຢືນແລ້ວຕ້ອງເຮັດບົດບັນທຶກກ່ຽວກັບການຊີ້ັຕວົ ຂອງແຕ່ລະຄົນໄວ້ ໂດຍບັ່ົງບອກສະຖານທ່ີ, ວັນ, ເວລາເລີ່ມຕ້ັົນ ແລະ ເວລາສ້ັິນສຸດການຊ້ີັຕົວ, ຊີ່ື ແລະ ນາມສະກຸນ, ທີ່ຢູ່, ອາຊີບໜ້າທ່ີຕາແໜ່ງຂອງເຈັົ້າໜ້າທ່ີ ແລະ ບຸກຄົນທ່ີເຂ້ົັາຮ່ວມໃນການຈັດໃຫ້ມີການຊັ້ີຕົວ ຫຼື ການຢັື້ງຢືນ, ພອ້ ມທງັ ຜົນຂອງການຊີ້ຕັ ວົ ຫືຼ ການຢື້ັງຢນື ຈາກນັ້ນຜເ້ ຂາົັ້ ຮ່ວມຈີງ່ຶ ລົງລາຍເຊັນໄວ້ເປັນຫກຼັ ຖານ. ຫຼັກການຕ່າງໆທ່ີກາ່ ວມາໃນຂາ້ ງເທິງນີກ້ັ ໍມີຈຸດປະສົງທີຈ່ ະໃຫ້ຜ້ຖກື ສົງໄສ ຫືຼ ຜ້ຖກື ຫາ ມີຫຼັກປະກັນ ກ່ຽວກັບສດິ ແລະ ເສລີພາບໂດຍຄານຶງເຖິງຄວາມເປັນທາຄືຖ້າຫາກຜ້ຖືກສົງໄສ ຫຼື ຜຖ້ ືກຫາບ່ໍໄດ້ກະທາຜິດ ແລ້ວຜ້ກ່ຽວຄວນໄດ້ຮັບການປູ່ອຍຕົວໄປຕາມຂັ້ນຕອນຂອງລະບຽບກົດໝາຍ ເນື່ີອງຈາກວ່າຈຸດປະສົງຂອງ ການຊັີ້ຕວົ ຫຼື ການຢັື້ງຢນື ນ້ັແີ ມ່ນເພີື່ອຕ້ອງ ການໃຫຮ້ ້ຕວົ ຜ້ກະທາຜິດ ຫືຼ ວັດຖຼສຸ ີງິ່ ຂອງ ຫືຼ ຊາກສົບທ່ີແທຈ້ ງິ . 3) ການຢ້ງັື ຢນື ວດັ ຖຸຼ ຫຼື ຊາກສົບ ການຢ້ືັງຢືນວດັ ຖຸຼ, ຊາກສົບ ຫືຼ ຮບພາບ ແມນ່ ວິທີການໜ່ີຶງໃນການສືບສວນ-ສອບສວນ ທີ່ສະແດງ ອອກໂດຍໃຫພ້ ະຍານ ຫືຼ ຜຖ້ ືກເສຍັ ຫາຍຢືັງ້ ຢນື ວັດຖສຼຸ ິ່ີງຂອງ ທີພ່ ວົ ພນັ ເຖງິ ການກະທາຜດິ ຫືຼ ຊາກສບົ ຫຼື ຮບ ພາບທີ່ຕົນຮ້ເຫັນ. ການຢ້ັືງຢືນຕົວຜ້ຖືກຫາໂດຍໃຊ້ວິທີຊ້ີັຮບພາບນັີ້ ແມ່ນການຈັດໃຫ້ຜ້ຖືກເສັຍຫາຍ ຫືຼ ພະຍານເບິີ່ງ ຮບພາບຂອງບກຸ ຄນົ ຕາ່ ງໆທສີ່ ງົ ໄສວາ່ ເປນັ ຄນົ ຮ້າຍຊຶງ່ີ ມຮີ ບພາບຂອງຜຖ້ ກື ສົງ ໄສ ຫຼື ຜຖ້ ືກຫາປນເປຢູ່ນາກັນ ແລ້ວໃຫຜ້ ຖ່ ືກເສຍັ ຫາຍ ຫຼື ພະຍານຊຢ້ີັ ືັ້ງຢືນຮບພາບນັ້ນວາ່ ມີຮບພາບຂອງຄົນຮາ້ ຍ ຫືຼ ບໍ່ ໃນເມ່ີືອໄດເ້ ຫັນຄນົ 26

