ວິ​ຊາ ວິ​ທະ​ຍາ​ສາດ​ທຳ​ມະ​ຊາດ

ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ ກມົ ສາ້ ງຄູ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ຼວງນາ້ ທາ ປມ້ ປະກອບການສອນ ວຊິ າ:ວທິ ະຍາສາດທາມະຊາດ ສກົ ຮຽນ 2017-2018

ປມ້ື ປະກອບການສອນ ວຊິ າ: ວທິ ະຍາສາດທໍາມະຊາດ1 ພາກ: ຊວີ ະສາດ ສາຍຄູ ປະຖມົ ລະບບົ 12+4 ປີ1 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ ອໍາພອນ ວໄິ ລຄໍາປານ ກວດແກໂື້ ດຍ: ປທ ບູນນໍາ ຊ່ າງຍະອອນ ປຕ ຈນັ ພອນ ທະນຸງສງິ ສກົ ຮຽນ 2017-2018



ຄໍານາໍ ປມ້ື ປະກອບການສອນ ວຊິ າ ວທິ ະຍາສາດທໍາມະຊາດ ຫວົ ນໄ້ື ດຮື້ ຽບຮຽງຂນ້ື ໂດຍມຈດຸ ປະສງົ ເພື່ ອໃຊເ້ື ປັນ ເອກະສານປະກອບການຮຽນ-ການສອນຂອງສາຍປະຖມົ , ສ່ື ວນເນອ້ື ໃນທ່ື ໄດຮ້ື ຽບຮຽງ ແມ່ື ນໄດອື້ ງຕາມຄອດສ ລະບບົ 12+4ປ1. ຂາື້ ພະເຈາົ້ື ຜຮື້ ຽບຮຽງຫວງັ ຢື່ າງຍ່ື ງິ ວື່ າເອກະສານຫວົ ນອື້ າດຈະເປັນປະໂຫຍດໃຫແື້ ກື່ ທື່ ານ ຜຊື້ ມົ ໃຊບື້ ື່ ໍຫາາ ຍກ່ື ໍ ໜອື້ ຍ ໂດຍສະເພາະແມ່ື ນນກັ ສກຶ ສາ ສາຍປະຖມົ ແລະ ຊວະສາດ. ເຖງິ ຢ່ື າງໃດກື່ ຕໍ າມເອກະສານຫວົ ນກື້ ບໍ ື່ ໍປາສະຈາກໄດຂ້ື ໍຂ້ື າດຕກົ ບກົ ຜ່ື ອງ ທາງດາ້ື ນເນອ້ື ໃນ , ຄາໍ ສບັ ແລະ ສໍາ ນວນຕື່ າງໆ. ຫວງັ ຢື່ າງຍ່ື ງິ ວື່ າ ຄ-ອາຈານ, ນກັ ຮຽນຄ ແລະ ພາກສື່ ວນອື່ ນໆຫາກຍງັ ພບົ ເຫນັ ບນັ ຫາໃດໜ່ື ງຶ ທ່ື ບື່ ເໍ ໝາະສມົ , ບື່ ໍ ສອດຄ່ື ອງ ແລະ ບື່ ທໍ ນັ ສະພາບ, ກະລຸນາປະກອບຄາໍ ຄດິ ຄໍາເຫນັ ຂອງຕນົ ເພື່ ອຊ່ື ວຍປັບປຸງເຮດັ ໃຫປ້ື ມື້ ເຫາມັື້ ນສື້ ມົ ບນ ແລະ ມປະສດິ ທຜິ ນົ ຍ່ື ງິ ຂນື້ ໃນອະນາຄດົ .

ສາລະບານ ບດົ ທີ 1 ການກາໍ ເນດີ ສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ............................................................................1 1. ແນວຄດິ ກ່ິ ຽວກບັ ການກາໍ ເນດີ ຂອງສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ...............................................2 2. ການກາໍ ເນດີ ໂມເລກຸນທາດອງົ ຄະທາດ ແລະ ການກາໍ ເນດີ ຈລຸ ງັ .............................4 3.ວວິ ດັ ທະນາການຂອງສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ...............................................................9 ບດົ ທິ່ ີ 2 ຈລຸ ງັ ແລະ ການແບ່ິ ງຕວົ ຂອງຈລຸ ງັ ...............................................................16 1.ກອ້ ງຈລຸ ະທດັ ທາໍ ມະດາ (Light microscope)............................................16 2.ຈລຸ ງັ (Cell)......................................................................................17 2.1. ໂຄງສາ້ ງຂອງຈລຸ ງັ ....................................................................17 2.2. ຄວາມແຕກຕ່ິ າງກນັ ຂອງຈລຸ ງັ ພດື -ສດັ ............................................19 ບດົ ທີ 3 ການຈດັ ແບິ່ ງສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ........................................................................27 1. ຫກັ ການທ່ິ ວົ ໄປທ່ິ ນີ າໍ ໃຊໃ້ ນການຈດັ ແບ່ິ ງສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ............................................27 2.ຈລຸ ນີ ຊີ ແລະ ເຫດັ ..............................................................................30 3.ການຈດັ ແບິ່ ງພດື (Plant Kingdom).......................................................31 4.ການຈດັ ແບິ່ ງສດັ (Animal Kingdom)....................................................32 ບດົ ທີ 4 ການແລກປ່ິ ຽນທາດຂອງສດັ ....................................................................33 1.ການຍິ່ ອຍອາຫານຂອງສດັ (Animal Digestion)........................................33 2.ການຫາຍໃຈຂອງສດັ ...........................................................................35 3.ການໝນູ ວຽນທາດໃນຮິ່ າງກາຍ...............................................................36 4.ການປ່ິ ອຍຖ່ິ າຍ...................................................................................37 ບດົ ທີ 5 ການສາ້ ງອາຫານຂອງພດື .......................................................................39 1.ລໍາພດື (Stem)..................................................................................39 2.ໃບພດື (Leaves).............................................................................40 3.ການລາໍ ລຽງນາໍ້ ແລະ ທາດອາຫານໃນພດື ....................................................42 4.ການຄາຍນາໍ້ ຂອງພດື ............................................................................43

5.ປັດໄຈທິ່ ມີ ຜີ ນົ ຕິ່ ໍການຄາຍນາໍ້ ຂອງພດື .........................................................44 6.ການສງັ ເຄາະແສງຂອງພດື ......................................................................44 7.ການຫາຍໃຈຂອງພດື ...........................................................................45

ບດົ ທີ 1 ການກາໍ ເນດີ ສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ 1. ແນວຄດິ ກິ່ ຽວກບັ ການກາໍ ເນດີ ຂອງສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ . ໃນເມ່ິ ອກ່ິ ອນມະນດຸ ມຄີ ວາມສໍານກຶ ກ່ິ ຽວກບັ ກກົ ເຄາົ້ົ ຂອງການມຊີ ວີ ດິ , ມຄີ ວາມຄດິ ເຫນັ ຕ່ິ າງໆນາໆທິ່ ີ ແຕກຕ່ິ າງກນັ ໄປ ແຕ່ິ ລະຝ່ິ າຍກ່ິ ໍອາົ້ ງເຫດອາົ້ ງຜນົ ຂອງຕນົ ເອງຂນຶ້ົ ມາວ່ິ າ ທດິ ສະດີ ຂອງຕນົ ເອງແມິ່ ນຖກຕອ້ົ ງ ແລະ ເກດີ ມຂີ ໍຂົ້ ດັ ແຍ່ິ ງຂນຶ້ົ , ຕ່ິ າງຝິ່ າຍກບໍ ່ິ ໍລງົ ລອຍກນັ , ມກີ ານສຢ້ົ ັນກນັ ຢ່ິ າງດຸເດອດ ແລະ ຕິ່ າງຝ່ິ າຍຕ່ິ າງກໍປົກ ປອົ້ ງສດິ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຕນົ ເອງວ່ິ າ ທດິ ສະດຂີ ອງພວກເຮາົ ແມິ່ ນຖກຕອົ້ ງແລວ້ົ . ແຕ່ິ ຄວາມຈງິ ແລວ້ົ ທາດແທຂົ້ ອງການມຊີ ີວດິ ແມ່ິ ນຫຍງັ ? ແລະ ທາດທິ່ ມີ ຊີ ີວດິ ເກດີ ຂນຶົ້ ມາໄດ້ົ ແນວໃດ? ໃນຄໍາຖາມນແີົ້ ມ່ິ ນໃຜກ່ິ ຕໍ ອບໄດຍົ້ າກເພາະວ່ິ າ ເປັນບນັ ຫາທ່ິ ສີ ບັ ສນົ ກວິ່ າຫມິ່ ຢິ່ ໃນຊວີ ະສາດສະໄໝ ນນັົ້ ສະນນັົ້ , ໃນແຕິ່ ລະຝິ່ າຍຈ່ິ ງຶ ໃຫທົ້ ດັ ສະນະກ່ິ ຽວກບັ ກກົ ເຄາົ້ົ ຂອງການມຊີ ວີ ດິ ແຕກຕ່ິ າງກນັ ໄປເຊິ່ ງິ ມລີ າຍ ລະອຽດດິ່ ງັ ລິ່ ຸມນ:ີ້ົ 1. ຄວາມສາໍ ນກຶ ຂອງຝິ່ າຍຈດິ ຕະນຍິ ມົ (ສາສະໜາ) ໃຫທົ້ ດັ ສະນະກ່ິ ຽວກບັ ກກົ ເຄາົ້ົ ຂອງການມຊີ ວີ ດິ ນີ້ົ ວິ່ າ ວນິ ຍານ ແມິ່ ນປັດໄຈຕດັ ສນິ ກວ່ິ າຫມ່ິ , ຮ່ິ າງກາຍພຽງແຕິ່ ເປັນບ່ິ ອນອາໄສຊ່ິ ວົ ຄາວຂອງວນິ ຍານເທ່ິ າົ ນນັ້ົ , ເມິ່ ອ ເວລາວນິ ຍານໜອີ ອກຈາກຮ່ິ າງກາຍແລວົ້ ຮ່ິ າງກາຍກ່ິ ຈໍ ະຕາຍໄປ. 2. “ຊວີ ະສາດຢິ່ ບນົ ຫນາ້ົ ໂລກລວ້ົ ນແຕິ່ ແມ່ິ ນເທວະດາຟາົ້ ແຖນ ເປັນຜປົ້ ັນົ້ ແຕິ່ ງຈ່ິ ງຶ ເກດີ ມພີ ດ, ສດັ ແລະ ຄນົ ເຮາົ ”. 3. “ຮາງກາຍຊວີ ະສາດທງັ ໝດົ ແມ່ິ ນລວົ້ ນແຕິ່ ຢ່ິ ໃຕກ້ົ ານກະທບົ ຈາກສ່ິ ງິ ແວດລອ້ົ ມຂອງທາໍ ມະຊາດ”. ແລະ ສມົ ທບົ ກບັ ປັດໄຈອ່ິ ນໆເປັນຜຍົ້ ດົ້ ນັ ຈິ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫຮ້ົ ່ິ າງກາຍ ຊວີ ະສາດນນັົ້ ອາດຈະເກດີ ຂນຶ້ົ ໂດຍບງັ ເອນີ ”. 4. “ການມຊີ ວີ ດິ ຢ່ິ ເທງິ ຫນາ້ົ ໂລກນແີົ້ ມ່ິ ນໄດນ້ົ ໍາສ່ິ ງົ ມາຈາກບນັ ດາດາວພະເຄາະດວງອ່ິ ນໆໂດຍພາຍໃຕ້ົ ຮບຮິ່ າງບນັ ດາເມດັ ມຊີ ວີ ດິ ”. 5. “ການມຊີ ວີ ດິ ແມິ່ ນການເຄິ່ ອນໄຫວຂອງວດັ ຖຸທິ່ໄີ ດຂົ້ ະຫຍາຍຕວົ ເຖງິ ລະດບັ ສງສຸດ”. 6. “ທາດມຊີ ວີ ດິ ແມ່ິ ນການເນດີ ມາຈາກວດັ ຖຸອງົ ຄະທາດໂດຍຜ່ິ ານຂະບວນການແລກປິ່ ຽນທາດອນັ ຍາວນານ”. 7. “ທາດແທຂ້ົ ອງການມຮີ ບຮິ່ າງແມ່ິ ນການຄງົ ຕວົ ຂອງບນັ ດາທາດໂປຼຕດີ ”. 8. “ທາດແທຂົ້ ອງການມຊີ ວີ ດິ ແມ່ິ ນການປ່ິ ຽນໃຫມ່ິ ເອາົ ເອງຢ່ິ າງບິ່ ໍຢຸດຢັງ້ົ ຂອງທາດໂປຼຕດີ ໂດຍຜ່ິ ານຂະ ບວນການແລກປ່ິ ຽນທາດ\". 9. ສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແມ່ິ ນກາໍ ເນດີ ມາຈາກສິ່ ງິ ທິ່ ບີ ິ່ ມໍ ຊີ ວີ ດິ . 1.1. ທດິ ສະດຢີ ັງ້ົ ຢນການກໍາເນດີ ສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈນົ ມາຮອດປັດຈບຸ ນັ ມະນຸດເຮາົ ກໍຍງັ ບິ່ ໍສາມາດຊອກຄໍາ ຕອບໄດຢົ້ ິ່ າງຊັດເຈນວິ່ າ ສິ່ ງິ ທິ່ ີມຊີ ່ິ ວດິ ທໍາອດິ ໃນໂລກເກດີ ມາແນວໃດ ແລະ ເກດີ ມາຈາກໃສແຕ່ິ ອີງຕາມ 1

