ເອກະສານການຈັດການຮຽນ-ການສອນເຄມີອະນົງຄະທາດ 2

ຽບກະຘາຌຎະກບຍກາຌປຼຌ-ກາຌຘບຌ ທຆິ າຽ຃ຓບີ ະຌຄ຺ ຃ະ຋າຈ II Inorganic Chemistry II ຑຈິ ຘະນທາຈ ຾ກທໄ ຓແີ ຆ 2014-2015

INORGANIC CHEMISTRY II ຽ຃ຓບີ ະຌຄ຺ ຃ະ຋າຈ II ປຼຍປຼຄ຿ຈງ: ຑຈິ ຘະນທາຈ ຾ກທໄ ຓແີ ຆ ກທຈ຾ກ຿ໄ ຈງ: 1. ຎ຋ ຃າ່ ຘຸກ ຋ບຄກໃ າຌ 2. ຎ຋ ຌຈິ ງາກບຌ ຃ຌົີ ງາຽງີ 3. ຎ຋ ບໃ ບຌຘີ ຾ກທໄ ຓະຌ຃ີ ່າ 4. ຎ຋ ບ຅ ບາ່ ຑບຌ ທແິ ຖ຃່າຎາຌ 5. ຎ຋ ຋ຼຓຑະ຅ຌັ ຋ະຌຸຄຘຄິ ນບໄ ຄກາຌທ຋ິ ະງາຘາຈ຋່າຓະຆາຈ ທ຋ິ ະງາແຖ຃ູນທົ ຄຌາ່ ໄ ຋າ ນທົ ຄຌ່າໄ ຋າ 2015 b

຃່າຌາ່ ຽບກະຘາຌຎະກບຍກາຌປຼຌ-ກາຌຘບຌທຆິ າຽ຃ຓບີ ະຌຄ຺ ຃ະ຋າຈ 2 ນທ຺ ຌີໄ ຽໝາະຘຓ຺ ຘາຖຍັ ຌກັ ຘກຶ ຘາ຋ໃ ີ ຉບໄ ຄກາຌ຃ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌ຋າຄຽ຃ຓບີ ະຌຄ຺ ຃ະ຋າຈ ຽຑໃ ບປຼຌປູທໄ ິຆາ຋ໃ ຉີ ຺ຌຘ຺ຌເ຅ເນຽໄ ຖກິ ຽຆໃ ິຄຂຌໄ . ຈໃ ັຄຌຌັໄ , ຅ໃ ຄຶ ຽຎັຌ ຎະ຿ນງຈຘາ່ ຖັຍຌກັ ຘກຶ ຘາຘາງຽ຃ຓີ ຎີ຋ີ 2 ຂບຄຘາງທິ຋ະງາຘາຈ຋າຓະຆາຈ ທ຋ິ ະງາແຖ຃ູ ຖທຓ຋ຄັ ຌກັ ຘກຶ ຘາຘາງ ຋່າຓະຆາຈ, ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖ຋ໃ ປີ ຼຌທຆິ າຽ຃ຓກີ ໃ ຼທກຍັ ກາຌກາຌຌາ່ ເຆຉໄ າຉະຖາຄ຋າຈຓູຌຽ຃ຓ,ີ ກາຌ຃຺ຌໄ ຑຍ຺ , ຃ຸຌ ຖກັ ຘະຌະຉໃ າຄໂ, ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ, ກາຌຌ່າເຆ຋ໄ າຈຓູຌປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ, ບ຺ກຆ຾ີ ຆຌ, ຿ບ຿ຆຌ, ກົ່, ຓາຈ, ຍຌັ ຈາ຋າຈ຅ຉຸ ຌ຺ໄ ຉໃ ່, ຅ຘຸ ່າປບຄ ຾ຖະ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿຃ບ່ຈຽິ ຌຈຂບຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຘຌ຺ . ຏູປໄ ຼຍປຼຄຽຆໃ ບທໃ າຎຓໄ ນທ຺ ຌງີໄ ຄັ ຓຂີ ່ຂໄ າຈຉກ຺ ຍກ຺ ຑໃ ບຄ ຍໃ ່ທໃ າ ຅ະຽຎັຌ຋າຄຈາໄ ຌຽຌບໄ ເຌ, ຃່າຘັຍທິ຋ະງາຘາຈ ຽຆໃ ຄິ ຘ຺ຓ຃ທຌ຅ະແຈປໄ ຍັ ກາຌ຾ກແໄ ຂ. ນາກ຋ໃ າຌຏູບໄ ໃ າຌກທຈຽນຌັ ກະຖຸຌາ ເນ຃ໄ ່າຉ່າຌຉິ ິຆຓ຺ ນົ ເນກໄ າຌ຾ຌະຌ່າແຎງຄັ ຏູປໄ ຼຍປຼຄຈທໄ ງ ຅ະຂ່ຂບຍບ຺ກຂບຍເ຅ດໃ າຄຘູຄ. c



ຍຈ຺ ຋ີ 1 ຘາຖະຍາຌ ຋າຈຓູຌປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ ........................................................................................................ 1 1. ຑາທະ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌ຋່າຓະຆາຈ......................................................................................1 2. ຋ໃ ຉີ ຄັໄ ຂບຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌເຌຉາຉະຖາຄປບຍທຼຌ຋າຈຓຌູ .................................................1 3. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຉໃ າຄໂຂບຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ .........................................................................2 4. ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ ..........................................................................................................4 5. ກາຌຌ່າເຆປໄ ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ ............................................................................................5 ຍຈ຺ ຋ີ 2 ................................................................................................................................................ 6 ຋າຈຓຌູ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ-຿ບ຿ຆຌ ............................................................................................................... 6 1. ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ເຌ຋່າຓະຆາຈຂບຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ .................................................................6 2. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ທ຺ ແຎຂບຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ .........................................................................7 3. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆກິ ...........................................................................................7 4. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓີ............................................................................................7 5. ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ ຾ຖະ ກາຌຌາ່ ເຆໄ................................................................................10 6. ຿ບ຿ຆຌ ຾ຖະ ຿຃ຄຘາໄ ຄ຿ຓຽຖກຸຌຂບຄ຿ບ຿ຆຌ............................................................11 7. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆກິ .........................................................................................12 8. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓີ..........................................................................................13 9. ກາຌຘຄັ ຽ຃າະ຿ບ຿ຆຌເຌນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄ......................................................................13 10. ຃ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຂບຄ຿ບ຿ຆຌ ......................................................................................14 ຍຈ຺ ຋ີ 3 ກ່ົ ຾ຖະ ຏະຖຈິ ຉະຑຌັ ຂບຄກ່ົ ........................................................................................ 15 1. ບາ຿ຉຓ ຾ຖະ ຿ຓຽຖກຸຌຂບຄກ່ົ...............................................................................15 2. ຎະນທຈັ ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ............................................................................................15 I

3. ຑາທະ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌ຋່າຓະຆາຈ ................................................................................... 16 4. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆກິ ........................................................................................ 16 5. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓີ ......................................................................................... 16 6. ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ ຾ຖະ ກາຌຌາ່ ເຆໄ ............................................................................... 20 7. ກາຌຌາ່ ເຆກໄ ົ່ ຾ຖະ ກ່ຕົ ຈິ ຂບຄຑທກຓຌັ ................................................................... 20 ຍຈ຺ ຋ີ 4 ຓາຈ ................................................................................................................................22 I. ບາ຿ຉຓ ຾ຖະ ຿ຓຽຖກຸຌຂບຄຓາຈ .......................................................................... 22 II. ຑາທະເຌ຋່າຓະຆາຈ ............................................................................................ 22 III. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆກິ ........................................................................................ 23 IV. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓີ ......................................................................................... 24 V. ກາຌຌາ່ ເຆ.ໄ ......................................................................................................... 28 ຍຈ຺ ຋ີ 5 ຍາຄ຃ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌກາຌ຅ຈັ ຉາຉະຖາຄປບຍທຼຌ ຾ຖະ ກາຌ຅າ່ ຾ຌກ ........................29 I. ຎະນທຈັ ກາຌ຅ຈັ ຉາຉະຖາຄປບຍທຼຌ ຾ຖະ ກາຌ຅່າ຾ຌກ ......................................... 30 II. ຖກັ ຘະຌະຂບຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຉາຓປບຍທຼຌ. ............................................................. 37 III. ຖກັ ຘະຌະຂບຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຉາຓ຅ຸ (ຍາຄ຅)ຸ .............................................................. 37 ຍຈ຺ ຋ີ 6 ຍາຄ຃ທາຓປູກໄ ໃ ຼທກຍັ ຿຃ຄປໃ າຄຎະຖາຓະຌ,ູ ຉາຉະຖາຄ ຾ຖະ ຃ໃ າຽ຃ຓີ.............................41 1. ກາຌຎະກບຍຘາໄ ຄຎະຖາຓະຌູ................................................................................. 41 2. ຑະຖຄັ ຄາຌຍຌັ ຈາຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ດໃ ູເຌຎະຖາຓະຌູ .......................................................... 41 3. ຅ຈິ ຘາ່ ຌກຶ ກໃ ຼທກຍັ ຃ໃ າຽ຃ຓີ.................................................................................... 43 4. ຿຃ຄປໃ າຄຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຂບຄຍຌັ ຈາຎະຖາຓະຌູ.............................................................. 45 ຍຈ຺ ຋ີ 7 ຍຌັ ຈາ຋າຈຓູຌ຅ຸ VIII A (຋າຈບາງຖາໄ ) ...........................................................................46 1. ຎະນທຈັ ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ............................................................................................ 46 II

2. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆກິ .........................................................................................48 3. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓີ..........................................................................................48 4. ກາຌຏະຖຈິ .........................................................................................................53 5. ກາຌຌ່າເຆໄ..........................................................................................................53 ຍຈ຺ ຋ີ 8 ຋າຈຓູຌ຅ຸ VIIA (຅ປຸ າ຿ຖ຾ຆຌ)...................................................................................... 56 1. ກາຌ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌ຋່າຓະຆາຈ ຾ຖະ ຎະນທັ ຈຂບຄກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ..........................................56 2. ຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ທ຺ ແຎຂບຄ຋າຈ຅ຸ VIIA ແຈຈໄ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ ............................................................58 3. ກ່າຓະຘຈິ ຋ຑິ າຍ຋າຄຈາໄ ຌຒຆີ ກິ ..............................................................................59 4. ກ່າຓະຘຈິ ຋ຑິ າຍ຋າຄຈາໄ ຌຽ຃ຓີ ...............................................................................60 5. ກາຌຏະຖຈິ .........................................................................................................62 6. ກາຌຌາ່ ເຆໄ..........................................................................................................62 ຍຈ຺ ຋ີ 9 ຍຌັ ຈາ຋າຈຓຌູ ເຌໝທຈຉຌ຺ໄ ຉໃ ່ VIA (ຑທກກາຌ຿ກ຾ຆຌ) ............................................. 65 I. ຑາທະ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌ຋່າຓະຆາຈ ຾ຖະ ຎະນທຈັ ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ....................................................65 II. ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆກິ .............................................................................................66 III. ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓ.ີ ..............................................................................................69 3.1.຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ ...................................................................................69 3.2.຋າຈຎະຘຓ຺ ກຍັ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ ...................................................................................70 3.3. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຆຸຌຒທ຺ ................................................................................................................ 72 3.4. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ທ຺ ແຎຂບຄບກ຺ ຆຈິ ໝທຈ VIA ......................................................................... 72 3.5. ຋າຈຎະຘຓ຺ ປາ຿ຖ຾ຆຌ:........................................................................................................ 73 3.6. ບກ຺ ຆຈິ -ບາຆຈິ ຂບຄຽຆ຾ຖຌ ຾ຖະ ຾ຉຌຖູ............................................................................. 74 3.7. ຍຌັ ຈາບກ຺ ຆຈິ ບາຆຈິ (ບກ຺ ຆາຆຈິ ) ຂບຄຓາຈ......................................................................... 74 III

IV. ກາຌຏະຖຈິ ຾ຖະ ກາຌຌ່າເຆ.ໄ ................................................................................................75 ກ. ກາຌຏະຖຈິ : .................................................................................................................................75 ຂ. ກາຌຌາ່ ເຆ ໄ....................................................................................................................................75 ຍຈ຺ ຋ີ 10 ຅ຸ VA................................................................................................................................77 1. ກາຌ຃ຌໄ຺ ຑຍ຺ ຾ຖະ ກາຌກຼຓ...............................................................................................77 2. ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆກິ , ປຍູ ປາໃ ຄ ຾ຖະ ຎະ຿ນງຈ. ........................................ 78 ຍຈ຺ ຋ີ 11 ຍຌັ ຈາ຋າຈຓູຌເຌໝທຈ IVA ..........................................................................................82 1. ຑາທະກາຌ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌ຋່າຓະຆາຈ ຾ຖະ ຎະນທຈັ ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ . ...................................... 82 2. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຒີຆກິ .............................................................................................. 82 3. ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຄຽ຃ຓ.ີ ............................................................................................ 85 4. ຽກບ ຾ຖະ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຍາຄຆະຌຈິ ......................................................................... 86 5. ຃ຸຌຎະ຿ນງຈ ..................................................................................................... 87 ຍຈ຺ ຋ີ 12 ຍຌັ ຈາ຋າຈຓຌູ ເຌ຅ຸ IIIA........................................................................................89 I. ຋າຈຓຌູ ຅ຸ III A................................................................................................. 89 1. ກາຌ຃ຌໄ຺ ຑຍ຺ ຾ຖະ ກາຌກຼຓ ............................................................................ 89 2. ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະຒີຆກິ ຾ຖະ ຃ຌຸ ຎະ຿ນງຈ........................................................... 89 3. ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓ.ີ ..................................................................................... 91 ຍຈ຺ ຋ີ 12 ຅ຸ IIA ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຈຌິ .........................................................................................................95 1. ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຾ຖະ ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ .............................................................................. 95 2. ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະຽ຃ຓ.ີ ............................................................................................ 95 3. ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະຒີຆກິ ........................................................................................... 96 IV

4. ກາຌຏະຖຈິ .................................................................................................................................... 98 5. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ີຘາ່ ຃ຌັ ..........................................................................................98 6. ຃ທາຓກະຈາໄ ຄຂບຄຌາ່ໄ .......................................................................................99 7. ຋າຈຎະຘຓ຺ ເຌ຅ຸ IIA .......................................................................................100 ............................................................................100 8. ກາຌຌ່າເຆໄ ຾ຖະ ຃ຸຌຎະ຿ນງຈ ຍຈ຺ ຋ີ 14 ຅ຸ IA ຿ຖນະຈໃ ຄັ ............................................................................................................. 101 I. ຘະຊາຌ຋ໃ ຑີ ຍ຺ ຽນຌັ ຾ຖະ ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ ...................................................................101 II. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຒຆີ ກິ ຾ຖະ ກາຌຌາ່ ເຆໄ....................................................................101 2. ກາຌຌ່າເຆໄ........................................................................................................103 III. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓີ........................................................................................104 3. ຽກບຂບຄ຿ຖນະຈໃ ຄັ .............................................................................................105 4. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ຘີ າ່ ຃ຌັ ...........................................................................................107 ຍຈ຺ ຋ີ 15 ຍຌັ ຈາ຋າຈຓູຌເຌໝທຈຘ່າປບຄ ໝທຈ B.................................................................... 108 I. ຋າຈຉຕຄັ ຆຆີ ຄ຺ ...................................................................................................108 II. ຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ທ຺ ແຎ ...............................................................................................109 III. ຅຋ຸ າຈຘະ຾ກຌຈຼຓ...........................................................................................111 IV. ຅຋ຸ າຈ ແ຋ຽ຋ຌຼຓ ນົ ຅ຸ IVB ..............................................................................112 V. ຅຋ຸ າຈທາຽຌຖຼຓ ນົ ຅ຸ VB..................................................................................113 VI. ຅຋ຸ າຈ຿ກຓົ .......................................................................................................113 VII. ຅຋ຸ າຈຓຄັ ກາຌ ນົ ຅ຸ VIIB ...................................................................................114 VIII. ຅ຸ VIII B ....................................................................................................115 V

຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຒຆີ ກິ ຾ຖະ ຎະ຿ນງຈ ........................................................................... 124 ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຋າຈ຅ຸ IIB ....................................................................................... 125 ຍຈ຺ ຋ີ 16 ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿຃ບຈ່ ຽີ ຌຆຌັ ຾ຖະ ບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ ...................................................... 128 I. ຑຌັ ຋ະເຌບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ ............................................................................................. 131 II. ຘຂີ ບຄບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ .................................................................................................. 139 III. ບ຿ີ ຆ຾ຓຂບຄບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ ......................................................................................... 141 IV. ກາຌຽບຌີໄ ຆໃ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿຃ບ່ຈຽີ ຌຆຌັ ..................................................................... 142 ຍຈ຺ ຽຐິກນຈັ ຖທຓ.............................................................................................................................144 VI

ຍຈ຺ ຋ີ 1 ຋າຈຓຌູ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ 1. ຑາທະ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌ຋່າຓະຆາຈ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ຾ຓໃ ຌ຋າຈຓຌູ ໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຓີ ຎີ ະຖຓິ າຌນົາງເຌຽຎບກ຿ຖກ. ເຌຽຎບກ຿ຖກຂບຄຽປາ຺ ຌ຅ີໄ ະຓຎີ ະຖຓິ າຌຽຊິຄ 1% (ຂບຄຓທຌຘາຌ຿ຖກ). ຊາໄ ຽຑໃ ຌິ ຃ິຈແຖໃ ຅່າຌທຌຎະຖາຓະຌ຅ູ າກ 100 ຎະຖາຓະຌຂູ ບຄຈິຌ຅ະຍຌັ ຅ຓຸ ີ 17 ຎະຖາ ຓະຌປູ ີ຿ຈຕ຾ຆຌ, ຌບກ຅າກປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຽຍ຺າ ຾ຖະ ຽຑໃ ຌິ ງຄັ ປູຈໄ ີ . ຘບຄບ຿ີ ຆຉຍ຺ ບໃ ຌຂບຄຓຌັ ຾ຓໃ ຌ: ຽຈຽີ ຉຕບີ ບຓ ຾ຖະ ຉົີຉີບບຓ ຽຈຽີ ຉຕບີ ບຓຓຍີ ຺ຈຍາຈຘ່າ຃ັຌເຌທິຆາກາຌຽຉກັ ຌກິ ກໃ ຼທກຍັ ຎະຖາຓະຌ.ູ ຌາ່ໄ ໜກັ ຌ່າເຆຽໄ ຂາ຺ໄ ເຌ ກາຌຽປຈັ ເນຍໄ ຌັ ຈາຽຌຉີ ຕຄ຺ ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາຆາໄ ເຌ຾ກໃ ຌຎະຖາຓະຌ.ູ ຉົຉີ ບີ ບຓຽຎັຌ຋າຈກາ່ ຓະຉະຑາຍຖຄັ ຘີຂບຄປ຿ີ ຈຕ ຾ຆຌເຌຽຓໃ ບງຄິ ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄແຎຊກ຾ກໃ ຌຎະຖາຓະຌຂູ ບຄຉົຉີ ບີ ບຓຓຌັ ຅ະຘໃ ຺ຄບະຌຸຑາກຽຍຉາ ບບກ຾ຖະ ຎໃ ຼຌປູຍ ປໃ າຄກາງຽຎັຌ຾ກໃ ຌຎະຖາຓະຌຂູ ບຄຽປຖບີ ບຓ (ບີ຿ຆຉ຺ຍຂບຄຽປຖີບບຓຓຓີ ທຌຘາຌຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 3) → ຽຓໃ ບຽປຈັ ເນຉໄ ຕີຉບຓຘຍັ ຎໃ ຼຌ຾຋ຌປີ຿ຈຕ຾ຆຌຽຍາ຺ (຋າ່ ຓະຈາ) ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ , ຽຑໃ ຌິ ແຈປໄ ຍັ ຏ຺ຌຏະຖຈິ ຋ໃ ຘີ ູຄ ຾ຖະ ຊກຌ່າເຆດໄ ໃ າຄກທາໄ ຄຂທາຄເຌກາຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ຾ຖະ ເຌກາຌ຾ຑຈ. (຃ຈັ ຅າກ: ຽ຃ຓບີ ະຌຄ຺ ຃ະ຋າຈຽນຓົັໄ 1 ຾ຉໃ ຄ຿ຈງ: ຓ.ຓ. ຽຎຉຍົ຺ , ຖ.ບ. ຓ຃ີ ຽີ ຖຍ, ດ.ຌ. ກກູ ຘູ ະກຌີ ຾ຎ຿ຈງ: ບ຅ ຍ຺ທປບຄ ທ຺ຄຑຓ຺ , ບ຅ ທແິ ຖທຼຄ ຑຖິ າທຄ຺ , ຃່າຏ຺ຄ ຑຌ຺ ຽຘຌາ , ແຆງາ ຾຅ໃ ຓ຾຅ຄໄ , ບ຅ ຍຸຌ຅ຌັ ຃ຌູ ຑຖິ າຑຌັ , ບ຅ ຑູຘີ ບີຌ຋ະຎັຌງາ ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖທຼຄ຅ຌັ 1988: 198) 2. ຋ໃ ຉີ ຄັໄ ຂບຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌເຌຉາຉະຖາຄປບຍທຼຌ຋າຈຓຌູ ຋ໃ ຉີ ຄັໄ ຂບຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌເຌຉາຉະຖາຄປບຍທຼຌຂບຄຍັຌຈາ຋າຈຓູຌແຈ຅ໄ ຈັ ຽຎັຌຘບຄ຾ຄໃ. ຾ຉໃ ກໃ ບຌຽຑໃ ຌິ ຅ຈັ ປ຿ີ ຈຕ ຾ຆຌດໃ ູເຌໝທຈຉຌ຺ໄ ຉ່຋ໃ ີ I; ເຌຎັຈ຅ຍຸ ຌັ ຽຑໃ ຌິ ຅ຈັ ຓຌັ ຽຂ຺າໄ ດໃ ູເຌ຋າຈຓູຌ຋່າບິຈຂບຄໝທຈປາ຿ຖ຾ຆຌ. ບຄີ ຉາຓຂ່຿ໄ ຉ຾ໄ ງຄໄ ຋ໃ ຅ີ ຈັ ຽຂ຺າໄ ເຌ຅ຉຸ ຌ຺ໄ ຉໃ ່຋າ່ ບຈິ ຂບຄຍັຌຈາ຿ຖນະຈຄັ ຃ຈໃ ັຄຖໃ ຸຓຌ:ີໄ  ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ຃ກຌັ ກຍັ ຑທກ຿ຖນະຈໃ ຄັ , ເຌກາຌຘ຺ຓປໃ ທຓຂບຄຓຌັ ຌຌັໄ ຘໃ ທຌນົາງ຅ະຓຖີ ະຈັຍຂຌັໄ ຎໃ ບງບ຺ກຆີ +1  ຽຆຌັ ຈຼທກຌັ ຑທກ຿ຖນະຈັຄ, ຓຖີ ັກຘະຌະຈູຈບກ຺ ຆ຾ີ ປຄ  ຘ່າຖຍັ ປີ຿ຈຕ຾ຆຌ ຾ຖະ ຿ຖນະ, ເຌຌຌັໄ ຌຍັ ຋ຄັ ຿ຖນະຈໃ ັຄເຌຎະຉກິ ຖິ ງິ າຂບຄຓຌັ ຅ະຓກີ າຌ຾ຖກຎໃ ຼຌຽຆໃ ຄິ ກຌັ ຾ຖະ ກຌັ . ຅ຈຸ ຃ກຌັ ຖະນທໃ າຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ ຾ຖະ ປາ຿ຖ຾ຆຌຓຈີ ໃ ັຄຉໃ ແ່ ຎຌ:ີໄ  ຃າໄ ງ຃ກຌັ ກຍັ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ, ຎະຖາຓະຌປູ ີ຿ຈຕ຾ຆຌຘາຓາຈປັຍຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຽຂາ຺ໄ ຽຑໃ ບກາງຽຎັຌບີບຄ຺ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ ຽຆໃ ຄິ ເຌຌຌັໄ ຓຌັ ຅ະຓຖີ ກັ ຘະຌະໝຌັໄ ຾ກໃ ຌ຃ຑທກບາງຖາໄ  ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ຃າໄ ງ຃ປາ຿ຖ຾ຆຌຽຍ຺າຓຌັ ຽຎັຌ຋າຈຈໃ ຼທຽຎັຌ຋າຈບາງເຌຽຄໃບຌແຂ຋່າຓະຈາ ຾ຖະ ຿ຓຽຖກຸຌຂບຄ ຓຌັ ຅ະຎະກບຍຈທໄ ງຘບຄຎະຖາຓະຌ.ູ  ປີ຿ຈຕ຾ຆຌເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຘາຓາຈຓກີ າຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄ຾຋ຌແຈກໄ ຍັ ໜໃ ຄຶ ປາ຿ຖ຾ຆຌ ຾ຖະ ຓນີ ົາງດໃ າຄເຌ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຽ຃ຓບີ ຄ຺ ຃ະ຋າຈ. 1

 ຑະຖຄັ ຄາຌ຾ງກຽຎັຌບີບ຺ຄຂບຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ ຘາຓາຈຎຼຍ຋ຼຍແຈກໄ ຍັ ຑະຖັຄຄາຌ຾ງກຽຎັຌບບີ ຺ຄຂບຄປາ຿ຖ຾ຆຌ ຽຆໃ ັຌ: ຑະຖຄັ ຄາຌ຾ງກຽຎັຌບີບຄ຺ ຂບຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 1.3 ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຿ທຌຂບຄຎະຖາຓະຌຒູ ່ົຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 17.4 ev, ຘໃ ທຌຎະຖາຓະຌຂູ ບຄຖີຉບີ ບຓຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 5.6 ev. 3. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຉໃ າຄໂຂບຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ  ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒຆີ ກິ ຽ຃ໃ ບຄໝາງຽ຃ຓ,ີ ຽຖກຖ່າຈຍັ ຎະຖາຓະຌູ H1  ຿຃ຄປໃ າຄຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຂບຄຆັຌໄ ຃ໃ າຽ຃ຓີ 1s1 ຅າ່ ຌທຌ຿ຎຕຉ຺ຄ: 1  ຓທຌຘາຌຎະຖາຓະຌູ 1.008 ຅່າຌທຌຽຌຉີ ຕຄ຺ : 0  EN 2.1 ຅າ່ ຌທຌຽບຽຖັກຉຕຄ຺ : 1  ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ 259.2 ຽຖກຖາຈຍັ ຎະຖາຓະຌ:ູ 1  ຅ຈຸ ປບໄ ຌຒ຺ຈ  ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ (Kg/dm3) 251.7 ຓທຌຘາຌຎະຖາຓະຌ:ູ 1  ຂຌັໄ ກາຌຎໃ ບງບກ຺ ຆີ 0.007 +1, -1  ຖກັ ຘະໝຎີ ະຖາຓະຌູ (pm) 37 1320  ຑະຖຄັ ຄາຌກາຌຽກຈີ ຽຎັຌບບີ ຺ຄ (KJ/mol) ຓຌັ ຽຎັຌ຋າຈຓຌູ ຋ໃ ຓີ ດີ ໃ າຄ຾ຏໃ ນາົ ງເຌ຅ກັ ກະທາຌ, ດໃ ູເຌຑາທະບຌັ ຄໃາງຈາງຑຍ຺ ທໃ າ: ຓເີ ຌຎະຖຓິ າຌຍໃ ່຃ໃ ບງນາົ ງ, ຓເີ ຌຍັຌຈາ຋າຈບາງ຅າກຑແູ ຒ, ຂ່ຘໄ ່າ຃ັຌຂບຄຓຌັ ຾ຓໃ ຌຽຎັຌຎະຖາຓະຌ຋ູ ໃ ຌີ ບໄ ງນາົ ງ ຾ຖະ ຽຍາ຺ ນາົ ງ, ປີ຿ຈຕ຾ຆຌຓີ ຘາຓບ຿ີ ຆຉ຺ຍ, ຌບກຌຌັໄ ບີກຓຓີ ທຌຘາຌຽ຋ໃ າ຺ 1 ຓຌັ ງຄັ ດໃ ູເຌປູຍຂບຄຽຈີຽຉຕບີ ບຓ D1 ຓທຌຘາຌຎະຖາຓະຌຽູ ຋ໃ າ຺ 2 ຾ຖະ ຑຍ຺ ດໃ ູເຌຂັຌໄ ປບຄປບໄ ງຉຕີຉບີ ບຓ (T) ຓທຌຘາຌຎະຖາຓະຌຽູ ຋ໃ າ຺ : 3 ຽຎັຌ຋າຈບາງໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຓຘີ ີ, ຍາຄຽ຋ໃ ບຽຍ຺າກທໃ າບາກາຈ, ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ ຾ຖະ ຅ຈຸ ປບໄ ຌຒ຺ຈຂບຄຓຌັ ຾ຓໃ ຌດໃ ູຉໃ ່າ ນົາງ, ດໃ ູເຌ຋າຈຽຆໃ ບຓຖະຖາງ ຿ຈງຘະຽຑາະດໃ ູເຌ຋າຈຽຆໃ ບຓຖະຖາງ຋ໃ ຓີ ຂີ ທັຌໄ ແຒຒາໄ ກໃ ຃່ ດໃ ູເຌຌ່າໄ ຾ຓໃ ຌທໃ າ: ຓຌັ ຖະຖາງ ແຈຌໄ ບໄ ງດໃ າຄຽນຌັ ແຈ຾ໄ ຅ຄໄ ຽຎັຌງບໄ ຌ຾ຌທຌຽີໄ ປາ຺ ຅ໃ ຄິ ຘາຓາຈຽປັຈເນຌໄ ່າໄ ຋ໃ ຍີ ຌັ ຅ຽຸ ຉຓັ ເຌນບົ ຈ຋ໃ ຎີ ໃ ິຌຎາກຖຄ຺ ຖໃ ຸຓເນບໄ ບກແຎ ແຈຈໄ ທໄ ງກາຌຎໃ ບງບາງປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຽຂ຺າໄ ແຎ຾຋ຌຍໃ ບຌ. ຓຌັ ຓນີ ົາງ຿ຖນະ຋ໃ ປີ ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຘາຓາຈຖະຖາງແຈຈໄ ີ (Pt, Pd) ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ຋ໃ ຖີ ະຖາງດໃ ູເຌຑທກ຿ຖນະ຾ຓໃ ຌດໃ ູ ເຌຑາທະຂບຄຎະຖາຓະຌຓູ ຌັ ຽຎັຌ຿ຉ຋ໃ ຽີ ຃ໃ ບຌແນທແຈຈໄ .ີ  ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຽ຃ຓີ ບຄີ ຉາຓ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓຂີ ບຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຽຎັຌ຋າຈໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຽີ ຃ໃ ບຌແນທຽ຃ຓ຾ີ ປຄຘຓ຺ ຃ທຌດໃ ູບຸຌນະຑູຓ຋ໃ ຓີ ປີ ີ ຿ຈຕ຾ຆຌຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາແຈດໄ ໃ າຄຄໃາງຈາງຽຆໃ ຌັ : ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ກ່,ົ ຿ຍົຓ, ບ຺ກຆ຾ີ ຆຌ, ຓາຈ ຾ຖະ ບໃ ຌໂ. ຽຓໃ ບປີ ຿ຈຕ຾ຆຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຒ່ົເຌບຸຌນະຑູຓ຋່າຓະຈາຓຌັ ຅ະຽກຈີ ຖະຽຍຈີ . → +535 KJ 2