ຮ້າຍດ້ວຍຕາຂອງຕົນເອງຈີ່ຶງເຮັດໃຫ້ຜ້ຊີ້ັຕົວຈ່ີືຈາຄົນຮ້າຍໄດ້ຕິດຕາມ ເມ່ີືອຈັດໃຫ້ມີການຢື້ັງຢືນຮບພາບຈີຶ່ງ ຢັື້ງຢືນໄດ້ຢູ່າງຖືກຕ້ອງ ເຖິງຢູ່າງໃດກໍຕາມຖ້າຫາກຈັບຕົວຄົນຮ້າຍໄດ້ກໍຄວນຈະໃຫ້ມີການຊັີ້ຕົວໂດຍວິທີຢືນ ຄຽງຄ່ ຫືຼ ໂດຍວິທຢີ ນື ດຽ່ ວ, ເວັ້ນເສຍັ ແຕ່ຍງັ ຈັບຕວົ ຄນົ ຮ້າຍບໍ່ທັນໄດ້ ຫຼື ຍັງບໍ່ທນັ ຮວ້ ່າໃຜເປັນຄນົ ຮາ້ ຍ ຈ່ຶີງຈາ ເປັນຕ້ອງນາໃຊ້ວິທີການຢື້ັງຢືນຮບພາບສ້າງຮບພາບຂອງຄົນຮ້າຍຂ້ັຶນມາ ເມ່ືີອເລືອກໃຊ້ການຢັື້ງຢືນຮບພາບ ແລ້ວຕ້ອງໄດ້ດາເນີນການຕາມວິທີດັ່ງນ້ີັ: ຮບພາບຂອງຜຖ້ ືກຫາວາ່ ເປັນຄົນຮ້າຍຄວນເປັນຮບຖ່າຍທເ່ີ ຫັນເຕັມໂຕອາດເປນັ ຮບຖ່າຍຂອງຜ້ຖືກ ຫາ ແລະ ຜ້ອືີ່ນໆຢໃູ່ ນໃບດຽວກັນ ຫືຼ ແຕລ່ ະຮບພາບຂອງແຕ່ລະຄນົ ເປັນຮບພາບດ່ຽວຊີ່ຶງເອົາຫຼາຍໃບມາປນ ເປກນັ ໄວ້ແລ້ວໃຫ້ຜ່ຖືກເສັຍຫາຍ ຫືຼ ພະຍານຊີັຢ້ ງ້ືັ ຢນື . ຮບພາບຂອງແຕ່ລະຄົນຄວນມຮີ ບຮ່າງລກັ ສະນະ ແລະ ການແຕງ່ ກາຍໃກ້ຄຽງກນັ ເຊັ່ນ ຖ້າຜຖ້ ກື ເສຍ ຫາຍ ຫືຼ ພະຍານຈີ່ືໄດ້ວ່າຄົນຮ້າຍຈົ່ັງຜົມຍາວ , ທຸກຄົນໃນຮບພາບ ກໍຕ້ອງຕົບແຕ່ງຜົມປອມໃຫ້ເປັນໄປ ລກັ ສະນະນນັ້ ບໍ່ແມນ່ ຈະໃຫມ້ ີຜມົ ຍາວແຕຜ່ ດ່ ຽວສວ່ ນເຫຼືອ ຈາກນນ້ັ ແມນ່ ຜມົ ສນັ້ . ຄວນຈັດຂະຫນາດຂອງຮບພາບເທ່ັົາກັນ ແລະ ໃກ້ຄຽງກັນ, ບ່ໍຄວນໃຫ້ຮບພາບ ໃດຫນຶີ່ງແຕກຕ່າງ ໄປຈາກຮບພາບຂອງຜ້ອ່ີືນໆ. ຮບພາບຂອງແຕ່ລະຄນົ ທເີ່ ອົາມາຊີ້ັຢງ້ັື ຢືນນ້ັນບໍ່ໃຫ້ຖາ່ ຍເກີນກວ່າຫົກເດືອນ, ເພາະຖ້າຫາກເກີນກ່ວາ ນັນ້ ຢ້ານວາ່ ຕວົ ຈງິ ກັບຮບພາບກໍອາດບໍ່ຄາ້ ຍຄືກນັ ເລີຍກໍເປນັ ໄດ້. ຖ້າຫາກເປັນການຢັ້ືງຢືນວັດຖຼຸ, ໃນການຢັ້ືງຢືນວັດຖຸຼສິີ່ງຂອງຕ້ອງນາເອົາວັດຖຸຼສິີ່ງ ຂອງທ່ີຈະຖືກ ຢື້ງັ ຢືນມາລວມກນັ ກັບວັດຖຼຸສງີິ່ ຂອງອີ່ນື ທ່ີມີລັກສະນະຄາ້ ຍຄືກັນ, ປະເພດດຽວ ກັນຢູ່າງຫນອ້ ຍສາມອັນແລ້ວ ເອົາຜ້ຈະຢ້ັືງຢນື ມາຢັ້ືງຢືນວັດຖທຸຼ ກີ່ ຽ່ ວຂອ້ ງ. 27