ທດັ ສະນະຕິ່ າງໆທ່ິ ກີ ່ິ າວມາ ຂາ້ົ ງເທງິ ນນັ້ົ ນກັ ວທິ ະຍາສາດຈ່ິ ງຶ ໄດສ້ົ ະຫຸຼບສງັ ລວມການກໍາເນດີ ຂອງສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອອກເປັນ 3 ທດິ ສະດຄີ : - ທດິ ສະດີ ວ່ິ າດວົ້ ຍສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເກດີ ມາຈາກສ່ິ ງິ ທິ່ ບີ ິ່ ໍມຊີ ວີ ດິ . - ທດິ ສະດີ ວິ່ າດວົ້ ຍການບ່ິ ໍສນິ້ົ ສຸດຂອງສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ . - ທດິ ສະດີ ວິ່ າດວ້ົ ຍສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທໍາອດິ ເກດີ ຈາກທາດເຄມແີ ລວົ້ ມວີ ວິ ດັ ທະນາການ. ກ. ທດິ ສະດວີ ່ິ າດວ້ົ ຍສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເກດີ ຈາກສິ່ ງິ ທິ່ ບີ ່ິ ມໍ ຊີ ວີ ດິ . ຕ່ິ ໍກບັ ທດິ ສະດນີ ທີົ້ ິ່ ານ ອະລສິ ໂຕດ (Aristot) ນກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວເກຼກັ ໄດເົ້ ວາົົ້ ວິ່ າ ສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ີ ຊວີ ດິ ເກດີ ຂນຶ້ົ ມາເອງຈາກສິ່ ງິ ທ່ິ ບີ ິ່ ໍມຊີ ວີ ດິ ຫຼ ເກດີ ຂນຶົ້ ເອງຕາມທໍາມະຊາດໂດຍ ທ່ິ ານໄດຂົ້ ຽນໄວໃ້ົ ນ ປົ້ມ Historia Animalium ວິ່ າ “ປາສິ່ ວນຫຼາຍເຕບີ ໂຕມາຈາກໄຂ່ິ ຂອງມນັ ເອງ, ແຕິ່ ມປີ າບາງຊະ ນດິ ອາໄສການເຕບີ ໂຕມາ ຈາກຂຕີົ້ ມົ ແລະ ດນິ ຊາຍ. ສໍາລບັ ແມງໄມບ້ົ າງຊະນດິ ແມ່ິ ນເຕບີ ໂຕມາຈາກແມງໄມເົ້ ອງ, ແຕ່ິ ແມງໄມບ້ົ າງຊະນດິ ແມິ່ ນບິ່ ໍໄດເ້ົ ຕບີ ໂຕມາຈາກພ່ິ ໍແມ່ິ ຂອງມນັ ເອງ. ແຕ່ິ ມນັ ເກດີ ມາຈາກສ່ິ ງິ ທິ່ ບີ ິ່ ໍມຊີ ວີ ດິ \".ທດິ ສະດນີ ແີ້ົ ມິ່ ນໄດມ້ົ ກີ ານ ຍອມຮບັ ກນັ ຢ່ິ າງກວາ້ົ ງຂວາງໃນສະຕະວດັ ທີ XVI ຫາ ຕນົ້ົ ສະຕະວດັ ທີ XVII. ຕິ່ ໍມາມນີ ກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວຝຣ່ິ ງັ ຊ່ິ ວ່ິ າ ທິ່ ານ ລຸຍ ປັດສະເຕີ (Luis pester), ທິ່ ານໄດທ້ົ ດົ ລອງກິ່ ຽວ ກບັ ຈລຸ ະຊບີ , ທິ່ ານຊໃີ້ົ ຫເ້ົ ຫນັ ວິ່ າ “ຈລຸ ະຊບີ , ມຢີ ່ິ ທ່ິ ວົ ໄປໃນອາກາດຖາົ້ ເຮາົ ຫາກປອ້ົ ງກນັ ບ່ິ ໍ ໃຫຈົ້ ລຸ ະຊບີ ເຫ່ິ ຼາົ ນນັົ້ ປົນເຂາົ້ົ ໄປໃນອາຫານ ອາຫານທິ່ ເີ ຮາົ ປະໄວກ້ົ ິ່ ຈໍ ະບ່ິ ບໍ ດເໜິ່ າົ າ\". ທ່ິ ານໄດທ້ົ ດົ ລອງ ໂດຍເອາົ ນໍາ້ົ ສິ່ າເຫຼາົ້ົ ໃສ່ິ ໃນກວດ, ແລວົ້ ດດອາກາດອອກຈນົ ຫມດົ , ຈາກນນັ້ົ ຈ່ິ ງຶ ນາໍ ເອາົ ກວດນນັ້ົ ໄປຕມົ້ົ ແລວົ້ ປະໄວເ້ົ ປັນເວລາດນົ ນານ, ກ່ິ ໍບ່ິ ໍປະກດົ ເຫນັ ວິ່ າມຈີ ລຸ ະຊບີ ເກດີ ຂນຶ້ົ ເລຍີ ແລະ ນໍາົ້ ສໍາເຫຼາົົ້ , ນນັົ້ ກໍບິ່ ໍບດເຫນ່ິ າົ . ດ່ິ ງັ ນນັ້ົ ທິ່ ານ ລຸຍ ປັດສະເຕີ (Luis Pester) ຈ່ິ ງຶ ສະຫຸຼບວິ່ າ ສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເກດີ ຂນຶົ້ ເອງບ່ິໄໍ ດົ້ ແຕ່ິ ສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເກດີ ມາຈາກສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທິ່ ມີ ມີ າກິ່ ອນ ແລວ້ົ . ຂ. ທດິ ສະດວີ ່ິ າດວ້ົ ຍການບ່ິ ສໍ ນິົ້ ສຸດຂອງສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ນກັ ວທິ ະຍາສາດບາງກິ່ ຸມເຊິ່ ອວ່ິ າສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນໂລກນແີົ້ ມ່ິ ນມາຈາກໂລກອ່ິ ນໂດຍຕດິ ມານາໍ ອຸກາບາດ, ເພາະມຜີ ຄົ້ ນົ້ົ ພບົ ທາດຂອງສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕດິ ມານາໍ ອຸກາບາດນນັ້ົ . ທ່ິ ານ ອາກເຣນອີ ຸສ (Arrhenius) ໄດເົ້ ວາົົ້ ວ່ິ າ ສະປໍຂອງບກັ ເຕຣີ (Bacteria) ສາມາດປີວໄປໃນອາກາດໄປສ່ິ ໂລກໃຫມ່ິໄດ,ົ້ ເມິ່ ອຕກົ ໃນສະພາບແວດລອ້ົ ມ ທ່ິ ເີ ໝາະສມົ ບກັ ເຕຣນີ ນັົ້ ສາມາດເຕບີ ໂຕໄດ.ົ້ ແຕ່ິ ທດິ ສະດນີ ຍີົ້ ງັ ມກີ ານຕອບໂຕຄ້ົ ນຄ: 1. ສະປໍບ່ິ ສໍ າມາດທນົ ທານຕ່ິ ໍອຸນຫະພມສງໄດ,້ົ ດິ່ ງັ ນນັ້ົ ເມິ່ ອເກດີ ອຸກາບາດຈະມກີ ານສຽດສເີ ຮດັ ໃຫ້ົ ເກດີ ເປັນໄຟ ແລະ ແສງລງັ ສຈີ າກຕາເວນັ ເຊ່ິ ງິ ເຮດັ ໃຫສ້ົ ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ບ່ິ ໍສາມາດທນົ ທານໄດ.ົ້ 2. ຖາ້ົ ໄດມ້ົ າຈາກໂລກອິ່ ນຈງິ , ມບີ ນັ ຫາຢ່ິ ວ່ິ າສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນໂລກນນັ້ົ ເກດີ ຂນຶົ້ ມາໄດຢ້ົ ່ິ າງໃດ? ຄ. ທດິ ສະດວີ ິ່ າດວ້ົ ຍສິ່ ງິ ທິ່ ຊີ ວີ ດິ ທໍາອດິ ເກດີ ຈາກທາດເຄມີ ແລະ ວວິ ດັ ທະນາການເລອົ້ ຍໆ ທດິ ສະດນີ ໄີ້ົ ດຮົ້ ບັ ການນຍິ ມົ ຊມົ ຊອບທິ່ ສີ ຸດໃນປັດຈບຸ ນັ , ເພາະເປັນທດິ ສະດທີ ມີ ເີ ຫດມຜີ ນົ ແລະ ມີ ຫກຼັ ຖານຈາກການທດົ ລອງຫາຼ ຍຢິ່ າງ, ຫຼກັ ຖານທດິ ສະດນີ ໄີ້ົ ດເ້ົ ວາົ້ົ ວິ່ າ “ຊວີ ດິ ທໍາອດິ ແມິ່ ນ ເກດີ ຈາກທາດເຄມີ 2