ຖກັ ຘະຌະຈູຈບກ຺ ຆຂີ ບຄປີ຿ຈຕ຾ຆຌ, ຓຌັ ຅ະຽປັຈເນ຿ໄ ຖນະຎ຺ຈຎໃ ບງບບກ຅າກ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຿ຖນະຌຌັໄ ຃: ຅າກຽກບ ນົ ບ຺ກຆິຈ ຉທ຺ ດໃ າຄ: CuO + H2 = Cu + H2O ເຌຽຓໃ ບຓຌັ ຘຓ຺ ປໃ ທຓກຍັ ຍຌັ ຈາ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ກີ າຌຽ຃ໃ ບຌແນທຽ຃ຓ຾ີ ປຄ, ຿ຈງຘະຽຑາະຑທກ຿ຖນະຈໃ ັຄ ຾ຖະ ຿ຖນະ ຈໃ ຄັ ຈຌິ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ຅ະຽຎັຌ຋າຈຎໃ ບງບ຺ກຆີ. 2Na + H2 = 2NaH ເຌປ຿ີ ຈຕ຿ຖນະຈໃ ັຄ ຾ຖະ ຿ຖນະຈໃ ັຄຈິຌ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ຅ະຓຂີ ັຌໄ ຎໃ ບງບ຺ກຆີ -1 ຍັຌຈາປ຿ີ ຈຕ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຓປີ ູຍປໃ າຄ ຋າຄຌບກ ຾ຖະ ກ່າຓະຘຈິ ຋ຑິ າຍ຋າຄຈາໄ ຌທັຈຊຸ຋ໃ ຃ີ າໄ ງ຃ກຌັ ກຍັ ຍັຌຈາປາ຿ຖ຾ຆຌຌທ຺ ຂບຄ຿ຖນະຆະຌຈິ ຈຼທກຌັ . ຽຓໃ ບ ຘຓ຺ ປໃ ທຓກຍັ ຌາ່ໄ ຑທກຓຌັ ຅ະເນປໄ ີ຿ຈຕ຾ຆຌ. NaH + H2O = NaOH + H2 ເຌງຸກຘະແໝຎະ຅ຍຸ ັຌຽຑໃ ຌິ ປຍັ ປູແໄ ຈຍໄ ຌັ ຈາປ຿ີ ຈຕຂບຄຍຌັ ຈາ຋າຈຓູຌຽ຃ຓ.ີ ຈທໄ ງກາ່ ຓະຘິຈ຋ຑິ າຍ ຾ຖະ ຿຃ຄ ຎະກບຍຘາໄ ຄຂບຄຑທກຓຌັ ຽຑໃ ຌິ ຘາຓາຈ຅ຈັ ຾ຍໃ ຄຍັຌຈາປ຿ີ ຈຕບບກຽຎັຌຘໃ ໝີ ທຈ຃: ປ຿ີ ຈຕ຋ໃ ຽີ ຎັຌບາງ ນົ ຖະຽນງີ ບາງຽຆໃ ັຌ: BH3, NH3, CH4 ປ຿ີ ຈຕ຋ໃ ຽີ ຎັຌຽກບຽຆໃ ັຌ: NaH, CaH2 ປ຿ີ ຈຕ຋ໃ ຽີ ຎັຌ຿ຎຖ຾ີ ຓຽຆໃ ັຌ: BeH2, AlH3 ປີ຿ຈຕຂບຄຽ຃ໃ ຄິ ຿ຖນະ຾ຓໃ ຌ຋າຈຎະຘ຺ຓ຋ໃ ຍີ ໃ ແ່ ຈ຃ໄ ຈິ ແຖໃ ຋າຄຈາໄ ຌຽຖກ ຽຆໃ ຄິ ຽຑໃ ຌິ ຘາຓາຈຘັຄຽກຈ຃ກຍັ ທໃ າຽຎັຌຘໃ ຄິ ຎະຘ຺ຓ຾ຂຄຂບຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌເຌ຿ຖນະໜໃ ຄຶ (ຉທ຺ ດໃ າຄຘໃ ຄິ ຎະຘຓ຺ ປີ຿ຈຕ຾ຆຌເຌຎາຖັຈຈີບບຓ Pd) ຖັກຘະຌະຈູຈບກ຺ ຆຂີ ບຄປີ຿ຈຕ຾ຆຌ, ຓຌັ ຅ະຽປັຈເນ຿ໄ ຖນະຎ຺ຈຎໃ ບງບບກ຅າກ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄ຿ຖນະຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌ ຅າກຽກບ ນົ ບກ຺ ຆິຈຉທ຺ ດໃ າຄ: → ເຌຽຓໃ ບຓຌັ ຘຓ຺ ປໃ ທຓກຍັ ຍຌັ ຈາ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ກີ າຌຽ຃ໃ ບຌແນທຽ຃ຓ຾ີ ປຄ, ຿ຈງຘະຽຑາະຑທກ຿ຖນະຈໃ ັຄ ຾ຖະ ຿ຖນະ ຈໃ ຄັ ຈຌິ ປີ຿ຈຕ຾ຆຌ຅ະຽຎັຌ຋າຈຎໃ ບງບ຺ກຆີ຾ຆຌ. ຎະຖາຓະຌປູ ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຓຑີ ຼຄຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຈຼທຓຌັ ຅ະຘາຓາຈດໃ ູເຌຑາທະໝຌັໄ ຃຺ຄແຈໄ ກໃ ່ຏໃ າຌຖຸ ຌໄ ຋ໃ ຘີ ບຄຎະຖາ ຓະຌແູ ຈຎໄ ະກບຍຉທ຺ ຽຎັຌໜໃ ຄຶ ຿ຓຽຖກຸຌ: → ຋ຄັ ຘບຄຎະຖາຓະຌຖູ ທຓຉ຺ທຽຂ຺າໄ ກຌັ ຈທໄ ງຘາງຘ່າຑຌັ ປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓີ ຿ຈງໜໃ ຄຶ ຃ໃ ູຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ (ຘ່າຑຌັ ) ຋ຄັ ຘບຄຽບ ຽຖັກຉຕ຺ຄແຈນໄ ຌັ ຎໃ ິຌດໃ ູທ຺ຄ຿຃຅ບຌ຿ຓຽຖກຸຌບຌັ ຈຼທກຌັ , ຂ່ຓໄ ູຌກໃ ຼທກຍັ ດໃ ູເຌ຿ຓຽຖກຸຌປີ຿ຈຕ຾ຆຌ H2 ຓຌັ ຓຑີ ຼຄຽບ ຽຖັຉຕ຺ຄ຋ໃ ຘີ າໄ ຄຂຌໄ ຽຎັຌໜໃ ຄຶ ຘາງຘາ່ ຑຌັ ຾ຖະ ຽ຃ໃ ບຌງາໄ ງດໃ ູທ຺ຄ຅ບຌ຿ຓຽຖກຸຌ, ຽຎັຌຘາງຘ່າຑຌັ ຋ໃ ຓີ ຖີ ະຈຍັ ຑະຖຄັ ຄາຌ຋ໃ ີ ຘ່າ຃ຌັ (ຑະຖັຄຄາຌຂບຄຘາງຘ່າຑຌັ : ຾ຓໃ ຌຑະຖຄັ ຄາຌ຋ໃ ຅ີ າ່ ຽຎັຌຘ່າຖັຍກາຌດຸຈຘາງຘ່າຑຌັ ຑທ຺ ຑຌັ ກຍັ ໜໃ ຄຶ ຿ຓຌຂບຄ຋າຈ) ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຍຌັ ຈາ຿ຓຽຖກຸຌ຅ະຽຑໃ ຓີ ຽກຈີ ກາຌ຾ງກຎະຘ຺ຓກຉ່ ໃ ່ຽຓໃ ບດໃ ູບຸຌນະຑູຓຘູຄກໃ ບຌ 2000 ↔ ດໃ ູບຸຌນະຑູຓຘູຄນົາງຓຌັ ຅ະແໝກໄ ຍັ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌກາງຽຎັຌຌ່າໄ . H2 (ບາງ) + ½ O2 (ບາງ) → H2O (຾ນທົ ) ເຌຽຓໃ ບທໃ າ: ຽນຌັ ຽຎັຌກາຌຘຓ຺ ຎ຺ຌເຌບຈັ ຉາຘໃ ທຌ 2:1 ຂບຄຘບຄ຋າຈບາງຓຌັ ຅ະຽກຈີ ກາຌຖຸກແໝ,ໄ ຎະຉິກຖິ ງິ າ຾ຓໃ ຌ ຃ທຍ຃ໃ ູແຎກຍັ ກາຌຖະຽຍຈີ ດໃ າຄປຸ ຌ຾ປຄ. ດໃ ູເຌບັຈຉາຘໃ ທຌຍຖ່ ິຓາຈ 1:1 ຓຌັ ຎະກບຍຈທໄ ງ຋າຈບາງກ່ົ, ຽຎັຌ຋າຈຎ຺ຌ຋ໃ ີ 3

ເນບໄ ັຌຉະຖາງ຃ກຌັ (ຽຎັຌ຋າຈຎ຺ຌເນຽໄ ກຈີ ກາຌຖະຽຍີຈຂບຄກົ່) ດໃ ູບຸຌນະຑູຓຘູຄຉໃ ຓບີກຓຌັ ຘາຓາຈ຾ງກ຋າຈບກ຺ ຆີ ຾ຆຌບບກ຅າກ຋າຈຎະຘ຺ຓຉໃ າຄໂຘ່າຖັຍປາ຿ຖ຾ຆຌກ຃່ ກຌັ . → ຋າຈບາງ H2 ຅ະຽປຈັ ເນຘໄ ໃ ິຄຎະຘ຺ຓ຅າຄຂບຄ຾ຎກຓຄັ ກາຌຈັ ກາຖີ (KMnO4) ຉາງຘດີ ໃ າຄຆາໄ ໂ, ກາຌຉາງຘີ຅ະ ຽຑໃ ຓີ ຃ທາຓແທຂຌໄ , ຊາໄ ນາກຽປ຺າເຆດໄ ໃ ູເຌຘະຑາຍຎະຖາຓະຌຸ (ຽປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ) ກາຌຈູຈບກ຺ ຆ.ີ → ປີ຿ຈຕ຾ຆຌຖທຓຉທ຺ ຽຂາ຺ໄ ກຍັ ຑທກ຋າຈຓູຌແຒຒາໄ ຍທກ (ຑທກ຿ຖນະ) ແຈ຃ໄ ກຌັ ຈໃ ັຄທໃ າ: ຓຌັ ຎະກບຍຍາຄ ຅າ່ ຑທກ຿ຖນະ຋ໃ ຽີ ບຌີໄ ທໃ າ: ປີຈົທ຺ ຿ຖນະ (NaH, CaH2) ກາຌຎະກບຍຉທ຺ ຂບຄປີ຿ຈຕ຾ຆຌ: ດໃ ູຑທກ຋າຈ຅າກຑູແຒ, ກາຌ຾ງກ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄຑທກ຋າຈບ຺ຄ຃ະ຋າຈດໃ ູຆຌັໄ ຍຌັ ງາກາຈ຋ໃ ຘີ ູຄ, ຿ຈງຓກີ າຌຑທ຺ ຑຌັ ກຍັ ຖະຍຍ຺ ຅ກັ ກະທາຌ, ຽຎັຌ຋າຈຓູຌ຋ໃ ຓີ ດີ ໃ າຄ຾ຏໃ ນາົ ງ (ຍາຄຑາກຘໃ ທຌຂບຄໝໃ ຈູ າທ ແຈຈໄ ູຈຽບາ຺ ຽຐບໄ ຋ໃ ຆີ ໃ ຸຓຓທ຺ ກ຾່ ຓໃ ຌກາຌຎະກບຍຘາໄ ຄ຅າກປີ຿ຈຕ຾ຆຌ. ຃ທາຓນາໄ ທນຌັ ຋າຄຈາໄ ຌຽ຃ຓຂີ ບຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ຾ຓໃ ຌຘູຄ ຿ຈງຘະຽຑາະຽທຖາຓກີ າຌຖະຽນງີ ບາງຂບຄຓຌັ (ດໃ ູ ຑາທະກ່າຽຌຈີ ) ຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌງບໄ ຌເຌຉ຺ທ຅ໃ ຄິ ຋ໃ ທີ ໃ າເຌຽທຖາ຋າ່ ບຈິ ຌຌັໄ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຓປີ ູຍປໃ າຄຽຎັຌຎະຖາຓະຌູ (ຉທ຺ ດໃ າຄ຅າກ ຑຈຶ ຉກິ າ່ ຖະນທໃ າຄຘຄັ ກະຘີກຍັ ບາຆຈິ ໜໃ ຄຶ ) ຽຆໃ ິຄເຌຌຌັໄ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຍໃ ່ຓ຅ີ ກັ ຑະຖັຄຄາຌຊກ຾຅ກງາງຽຑໃ ບຉັຈ຾ງກຘ່າຑຌັ H-H. ຽຎັຌ຋ໃ ປີ ູ຅ໄ ກັ ຈີ຾ຖທໄ ທໃ າ຿ຓຽຖກຸຌປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ຾ຓໃ ຌໝຌັໄ ຃຺ຄຘຓ຺ ຃ທຌ: ຑະຖຄັ ຄາຌຘ່າຑຌັ ຽ຃ຓຂີ ບຄຓຌັ ຘູຄຽຊຄິ 430 KJ/mol. ຎະຖາຓະຌປູ ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ຋ໃ ຾ີ ຉກຉໃ າຄກຍັ ຿ຓຽຖກຸຌປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຘາຓາຈຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາເຌບຸຌນະຑູຓ຋່າຓະ ຈາແຈ,ໄ ຈທໄ ງກາຌຽປັຈຎະຉກິ ຖິ ງິ າຈູຈບ຺ກຆີບກ຺ ຆິຈ຿ຖນະ ຾ຖະ ຓຌັ ງຄັ ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈຘຓ຺ ປໃ ທຓແຈກໄ ຍັ ຿ຓຽຖກຸຌຂບຄ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ, ຓາຈ, ຒ຺ຈຘະຒ່ ຾ຖະ ບາຽຆຌກິ . 4. ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ ເຌນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄຽຑໃ ຌິ ຎຸຄ຾ຉໃ ຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ຅າກຑຈຶ ຉກິ ່າຂບຄບາຆຈິ ກຍັ ຘຄັ ກະຘີ (ບາຆິຈຆຸຌຒູຕິກ ນົ ບາຆິຈກ່ົ ປີຈຕກິ ຅າຄ) Zn + 2HCl = ZnCl2 + H2 Zn + H2SO4 = ZnSO4 + H2 ເຌບຸຈຘານະກ່າຍັຌຈາທ຋ິ ກີ າຌຈ່າຽຌຌີ ກາຌຏະຖຈິ ແຈ຅ໄ າກທຈັ ຊຸຈຍິ ຋ໃ ຓີ ຖີ າ຃າຊກ ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຽຑໃ ຌິ ປຍັ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌແຈໄ ຅າກກາຌຘ຺ຓປໃ ທຓຂບຄບາງຌ່າໄ ກຍັ ຊໃ າຌ຋ໃ ປີ ບໄ ຌ຾ຈຄ: C + H2O = CO + H2 ຅ະແຈປໄ ັຍ຋າຈບາງຘຓ຺ ຎ຺ຌຽບຌີໄ ທໃ າ ບາງຌາ່ໄ . ເຌຽຓໃ ບຓບີ ກ຺ ຆິຈຽນົກັ III (Fe2O3) ຽຎັຌ຋າຈຆໃ ທງຽຖໃ ັຄກາຌກະ຋ຍ຺ ເຌບຸຌນະຑູຓ 500 ບ຺ກຆິຈກາກຍບຌ II ຅ະກາງຽຎັຌບາງກາກ຿ຍຌກິ CO2 ບຄີ ຉາຓຎະຉິກຖິ ງິ າ: CO + H2O = CO2 + H2 ຽຑໃ ບດາກ຾ຍກປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌບບກ຅າກ CO2 ຌຌັໄ ຓຌັ ຽຎັຌຍັຌນາ຋ໃ ງີ າກ. 4

5. ກາຌຌ່າເຆປໄ ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ  ດໃ ູເຌ຃ທາຓຈັຌ 15 MPa ຽປ຺າບຈັ ຾ໜຌໄ ເຘໃ ຍຄັໄ ແຈ,ໄ ຓຌັ ຊກຌາ່ ເຆແໄ ຈຽໄ ຎັຌດໃ າຄຈີດໃ ູເຌກາຌ຅ບຈ, ດໃ ູເຌ຾ຄໃກາຌ ຏະຖິຈບາຓ຿ຓງກັ NH3 ດໃ ູເຌກາຌຽປຈັ ເນ຋ໄ າຈແຂຓຌັ ຽຎັຌກບໄ ຌ຾ຂຄຓຌັ ຓ຃ີ ທາຓໝາງຘຓ຺ ເຌກາຌຍັຌ຅ຽຸ ຂ຺າໄ ໝາກຎຸຓ ຽຎ຺ໄາເນງໃ ຎໃ ບງຂຌໄ ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ບາທະກາຈ.  ຿ປຄຄາຌແຈຌໄ າ່ ເຆປໄ ີ຿ຈຕ຾ຆຌ຅່າຌທຌນົາງ ຽຑໃ ບຏະຖຈິ ບາຓ຿ຓຌງີ ກັ ຅າກຎະຉກິ ຖິ ິງາຍທກກຍັ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ, ຽຑໃ ຌິ ຎໃ ຼຌ຋າຈ຾ຂຄ຋ໃ ຽີ ຏາ຺ ແໝແໄ ຈໄ (ຊໃ າຌນຌີ ) ຊໃ າຌນຌີ ຽຎັຌ຾ຏໃ ຌຽຆໃ ຌັ ຈຼທກຌັ ຽຑໃ ຌິ ຎໃ ຼຌ຋າຈ຾ນົທ຋ໃ ຽີ ຏໃ ຺າແໝແໄ ຈໄ (ຘໃ ິຄຽຘຈ ຽນົບ຅າກກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄຂບຄຌາ່ໄ ຓຌັ ຾ຖະ ຅າກດາຄຎູ຋າຄຂບຄຊໃ າຌນຌີ ເນກໄ າງຽຎັຌ຋າຈຽຍາ຺ ຋ໃ ຽີ ຏ຺າແໝແໄ ຈຘໄ າ່ ຖຍັ ຽ຃ໃ ບຄ ຅ກັ ) ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຍທກກຍັ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຂບຄຌ່າໄ ຓຌັ ຑຈ (ຽຆໃ ຌັ : ຅າກຉຌ຺ໄ ຈບກຉາຽທັຌ, ຉຌ຺ໄ ຐາໄ ງ, ຉຌ຺ໄ ໝາກຊໃ ຺ທຂຼທ) ຅ະ ແຈຌໄ ່າໄ ຓຌັ ຾ຂຄ຋ໃ ຌີ ່າເຆຽໄ ຂາ຺ໄ ເຌກາຌຏະຖຈິ ຌາ່ໄ ຓຌັ , ເຌ຿ປຄຄາຌຏະຖຈິ ຘະຍູ ຾ຖະ ບໃ ຌໂ...ຎະຉກິ ຖິ ິງາຍທກກຍັ ປ຿ີ ຈຕ ຾ຆຌຂບຄຍຌັ ຈາຌ່າໄ ຓຌັ ຅ະຽປຈັ ເນ຋ໄ າຈຈະຕຽີ ຆບິຈບໃ ີຓຉທ຺ ຋ໃ ຽີ ຎໃ ບງດໃ ູເຌບຸຌນະຑູຓຘູຄກທໃ າ຋າຈແຂຓຌັ ຋າ່ ບິຈ. 5

ຍຈ຺ ຋ີ 2 ຋າຈຓຌູ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ-຿ບ຿ຆຌ 1. ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ເຌ຋່າຓະຆາຈຂບຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ ບ຺ກຆີ຾ຆຌ຾ຓໃ ຌ຋າຈຓຌູ ໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຓີ ນີ ົາງດໃ ູເຌ຿ຖກຂບຄຑທກຽປາ຺ ຓຌັ ຅ະຍຌັ ຅ຸ 49% ຂບຄຓທຌຘາຌ຋ຄັ ໝຈ຺ ຂບຄ ຽຎບກ຿ຖກ, ເຌຍຌັ ງາກາຈຂບຄຌ່າໄ ຾ຖະ ຍຌັ ງາກາຈຂບຄ຿ຖກ. ບາກາຈຍຌັ ຅ບຸ ຺ກຆ຾ີ ຆຌດໃ ູ 21% (ຂບຄຍ່ຖິຓາຈ) ນົ 23% (ຂບຄຓທຌຘາຌ). ບ຺ກຆີ຾ຆຌຊກຑຍ຺ ຽນຌັ ຽຖບໄ ງໂເຌ຋່າຓະຆາຈ ດໃ ູເຌຑາທະ຋າຈຎະຘ຺ຓ, ຓຌັ ຍຌັ ຅ດຸ ໃ ູເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄຌາ່ໄ , ເຌ ຾ປໃ ຋າຈບະຌຄ຺ ຃ະ຋າຈ ຾ຖະ ເຌປໃ າຄກາງ຋ໃ ຓີ ຆີ ີທຈິ . ຌ່າໄ ຍຌັ ຅ຓຸ ບີ ຺ກຆີ຾ຆຌ 88.89% (ຂບຄຓທຌຘາຌ) ເຌຑາກຘໃ ທຌ ຽຎບກ຿ຖກ, ເຌປໃ າຄກາງຂບຄ຃ຌ຺ , ຍັຌ຅ບຸ ກ຺ ຆີ຾ຆຌດໃ ູ 47.3% (ຂບຄຓທຌຘາຌ) ຑາງເຉປໄ ູຍປໃ າຄບ຺ກຆິຈ ຾ຖະ ຽກບ຋ໃ ີ ຍຌັ ຅ບຸ ຺ກຆ຾ີ ຆຌ. ຓຌັ ຾ຓໃ ຌ຋າຈຓຸຌໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຃ີ ຌ຺ ຽປ຺າຍໃ ່ຘາຓາຈຂາຈແຈ,ໄ ຌຍັ ຋ຄັ ຘຈັ , ຾ຖະ ຑຈ. ດໃ ູເຌປູຍປໃ າຄຘໃ ຄິ ຋ໃ ຓີ ຆີ ທີ ິຈ ຓຌັ ຅ະຍຌັ ຅ຸ 65% ຂບຄຓທຌຘາຌ. ຎະນທຈັ ຏູ຃ໄ ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ບ຺ກຆ຾ີ ຆຌ: ຃າທຖິ ຾ປຓ ຽຆຽຖຆີ າທຽດງຖະຓຌັ (Carl Wilhelm Scheele, 9 ຋ຌັ ທາ 1742 – 21 ຑຈຶ ຘະຑາ ຃.ຘ 1786) ຽຎັຌຌກັ ຽ຃ຓີ ຾ຖະ ກາຌດາຆາທຽດງຖະຓຌັ -ຘະທຽີ ຈຌຏແູ ໄ ຈປໄ ັຍຘາງາ “ຽຆຽຖີຏູບໄ າຑຍັ ” ຅າກຌກັ ຂຼຌແບ຾ຆກ ບ່ຘຓິ ບຒ ຅າກກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຋າຄຽ຃ຓນີ ົາງດໃ າຄ຾ຉໃ ຍໃ ແ່ ຈປໄ ັຍກາຌງກ຺ ງບໄ ຄເຌຆໃ ທຄຆທີ ຈິ ຂບຄຖາທ, ຽຆ ຽຖຽີ ຎັຌຏູ຃ໄ ຺ຌໄ ຑຍ຺ ຋າຈບກ຺ ຆີ຾ຆຌ, ກ,ົ່ ຋ຄັ ຘະ຾ຉຌ ຾ຖະ ຋າຈຎະຘ຺ຓບ຺ຄ຃ະ຋າຈບໃ ຌໂຽຆໃ ຌັ : ບາຆຈິ ງູຕິກ, ບາຆິຈ຾ຖກ ຉກິ , ບາຆຈິ ບກ຺ ຆາຖິກ. ຖາທຽກຈີ ຋ໃ ຽີ ຓບຄຆະຉາຖຆຸຌ (ເຌຽທຖາຌຌັໄ ຽຎັຌຈຌິ ຾ຈຌຂບຄຘະທຽີ ຈຌ) ຋າຄຑາກ ຽໜບ ຂບຄຽດງຖະຓຌັ , ເຌຉບຌ຋ໃ ຖີ າທຓບີ າງຸແຈໄ 14 ຎີ ຖາທກໃ ່ຊກຘໃ ຄ຺ ແຎ຋ໃ ກີ ຽ່ ຋ຌຽຍີກ ຽຑໃ ບປຼຌປູທໄ ຼກຈາໄ ຌກາຌດາ, ຽຆຽຖີ ຽປັຈທຼກດໃ ູຍໃ ບຌຌຌັໄ ຽຎັຌຽທຖາ 8 ຎີ ຿ຈງຘຶກຘາທຼກຂບຄຌກັ ຽ຃ຓ຃ີ ຌ຺ ບໃ ຌແຎຌ່າ ຿ຈງຘະຽຑາະຽກບີ ບກ, ຾ບຌຘ຋໇ ຆະ ຉາຖ ຏູ຃ໄ ຈິ ຋ຈິ ຘະຈ຿ີ ຒ຅ຘິ ຉຌັ ຽຆໃ ິຄຘໃ ຺ຄຏ຺ຌຉໃ ່ທຼກຂບຄຖາທເຌຽທຖາຉໃ ່ຓາ. ນົຄັ ຅າກຌຌັໄ ຽຆຽຖກີ ໃແ່ ຎຽປຈັ ທຼກປໃ ທຓກຍັ ບາ຅າຌ຋ໃ ຓີ ະນາທິ຋ງະແຖຖຸຌຈ໇ ຾ຖະ ຽຈີຌ຋າຄແຎ຋ໃ ຘີ ະຉໆບກ຿ປຓຽຑໃ ບປັຍຉ່າ຾ໜໃ ຄຘາຈຘະຈາ຅າຌຈາໄ ຌຽ຃ຓ,ີ ຅ຌ຺ ປບຈ ຎີ ຃.ຘ 1770 ຽຆຽຖກີ ໃແ່ ຎຽຎັຌຏູບໄ ່າຌທງກາຌນບໄ ຄຎະຉຍິ ັຈກາຌ (ນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄ) ຋ໃ ບີ ຸຍຆ່ຖາຍໃ ບຌຌຌັໄ , ຖາທແຈຽໄ ປັຈກາຌ ຋ຈ຺ ຖບຄ຿ຈງເນ຃ໄ ທາຓປບໄ ຌກຍັ ຋າຈຉໃ າຄໂຽຆໃ ຌັ : ຽຓ຃ີ ທິ ຖກິ ບກ຺ ຆຈິ , ຽຄຌິ ກາກ຿ຍຌຈັ , ຈຌິ ຖະຽຍຈີ ຅ຌ຺ ຑຍ຺ ທໃ າ຋າຈຽນໃ າົ຺ ຌຖີໄ າທງຄັ ຃຺ຌໄ ຑຍ຺ ຋າຈຽຍຖຼຓ (1772), ກົ່ (1774), ຿ຓຖຍິ ຈີຌາ່ (1778) ຾ຖະ ຋ຄັ ຘະ຾ຉຌ (1781) ຾ຖະ ຋າຈ ຎະຘ຺ຓບໃ ຌໂຽຆໃ ັຌ: ບາຆິຈຆິຉິຕກິ , ບາຆຈິ ຾ຖກຉກິ , ກຕຆີ ຿ີ ຕຌ, ປີ຿ຈຕ຾ຆຌຆງີ າຌທ຺ , ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຒູບົ ່ຖທ຺ , ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ ຆຸຌຒ຺ທ (1777) ຾ຖະ ງຄັ ຃ຍ຺ ຑຍ຺ ທິ຋ກີ າຌຏະຖິຈຒ຺ຈຘະຒ່ເຌ຋າຄບຸຈຘານະກາ່ ຽປຈັ ເນຎໄ ະຽ຋ຈຘະທຽີ ຈຌກາງຽຎັຌ ຎະຽ຋ຈໜໃ ຄຶ ເຌຎະຽ຋ຈຏູຏໄ ະຖິຈແຓຂໄ ຈີ ແຒ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຋ໃ ຘີ ູຈຂບຄ຿ຖກ. (ບາໄ ຄບີຄ: 1. All illustrated History of Health and Fitness, from Pre-History to our Post-Modern World by Roy J.Shephard, 2. Fors, Hjalmar 2008. Stepping through Science’s Door: C.W Scheele, from Pharmacist’s Apprentice to Man of Science. Ambix 55: 29-49; 3. Discovering Oxygen: A Brief History; 4. Carl Willhelm Scheele- Encyclopaedia Britannica. 6

2. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ທ຺ ແຎຂບຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ ກ. ຋າຈຓູຌ: ບ຺ກຆ຾ີ ຆຌຽຎັຌ຋າຈຓູຌຖະຈຍັ ຋ໃ ຾ີ ຎຈດໃ ູເຌຖະຍ຺ຍປບຍທຼຌ (Z = 8), ກາຌ຅ຈັ ຿຃ຄຘາໄ ຄປູຍຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ: 1s22s22p4. ຂ. ຎະຖາຓະຌ:ູ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ຋າ່ ຓະຈາ, ຾ງກແຈ຅ໄ າກບາກາຈ ນົ ຋າຈຎະຘ຺ຓ຅າກ຋າ່ ຓະຆາຈ຾ຓໃ ຌຎະກບຍຈທໄ ງ 3 ຋າຈປໃ ທຓຓຌູ (ບ຿ີ ຆຉ຺ຍ): ຃. ຿ຓຽຖກຸຌ: ຿ຓຽຖກຸຌຂບຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌດໃ ູເຌຑາທະຎ຺ກກະຉິຎະກບຍ຅າກ 2 ຎະຖາຓະຌ:ູ ຽຑໃ ຌິ ຖ຺ຄ຃ທາຓຽນຌັ ທໃ າ: ຖະນທໃ າຄ 2 ຎະຖາຓາຌ຃ູ ຺ຄ຅ະ຅ໃ ບຄກຌັ ຈທໄ ງ 2 ຘາງຘ່າຑຌັ ປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓຈີ ໃ ັຄປູຍຎະກບຍ: O=O ງບໄ ຌທໃ າຽທຖາຌກີໄ າຌ ຅ຈັ ຿຃ຄຘາໄ ຄປູຍປໃ າຄ຅ະຽຎັຌ຾ຍຍ Ne ຆຌັໄ ຌບກ຃ຍ຺ 8 ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ. ຾ຉໃ ທໃ າຏໃ າຌກາຌຑຘິ ູຈຽນຌັ ທໃ າ: ຿ຓຽຖກຸຌບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ ຓບີ າກາຈຉໃ ່ກຍັ ຋ໃ ຄ຺ ຾ຓໃ ຽນກົັ (ຊກ຾ຓໃ ຽນກົັ ຋ໃ ຓີ ຾ີ ປຄຈຶຄຈູຈ຃ໃ ບງໂ) ຈໃ ັຄຌຌັໄ ໝາງ຃ທາຓທໃ າດໃ ູເຌ຿ຓຽຖກຸຌຓຌັ ຽກຈີ ຓຽີ ບ ຽຖັກຉຕຄ຺ ຈໃ ຼທ ຾ຖະ ຿຃ຄຘາໄ ຄ຿ຓຽຖກຸຌ຅ະ຾ຓໃ ຌ 1200A ຎະກບຍຈທໄ ງໜໃ ຄຶ ຘາ່ ຑຌັ ປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓີ ຾ຖະ 2 ຘາງຘາຑຌັ ຋ໃ ີ ຓີ 3 ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ. ↔ ຄ. ກາຌ຾ງກຉທ຺ ຂບຄ຿ຓຽຖກຸຌງບໄ ຌ຃ທາຓປບໄ ຌ: ຿ຓຽຖກຸຌບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຓ຃ີ ທາຓໝຌັໄ ຃຺ຄຘູຄ, ຓຌັ ຅ະຽຖີຓຓກີ າຌ຾ງກຉ຺ທ ກໃ ່ຉໃ ່ຽຓໃ ບດໃ ູບຸຌນະຑູຓດໃ ູ 1300 ນົ 1400 ຂຌໄ ແຎ. ກາຌ຾ງກຉທ຺ ຽຎັຌແຎຉາຓກາຌຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຂບຄບຸຌນະຑູຓດໃ ູ 3500 ຅ະ຾ງກຉທ຺ ຑຼຄ 25% ຾ຖະ ຑບໄ ຓຈຼທກຌັ ຌຌັໄ ຎະຉິກຖິ ງິ າຘ່າປບຄກໃ ຓ່ ກັ ຽກຈີ ຂຌໄ ງບໄ ຌຎະຖາຓະຌຽູ ຘຖ:ີ → 3. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒຆີ ກິ ບຸຌນະຑູຓຒ຺ຈ຋່າຓະຈາ -183 , ບຸຌນະຑູຓປບໄ ຌຽຎໃ ບງ -218.4 , ບຸຌນະຑູຓຂັຍຂຌັ -118.8 , ຃ທາຓໜ າ຾ໜຌໄ ຋ຼຍບາກາຈ 32:29 = 1.105 ບ຺ກຆີ຾ຆຌຽຎັຌ຋າຈບາງຍໃ ່ຓຘີ :ີ ຽປັຈເນຽໄ ຎັຌ຋າຈ຾ນົທແຈງໄ າກ, ດໃ ູເຌຑາທະ ຾ນົທເຘໃ ຾຅ຄໄ ຈີຽຎັຌຘຒີ າໄ ບໃ ບຌໂ, ເຌຑາທະກບໄ ຌຽຎັຌຘຒີ າໄ . ບາງບ຺ກຆ຾ີ ຆຌຘາຓາຈຖະຖາງເຌຌາ່ໄ : 49 cm3/ 1 dm3 ດໃ ູບຸຌນະຑູຓ 0 ບາງບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຘາຓາຈຊກຈູຈ຾ຎະ ດໃ າຄຄໃາງຈາງກຍັ ຑທກ຿ຖນະ຾ງກ຾ຍໃ ຄບບກ: ຌ຾ີໄ ຓໃ ຌຎາກຈ຺ ກາຌ຋າຄຈາໄ ຌຽຌບໄ ຋ໃ ,ີ ຽຄຌິ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຖະຖາງແຈໄ ຈ:ີ ດໃ ູ 973 ໜໃ ຄຶ ຍ່ຖິຓາຈຽຄຌິ ຖະຖາງແຈໄ 22.4 ຍ່ຖິຓາຈ ບກ຺ ຆີ຾ຆຌເຉ຃ໄ ທາຓຈຌັ ຋າຓະຈ່າກາຌຖະຖາງຌ຅ີໄ ະຏໃ ບຌຖຄ຺ ຊາໄ ບຸຌນະຑູຓຘູຄຂຌໄ , ຽທຖາຽຄຌິ ຽດັຌຖຄ຺ ຽຎັຌ຋າຈກບໄ ຌ຋ຄັ ໝຈ຺ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ຅ະຊກຂຍັ ແຖໃ ບບກ. 4. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓີ ກ. ກາຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຑທກ຋າຈຈໃ ຼທ: ຌ຾ີໄ ຓໃ ຌ຃ຸຌຖັກຘະຌະ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌຂບຄບ຺ກຆີ຾ຆຌ ຓກີ າຌຉຈິ ຑຌັ ກຍັ ຋ຸກໂ຋າຈຈໃ ຼທ: ງຄັ ຎຕາຉີຌ, ຃່າ ຾ຖະ ຑທກ ປາ຿ຖ຾ຆຌ຋ໃ ຽີ ກຈີ ກາຌກະ຋ຍ຺ ຿ຈງ຋າຄບບໄ ຓ. ຽກບຍທໃ າ຋ຸກໂກາຌກະ຋ຍ຺ ຾ຓໃ ຌຎ຺ຈຎໃ ບງ຃ທາຓປບໄ ຌບບກ. ຊາໄ ທໃ າກາຌ ຎໃ ບງບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌນາກແຈບໄ າງ຾ຖທໄ ກາຌຖຸກແໝຘໄ ຍຉໃ ່ແຈຽໄ ບີຌໄ ທໃ າ: ກາຌຽຏ຺າແໝດໄ ໃ າຄປຸ ຌ຾ປຄ (ໝາງ຃ທາຓທໃ າ: ທຈັ ຊຸ຋ໃ ຊີ ກ ກະ຋ຍ຺ ຌຌັໄ ປບໄ ຌ຾ຈຄຂຌໄ ) ຊາໄ ທໃ າກາຌຎໃ ບງບກ຺ ຆີານາກແຈບໄ າງ ຾ຖະ ຘຍຉໃ ່຾ຉໃ ຍໃ ່ປບໄ ຌ຾ຈຄຽບີຌໄ ທໃ າ: ກາຌຽຏ຺າແໝຆໄ ັກຆາໄ . 7

 ກາຌກະ຋ຍ຺ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ: ປີ຿ຈຕ຾ຆຌແໝດໄ ໃ າຄທໃ ບຄແທເຌບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ, ຖັກຘະຌະປບໄ ຌ຾ຈຄຘະ຾ຈຄບບກດໃ ູຌາ່ ຾ຎທແຒ.  ກາຌກະ຋ຍ຺ ຑທກ຿ຖນະ: (Li, Na, K, Rb, Cs)  ກາຌກະ຋ຍ຺ ຑທກ຿ຖນະຈໃ ຄັ : ກາຌ຋ຈ຺ ຖບຄ: ຽຏາ຺ ປບໄ ຌຌາຉຕດີ ໃ ູບຸຌນະຑູຓ 200 ຾ຖທໄ ຎໃ ບຌຽຂາ຺ໄ ແຎເຌ຾ກທໄ ຍັຌ຅ຸ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ: ຅ະຽກຈີ ກາຌຽຏາ຺ ແໝດໄ ໃ າຄປຸ ຌ຾ປຄ ຅ະຽກຈີ ຐໃ ຸ ຌຘີຂາທຉິຈຉາຓຂບຍ຾ກທໄ ຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌບກ຺ ຆຈິ ຌາຉຕ.ີ ຋ຸກໂ ຿ຖນະຈໃ ັຄ຅ະຓຖີ ກັ ຘະຌະ຾ຍຍຈຼທກຌັ ໝຈ຺ , ຘູຈຖທຓ M2O ຑທກຓຌັ ຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຘ່າຑຌັ ຾ຍຍບບີ ຺ຄ຿ຈງ຾຋຅ໄ ຄິ .  ກາຌກະ຋ຍ຺ ຑທກ຿ຖນະຈໃ ັຄຈິຌ: (Mg, Ca, Sr, Ba…) ເຆຽໄ ຘັຌໄ ຓາຽດ຅ຈູ ປບໄ ຌປບຈ 350 ຅ະຽກຈີ ກາຌຖຸກແໝ ໄ ດໃ າຄປຸ ຌ຾ປຄເຌບາກາຈ, ຊາໄ ຅ຈູ ເຌບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຘ຺ຈງໃ ຄິ ຓ຃ີ ທາຓປຸ ຌ຾ປຄຎ຺ຈຎໃ ບງ຃ທາຓປບໄ ຌບບກຘູຄ. Mg + 1/2O2 = MgO ( ), ຓາຽດ (ຓາຽດບກ຺ ຆຈິ ) ຽຎັຌ຋າຈກບໄ ຌຘີຂາທ, ຾ຘຄຽນົບໄ ຓ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຅າກກາຌຖຸກແໝ ໄ ປໃ ັຄຓແີ ຎຈທໄ ງຖຄັ ຘີກາງບິຈ. ຘໃ ທຌ Ca, Sr, Ba ກໃ ່ຓຖີ ກັ ຘະຌະ຃າໄ ງ຃ກຌັ ຅ະເນ ໄ CaO, SrO, BaO. ຂ່ຘໄ ຄັ ຽກຈ 1: ຿ຖນະຌດີໄ ໃ ູບຸຌນະຑູຓຽດັຌກໃ ່ຽກຈີ ກາຌກະ຋ຍ຺ ແຈ,ໄ ຾ຉໃ ງຄັ ບໃ ບຌກທໃ າຑທກ຿ຖນະຈໃ ັຄ,. ຂ່ຘໄ ັຄຽກຈ 2: Ca, Sr, Ba ງກ຺ ຽທຌັໄ Mg ຘາຓາຈເນຽໄ ກຈີ ຑທກ຾ຎກບກ຺ ຆຈິ ແຈຎໄ ະຽຑຈ: MO2: CaO2, SrO2, BaO2; CaO2 ຍໃ ່ຘາຓາຈຽກຈີ ຿ຈງກຄ຺ ; SrO2 ເຆ຃ໄ ທາຓຈັຌ 125 atm ຾ຖະ BaO2 ຄໃາງເຌກາຌແຈປໄ ຍັ ຿ຈງກຄ຺ : ↔  ກາຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຿ຖນະບໃ ຌໂ:  ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ບາຖູຓງີ ຓ຺ Al: Al + 3/2O2 = Al2O3 ເຆຐໄ ໃ ຸ ຌບາຖູຓງີ ຓ຺ ຿ປງຖຄ຺ ເຘໃ ຾ຎທແຒຉັຄໄ ນທ຺ ຅ຈູ ຋າຄຌບຌ, ຅ະຽນຌັ ກາຌຖຸກແໝດໄ ໃ າຄປຸ ຌ຾ປຄ ຽກຈີ ຐໃ ຸ ຌຘຂີ າທບາຖູຓງີ ຓ຺ ບກ຺ ຆຈິ Al2O3 ຾ຉໃ ຽຊິຄ ດໃ າຄເຈກໃ ່ຉາຓ ຊາໄ ເຆບໄ າຖຸງຓງີ ຓ຺ ຅ຈູ ເຌ຾ຎທແຒຈໃ ັຄກໃ າທ ຅ະຽກຈີ ກາຌປບໄ ຌຽຎໃ ບງ຾ຉໃ ຍໃ ່ຽກຈີ ກາຌຽຏ຺າແໝ.ໄ  ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຘັຄກະຘ:ີ ເຆທໄ ຋ິ ກີ າຌ຋ຈ຺ ຖບຄ຾ຍຍບາຖູຓງີ ຓ຺ Zn + 1/2O2 = ZnO ZnO ຽຎັຌຐໃ ຸ ຌຘຂີ າທເຌບຸຈຘານະກ່າເຆຎໄ ຸຄ຾ຉໃ ຄຘ.ີ  ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຽນກົັ : 3Fe + 2O2 = Fe3O4 (ບກ຺ ຆິຈ຾ຓໃ ຽນົກັ ) ຊາໄ ເຆຽໄ ຘັຌໄ ຽນົກັ , ຽຏ຺າປບໄ ຌ຾ຈຄ, ຅ະຽກຈີ ຆັຌໄ Fe3O4 ຎ຺ກນຸຓໄ ຽຎັຌກາຌຎບໄ ຄກຌັ ກາຌຖຸງໄ ນຼໄ ຌຽຂ຺າໄ ຋າຄເຌຂບຄ຋ໃ ບຌຽນົກັ ຌຌັໄ .  ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຓຄັ ກາຌ: ຽກຈີ ກາຌປບໄ ຌ຾ຈຄດໃ ູບຸຌນະຑູຓຘູຄກທໃ າ 800 ເນຽໄ ກຈີ Mn3O4. ເຌບຸຈຘານະກາ່ ຉຓ຺ໄ ຽນກົັ ຊາໄ ຽຑໃ ຌິ ເຆຓໄ ຄັ ກາຌຌຈີໄ ູຈຽບາ຺ ບກ຺ ຆີ຾ຆຌບບກ຅າກຽນກົັ ຖຸຈຏໃ ບຌຎະຖິຓາຌບກ຺ ຆຈິ ຂບຄຽນກົັ .  ກາຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຿ກົຓ: ຿ກຓົ ຍໃ ່ຽຎັຌໝຼໄ ຄດໃ ູບຸຌນະຑູຓຽດັຌ, ຓຌັ ຖຸກແໝດໄ ໃ າຄປຸ ຌ຾ປຄດໃ ູບຸຌນະຑູຓ 2000 ເນຽໄ ກຈີ Cr2O3 (ບ຺ກຆຈິ ຿ກົຓຘີຂຼທ)  ກາຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຑທກ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ກັ ຽຎັຌໝຼໄ ຄ: Cu, Ni, Pb, Sn, Hg ດໃ ູເຌ຃ທາຓປບໄ ຌ຅ະຽກຈີ ກາຌຎໃ ບງບ຺ກຆີ ຿ຈງຍໃ ່ຓກີ າຌຽຏາ຺ ແໝທໄ ໃ ບຄແທ, ຍໃ ່ທໃ າດໃ ູເຌບາກາຈກ຃່ ເຌບ຺ກຆີ຾ຆຌຘຈ຺ ຉ຺ທດໃ າຄ: ຽຏ຺າປບໄ ຌ຋ບຄດໃ ູບຸຌນະຑູຓຘູຄກທໃ າ 200 ຅ະຽກຈີ ຆຌັໄ ຘຈີ ່າ຿ບຍ຋ບຄ (CuO) ຍໃ ບຌ຋ໃ ຊີ ກຽຏ຺າປບໄ ຌກທໃ າໝໃ ູ, ຍໃ ບຌຍໃ ່ປບໄ ຌຎາຌເຈ຅ະຽກຈີ CuO2 ຘ຾ີ ຈຄ. ຘໃ ທຌທໃ າຌ຾ີ ກຌ: Ni + 1/2O2 = NiO (ຈ່າ) 8

ຘ່າຖຍັ ຆໃ ຌ ຾ຖຑ ກໃ ທ຺ : ປບໄ ຌຽຎໃ ບງຽຏ຺າເຌບາກາຈຽກຈີ ຆຌັໄ ຍາຄໂນຸຓໄ . Pb + 1/2O2 = PbO (ຽນບົ ຄ) Sn + O2 = SnO2 (ຂາທ) ຉໃ ່ກຍັ ຍານົບຈ: Hg + 1/2O2 ↔ HgO (຾ຈຄ)  ກາຌກະ຋ຍ຺ ຿ຖນະຎະຽຘີຈ: ຃່າ ຾ຖະ ຎຕາຉິຌຍໃ ່ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ບກ຺ ຆີ຾ຆຌ, ຽຄຌິ ຅ະຽກຈີ ຽຎັຌບ຺ກຆິຈກໃ ່ຉໃ ່ຽຓໃ ບດໃ ູເຉໄ ຃ທາຓຈຌັ : 2Ag + 1/2O2 ↔ ຂ່າໄ ຘັຄຽກຈ຋ໃ ີ 1: ຍຌັ ຈາບກ຺ ຆຈິ ຂບຄ Cu, Pb, Sn, Hg, Ag ຅ຈັ ທໃ າຽຎັຌຘ່າຑຌັ ປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓຑີ ທກບກ຺ ຆຈິ ບໃ ຌໂ: Cr2O3, Mn3O4, Fe3O4, ZnO ຽຎັຌ຾ຍຍບບີ ຄ຺ , ຘໃ ທຌ Al2O3 ຖະນທໃ າຄປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓກີ ຍັ ບີບ຺ຄ.  ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຑທກ຋າຈຈໃ ຼທບະ຿ຖນະ: ຋າຈຍ,່ ກາກຍບຌ, ຆຖີ ຆີ ບີ ບຓ. ຽຏາ຺ ປບໄ ຌຍັຌ຋າຈຽນໃ ົາ຺ ຌີໄ ຅ຈູ ແໝບໄ າກາຈຈີ຾຋ເໄ ຌບ຺ກຆີ຾ຆຌ຅ະຽກຈີ ກາຌຽຏາ຺ ແໝ,ໄ ຽຎັຌຎະຉິກຖິ ງິ າຎ຺ຈຎໃ ບງ຃ທາຓປບໄ ຌ ບບກ. ຉ຺ທດໃ າຄ: C + O ↔ CO2 ຘ່າຖຍັ ຍົ່ດໃ ູ 700 ຅ະແຈປໄ ຍັ ບາຌປຈີ ົຈິ ຍ່ຖກິ B2O3 ຘໃ ທຌຆຖີ ຆີ ີບບຓດໃ ູ 400 ແຈປໄ ຍັ ບາຌປີຈຕິຈຆຖີ ຆິ ິກ ນົ ຆຖີ ຈິ : SiO2 ຋ຄັ ໝຈ຺ ຋າຈຎະຘ຺ຓຽຎັຌ຾ຍຍປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓີ ຓ຃ີ ທາຓໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຘູຄ.  ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ບາຆ຺ຈ: ບາຆຈ຺ ກະ຋ຍ຺ ແຈງໄ າກກຍັ ບ຺ກຆ຾ີ ຆຌ ຅ະຉບໄ ຄແຈຘໄ ະໜບຄບຸຌນະຑູຓເນຘໄ ູຄ 2500-3000 N2 + O2 ↔  ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຒ຺ຈຘະຒ່: ດໃ ູ 50 ຒ຺ຈຘະຒ່ກໃ ່຅ະຽກຈີ ກາຌຖຸກແໝດໄ ໃ າຄປຸ ຌ຾ປຄເຌບາກາຈ ນົ ດໃ ູເຌບ຺ກຆ຾ີ ຆຌ ຿ຈງເນ ໄ ຽກຈີ ຃ທັຌຘີຂາທ ຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌບາຌປີຈຕຈິ ຒ຺ຈຘະຒ່ຖກິ P4O10 ຎ຺ຌບາຌປຈີ ຕິຈຒ຺ຈຘະຒ່ຽຕຌີ ບໄ ງໜໃ ຄຶ P4O6 P4 + 5O2 = P4O10 ( )  ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຓາຈ: ຖຸກແໝດໄ ໃ ູ 150 S + O2 = SO2 ( ) SO2 ຓກີ ໃ ຌິ ຾ຂຄ, ຾ງຈຈຄັ . ຂ. ກາຌກະ຋ຍ຺ ຑທກ຋າຈຎະຘ຺ຓ: 1) ຑທກ຋າຈຎະຘຓ຺ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ: ຑທກ຋າຈຈໃ ຄັ ກໃ າທຽກຈີ ກາຌກະ຋ຍ຺ ແຈກໄ ຍັ ບ຺ກ຾ີ ຆຌ. A. ຑທກປ຿ີ ຈຕກາກຍ຺ທ (CxHy) CxHy + ( )O2 = xCO2 + H2O ( ) ຑທກປ຿ີ ຈຕກາກຍທ຺ ເຆຽໄ ຎຌັ ຑທກ຋າຈຽຆບໄ ແຒ຋ໃ ຈີ ຽີ ຖຈີ B. ກະ຋ຍ຺ ບາຓ຿ຓງກັ : ຊາໄ ຍໃ ່ຓ຋ີ າຈຆໃ ທງກະ຋ຍ຺ ຽຎັຌຽຖໃ ບຄງາກ຋ໃ ຅ີ ະຽຏາ຺ ແໝ ໄ NH3 ເຌບາກາຈ, ຾ຉໃ ຘາຓາຈ຅ຈູ ແໝດໄ ໃ ູເຌບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຘ຺ຈ ⁄→ ⁄ → ຓ຋ີ າຈຆໃ ທງກະ຋ຍ຺ C. ກະ຋ຍ຺ ຒ຺ຈຘະຒິຌ: PH3 + 2O2 (ຽນບົ ) = H3PO4 D. ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ບາກຽຆຌກິ : 4AsH3 + 6O2 = As4O6 + 6H2O 9

E. ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຆຸຌຒ຺ທປີ຿ຈຕ຾ຆຌ: H2S ຘາຓາຈຘຍຉໃ ່ຖຸກແໝເໄ ຌບາກາຈ ນົ ເຌບກ຺ ຆີ຾ຆຌ. ຊາໄ ຎະຖຓິ າຌບ຺ກຆ຾ີ ຆຌຍໃ ່ ຑຼຄຑ່຅ະແຈ:ໄ , ຊາໄ O2 ຓຽີ ກຌີ (ຽນບົ ) ຅ະແຈໄ SO2 + H2O F. ຑທກປາ຿ຖ຾ຆຌຌທ຺ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ → () ↔ () ↔ ()  ຍໃ ່ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ຒ່ົບ່ຖທ຺ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ 2) ຑທກບ຺ກຆຈິ ຂບຄ຿ຖນະ: ຘໃ ທຌນາົ ງ, ບກ຺ ຆີ຾ຆຌງກ຺ ຑາທະບກ຺ ຆຈິ ຂບຄ຿ຖນະເນຘໄ ູຄຂຌໄ ຿ຈງກາຌຽຑໃ ຓີ ຑາທະກາຌ ຎໃ ບງບ຺ກຆຂີ ບຄ຿ຖນະຘູຄຂຌໄ ຽຆໃ ັຌ: ດໃ ູບຸຌນະຑູຓປບໄ ຌ. Cu2O + 1/2O2 = 2CuO 3PbO + 1/2O2 → Pb3O4 BaO + 1/2O2 = BaO2 ( 3) ຑທກບກ຺ ຆຈິ ຂບຄບະ຿ຖນະ: ) CO + 1/2O2 = CO2 ( ) NO + 1/2O2 = NO2 ( ) P4O6 + 2O2 = P4O10 SO2 + 1/2O2 ↔ (ຓຍີ ຺ຈຍາຈຘ່າ຃ັຌເຌກາຌຘຄັ ຽ຃າະ H2SO4 ດໃ ູເຌບຸຈຘານະກ່າ) 4) ຑທກຆຸຌຒ຺ທຂບຄ຿ຖນະ: 2FeS2 + 11/2O2 → Fe2O3 + 4SO2 ( ) ຎະຉກິ ຖິ ງິ າດໃ ູບຸຈຘານະກາ່ ຏະຖຈິ ບຸຈຘານະກ່າ SO2) ZnS + 3/2O2 → ZnO + SO2 HgS + O2 → SO2 + Hg (ຎະຉກິ ຖິ ິງາຑຌໄ ຊາຌເຌ຿ຖນະໜກັ ຂບຄຍານົບຈ) 5. ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ ຾ຖະ ກາຌຌາ່ ເຆໄ  ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ ດໃ ູເຌນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄຎຸຄ຾ຉໃ ຄຓາ຅າກ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ບີ ຸຈ຺ຓຘ຺ຓຍູຌຈທໄ ງບ຺ກຆ຾ີ ຆຌ, ຍັຌຈາ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ຖີ ະຈັຍ EN ຎາຌກາຄ, ຽຓໃ ບຊກຽຏາ຺ ເນປໄ ບໄ ຌ, ຎໃ ບງບ຺ກຆ຾ີ ຆຌດໃ ບູ ຸຌນະຑູຓ 400 ນາ 500 . 2HgO = 2Hg + O2 (ຑຘິ ູຈກາຌຓໜີ າໄ ຂບຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຈທໄ ຌ຋ໃ ບຌແຓ຋ໄ ໃ ຅ີ ຈູ ແຒ຅ະຖຸກ຾຅ຄໄ ຂຌໄ ) 2KClO3 →ກາຌຽຏາ຺ ປບໄ ຌ 2KCl + 3O2 ຽຑໃ ຌິ ຘາຓາຈຎຸຄ຾ຉໃ ຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ຅າກກາຌທຽິ ຃າະແຒຒາໄ ຂບຄຌາ່ໄ ຈໃ ັຄຈທໄ ງ ປຈີ ຕ຺ກຆຈິ ກາຖີ ນົ ຌາ່ໄ ບາຆຈິ ຈທໄ ງ (H2SO4) ຽຑໃ ຌິ ກໃ ່ຘາຓາຈຎຸຄ຾ຉໃ ຄບກ຺ ຆີ຾ຆຌດໃ ູເຌຽ຃ໃ ບຄ຾ຍຍປູຍ຅ທງ, ຅າກ຾ຎກບກ຺ ຆຈິ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ (H2O2) ຈທໄ ງກາຌຌາ່ ເຆຍໄ ັຌຈາ຋າຈຎໃ ບງບ຺ກຆີ 10