ບດົ ທີ 3 ວິທກີ ານ ແລະ ເຄອ່ີື ງມທື ໃີ່ ຊໃ້ ນການຄນັົ້ ຄວາ້ 3.1 ວທິ ກີ ານສກຶ ສາຄນົັ້ ຄວາ້ ໃນການຄ້ົັນຄວ້າບົດໂຄງການຈບົ ຊັ້ນໃນຄ້ັງນີັ້ ກຸ່ມພວກຂ້າພະເຈົ້ັາໄດ້ນາໃຊ້ວິທີການສຶກສາຄັ້ົນຄວ້າ ທາງດ້ານຄຸນນະພາບ ໂດຍສຶກສາທາງດ້ານແນວຄິດ, ທິດສະດີ, ຫັຼກການຈາກ ເອກະສານ, ປື້ມຄ່ມື, ຕາລາ ຮຽນ, ບົດວິທະຍານພິ ນົ ແລະ ໂດຍສະເພາະແມ່ນກົດໝາຍເຊນ່ັ : ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ, ກົດໝາຍວ່າດວ້ ຍ ການດາເນີນຄະດີອາຍາ, ຂ້ໍມນທາງເອເລັກໂທຣນິກ ແລະ ເອກະສານອີື່ນໆທ່ີກ່ຽວຂ້ອງ, ພ້ອມທັງມີການສາ ຫຼວດຄວາມຄິດເຫັນ ໂດຍການເກັບກາຂໍ້ມນຈາກການສາພາດຄາຄິດຄາເຫັນຕ່ໍກັບບັນຫາຈາກ ບຸກຄົນທີ່ ກ່ຽວຂ້ອງກັບການສືບສວນ-ສອບສວນ ແມ່ນການລົງໄປຂໍສາພາດກັບພະນັກງານທ່ີເຮັດວຽກຢູ່ອົງການສຶບ ສວນ-ສອບສວນ (ເຈັົ້າໜ້າທີ່ຕາຫຼວດ), ເພື່ີອເອົາຂໍ້ມນທາງທິດສະດີມາສະຫຼຸບ, ສັງລວມວິເຄາະ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ . 3.2 ຂອບເຂດຂອງການຄນົັ້ ຄວາ້ 3.2.1 ຂອບເຂດທາງດາ້ ນສະຖານທ.ີ່ ຂອບເຂດທາງດາ້ ນສະຖານທໃ່ີ ນການເກັບກາຂໍ້ມນເພີ່ືອໃຊໃ້ ນການສຶກສາຄ້ັົນຄວ້າໃນ ຄງ້ັ ນີ້ັ ແມນ່ ດາ ເນີນຢູ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຫໍສະໝຸດຂອງ ຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ, ອງົ ການສຶບ ສວນ-ສອບສວນ (ເຈົ້ັາໜ້າທ່ີ ຕາຫຼວດ) ແລະ ກະຊວງຍຸຕິທາ, 3.2.2 ຂອບເຂດທາງດ້ານເວລາ. ການສືກສາຄງັ້ ນແັີ້ ມ່ນສຶກສາຂ້ໍມນນັບແຕ່ປີ 2017-2020 ຈາກພາກຕົວຈິງຂອງການປະຕິບັດໜ້າທີ່ ວຽກງານຂອງອົງການສບື ສວນ-ສອບສວນກ່ຽວກັບວທິ ກີ ານໃນການສບື ສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນີນຄະດີ ອາຍາຂອງເຈ້າັົ ໜ້າທີຕ່ າຫວຼ ດ. 3.2.3 ຂອບເຂດດ້ານເນອ້ັື ໃນ. ຂອບເຂດທາງດ້ານເນ້ັືອໃນແມ່ນເນັ້ນໃສ່ສຶກສາທາງທິດສະດີ, ຫຼັກການ, ແນວຄວາມຄິດທີ່ໄດ້ມາ ຈາກບັນດາເອກະສານທີກ່ ່ຽວຂ້ອງກັບເປັນຕນົັ້ ແມ່ນປະມວນກົດໝາຍອາຍາ, ກົດໝາຍວາ່ ດ້ວຍ ການດາເນີນ ຄະດີອາຍາ, ບດົ ຄ້ົນັ ຄວ້າທ່ີກ່ຽວຂ້ອງ, ເອກະສານອື່ີນໆ ແລະ ຄວາມຄດິ ເຫນັ ຂອງຜຕ້ ອບແບບສາພາດ. 28