ຕ່ິ າງໆ, ທາດເຫ່ິ ຼາົ ນໄີົ້ ດປົ້ ະຕກິ ລິ ຍິ ານາໍ ກນັ ເຮດັ ໃຫເ້ົ ກດີ ເປັນສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ິ ເີ ປັນ ໂມເລກຸນໃຫຍ່ິ ຂນຶ້ົ ເລອົ້ ຍໆ ແລວ້ົ ກາ້ົ ວໄປເຖງິ ການລວມຕວົ ກນັ ເປັນໂມເລກຸນມຊີ ວີ ດິ ທິ່ ງີ ່ິາຍດາຍກ່ິ ອນ ຈາກນນັ້ົ ຈິ່ ງຶ ມກີ ານວວິ ດັ ທະນາການເປັນສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ິ ມີ ຄີ ວາມສບັ ສນົ ຂນຶົ້ ໄປເລອົ້ ຍໆ. ເພ່ິ ອເປັນການຊອກຄໍາຕອບທ່ິ ວີ ິ່ າ ສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທາໍ ອດິ ຂອງໂລກແມ່ິ ນເກດີ ຂນຶ້ົ ມາຈາກໃສ? . ໄດມົ້ ນີ ກັ ວທິ ະຍາສາດຫຼາຍທ່ິ ານໄດຄົ້ ນົົ້ ຄວາົ້ ຫາຄໍາຕອບດິ່ ງັ ກ່ິ າວນ.ີົ້ ຈນົ ມາຮອດ ຄ.ສ 1924 ທິ່ ານ ອາເລກັ ຊານໂດ ໂອປາຣນິ (Alexando Oparin) ນກັ ວທິ ະຍາ ສາດ ຊາວລດັ ເຊຍ ທ່ິ ານໄດກົ້ ິ່ າວວ່ິ າ “ພາຍຫຼງັ ການປະກດົ ຕວົ ຂອງຫນິ່ ວຍໂລກທາໍ ອດິ ແມ່ິ ນບ່ິ ມໍ ທີ າດ ປະສມົ ເຄມີ ໃດໆເກດີ ຂນຶ້ົ ແຕິ່ ພາຍຫຼງັ ທ່ິ ຫີ ນິ່ ວຍໂລກເຢັນລງົ ຈ່ິ ງຶ ປະກດົ ມທີ າດປະສມົ ຂອງກາກບອນກບັ ຮໂີ ດຣແຊນ ແລະ ທາດອາໂມນຍີ້ົ ກັ ເກດີ ຂນຶ້ົ , ທາດປະສມົ ດ່ິ ງັ ກິ່ າວນໄີົ້ ດເົ້ ກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ ານກນັ ເຮດັ ໃຫເ້ົ ກດີ ມທີ າດປະສມົ ໃຫມິ່ ເກດີ ຂນຶ້ົ ເຊິ່ ນັ ທາດນາໍ້ົ ຕານ, ອາຊດິ ອາມນິ ເນ, ທາດໄຂມນັ ແລະ ບນັ ດາທາດປະສມົ ອ່ິ ນໆ ເຊິ່ ງິ ທາດດິ່ ງັ ກິ່ າວນໄີ້ົ ດ້ົ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຕິ່ ໄໍ ປຢ່ິ າງບິ່ ຢໍ ຸດຢັງົ້ ຈນົ ເຮດັ ໃຫເ້ົ ກດີ ມທີ າດພເິ ສດປະກດົ ຕວົ ຂນຶ້ົ ມາແລວົ້ ກາຍເປັນຢອດໂມເລກຸນ ໃດຫນິ່ ງຶ ທິ່ ຕີ ກົ ລງົ ສິ່ ທະເລ ຫຼ ມະຫາສະຫມຸດໃດຫນ່ິ ງຶ , ຢອດດ່ິ ງັ ກິ່ າວມຄີ ວາມສາມາດດດເອາົ ບນັ ດາທາດຕິ່ າງໆ ທ່ິ ເີ ຈອປົນ ຢິ່ ໃນນາໍົ້ ເຂາົົ້ ມາບນັ ຈໃຸ ນຕວົ ແລະ ສິ່ ວນບ່ິ ໍຈາໍ ເປັນກ່ິ ຈໍ ະຖກປ່ິ ອຍອອກນອກ, ການເຄິ່ ອນໄຫວ ຄ ດ່ິ ງັ ກ່ິ າວ ມນັ ໄດເົ້ ປັນເງິ່ອນໄຂເຮດັ ໃຫ້ົ ຢອດໂມເລກຸນມກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ໃຫແົ້ ທດເຫມາະກບັ ສະພາບແວດລອົ້ ມ ຫຼາຍຂນຶ້ົ , ຢອດໂມເລກຸນດ່ິ ງັ ກິ່ າວເພ່ິ ນິ ເອນີົ້ ວິ່ າ ຢອດໂກອາແຊກວາ (Concervat). ຢອດໂກອາແຊກວານໄີົ້ ດມົ້ ີ ການເຄິ່ ອນໄຫວເປັນລະບບົ ເຮດັ ໃຫເົ້ ກດີ ມສີ ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທິ່ ງີ ່ິາຍດາຍ, ຈາກນນັ້ົ ກມໍ ກີ ານວວິ ດັ ທະນາການໄປ ເລອ້ົ ຍໆ. ການວວິ ດັ ທະນາການຂອງຢອດໂກອາແຊກວາທໍາອດິ ແມິ່ ນ ປະກອບເປັນສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທິ່ ງີ ິ່າຍດາຍ ເບອົ້ ງຕນົົ້ ແມິ່ ນເປັນຮ່ິ າງກາຍລຽ້ົ ງຊບີ ແບບກາຝາກ (Heterotrophe), ຈາກນນັ້ົ ກວໍ ວິ ດັ ມາເປັນພວກລຽ້ົ ງຊບີ ເອາົ ເອງ (Autotrophe) ແມິ່ ນຮ່ິ າງກາຍທ່ິ ສີ າມາດສງັ ເຄາະແສງໄດ້ົ ຫຼ ຮິ່ າງກາຍທ່ິ ສີ າມາດ ສາົ້ ງອາຫານເອາົ ເອງ ໄດ.້ົ ການວວິ ດັ ນໄີົ້ ດເົ້ ປັນເງິ່ອນໄຂເຮດັ .ໃຫບ້ົ ນັ ຍາກາດມອີ ກົ ຊແີ ຊນຫາຼ ຍຂນຶ້ົ . ການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ ານແີ້ົ ມິ່ ນເປັນ ການສະຫາຼ ຍຕວົ ຂອງທາດ ອງົ ຄະທາດຕ່ິ າງໆ ແລະ ຂະນະດຽວກນັ ອກົ ຊແີ ຊນກປໍ ິ່ ຽນແປງມາເປັນໂອໂຊນ (O3) ກາຍເປັນຊນັົ້ ນອກຂອງບນັ ຍາກາດໂລກເພິ່ ອຊິ່ ວຍປອ້ົ ງກນັ ລງັ ສອີ ຸຍຕາໄວໂອເລດ (UV) ຈາກດວງຕາເວນັ ທ່ິ ສີ ິ່ ງົ ເຂາົ້ົ ມາສິ່ ບນັ ຍາກາດຂອງໂລກ.. ກດິ ຈະກາໍ ສງັ ເກດຮບເຄ່ິ ອງມຂອງທິ່ ານ ມນິ ເລີ (Miller) ອຸປະກອນ ເຈຍ້ົ ຂາວ, ບກິ , ສດໍ າໍ , ບນັ ທດັ , ຮບພາບ, ເຄິ່ ອງມການທດົ ລອງຂອງ Miller ວທິ ດີ າໍ ເນນີ ກດິ ຈະກາໍ -ສງັ ເກດເບ່ິ ງິ ຮບເຄ່ິ ອງມການທດົ ລອງຂອງທ່ິ ານ Miller ແລະ ຂນັ້ົ ຕອນລະອຽດກຽວກບັ ການທດົ ລອງທິ່ ເີ ວາົົ້ ເຖງິ ການໂຮມຕວົ ກນັ ຂອງທາດອງົ ຄະທາດ ໃນການປະກອບເປັນໂມເລກຸນໃຫຍ່ິ ຂນຶ້ົ , ເຊ່ິ ງິ ທາດທ່ິ ໃີ ຊ້ົ ເຂາົ້ົ ໃນການທດົ ລອງ ແມິ່ ນມີ CH4, NH3, H2, H2O, ແລະ ໃຊກ້ົ ະແສໄຟຟາ້ົ ເຂາົ້ົ ຊິ່ ວຍໃນການປະຕບິ ດັ ການ ທດົ ລອງ. 3

ຜ່ິ ານການສງັ ເກດເຄ່ິ ອງມການທດົ ລອງ ແລະ ທາໍ ຄວາມເຂາົົ້ ໃຈກ່ິ ຽວກບັ ຂນັົ້ ຕອນຕິ່ າງໆຂອງການທດົ ລອງແລວົ້ , ນກັ ຮຽນສາມາດສະຫຸຼບ ແລະ ຂຽນບດົ ລາຍງານຜນົ ຂອງການສກຶ ສາ ເຄິ່ ອງມທດົ ລອງນໄີົ້ ດຄົ້ ແນວໃດ? 2. ການກາໍ ເນດີ ໂມເລກຸນທາດອງົ ຄະທາດ ແລະ ການກາໍ ເນດີ ຈລຸ ງັ 2.1.ວວິ ດັ ທະນາການທາງເຄມີ ຫຼ ຕນົ້ົ ກາໍ ເນດີ ໂມເລກຸນອງົ ຄະທາດ ຈາກການຄາໍ ນວນທາງວທິ ະຍາສາດເຊ່ິ ອວິ່ າ ໂລກມອີ າຍຸໄດປົ້ ະມານ 4.500-5.000 ລາ້ົ ນປີ ເຊ່ິ ງິ ລກັ ສະນະຂອງໂລກໃນເມ່ິ ອກ່ິ ອນແມ່ິ ນເປັນກິ່ ຸມຂອງທາດອາຍປະກອບມລີ ະອອງລງັ ສີ ແລະ ອະນຸພາກຂອງ ທາດຕິ່ າງໆ ທິ່ ຢີ ່ິ ໃນພາວະເປັນອາຕອມມຫີ ຼາຍກວ່ິ າຫມ່ິ ແມິ່ ນຮໂີ ດຣແຊນ (H), ອກົ ຊີ (O), ນໂີ ຕຣແຊນ (N) ແລະ ກາກບອນ (C ) . ນອກນນັ້ົ ກຍໍ ງັ ມອີ າຕອມຂອງທາດອ່ິ ນໆນບັ ທງັ ສິ່ ງິ ທ່ິ ເີ ປັນໂລຫະ ແລະ ອະໂລຫະ. ເມິ່ ອອຸນຫະພມຂອງໂລກຫຸຼດລງົ ບນັ ດາອາຕອມດິ່ ງັ ກ່ິ າວຈະເຕາົົ້ ໂຮມເຂາົົ້ ກນັ ເປັນໂມເລກຸນ ອາຕອມ ຂອງທາດໃດມນີ ໍາ້ົ ໜກັ ຫຼາຍກ່ິ ໍຈະເຂາົົ້ ຢິ່ ໃຈກາງຂອງທາດອາຍ, ອາຕອມຂອງທາດໃດ ມນີ າໍ້ົ ໜກັ ປານກາງກໍຈະ ປະກອບຢິ່ ຊນັົ້ ກາງ, ອາຕອມທາດໃດມນີ າໍ້ົ ໜກັ ເບາົ ກວິ່ າຫມິ່ ກຈໍ ະຢິ່ ທາງນອກສຸດ ເມິ່ ອກິ່ ຸມທາດອາຍເຫ່ິ ຼາົ ນນັ້ົ ໄດ້ົ ຮບັ ຄວາມເຢັນຈາກບນັ ຍາກາດບນັ ດາອາຕອມ ຈະຈບັ ແໜນ້ົ ເຂາົົ້ ກນັ ແລະ ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຕ່ິ ໍກນັ . ຈາກນນັ້ົ ຈ່ິ ງຶ ປ່ິ ຽນສະພາບການມາເປັນຂອງແຂງ ແລະ ສຸດທາົ້ ຍກິ່ ກໍ າຍເປັນຫນ່ິ ວຍໂລກ. ຂະບວນການວວິ ດັ ທະນາການຂອງ ໂລກນໄີົ້ ດແົ້ ບ່ິ ງເປັນ 4 ໄລຍະຄ: • ໄລຍະທ1ີ : ເມ່ິ ອອຸນຫະພມຂອງໂລກເຢັນລງົ , ບນັ ດາອາຕອມທ່ິ ເີ ບາົ ຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຕິ່ ກໍ ນັ ເຊິ່ ນັ : 4