3H2O2 + K2Cr2O7 + 4H2SO4 = Cr2(SO4)3 + K2SO4 + 7H2O + 3O2 ຾ຖະ ຌບກ຅າກຌຽີໄ ປາ຺ ງຄັ ເຆໄ KMnO4 ເຌກາຌຏະຖິຈບກ຺ ຆີ຾ຆຌ. ດໃ ູເຌ຿ປຄຄາຌບຸຈຘານະກ່າກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຈທໄ ງກາຌກໃ ຌັ ບາກາຈ຾ນທົ ຽຎັຌຂັຌໄ ຉບຌ, ຓຌັ ຊກ ຾ຖະ ຍັຌ຅ຸ ແທເໄ ຌກທຈ຾ກທໄ ຋ໃ ຽີ ປຈັ ຈທໄ ງຽນົກັ ກາໄ .  ກາຌຌ່າເຆໄ ບ຺ກຆ຾ີ ຆຌຘ຺ຈກໃ ຾່ ຓໃ ຌບ຺ກຆີ຾ຆຌ຅າກຍັຌງາກາຈ ຖທໄ ຌ຾ຉໃ ຓຍີ ຈ຺ ຍາຈຘາ່ ຃ັຌດໃ ູເຌນົາງຎະຽຑຈບຸຈຘານະກ່າຽຆໃ ັຌ: ກາຌຘຄັ ຽ຃າະບາຆຈິ ຆຸຌຒູຕິກ, ບາຆິຈຌຉີ ຕກິ , ບາຆຈິ ຒາຉາຖກິ , ບາຌປີຈຕຈິ ຓາຽຖບກິ ຾ຖະ ບໃ ຌໂ ເຆຏໄ ະຖິຈ຾ຎທແຒ຋ໃ ຓີ ບີ ຸຌນະຑູຓຘູຄ, ຉທ຺ ດໃ າຄ: ຽຑໃ ຌິ ຅ຈູ ບາຽຆຉ຾ີ ຖຌຈທໄ ງບ຺ກຆີ຾ຆຌດໃ ູເຌນບົ ຈ, ດໃ ູເຌ ຏະຖິຈຉະຑຌັ ຿ຖນະ ຓຌັ ຓໜີ າໄ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ (ຍັຌຈາກາຌຽຏໃ າ຺ ແໝຽໄ ຖໃ ັຄເຉກໄ າ່ ຓະຏ຺ຌຂບຄກາຌຑຈັ ຂບຄບາກາຈ຋ໃ ບີ ຸຈ຺ຓຘ຺ຓຍູຌ ແຎຈທໄ ງບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ) ດໃ ູເຌກາຌ຾ຑຈຘາຈຽຑໃ ຌິ ຌ່າເຆຽໄ ຂາ຺ໄ ເຌກາຌນາງເ຅ (ຍຄັໄ ບກ຺ ຆີ຾ຆຌ) ດໃ ູເຌຍັຌໄ ຋າໄ ງກໃ ຼທກຍັ ຿ປຄຄາຌ ຓຌັ ຊກປກັ ຘາແທເໄ ຌຽຉ຺າໄ ຋ໃ ຽີ ປັຈຈທໄ ງຽນົກັ ກາໄ , ດໃ ູ຃ທາຓຈັຌ 150 MPa ຉບໄ ຄປັກຘາຈທໄ ງ຃ທາຓຖະຓຈັ ຖະທັຄ, ຎບໄ ຄກຌັ ຍໃ ່ເນຉໄ ກ຺ , ບກັ ຐາເນຈໄ ີຎບໄ ຄກຌັ ຍໃ ່ເນແໄ ຂດໃ າຄແທທາ, ຽຑາະທໃ າ: ຂາຈກາຌປັກຘາ຅ະຌາ່ ແຎຽຊິຄຽກຈີ ກາຌຖະຽຍຈີ ຋ໃ ີ ບັຌຉະຖາງ. ຍ຺ຈຍາຈບກ຺ ຆີ຾ຆຌ຋າຄຈາໄ ຌຽຉກັ ຌກິ ຾ຖະ ຿ປຄ຅ກັ ຿ປຄຄາຌຽຎັຌຍຌັ ນາ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ບຌັ ຉ຺ຌໄ ຉ່, ຽ຃ໃ ບຄຽຏໃ າ຺ ແໝຑໄ ຽິ ຘຈ ຽຆໃ ຄິ ເຌຌຌັໄ ຋າຈບາງ຋ໃ ເີ ນກໄ າຌຽຏ຺າແໝແໄ ຈຊໄ ກຽຏ຺າແໝ ໄ ດໃ ູເຌກະ຾ຘບກ຺ ຆີ຾ຆຌຘ຺ຈ຅ະເນບໄ ຸຌນະຑູຓຘູຄນາົ ງກທໃ າ. ບຸຌ ນະຑູຓ຅າກ຾ຎທແຒ຅ບຄບາກາຈ. ຾ຎທແຒຂບຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ຋ໃ ຊີ ກຽຏ຺າແໝດໄ ໃ ູເຌກະ຾ຘຂບຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ຅ະຓບີ ຸຌນະຑູຓ ຽຊຄິ 2000 ຾ຖະ ຾ຎທແຒຂບຄບາຽຆຉ຾ີ ຖຌ຋ໃ ຊີ ກຽຏ຺າແໝຓໄ ບີ ຸຌນະຑູຓຽຊິຄ 3000 ຾ຎທແຒຂບຄ຋າຈບາງຈໃ ຄັ ກໃ າທ ຌແີໄ ຈຌໄ ່າເຆຽໄ ຑໃ ບ຅ບຈ ຾ຖະ ຉັຈ຿ຖນະ. ເຆຽໄ ຑໃ ບຽປຈັ ເນຎໄ ະຖາຉີຌ ຾ຖະ ຍັຌຈາ຋າຈທຈັ ຊຸ຋າຈບໃ ຌຖະຖາງແຈງໄ າກຽຎໃ ບງ. ຽຑໃ ຌິ ຌາ່ ເຆບໄ ກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ຾ນົທ ນົ ບາກາຈ຾ນົທ຋ໃ ຓີ ບີ ກ຺ ຆ຾ີ ຆຌນາົ ງຽຑໃ ບຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຋າຈຘ຺ຓຎ຺ຌເຌຖະຽຍຈີ . ຘໃ ຄິ ຘຓ຺ ຎ຺ຌຂບຄ຋ຄັ ໝຈ຺ ຋າຈ຋ຓີ ປີ ູເນກໄ າຌຽຏາ຺ ແໝແໄ ຈກໄ ຍັ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ຾ນົທ຅ະຽກຈີ ຖະຽຍຈີ . ຽຑໃ ຌິ ເນຆໄ ໃ ຋າຈ຋ໃ ີ ຖະຽຍີຈ (ນົ ຾ຉກ) ຌທີໄ ໃ າ: ບກ຺ ຆີຖກິ ຈັ (ບ຺ກຆີຖດິ ິຈ), ຃ທາຓ຾ປຄຂບຄ຋າຈຖະຖາງຖະຽຍຈີ ຌເີໄ ຆຽໄ ຎຌັ ຈິຌຖະຽຍຈີ ເຌກາຌ ຘາໄ ຄບຸ຿ຓຄ ນົ ເຌກາຌຂຸ ຈ຃ຌ຺ໄ ຍໃ ່ນຌີ ຾ປໃ ແຈປໄ ຍັ ຏຌ຺ ຈີ. ຖູກຎຌ຋ໃ ເີ ຆບໄ ຺ກຆີ຾ຆຌ຾ນົທຽຎັຌຊຄ຺ ຌບໄ ງໂບຌັ ໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຍີ ັຌ຅຋ຸ າຈ຋ໃ ຓີ ປີ ູເນກໄ າຌຽຏາ຺ ແໝແໄ ຈຽໄ ຆໃ ັຌ: (ຽຒໃ ບຄ, ນງາໄ , ຂີໄ ຽຖໃ ບງ, ຊໃ າຌ) ຾ຖະ ຉໃ ່ຘຌ຺ໄ ຾ກຍັ ຂບຄຓຌັ ຈທໄ ງກະ຾ຘແຒຒາໄ , ກໃ ບຌກາຌຌາ່ ເຆຖໄ ູກຎຌ຾ຍຍຌຉີໄ ບໄ ຄຊກຘາກ຿ຈງ຋ຌັ ຋ີ ຿ຈງກາຌເນຓໄ ຌັ ເຌບ຺ກຆີ຾ຆຌ຾ນທົ . ບ຺ກຆີ຾ຆຌ຾ນທົ ຾ຓໃ ຌໜໃ ຄຶ ເຌຍັຌຈາ຋າຈ຋ໃ ຊີ ກຌາ່ ເຆເໄ ຌກາຌຘໃ ຄ຺ ງາຌບາທະກາຈ. ຌບກ຅າກຌຌັໄ ບ຺ກຆ຾ີ ຆຌງຄັ ຆໃ ທງຽປຈັ ເນເໄ ຌຍາຄທິ຋ກີ າຌນບົ ຓ຿ຖນະ ຾ຖະ ທ຋ິ ຋ີ າຄຈາໄ ຌຽ຃ຓ຾ີ ປຄຂຌໄ , ບກ຺ ຆີ຾ຆຌງໃ ຄິ ນົາງຂຌໄ ດໃ ູເຌຽ຃ໃ ບຄ຅ກັ ຘະຽຑາະ຋ໃ ຾ີ ຉກຉໃ າຄກຌັ ຿ຈງຘະຽຑາະເຌງຌ຺ , ດໃ ູເຉ຋ໄ ະຽຖເຌຍໃ ່຾ປໃ ຾ຖະ ເຌ຿ປຄໝ.່ 6. ຿ບ຿ຆຌ ຾ຖະ ຿຃ຄຘາໄ ຄ຿ຓຽຖກຸຌຂບຄ຿ບ຿ຆຌ ກ. ຿຃ຄຘາໄ ຄ຿ຓຽຖກຸຌ: ຑະຖຄັ ຄາຌຂບຄຘາງໜໃ ຄຶ ຘ່າຑຌັ ປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓີ -O-O- ຓຎີ ະຓາຌ 30 Kcal ຎະຉິກຖິ ງິ າ: 11

3O2 → 2O3 ຅ະ຾ຓໃ ຌ: 3O2 → 6O → 2O3 ( ) ຾ຉໃ ເຌຉ຺ທ຅ຄິ ຂບຄກາຌ຋ຈ຺ ຖບຄຽນຌັ ທໃ າ: ຾ຖະ ຿ຓຓຄັ ຘບຄຂທັຌໄ ຂບຄ຿ຓຽຖກຸຌຍໃ ່ບາຌງຸ າຈ ເນຓໄ ຌັ ຓປີ ູຍປໃ າຄ຋ໃ ຽີ ຃ໃ ຄິ ຃: ງບໄ ຌເຌກາຌຘກຶ ຘາຈາໄ ຌ຿ຓຽຖກຸຌ຾ຖທໄ ຽນຌັ ທໃ າຓຌັ ຍໃ ່ຽຎັຌທຄ຺ ຅ບຈ ຾ຖະ ຓປີ ູຍປໃ າຄຈໃ ັຄຌ:ີໄ  ຿ຓຽຖກຸຌຂບຄ຿ບ຿ຆຌ O3 ຊທໃ າຽຎັຌ຿ຓຽຖກຸຌຈບີ າ຾ຓໃ ຽນກົັ (Diamagnetic) ໝາງ຃ທາຓທໃ າ຿ຓຽຖກຸຌຍໃ ່ຓຽີ ບຽຖັກຉຕ຺ຄຈໃ ຼທ, ເຌກາຌຘກຶ ຘາດໃ າຄ ຽຖິກຽຆໃ ຄີ ຾ຖທໄ ຽນຌັ ທໃ າ: 18 e- ຃ໃ າຽ຃ຓີ 3 ຎະຖາຓະຌບູ ຺ກຆ຾ີ ຆຌແຈ຾ໄ ຅ກດາງຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຾ຏຌທາຈກາຌຘະ຾ຈຄກາຌຘຄັ ກຈັ ຍໃ ບຌດໃ ູຂບຄຽບຽຖັກຉຕຄ຺ . (຿ຉ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ກາຌຘ່າຑຌັ ຑຼຄເຌ຿ຓຽຖກຸຌ ຾ຖະ ຿ຉ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຽຂ຺າໄ ປໃ ທຓ)  4 ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຎະກບຍຽຎັຌຘາງຘ່າຑຌັ ປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓີ  10 ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຎະກບຍຽຎັຌ 5 ຃ໃ ູຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຍໃ ່ຎະກບຍຽຂາ຺ໄ ເຌ ຘາງຘ່າຑຌັ ເຈໝຈ຺  2 ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຎະກບຍຽຎັຌ຃ໃ ູຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຽ຃ໃ ບຌແນທປຍັ ເຆ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ 3 ຎະຖາຓາຌ,ູ ຓຌັ ຓຖີ ັກຘະຌະຽຎັຌຘບຄຽ຃ໃ ິຄຘາງຘ່າຑຌັ ຑທ຺ ຑຌັ ຖະນທໃ າຄ 3 ຎະຖາຓາຌ,ູ ຘຸຈ຋າໄ ງ 2 ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຍໃ ່ຘຄັ ກຈັ ຎະຖາຓາຌເູ ຈ ຾ຖະ ຍໃ ່ຽກຈີ ຽຎັຌ຋າຈຘາ່ ຑຌັ . ຾ຏຌທາຈຂບຄ຋ໃ າຌຖຸງຽຆີ (ຖິທບຘິ Lewis) ກໃ ຼທກຍັ ຿ຓຽຖກຸຌ O3 (ຽບຌີໄ ທໃ າ຾ຏຌທາຈຂບຍຽຂຈ຅່າກຈັ ຂບຄ຿ຓ ຽຖກຸຌ O3 ຂບຄ຋ໃ າຌຖທິ ບຘີ ). 7. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒຆີ ກິ ຽຎັຌ຋າຈບາງໜໃ ຄຶ ຽປຈັ ເນນໄ າງເ຅ຍໃ ບ່ ບກ, ຓກີ ໃ ຌິ ຂທິ ຑຽິ ຘຈຘະຽຑາະ, ຑາທະ຾ນທົ ຽຎັຌຘີຒາໄ ຾ຖະ ຑາທະກບໄ ຌ ຽຎັຌຘຒີ າໄ ຾ກຓບຈິ , ຽຎັຌ຋າຈຍໃ ່ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຾ຖະ ເນກໄ າຌຖະຽຍຈີ , ຽຎັຌ຋າຈຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ແຈຈໄ ີ ກທໃ າບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ, ດໃ ູ ບຸຌນະຑູຓ 0 ຖະຖາງແຈຎໄ ະຓາຌ 15 ຽ຋ໃ ບນາົ ງກທໃ າບ຺ກຆ຾ີ ຆຌ, ຑາງເຉ຃ໄ ທາຓຈຌັ ຋່າຓະຈາ຅ະກາງຽຎັຌ຋າຈ຾ນທົ ດໃ ູ -112.3 ຾ຖະ ຅ຈຸ ກາໄ ຓ຾ຂຄ ດໃ ູ -239.6 12

8. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓີ ກາຌຎໃ ຼຌປູຍຂບຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌກາງຽຎັຌ຿ບ຿ຆຌ຾ຓໃ ຌແຎ຃ຼຄ຃ໃ ູກຍັ ຏຌ຺ ຋າຄ຃ທາຓປບໄ ຌ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌ: 3O2 ↔ 2O3 ( ). ຋າຈບາງຈໃ ັຄກໃ າທຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓກຌ຃ທາຓປບໄ ຌ, ດໃ ູເຌບຸຌນະຑູຓ຋າ່ ຓະຈາ຅ະຑຍ຺ ທໃ າ, ດໃ ູເຌຑາທະກາຌຈໃ ຸຌຈໃ ຼຄ຋ໃ ຍີ ໃ ່຾຋ຈຽໝາະ, ງບໄ ຌຑາກຘໃ ທຌໜໃ ຄຶ ຂບຄ຿ບ຿ຆຌແຈຽໄ ກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາ, ຓຌັ ຘາຓາຈຽປຈັ ເນ ໄ ຍຌັ ຈາ຋າຈບະຌຄ຺ ຃ະ຋າຈຽກຈີ ກາຌຎໃ ບງບ຺ກຆີ, ຽຆໃ ຄິ ຋າຈຽນໃ າົ຺ ຌຌັໄ ຍໃ ່ບາຈຽກຈີ ນົ ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາກໃ ່ງາກກຍັ ບ຺ກຆ຾ີ ຆຌ. ດໃ ູເຌຎະຉິກຖິ ງິ າຽນໃ ົາ຺ ຌຌັໄ , ຿ບ຿ຆຌແຈຎໄ ໃ ຼຌປູຍຽຎຌັ ໜໃ ຄຶ ຿ຓຽຖກຸຌບກ຺ ຆີ຾ຆຌ຋າ່ ຓະຈາ ຾ຖະ ເນໜໄ ໃ ຄຶ ຎະຖາຓາຌບູ ກ຺ ຆີ ຾ຆຌ (ຽຎັຌບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ຋ໃ ຽີ ຃ໃ ບຌແນທ຾ປຄ) ຽຄຌິ ຽຓໃ ບຊກ຿ບ຿ຆຌຎະຉກິ ຖິ ິງາຽຎັຌແຎແຈດໄ ໃ າຄທໃ ບຄແທດໃ ູ 200 → ຍານົບຈກໃ ຓ່ ຖີ ັກຘະຌະຈໃ ຄັ ຈໃ ຼທກຌັ ຌ,ີໄ ຑທກຽກບຆຸຌຒ຺ທ຅ະຎໃ ຼຌຘະຑາຍຽຎັຌຽກບຆຸຌຒັຈດໃ ູບຸຌນະຑູຓ຋່າຓະຈາ → ຋່າຓະຈາ ຽຑໃ ຌິ ຘາຓາຈຆບກປູ຿ໄ ບ຿ຆຌແຈ,ໄ ບີຄເຘໃ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າ຋ໃ ປີ ູຘໄ ຶກແທ, ຽກຈີ ຅າກກາຌຎໃ ບງບ຺ກຆຂີ ບຄບີບຈ຺ ຈທ຺ ກາຖີ: → ຋່າຓະຈາ (ທ຋ິ ຘີ ະຈທກຽຑໃ ຌິ ເຆຽໄ ຅ງໄ ງບໄ ຓ຾ຎຄໄ ນທ຺ ຓຌັ ຎ຺ຌບີບ຺ຈຂບຄກາຖີ, ຽທຖາບບີ ຺ຈຊກຎໃ ບງດໃ ູຑາທະຽຘຖີຊກກຍັ ຾ຎຄໄ ນທ຺ ຓຌັ ກໃ ່຅ະກາງຽຎັຌຘີຒາໄ ຋ຌັ ຋)ີ ຾ຉໃ ກໃ ຃່ ທຌຖະທຄັ ຎະຉິກຖິ ິງາຎ຺ຈຎໃ ບງບກ຺ ຆຍີ ໃ ່຾ຓໃ ຌຽກຈີ ຘະຽຑາະ຾ຉໃ ກຍັ ຿ບ຿ຆຌຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ , ຌບກຌຌັໄ ຿ບ຿ຆຌງຄັ ຓຖີ ັກຘະຌະຽຎັຌ຋າຈຈູຈບ຺ກຆີຽຆໃ ຌັ : H2O2 + O3 → H2O + 2O2 H2O + Na2O2 + O3 → 2NaOH + 2O2 ຿ບ຿ຆຌຓຖີ ກັ ຘະຌະຑຽິ ຘຈເຌກາຌກະ຋ຍ຺ ຑທກ຋າຈບ຺ຄ຃ະ຋າຈ຋ໃ ຍີ ໃ ່ບໃ ຓີ ຿ຈງຘະຽຑາະຑທກຓຘີ ່າຑຌັ ຃ໃ ູ: CC + O3 CC O3 ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຈໃ ຄັ ກໃ າທຓ຃ີ ທາຓຘ່າຑຌັ ງບໄ ຌບ່າຌທງເນກໄ າ່ ຌຈ຺ ແຈເໄ ຌຍາຄກຖ່ ະຌີ ຘໃ ທຌຎະກບຍຂບຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ , ຉທ຺ ດໃ າຄ: ກໃ ຼທກຍັ ຿຃ຄປໃ າຄຂບຄດາຄຈຍິ ເຌ຋່າຓະຆາຈ. 9. ກາຌຘຄັ ຽ຃າະ຿ບ຿ຆຌເຌນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄ ເຌ຋າ່ ຓະຆາຈ຿ບ຿ຆຌຽກຈີ ຂຌໄ ແຈຽໄ ຓໃ ບບກ຺ ຆີ຾ຆຌຊກຖຄັ ຘ຅ີ າກຈທຄຉາຽທຌັ , ຖຄັ ຘຈີ ໃ ັຄກໃ າທຓຂີ ະໜາຈ຃ຌໄ ດໃ ູ ຖະນທໃ າຄ 16000A ນາ 24000A ຘາຓາຈ຾ງກ຿ຓຽຖກຸຌບກ຺ ຆີຉາຓຘ຺ຓຏ຺ຌ: O2 → 2O (hv ຿ຒຉ຺ຄ) ດໃ ູເຌນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄຽຑໃ ຌິ ເຆບໄ າງບກ຺ ຆີ຾ນຄໄ ແນຏົ ໃ າຌກະ຾ຘແຒຒາໄ ຋ໃ ຌີ ຓຸ ໄ ຌທຌ. 13

10. ຃ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຂບຄ຿ບ຿ຆຌ ຿ບ຿ຆຌກໃ ່ຊກຌາ່ ເຆເໄ ຌນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄ ຾ຖະ ດໃ ູເຌບຸຈຘານະກາ່ , ເຆຽໄ ຎັຌ຋າຈຎໃ ບງບກ຺ ຆີ຾ປຄຽຆໃ ຌັ : ຽປຈັ ເນຽໄ ຃ໃ ບຄ ຂາທ, ເຆຂໄ າໄ ຽຆບໄ (຿ຈງຘະຽຑາະເຌຌ່າໄ ຈໃ ຓ), ກາຌຏະຖຈິ ຾ຓໃ ຌຽປັຈເຌຽທຖາ຋ໃ ຓີ ກີ າຌຌ່າເຆຌໄ ຌັໄ ຿ຖຈ. ດໃ ູເຌ຋່າຓະຆາຈຆັຌໄ ຊ຿່ ບ຿ຆຌຓ຃ີ ທາຓຘ່າ຃ັຌເຌກາຌຉບຄ຾ຘຄກາງບຈີ ຍໃ ່ເນຍໄ ັຌງາກາຈຖ຺ຄຓາຘໃ ູໜາໄ ຿ຖກແຈໄ ຿ຈງກຄ຺ . 14

ຍຈ຺ ຋ີ 3 ກົ່ ຾ຖະ ຏະຖຈິ ຉະຑຌັ ຂບຄກ່ົ 1. ບາ຿ຉຓ ຾ຖະ ຿ຓຽຖກຸຌຂບຄກ່ົ ກ. ບາ຿ຉຓ: ກ່຾ົ ຓໃ ຌ຋າຈຓູຌດໃ ຖູ ະຈັຍ຋ໃ ີ 17 ເຌຉາຉະຖາຄປບຍທຼຌຈໃ ັຄຌຌັໄ (Z = 17) ຽຎັຌ຋າຈຓຌູ ດໃ ູຖະຈຍັ ຋ໃ ີ 2 ຂບຄໝທຈ VIIA, ກຓ່ົ ຿ີ ຃ຄປໃ າຄຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ 1s22s22p63s23p5. ຂ. ຎະຖາຓາຌ:ູ ກົ່ຉາຓຎກ຺ ກະຉ຾ິ ຓໃ ຌກາຌຎ຺ຌຖະນທໃ າຄ 2 ບີ຿ຆຉ຺ຍ ຾ຖະ (24.6%), ຖຈັ ຘະໝີ ຎະຖາຓະຌູ 1.070A ຾ຖະ ຖຈັ ຘະໝຽີ ທຖາຘ່າຑຌັ ປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓຽີ ຋ໃ າ຺ ກຍັ 0.990A ຃. ຿ຓຽຖກຸຌ: ກ່ົຽຎັຌ຿ຓຽຖກຸຌ຋ໃ ຎີ ະກບຍຈທໄ ງ 2 ຎະຖາຓາຌກູ ,່ົ ດໃ ູເຌຘາຓຑາທະກາຌ຋າຄຈາໄ ຌຒີຆິກຘາຈ, ກ່ຓົ ແີ ຖງະ ຋າຄ Cl-Cl = 1.990A ຽຎັຌ຿ຓຽຖກຸຌຘ່າຑຌັ ປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓດີ ໃ າຄ຾຋຅ໄ ຄິ , ຽທຖາຌ຅ີໄ ຈັ ແຈທໄ ໃ າຽຎັຌ຿ຓຽຖກຸຌ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຓຂີ ທັຌໄ ແຒຒາໄ . 1 1.950A 2 ຑະຖຄັ ຄາຌຂບຄຘາງຘ່າຑຌັ Cl-Cl = 58 Kcal ຾ຓໃ ຌດໃ ູຖະຈັຍຏໃ າຌກາຄ, ຿ຓຽຖກຸຌກຓ່ົ ຖີ ກັ ຘະຌະຈບີ າ຾ຓໃ ຽນກົັ (ຍໃ ່ຓບີ າກາຌຉໃ ່຋ໃ ຄ຺ ຾ຓໃ ຽນກົັ ) ງບໄ ຌຍໃ ່ຓຽີ ບຽຖັກຉຕ຺ຄ຿ຘຈ. ຄ. ກາຌ຾ງກຉທ຺ ຂບຄ຿ຓຽຖກຸຌຽຓໃ ບຊກ຃ທາຓປບໄ ຌ: ບີຄເຘໃ ກາຌຘກຶ ຘາ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຂບຄບາງກົ່ຽຑໃ ຌິ ຖຄ຺ ຃ທາຓຽນຌັ ທໃ າ: ຿ຓຽຖກຸຌຂບຄກົ຅່ ະປັກຘາປູຍປໃ າຄກົ່ Cl2 ຅ຌ຺ ປບຈ 1000 ຅າກຌຌັໄ ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຅ະນຸຈົ ຖ຺ຄຽຓໃ ບບຸຌນະຑູຓ ນາກຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ບກີ . ↔ ດໃ ູ 1000 ຓີ 0.23% ຽກຈີ ກາຌ຾ງກຉທ຺ , ດໃ ູບຸຌນະຑູຓ 2300 ຓີ 8.6% ຽກຈີ ກາຌ຾ງກຉທ຺ , ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຅ໃ ຄຶ ຽທາ຺ໄ ແຈທໄ ໃ າ: ຿ຓຽຖກຸຌ Cl2 ຓຖີ ະຈຍັ ຃ທາຓໝຌັໄ ຃຺ຄຘູຄຉໃ ່ກຍັ ຃ທາຓ ປບໄ ຌຈີຑ່ຘ຺ຓ຃ທຌງຄັ ນຸົຈ H2 ຾ຖະ N2. 2. ຎະນທຈັ ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺  ຃.ຘ 77 Pliny ຆາທ຿ຕຓຌັ ແຈຽໄ ປັຈກາຌ຋ຈ຺ ຖບຄ຋າຄຽ຃ຓຽີ ຑໃ ບ຾ງກ຃າ່ ຍ່ຖຘິ ຸຈ ຑຍ຺ ທໃ າຽກຈີ ຋າຈປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌກົ່ ຖທ຺ (ບາຆຈິ ຽກບຽຆໃ ຄິ ຓກີ ຽ່ົ ຎັຌບ຺ຄຎະກບຍ HCl)  ຃.ຘ 720-810 Geber ຌກັ ຽ຃ຓຆີ າທບາຕຍັ ຑຍ຺ ທໃ າຽຓໃ ບເນ຃ໄ ທາຓປບໄ ຌ຾ກໃ ບາຆິຈຌຉີ ຕິກ (HNO3 1 ຘໃ ທຌ ຎະຘ຺ຓກຍັ HCl 3 ຘໃ ທຌ) ຅ະແຈບໄ າງຆະຌຈິ ໜໃ ຄຶ ຓກີ ໃ ຌິ ຾ຆຍ຾ຉໃ ຍໃ ່ປູທໄ ໃ າຽຎັຌບາງກ່)ົ  ຃.ຘ 1774 Karl W. Scheele ຌກັ ຽ຃ຓຆີ າທຘະທຽີ ຈຌ ແຈປໄ ຍັ ກຼຈທໃ າຽຎັຌ຃ຌ຺ ຋່າບຈິ ຋ໃ ຃ີ ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ບາງກ່ົ ຿ຈງ ກາຌຽຏາ຺ ຘໃ ທຌຎະຘຓ຺ ຂບຄຓຄັ ກາຌຈີບກ຺ ຆຈິ (MnO2) ຾ຖະ ບາຆຈິ HCl ຉາຓຘຓ຺ ຏ຺ຌ MnO2 + 4HCl → MnCl2 + Cl2 + 2H2O  ຃.ຘ 1814 Sir Humphry Davy ຎະກາຈທໃ າບາງຂບຄ Scheele ຽຎັຌ຋າຈຍ່ຖຘິ ູຈ ຾ຖະ ເນຆໄ ໃ ທໃ າ chlorine ຽຆໃ ຄິ ຓາ຅າກຑາຘາຽກຕກັ chloros ຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ ທາຓໝາງທໃ າຽນບົ ຄ຾ກຓຂຼທ. 15