3.3 ວທິ ເີ ກບັ ຂມໍ້ ນ ແລະ ນາໃຊເ້ ຄອື່ີ ງມື ເຄີ່ືອງມທື ່ີນາໃຊ້ເຂົ້ັາໃນການເກັບກາຂ້ໍມນພາກສະໜາມ ແມ່ນຄາຖາມສາພາດທີມ່ ີໂຄງສ້າງໂດຍໄດ້ ຜ່ານການຮັບຮອງຈາກອາຈານທີ່ປືກສາ, ນອກຈາກນັີ້ ບັນດາເຄອ່ີື ງມທື ີ່ນາໃຊ້ຍັງປະກອບດ້ວຍ ຄອມພິວເຕີ, ໂທລະສບັ , USB, ການຈດົ ບັນທຶກ, ການສາເນາົ ບາງເອກະສານ, ການສຶກສາບາງ ເອກະສານທີເ່ ປນັ ກດົ ໝາຍ ແລະ ລະບຽບການ, ວິທະຍານິພົນ ແລະ ບັນດາເອກະສານທີ່ກ່ຽວຂ້ອງອີ່ືນ ຊີຶ່ງຮີບໂຮມເອົາໄວ້ແລ້ວຈີ່ຶງຂຽນ ເປັນເນ້ືັອໃນບົດໂຄງການຈົບຊັ້ນ. 3.4 ວທິ ກີ ານວເິ ຄາະ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ ການວິເຄາະຂ້ໍມນທ່ີໄດ້ຈາກການສາພາດ ແມ່ນຈະໄດ້ສັງລວມເປັນ ຫມວດຄາເຫັນ ແລະ ວິເຄາະ ດ້ວຍການອ່ານຜົນຕາມກມຸ່ ຄາເຫນັ . ສຸດທາ້ ຍ, ຈງີ່ຶ ເອົາຜນົ ຂອງການສກຶ ສາ ທໄີ່ ດຈ້ າກທາງດ້ານຄນຸ ນະພາບມາ ອະທິບາຍໃສກ່ ບັ ຫຼັກການທີ່ໄດ້ທົບທວນໄວ້ໃນບດົ ທີ 2 ກ່ອນທີຈ່ ະຫາຂໍ້ ສະຫຼຸບ ແລະ ຂ້ໍສະເໜີຕ່ໄໍ ປ. 29

ບດົ ທີ 4 ຜນົ ຂອງການຄນົ້ັ ຄວາ້ ແລະ ການວເິ ຄາະ 4.1 ຜົນຂອງການຄ້ັົນຄວ້າ ຜ່ານການສຶກສາຄົນ້ັ ຄວາ້ ຂໍ້ມນທາງດາ້ ນທິດສະດີ, ບນັ ດາຫຼກັ ການທ່ກີ ຽ່ ວຂອ້ ງຈາກເອກະສານ, ປື້ມຄ່ ມ້ັື, ຕາລາຮຽນ, ວິທະຍານິພົນ ແລະ ນິຕິກາອື່ີນໆທ່ີກ່ຽວຂ້ອງ ພ້ອມທັງສະຫຸຼບຜົນຈາກເກັບກາຂໍ້ມນແບບ ສາພາດເປັນຕນັົ້ ແມ່ນ ອງົ ການສືບສວນ-ສອວນ ໂດຍໃຫ້ເຈັົ້າໜ້າທີ່ຂອງ ຫ້ອງຕາຫຼວດ ປກສ ນະຄອນຫຼວງ ວຽງຈັນ ທ່ີມີເຈາັ້ົ ໜ້າທີ່ຕາຫຼວດມີປະສົບການ 10 ປີ ໃນດ້ານການສືບສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນີນຄະດີ ອາຍາ ຊຶີ່ງແບບສາພາດດ່ັງກ່າວໄດ້ສືກສາເຖິງສະພາບທົັ່ວໄປ, ຄວາມເອົາໃຈໃສ່ໃນການ ນາໃຊ້ວິທີການ ສືບສວນ-ສອບສວນ, ຄວາມຫຍ້ງຸ ຍາກ ແລະ ວິທກີ ານແກ້ໄຂບັນຫາ ໃນການປະຕິບັດຂອງເຈັາ້ົ ໜ້າທີ່ຕາຫຼວດ ໃນການສືບສວນ-ສອບສວນແມ່ນຈະຕ້ອງນາໃຊ້ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ແລະ ສອດຄ່ອງ ຕາມລະບຽບ ກດົ ໝາຍເພີ່ອື ບໃໍ່ ຫເ້ ກີດຄວາມບໍ່ຍຸຕທິ າ ແລະ ເພອ່ີື ໃຫກ້ ດົ ໝາຍສັກສດິ . ຜໃ້ ຫ້ສາພາດໃຫ້ທັດສະນະວ່າ ການນາໃຊ້ວິີການໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາຂອງເຈັາົ້ ໜ້າທ່ີຕາຫຼວດ ໃນໄລຍະຜ່ານມາມຄີ ວາມຫຍ້ງຸ ຍາກຫຼາຍຢູາ່ ງເປັນຕົ້ັນເຊັ່ນ: ໃນເວລາດາເນີນການສືບສວນ-ສອບສວນຂອງພວກເຈົ້ັາໜ້າທ່ີໄດ້ຄົ້ັນຄວ້າຕາມເຫດການຕ່າງໆນັ້ນ ແມນ່ ເຫັນວ່າ ມີຄວາມຫຍງຸ້ ຍາກໃນການເຊີນຜ້ເສຍຫາຍ ຫືຼ ໂຈດທາງແພ່ງ ມາຮັບຊາບກຽ່ ວກບັ ບນັ ຫາຂອງ ຜກ້ ່ຽວເອງ ແຕໃ່ ນການເຊີນກ່ໄໍ ດ້ເຊີນໄປຫຼາຍຄງ້ັ ແລ້ວກຍ່ໍ ັງບມໍ່ າຕາມທີນ່ ດັ ໄວ້ ເມືອມາແລວ້ ກໍ່ບ່ຍໍ ອມລງົ ລາຍ ເຊັນ. ເຈ້ັາົ ໜ້າທີ່ສບື ສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນີນຄະດອີ າຍານ້ນັ ໄດຮ້ ບັ ຄາຮ້ອງຟ້ອງຂໍຄວາມເປນັ ທາຈາກ ເຈົັ້າຂອງຄາຮ້ອງຟ້ອງ, ເມືີ່ອໄດ້ຄົ້ັນຄວ້າຄາຮ້ອງຟ້ອງດັ່ງກ່າວຢູ່າງລະອຽດ ແລະ ຮອບດ້ານແລ້ວໄດ້ໂທຫາ ຫືຼ ຮຽກຜກ້ ່ຽວ ເຖິງສາມຄງັ້ ຕາມກດົ ໝາຍການົດໄວ້ເຈາົັ້ ຂອງຄາຮ້ອງຟອ້ ງກໍບໍມ່ ີການຮວ່ ມມືໃນການເຂາ້ັົ ມາໃຫ້ ຂມໍ້ ນນາເຈ້ັົາໜ້າທີ່ເລີຍນັ້ນຈຶ່ີງມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກທີ່ຈະຖອນຄາຮ້ອງຟ້ອງດັ່ງກ່າວອອກຈາກຕົວເລກຄະດີຂອງ ເຈົ້າັ ໜ້າທຕ່ີ າຫຼວດ. ມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການເອາົ ຄາໃຫ້ການ ຍ້ອນວາ່ ຜ້ຖືກສອບຖາມບາງຈານວນບມໍ່ ີຄວາມຈິງໃຈໃນ ການໃຫກ້ ານ, ໃຫຂ້ ້ໍມນຕໍເ່ ຈົ້ັາໜາ້ ທີບ່ ໍ່ຄົບຖ້ວນເທ່ົັາທີ່ຄວນ ແລະ ການເກັບກາຂ້ມໍ ນຫກັຼ ຖານໃນການດາເນີນ ຄະດີອາຍາແມ່ນຍງັ ບ່ໍມີລັກສະນະວິທະຍາສາດທ່ີກ້າວໜ້າ (ຍອ້ ນບໍ່ມເີ ຄີ່ືອງມືອຸປະກອນຮັບໃຊ້ໃນການດາເນີນ ຄະດ)ີ . 30