ນາໍ້ົ ແລະ ທາດອາຍເຫ່ິ າຼົ ນຈີ້ົ ະປົກຄຸມ ແລະ ກາຍເປັນບນັ ຍາກາດຂອງໂລກໃນໄລຍະນນັົ້ . • ໄລຍະທີ 2: ແມິ່ ນໄລຍະທິ່ ເີ ລ່ິ ມີ ເກດີ ມທີ າດອງົ ຄະທາດເຊິ່ ງິ ມທີ າດ (C) ເປັນອງົ ປະກອບທ່ິ ສີ າໍ ຄນັ ເພາະ (C) ແມ່ິ ນ ສາມາດເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ທາດອິ່ ນໄດງົ້ ່ິາຍ ແລະ ທາດປະສມົ ຂອງ (C ) ສາມາດເຊິ່ ອມຕ່ິ ກໍ ນັ ໂດຍບິ່ ຈໍ າໍ ກດັ ກາຍເປັນແຖວຊິ່ ຫຼ ວງົ ມນົ ໄດ.້ົ ຢິ່ ທະເລ ແລະ ມະຫາສະໝຸດ ໃນເວລານນັົ້ ແມິ່ ນປະກອບມທີ າດ CH4 ຫາຼ ຍ. ທາດດ່ິ ງັ ກ່ິ າວນຈີ້ົ ະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ນາໍົ້ , NH3 ແລະ ທາດປະສມົ ອິ່ ນໆ ເຮດັ ໃຫເົ້ ກດີ ມທີ າດປະສມົ ໃໝ່ິ ປະເພດເກດີ ຂນຶົ້ ມາຄ: 1. ນາໍ້ົ ຕານ ຕວົ ຢ່ິ າງ: ທາດນາໍົ້ ຕານ Glucose ສຸດລວມ C H12O 2. ກເຼີ ຊຣນິ ສດລວມ C3 H8 O3 3. ອາຊດິ ໄຂມນັ 4. ອາຊດິ ອາມໂີ ນ 5. ເປຣມີ ດີ ນິ ໄດແົ້ ກິ່ : Thymine, (T), Cytocyne (C) ແລະ Uracine (u)ໄທອາມນິ (Thyamine) ໄຊໂທຊນິ (Cytocyne) ອຸຍລາຊນິ (Uracine), 6. ປຣນິ ໄດແົ້ ກ່ິ Adenine (A) ແລະ Guanine (G)6)ກວາອານນິ (Guanlne) ການປະກອບຂອງທາດອງົ ຄະທາດທງັ 6 ຊະນດິ ນແີົ້ ມິ່ ນອາໄສພະລງັ ງານທິ່ ມີ າຈາກ 2 ແຫ່ິ ງຼ ເຂາົົ້ ຮ່ິ ວມ ຄ ພະລງັ ງານຂອງຕາເວນັ ແລະ ໄດຈ້ົ າກຟາ້ົ ແມບເຫຼອ້ົ ມ, ຟາ້ົ ຜ່ິ າ ແລະ ພະລງັ ງານໄຟຟາົ້ . ເພິ່ ອເປັນການຢັງົ້ ຢນ ບນັ ຫານທີ້ົ ່ິ ານ ມນິ ເລີ ແລະ ທ່ິ ານ ໂອປາຣນິ ໄດດ້ົ ໍາເນນີ ການທດົ ລອງຄ ໃນປີ 1953 ທິ່ ານ ມນິ ເລີ ດໍາເນນີ ການ ທດົ ລອງ ໂດຍນາໍ ໃຊເ້ົ ຄ່ິ ອງມທ່ິ ອີ າກາດ ຢິ່ ຂາ້ົ ງນອກເຂາົົ້ ໄປບິ່ ໍໄດ.້ົ ຢິ່ ທາງໃນມແີ ຕ່ິ ທາດ CH4, NH3, H, H2O. ຈາກນນັົ້ ທ່ິ ານໄດປ້ົ ິ່ ອຍກະແສໄຟຟາ້ົ ເຂາົ້ົ ໄປ, ແລວ້ົ ປະໄວໄ້ົ ລຍະຫນ່ິ ງຶ ຈາກນນັ້ົ ທ່ິ ານໄດນ້ົ າໍ ເອາົ ທາດທິ່ ຢີ ່ິ ທາງໃນນນັ້ົ 5

ມາວໄິ ຈເບ່ິ ງິ ແລະ ທ່ິ ານໄດພ້ົ ບົ ວິ່ າໄດເົ້ ກດີ ມທີ າດທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທິ່ ເີ ປັນໂມເລກຸນໃຫຍິ່ ຂນຶ້ົ ເຊ່ິ ນັ ອາຊດິ ອາມນິ ເນ, ອຸຍເຣ, ອາຊດິ ອາເຊຕກິ , ອາຊດິ ລກັ ຕກິ , ດິ່ ງັ ນນັ້ົ , ທ່ິ ານໄດສົ້ ະຫຸບຼ ວິ່ າ ຈາກການໄດຮ້ົ ບັ ພະລງັ ງານຕ່ິ າງໆທງັ ພາຍ ນອກ ແລະ ພາຍໃນ ຫນ່ິ ວຍໂລກເອງສາມາດເຮດັ ໃຫົ້ ທາດອງົ ຄະທາດທ່ິ ມີ ໃີ ນແຫ່ິ ຼງນາໍ ຢິ່ ໃນໂລກລວມຕວົ ກນັ ປະກອບເປັນ ທາດທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຂນຶົ້ ມາໄດ.ົ້ • ໄລຍະທີ 3: ໃນໄລຍະນພີົ້ າກສ່ິ ວນທ່ິ ເີ ປັນພນົ້ ດນິ ແລະ ແຫິ່ ຼງນາໍົ້ ໃນໂລກຍງັ ມອີ ຸນຫະພມສງຢ່ິ ເຊິ່ ງິ ໄດເ້ົ ປັນເງ່ິອນໄຂ ເຮດັ ໃຫທ້ົ າດເຄມທີ ງັ 6 ຊະນດິ ໂຮມຕວົ ກນັ ເຂາົ້ົ . ໂມເລກຸນນາໍົ້ ຕານຈະລວມຕວົ ກນັ ເອງ ເພ່ິ ອກາຍເປັນໂມເລກຸນ ໃຫຍ່ິ ເອນີ້ົ ວ່ິ າ ທາດໂປລຊີ ກັ ກາຣດິ (Polysaccharide) ເຊ່ິ ງິ ຈະກາຍເປັນທາດແປງົ້ ແລະ ນາໍ້ົ ຕານ. - ກເຼີ ຊຣນິ ລວມຕວົ ກບັ ອາຊດິ ໄຂມນັ ຈະເກດີ ເປັນທາດໄຂມນັ . - ອາຊດິ ອາມໂີ ນລວມຕວົ ກນັ ກາຍເປັນໂປຼຕດິ - ອາຊດິ ອາມເີ ນມປີ ະມານ 20 ຊະນດິ , ດິ່ ງັ ນນັ້ົ ຈິ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫເ້ົ ກດີ ມໂີ ປຼເຕອນິ ຫຼາຍຊະນດິ ຍງັ ມໂີ ປຼເຕອນິ ບາງ ຊະນດິ ທ່ິ ມີ ບີ ດົ ບາດຊ່ິ ວຍເລ່ິ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມເີ ຊ່ິ ງິ ເອນີົ້ ວິ່ າອງັ ງຊມິ (Enzyme) 6

- ສ່ິ ວນທາດປຣນິ ແລະ ປີຣມີ ດີ ນິ ຈະລວມຕວົ ກບັ ນາໍ້ົ ຕານ ແລະ ທາດອງົ ຄະທາດທິ່ ມີ ກີ ິ່ ຸມຂອງຟົດສະຟັດ ປະກອບເປັນທາດນຸຍເກໂຼ ອຕດິ . - ຈາກນນັົ້ ນຸຍເກໂຼ ອຕດິ ຈະລວມຕວົ ເຂາົົ້ ກນັ ກາຍເປັນໂມເລກຸນໃຫຍ່ິ ຂນຶ້ົ ເຊິ່ ງິ ເອນີົ້ ວ່ິ າ ອາຊດິ ນຍຸ ເກອຼ ກິ (Acid Nucleic). • ໄລຍະທີ 4: ແມິ່ ນໄລຍະທາດອງົ ຄະທາດມກີ ານສງັ ເຄາະທາງເຄມເີ ພ່ິ ອທາດອງົ ຄະທາດຊະນດິ ໃຫມິ່ ຂນຶົ້ ຕິ່ ໍໄປ. ນຍຸ ເກໂຼ ອໂປຼເຕອນິ ມຄີ ວາມສາມາດສາ້ົ ງໂມເລກຸນໃຫມ່ິ ມລີ ກັ ສະນະຄກບັ ໂມເລກຸນເດມີ .ນຫີົ້ ມາຍ ເຖງິ ການສບພນັ ຫຼ ການທະວຄີ ນ. ການທະວຄີ ນຂອງນຍຸ ເກໂຼ ອໂປຼເຕອນິ ຈະເກດີ ຂນຶົ້ ໄດແ້ົ ມິ່ ນຍອ້ົ ນການລວມຕວົ ກນັ ຂອງພວກ ທາດນາໍ້ົ ຕານ, ອາຊດິ ອາມໂີ ນ, ປຣນິ , ເປຣມີ ດີ ນິ ແລະ ກິ່ ຸມທາດຟົດສະຟົດທ່ິ ມີ ຢີ ິ່ າງອຸດມົ ສມົ ບນຢ່ິ ໃນທະເລ ຫຼ ມະຫາ ສະໝຸດເຊິ່ ງິ ທາດເຫ່ິ າຼົ ນຈີົ້ ະຈບັ ຄິ່ ກບັ ນຸຍເກໂຼ ອໂປຼເຕອນິ ເດມີ ຈນົ ຄບົ ຖວ້ົ ນຈາກນນັົ້ ຈະເຊິ່ ອມຕ່ິ ໍກນັ ເອງເພ່ິ ປະກອບ ເປັນນຸຍເກໂຼ ອໂປຼເຕອນິ ໃໝິ່ ແລວ້ົ ຈ່ິ ງຶ ແຍກອອກເປັນໂມເລກຸນໃໝ່ິ ທ່ິ ສີ າມາດ 1. ແທນກິ່ ຸມຂອງນາໍົ້ ຕານ. 2. ແທນໂມເລກຸນຂອງອາຊດິ ອາມໂີ ນ. 3. ແທນໂມເລກຸນຂອງປຸຣນິ . 4. ແທນໂມເລກຸນຂອງເປຣມີ ດີ ນິ . 5. ແທນກ່ິ ຸມຂອງອາຕອມຟົດສະຟັດ. ຫມາຍເຖງິ ໂມເລກຸນເດມີ ຂອງນຸຍເກໂຼ ອໂປຼຕດິ ຫມາຍເຖງິ ໂມເລກຸນທິ່ ສີ າົ້ ງຂນຶ້ົ ໃຫມ່ິ ຂອງນຍຸ ເກໂອໂປຼຕດິ . ວວິ ດັ ທະນາການທາງຊວີ ະພາບ ຫຼ ການກາໍ ເນດີ ຂອງຈລຸ ງັ . 7