 ຃.ຘ 1830 Michael Faraday ຏະຖຈິ ຾ຖະ ຾ງກກແົ່ ຈ຅ໄ າກຂະຍທຌກາຌແຒຒາໄ ຽ຃ຓີ Electrolytic Cell  ຃.ຘ 1900 ກາຌຏະຖິຈກົ່ເຌຆໃ ທຄຌີໄ ເຆຽໄ ຆຖແຒຒາໄ ຖະຍຍ຺ ຍານບົ ຈ (Mercury Electrolytic Cell) ຾ຖະ ຖະຍຍ຺ ຈບີ າ຾ກຓ (Diaphragm Electrolytic Cell)  ຃.ຘ 1923 ຓກີ າຌຌ່າບາງກຓ່ົ າເຆເໄ ຌຖະຍຍ຺ ຍ່າຍຈັ ຌ່າໄ ຽຘງຽຎັຌ຃ຄັໄ ຋າບິຈ຋ໃ ຖີ ັຈຽຑຌຆຖິ ຘາຽຌງ  ຃.ຘ 1930 ບຸຈຘານະກາ່ ຽ຃ຓ຅ີ ະຽຖີຌກາໄ ທໜາໄ ດໃ າຄທໃ ບຄແທ ແຈຓໄ ກີ າຌຌາ່ ກົ່ຓາເຆທໄ ຼກດໃ າຄກທໄ າຄຂທາຄຌບກ ຽ ໜບ຅າກ຃ຸຌຎະ຿ນງຈເຌຈາໄ ຌກາຌຒບກຘີ ຾ຖະ ຂາໄ ຽຆບໄ ຿ຖກເຌຌ່າໄ . 3. ຑາທະ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌ຋່າຓະຆາຈ ກ່ົຽຎັຌ຋າຈຓຍີ ໃ ່຃ໃ ບງ຾ຏໃ ນົາງ ຑາງເຉປໄ ູຍປໃ າຄຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓເຌ຋່າຓະຆາຈ, ຓຌັ ກທຓບັຈຉາຘໃ ທຌຑຼຄ຾ຉໃ 0.2% ຂບຄຓທຌຘາຌຽຎບກ຿ຖກ, ຌາ່ໄ ຋ະຽຖຽຎັຌຍໃ ບຌຍຌັ ຅຋ຸ າຈຎະຘ຺ຓຂບຄກົ່ (຿ຈງຘະຽຑາະດໃ ູເຌປູຍປໃ າຄຂບຄຌາຉຕີ ກ່ຖົ ຺ທ NaCl) ຋ໃ ຓີ ບີ ັຈຉາຘໃ ທຌ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ແຎເຌ຾ຉໃ ຖະຍໃ ບຌ. ຆະຌຈິ ຾ປໃ ຽກບກົ່ຖທ຺ ເຌຑາທະຽຎັຌກບໄ ຌຓຽີ ກບກຌິ (NaCl), ຽກບຆຌີ ທີ (KCl), ຽກບຆີຌທຌີ ຈິ (NaCl ຎ຺ຌກຍັ KCl), ຽກບກາກຌາຌຖິຈ (MgCl2.KCl.6H2O) ຌບກ຅າກຌເີໄ ຌ຋່າຓະຆາຈກດົ່ ໃ ູເຌປູຍປໃ າຄຂບຄ ບບີ ຄ຺ ກົ່ ນົ ປູຍປໃ າຄຂບຄຽກບ ຽຆໃ ິຄຖະຖາງດໃ ູເຌຌາ່ໄ ຋ະຽຖຎະຓາຌ ກຌັ ທໃ າຓີ 1.9% ຂບຄຓທຌຘາຌຌາ່ໄ ຋ະຽຖ, ຓະນາຘະໝຸຈ. 4. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒຆີ ກິ 1) ກເົ່ ຌຑາທະຽຎັຌ຋າຈບາງ: ເຌຽຄໃບຌແຂ຋່າຓະຈາບາງກົຽ່ ຎັຌຘຽີ ນົບຄຂຼທ, ກໃ ຌິ ຾ປຄຽປຈັ ເນຘໄ ະໝກັ , ແບ຾ຖທໄ ປາກບບກຽຖບຈ. ຊາໄ ນາງເ຅ຽບ຺າເຌຍ່ຖິຓາຈ 10-3 ຅ະຉໃ າຄດໃ າຄແທທາ (ຌ່າເຆຽໄ ປັຈ຋າຈບາງ຅ໃ ຿ູ ຅ຓເຌຘ຺ຄ຃າຓ) (ກາຌ ຎບໄ ຄກຌັ ຉບໄ ຄແຈເໄ ຆໜໄ າໄ ກາກ຋ໃ ຍີ ຌັ ຅ກຸ ບໄ ຌຊໃ າຌຑຽິ ຘຈ຋ໃ ຘີ າຓາຈຈູຈຽບ຺າບາງຑຈິ ຈໃ ັຄກໃ າທ), ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຘຓ຺ ຋ຼຍ ບາກາຈ d = 2.45 ຾ຓໃ ຌເກ຃ໄ ຼຄກຍັ ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຋າຄຈາໄ ຌ຋ຈິ ຘະຈີ , ບຸຌນະຑູຓກາງຽຎັຌ ຋າຈ຾ນົທຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ -34 , p = 1 atm, ເຌບຸຌນະຑູຓກາງຽຎັຌກບໄ ຌ = -102 ບາງກ຅່ົ ຈັ ທໃ າຽຎຌັ ຋າຈຽປຈັ ເນ ໄ ກາງຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທແຈຄໄ ໃາງຽຆໃ ັຌ: 20 ເຆໄ = 6.6 atm (ເຌຉາຉະຖາຈກາຌ຃າໄ ກົ຾່ ນົທຍຌັ ຅ເຸ ຌຽຉາ຺ໄ ຽນົກັ , ກາຌຽກຍັ ປກັ ຘາ ຾ຖະ ຂ຺ຌຘໃ ຄ຺ ຌງິ ຓ຺ ເຆຊໄ ຄັ ຽນກົັ ງບໄ ຌກົ່ຍໃ ່ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຿ຖນະຆະຌຈິ ຌແີໄ ຈດໄ ໃ ູບຸຌນະຑູຓຽດັຌ), ບາງກົ່ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ແຈໄ ໜບໄ ງ: 3 ຖິຈ/1 ຖິຈຌ່າໄ p = 1 atm, ບາງກຖ່ົ ະຖາງແຈຈໄ ເີ ຌນົາງ຋າຈຽຆໃ ບຓຖະຖາງ (ບ຺ຄ຃ະ຋າຈ) CCl4, C2H4Br2, C7H16...ຉ຺ທດໃ າຄ: ກາຌຖະຖາງຂບຄກົ່ເຌ CCl4 ດໃ ູບຸຌນະຑູຓ = 0 , p = 1 atm 20L/1L CCl4 2) ກເົ່ ຌຑາທະຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທ: ກ຾ົ່ ນົທຽຎັຌຘີຽນບົ ຄຽຖໃ ບຌແນຈົ ,ີ ຓທຌຘາຌ຅າ່ ຽຑາະ 1.56 g/cm3 ດໃ ູ -34 ກ່ົ຾ນົທ ຽຎັຌ຋າຈຽຆໃ ບຓຖະຖາງ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຓຂີ ທຌັໄ ແຒຒາໄ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຘາຓາຈຖະຖາງ຋າຈ CCl4, POCl3, AsCl3 ແຈຈໄ ີ, ຾ຉໃ ຍໃ ຖ່ ະຖາງແຈໄ ຈີຽຆໃ ຌັ : NaCl ຾ຖະ KCl ຽທາ຺ໄ ຖທຓ຾ຖທໄ ກ຾່ົ ນົທຍໃ ່ຆກັ ຌ່າແຒຒາໄ ງບໄ ຌຍໃ ່ຓກີ າຌ຾ງກຽຎັຌບີບຄ຺ . 3) ກົເ່ ຌຑາທະຽຎັຌ຋າຈກບໄ ຌ: ຽຎັຌຽຓຈັ ຓະຌຘີ ຽີ ນບົ ຄ, ຓຓີ ທຌຘາຌ຅່າຽຑາະ 2.09 g/cm3 ດໃ ູ -102 5. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓີ 16

ກົ຾່ ຓໃ ຌດໃ ູເກ຃ໄ ຼຄກຍັ ບາກກຄ຺ , ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຓຌັ ຅ະຉບໄ ຄກາຌບກີ 1 ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຽຑໃ ບເນຽໄ ຉັຓ 8 ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຂບຄຆຌັໄ ຌບກຘຸ ຈ. 1//2Cl2 + e- = Cl- (E0 = 1.36 V) ກ. ບາກາຌຂບຄກ່ົຉໃ ກ່ ຍັ ຑທກ຋າຈຈໃ ຼທ a)ກະ຋ຍ຺ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ H2 ດໃ ູຍໃ ບຌຓຈ ຾ຖະ ຽດັຌ ກົ່ ຾ຖະ ປີ຿ຈຕ ບາຈຽກຈີ ກາຌກະ຋ຍ຺ , ດໃ ູຍໃ ບຌຓ຾ີ ຘຄຘະນທໃ າຄ຅ະຽກຈີ ກາຌກະ຋ຍ຺ ດໃ າຄຆາໄ ໂແຈ຋ໄ າຈຎະຘຓ຺ HCl (ບາງກ່ົປຈີ ຕກິ ) ນົ ກ່ຖົ ຺ທປີ຿ຈຕ຾ຆຌ. H2 + Cl2 = 2HCl ( H = -2x22 KCal) ຎະຉິກຖິ ງິ າຌຽີໄ ກຈີ ແຈຆໄ າໄ , ຘຄັ ກະຘີ U.V ນົ ຽຑໃ ຓີ ຃ທາຓປບໄ ຌ (ຽຎັຌຎະຉິກຖິ ິງາ຾ຍຍຉໃ ບຄ຿ຘ)ໄ ເຌກາຌຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຖະນທໃ າຄປ຿ີ ຈຕກຍັ ກ່ົ ຿ຈງເຆ຃ໄ ທາຓປບໄ ຌ຅ະແຈໄ HCl ດໃ າຄຘ຺ຓຍຸຌ ຾ຖະ ຽຎັຌແຎດໃ າຄ ທໃ ບຄແທ. (ຌ່າເຆເໄ ຌກາຌຏະຖຈິ ບາຆິຈກົ່ປຈີ ຕກິ ເຌບຸຈຘານະກາ່ ຏະຖຈິ ບາຆິຈກປ່ົ ຈີ ຕິກ) ຿ຓຽຖກຸຌບາຆຈິ ກປົ່ ີຈຕກິ ຽຎັຌ຿ຓຽຖກຸຌຘ່າຑຌັ ຾ຍຍປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓ຾ີ ຉໃ ຓີ 2 ຂທຌັໄ H+-Cl- b)ກາຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຑທກ຿ຖນະ: ກະ຋ຍ຺ ແຈຌໄ ຍັ ຋ຄັ ຃່າ ຾ຖະ ຎຕາຉິຌ ຋ຸກກາຌກະ຋ຍ຺ ຖທໄ ຌ຾ຉໃ ຾ຓໃ ຌຎະຉິກຖິ ງິ າຎ຺ຈຎໃ ບງ຃ທາຓປບໄ ຌບບກ, ກາຌ ກະ຋ຍ຺ ຍາຄ຿ຖນະຽຎັຌແຎແຈ຾ໄ ຓໃ ຌ຾ຉໃ ດໃ ູບຸຌນະຑູຓຽດັຌ, ຊາໄ ດໃ ູເຌຽຄໃບຌແຂບຸຌນະຑູຓປບໄ ຌ຾ຖທໄ ກາຌກະ຋ຍ຺ ງໃ ຄິ ທໃ ບຄແທ (ງກ຺ ຽທັຌໄ ກ່ຖະຌກີ າຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຍານົບຈຉບໄ ຄແຈຓໄ ຌີ ່າໄ ) ຉ຺ທດໃ າຄ: ກາຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຑທກ຿ຖນະຈໃ ັຄ ຾ຖະ ຿ຖນະຈໃ ັຄຈິຌ. → → ກະ຋ຍ຺ ຿ຖນະບໃ ຌໂ 2AlCl3 ນົ (Al2Cl6) ກະ຋ຍ຺ Al : 3Cl2 + 2Al → 17

ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຽນກົັ : Fe + 3/2Cl2 → FeCl3 ) FeCl3 ຽຎັຌ຋າຈກບໄ ຌປບໄ ຌຽຎໃ ບງດໃ ູ 280 , ຒ຺ຈດໃ ູ 315 (Fe2Cl6) ຋າຈຌຊີໄ ກຌາ່ໄ ຅ະ຾ງກເນບໄ ີບຄ຺ Fe3+ + 3Cl- ຑຘິ ູຈບີບ຺ຄ Fe3+ ເຌກາຌ຋ຈ຺ ຖບຄ຋ໃ ຏີ ໃ າຌຓາຌຌັໄ ຽຓໃ ບຉໃ ຓຌາ່ໄ ເຘໃ ຅ະແຈໄ Fe3+ ຿ຈງເຆໄ NaOH ຅ະຽກຈີ ຑກຶ ຘີ຾ຈຄ. ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຋ບຄ: Cu + Cl2 → CuCl2 ຾ຖະ CuCl ຃ທຌັ ຘກີ ະຽຍາ຺ (ຘຌີ າ່ໄ ຉາຌແໝ)ໄ , CuCl2 ຖະຖາງເຌ ຌາ່ໄ ກາງຽຎັຌຘີຒາໄ ຾ຖະ ຋າຈກບໄ ຌຘຂີ າທຍໃ ່ຖະຖາງ CuCl. ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຍານົບຈ: ຍານົບຈຽບາ຺ ເຘໃ ຽຉາ຺ ຍຌັ ຅ກຸ ່ົ ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຽຄຌິ : Ag + 1/2Cl2 → AgCl2 ກະ຋ຍ຺ ກຍັ Pt: Pt + 2Cl2 → PtCl4 t < 370 Pt+ 3/2Cl2 → PtCl3 t > 370 Pt + Cl2 → PtCl2 t > 580 ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຃່າ: ຌາ່ໄ ກ່ົ຅ະກະ຋ຍ຺ ຾ຏໃ ຌ຃່າຍາຄໂ ຅ະ຃ໃ ບງໂຖະຖາງແຎດໃ ູບຸຌນະຑູຓຽດັຌ, ຌ່າໄ ຽຎໃ ບງ຅ະກາງຽຎັຌຘີຽນບົ ຄ ຄາຓຉາ, ຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌກາຌຎະກບຍຉທ຺ ຽຎັຌ AuCl2, ກາຌຎະກບຍຘ຺ຓຍຸຌງໃ ຄິ ຂຌໄ ເຌຌຌັໄ ຓບີ ີບ຺ຄ H+ ກຍັ Cl- ຽຂາ຺ໄ ຓີ ຍ຺ຈຍາຈຌາ່ , ຍາຈຌ຃ີໄ ່າ຅ະກາງຽຎັຌບາຆຈິ HAuCl4 ກ຿ົ່ ຕ຿ບຕິກ. 18

ກາຌຖະຖາງ (ເຆຎໄ ຕາຉິຌກໃ ່຃ກຌັ ) ເນບໄ າຆຈິ H2PtCl6 ກ຿່ົ ຕຎຕາຉຌີ ກິ ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຓຄັ ກາຌ: Mn + Cl2 → ຃ທາຓປບໄ ຌ MnCl2 c) ກາຌກະ຋ຍ຺ ຑທກບະ຿ຖນະ:  ຎະຉິກຖິ ງິ າຉໃ ່ກຍັ B 2B + 3Cl2 → 2BCl3  ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ Si: Si + 2Cl2 → SiCl4 SiCl4 + H2O → SiO2  ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ກໃ ທ຺ Sn + 2Cl2 → ບຸຌນະຑຓູ ຋າ່ ຓະຈາ SnCl4 SnCl4 + 2H2O → SnO2 + 4HCl  ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຉໃ ່ກຍັ P: 2P + 3Cl2 → ບຸຌນະຑູຓ຋່າຓະຈາ 2PCl3 PCl3 + 2H2O → P(OH)3 + 3HCl ນົ ຋າຈກບໄ ຌ = ຎໃ ຼຌຽຎັຌ຋າຈບາງແຈຄໄ ໃາງ  ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຓາຈ 2S + 3Cl2 → ບຸຌນະຑຓູ ຋າ່ ຓະຈາ 2S2Cl2 ຾ຖະ SCl2 (຋າຈ຾ນົທຖະຽນງີ ຄໃາງ) 2S2Cl2 + 2H2O → 3S + SO2 + 4HCl  ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຑທກປາ຿ຖ຾ຆຌ: Br2 + Cl2 ↔ 2BrCl (຾ງກບບກຍໃ ່ແຈ)ໄ ຃. ກາຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຑທກ຋າຈຎະຘຓ຺ : A. ຋າຈຎະຘ຺ຓ຋ໃ ຓີ ປີ ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ: HI + Cl2 → 2HCl + I2 H2O + Cl2 ↔ 1/2O2 + 2HCl (H = 14 KCal) H2S + Cl2 → H2S + 2Cl2 → 2HCl + S NH3 + 3Cl2 → 2HCl + S2Cl2 N2 + 6NH4Cl ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ PH3 ຾ຖະ AsH3: ຅ະແຈໄ HCl, PCl3 ຾ຖະ AsCl3 ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຉໃ ່ກຍັ ປ຿ີ ຈຕຑທກກາກຍທ຺ : ຽຍໃ ິຄຽ຃ຓບີ ຄ຺ ຃ະ຋າຈ B. ກາຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຑທກບກ຺ ຆຈິ : ກາຌຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຘຍັ ຎໃ ຼຌ CaO + Cl2 → CaCl2 + 1/2O2 MgO + Cl2 ↔ MgCl2 + 1/2O2 Fe2O3 + Cl ↔ 2FeCl3 + 3/2O2 19

ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ : K2O, Na2O, BaO, ZnO, SnO2, PbO, NiO ຈະໄດ້ KCl, NaCl, BaCl2, ZnCl2, SnCl4, PbCl2, NiCl2 ກ່ຖະຌຑີ ຽິ ຘຈຉໃ ່ກຍັ B2O3, Al2O3, CO2, SiO2 (ຍໃ ່ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງານງຄັ ) ຉບໄ ຄເຆ຋ໄ າຈຉ຺ທຆໃ ທງ. ຉທ຺ ດໃ າຄ: SiO2 + 2C + 2Cl2 → 2CO + SiCl4 CO2 + C + 2Cl2 → 2COCl2 Al2O3 + 3C + 3Cl2 → 3CO + 2AlCl3 (AlCl3 ຋າຈຌຓີໄ ຍີ ຺ຈຍາຈຘ່າ຃ຌັ ຋າຄຈາໄ ຌບຸຈຘານະກາ່ ຽ຃ຓບີ ຄ຺ ຃ະ຋າຈ)  ກາຌຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຘ຺ຓປໃ ທຓ ກະ຋ຍ຺ ແຈເໄ ຌບຸຌນະຑູຓຽດັຌ຾ຉໃ ຆກັ ຆາໄ , ແທດໃ ູບຸຌນະຑູຓ 100-150 SO2 + Cl2 → SO2Cl2 CO + Cl2 → COCl2 NO + 1/2Cl2 → NOCl COCl2 + H2O → ຽດັຌ 2HCl + CO2 ຍໃ ່ເນຊໄ ກຉບໄ ຄ຾ຘຄ  ກາຌຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າ຾ຖກຎໃ ຼຌ຋າຈຂບຄກົ່ Cl2 + H2O ↔ HClO + HCl HClO ຽຎັຌບາຆຈິ ບໃ ບຌຘຸຈ (຾ງກຽຎັຌບບີ ຄ຺ ແຈໜໄ ບໄ ງຘຸຈ) 6KOH + 3Cl2 → KClO3 + 5KCl + 3H2O 2KOH + Cl2 → KClO + 5KCl + 3H2O ກາຌຖະຖາງຂບຄບາງກົ່ເຌຌາ່ໄ ຽບຌີໄ ທໃ າ: ຌາ່ໄ ກ່,ົ ຋າຈຌຉີໄ ບໄ ຄແຈປໄ ັກຘາແທເໄ ຌຍໃ ບຌຓຈ ນົ ຘະນທໃ າຄ (ຌາ່ໄ ກົ່຅ຈັ ທໃ າຽຎັຌ຋າຈຎໃ ບງບກ຺ ຆີ຾ປຄ) 6. ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ ຾ຖະ ກາຌຌ່າເຆໄ  ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄກົ່຋າຄຈາໄ ຌບຸຈຘານະກາ່ : ຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຅າກຌາ່ໄ ຽຎໃ ບງ NaCl ທ຋ິ ທີ ຽິ ຃າະຈທໄ ງແຒຒາໄ ຽກບ NaCl ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ  ຌາຉຕີ ຾ຖະ ກົ່ຈທໄ ງທິ຋ທີ ິຽ຃າະຽກບປບໄ ຌຽຎໃ ບງຈທໄ ງກະ຾ຘແຒຒາໄ  ຽຑໃ ຌິ ນຸຈົ ຏໃ ບຌບຸຌນະຑູຓປບໄ ຌຽຎໃ ບງຂບຄຌາຉຕີກົຖ່ ທ຺ ຾ຖະ ກົ່ຘ຺ຈ, ກາ່ ຓະທິ຋ຌີ ງີໄ ຄັ ຌາ່ ເຆ຾ໄ ງກຽບາ຺ ຑທກປາ຿ຖ ຾ຆຌບໃ ຌໂດໃ າຄຓຎີ ະຘຈິ ຋ຏິ ຌ຺  ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄເຌນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄ 2KMnO4 + 4HCl → 2KCl + 2MnCl2 + 8H2O + 5Cl2 K2Cr2O7 + 14HCl → 2KCl + 2CrCl3 + 7H2O + 3Cl2 Ca(OCl)2 + 14HCl → CaCl2 + 2H2O + 2Cl2 7. ກາຌຌາ່ ເຆກໄ ່ົ ຾ຖະ ກຕ່ົ ຈິ ຂບຄຑທກຓຌັ  ກເົ່ ຆຘໄ ່າຖັຍ຋າ່ ຃ທາຓຘະບາຈຍໃ ບຌຉໃ າຄໂ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓໃ ຌ຋່າ຃ທາຓຘະບາຈຍາຈ຾ຏ, ເຌຌາ່ໄ ກຌິ , ເຆເໄ ຌ ກາຌຏະຖຈິ ຋າຈຽ຃ຓຉີ ໃ າຄໂ, ກຌົ່ ່າເຆນໄ ົາງເຌກາຌຏະຖຈິ ຿ຖນະ ຾ຖະ ຍຌັ ຈາ຿ຎຖີ຾ຓບໃ ຌໂ, ກ່ົຕຈິ ຅ະຌາ່ ເຆຽໄ ຂາ຺ໄ ເຌນາົ ງ ຍັຌນາເຌກາຌຏະຖຈິ , ຌ່າເຆໄ NaClO ຽຂ຺າໄ ເຌຌ່າໄ ຿ຆຈາຂບຄກາຌຆີ ຾ຖະ ປີ຿ຈຕ. NaOH, HCl ເຆກໄ ຕ່ົ ິຈເຌ຿ປຄຄາຌ 20