ຜຖ້ ືກສົງໄສ ຫຼື ຜ້ຖືກຫາ ບາງຄົນກໍບໍ່ຍອມໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືໂດຍດີທີ່ຈະໃຫ້ການຕໍ່ເຈັົ້າໜ້າທີ່ ແລະ ໃຫ້ການແບບວົນໄປວຽນມາບ່ໍສອດຄ່ອງກັບເຫດການ ຫືຼ ຄາໃຫ້ການບໍ່ກົງກັບຜ້ໃຫ້ການຄົນອືີ່ນ ສ່ວນໃນ ເວລາເອົາຂ້ມໍ ນສາເລັດແລວ້ ບໍ່ຍອມລງົ ລາຍເຊັນ ແລະ ບໍຍ່ ອມແປະໂປ້ມືໃສບ່ ອ່ ນລາຍເຊັນ. ຜ້ໃຫ້ສາພາດໃຫ້ທັດສະນະວ່າ ໃນການແກ້ໄຂຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນກາສືບສວນ-ສອບສວນຂອງເຈັ້ົາ ໜ້າທ່ີຕາຫຼວດໃນບາງກໍລະນີ ພວກເຈົັາ້ ໜ້າທີ່ໄດປ້ ະຕິບັດຕາມວທິ ີການ ແລະ ຫຼັກການຕ່າງໆທີ່ການົດໄວ້ໃນ ກດົ ໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດອີ າຍາເສຍກອ່ ນ ນອກນັ້ນແມ່ນກໍຍັງໄດປ້ ະຕບິ ັດຕາມຫັຼກການວຊິ າສະເພາະ ຫຼື ເຕັກນິກສະເພາະທາງຂອງເຈັ້ົາໜ້າໄປພ້ອມກັນ ແຕ່ຕ້ອງຮັບປະກັນຄວາມຍຸຕິທາ ແລະ ສອດຄ່ອງກັບ ກົດໝາຍ ຍັງໄດ້ວາງໃສ່ວິທີການສະເພາະທາງດ້ານປະສົບການຂອງແຕ່ລະພາກສ່ວນໃນການປະຕິບັດໜ້າທ່ີ ວຽກງານ ແລະ ອງີ ຕາມແຕລ່ ະກລໍ ະນີທີແ່ ຕກຕ່າງກັນເຊັ່ນ: ດ້ວຍຮບການປກລະດົມໃຫຜ້ ້ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄະດີ ຕ່າງໆໄດ້ເຂັົ້າໃຈຕ່ໍລະບຽບກດົ ໝາຍໃຫ້ຮ້ສືກກີນແໜງແຄງໃຈ, ຮ້ສືກຜິດຕໍ່ການກະທາຂອງຕນົ ເອງທ່ີໄດ້ສາ້ ງ ຂ້ັືນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຮ້ສືກເຄົາລົບຕ່ໍກົດໝາຍຫຼາຍຂືັ້ນ. ສ່ວນໃນໄລຍະຜ່ານມາອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ກອງບັນຊາການ ປກສ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ພວກເຈ້ົັາໜ້າທີແ່ ມ່ນໄດ້ນາໃຊ້ວທິ ກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນໃຫ້ ຖືກຕ້ອງສອດຄ່ອງ ແລະ ປະຕິບັດຕາມກົດໝາຍວ່າດວ້ ຍການດາເນນີ ຄະດີອາຍາຢູ່າງເຂັມງວດ ເພື່ອີ ຮບັ ປະກັນ ຄວາມຍຕຸ ິທາ. 4.2 ຜົນຂອງການວິເຄາະ ຈາກການສາພາດບັນດາຮອງຫົວໜ້າພະແນກຕາຫຼວດສືບສວນ-ສອບສວນຄະດີອາຍາ ປກສ ນະຄອນຫຼວງ ແລະ ເຈັ້າົ ໜາ້ ທີ່ພະນກັ ງານທີມ່ ປີ ະສບົ ການຫາຼ ຍປີຈານວນ 3 ທ່ານ ຈາກອງົ ການສບື ສວນ-ສອບ ສວນ ເທດສະບານ ຫືຼ ຫ້ອງຕາຫວຼ ດ ປສກ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ. ຕາມທັດສະນະຂອງພວກນຂ້າພະເຈົ້ັາທີ່ສຶກສາວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນີນຄະດີ ອາຍາ (ສຶກສາກໍລະນີຂັນ້ ເຈັ້າົ ໜາ້ ທຕີ່ າຫຼວດ) ໃນດ້ານຄວາມຫຍງຸ້ ຍາກທີ່ເກດີ ຂ້ືນັ ໃນການສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ການແກ້ໄຂບັນຫາຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການນາໃຊ້ວທິ ີການສືບສວນ-ສອບສວນ ຂອງອງົ ການສືບສວນ- ສອບສວນຂອງເຈົັ້າໜ້າທີ່ຕາຫຼວດໃນການເຄີ່ືອນໄຫວວຽກງານພາກປະຕິບດັ ຕົວຈງິ ແມ່ນເຫນັ ວາ່ ທງັ 3 ທ່ານ ແມນ່ ໄດໃ້ ຫທ້ ດັ ສະນະໄປໃນທດິ ທາງດຽວກນັ . ໃນດ້ານຄວາມຫຍຸ້ງຍາກນ້ັນເຫັນວ່າແມ່ນຄວາມຈິງໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາ ເພາະການເກັບກາຂໍ້ ມນຈາກການສບື ສວນ-ສອບສວນນນ້ັ ຜເ້ ສຍຫາຍ ຫຼື ໂຈດທາງແພງ່ ບມໍ່ າຮບັ ຊາບກ່ຽວກັບບນັ ຫາຂອງຕນົ ເອງ ຍ້ອນສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຂາດຄວາມຮບັ ຜິດຊອບທີ່ຈະຕ້ອງອອກມາພບົ ແຕ່ບາງຈານວນຄົນກໍ່ມບີ ັນຫາທາງດ້ານ ຍານພະຫະນະ ແລະ ບໍ່ມີເວລາວ່າງໃນໂມງລັດຖະການເລຍີ ເຮັດໃຫ້ຜກ້ ່ຽວບໍ່ຄ່ອຍມໂີ ອກາດໄດມ້ າເຂັ້ົາພົບກັບ ເຈົັ້າໜ້າທ່ີຕາຫຼວດ ແລະ ນອກຂາກນ້ັນ ຜ້ຖືກສົງໄສ ຫຼື ຜ້ຖືກຫາ ແມ່ນບໍ່ມີຄວາມຈິງໃຈທີ່ຈະໃຫ້ການຕ່ໍ ເຈ້ັົາໜ້າທີ່ ແລະ ຍັງໄດ້ໃຫກ້ ານແບບວົນໄປວຽນມາບ່ໍກງົ ກັບຄາໃຫ້ການຂອງບກຸ ຄນົ ທີ່ໃຫ້ການ ແລະ ບຸກຄົນ ອີນ່ື ທ່ີກຽ່ ວຂອ້ ງ, ເມ່ືອີ ເອົາຄາໃຫກ້ ານສີ້ນັ ສຸດແລວ້ ກບໍ ໍ່ຍອມລົງລາຍເຊນັ ເພາະວ່າຢ້ານກວ່າຄວາມຜດິ ເລຍີ ບກໍ່ ້າ ທີ່ຈະຍອມຮັບຄວາມຜດິ ໃນການກະທາຂອງຕນົ ເອງ. 31