ເກດີ ຂນຶົ້ ພາຍຫຼງັ ວວິ ດັ ທະນາການທາງເຄມສີ າດປະມານ 3.000 ລາົ້ ນປີ, ຄຽງຄ່ິ ກບັ ການວວິ ດັ ທະນາ ການທາງເຄມີ ແລະ ການເພິ່ ມີ ທະວຂີ ອງຈາໍ ນວນນຍຸ ເກໂຼ ອໂປຼເຕອນິ ກມໍ ກີ ານສບຕ່ິ ໍເພ່ິ ອ ປະກອບເປັນສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ີ ຊວີ ດິ ທິ່ ແີ ທຈ້ົ ງິ , ການປິ່ ຽນແປງທ່ິ ພີ າໃຫເົ້ ກດີ ມສີ ິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທໍາອດິ ຂອງໂລກ ແມ່ິ ນມຂີ ໍສ້ົ ມົ ມຸດຖານ 2 ຢ່ິ າງຄ: ຂສໍ້ົ ມົ ມຸດຖານທ1ີ : ອະທບິ າຍວ່ິ າ ທາດທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕິ່ າງໆທ່ິ ຢີ ິ່ ໃນທະເລ ແລະ ມະຫາສະຫມຸດໄດລົ້ ວມຕວົ ກນັ ເປັນກ່ິ ຸມເອນີ ວິ່ າຢອດໂກອາແຊກວາທ່ິ ປີ ະກອບດວົ້ ຍທາດໂປຕດິ ເມິ່ ອລະລາຍໃນນາໍ້ົ ທາດດ່ິ ງັ ກິ່ າວຈະ ເກດີ ມໄີ ຟຟາ້ົ ບນັ ຈເຸ ຊິ່ ງິ ຈະດດເອາົ ບນັ ດາໂມເລກຸນຂອງນາໍົ້ ແລະ ທາດອິ່ ນໆ ລວມຕວົ ເຂາົົ້ ກນັ ເຊ່ິ ງິ ເຮດັ ໃຫຢົ້ ອດໂກອາແຊກວາໃຫຍ່ິ ຂນຶ້ົ ກາຍເປັນກອມເປັຼກໂກອາແຊກວາ(ComplexCoacerva) ໃນຂະນະດຽວກນັ ບນັ ດາທາດຕ່ິ າງໆ ທິ່ ຢີ ່ິ ໃນ ຢອດໂກອາແຊກວາເອງກ່ິ ເໍ ກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມນີ າໍ ກນັ ພາ ໃຫມ້ົ ພີ ະລງັ ງານເກດີ ຂນຶ້ົ ແລະ ພະລງັ ງານດ່ິ ງັ ກິ່ າວ ນບັ ມດ້ົ ງຶ ດດກນັ ແໜນ້ົ ເຂາົົ້ ຈນົ ກາຍເປັນສິ່ ງິ ຫິ່ ໍຫຸມ້ົ ຢອດໂກອາແຊກວາ. ຈາກນນັົ້ ຈ່ິ ງິ ເປັນສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໜ່ິ ວຍທໍາອດິ ເກດີ ຂນເຊ່ິ ງິ ເພ່ິ ນິ ເອນີ້ົ ວິ່ າຈລຸ ງັ ຂສໍົ້ ມົ ມຸດຖານທ2ີ : ໃຫອ້ົ ະທບິ າຍວິ່ າ ປະກດົ ການຕ່ິ າງໆທ່ິ ເີ ກດີ ຂນ້ົ ໃນທະເລ ແລະ ມະຫາສະໝຸດໃນຍຸກນນັົ້ ຈະເຮດັ ໃຫົ້ ທາດມຊີ ວີ ດິ ຕິ່ າງໆມາໂຮມເຂາົ້ົ ກນັ ແລະ ມລີ ກັ ສະນະຄຈລຸ ງັ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ . ຕິ່ ມໍ າທາດດ່ິ ງັ ກິ່ າວໄດເົ້ ກດິ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄ ມນີ າໍ ກນັ ປະກອບເປັນນິ່ ຸຍເກໂຼ ອໂປຼຕດິ ຂນົ້ ພາຍໃນຢອດນາໍົ້ ທ່ິ ມີ ລີ ກັ ສະນະຄາົ້ ຍຄຈລຸ ງັ . ສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຄາົ້ ຍຄຈລຸ ງັ ນແີ້ົ ມິ່ ນເກດີ ຂນ້ົ ປະມານ2.000 ລາ້ົ ນປີມາແລວົ້ . 8

ໃນການປະກອບສາ້ົ ງເປັນຈລຸ ງັ ທໍາອດິ ມຈີ ລຸ ງັ ບາງກ່ິ ຸມມກີ ານປະກອບສາ້ົ ງ ທ່ິ ບີ ່ິ ທໍ ນັ ສມົ ບນ ມບີ າງກິ່ ຸມມີ ການປະກອບສາ້ົ ງທສີ ມົ ບນ, ມກີ ານປະກອບສາ້ົ ງທິ່ ບີ ິ່ ທໍ ນັ ສມົ ບນ ສ່ິ ວນຫາຼ ຍແມິ່ ນ ບິ່ ມໍ ຊີ ວີ ດິ ນອນໃນອານາຈກັ Monera ແລະ ກິ່ ຸມທິ່ ມີ ກີ ານປະກອບສາ້ົ ງທິ່ ສີ ມົ ບນແມ່ິ ນສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ດີ ອນໃນອານາຈກັ Protista ເຊ່ິ ງິ ໂປຼຕດິ ສະ ຕານຖີ້ົ ວິ່ າແມິ່ ນ ບນັ ພະບຸລຸດຂອງສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນປັດຈບຸ ນັ . ການກາໍ ເນດີ ຈລຸ ງັ ສະຫຸບຼ ໄດວ້ົ ່ິ າອງີ ໃສ່ິ ວວິ ດັ ທະນາການຕິ່ າງໆທ່ິ ກີ ່ິ າວມານເີ້ົ ຫນັ ໄດວ້ົ ິ່ າສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ບ່ິ ໍໄດົ້ ຖກກາໍ ເນດີ ມາເປັນຮບສມົ ບນແບບໃນທນັ ທທີ ນັ ໃດ, ແຕິ່ ມນັ ຈະມກີ ານປິ່ ຽນແປງໃນໄລຍະເວລາອນັ ຍາວນານ ນບັ ເປັນລາ້ົ ນໆປີ ແລະ ສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນປັດຈບຸ ນັ ກິ່ ຖໍ ວິ່ າຍງັ ບ່ິ ແໍ ມ່ິ ນສິ່ ງິ ທ່ິ ສີ ມົ ບນ. ສ່ິ ງິ ດິ່ ງັ ກິ່ າວຈະ ມວີ ວິ ດັ ທະນາ ການໄປເລອົ້ ຍໆ ໂດຍບິ່ ມໍ ໃີ ຜຮວົ້ ິ່ າຈະສນິົ້ ສຸດລງົ ເວລາໃດ. 3.ວວິ ດັ ທະນາການຂອງສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ວວິ ດັ ທະນາການ ໝາຍເຖງິ ການປິ່ ຽນແປງທາງລກັ ສະນະຂອງສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທິ່ ຄີ ່ິ ອຍເປັນ ຄ່ິ ອຍໄປຕາມ ກາລະເວລາ ໂດຍມກີ ານປິ່ ຽນແປງທິ່ ເີ ກດີ ຂນຶົ້ ຢ່ິ າງຊາົ້ ໆ ເຊ່ິ ງິ ການວວິ ດັ ນນັົ້ ຈະໃຊເົ້ ວລາເປັນພນັ ໆ ຫຼ ລາົ້ ນໆປີ. ສະນນັ້ົ , ໃນຊິ່ ວົ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຮາົ ຈ່ິ ງຶ ບ່ິ ໍສາມາດເຫນັ ການປ່ິ ຽນແປງລກັ ສະນະທ່ິ ເີ ດ່ິ ນັ ຈະແຈງົ້ ເທ່ິ ອ. ວວິ ດັ ທະນາ ການເປັນຕນົົ້ ເຫດຫນ່ິ ງຶ ຂອງການເກດີ ພນັ ໃໝິ່ ຂນຶ້ົ ດິ່ ງັ ທ່ິ ພີ ວກເຮາົ ໄດເົ້ ຫນັ ຢ່ິ ທຸກວນັ ນ.ີົ້ 3.1 ສາເຫດການເກດີ ວວິ ດັ ທະນາການ 1. ສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕ່ິ າງໆມກີ ານເລອກເຟັນ້ົ ຫຼາຍຢ່ິ າງ ສະນນັົ້ , ທຸກຊວີ ດິ ຕອ້ົ ງດນິົ້ ຮນົ ເພ່ິ ອການຢ່ິ ລອດ, ຜນົ ຂອງການຕ່ິ ສໍ ກ້ົ ນັ ເປັນເວລາດນົ ນານເປັນສາເຫດຫນ່ິ ງຶ ທິ່ ເີ ຮດັ ໃຫສົ້ ິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມຮີ ບຮ່ິ າງ, ລກັ ສະນະປິ່ ຽນແປງໄປ ຈາກເດມີ ເພ່ິ ອໃຫແົ້ ທດເໝາະກບັ ແວດລອົ້ ມທິ່ ດີ ໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ິ . 2. ສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຍິ່ ອມມກີ ານປ່ິ ຽນແປງລກັ ສະນະເຊ່ິ ງິ ເກດີ ຈາກສາເຫດ 2 ຢິ່ າງຄ ສາເຫດທາງສງິ ແວດ ລອົ້ ມ ແລະ ສາເຫດທາງພນັ ທຸກາໍ . 3. ຜນົ ຈາກການເລອກເຟັນ້ົ ໂດຍທໍາມະຊາດເຊິ່ ງິ ອງີ ໃສິ່ ແຕິ່ ລະທອ້ົ ງຖິ່ ນິ , ແຕິ່ ລະພາກໃນໂລກ ມລີ ກັ ສະ ນະແຕກຕ່ິ າງກນັ ເພ່ິ ອຄວາມເຫມາະສມົ ກບັ ທ່ິ ຢີ ່ິ ອາໄສ. 9