ນົບຓ ຾ຖະ ຿ປຄຄາຌຽປັຈຽ຃ໃ ບຄຈໃ ຓ, ຿ປຄຄາຌຏະຖິຈດາ, ຿ປຄບ຺ຍໜຄັ , ຿ປຄຄາຌຽປຈັ ຘະຍູ ຾ຖະ ຍໃ ບຌບໃ ຌໂເຌຂະ຾ໜໃ ຄ ກາຌຏະຖຈິ .  ກົ່ເຌ຋າ່ ຓະຆາຈ, ກ່ົຑຍ຺ ດໃ ູເຌ຋່າຓະຆາຈ, ດໃ ູເຌກຖ່ົ ຺ທຌາຉຕີ ນົ ຓຄັ ກາຌກົ່ຖທ຺ ນົ ກາຌຆີກົຖ່ ທ຺ , ກຍ່ົ ຌັ ຅ນຸ າົ ງ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓໃ ຌດໃ ູເຌຌາຉຕີກ່ຖົ ທ຺ , ຓຄັ ກາຌກຖ່ົ ຺ທ ຾ຖະ ເຌ຋າຈຎະຘ຺ຓ຿ຖນະບໃ ຌໂ, ເຌຌ່າໄ ຋ະຽຖ ຾ຖະ ເຌໜບຄ຋ໃ ີ ຓຖີ ຺ຈຆາຈ຋ຽີ ຃ັຓ.  ກ່ົ ຾ຖະ ກ່ຕົ ິຈຓ຃ີ ທາຓໝາງຘ່າ຃ຌັ ເຌຆີທະຘາຈ, ກົ່ຽຎັຌ຋າຈຽຍໃ ບ ຾ຖະ ກຌກຌິ ບາກາຈ, ຌບກຌຌັໄ ກ່ງຄັ ຍຌັ ຅ດຸ ໃ ູ ເຌບາກາຈບກີ , ຖກັ ຘະຌະຽຎັຌບາງ ຾ຖະ ຓກີ ໃ ຌິ ຂທີ ຾ຖະ ຽປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ຽຎັຌແບ. ເຌຽຓໃ ບຓກີ າຌຊກຽຍໃ ບຽຓາ຺ ຋າຈບາງກ່ົ , ຽຑໃ ຌິ ຽບ຺າ຃຺ຌ຋ໃ ຽີ ຓາ຺ ຌຌັໄ ແຎນາງເ຅ກຍັ ບ຺ກຆີຈທໄ ງຽ຃ໃ ບຄນາງເ຅ຑຽິ ຘຈ, ກ່ຖະຖາງເຌຌາໄ ແຈຈໄ ,ີ ບກ຺ ຆິຈ, ບາຆຈິ , ຍາຽຆີ ຾ຖະ ຍາຽຆ຿ີ ຖນະກົ່ຕິຈ (ClO) ຍຌັ ຅ດຸ ໃ ູເຌຍຌັ ຈາຈຌິ ຋ຓີ ບີ າງຸງຌງາທ ຾ຖະ ດໃ ູເຌຌ່າໄ .  ກຖ່ົ ທ຺ ຌາຉຕຓີ ຃ີ ທາຓໝາງຘ່າ຃ັຌກຍັ ຘໃ ິຄ຋ໃ ຓີ ຆີ ທີ ິຈ, ເຌປໃ າຄກາງຂບຄ຃ຌ຺ ຽປ຺າ຅ະຍຌັ ຅ຽຸ ກບຽຊຄິ 0.25% ຖກັ ຘະຌະຽຎັຌບີບ຺ຄ, ຃຺ຌຽປາ຺ ຉບໄ ຄກາຌ 5 ນາ 10 ກຕາຓ, ຽກບຌາຉຕກີ ຖ່ົ ຺ທເຌ຋ຸກໂຓ.ໄ ຽກບ຅ະຓກີ າຌ຾ຖກຎໃ ຼຌ ຾ຖະ ຑທ຺ ຑຌັ ຌ່າໄ ຉາຌດໃ ູເຌປໃ າຄກາງ຃ຌ຺ ຽປາ຺ . ຍໃ ບຌ຋ໃ ນີ າົ ງກທໃ າໝໃ ູ຋ໃ ຍີ ັຌ຅ຽຸ ກບຌາຉຕີກ່ົຖທ຺ ເຌປໃ າຄກາງຽປ຺າ຾ຓໃ ຌດໃ ູເຌ຅ຖຸ ັຄ,ຍໃ ບຌ ເຌຎະຖຓິ າຌຂບຄຽກບນາົ ງ, ຍໃ ບຌຌຌັໄ ຅ະຓກັ ຽຎໄບຌ ຾ຖະ ຊາໄ ທໃ າຉ຺ຌໄ ແຓຓໄ ຽີ ກບນົາງຓຌັ ຅ະຉາງ ນົ ຽນບົ ຄຽຂ຺າໄ (ຈຌິ ຽ຃ຓັ ) ຾ຖະ ຘາຓາຈບະ຋ຍິ າງແຈບໄ ກີ ທໃ າ: ເຌກາຌເຆຽໄ ກບ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຓກີ າຌ຃ິຈແຖໃ ເຌກາຌກຌິ ນົ ຈໃ ຓຌຌັໄ ຓກັ ຅ະຽຎັຌ ບັຌຉະຖາງເນ຾ໄ ກໃ ປໃ າຄກາງຽປາ຺ ຽປັຈເນ຃ໄ ຺ຌຽປ຺າຓບີ ຸຌນະຑູຓຂຌໄ ຘູຄ, ຾ຉໃ ຽປ຺າເຆຽໄ ຎັຌ ຾ຖະ ຊກຉາຓຓາຈຉາຘໃ ທຌຌຌັໄ ຅ະ ຽປຈັ ເນຽໄ ປ຺າຓ຃ີ ທາຓຽຂັຓໄ ຾ຂຄ ຾ຖະ ຓຘີ ຸຂະຑາຍຈ.ີ 21

ຍຈ຺ ຋ີ 4 ຓາຈ I. ບາ຿ຉຓ ຾ຖະ ຿ຓຽຖກຸຌຂບຄຓາຈ ກ. ຓາຈ: ຾ຓໃ ຌ຋າຈຓູຌ຋ໃ ີ 16 ຂບຄຉາຉະຖາຄ (Z = 16) ຋າຈຓູຌ຋ໃ ຘີ ບຄຂບຄໝທຈ VIA ຿຃ຄຘາໄ ຄຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ ຾ຓໃ ຌ: 1s22s22p63s23p4. ຆັຌໄ ຌບກຘຸຈຍຌັ ຅ຸ 1 ຃ໃ ູ ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ S, 1 ຃ໃ ູຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ S ຾ຖະ 2 ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຈໃ ຼທ ຓຌັ ຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ຃ກຍັ ບກ຺ ຆີ ຾ຆຌ. ຂ. ຓາຈ 16S: ຃ຄ຺ ຉ຺ທດໃ ູເຌ 4 ປູຍບ຿ີ ຆຉຍ຺ ຓ຃ີ ທາຓບຸຈ຺ຓຘ຺ຓຍູຌຉໃ າຄກຌັ ຃: ຾ຖະ ຖຈັ ຘະໝຂີ ບຄຓາຈ 1.040A, ຖຈັ ຘະໝບີ ບີ ຄ຺ = 1.840A (S2-) ຃. ຖກັ ຘະຌະນາົ ງປູຍປໃ າຄຂບຄ຿ຓຽຖກຌຸ ຓາຈ: ຑາທະ຋າຈ຾ນທົ ດໃ ູ ຿ຓຽຖກຸຌ S8 ຽຎັຌ຿ຉ຋ໃ ຓີ ດີ ໃ າຄ຾ຏໃ ນົາງ ຓຌັ ຃຺ຄຉທ຺ ເຌຑາທະກບໄ ຌ, ເຌຑາທະຖະຖາງ, ບຸຌນະຑູຓເກ຃ໄ ຼຄກຍັ ບຸຌນະຑູຓປບໄ ຌຽຎໃ ບງ ຾ຖະ ເຌຑາທະຽຎັຌ຋າຈບາງດໃ ູ 600 ຋ຸກຓຓູ 105 ຋ຸກແຖງະນໃ າຄ S-S 1.120A ຅ຈັ ທໃ າຽຎັຌໝທຈຈີບາ຾ຓໃ ຽນກົັ , ງບໄ ຌ຾ຉໃ ຎະຖາຓາຌ຾ູ ຖກຎໃ ຼຌ ກຌັ ຈທໄ ງ 2 ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ຃ໃ າຽ຃ຓ.ີ ຑທກ຿ຓຽຖກຸຌເນງໃ : ຓາຈເຌຑາທະ຾ນທົ ດໃ ູຘູຄກທໃ າບຸຌນະຑູຓຽຎໃ ບງ. ຿ຓຽຖກຸຌຄໃາງຈາງກທໃ າ S8 ຓເີ ຌບາງຓາຈ, ເຌບຸຌນະຑູຓປບໄ ຌຒຈ຺ ຽຆໃ ຌັ : S6 ຾ຍຍຓີ 6 ນໃ ຼົ ຓ S2 (຃ກຍັ ຿ຓຽຖ ກຸຌບ຺ກຆ຾ີ ຆຌ) ຾ຖະ ຿ຓຽຖກຸຌຎະຖາຓາຌຈູ ໃ ຼທ S. II. ຑາທະເຌ຋່າຓະຆາຈ ຓາຈຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຾ີ ຏໃ ນົາງເຌ຋່າຓະຆາຈ, ງບໄ ຌຽນຌັ ຓເີ ຌຑາທະຘ຺ຈ (ດໃ ູບີຉາຖີ ຾ຖະ ຋ະທີຍບາຽຓຕກິ າ຾ຓໃ ຌຍໃ ່ ຋ໃ ຓີ ຍີ ໃ ່ຓາຈນົາງ຋ໃ ຘີ ຸຈ), ຘໃ ທຌເນງໃ ຎະຘຓ຺ ຎະຘາຌກຍັ ຋າຈບໃ ຌດໃ ູເຌປູຍຽກບຆຸຌຒທ຺ ຽນົກັ , ຆຸຌຒ຺ທຘັຄກະຘ,ີ ຆຸຌຒ຺ທຆຌ ຾ຖະ ຽກບຉໃ າຄໂຂບຄບາຆຈິ ຆຸຌຒູຕິກ, ຓເີ ຌຘາງບາງຍໃ ່຋່າຓະຆາຈດໃ ູເຌປູຍປໃ າຄ H2S, ຌບກຌຌັໄ ຍັຌຈາ຿ຎຕຽຉບຌິ (ບາ ຓ຿ີ ຌບາຆຈິ ) ຂບຄປໃ າຄກາງ຋ໃ ຓີ ຆີ ທີ ຈິ ກ່ຍັຌ຅ຓຸ າຈ຃ກຌັ . 22

III. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆກິ ກ. ຓາຈກບໄ ຌ: ເຆ຋ໄ າຈຽຆໃ ບຓຖະຖາງຓາຈ CS2 ຓາຉຓ຺ໄ ເນຖໄ ະຽນງີ ບາງຆາໄ ໂເຌບຸຌນະຑູຓຽດັຌ຅ະແຈຽໄ ຓຈັ ຓະຌຘີ ຽີ ນົບຄ, ຓີ ຿຃ຄຘາໄ ຄຍໃ ່ຉໃ າຄນງຄັ ກຍັ ຓາຈ຋ໃ ແີ ຈ຅ໄ າກຍໃ ່ຓາຈຘ຺ຈຽບີຌໄ ທໃ າ: S ຓາຈ (ປູຍກບໄ ຌ຾ຎຈໜາໄ ) ນົ ປູຍ຋າຈ຾ຎຈໜາໄ . ກຄ຺ ກຌັ ຂາໄ ຓຊາໄ ຽປັຈເນປໄ ບໄ ຌຽຎໃ ບງ ຾ຖທໄ ຎະເນຽໄ ດັຌເຌຊທໄ ງຈຌິ ຅ຌ຺ ກາງຽຎັຌກບໄ ຌ, ຓາຈປູຍຽຂຓັ , ເຘ຾຅ຄໄ , ຽນົບຄ, ຽຂັຓຽນໃ ົາ຺ ຌຓີໄ ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄປູຍຊໃ ່ນໃ ົຼຓ (ຖະຍ຺ຍ຿ຓ຿ຌກົຌີ ກິ ) ຽບຌີໄ ທໃ າ: ຎຼຍ຋ຼຍຖະຈຍັ (ຘະຊຼຌຖະຑາຍ) ຃ທາຓໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຋າຄຈາໄ ຌຒີຆິກຘາຈ. ບຸຌນະຑູຓປບໄ ຌຽຎໃ ບງ S 119 113 ຓທຌຘາຌ຅່າຽຑາະ 1.06 g/cm3 1.96 g/cm3 ຍ່ຖິຓາຈຘໃ ທຌຓທຌຘາຌ 0.485 cm3/g 0.51 cm3/g ເຌຘບຄຑາທະຌີໄ ຓາຈຽຎັຌ຋າຈຉາໄ ຌແຒຒາໄ ແຈຈໄ ີ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຾ຖະ ຖະຖາງເຌ຋າຈຽຆໃ ບຓຖະຖາງ CS2, S2Cl2, C6H6. 2 ປູຍປໃ າຄຌບີໄ າຈຎໃ ຼຌແຎຓາແຈໄ S ↔ S ຂ. ຓາຈ຾ນທົ : ຽທຖາຽຏ຺າຓາຈ ຅າກບຸຌນະຑູຓ 95.6 ຓຌັ ຅ະຽຎໃ ບງດໃ ູ 119 ຋າ່ ບຈິ ຅ະຎໃ ຼຌຽຎຌັ ຋າຈ຾ນົທຘຽີ ນບົ ຄ, ຽຖບຌແນຈົ ີ, ຖະຖາງເຌ CS2 ຽບຌີໄ ທໃ າຓາຈ ຓຓີ ທຌຘາຌ຅າ່ ຽຑາະ 1.80 g/cm3 ຉໃ ່າກທໃ າຑາທະຽຎັຌ຋າຈກບໄ ຌ ↔  ຊາໄ ບຸຌນະຑູຓຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຅ະກາງຽຎັຌຘີ຾ຈຄ ຾ຖະ ຓຖີ ັກຘະຌະ຃ກຍັ ຾ກທໄ .  ຊາໄ ຊບກເຘຌາ່ໄ ຽດັຌ຅ະແຈຓໄ າຈບໃ ບຌ, ນຈ຺ ດຈແຈ,ໄ ເນແໄ ຎຖະຖາງເຌ CS2 ຑາກຘໃ ທຌໜໃ ຄຶ ຅ະຖະຖາງ. ງຄັ ຑາກຘໃ ທຌຍໃ ຖ່ ະຖາງຽບີຌໄ ທໃ າ: ຓາຈ. ↔ S ຃. ຓາຈຑາທະບາງ: ↔ S (ບາງ)  ຑາງເຉ຃ໄ ທາຓຈຌັ ຂບຄຍັຌງາກາຈດໃ ູ 444.5 , ບາງ຋ໃ ຊີ ກຎ຺ຈຎໃ ບງບບກ຅າກຓາຈ຾ຓໃ ຌ S8 ຿ຓຽຖກຸຌ ດໃ ູ 600 S8 ↔ S6 + S2 ຾ຈຄ ຘີຘ຺ຓໄ  ດໃ ູ 800 ຅ະຓ຾ີ ຉໃ ຿ຓຽຖກຸຌ S2 S6 ↔ 3S2 (ບາງຘຽີ ນບົ ຄ) ຓຖີ ກັ ຘະຌະ ຎາຕາ ຾ຓໃ ຌຽນກົັ ຃: O2  ດໃ ູ 1500 2S S2 ↔ ຘະນຸົຍ: S ↔ S↔ ↔ S↔ ↔ S6 ↔ S 23

ປູຍ຋າຈ 8 ໜາໄ ຾ນົທຘີຽນົບຄ ຾ຈຄຽຂຓັໄ ຘະຑາຍປູຍປໃ າຄກຌ຺ ຖະຘາຈ ຘະຑາຍປູຍປໃ າຄຽຓຈັ ຓະຌ຋ີ າຈກບໄ ຌ ຽຖໃ ບຌແນົຈີ ຖັກຘະຌະ຃຾ກທໄ ຓາຈ (ບາງ) ຘະຑາຍປູຍປໃ າຄກຌ຺ ຖະຘາຈຽຎັຌ຋າຈ຾ນທົ ຄ. ກາຌ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌຑາທະຍໃ ່ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຓກີ າຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄປູຍປໃ າຄ:  ເຌກາຌຽຏາ຺ S ຈທໄ ງແຖງະຘຌັໄ ຾ຖະ ເຆບໄ ຸຌນະຑູຓປບຈ 113 ຽຖີງຓຌັ ຅ະຍໃ ່ຓຽີ ທຖາຎໃ ຼຌຈາກ S ↔ ຓຌັ ຅ະຎໃ ຼຌ຅າກ S ↔ ຽຖີງ.  ຋ໃ ດີ ູຖະນທໃ າຄ 113 ຾ຖະ 118 ຅ຈັ ທໃ າຽຎັຌຑາທະຍໃ ່ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຃ກຌັ . IV. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓີ ກ. ກາຌ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌຑາທະຍໃ ່ໝຌັໄ ຃຺ຄຓກີ າຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄປູຍປໃ າຄ: ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຽ຃ຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຾ຓໃ ຌ: S + 2e- ↔ S2- ຾ຓໃ ຌ E0 = -0.38 V. ຘຓ຺ ຋ຼຍກຍັ ບ຺ກຆ຾ີ ຆຌ: E0 = + 1.23 V ໃນ ½ O2 + 2e- ↔ O2- ບກ຺ ຆີ຾ຆຌຽຎັຌ຋າຈຓຌູ ຓຖີ ະຈັຍກາງຽຎັຌບບີ ຺ຄ (-) ຘູຄ. ຅າກຍັຌນາຌ຅ີໄ ໃ ຄຶ ຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າ: ຓ຃ີ ຸຌຖກັ ຘະຌະກາຌກາງຽຎັຌບບີ ຄ຺ (-) ຾ຓໃ ຌນຸຈົ ຏໃ ບຌ; ຽຎັຌຘາຽນຈຽປັຈເນຓໄ າຈ ຘາຓາຈກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຋າຈຓຌູ ຓຖີ ກັ ຘະຌະຉບໄ ຄກາຌຽຘງຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ (H2, ຿ຖນະ...) ຌບກ຅າກຌງີໄ ຄັ ຘາຓາຈກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຑທກ຋າຈຓຌູ ຓຖີ ັກຘະຌະກາງຽຎັຌບີບຄ຺ (-) (ບ຺ກຆ຾ີ ຆຌ, ປາ຿ຖ຾ຆຌ ຾ຖະ ບໃ ຌໂ...) 1) ກາຌກະ຋ຍ຺ ຋າຈຈໃ ຼທ຋ໃ ຓີ ຖີ ະຈຍັ ຽຘງຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຾ປຄກທໃ າຓາຈ: a) ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ປີ຿ຈປ຾ຆຌ ຓາຈຖະຽນງີ ບາງດໃ ູເຌບຸຌນະຑູຓ 600-650 ຅ະກະ຋ຍ຺ ກຍັ ບາງປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌດໃ າຄທໃ ບຄແທ ຾ຖະ ຎ຺ຈຎໃ ບງ ຃ທາຓປບໄ ຌບບກຍໃ ່ຘູຄຽຎັຌຎະຉກິ ຖິ ງິ າບຍຍຎີຌໄ ກຍັ . 600 650 H2S H2 + S2 ↔ ຏ຺ຌແຈປໄ ຍັ ຎະຓາຌ 95% ຊາໄ ບຸຌນະຑູຓຘູຄຏ຺ຌປຍັ ກໃ ຅່ ະນຸຈົ ຖ຺ຄ. b) ກາຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຑທກ຿ຖນະ: 24

ເຆຐໄ ໃ ຸ ຌຽນກົັ ຎ຺ຌຐໃ ຸ ຌຓາຈ ຾ຖທໄ ດາງເຘໃ ກບໄ ຌຈຌິ ຅ໃ ຈີ າໄ ຌປບໄ ຌ, ເຆຽໄ ຘັຌໄ ຿ຖນະຽຏ຺າປບໄ ຌແຎ຅ເຸ ຘໃ . ນຄົັ ຅າກຌຌັໄ ຓຌັ ຅ະຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກະ຋ຍ຺ ດໃ າຄປຸ ຌ຾ປຄງບໄ ຌຓຌັ ຎ຺ຈຎໃ ບງ຃ທາຓປບໄ ຌບບກຘູຄ. Fe + S → FeS ເຌບຸຌນະຑູຓຘູຄ ຾ຖະ ຉໃ ່າ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ , ຘາຓາຈຽຏາ຺ ແໝກໄ ຍັ ຋ຸກໂ຿ຖນະງກ຺ ຽທຌັໄ ຃່າ ຾ຖະ ຎຕາຉຌີ Na2S , MnS , CdS , MgS , Cu2S , ZnS , CaS , Ag2S , Al2S3 , PbS ຍັຌຈາ຋າຈຎະຘ຺ຓຽນໃ ົາ຺ ຌີໄ ຓຖີ ກັ ຘະຌະ຃ກຍັ ຑທກບກ຺ ຆຈິ ຿ຖນະ ຾ຉໃ ທໃ າ຋າຈຎະຘ຺ຓຆຸຌຒ຺ທ ຓ຃ີ ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄ ກຍັ ບ຺ກຆຈິ ດໃ າຄຽຖກິ ຽຆໃ ິຄຽຆໃ ັຌ: ຿຃ຄຘາໄ ຄ ຾ຖະ ຋າຈ຾຋ຂໄ ບຄຍັຌຈາຘາງຘ່າຑຌັ .  ຑທກຆຸຌຒ຺ທຍຌັ ຈາ຋າຈຓຌູ ໝທຈ IA ຾ຖະ IIA ຾ຖະ ຑທກ຿ຖນະຘໃ ຺ຄຉໃ ່຅່າຌທຌໜບໄ ງໜໃ ຄຶ ຘ່າຑຌັ ຾ຍຍບບີ ຄ຺  ຘໃ ທຌ຋າຈຎະຘ຺ຓບໃ ຌໂຖທໄ ຌ຾ຉໃ ຾ຓໃ ຌຘ່າຑຌັ ຾ຍຍປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓີ c) ກາຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ໝທຈ຋າຈຈໃ ຼທບໃ ຌໂ: B, C, Si, P. ກະ຋ຍ຺ ກຍັ B: 2B + 3S ↔ B2S3 ( ) (຋າຈກບໄ ຌຘີຂາທ 310 ) ກະ຋ຍ຺ ປາຍ຃າຍດໃ ູ 1200 B2S3 + 3H2O 3H2S + 2B(OH)3 or H3BO3 ກະ຋ຍ຺ ກຍັ C: C + 2S → CS2 ( ) ຋າຈບາງຍໃ ່ຓຘີ ີ, ຖະຽນງີ ຄໃາງ. CS2 ຽຎັຌ຋າຈຽຆໃ ບຓຖະຖາງ຋ໃ ຈີ ,ີ ເຆຂໄ າໄ ຑທກກາຐາກ. ກະ຋ຍ຺ ກຍັ Si: ຽຏ຺າປບໄ ຌ 800 ເຌບາງຓາຈຽຘັຌໄ ຂບຄ Si ຅ະນຸຓໄ ຿ບຍຈທໄ ງ SiS2 ຓຖີ ັກຘະຌະຽຎັຌ຃ຽຂັຓ ຘີຂາທ. 2Si + 3S ↔ Si2S3 ( ) ຆຸຌຒ຺ທຽນໃ າົ຺ ຌຎີໄ ະກບຍຉທ຺ ຽຎັຌ຃ຌໄ ຍໃ ່຅່າກຈັ ຽຎັຌ ຆະຌຈິ ປູຍ຿ຉຉຕາ຾ບຈ (ປູຍ຋າຈຘໃ ໜີ າໄ ) ເຆຂໄ າໄ ຄຂະໜາຌຉໃ ່ກຌັ . 25

Si 2.140A SS Si Si Si S S SS S 2.770A ຋າຈຌຊີໄ ກຌາ່ໄ ຅ະຽກຈີ ກາຌ຾ງກຉທ຺ SiS2 + 2H2O → SiO2 + 2H2S ກະ຋ຍ຺ ກຍັ P: ຎ຺ຌ P ຾ຖະ S ຖຸກແໝປໄ ຸ ຌ຾ປຄ 150 (ເຆໄ P ຂາທຎະຉກິ ຖິ ງິ າງໃ ຄິ ປຸ ຌ຾ປຄ) ຅ະຽກຈີ ນາົ ງ ຆະຌຈິ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຆຸຌຒ຺ທ຋ກຸ ຋າຈຖທໄ ຌ຾ຉໃ ຽຎັຌ຋າຈກບໄ ຌ ຾ຖະ ຓຘີ ຽີ ນບົ ຄ ຾ຖະ ຘ່າຑຌັ ຾ຍຍປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓ:ີ P4S3, P4S5, P4S7, P4S10. ຿຃ຄຘາໄ ຄຂບຄ P4S3 P SS PS P P  ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຘ່າ຃ັຌ຾ຓໃ ຌ P4S3 ຍໃ ່ຽຍໃ ບ, ໝຌັໄ ຃຺ຄຽຓໃ ບຊກກຍັ ບາກາຈ, ຾ຉໃ ຖຸກແໝດໄ ໃ ູ 100 ເຆຎໄ ຺ຌກຍັ ກຖົ່ ຈັ ກາຖີ (KClO3) ເຆຽໄ ປຈັ ນທ຺ ແຓຂໄ ີຈແຒ. 2) ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຑທກ຋າຈຈໃ ຼທ຋ໃ ຓີ ຖີ ະຈັຍປຍັ ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຘູຄກທໃ າຓາຈ: ຍຌັ ຈາ຋າຈຈໃ ັຄກໃ າທແຈຎໄ ໃ ຼຌຘະຑາຍຂບຄ ຓາຈ຅າກ຃ໃ າຽ຃ຓຽີ ຋ໃ າ຺ 0 ປບຈ຃ຸຌ຃ໃ າຘູຄຘຸຈ ນົ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ +VI. a. ກາຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ບກ຺ ຆີ຾ຆຌ: ກບໄ ຌຓາຈ຅ຈູ ປບໄ ຌ຅ະຽກຈີ ກາຌຖຸກແໝເໄ ຌບຸຌນະຑູຓ 150 ຊາໄ ຎໃ ບຌຽຂ຺າໄ ເຌ ຾ກທໄ ຍຌັ ຅ບຸ ຺ກຆ຾ີ ຆຌຘ຺ຈ, ກາຌຖຸກແໝງໄ ໃ ຄິ ປຸ ຌ຾ປຄ (຾ຎທແຒຘຒີ າໄ ). S + O2 → SO2 ( ) SO2 ຽຎັຌ຋າຈບາງຓກີ ໃ ຌິ ຾ຂຄ, ບາຌປຈີ ຕຈິ , ຆຸຌຒູຽຕີ ນົ ຈີບກ຺ ຆິຈ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎຽຎັຌ຃ທຌັ ຘີຂາທ຅າຄໂຎາກຈ຺ ກາຌ ຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌ: ບາຌປີຈຕຈິ ຆຸຌຒູຕິກ ນົ SO3 ຎະຖຓິ າຌຍໃ ່ນາົ ງຽ຅ບຎ຺ຌ. ຎະຉກິ ຖິ ິງາຈໃ ຄັ ກໃ າທ຾ຓໃ ຌຓຍີ ຈ຺ ຍາຈຘ່າ຃ຌັ ເຌ ບຸຈຘານະກ່າ ງບໄ ຌຓຌັ ຽຎັຌຑຌໄ ຊາຌເຌກາຌຏະຖຈິ SO2 ເຌບຸຈຘານະກາ່ (ເຆຏໄ ະຖິຈບາຆຈິ H2SO4). b. ກາຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຑທກປາ຿ຖ຾ຆຌ: ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຒ່ົ: S + 3F2 → SF6 ( )  ຿຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍປູຍ຾ຎຈໜາໄ ຂບຄ຿ຓຽຖກຸຌ  SF6 ຽຎັຌ຋າຈບາງຍໃ ່ຓຘີ ີ, ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຖີ ກັ ຘະຌະຽ຃ຓ຃ີ າໄ ງ຃ຑທກບາງຖາໄ , ຍໃ ກ່ ະ຋ຍ຺ ກຍັ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ, ປາ຿ຖ ຾ຆຌ, ຌ່າໄ , ຿ຎຉຈັ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ, ຌາຉົີ...  ຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓຘ່າຑຌັ ປໃ ທຓ຃ໃ າຽ຃ຓ.ີ 26

ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ກ່ົ: ກບໄ ຌຓາຈຽຏາ຺ ປບໄ ຌເຌບາກາຈ, ແໝເໄ ຌຽຉ຺າໄ ຾ກທໄ ຋ໃ ຍີ ຌັ ຅ບຸ າງກົ່ ຅ະຘຍຉໃ ່ກາຌຖຸກແໝຉໄ າຓຂບຍ ຾ກທໄ ຅ະຽນຌັ ຽຓຈັ ຃ຌ່າໄ ຓຌັ ຖຌໄ (ຌ່າໄ ຓຌັ ຽ຃ໃ ບຄ) ຉຈິ ດໃ ູ຾ຓໃ ຌ S2Cl2.  ຎະຉິກງິ າຌຌີໄ າ່ ເຆເໄ ຌບຸຈຘານະກ່າ, ເຆກໄ ະ຾ຘບາງກແ່ົ ຎຏໃ າຌຓາຈ຾ນົທ. S + 3Cl2 → S2Cl2 ( )  ຊາໄ ກ່ຓົ ຎີ ະຖິຓາຌນາົ ງຽກຌີ ຘໃ ທຌ. S2Cl2 + Cl2 → 2SCl2 (຋າຈ຾ນົທຘີ຾ຈຄ) Cl 2.020A 2A 0 20A C l SS C l 1040C S 1030C Cl  S2Cl2 ເຆຽໄ ຎັຌ຋າຈຽຆໃ ບຓຖະຖາງ຋ໃ ຈີ ີຽຖຈີ (S 60% ຌາ່ໄ ໜກັ ) ເຆນໄ າົ ງເຌບຸຈຘານະກ່າດາຄຈຍິ ຽຑໃ ຓີ ຃ທາຓ຋ຌ຺ ຉໃ ່຃ທາຓປບໄ ຌ ຾ຖະ ຽດັຌ. (ຎະຘຓ຺ ຓາຈເຘໃ ດາຄຽຑໃ ຓີ ຃ທາຓໝຌັໄ ຃ຄ຺ ) ຂ. ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຉໃ ່ກຍັ ຋າຈຎະຘ຺ຓ: (ກາ່ ຓະຘຈິ ຋ຑິ າຍຽຎັຌ຋າຈຈູຈບ຺ກຆີຂບຄຓາຈ) ຎະຉິກຖິ ງິ າຉໃ ່ກຍັ H2SO4 ຉຓ຺ໄ ເນຒໄ ຺ຈ H2SO4 ຎຸກ ເຌຌຌັໄ ຎໃ ບຌກບໄ ຌຓາຈຌບໄ ງໜໃ ຄຶ ຽຂ຺າໄ ແຎ, ຍໃ ່ຈຌ຺ ຓາຈ຅ະນາງແຎ ຾ຖະ ຽກຈີ ກາຌຎໃ ຼຌ SO2 (ບາງຍໃ ່ຓຘີ ຅ີ ະປູຘໄ ຶກແຈ຅ໄ າກກໃ ຌິ ຂບຄຓຌັ ນົ ຎະຉກິ ຖິ ິງາຂບຄຓຌັ ຉໃ ່ກຍັ ຽ຅ງໄ ຅ໃ ຓຸ ຌ່າໄ ຽຎໃ ບງ KMnO4 ຘີບຈິ ຅ະຽກຈີ ກາຌຉາງຘີ. 2H2SO4 + S → 2SO2 + H2O ຌ຾ີໄ ຓໃ ຌທິ຋ຏີ ະຖິຈ SO2 ຾ຉໃ ຍໃ ່຾ຓໃ ຌທ຋ິ ຋ີ ໃ ຈີ ີ) ຎະຉິກຖິ ງິ າຉໃ ່ກຍັ HNO3 ຎະຉິກຖິ ງິ າຽກຈີ ແຈຘໄ ະຽຑາະແຈຄໄ ໃາງຓ຃ີ ທາຓປບໄ ຌ, ຊາໄ ຽຎັຌບາຆຈິ ຎຸກ ນົ ຏໃ ຺ຌ຃ທັຌ຅ະແຈໄ SO2 ຌບກຌກີໄ ໃ ຓ່ ີ NO ຾ຖະ NO2 ຅າ່ ຌທຌໜໃ ຄຶ ຎໃ ບງບບກ. (ຘ຺ຓຏຌ຺ ບບີ ຄ຺ ) S + 6(NO3)- + 6H+ → 2H+ + SO42- + 6NO2 + 2H2O ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຉໃ ່ກຍັ ຑທກຽກບກ່ຖົ ຈັ ຎ຺ຌ S + KClO3 ຅ະຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າຖະຽຍຈີ ຽຓໃ ບຊກ຾ປຄກະ຋ຍ຺ 2(ClO3)- + 3S → 2SO2 + 2Cl- ( ) ຎະຉິກຖິ ງິ າຉໃ ່ກຍັ ຍາຽຆ:ີ (ຎະຉກິ ຖິ ິງາຘຍັ ຎໃ ຼຌ ນົ ຎໃ ຼຌ຾຋ຌ) ຓາຈຍຈ຺ ຓໃ ຸຌ຅ະກະ຋ຍ຺ ກຍັ NaOH ຾ຖະ KOH ຑາທະກບໄ ຌ, ຍ຺ຈເຘໃ ກຌັ ຾ຖະ ເນ຃ໄ ທາຓປບໄ ຌ຅ະຽກຈີ ຉ຿ົີ ບ ຆຸງຒັຈ (Na2S2O3) ຾ຖະ ຋າຈຆຸຌຒ຺ທ. 4S + 6OH- → (S2O3)2- + 2S2- + 3H2O ຘະ຾ຈຄເນຽໄ ນຌັ ທໃ າ: ຓາຈຍາຄຘໃ ທຌຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌ຋າຈຈູຈບ຺ກຆີ ຾ຖະ ຍາຄຑາກຘໃ ທຌຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌ຋າຈ ຎໃ ບງບ຺ກຆີ ຋ຄັ ໝຈ຺ ຽບຌີໄ ທໃ າ: ຎະຉກິ ຖິ ິງາຘຍັ ຎໃ ຼຌ. 27

V. ກາຌຌາ່ ເຆໄ ກ. ກາຌຂຸ ຈ຃ຌ຺ໄ : ຽຌໃ ບຄ຅າກເຌ຋່າຓະຆາຈຍາຄຘໃ ທຌ຃຺ຄຉ຺ທຽຎັຌຘາງຍໃ ່ຓາຈຘ຺ຈ ນົ ຓຎີ ຺ຌເຌຍໃ ່ບາງ຋່າຓະຆາຈ຃ຄ຺ ຉ຺ທເຌປູຍປໃ າຄ H2S ຾ຖະ ຋າຈຎະຘ຺ຓຆຸຌຒ຺ທບໃ ຌໂ. ກາຌຂຸຈ຃ຌ຺ໄ ຓາຈຘ຺ຈ: ຍໃ ່ຓາຈຘຈ຺ ຘໃ ທຌນາົ ງຽຖກິ ຎະຓາຌ 250 ຾ຓຈັ ນາ 450 ຾ຓຈັ ກາຌຂຸ ຈ຃ຌ຺ໄ ຽຑໃ ຌິ ເຆຌໄ າ່ໄ ປບໄ ຌ 160 ຽຑໃ ບຖະຖາງຑາງເຉ຃ໄ ທາຓຈຌັ 10 – 19 atm ຓາຈແຈ຅ໄ າກກາຌກໃ ຌັ ບາງ຋າ່ ຓະຆາຈດໃ ູເຌປູຍຂບຄ H2S H2S + 1/2O2 → ຽຉາ຺ ຽຏາ຺ H2O + S  ຓາຈແຈ຅ໄ າກ຾ປໃ ຎີຖິຈ (FeS2) ຽຏາ຺ ປບໄ ຌ: FeS2 → FeS + S ເຆບໄ າງຌ່າໄ ຾ງກ: 3FeS2 + 2H2O → 3FeS + 2H2S + SO2 2H2S + SO2 → 3S + 2H2O ຂ. ກາຌຌາ່ ເຆໄ ຾ຖະ ຍຈ຺ ຍາຈ຃ທາຓຘ່າ຃ຌັ :  ຓາຈຓຍີ ຺ຈຍາຈຘ່າ຃ຌັ ເຌບຸຈຘານະກາ່ ຽ຃ຓ,ີ ເຆຽໄ ຎັຌທັຈຊຸຈຍິ ຏະຖິຈບາຆຈິ H2SO4 (ບາຆິຈຘ່າ຃ັຌບັຌຈຍັ ໜໃ ຄຶ ) ຏະຖຈິ SO2 ຾ຖະ ຍຌັ ຈາຏະຖິຈຉະຑຌັ ບໃ ຌໂຂບຄຓຌັ .  ເຆຏໄ ະຖິຈຑທກ CS2, S2Cl2 ຽຑໃ ຓີ ຃ຸຌຌະຑາຍເນດໄ າຄຈິຍ (5 – 10%) ເຆຏໄ ະຖຈິ ທັຈຊຸຘີ (ຘີກາຖີ) ເຆຎໄ ຺ຌຽປັຈ ຋າຈຖະຽຍຈີ (ໝຈໄ ່າ)  ເຆເໄ ຌຈາໄ ຌກະຘິກາ່ , ເຆຂໄ າໄ ຑະງາຈ ຾ຖະ ບໃ ຌໂ. 28

ຍຈ຺ ຋ີ 5 ຍາຄ຃ທາຓປູຑໄ ຌໄ ຊາຌກາຌ຅ຈັ ຉາຉະຖາຄປບຍທຼຌ ຾ຖະ ກາຌ຅າ່ ຾ຌກ ຉາຉະຖາຄ຋າຈໝາງຽຊິຄຉາຉະຖາຄ຋ໃ ຌີ ກັ ທິ຋ະງາຘາຈແຈຖໄ ທຍຖທຓ຋າຈຉໃ າຄໂ ຽຂາ຺ໄ ຽຎັຌໝທຈໝໃ ,ູ ຅ຈັ ຉາຓ ຖກັ ຘະຌະ ນົ ຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ຃ີ າໄ ງ຃ກຌັ . ຉາຉະຖາຄ ນົ ຉາຉະຖາຄຑຕີ ບີ ່ຈກິ ຽຎັຌກາຌຌາ່ ຽບ຺າ຃ທາຓປູກໄ ໃ ຼທກຍັ ຋າຈ຋ຄັ ໝຈ຺ ຓາຘະນຸຍົ ຽຎັຌເ຅຃ທາຓຘ່າ຃ຌັ ເຌຽ຅ງໄ ຾ຏໃ ຌຈຼທ ຿ຈງກາຌ຅ຈັ ຋າຈແທຽໄ ຎັຌໝທຈໝໃ ູ ຅ໃ ຄຶ ຽປັຈເນຘໄ າຓາຈປູ຿ໄ ຃ຄຘາໄ ຄ ຾ຖະ ຖກັ ຘະຌະຉໃ າຄໂຂບຄ຋າຈ ຉະນບົ ຈ຅ຌ຺ ຘາຓາຈ຃າຈ຃ະຽຌຖໃ ທຄໜາໄ ແຈທໄ ໃ າ຋າຈ຋ໃ ຑີ ຍ຺ ເໝໃ ຃ທຌຓຖີ ັກຘະຌະ຾ຌທເຈ, ຎະນທຈັ ຃ທາຓຽຎັຌຓາຂບຄຉາ ຉະຖາຄ຋າຈ ຾ຖະ ທ຋ິ ກີ າຌ຅ຈັ ຋າຈຽຎັຌໝທຈໝໃ ຂູ ບຄຌກັ ຽ຃ຓງີ ຸກຉໃ າຄໂຓຈີ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ ກາຌຘາໄ ຄຉາຉະຖາຄ຋າຈຂບຄຌກັ ທິ຋ະງາຘາຈເຌແຖງະຽຖໃ ຓີ ຉຌ຺ໄ ຅ຌ຺ ກະ຋ຄັໄ ແຈຖໄ ະຍ຺ຍ຋ໃ ຆີ ັຈຽ຅ຌຌຌັໄ ຓ຃ີ ທາຓຽຎັຌ ຓາຉາຓຂຌັໄ ຉບຌຉບຌຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຎັຈ຅ຍຸ ຌັ ຌກັ ທ຋ິ ະງາຘາຈແຈ຃ໄ ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຋າຈນົາງກທໃ າ 110 ຋າຈ ຅າກກາຌ຋ໃ ແີ ຈ຃ໄ ຺ຌໄ ຑຍ຺ ຋າຈ຅າ່ ຌທຌນາົ ງ,຅ໃ ຄຶ ງາກ ຋ໃ ຅ີ ະຘກຶ ຘາ ນົ ຅ຈ຺ ຅່າຖັກຘະຌະຉໃ າຄໂແຈ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ ຽຑໃ ບຘະຈທກເຌກາຌຘກຶ ຘາ ຾ຖະ ຅ໃ ຅າ່ ຖກັ ຘະຌະຉໃ າຄໂຂບຄ຋າຈ, ຌກັ ທິ຋ະງາຘາຈ຅ໃ ຄຶ ແຈ຅ໄ ຈັ ຋າຈຉໃ າຄໂ ຋ໃ ີຓຖີ ັກຘະຌະ຃າໄ ງ຃ດໃ ູເຌ຅ຈຸ ຼທກຌັ , ທ຋ິ ກີ າຌ຅ຈັ ຋າຈຽຎັຌໝທຈໝໃ ູຂບຄຌກັ ຽ຃ ຓງີ ຸກຉໃ າຄໂຌກັ ປຼຌ຅ະແຈຘໄ ຶກຘາຂ່ຉໄ ໃ ່ແຎຌ:ີໄ 29

I. ຎະນທຈັ ກາຌ຅ຈັ ຉາຉະຖາຄປບຍທຼຌ ຾ຖະ ກາຌ຅່າ຾ຌກ 30

31

ເຌ ຑຘ 2412-2413 (຃ຘ 1869-1870) ຈິຓ຋ີ ຕີ ບີທາ຿ຌທຘິ ຾ຓຌຽຈຽຖຽບຒ (Dimitri Ivanovich Mendeleev) ຆາທຖັຈຽຆງ ຾ຖະ ງູຕີບຸຘ ຿ຖ຋າແຓຽບີ (Julius Lothar Meyer) ຆາທຽງງຖະຓຌັ ຋ຄັ ຘບຄ຃ຌ຺ ແຈຘໄ ຶກ ຘາທິ຋ກີ າຌ຅ຈັ ຋າຈບບກຽຎັຌໝທຈໝໃ ູເຌຽທຖາເກ຃ໄ ຼຄກຌັ ຾ຖະ ຉໃ າຄກໃ ຽ່ ປັຈທຼກດໃ າຄບິຈຘະນະົ . ຅າກກາຌຘກຶ ຘາຂບຄ ຋ຄັ ຘບຄ຃຺ຌຑຍ຺ ທໃ າ: ຊາໄ ຽບີຌໄ ຋າຈຉາຓຖ່າຈຍັ ຓທຌຘາຌບາ຿ຉຓ຅າກຌບໄ ງແຎນານາົ ງ຅ະຑຍ຺ ທໃ າ຋າຈຖັກຘະຌະ຃າໄ ຌ຃ກຌັ ຽຎັຌແຖງະ ກາຌ຋ໃ ຋ີ າຈຉໃ າຄໂຓຖີ ັກຘະຌະ຃າໄ ງ຃ກຌັ ຽຎັຌແຖງະຽຆໃ ັຌຌ:ີໄ ຽຓຌຽຈ຾ບຒແຈຉໄ ຄັໄ ຽຎັຌກຈ຺ ທໃ າ: ກຈ຺ ຑຕີ ີຈກິ (Periodic Law) ຽຌໃ ບຄ຅າກຏ຺ຌຄາຌຂບຄຽຓຌຽຈ຾ບຒແຈຽໄ ຏງີ ຾ຏໃ ຏ຺ຌຄາຌຂບຄແຓຽບີ (ຽຓຌຽຈ຾ບຒຽຏງີ ຾ຑໃ ເຌຎີ 2412 ຘໃ ທຌແຓຽບີຽຏີງ຾ຑໃ ເຌຎີ 2413) ຘໃ ທຌນາົ ງ຅ໃ ຽຶ ນຌັ ທໃ າ຃ທຌເນກໄ ຼຈກຍັ ຽຓຌຽຈ຾ບຒ ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຅ໃ ຄຶ ຽບຌີໄ ຉາຉະຖາຄ຋ໃ ຅ີ ຈັ ແຈໄ ທໃ າ: ຉາຉະຖາຄຑຕີ ບິ ່ຈກິ ຂບຄຽຓຌຽຈຽຖ຾ບຒ (ຽຍໃ ິຄຉາຉະຖາຄ 1.1) ຉາຉະຖາຄ຋ໃ ີ 1.13 ຉາຉະຖາຄຂບຄຽຓຌຽຈຽຖ຾ບຒ ເຌຎີ ຑຘ 2412 H=1 Ti = 50 Zr = 90 ? = 180 V = 51 Nb = 94 Ta = 182 Be = 9.4 Ni= Cr = 52 Mo = 96 W = 186 B = 11 Mn = 55 Rh = 104.4 Pt = 197.4 C = 12 Mg = 24 Fe = 56 Ru = 104.4 Ir = 198 N = 14 Al = 27.4 Co = 59 Pd = 106.6 Os = 199 O = 16 Si = 28 Cu = 63.4 Ag = 108 Hg = 200 F = 19 P = 31 Zn = 65.2 Cd = 112 Na = 23 S = 32 ? = 68 Ur = 116 Au = 197 Cl = 35.5 ? = 70 Sn = 118 K = 39 As = 75 Sb = 122 Bi = 210 Ca = 40 Se = 79.4 Te = 128? ? = 45 Br = 80 I = 127 TI = 204 ?Er = 56 Rb = 85.4 Cs = 133 Pb =207 ?Yt = 60 Sr = 87.6 Ba = 137 Ce = 92 ?In = 75.6 La = 94 Di = 95 Th = 118? ຖັກຘະຌະຂບຄຉາຉະຖາຄ຋າຈຂບຄຽຓຌຽຈ຾ບຒເຌຎີ ຑຘ 2412 ຾ຓໃ ຌ຅ຈັ ຖຼຄຽຎັຌ຾ຊທຉາຓ຾ຌທຈໃ ິຄ ຉາຓ ຓທຌຘາຌບາ຿ຉຓ຋ໃ ຽີ ຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຾ຖະ ເນ຋ໄ າຈ຋ໃ ຓີ ຖີ ັກຘະຌະ຃າໄ ງ຃ກຌັ ດໃ ູເຌ຾ຊທຉາຓ຾ຌທຌບຌ ຾ຖະ ຊາໄ ຖຼຄຉາຓ ຓທຌຘາຌບາ຿ຉຓ຾ຖທໄ ຖກັ ຘະຌະຍໃ ່ຘບຈ຃ໃ ບຄກຌັ ກໃ ່ຑະງາງາຓ຅ຈັ ເນຽໄ ຂ຺າໄ ໝທຈໝໃ ູ຿ຈງຽທຌັໄ ຆໃ ບຄທໃ າຄແທໄ ຽຆໃ ິຄຖາທ຃ິຈ ທໃ າຆໃ ບຄທໃ າຄຽນໃ າົ຺ ຌຌັໄ ຌໃ າ຅ະຽຎັຌຉໃ ່າ຾ໜໃ ຄຂບຄ຋າຈ຋ໃ ງີ ຄັ ຍໃ ່ຓກີ າຌ຃຺ຌໄ ຑຍ຺ ຽຑາະເຌຘະເໝໃ ຌຌັໄ ຓກີ າຌ຃຺ຌໄ ຑຍ຺ ຋າຈຑຼຄ 63 ຋າຈ. ຉໃ ່ຓາເຌຎີ ຑຘ 2414(຃ຘ 1871) ຽຓຌຽຈ຾ບຒ ແຈ຅ໄ ຈັ ຖຼຄ຋າຈເໝໆ ຿ຈງເນ຋ໄ າຈ຋ໃ ຓີ ຖີ ັກຘະຌະ຃າໄ ງ຃ກຌັ ດໃ ູເຌ ຾ຌທຈໃ ິຄຈຼທກຌັ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ແຈ຃ໄ າຈ຃ະຽຌ຋າຈເຌຆໃ ບຄທໃ າຄເຉ຋ໄ າຈ຿ຍຕບຌ, ບາຖູຓງີ ຓ຺ ຾ຖະ ຆຖີ ຃ິ ບຌ ຌບກ຅າກຌຌັໄ 32

ງຄັ ຉຄັໄ ຆໃ ຋າຈ຋ຄັ ຘາຓແທກໄ ໃ ບຌທໃ າ ຽບ຃າ຿ຍຕບຌ, ບາ຃າບາຖູຓງີ ຓ຺ , ຽບ຃າຆີຖ຃ິ ບຌ ຉາຓຖ່າຈຍັ ຉໃ ່ຓາຑາງນຄົັ ຽຓໃ ບ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຋າຈຈໃ ຄັ ກໃ າທຎາກຈ຺ ທໃ າຓຖີ ັກຘະຌະເກ຃ໄ ຼຄກຍັ ຋ໃ ຽີ ຓຌຽຈຽຖ຾ບຒ຃າຈ຃ະຽຌແທຽໄ ຆໃ ຄິ ເນຆໄ ໃ ເໝໃ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຽບ຃າ຿ຍຕບຌ ຽຎັຌ ຘະ຾ກຌຈຼຓ ຽບ຃າບາຖູຓງີ ຓ຺ ຽຎັຌ ຾ກຖຖຼຓ ຽບ຃າຆຖິ ິ຃ບຌ ຽຎັຌ ຽ຅ຽີ ຓຌຼຓ Seri Group I Group II Group III Group IV Group V Group VI Group VII Group VIII es R2O RO R2O3 RO2 R2O5 RO3 R2O7 RO4 1 H=1 2 Li = 7 Be = 9.4 B = 11 C = 12 N =14 O = 16 F =19 Fe = 56 Co = 3 Na = 23 Mg = 24 Al = 27.3 Si = 28 P =31 S =32 Cl = 35.5 59 4 K = 39 Ca = 40 - = 44 Ti =48 V =51 Cr = 52 Mn = 55 Ni = 59 Cu = 5 (Cu = 63) Zn = 65 - = 68 - = 72 As = 75 Se = 78 Br = 80 63 Zr = 90 Nb = 94 Mo = 96 - = 100 6 Rb = 85 Sr = 87 ?Yt = 83 7 (Ag = 108) Cd = 112 In = 113 Sn = 118 Sb = 122 Te = 125 I = 127 Ru = 104 Rh = 8 Cs = 133 Ba = 137 ?Di = 138 ?Ce = 140 - - - 104 9 (-) - - - - - - Pb = 106 Ag = 10 - - ?Er = 178 ?La = 180 Ta = 182 W =184 - 108 11 (Au = 199) Hg = 200 Ti = 204 Pb = 207 Bi = 208 -- - Th =231 - - 12 - - U = 240 - Os = 195 Ir = 197 Pt =198 Au = 199 -- - - ຉາະຖາຄ 1.2 ຉາຉະຖາຄ຋າຈຂບຄຽຓຌຽຈຽຖ຾ບຒເຌຎີ ຑຘ 1871 (ຑຘ 2414) ຖັກຘະຌະ ຃າຈ຃ະຽຌຽຓໃ ບ ຃ຘ 1871 (ຑຘ ຑຍ຺ ຽຓໃ ບ ຃ຘ 1886 (ຑຘ 2429) 2414) ຓທຌຘາຌບາ຿ຉຓ 72 72.6 ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ 5.5 g/cm3 5.36 g/cm3 ຃ທາຓປບໄ ຌ຅າ່ ຽຑາະ 0.073 0.076 ຘີ ຽຎັຌ຿ຖນະຘີ ຽຎັຌ຿ຖນະຘີ ຘູຈຂບຄບກ຺ ຆຈິ EsO2 GeO2 ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຂບຄບ຺ກຆຈິ 4.7 g/cm3 4.7 g/cm3 ຘູຈຂບຄກ່ົຖ຺ທ EsCl4 GeCl4 ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຂບຄກົ່ຖ຺ທ 1.9g/cm3 1.887 g/cm3 ຅ຈຸ ຒ຺ຈຂບຄກົຖ່ ຺ທ 100 86 33

ຽຓໃ ບຎະຘຓ຺ ກຍັ ບາຆິຈປີ຿ຈຕກຖົ່ ກິ ຖະຖາງແຈຌໄ ບໄ ງນາົ ງ 25 ຉາຉະຖາຄ຋ໃ ີ 1.3 ຎຼຍ຋ຼຍຖກັ ຘະຌະຂບຄຽບ຃າຆິຖ຃ິ ບຌ຋ໃ ຽີ ຓຌຽຈຽຖ຾ບຒຽຑໃ ບ຃າຈ຃ະຽຌແທກໄ ຍັ ຖັກຘະຌະ ຂບຄຽ຅ຽີ ຓຌຼຓ຋ໃ ຃ີ ຺ຌໄ ຑຍ຺ ຽຓໃ ບຎຼຍ຋ຼຍຖກັ ຘະຌະຂບຄຽບ຃າຆຖິ ຃ິ ບຌ຋ໃ ຽີ ຓຌຽບຽຖ຾ບຒ ແຈ຃ໄ າຈ຃ະຽຌແທກໄ ຍັ ຖັກຘະຌະຂບຄຓາຽດຆບີ ບຓ ຋ໃ ຃ີ ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຅ະຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າຓຖີ ັກຘະຌະເກ຃ໄ ຼຄກຌັ ນາົ ງກາຌ຃າຈ຃ະຽຌຂບຄຽຓຌຽຈຽຖ຾ບຒຌຌັໄ ຃າຈ຃ະຽຌ຿ຈງບາແຘໃ ຉໃ ່າ຾ ໜໃ ຄຽຎັຌຽກຌ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຊາໄ ນາກຽປາ຺ ປູຉໄ ໃ ່າ຾ໜໃ ຄຂບຄ຋າຈເຌຉາຉະຖາຄຽປາ຺ ກໃ ່ຘາຓາຈ຃າຈ຃ະຽຌຖັກຘະຌະຂບຄ຋າຈຌຌັໄ ໂ ຋຿ຈງບາແຘໃ ຖັກຘະຌະ຋າຈເກ຃ໄ ຼຄ. ຉໃ ່ຓາຑາງນຄົັ ຽຓໃ ບຓກີ າຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຋າຈນົາງຂຌໄ ຾ຖະ ຘາຓາຈຆບກນາຓທຌຘາຌບາ຿ຉຓຂບຄ຋າຈແຈດໄ ໃ າຄຖະບຼຈ ຅ໃ ຄຶ ຑຍ຺ ທໃ າ: ກາຌ຅ຈັ ຖຼຄ຋າຈຉາຓຓທຌຘາບາ຿ຉຓຂບຄຽຓຌຽຈຽຖ຾ບຒຓຂີ ່຃ໄ ຄ຺ ຃າໄ ຄນາົ ງດໃ າຄ, ຋າຈຍາຄຆະຌຈິ ຓຓີ ທຌ ຘາຌບາ຿ຉຓນົາງກທໃ າ຾ຉໃ ດູໜໄ າໄ ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຓີ ທຌຘາຌບາ຿ຉຓຌບໄ ງກທໃ າ (ຘະຖັຍຉໃ ່າ຾ໜໃ ຄກຌັ ) ຃: Ar (ຓຓີ ທຌຘາຌບາ຿ຉຓ = 39.9) ຓາກໃ ບຌ K (ຓທຌຘາຌບາ຿ຉຓ = 39.1) Co (ຓຓີ ທຌຘາຌບາ຿ຉຓ = 58.9) ຓາກໃ ບຌ Ni (ຓທຌຘາຌບາ຿ຉຓ = 58.7) Te (ຓຓີ ທຌຘາຌບາ຿ຉຓ = 127.6) ຓາກໃ ບຌ I (ຓທຌຘາຌບາ຿ຉຓ = 126.9) ຾ຖະ ຽຓໃ ບຓກີ າຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ບາງຖາໄ ກໃ ຍ່ ໃ ່ປູທໄ ໃ າ຅ະ຅ຈັ ແທຍໄ ໃ ບຌເຈຈີຽຎັຌຉ຺ຌໄ , ຽຊິຄດໃ າຄເຈກໃ ຉ່ າຓກາຌ຅ຈັ ຉາຉະຖາຄ ຂບຄຽຓຌຽຈຽຖ຾ບຒ຅ະຓຂີ ່຃ໄ ຄ຺ ຃າໄ ຄນາົ ງດໃ າຄ ຾ຉໃ ກໃ ຊ່ ທໃ າຉາຉະຖາຄ຋ໃ ເີ ຆເໄ ຌຎັຈ຅ຍຸ ຌັ ຓກີ ກ຺ ຽ຃າ຺ໄ ຓາ຅າກຉາຉະຖາຄຽຓຌຽຈຽຖ ຾ບຒ. ຉໃ ່ຓາເຌຎີ ຑຘ 2455 (຃ຘ 1912) ຌກັ ຽ຃ຓຆີ າທບັຄກຈິ ຆໃ ຽປຌຖໃ ີ ຓບຘຖີ ແຈ຃ໄ ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຃ໃ າຂບຄຽຖກບາ຿ຉຓ (຅າ່ ຌທຌ຿ຎຕຉ຺ຄເຌບາ຿ຉຓຂບຄ຋າຈ) ຾ຖະ ຖາທຑຍ຺ ທໃ າຽຖກບາ຿ຉຓຓ຃ີ ທາຓຘ່າຑຌັ ກຍັ ຖັກຘະຌະຂບຄ຋າຈນົາງກທໃ າ ຓທຌຘາຌບາ຿ຉຓ຅ໃ ຄຶ ແຈ຅ໄ ຈັ ຖຼຄ຋າຈຉາຓບາ຿ຉຓ຋ໃ ຽີ ຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຽຆໃ ິຄຘາຓາຈ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາກາຌ຅ຈັ ຉາຉະຖາຄຂບຄຽຓຌຽຈ ຽຖ຾ບຒແຈຽໄ ຆໃ ັຌ: 34