ສ່ວນໃນດ້ານການແກ້ໄຂບັນຫາຄວາມຫຍຸ້ງຍາກນັນ້ ແມ່ນເຫັນດີນາເຈ້ັົາໜ້າທ່ີສືບສວນ-ສອບສວນ ເພາະໃນບາງຄ້ັງ ຜ້ຖືກສົງໄສ ຫຼື ຜ້ຖືກຫາ ກໍບໍໃ່ ຫ້ຄວາມຮ່ວມມືກັບເຈັ້ົາໜ້າທີ່ໂດຍດີ ເພາະສະນັ້ນ, ເຈົ້ັາໜ້າ ແມ່ນຕ້ອງໄດ້ໃຊວ້ ິຊາສະເພາະ ຫຼື ເຕັກນິກສະເພາະທາງຂອງເຈົັ້າໜ້າທ່ີຕາຫຼວດເຂົັ້າໃນການປະຕິບັດວຽກງານ ແຕຕ່ ້ອງຮບັ ປະກນັ ຄວາມຖກື ຕ້ອງ ແລະ ສອດຄອ່ ງກບັ ກດົ ໝາຍຢູ່າງເຂັມງວດ ເພືີ່ອຮບັ ປະກັນຄວາມຍຸຕທິ າ. 32

ບດົ ທີ 5 ສະຫບຼຸ ແລະ ຂສ້ໍ ະເໜີ 5.1 ສະຫບຼຸ ຜາ່ ນການສຶກສາຄົນັ້ ຄວ້າກ່ຽວກັບ ວິທກີ ານສບື ສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາ (ສຶກສາ ກລໍ ະນີເຈາ້ົັ ໜາ້ ທີ່ຕາຫຼວດ) ແມ່ມຄີ ວາມສາຄນັ ຫາຼ ຍໃນການດາເນີນຄະດອີ າຍາເພາະວາ່ ວິທີການສືບສວນ-ສອບ ສວນນັ້ນນແມ່ນການຊອກຫາຂໍ້ມນຫັຼກຖານໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາທີ່ນາໃຊ້ແນວຄິດ, ທິດສະດີ ແລະ ຫຼັກການຕ່າງໆທີ່ກ່ຽວກັບວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາແມ່ນຕ້ອງໄດ້ເຮັດຕາມຂ້ັນ ຕອນໃຫ້ຖືກຕອ້ ງສອດຄ່ອງຕາມຂ້ໍການດົ ທີ່ມີໃນກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ ນອກນ້ັນກຍໍ ັງໄດ້ ສຶກສາຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາ ວ່າມີບັນຫາຫັຼກໆຍັງແດ່ທ່ີເກີດຂຶ້ັນ ແລະ ສ້າງຄວາມ ຫຍງຸ້ ຍາກໃນການສບື ສວນ-ສອບສວນເຊ່ັນ: ການເອາົ ຄາໃຫ້ການ ເພາະວາ່ ຜ້ຖກື ສົງໄສ ຫຼື ຜ້ຖກື ຫາ ແມ່ນບມໍ່ ີ ຄວາມຮ່ວມມືກັບເຈ້ົັາໜ້າທີ່ຕາຫຼວດ. ສ່ວນໃນວິທີການແກ້ໄຂບັນດາຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການດາເນີນຄະດີ ອາຍາ ເຈັົ້າໜ້າທ່ີແມ່ນໄດ້ປະຕິບັດຕາມລະບຽບຫຼັກການໃນກົດໝາຍເສຍກອ່ ນ ຖ້າຫາກຍງັ ບ່ໍໃຫ້ຄວາມຮ່ວມ ມືໂດຍດີ ແມ່ນເຈັົ້າໜ້າທີ່ສາມາດນາໃຊ້ວິຊາສະເພາະ ຫືຼ ເຕັກນິກສະພາະທາງຂອງເຈັ້ົາໜ້າທ່ີໄປພ້ອມກັນ ແຕ່ຕ້ອງໄດຮ້ ບັ ປະກັນຄວາມຍຕຸ ທິ າ ແລະ ຄວາມຕ້ອງຖືກຕາມກດົ ໝາຍທ່ີການດົ ໄວຢ້ ູ່າງເຂັມງວດ. ໃນໄລຍະຜາ່ ນມາເຫນັ ວາ່ ການສບື ສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາຍັງແກຍ່ າວເກນີ ກວ່າທີ່ ກດົ ໝາຍໄດກ້ ານດົ ໄວ້ເພາະຍງັ ເຫັນວາ່ ມຄີ ວາມຫຍງຸ້ ຍາກພໍສມົ ຄວນໃນການປະຕິບດັ ໜາ້ ທີຂ່ ອງເຈົາັ້ ໜ້າທີ່ເອງ ຍ້ອນມີຄົນບາງຈານວນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບັນຫາຕ່າງໆແມ່ນບໍ່ໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືກັບເຈ້ັົາໜ້າທ່ີ ຕາຫຼວດເທັົ່າທ່ີ ຄວນ, ບາງຄັ້ງການນາໃຊ້ວິທີສືບສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາຂອງເຈ້ົັາໜ້າທີ່ຕ້ອງໄດ້ນາໃຊ້ ວິຊາສະເພາະ ຫຼື ເຕັກນິກສະເພາະທາງໃນການສືບສວບ-ສອບສວນ ເພາະວ່າຜ້ຖືກສົງໄສ ຫືຼ ຜຖ້ ກື ຫາ ແມນ່ ບໍ່ ຍອມຮັບສາລະພາບ ແລະ ບ່ຍໍ ອມຮັບກບັ ການກະທາຜດິ ຂອງຕົນ. ສະນັ້ນ ບັນຫາທີ່ໄດ້ກ່າວມາຂ້າງເທີງນ້ັີແມ່ນໄດ້ສ້າງຄວາມຫຍຸ້ງຍາກຫຼາຍໃນການດາເນີນຄະດີ ເພາະວ່າບຸກຄົນທີ່ກ່ຽວຂອ້ ງກັບຄະດີຕາ່ ງໆນ້ັນ ສວ່ ນໜີຶ່ງແມ່ນບໃໍ່ ຫຄ້ ວາມຮວ່ ມມືກບັ ເຈົ້າັ ໜາ້ ທີຕ່ າຫຼວດເທັົ່າທ່ີ ຄວນບ່ໍວ່າຈະເປນັ ຜເ້ ສຍຫາຍ, ຜຖ້ ືກສົງໄສ ຫືຼ ຜ້ຖືກຫາ ເລຍີ ເຮັດໃຫ້ເກີດມີຄວາມລ່າຊ້າເກນີ ຂອບເຂດເວລາ ທີ່ເໝາະສົມໃນການດາເນີນຄະດີນ້ນັ . 33

5.2 ຂສໍ້ ະເໜີ ຈາກການສຶກສາຄັ້ົນຄວ້າບົດໂຄງການຈົບຊ້ັນຫົວຂໍ້ ວິທີການສືບສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນີນ ຄະດອີ າຍາ ສກຶ ສາກໍລະນີຢູ່ຂັ້ນເຈ້າັົ ໜ້າທີ່ຕາຫວຼ ດ ສະບັບນັີພ້ ວກຂາ້ ພະເຈົັ້າໄດ້ມຂີ ້ໍສະເໜີດັ່ງນີັ:້ 1. ເພ່ມີ ທະວຄີ ວາມເອົາໃຈໃສລ່ ະບຽບການໃນການສືບສວນ-ສອບສວນ ໂດຍນາໃຊ້ວທິ ກີ ານສືບສວນ- ສອບສວນໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ແລະ ສອດຄ່ອງ ເພ່ືີອໃຫ້ຄວາມຍຸຕິທາທີ່ສຸດໃຫ້ແກ່ ຜ້ເສຍຫາຍ ແລະ ຜ້ ສງົ ໄສ ຫືຼ ຜຖ້ ືກຫາ. 2. ເພີ່ມທະວີຄວາມເອົາໃຈໃສ່ໃນການເອົາຄາໃຫ້ການຂອງເຈົັ້າໜ້າທີ່ ກັບ ຜ້ຖືກຫາແມ່ນໃຫ້ມີຄວາມ ເປນັ ທາຕ່ຜໍ ້ຖກື ຫາ. 3. ປັບປຸງແບບແຜນຂອງວິທີການເຮັດວຽກໃນແຕ່ລະພາບສ່ວນໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ແລະ ສອດຄ່ອງຕາມ ລະບຽບກົດໝາຍລວມທັງການປະສານງານ ແລະ ການພົວພັນລະຫວ່າງພາກສ່ວນຕ່າງໆທ່ີມີສ່ວນ ກຽ່ ວຂ້ອງກບັ ການດາເນີນຄະດີອາຍາໃນການນາໃຊວ້ ິທີການສບື ສວນ-ສອບສວນ. 4. ລັ ດ ຄ ວ ນ ເ ພ່ີ ມ ເ ຄີ່ື ອ ງ ມື ທີ່ ທັ ນ ສ ະ ໃ ໝ່ ເ ຂົັ້ າ ກັ ບ ວ ຽ ກ ງ າ ນ ສື ບ ສ ວ ນ -ສ ອ ບ ສ ວ ນ . 34