ຕວົ ຢ່ິ າງ : - ຕນົົ້ ກະບອງເພດັ ແມິ່ ນມລີ ກັ ສະນະທ່ິ ເີ ຫມາະສມົ ກບັ ການຈະເລນີ ຢ່ິ ທະເລຊາຍ, ໃບຈະຍາວເປັນໜາມເພິ່ ອ ປອ້ົ ງກນັ ອນັ ຕະລາຍ ແລະ ຫຸຼດຜ່ິ ອນເນອົ້ ທິ່ ກີ ານຄາຍນາໍົ້ . - ສດັ ທິ່ ຢີ ່ິ ໃນເຂດໜາວຈະມຂີ ນົ ຍາວ ແລະ ໜາເພິ່ ອປອ້ົ ງກນັ ຄວາມຫນາວເຢັນ. 3.2 ທດິ ສະດວີ ວິ ດັ ທະນາການ ນກັ ວທິ ະຍາສາດໄດໃົ້ ຫທົ້ ດັ ສະນະ ແລະ ເຫດຜນົ ທິ່ ແີ ຕກຕິ່ າງກນັ ຄ: ກ. ທດິ ສະດຂີ ອງທິ່ ານ ລາມາກ ( Jean Lamarck 1744-1829 ) ທິ່ ານເປັນຜໃົ້ ຫເົ້ ຫດຜນົ ວິ່ າສ່ິ ງິ ແວດລອ້ົ ມເປັນສາເຫດເຮດັ ໃຫສ້ົ ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມກີ ານປິ່ ຽນແປງຮບຮິ່ າງໂດຍ ອະທບິ າຍວິ່ າ “ອະໄວຍະວະໃດທິ່ ມີ ກີ ານໃຊງົ້ ານຢ່ິ ສະເໜີ ຫຼ ມກີ ານໃຊງ້ົ ານຫາຼ ຍ. ອະໄວຍະວະນນັ້ົ ຈະມກີ ານ ພດັ ທະນາ ຫຼ ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂນຶ້ົ ແລະ ມກີ ານປ່ິ ຽນແປງໃຫເ້ົ ໝາະສມົ ກບັ ໜາົ້ ທ່ິ ,ີ ສ່ິ ວນອະໄວຍະວະໃດທິ່ ໃີ ຊົ້ ງານໜອົ້ ຍ ຫຼ ບ່ິ ໍໃຊງ້ົ ານຈະຄິ່ ອຍໆນອົ້ ຍລງົ ແລະ ຈະສນຫາຍໄປໃນທ່ິ ສີ ຸດ. ສິ່ ງິ ແວດລອ້ົ ມທິ່ ມີ ອີ ດິ ທພິ ນົ ຕິ່ ກໍ ານປ່ິ ຽນແປງຂອງອະໄວຍະວະຕ່ິ າງໆ ລວມມອີ າຫານ, ອຸນຫະພມ, ແສງສະຫວິ່ າງ, ທິ່ ຢີ ິ່ ອາໄສເປັນຕນົ້ົ . ທິ່ ານ ລາມາກ ຍງັ ເຊ່ິ ອອກີ ວ່ິ າ ລກັ ສະນະທ່ິ ມີ ກີ ານປ່ິ ຽນແປງເນ່ິ ອງຈາກການແພ່ິ ພນັ ຫຼ ພ່ິ ໍແມ່ິ ສາມາດ ຖ່ິ າຍທອດໄປສິ່ ລຸນົ້ ລກຫາຼ ນໄດ.້ົ ຕວົ ຢິ່ າງ: -ຍລີ າຟຕອ້ົ ງຢດຄາໍ ຢິ່ ເລອົ້ ຍໆເພ່ິ ອຫາກນິ ອາຫານຢິ່ ບິ່ ອນທິ່ ສີ ງເປັນເວລາດນົ ນານ, ດິ່ ງັ ນນັົ້ ຄໍ ຂອງຍລີ າຟ ຈ່ິ ງຶ ຍາວ. ຂ. ທດິ ສະດຂີ ອງທ່ິ ານ ດາຣວນິ (Charles Darwin 1809-1882 )ທ່ິ ານໄດສົ້ ະເຫນທີ ດິ ສະດວີ ວິ ດັ ທະນາ ການຊິ່ ວິ່ າ “ທດິ ສະດກີ ານເລອກເຟັນ້ົ ຕາມທາມະຊາດ\" ເຊິ່ ງິ ທິ່ ານສາມາດສະຫຸຼບໄດດ້ົ ່ິ ງັ ນ:ີ້ົ 1. ສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕ່ິ າງໆແມ່ິ ນມກີ ານເກດີ ລກ, ຫຼານເປັນຈາໍ ນວນຫວຼ ງຫາຼ ຍສບຕິ່ ໍກນັ ມາ. 2. ລກ, ຫາຼ ນທ່ິ ເີ ກດີ ມາຕ່ິ າງກດໍ ນີ້ົ ຮນົ , ຕ່ິ ໍສເ້ົ ພ່ິ ອການຢິ່ ລອດ ເຊິ່ ນັ ຍາດຊງິ ທິ່ ຢີ ິ່ ອາໄສ, ອາຫານ ແລະ ປັດໄຈອ່ິ ນໆ ເພ່ິ ອການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ທ່ິ ດີ ີ ແລະ ເອາົ ຊວີ ດິ ຢິ່ ລອດໄດຢ້ົ ິ່ າງສະດວກສະບາຍ. 3. ຜນົ ຂອງການດນີ້ົ ຮນົ , ຕິ່ ໍສເ້ົ ພ່ິ ອການຢ່ິ ລອດນນັ້ົ ຈິ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫສ້ົ ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມກີ ານຜນັ ແປ ຫຼ ປ່ິ ຽນແປງໄປຈາກ ລກັ ສະນະເດມີ . ຈາກເງິ່ອນໄຂທງັ 3 ຢິ່ າງທິ່ ກີ ່ິ າວມານນັົ້ ແມ່ິ ນເຮດັ ໃຫສ້ົ ິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ພະຍາຍາມປັບຕວົ ເອງ ແລະ ສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ີ ຊວີ ດິ ຊະນດິ ໃດທ່ິ ປີ ັບຕວົ ໄດົ້ ຈິ່ ງຶ ສາມາດດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ິ ໃນສະພາບແວດລອ້ົ ມນນັົ້ ໄດ້ົ ແລະລກັ ສະນະທິ່ ເີ ຫມາະ ສມົ ຂອງສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແຕິ່ ລະຊະນດິ ເທ່ິ າົ ນນັ້ົ , ຈິ່ ງຶ ສາມາດຖ່ິ າຍທອດໄປສ່ິ ລຸນ້ົ ລກຫຼານໄດ.ົ້ ຕວົ ຢິ່ າງ: 10

ກິ່ ຽວກບັ ຍລີ າຟ, ທິ່ ານ ດາຣວນິ ໄດໃ້ົ ຫທົ້ ດັ ສະນະວ່ິ າ ໃນອະດດີ ຍລີ າຟບາງຕວົ ຄສໍ ນັ້ົ . ບາງຕວົ ຄໍຍາວ, ເມິ່ ອຢິ່ ໃນສະພາບແວດລອົ້ ມທ່ິ ຂີ າດແຄນອາຫານ ຈະມຍີ ລີ າຟທ່ິ ຄີ ຍໍ າວເທ່ິ າົ ນນັ້ົ ທ່ິ ມີ ີ ໂອກາດຫາກນິ ຍອດຂອງ ພດ ຫຼ ໃບໄມທົ້ ່ິ ຢີ ່ິ ສງໄດ.້ົ ດິ່ ງັ ນນັ້ົ , ຍລີ າຟຄຍໍ າວຈ່ິ ງຶ ມໂີ ອກາດຢິ່ ລອດ ແລະ ມຄີ ວາມແຂງແຮງກວ່ິ າພວກຄສໍ ນັົ້ ແລະ ມໂີ ອກາດສບທອດລກຫາຼ ນຈນົ ມາຮອດປັດຈບຸ ນັ ນ.ີ້ົ 3.3 ຫຼກັ ຖານທິ່ ສີ ະຫນບັ ສະຫນນວວິ ດັ ທະນາການ 3.3.1 ຫຼກັ ຖານທາງຊາກບຮານ ທິ່ ານ ດາກວນິ ໄດໃົ້ ຊຊົ້ າກບຮານຂອງສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ສະແດງເຖງິ ການສບເນິ່ ອງຂອງສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ .ມາຮອດ ປັດຈບຸ ນັ ການສກຶ ສາຊາກບຮານຂອງສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໄດມ້ົ ກີ ານພດັ ທະນາ ເຊ່ິ ງິ ເຮດັ ຫນາົ້ ທ່ິ ເີ ຊິ່ ອມໂຍງຄວາມຮຈ້ົ າກ ວຊິ າສດັ ຕະວທິ ະຍາ, ທ່ິ ໍລະນວີ ທິ ະຍາເຮດັ ໃຫຂົ້ ໍມ້ົ ນຈາກບຮານ ແລະ ວວິ ດັ ທະນາການຫຼາຍຂນຶົ້ ແລະ ສາມາດ ກາໍ ນດົ ອາຍຸຍຸກກາໍ ເນດີ ແລະ ຈດັ ລໍາດບັ ການເກດີ ສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕ່ິ າງໆ ໃນໂລກດິ່ ງັ ນີ້ົ : - ສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ິ ເີ ກິ່ າົ ແກິ່ ຫຼ ປະຖມົ ມະສດັ ແມ່ິ ນມອີ າຍຸປະມານ 3. 00 ລາ້ົ ນປີ. - ຊາກບຮານຂອງສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທິ່ ມີ ອີ າຍຸເກ່ິ າົ ແກ່ິ ທ່ິ ສີ ຸດຂອງບກັ ເຕຣີ ແລະ ເທ່ິ າົ ສຂີ ຽວແກມສຟີ າ້ົ ມອີ າຍຸປະມານ 3.000 ລາ້ົ ນປີ. - ຊາກບຮານເທາົ ສຂີ ຽວມອີ າຍຸປະມານ 1.000 ລາົ້ ນປີ. - ຊາກບຮານຂອງສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນຍຸກແຄມບຽນ (ຊາກຫນອນ) ທິ່ ພີ ບົ ໃນປະເທດອດົ ສະຕາຣມີ ອີ າຍຸປະມານ 600 ລາົ້ ນປີ. -ຊາກບຮານຂອງສດັ ບິ່ ມໍ ກີ ະດກສນັ ຫງຼັ (ສດັ ທະເລ) ມອີ າຍຸປະມານ 300ລາ້ົ ນປີ. - ຊາກບຮານປາບິ່ ໍມຟີ ັນຟມໃນຍຸກ ມອີ າຍຸປະມານ 500-600 ລາ້ົ ນປີ. 11

- ຊາກບຮານມຟີ ັນຟມໃນຍຸກ Silurian ມອີ າຍຸປະມານ 450 ລາົ້ ນປີ. -ຊາກບຮານພວກ Sphenodon ທ່ິ ພີ ບົ ໃນປະເທດນວິ ຊແີ ລນມອີ າຍຸປະມານ 175 ລາົ້ ນປີ. -ຊາກບຮານສດັ ລຽ້ົ ງລກດວ້ົ ຍນມົ ມອີ າຍຸປະມານ 120-150 ລາ້ົ ນປີ. -ຊາກບຮານຂອງ Opussum ມອີ າຍຸປະມານ 75 ລາົ້ ນປີ. -ຊາກບຮານຂອງມາົ້ ບຮານມອີ າຍຸປະມານ 60 ລາ້ົ ນປີ. 12

3.4 ຄວາມຄດິ ກ່ິ ຽວກບັ ວວິ ດັ ທະນາການໃນປັດຈບຸ ນັ ໃນປັດຈບຸ ນັ ໄດມ້ົ ຫີ ຼາຍທດັ ສະນະທິ່ ມີ ຕີ ິ່ ໍວວິ ດັ ທະນາການຄ: 1. ປັດໄຈທິ່ ສີ າໍ ຄນັ ທ່ິ ກີ ິ່ ໃໍ ຫເ້ົ ກດີ ມກີ ານປິ່ ຽນແປງແມິ່ ນແຊນ (Genes) ແຊນເປັນປັດໄຈທິ່ ຄີ ວບຄຸມລກັ ສະນະຕິ່ າງໆຂອງພິ່ ,ໍ ແມິ່ ໄປສິ່ ລຸນົ້ ລກ ແລະ ຫຼານ. ເມ່ິ ອໂຄງ ສາົ້ ງຂອງ ແຊນປ່ິ ຽນແປງເຮດັ ໃຫລ້ົ ກັ ສະນະຕ່ິ າງໆ ທິ່ ແີ ຊນຄວບຄຸມ ກປໍ ິ່ ຽນແປງໄປນາໍ , ລກັ ສະນະຂອງ ການປິ່ ຽນແປງ ແບບນເີົ້ ອນີ້ົ ວິ່ າ “ການຜນັ ແປຂອງແຊນ” ເຊິ່ ງິ ການປ່ິ ຽນແປງຂອງແຊນນເີົ້ ຮດັ ໃຫ້ົ ເກດີ ມແີ ຊນໃໝິ່ ຫາຼ ຍຂນຶ້ົ ແລະ ສິ່ ງົ ຜນົ ເຮດັ ໃຫເ້ົ ກດີ ມລີ ກັ ສະນະຂອງສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຫຼາຍຂນຶ້ົ ນາໍ ອກີ . 2. ການປັບຕວົ . ເປັນຜນົ ຈາກການຄດັ ເລອກທາງທໍາມະຊາດ ເຊ່ິ ງິ ເຮດັ ໃຫສ້ົ ິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມໂີ ຄງສາົ້ ງ, ລກັ ສະນະ, ຂະບວນ ການເຮດັ ວຽກ ແລະ ແບບແຜນການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ປ່ິ ຽນແປງໄປ. ການປັບຕວົ ບ່ິ ໍໄດຍົ້ ອ້ົ ນຄວາມຕງັ້ົ ໃຈ ຫຼ ແຮງຈງ ໃຈ ແຕິ່ ມນັ ເປັນໄປໂດຍທາໍ ມະຊາດ ເພາະສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທິ່ ເີ ໝາະສມົ ກບັ ທາໍ ມະຊາດເທ່ິ າົ ນນັ້ົ ຈິ່ ງຶ ຈະຢິ່ ລອດໄດົ້ ແລະ ສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ດິ່ ງັ ກ່ິ າວຢາກມຊີ ວີ ດິ ຢ່ິ ລອດຕອົ້ ງປັບຕວົ ດ່ິ ງັ ນ:ີົ້ - ເພ່ິ ອອາຫານ ພດທ່ິ ມີ ທີ າດຄໍຼໂຣຟີນສາມາດສງັ ເຄາະອາຫານເອາົ ເອງໄດ,ົ້ ດ່ິ ງັ ນນັ້ົ , ຈິ່ ງຶ ສາມາດດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ິ ໄດົ້ ໂດຍບິ່ ຕໍ ອົ້ ງເພິ່ ງິ ພາອາໄສສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອ່ິ ນ. - ເພ່ິ ອປອົ້ ງກນັ ຕວົ ເອງສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ບາງຊະນດິ ຈະມສີ ຂີ ອງຮ່ິ າງກາຍກມົ ກນກບັ ສິ່ ງິ ແວດລອ້ົ ມທິ່ ຢີ ິ່ ອາໄສເພ່ິ ອຫບຼົ ຫກຼີ ບິ່ ໍໃຫສ້ົ ດັ ຕເຫນັ ງິ່າຍ. - ເພ່ິ ອການສບພນັ ພດທ່ິ ຕີ ອົ້ ງປະສມົ ລະອອງເກສອນດວ້ົ ຍແມງໄມ ້ົ ມກັ ມໂີ ຄງສາ້ົ ງຂອງດອກທ່ິ ເີ ໝາະສມົ ເຊິ່ ນັ ມກີ ບີ ດອກງາມ, ມສີ ງີ າມ, ມນີ າໍ້ົ ເກສອນຫວານ, ມກີ ນິ ຫອມ. 3.5 ວວິ ດັ ທະນາການຂອງມະນຸດ ນກັ ຄນົົ້ ຄວາ້ົ ກ່ິ ຽວກບັ ມະນຸດວທິ ະຍາໄດໃົ້ ຫທົ້ ດັ ສະນະວິ່ າ  ມະນຸດຊາວາ ພບົ ຊາກບຮານໃນປະເທດອນິ ໂດເນເຊຍ.  ມະນດຸ ປັກກິ່ ງິ ພບົ ຊາກບຮານໃນຖໍາ້ົ ແຫ່ິ ງຫນ່ິ ງຶ ຂອງນະຄອນປັກກິ່ ງິ ປະເທດຈນີ . 13