Ar (ຽຖກບາ຿ຉຓ = 18) ຓາກໃ ບຌ K (ຽຖກບາ຿ຉຓ= 19) Co (ຽຖກບາ຿ຉຓ = 27) ຓາກໃ ບຌ Ni (ຽຖກບາ຿ຉຓ = 28) Te (ຽຖກບາ຿ຉຓ = 52) ຓາກໃ ບຌ I (ຽຖກບາ຿ຉຓ = 53) ຅ະຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າຽຓໃ ບ຅ຈັ ຖຼຄ຋າຈຉາຓບາ຿ຉຓຍໃ ່ຓຍີ ຌັ ນາກາຌຘະຖຍັ ຉໃ ່າ຾ໜໃ ຄ຃ກຍັ ກາຌ຅ຈັ ຖຼຄຉາຓຓທຌຘາຌບາ ຿ຉຓ. ຘະນຍຸົ ຽຌບໄ ເຌຍ຺ຈປຼຌຘ່າ຃ຌັ :  ກາຌ຅ຈັ ຾ຍໃ ຄກໃ ຸຓ຋າຈ຿ຈງເຆຽໄ ກຌງໃ ບງຽຆໃ ັຌ: ກໃ ຸຓ຿ຖນະ, ກໃ ຸຓບະ຿ຖນະ, ກໃ ຸຓຽ຃ໃ ິຄ຿ຖນະ ນົ ເຆຑໄ າທະຂບຄ຋າຈ ຽຎັຌຽກຌຌຌັໄ , ຍໃ ່ຽຎັຌຖະຍ຺ຍຘາກຌ຺ ງບໄ ຌຽຎັຌຖະຍຍ຺ ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຆຈັ ຽ຅ຌ  ຌກັ ທິ຋ະງາຘາຈແຈເໄ ຆ຃ໄ ທາຓຘຄັ ຽກຈ຅າກກາຌຖຼຄ຋າຈຉາຓຓທຌຘາຌບາ຿ຉຓ຋ໃ ຽີ ຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຅າກ຋າຈຘຓ຺ ບກ຺ ຆຈິ ຾ຖະ ກຖ່ົ ທ຺ ຂບຄ຋າຈ຅ຈັ ຽຎັຌກໃ ຸຓຉາຓຖັກຘະຌະ຋ໃ ີ຃າໄ ງ຃ກຌັ ຑຍ຺ ທໃ າຓຖີ ກັ ຘະຌະກາຌຽກຈີ ຽຎັຌແຖງະ ນົ ປບຍທຼຌຂຌໄ ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌ຅ຈຸ ຽຖໃ ີຓຉ຺ຌໄ ຂບຄກາຌຘາໄ ຄຉາຉະຖາຄ຋າຈ.  ຋າຈຎະຘຓ຺ ກ່ົຖທ຺ ຽກຈີ ຅າກ຋າຈຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ກເ່ົ ນ຋ໄ າຈຎະຘ຺ຓ 2 ຆະຌຈິ ຃: ຆະຌຈິ ຋າຈຎະຘ຺ຓບບີ ຄ຺ ( ຿ຖນະຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ກ)່ົ ຾ຖະ ຆະຌຈິ ຋າຈຎະຘ຺ຓ຿ກທາຖັຄ (ບະ຿ຖນະຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ກ)ົ່  ຋າຈຎະຘ຺ຓກົຖ່ ທ຺ ບບີ ຄ຺ ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ແຈຈໄ ີ, ຘໃ ທຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ກົຖ່ ຺ທ຿ກທາຖັຄຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ແຈຌໄ ບໄ ງ  ຋າຈຎະຘ຺ຓບ຺ກຆຈິ ຽກຈີ ຅າກກາຌຖທຓ຋າຈບ຺ກຆີ຾ຆຌກຍັ ຋າຈເນ຋ໄ າຈຎະຘ຺ຓຆະຌຈິ ບບີ ຺ຄ ຾ຖະ ຆະຌຈິ ຿ກທາ ຖັຄຽຆໃ ຌັ ຈຼທກຍັ ຋າຈຎະຘຓ຺ ກ່ຖົ ທ຺ .  ຋າຈຎະຘ຺ຓບ຺ກຆິຈຆະຌຈິ ບີບຄ຺ ຅່າ຾ຌກແຎຽຎັຌບ຺ກຆິຈ຋າ່ ຓະຈາ, ຽຎີບກ຺ ຆຈິ ຾ຖະ ຆູຽຎີບກ຺ ຆິຈ  ຋າຈຎະຘຓ຺ ບ຺ກຆິຈຆະຌຈິ ບີບ຺ຄຖະຖາງເຌຌ່າໄ ເນ຋ໄ າຈຖະຖາງຍາຽຆ,ີ ຘໃ ທຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ບກ຺ ຆຈິ ຆະຌຈິ ຿ກທາຖັຄ ຖະຖາງເຌຌ່າໄ ເນ຋ໄ າຈຖະຖາງບາຆິຈ. ບາງຖາໄ ນົ ກາຘຓຉີ ະກຌູ ຓ຾ີ ຎຈທາຽຖຌຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ຅ຈັ ຽຎັຌ຋າຈຆະຌຈິ ບາງ຋ໃ ຓີ ບີ າ຿ຉຓຈຼທ ຾ຖະ ຓ຃ີ ທາຓຖາໄ ຉໃ ່ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າ. ກາຌ຅ຈັ ຉາຉະຖາຄປບຍທຼຌ຾ຖະກາຌ຅າ່ ຾ຌກ 1. ຉາຉະຖາຄປບຍທຼຌ 2. ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຖະນທໃ າຄ຿຃ຄຘາໄ ຄບາ຿ຉຓກຍັ ຉາຉະຖາຄປບຍທຼຌ. 3. ຍາຄ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຂບຄ຋າຈຓູຌເຌຉາຉະຖາຄ ກາຌຘຶກຘາ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎກໃ ຼທກຍັ ຉາຉະຖາຄ. ຘໃ ຄິ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຘ່າຑຌັ ກຍັ ຋າຈຉາຓ຅ຸ ຾ຖະ ຉາປບຍທຼຌຓຈີ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ  ຂະໜາຈບາ຿ຉຓຂບຄ຋າຈ ຋າຈ຋ໃ ດີ ໃ ູເຌຽຍບໄ ຄຖໃ ຸຓຂບຄ຾ຉໃ ຖະ຋າຈຓຂີ ະໜາຈບາ຿ຉຓເນງໃ ຋ໃ ີຘຸຈເຌ຋າຈ຅ຈຸ ຼທກຌັ ຾ຖະ ເຌປບຍທຼຌ ຈຼທກຌັ , ຂະໜາຈຂບຄບາ຿ຉຓຂບຄ຋າຈນຸຈົ ຖຄ຺ ຅າກຆາໄ ງແຎຂທາ. 35

 ຖັຈຘະໝ຿ີ ກທາຖຄັ , ຖຈັ ຘະໝບີ ບີ ຺ຄ ຾ຖະ ຖັຈຘະໝທີ າຌຽຈີທາຌ ຖຈັ ຘະໝທີ າຌຽຈີທາຌ຾ຓໃ ຌຖັຈຘະໝງີ ຄັ ຏ຺ຌຂບຄບາ຿ຉຓ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຽກຈີ ຑຌັ ຋ະ ຖຈັ ຘະໝ຿ີ ກທາຖຄັ ຾ຓໃ ຌຖຈັ ຘະໝງີ ຄັ ຏ຺ຌຂບຄບາ຿ຉຓ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຑຌັ ຋ະ຿ກທາຖຄັ ຖຈັ ຘະໝບີ ີບ຺ຄ຾ຓໃ ຌຖຈັ ຘະໝງີ ຄັ ຏ຺ຌ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓບບີ ຄ຺  ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງຂບຄ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ຃ີ ໃ າຽຑໃ ຓີ ຉາຓ຅າ່ ຌທຌທາຽຖຌຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຾ຖະ ຂຌໄ ດໃ ູກຍັ ຂະໜາຈບາ຿ຉຓຂບຄ ຋າຈ.  ຑະຖຄັ ຄາຌບບີ ຄ຺ ແຌຽຆຆຌັ  ຑະຖຄັ ຄຄາຌບີບຄ຺ ຽຌຽຆິຌ ຾ຓໃ ຌຑະຖັຄຄາຌເຆຈໄ ຶຄຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ບບກ຅າກບາ຿ຉຓເຌຑາທະບາງຓນີ ທ຺ ໜໃ ທງຑະຖັຄ ຄາຌຽຎັຌກ຿ິ ຖ຅ຌູ ຉໃ ຿່ ຓຌ.  ຋າຈເຌ຅ຈຸ ຼທກຌັ ຓຑີ ະຖຄັ ຄາຌບບີ ຄ຺ ແຌຽຆຆຌັ ຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຅າກຆາໄ ງແຎຂທາຂບຄຉາຉະຖາຄ຋າຈ ຾ຖະ ຓ຃ີ ໃ ານຸົຈຖ຺ຄ ຅າກຽ຋ຄິ ຖ຺ຄຖໃ ຸຓຂບຄ຋າຈ຅ຈຸ ຼທກຌັ .  ຘ່າຑຈັ ປູຍຑາຍຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຽຎັຌ຃ໃ າທັຈ຾ປຄຈຄຶ ຈູຈຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຖະນທໃ າຄບາ຿ຉຓກຍັ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ເຌກາຌຽກຈີ ຽຎັຌບບີ ຄ຺ ຖຍ຺ , ຋າຈ຿ຖນະຓີ ຘ່າຑຈັ ປູຍຑາຍຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຘູຄ, ຘໃ ທຌບະ຿ຖນະຓຘີ ່າຑຈັ ປູຍຑາຍຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຉໃ ່າ.  ຽບຽຖກັ ຿຋ຕຽຌກາຉີທຉີ ີ ຽຎັຌ຾ປຄຈຶຄຈູຈຖະນທໃ າຄບາ຿ຉຓ ກຍັ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ເຌກາຌຽກຈີ ຅າກແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ງຸ ໃ ບງຉໃ າຄຆະຌຈິ ກຌັ ຋າຈຽຍບໄ ຄ ຂທາຓຂບຄຉາຉະຖາຄ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຃ີ ໃ າຽບຽຖັກ຿຋ຕຽຌກາຉີທຉີ ຘີ ູຄ, ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຃ີ ໃ າຽບຽຖກັ ຿຋ຕຽຌກາຉີທຉີ ີຉໃ ່າຘຸຈດໃ ູຓູຓຆາໄ ງຉໃ ່າ ຘຸ ຈຂບຄຉາຉະຖາຄ຋າຈ.  ຽຖກບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ  ຽຖກບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ຂບຄ຋າຈ຾ຓໃ ຌ຃ທາຓຘາຓາຈຂບຄ຋າຈເຌກາຌຽກຈີ ຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ , ຽຖກບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄຓ຃ີ ໃ າຽຎັຌ ແຈ຋ໄ ຄັ ຃ໃ າຘູຌ, ຃ໃ າຍທກ, ຃ໃ າຖ຺ຍ.  ຽຖກບ຺ກຆຈີ າຆຄ຺ ຊກກ່າໜຈ຺ ຿ຈງກຈ຺ ເນຽໄ ຎັຌຖະຍຍ຺ ຽຑໃ ບຎະ຿ນງຈເຌກາຌຌ່າເຆຂໄ ຼຌຘູຈ຋າຈຎະຘ຺ຓ, ຽບຌີໄ ຆໃ ຋າຈຎະຘ຺ຓ ຾ຖະ ຆໃ ັຄຆາຘ຺ຓຏຌ຺ ຽ຃ຓີ  ຿ຖນະເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ບບີ ຺ຄຓຽີ ຖກບ຺ກຆີຈາຆ຺ຄຽຎັຌຍທກ ຾ຖະ ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຍຌັ ຅ຂຸ ບຄ຃ໃ າບີບ຺ຄຌຌັໄ ໂ ຘໃ ທຌຽຖກບ຺ກ ຆຈີ າຆ຺ຄຂບຄບີບຄ຺ ບາ຿ຉຓຈຼທ, ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ບີບ຺ຄບາ຿ຉຓຈຼທຌຌັໄ ໂ.  ຏຌ຺ ຖທຓຑຈຶ ຆະ຃ະຌຈິ ຽຖກບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ຂບຄ຾ຉໃ ຖະບາ຿ຉຓ ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຉບໄ ຄຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຘູຌຽຑາະຽຎັຌກາຄ ຋າຄແຒຒາໄ . 36

II. ຖກັ ຘະຌະຂບຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຉາຓປບຍທຼຌ. 1. ຋າຈເຌປບຍທຼຌຈຼທກຌັ ຎະກບຍຈທໄ ງ຿ຖນະດໃ ຋ູ າຄຈາໄ ຌຆາໄ ງ, ບະ຿ຖນະ ຾ຖະ ຽ຃ໃ ິຄ຿ຖນະ ດໃ ູຈາໄ ຌຂທາ຿ຈງ ຾ຉໃ ຖະ຋າຈຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຆັຌໄ ຌບກຍໃ ່ຽ຋ໃ າ຺ ກຌັ , ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ແີ ຈກໄ ໃ ຓ່ ຖີ ັກຘະຌະຉໃ າຄກຌັ 2. ບະ຿ຖນະ຅ະຽກຈີ ຋າຈຎະຘ຺ຓແຈນໄ າົ ງຆະຌຈິ ຅ໃ ຄຓຽີ ຖກບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ນົາງ຃ໃ າ. ຘໃ ທຌ຿ຖນະຓກັ ຽກຈີ ຋າຈຎະຘ຺ຓ ຑຼຄຆະຌຈິ ຈຼທ ຅ໃ ຄຶ ຓຽີ ຖກບ຺ກຆີຈາຆ຺ຄຑຼຄ຃ໃ າຈຼທ. 3. ບກ຺ ຆຈິ ຿ຖນະຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓບບີ ຺ຄ, ຓ຾ີ ປຄຈຄຈູຈຖະນໃ ທາຄບະຌຑຸ າກຽຎັຌຑຌັ ຋ະບີບ຺ຄ ຅ໃ ຄຓ຅ີ ຈຸ ນບົ ຓ຾ນທົ ຾ຖະ ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງຘູຄ. ບກ຺ ຆິຈ຿ຖນະຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿ກທາຖຄັ ຅ໃ ຄຶ ຓ຾ີ ປຄຈຶຄຈູຈຖະນທໃ າຄບະຌຸຑາກຽຎັຌ຾ປຄຖບຌ ຈບຌ ຘ່າຖັຍ຿ຓຽຖກຸຌຍໃ ່ຓຂີ ທ຺ໄ ນົ ຾ປຄຈຄຶ ຈູຈຖະນທໃ າຄຂທຌັໄ ຾ຖະ ຾ປຄຖບຌຈບຌ ຘ່າຖຍັ ຿ຓຽຖກຸຌຍໃ ່ຓຂີ ທັຌໄ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຅ຈຸ ນບົ ຓ຾ນົທ ຾ຖະ ຅ຈຸ ຒ຺ຈຉໃ ່າ. 4. ບກ຺ ຆິຈ຿ຖນະຽຎັຌບກ຺ ຆິຈຍາຽຆີ ບ຺ກຆິຈບະ຿ຖນະຽຎັຌບກ຺ ຆິຈບາຆິຈ. ຑຘິ ູຈ຿ຈງກາຌຌາ່ ຽບາ຺ ບ຺ກຆິຈແຎຖະຖາງ ກຍັ ຌ່າໄ . ບກ຺ ຆຍິ າຄຆະຌຈິ ຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌ຋ຄັ ບາຆຈິ ຾ຖະ ຍາຽຆີ ຽບຌີໄ ທໃ າ: ບ຺ກຆຈິ ບ່າ຿ຒ຾ຉ ຽຆໃ ັຌ:BeO, Al2O3 BeO ຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌບາຆຈິ BeO ຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌຍາຽຆ.ິ 5. ກົ່ຕທ຺ ຿ຖນະຓຖີ ັກຘະຌະຽຎັຌກາຄ ນົ ຽຎັຌບາຆິຈ ຓ຅ີ ຈຸ ນົບຓ຾ນົທ ຾ຖະ ຅ຈຸ ຒ຺ຈຘູຄ ຽຑາະຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓບີບຄ຺ ຘໃ ທຌກົ່ຕທ຺ ຿ຖນະຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌບາຆຈິ ຓ຅ີ ຈຸ ນບົ ຓ຾ນົທ ຾ຖະ຅ຈຸ ຒ຺ຈຉໃ ່າ. 6. ເຌປບຍທຼຌຈຼທກຌັ ຃ທາຓຽຎັຌຍາຽຆີ຅ະນຸຈົ ຖຄ຺ ຾ຉໃ ຆາໄ ງນາຂທາ. ບກ຺ ຆິຈຂບຄ຅÷ IA ຽຎັຌຍາຽຆີ຾ປຄ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ບກ຺ ຆຈິ ຅ຸ VIIA ຽຎັຌບາຆຈິ ຾ປຄ຋ໃ ຘີ ຸຈ. III. ຖກັ ຘະຌະຂບຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຉາຓ຅ຸ (ຍາຄ຅)ຸ 1. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຋າຈເຌ຅ຸ IA.  ຽຓໃ ບນບົ ຓ຾ນທົ ນົ ຖະຖາງເຌຌ່າໄ ຘາຓາຈຆັກຌ່າແຒຒາໄ .  ຓ຅ີ ຈຸ ນບົ ຓ຾ນົທ ຾ຖະ ຅ຈຸ ຒ຺ຈຘູຄ.  ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿ຖນະ຅÷ IA ຘໃ ທຌນົາງຖະຖາງເຌຌ່າໄ ແຈຈໄ ຽີ ຆໃ ັຌ: ກາກ຿ຍຌຈັ , ຒ຺ຈຘະຒັຈ, ຆຸຌຒັຈ ງກ຺ ຽທັຌໄ ກາກ຿ຍ ຌຈັ ຾ຖະ ຆຸຌຒັຈຂບຄ Li ຖະຖາງແຈໜໄ ບໄ ງ.  ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄບ຺ກຆິຈ, ປີຈກ຺ ຆິຈ, ຆຸຌຒ຺ທ ຾ຖະ ປີຈ຺ທຂບຄ຋າຈຓຌູ ຅ຸ IA ຽຓໃ ບຖະຖາງເຌຌ່າໄ ຓຖີ ັກຘະຌະຽຎັຌ ຍາຽຆ.ິ ຘໃ ທຌ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄ Cl ຓຖີ ັກຘະຌະຽຎັຌກາຄ. 2. ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄ຅÷ IIA  ຓ຃ີ ໃ າບກ຺ ຆິຈຈາຆຄ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ +2 37

 ຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄບີບ຺ຄງກ຺ ຽທຌັໄ Be  ຓ຅ີ ຈຸ ນົບຓ຾ນທົ ຾ຖະ຅ຈຸ ຒ຺ຈຘູຄ.  ຽຓໃ ບນບົ ຓ຾ນົທ ນົ ຖະຖາງຘາຓາຈຆັກຌາ່ ແຒຒາໄ ແຈຈໄ .ີ  ຋າຈຎະຘ຺ຓ຅ຸ IIA ຖທຓຉ຺ທກຍັ ແຒຒາໄ -1 ຘໃ ທຌນາົ ງ຅ະຍໃ ່ຖະຖາງເຌຌ່າໄ ຉທ຺ ດໃ າຄ MgCl2  ຋າຈຎະຘຓ຺ ບກ຺ ຆຈິ ຾ຖະ ຆຸຌຒ຺ທ຅÷ IIA ຽຓໃ ບຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌຍາຽຆີ (Be ຓຖີ ັກຘະຌະຽຎັຌ຋ຄັ ບາຆຈິ ຾ຖະ ຍາຽຆ)ີ 3. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຋າຈເຌ຅÷ VIIA ຖັກຘະຌະຂບຄ຋າຈເຌ຅÷ VIIA  ຓີ 3 ຑາທະ F ຽຎັຌບາງຘີຽນບົ ຄ, Cl ຘີຽນບົ ຄ຾ກຓຂຼທ, Br ຽຎັຌ຋າຈ຾ນທົ ຘຌີ າ່ໄ ຉາຌ, I ຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄຘີຈ່າ, ຽຓໃ ບຽຎັຌ຋າຈບາງ຅ະຓຘີ ຓີ ໃ ທຄ ຾ຖະ At ຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄ຾ຉໃ ຍໃ ່ຓເີ ຌ຋່າຓະຆາຈ, ຽຎັຌ຋າຈກ່າຓຌັ ຉະຑາຍຖັຄຘ຋ີ ໃ ຘີ ັຄຽ຃າະ ຂຌໄ ຅ະຘັຄຽກຈຽນຌັ ທໃ າຘຂີ ບຄ຋າຈເຌ຅ປຸ າ຿ຖ຾ຆຌຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ຾ຉໃ ຽ຋ຄິ ຖຄ຺ ຖໃ ຸຓ.  ຽຎັຌ຋າຈຽຍໃ ບ, ຽຎັຌຑຈິ ຿ຈງຘະຽຑາະ F, ຓ຅ີ ຈຸ ນບົ ຓ຾ນົທ຾ຖະ ຅ຈຸ ຒ຺ຈຉໃ ່າ, ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ແຈໜໄ ບໄ ງ, ຖະຖາງ ແຈຈໄ ເີ ຌຉ຺ທຖະຖາງບ຺ຄ຃ະ຋າຈຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎັຌບາຆຈິ .  ຓຽີ ຖກບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄນົາງ຃ໃ າ ປັຍຽບຽຖັກຉຕ຺ຄແຈຈໄ ີ ຾ຉໃ ຅ະນຸຈົ ຖຄ຺ ຽຓໃ ບຽຖກບາ຿ຉຓຽຑຓີໄ ຂຌໄ . ປາ຿ຖ຾ຆຌຉທ຺ ຽ຋ຄິ ຘາຓາຈຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ປາ຿ຖ຾ຆຌຉ຺ທຖໃ ຸຓ ຉທ຺ ດໃ າຄ: {{ ຾ຉໃ ຍໃ ່ຘາຓາຈງູ ໄ F ບບກແຈ.ໄ  F2 ຖະຽຍຈີ ຍ່ຖຽິ ທຌຓຈ, Cl2 ຎະຉິກຖິ ງິ າແຈຈໄ ເີ ຌຍໃ ບຌຓ຾ີ ຘຄຘະນທໃ າຄ Br- ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ H2 ຽຓໃ ບຓີ Pt ຽຎັຌຉທ຺ ຽຖໃ ັຄດໃ ູບຸຌນະຑູຓ 200 ບຄ຺ ຘາ ຘໃ ທຌ I2 ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າຎີຌໄ ↔ # ຖກັ ຘະຌະຂບຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຅ຸ VIIA. ຽກຈີ ຋ຄັ ຋າຈຎະຘຓ຺ ບບີ ຄ຺ ຾ຖະ ຿ກທາຖັຄ Ex: NaCl, KCl, F2O, Cl2O, HCl, HF. ຽກຈີ ຋າຈຎະຘ຺ຓ຋ໃ ຓີ ຽີ ຖກບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄນົາງ຃ໃ າຽຆໃ ຌັ : KClO, KClO2, KClO3, KClO4 ຽຆໃ ິຄຓຽີ ຖກບກ຺ ຆີຈາ ຆຄ຺ +1, +2, +3, +4, ຉາຓຖ່າຈຍັ . ຋າຈຎະຘ຺ຓບກ຺ ຆິຈ ຾ຖະ ຆຸຌຒ຺ທ ຽຓໃ ບຖະຖາງເຌຌ່າໄ ຋າຈຖະຖາງຓຖີ ັກຘະຌະຽຎັຌບາຆິຈ. ກາຌກ່າຌຈ຺ ຋ໃ ຉີ ຄັໄ ຂບຄ຋າຈເຌຉາຉາຖາຄ. 1. ກາຌກ່າຌຈ຺ ປບຍທຼຌ. ເນຘໄ ັຄຽກຈຽຍໃ ຄິ ຉທ຺ ຽຖກ຋ໃ ເີ ນງໃ ຋ໃໃ ຘີ ຸຈເຌ຾ຊທກາຌ຾຅ກດາງຽບຽຖກຉຕຄ຺ . ຉ຺ທຽຖກຈໃ ັຄກໃ າທ຅ະຽຎັຌຉ຺ທຍບກຽຊຄິ ປບຍທຼຌ. 38

ຉທ຺ ດໃ າຄ: ຋າຈຓຌູ Br ຓຽີ ຖກບາ຿ຉຓ 35, ຋າຈຓຌູ Br ຅ະດໃ ູເຌປບຍທຼຌເຈ? ຽປາ຺ ຾຅ກດາງຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ແຈຈໄ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 d10 4p5 ຉ຺ທຽຖກ຋ໃ ເີ ນງໃ ຋ໃ ີຘຸຈເຌ຾ຊທກາຌ຾຅ກດາງຽບຽຖກຉຕຄ຺ ຾ຓໃ ຌ 4 ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ Br ຅ະງໃ ູເຌປບຍທຼຌ IV 2. ກາຌກ່າຌຈ຺ ຅ຂຸ ບຄ຋າຈເຌຉາຉາຖາຄ. 2.1. ກາຌກາ່ ຌຈ຺ ເຌ຅ຉຸ ຌ຺ໄ ຉ່ (A) ເນຘໄ ັຄຽກຈ຅່າຌທຌຽບຽຖກັ ຉປ຺ຄງໃ ູຆຌັໄ ຌບກຘຸຈ຋ໃ ຖີ ຄ຺ ຋າໄ ງ S ຾ຖະ P ກາ່ ຌຈ຺ ຾ຏຌຑາຍຖໃ ຸຓຌ.ີໄ S 1 ຽຎັຌ຅÷ IA ຅຿ຸ ຖນະຈໃ ຄັ . S2 ຽຎັຌ຅ຸ IIA ຅຿ຸ ຖນະຈໃ ັຄຈຌິ . P1 ຽຎັຌ຅ຸ IIIA. ກາຌກາ່ ຌຈ຺ ເຌ຅ຸ P2 ຽຎັຌ຅ຸ IVA. ຉ຺ຌໄ ຉ່ (A) P3 ຽຎັຌ຅ຸ V. P4 ຽຎັຌ຅ຸ VIA. P5 ຽຎັຌ຅ຸ VIIA. P6 ຽຎັຌ຅ຸ VIIIA ຉ຺ທດໃ າຄ: ຌາຉຕີບບຓຓຽີ ຖກບາ຿ຉຓ 11 ຊາຓທໃ າຌາຉຕີບບຓ຅ະດໃ ູ຅ເຸ ຈເຌຉາຉະຖາຄ຋າຈ. ຾຅ກດາງຽບຽຖັກຉປຄ຺ 11Na:1s2 2s2 2p6 3s1 ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຆຌັໄ ຌບກຘຸຈ຃ຆຌັໄ ຋ໃ ີ 3 ຓີ 1e- ດໃ ູຖະຈຍັ ຑະຖຄັ ຄາຌງໃ ບງ (3s1) ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຌາຉຕບີ ບຓ຅ະດໃ ູ຅÷ IA 2.2. ກາຌກ່າຌຈ຺ ເຌ຅ຘຸ ່າປບຄ (B) ເນຘໄ ຄັ ຽກຈ຅າ່ ຌທຌຽບຽຖັກຉປຄ຺ ຆັຌໄ ຌບກຘຸຈ຋ໃ ຖີ ຄ຺ ຋ງໄ ຈທໄ ງ d- ຾ຖະ f- ຾ຖທໄ ກາ່ ຌຈ຺ ຾ຏຌຑາຍຖໃ ຸຓຌ.ີໄ d 1 ຽຎັຌ຅ຸ I B d 2 ຽຎັຌ຅ຸ IV B d 3 ຽຎັຌ຅ຸ V B d 4 ຽຎັຌ຅ຸ VI B ກາຌກາ່ ຌຈ຺ ຅ຘຸ ່າປບຄ d 5 ຽຎັຌ຅ຸ VII B d 6 ຽຎັຌ຅ຸ VIIIB d 7 ຽຎັຌ຅ຸ VIIIB d 8 ຽຎັຌ຅ຸ VIIIB d 9 ຽຎັຌ຅ຸ IB d 10 ຽຎັຌ຅ຸ IIB 39

ຉທ຺ ດໃ າຄ:຅ໃ ຄ຺ ເນປໄ ູ຋ໄ ໃ ີຉັຄໄ ເຌຉາຉະຖາຄ຋າຈຂບຄ຋າຈຓຌູ 30A  ຾຅ກດາງຽບຽຖກຉຕ຺ຄຄ 30A:1S2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 ຉ຺ທຽຖກ຋ໃ ເີ ນງໃ ຋ໃ ຘີ ຸຈເຌກາຌ຾຅ກດາງຽບຽຖກຉປຄ຺ ຃: 4 ຘະຌຌັໄ ຋າຈ A ຅ະດໃ ູປບຍທຼຌ຋ໃ ີ IV ຅າກກາຌ຾຅ກ- ດາງຽບຽຖກຉຕຄ຺ ຽນຌັ ທໃ າຽບຽຖກຉຕຄ຺ ຈທໄ ງ຋າຈ d. ຈໃ ຌັ ຌຌັໄ ຋າຈ A ຅ະງໃ ູ຅ຘຸ ່າປບຄ (B) ຓຽີ ບຽຖັກຉຕ຺ຄຆັຌໄ ຌບກຘຸຈ 4S2 ຾ຖະ 3d10 ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຋າຈ -A ຅ະດໃ ຅ູ ຋ຸ ໃ ີ IIB. 40