ເອກະສານອາ້ ງອງີ ສະພາແຫ່ງຊາດ. (2017). ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາສະບັບປັບປຸງປີເລກທີ 37/ສພຊ, ລົງວັນທີ 14 ພະຈີກ 2017. ສະພາແຫ່ງຊາດ. (2017). ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍອົງການໄອຍະການ ສະບັບປັບປຸງເລກທີ 21/ສພຊ, ລົງວັນທີ 10 ພຶດສະພາ 2017. ສະພາແ ຫ່ ງຊ າດ . (2017). ປະມ ວ ນກົດ ໝ າຍ ອາຍ າ ສ ະບັບ ເລກ ທີ 26/ສ ພຊ , ລົງວັນທີ 17 ພດຶ ສະພາ 2017. ສະພາແຫ່ງຊາດ. (2013). ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີເດັກ ສະບັບເລກທີ 41/ສພຊ ລົງວັນ 20 ທນັ ວາ 2013. ສະພາແຫ່ງຊາດ. (2006). ກົດໝາຍວາ່ ດ້ວຍການປກປ້ອງສດິ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງເດັກ ສະບັບ ເລກທີ 05/ສພຊ, ລງົ ວັນທີ 27 ທນັ ວາ 2006. ຄະນະຄົັ້ນຄວ້າກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ. (2017). ປື້ມຖາມ-ຕອບກ່ຽວກັບການ ສືບສວນ-ສອບສວນ. ຄະນະຄ້ົັນຄວ້າກົດໝາຍວາ່ ດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ. (2015). ປ້ມື ຄ່ມກື ານດາເນີນຄະດີອາຍາຢູ່ ສປປ ລາວ. ວຽງວໄິ ລ ທ່ຽງຈນັ ໄຊ. ການດາເນີນຄະດອີ າຍາ (ສະບບັ ປັບປຸງ), ພມິ ຄັ້ງທີ II, ປີ 2005. 1

ເອກະສານຊອ້ ນທາ້ ຍ 2

ໃບສອບສາພາດ ຮຽນ: ທາ່ ນຜຕ້ ອບໃບສາພາດ. ເລອີ່ື ງ: ການຂຄໍ ວາມຮວ່ ມມືນາທ່ານເພີ່ອື ຕອບຄາຖາມສາພາດກຽ່ ວກັບຫວົ ຂ້ໍ ວທິ ກີ ານສືບສວນ-ສອບ ສວນໃນການດາເນີນຄະດອີ າຍາ (ສືກສາກລໍ ະນີຂ້ັນເຈ້ັົາໜ້າທ່ີຕາຫວຼ ດ). ພວກຂ້າພະເຈົັ້າ ທ້າວ ພເບ້ຍ ວົງສະຫວັດ ແລະ ທ້າວ ອາລຸນ ແກ້ວມານີວົງ ນັກສຶກສາ ຄະນະ ນິຕິສາດ ແລະ ລັດຖະສາດ ຂອງມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ສົກສຶກສາ 2019-2020 (ປີ 4 ພາກວິຊາ ກົດໝາຍອາຍາ) ຂໍສະແດງຄວາມນບັ ຖມື າຍັງທ່ານຊ່ວຍຕອບໃບສອບສາພາດ ເພີ່ືອເປັນຂ້ໍມນໃນການສຶກສາ ຄນ້ົັ ຄວ້າ ແລະ ປະກອບເຂັົ້າໃນບົດໂຄງການຈບົ ຊັນ້ , ຂ້ໍມນທີ່ທາ່ ນໃຫຈ້ ະບໍ່ອອກຊ່ີື, ບ່ໍມຜີ ນົ ກະທົບຄືນ ມາເຖິງ ທາ່ ນ ແລະ ຂມ້ໍ ນຈະຖກື ນາໄປໃຊເ້ ພອືີ່ ສກຶ ສາໃນບົດຄ້ນັົ ຄວາ້ ນ້ເັີ ທາ່ົັ ນັ້ນ. ພວກຂາ້ ພະເຈ້າົັ ໄດ້ຕັ້ງຄາຖາມເປດີ ໄວດ້ ັງ່ ລມຸ່ ນ:ັີ້ 1. ໃນການປະຕບິ ັດໜ້າທວ່ີ ຽກງານຂອງເຈາັ້ົ ໜ້າທຕ່ີ າຫຼວດ (ເຈາົັ້ ໜາ້ ທຕີ່ າຫຼວດສບື ສວນ-ສອບສວນ) ແມ່ນໄດມ້ ີ ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກຫກຼັ ໆໃນການສືບສວນ-ສອບສວນຂອງການນາໃຊວ້ ິທີການສບື ສວນ-ສອບສວນນນັ້ ແມ່ນໄດ້ ມຄີ ວາມຫຍຸງ້ ຍາກຍັງແນ່? 2. ການແກ້ໄຂຄວາມຫຍຸ້ງຍາກທີ່ເກີດຂັື້ນໃນການສືບສວນ-ສອບສວນຂອງເຈ້ົັາໜ້າທີ່ຕາຫຼວດທີ່ໄດ້ນາໃຊ້ວິທີ ການສບື ສວນ-ສອບສວນແມ່ນໄດມ້ ີວທິ ີການແກ້ໄຂແນວໃດ? ຕອບ: 1. ............................................................................................................................. .... ............................................................................................................................. .... ............................................................................................................................. .... ............................................................................................................................. .... ............................................................................................................................. .... ........................................................................................................................... ...... ............................................................................................................................. .... ............................................................................................................................. .... ............................................................................................................................. .... ............................................................................................................................. .... ............................................................................................................................. .... ............................................................................................................................. .... ........................................................................................... ...................................... ............................................................................................................................. .... ................................................................................................................................. 3

2. ............................................................................................................................. .... ......................................................................................................................... ........ ............................................................................................................................. .... ...................................................................................................................... ........... ............................................................................................................................. .... .................................................................................................................... ............. ............................................................................................................................. .... .................................................................................................................. ............... ............................................................................................................................. .... ................................................................................................................ ................. ............................................................................................................................. .... .............................................................................................................. ................... ............................................................................................................................. .... ວນັ ທີລງົ ລາຍເຊັນ..../...../..... ລາຍເຊັນຂອງຜຕ້ື ອບແບບສາໍ ພາດ ຂໍຂອບໃຈທີທາ່ ນໃຫກ້ື ານຮວ່ ມມ 4