 ມະນດຸ ຮແີ ວນເບກີ (Heidelberg) ພບົ ຊາກບຮານໃນປະເທດເຢັຍລະມນັ . - Homo sapiens ຊາກດກຶ ດໍາບນັ ມອີ າຍຸປະມານ 1 ແສນປີຫາ1 ລາົ້ ນປີສະຫມອງມກີ ານພດັ ທະນາຫຼາຍ, ມີ ປະມານ 1.450cc ສາມາດພດັ ທະນາເຄ່ິ ອງມລ່ິ າສດັ , ສາມາດລິ່ າສດັ ໃຫຍ່ິ , ມກີ ານປິ່ ຽນແປງຂອງແຂວ້ົ ເພ່ິ ອ ແທດເຫມາະກບັ ການກນິ ອາຫານ. -Homo Sapiens Neanderthal ເອນີ້ົ ວ່ິ າ ຄນົ ເນອງັ ແດກຕານ. ພບົ ຄງັ້ົ ທໍາອດິ ຢ່ິ ປະເທດ ເຢຍລະມນັ ໃນປີ 1856, ມອີ າຍຸປະມານ 150,000 ປີເຄິ່ ອງມຫີ ນີ , ຮປົ້ ຸງແຕ່ິ ງອາຫານ, ສາມາດ ໃຊເົ້ ຄ່ິ ອງນິ່ ຸງຫ່ິ ມົ ທິ່ ເີ ຮດັ ດວົ້ ຍຫນງັ ສດັ , ມະນດຸ ພວກນສີ້ົ ນຫາຍໄປຈາກໂລກນໄີ້ົ ດປ້ົ ະມານ 40.000 ປີ ເຊ່ິ ງິ ການຫາຍໄປແມ່ິ ນນກັ ວທິ ະຍາສາດໄດ້ົ ສນັ ນຖິ ານຍອ້ົ ນວ່ິ າ • ມະນຸດມກີ ານປິ່ ຽນແປງເປັນເຊອົ້ ສາຍຂອງມະນດຸ ຕິ່ ມໍ າ. • ຍອ້ົ ນມກີ ານປະສມົ ກບັ ມະນດຸ ກິ່ ຸມອ່ິ ນແລວ້ົ ປ່ິ ຽນແປງໄປ. • ໄດມ້ົ ວີ ວິ ດັ ທະນາການມາເປັນມະນຸດໃນປັດຈບຸ ນັ , ໂດຍການປິ່ ຽນແປງເທິ່ ອລະຫນອົ້ ຍ. - Homo Sapiens-Sapiens ພບົ ຄງັົ້ ທໍາອດິ ຢ່ິ ປະເທດຝຣິ່ ງັ ເສດເອນີົ້ ວ່ິ າ ຄນົ ໂກມຼ າຍງົ (Cro-magnon)ມີ ວວິ ດັ ທະນາການສງໃນທຸກດາ້ົ ນ, ສະຫມອງມກີ ານພດັ ທະນາຂນຶ້ົ ປະ ມານ 60% ຂອງມະນຸດເມິ່ ອ 6 ແສນປີ, ມສີ ງັ ຄມົ ທ່ິ ແີ ນ່ິ ນອນ, ມກີ ານໃຊເ້ົ ຄິ່ ອງມຢີ ່ິ າງຫວຼ ງ! ຫາຼ ຍ, ມຄີ ວາມຄດິ ແລະ ຈນິ ຕະນາການ, ສາມາດແຕມົ້ ພາບ ສດັ , ວທິ ກີ ານລິ່ າສດັ ໄວ,ົ້ ຮຈົ້ ກັ ໃຊຕົ້ ວົ ອກັ ສອນ ແລະ ມກີ ານພດັ ທະນາຈນົ ມາຮອດປັດຈບຸ ນັ . ສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ປະກອບສາ້ົ ງດວົ້ ຍທາດເມມີ ຕນົົ້ ຕໍແມິ່ ນທາດອາຕອມຂອງ C, O, H ແລະ N. ທາດ ດ່ິ ງັ ກ່ິ າວນລີ້ົ ວມຕວົ ເຂາົົ້ ກນັ ກາຍເປັນໂມເລກຸນຂອງ NH3, CH4 , ອາຊດິ ອາມນີ ເນ. ຜິ່ ານຂະບວນການວວິ ດັ ທະນາການອນັ ຍາວນານ, ບນັ ດາໂມເລກຸນດ່ິ ງັ ກ່ິ າວໄດໂ້ົ ຮມຕວົ ເຂາົ້ົ ກນັ ກາຍ ເປັນຢອດມຊີ ວີ ດິ ເຊິ່ ງິ ເອນີົ້ ວ່ິ າ ຢອດໂກອາແຊກວາ.ຢອດໂກອາແຊກວາໄດມົ້ ກີ ານວວິ ດັ ໄປເລອົ້ ຍໆຈນົ ກາຍເປັນ ສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ິ ງີ ່ິາຍດາຍ ແລະ ກາົ້ ວໄປເຖງິ ສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ິ ສີ ບັ ສນົ ແລະ ເປັນສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ລະດບັ ສງ. ສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ີ 14

ຊວີ ດິ ຈະມຄີ ຸນລກັ ສະນະຫຼາຍຢ່ິ າງ ເຊ່ິ ນັ ມກີ ານປ່ິ ຽນແປງທາດ ແລກປິ່ ຽນພະລງັ ງານ, ມກີ ານຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ, ມີ ການແຜ່ິ ເຊອ້ົ , ມຄີ ວາມຮສົ້ ກຶ ແລະຕອບຄນ ມກີ ານປັບຕວົ ເຂາົ້ົ ກບັ ສ່ິ ງິ ແວດລອ້ົ ມ ແລະ ມວີ ວິ ດັ ທະນາການເພິ່ ອ ໃຫມ້ົ ຫີ ຼາຍສະນດິ ເກດິ ຂນົ້ . ຕະຫຼອດໄລຍະການກາໍ ເນດີ ຂອງສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໄດມົ້ ນີ ກັ ວທິ ະຍາສາດຫາຼ ຍທິ່ ານໄດຄ້ົ ນົ້ົ ຄວົ້ າຊອກຮກົ້ ່ິ ຽວ ກບັ ການກາໍ ເນດິ ຂອງສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ວ່ິ າເກດິ ຂນ້ົ ໄດແ້ົ ນວໃດ? ແລະ ເກດິ ມາຈາກໃສ? ເຊ່ິ ນັ ທ່ິ ານ ລາມາກ, ທິ່ ານ ດາກວນິ , ທ່ິ ານ ໂອປາລນີ ແລະ ຜອົ້ ິ່ ນໆ ແຕ່ິ ລະທິ່ ານກມໍ ເີ ຫດຜນົ , ຫຼກັ ຖານຈະແຈງົ້ ແລະ ສດັ ເຈນ. ແຕ່ິ ທດິ ສະ ດທີ ິ່ ຖີ ກຕອ້ົ ງ ແລະ ຊດັ ເຈນກວິ່ າໝ່ິ ແມິ່ ນທດິ ສະດຂີ ອງທິ່ ານ ດາກວນິ ແລະ ທິ່ ານ ໂອປາລນິ ເຊິ່ ງິ ໄດສົ້ ະຫບຼ ຕນົ້ົ ກາໍ ເນດິ ສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແລະວວິ ດັ ທະນາການຂອງມະນດຸ ໄດດົ້ ່ິ ງັ ນ:ີ້ົ ສະຫຸບຼ ແຜນວາດກາໍ ເນດີ ສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຂອງທ່ິ ານ ໂອປາຣນິ 15

ບດົ ທິ່ ີ 2 ຈລຸ ງັ ແລະ ການແບິ່ ງຕວົ ຂອງຈລຸ ງັ 1.ກອົ້ ງຈລຸ ະທດັ ທາໍ ມະດາ (Light microscope) ກ. ໂຄງສາົ້ ງ ແລະ ສ່ິ ວນປະກອບທ່ິ ສີ າໍ ຄນັ ຂອງກອົ້ ງຈລຸ ະທດັ ແບບທາໍ ມະດາ 1.ເລນໃກຕ້ົ າ (Ocular lens or Eyepiece) ເປັນພາກສິ່ ວນທິ່ ເີ ຮດັ ໜາົ້ ທິ່ ຂີ ະຫຍາຍພາບທິ່ ເີ ກດີ ຈາກ ເລນວດັ ຖຸ (Objective)ເຊ່ິ ງິ ເລນໃກຕົ້ າມກີ ໍາລງັ ຂະຫຍາຍຫຼາຍລະດບັ ຄ: 5 ເທ່ິ າົ (5x), 10 ເທິ່ າົ (10x), 15 ເທິ່ າົ (15x). 2.ລາກອ້ົ ງ (Body tube) ຢິ່ ຕ່ິ ຈໍ າກເລນໃກຕ້ົ າ ເຮດັ ໜາ້ົ ທ່ິ ສີ ່ິ ງົ ພາບຈາກເລນວດັ ຖຸມາຫາເລນໃກຕົ້ າ. 3. ລໝໍົ້ ນເລນ (Revolver or Nosepiece) ໃຊສົ້ າໍ ລບັ ໝນເພິ່ ອປັບກາໍ ລງັ ຂະຫຍາຍຂອງເລນ. 4. ເລນວດັ ຖຸ (Objective) ເປັນເລນທິ່ ຂີ ະຫຍາຍພາບໃນຂນັ້ົ ທໍາອດິ ເຊ່ິ ງິ ຈະມເີ ປັນຊຸດແຕ່ິ ລະອນັ ມີ ກາໍ ລງັ ຂະຫຍາຍທິ່ ຕີ ່ິ າງກນັ ເຊິ່ ນັ : Ocular (ເລນໃກຕ້ົ າ) Objectives (ເລນຕາ) magnifications at eye point (ລວມພາບທ່ິ ເີ ຫນັ ) 10 X 4 X (low power) 40 X 10 X 10 X (low power) 100 X 10 X 40 X (high power or high dry) 400 X 10 X 100 X (oil immersion) 1000 5. ແຂນກອ້ົ ງ (Arm) ຮບັ ນາໍົ້ ໜກັ ເມ່ິ ອເວລາ ເຄ່ິ ອນຍາ້ົ ຍກອົ້ ງ. . ແທິ່ ນວາງວດັ ຖຸ (Stage) ໃຊວ້ົ າງສະໄລດ໌ ແລະ ວດັ ຖຸທ່ິ ຕີ ອົ້ ງການສ່ິ ອງ. 7. ເຫຼກັ ໜບີ ສະໄລດ໌ (Stage Clips) ສໍາລບັ ໜບີ ສະໄລດ໌ ແລະ ວດັ ຖຸໃຫຕ້ົ ດິ ກບັ ຖານກອ້ົ ງ. 8. ແວ່ິ ນປັບແສງ (Diaphragm) ເປັນມ່ິ ານ ເປີດ-ປິດ ຮຮບັ ແສງ ສາມາດປັບຂະໜາດຂອງຮຮບັ ແສງ. 9. ປ່ິ ຸມປັບພາບຂະຫຍາຍ (Coarse Adjustment Knob) ໃຊເ້ົ ລິ່ ອນຕໍາແໜງ ຂອງແທ່ິ ນວາງ 16