ຕວົ ຢາ່ ງ: ແບບພິມບດົ ບນັ ທຶກຄາໍ ໃຫກື້ ານຜຖ່ ກຫາ ຢຂ່ ນັື້ ອງົ ການສບສວນ-ສອບສວນ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວ ສນັ ຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວດັ ທະນາຖາວອນ ກອງບນັ ຊາການ ປກສ.............. ກອງ/ໜວ່ ຍງານ ສບສວນ-ສອບສວນຄະດອີ າຍາ ຈດົ ໝາຍບນັ ທຶກຄາໍ ໃຫກື້ ານ - ທ່ ີທາໍ ການສອບສວນ ປກສ....................ວນັ ທີ....../......./........ເວລາ........ໂມງ.......ນາທີ; - ພະນກັ ງານສອບສວນ ທາ່ ນ.................................., ຊນັ້ື ..............., ໜາ້ື ທ່ ີຮບັ ຜດິ ຊອບ ............................, ສງັ ກດັ ຢ່ ປກສ........................., ພອ້ື ມດວື້ ຍ ທາ່ ນ........................... ............................, ຊນັື້ .................., ໜາ້ື ທ່ ີຮບັ ຜິດຊອບ................................................, ສງັ ກດັ ຢ່ ປກສ..........................................; - ຊ່ ແລະ ນາກສະກນຸ ຜໃ່ ຫກ້ື ານ ທາື້ ວ ຫຼ ນາງ .............................................., ວນັ ທ,ີ ເດອນ, ປີເກດີ ..................................., ອາຍ.ຸ .........ປີ, ອາຊບີ ........................., ເຊອື້ ຊາດ .........................., ສນັ ຊາດ....................., ສາສະໜາ......................, ລະດບັ ວດັ ທະນະທາໍ ............................, ລະດບັ ວຊິ າສະເພາະ......................, ເລກບດັ ປະຈ າຕວົ ....................., ໜງັ ສຜາ່ ນແດນເລກທີ........................................., ເບີໂທຕດິ ຕ່ ໍ......................................., ບາື້ ນເກດີ ......................., ເມອງ........................., ແຂວງ / ນະຄອນ............................., ປດັ ຈບຸ ນັ ພກັ ເຊົາຢ່ບາື້ ນ............................., ໜວ່ ຍ........., ເມອງ..........................., ແຂວງ / ນະຄອນ.............................; 5

- ຊ່ ແລະ ນາມສະກນຸ ພ່ ໍຄີງ ຫຼ ພ່ ໍນາ້ື ..............................................., ອາຍ.ຸ ............ປີ, ອາຊບີ ...................., ຢ່ບາ້ື ນ......................, ໜວ່ ຍ..........., ເມອງ................................, ແຂວງ / ນະຄອນ.........................................; - ຊ່ ແລະ ນາມສະກນຸ ແມຄ່ ງີ ຫຼ ແມນ່ າື້ ............................................, ອາຍ.ຸ ............ປີ, ອາຊບີ ...................., ຢ່ບາ້ື ນ....................., ໜວ່ ຍ..........., ເມອງ................................., ແຂວງ / ນະຄອນ.........................................; - ຊ່ ແລະ ນາມສະກນຸ ຜວົ ຫຼ ເມຍັ ............................................, ອາຍ.ຸ ..................ປີ, ອາຊບີ ...................., ຢ່ບາ້ື ນ...................., ໜວ່ ຍ..........., ເມອງ................................., ແຂວງ / ນະຄອນ.........................................; - ວນັ ທີ, ເດອນ, ປີ ກກັ ຕວົ .............................., ສະຖານທ່ ີການກະທາໍ ຜິດ....................., - ຜາ່ ນມາເຄຍີ ຕອ້ື ງໂທດ......................ຄງັ້ື , ຂຫໍື້ າຫຍງັ , ດນົ ປານໃດ, ຖກສານຕດັ ສນິ ຫຼ ບໍ ................................................................................................................................ - ອາື້ ຍເອ້ອື ຍນອ້ື ງຄີງມຈີ ກັ ຄນົ ..................., ຊ່ຫຍງັ , ອາຊບີ ຫຍງັ , ຢໃ່ ສ........................ ................................................................................................................................ - ຂາ້ື ພະເຈ້ືົາເອງຂໍໃຫກື້ ານຕາມຄວາມເປັນຈງິ ຕ່ ໍເຈືາ້ົ ໜາ້ື ທ່ ີວາ່ ........................................... ............................................................................................................................... ..........................................ສນ້ິື ສດຸ ຄ າໃຫກື້ ານເວລາ....................ໂມງ.................... ນາທີ, ໂດຍເຈື້າົ ໜາື້ ທ່ ີພວກເຮົາບ່ ໄໍ ດບ້ື ງັ ຄບັ , ນາບຂ່ ແລະ ທບຸ ຕີທໍລະມານ ແຕປ່ ະການໃດ. ທກຸ ຄາໍ ເວົື້າ ລວື້ ນແຕໄ່ ດອ້ື າ່ ນໃຫຟ້ື ງັ , ເຫັນວາ່ ຖກຕອ້ື ງຕາມຄວາມຈງິ ຈ່ງຶ ໄດລ້ື ງົ ລາຍເຊັນໄວເື້ ພ່ ອເປນັ ຫຼກັ ຖານ. ພະນກັ ງານສອບສວນ ພະນກັ ງານເຂົາື້ ຮວ່ ມ ຜບ່ ນັ ທຶກ ຜໃ່ ຫກື້ ານ ເຊັນ ແລະ ແປະໂປື້ 6

ຕວົ ຢາ່ ງ: ແບບພິມບດົ ບນັ ທຶກຄາໍ ໃຫກື້ ານຜຖ່ ກຫາ ຢຂ່ ນັ້ື ອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊນົ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວ ສນັ ຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວດັ ທະນາຖາວອນ ແຂວງ / ນະຄອນ........................ ເລກທີ........../ອຍກ........... ອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊນົ ລງົ ວນັ ທີ........./........./.......... ບດົ ບນັ ທຶກຄາໍ ໃຫກ້ື ານຜຖ່ ກຫາ ໃຫກື້ ານຄງັ້ື ທີ ....... ທ່ ີ...................................., ວນັ ທີ......./......../......., ເວລາ..........ໂມງ, ຕອນ............ ທາ່ ນ........................................, ພະນກັ ງານໄອຍະການ, ຕາໍ ແໜງ່ ................................... ຂອງອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊນົ . ນງ່ ັ ພອື້ ມດວື້ ຍທາ່ ນ................................., ພະນກັ ງານ..............., ຕ າແໜງ່ ............... ເປນັ ຜເ່ ຂາ້ົື ຮວ່ ມ ແລະ ທາ່ ນ............................, ພະນກັ ງານ..............., ຕາໍ ແໜງ່ ................ ເປັນຜບ່ ນັ ທຶກເອົາຄາໍ ໃຫກື້ ານຂອງ ທາ້ື ວ ຫຼ ນາງ.................................., ອາຍ.ຸ ..............ປີ ອາຊບີ ......................, ສນັ ຊາດ..............., ເຊອື້ ຊາດ................, ຢບ່ າ້ື ນ.........................., ໜວ່ ຍ............, ເມອງ......................................., ແຂວງ ............................................., ໃນຖານະເປນັ ຜຖ່ ກຫາໃນຄະດອີ າຍາສະບບັ ເລກທີ................../ອຍກ...................., ລງົ ວນັ ທີ ............................., ເບໂີ ທຕດິ ຕ່ ໍ....................................; ເນອື້ ໃນຄາໍ ໃຫກື້ ານລະອຽດ ຖາມ/ຕອບ: ....................................................................................................... 7