ວດັ ຖຸຂນຶ້ົ ລງົ ເມິ່ ອຢ່ິ ໃນໄລຍະໂຟກາສກຈໍ ະສາດມາດເຫນັ ພາບໄດ.ົ້ 10. ປ່ິ ຸມປັບພາບລະອຽດ (Fine Adjustment Knob) ຢິ່ ຖດັ ຈາກປິ່ ຸມປັບພາບຂະຫຍາຍອອກມາ ດາົ້ ນນອກໃນຕໍາແໜ່ິ ງດຽວກນັ ເມ່ິ ອປັບດວົ້ ຍປ່ິ ຸມປັບພາບຂະຫຍາຍແລວົ້ ຈິ່ ງຶ ໝນປິ່ ຸມປັບພາບລະອຽດເພ່ິ ອໃຫົ້ ໄດພ້ົ າບຄມົ ຊດັ (ຈະແຈງ້ົ ) ຫາຼ ຍຂນຶົ້ . 11. ຖານກອ້ົ ງ (Base) ເຮດັ ໜາົ້ ທ່ິ ຮີ ບັ ນາໍ້ົ ໜກັ ຂອງກອ້ົ ງ. 12. ຈດຸ ກາເນດີ ແສງ (Light Source) ເປັນແຫິ່ ຼງໃຫແ້ົ ສງຂອງກອົ້ ງ ເພ່ິ ອສ່ິ ອງຜ່ິ ານວດັ ຖຸ. ເລນລວມແສງ (Condenser) ຢິ່ ກອ້ົ ງແຖນວາງວດັ ຖຸ ເປັນເລນລວມແສງເພ່ິ ອລວມແສງຜິ່ ານໄປຍງັ ວດັ ຖຸທ່ິ ຢີ ່ິ ເທງິ ສະໄລດ໌ ສາມາດເລິ່ ອນຂນຶົ້ ລງົ ໄດໂ້ົ ດຍມປີ ິ່ ຸມປັບ. ຂ. ວທິ ກີ ານນາໍ ໃຊ:ົ້ ກອ້ົ ງຈລຸ ະທດັ ແບບໃຊໄ້ົ ຟຟາ້ົ ມວີ ທິ ກີ ານໃຊດ້ົ ່ິ ງັ ນ:ີ້ົ - ວາງຖານກອົ້ ງໃນພນ້ົ ພຽງ ເພ່ິ ອເຮດັ ໃຫກົ້ ອົ້ ງຕງັົ້ ຊິ່ . - ໝນເລນໃກວົ້ ດັ ຖຸ ໂດຍເອາົ ກາລງັ ຂະຫຍາຍຕ່ິ າສຸດມາຢ່ິ ຊິ່ ກບັ ລາກອ້ົ ງ. - ປັບແວິ່ ນປັບແສງ ກອ້ົ ງແທ່ິ ນວາງວດັ ຖຸໃຫແົ້ ສງສະທອົ້ ນເຂາົົ້ ກອົ້ ງເຕມັ ສິ່ ວນ. - ເອາົ ສະໄລດ໌ ມາວາງລງົ ເທງິ ແຖນແລວົ້ ໜບີ ໂດຍໃຫວ້ົ ດັ ຖຸ ຢ່ິ ຊ່ິ ກບັ ຈດຸ ສະທອົ້ ນແສງ ຖາ້ົ ບິ່ ໍຊິ່ ແມ່ິ ນໃຫປົ້ ັບປິ່ ຸ ມ ແທິ່ ນວາງວດັ ຖຸ ຫຼ ຍາ້ົ ຍສະໄລດ໌ ແລະ ໝນເລນວດັ ຖຸດວົ້ ຍກາໍ ລງັ ຂະຫຍາຍ10X ກິ່ ອນ. - ເບ່ິ ງິ ຜ່ິ ານເລນໃກຕົ້ າລງົ ຫາສະໄລດພ໌ ອ້ົ ມທງັ ໝນປ່ິ ຸມປັບພາບ ຫຍບັ ລໍາກອ້ົ ງຈະເຄິ່ ອນທ່ິ ຂີ ນຶ້ົ ແລະ ລງົ ເຂາົົ້ ຫາ ເລນໃກວ້ົ ດັ ຖຸປັບເລອ້ົ ຍໆ ຈນົ ກວ່ິ າຈະເຫນັ ວດັ ຖຸ ເມ່ິ ອເຫນັ ກິ່ ໍປັບປິ່ ຸມພາບລະອຽດ. - ຖາົ້ ຕອ້ົ ງການຂະຫຍາຍພາບໃຫໃົ້ ຫຍິ່ ຂນຶົ້ ໃຫໝົ້ ນເລນໃກວ້ົ ດັ ຖຸທ່ິ ມີ ກີ າລງັ ຂະຫຍາຍສງຂນຶ້ົ ຕາມລໍາດບັ ເຊິ່ ນັ : 10x, 40x, 100x … ເຂາົ້ົ ມາແນວລໍາກອົ້ ງ ແລະ ບິ່ ໍຕອົ້ ງຍາ້ົ ຍສະໄລດອ໌ ກີ ແລວ້ົ ໝນປ່ິ ຸມປັບພາບລະອຽດເພ່ິ ອ ໃຫໄົ້ ດພ້ົ າບທິ່ ຊີ ດັ ເຈນຫາຼ ຍຂນຶົ້ . - ຫຼງັ ຈາກນນັ້ົ ທິ່ ານສາມາດອະທບິ າຍ, ຊແີົ້ ຈງ້ົ , ແຕມົ້ ຮບທ່ິ ທີ ິ່ ານເຫນັ ໄດ.ົ້ - ພາຍຫຼງັ ສາເລດັ ໃຫປ້ົ້ົ ັບກາລງັ ຂະຫຍາຍຈາກເລນວດັ ຖຸ, ເລນໃກຕົ້ າ, ພາບຂະຫຍາຍ, ພາບລະອຽດ, ຄ່ິ າຕ່ິ າງໆ ຄນຄເກິ່ າົ , ເອາົ ສະໄລດອ໌ ອກ, ປິດໄຟ, ອະນາໄມ ້ົ ເກບັ ມຽ້ົ ນກອ້ົ ງ. 2.ຈລຸ ງັ (Cell) ແມິ່ ນຫວົ ໜິ່ ວຍພນົ້ ຖານທ່ິ ນີ ອົ້ ຍສຸດຂອງສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ . ທຸກໆສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ລວົ້ ນແຕິ່ ປະກອບສາົ້ ງມາຈາກຈຸ ລງັ ເຊ່ິ ງິ ມໜີ າ້ົ ທ່ິ ຕີ ່ິ າງໆພາຍໃນຮ່ິ າງກາຍເຮດັ ໃຫຮົ້ ິ່ າງກາຍສາມາດເຮດັ ວຽກໄດຢົ້ ່ິ າງເປັນລະບບົ . 2.1. ໂຄງສາົ້ ງຂອງຈລຸ ງັ 1)ຂອບຈລຸ ງັ ພບົ ໃນຈລຸ ງັ ຂອງພດ 2) ເຈຍົ້ ຫຸມ້ົ ຈລຸ ງັ (Cell Membrane) ເປັນໂຄງສາ້ົ ງທິ່ ປີ ະກອບດວ້ົ ຍສານພນ້ົ ຖານ 2 ຊະນດິ ຄ: ທາດໂປຣຕນິ ແລະໄຂມນັ ມໜີ າ້ົ ທ່ິ ຫີ ິ່ ໍຫຸມົ້ ພາກ ສິ່ ວນຕິ່ າງໆພາຍໃນຈລຸ ງັ , ອະນຸຍາດສານຜິ່ ານເຂາົົ້ -ອອກຈລຸ ງັ , ແລກປິ່ ຽນທາດສານລະຫວິ່ າງຈລຸ ງັ ກບັ ສະພາບແວດລອົ້ ມອອ້ົ ມຂາົ້ ງ ແລະ ຊິ່ ວຍຊກັ ນາໍ ໄຟຟາ້ົ ລະຫວິ່ າງພາຍໃນ ແລະ ນອກຈລຸ ງັ . 3)ທາດຈລຸ ງັ (Cytoplasm ຫຼ cytosol) 17

ທາດຈລຸ ງັ ເປັນອງົ ປະກອບທິ່ ສີ ໍາຄນັ ຂອງຈລຸ ງັ , ມລີ ກັ ສະນະເປັນທາດແຫຼວໜຽວ ເຊ່ິ ງິ ຢິ່ ລະຫວິ່ າງກາງ ເຈຍົ້ ຫຸມົ້ ແລະ ແກິ່ ນຈລຸ ງັ . ພາຍໃນທາດຈລຸ ງັ ຈະປະກອບດວ້ົ ຍບນັ ດາອານຸອງົ ປະກອບ ແລະອະນຸພາກຕ່ິ າງໆທ່ິ ີ ເຮດັ ໜາ້ົ ທິ່ ຫີ າຼ ຍຢ່ິ າງປະສານກນັ ຢິ່ າງຫວຼ ງຫາຼ ຍເຊິ່ ນັ : ຕາໜິ່ າງທາດໃນມີ 2 ຊະນດິ ຄ: ຊະນດິ ຊາ ມລີ ກັ ສະນະເປັນ ຖງົ ຍາວຫຼາຍຊນັ້ົ ພບັ ຊອ້ົ ນກນັ ແລະ ມໄີ ຣໂບໂຊມຕດິ ເກາະຢິ່ ຕາມຜວິ ໜາົ້ ເຊິ່ ງິ ເຮດັ ໜາົ້ ທ່ິ ໃີ ນການສງັ ເຄາະທາດ ໂປຕຣນິ ເພ່ິ ອສ່ິ ງົ ອອກໄປນອກຈລຸ ງັ . ຕາໜິ່ າງທາດໃນ ຊະນດິ ກຽົ້ ງມລີ ກັ ສະນະເປັນຖງົ ຍາວຫຼາຍຊນັ້ົ ພບັ ຊອ້ົ ນກນັ ແຕ່ິ ບ່ິ ໍມໄີ ຣໂບໂຊມຕດິ ເກາະຢ່ິ ຕາມຜວິ ໜາົ້ ເຊິ່ ງິ ເຮດັ ໜາ້ົ ທ່ິ ໃີ ນການສງັ ເຄາະທາດໄຂມນັ . 1.ກອລຈບີ ໍດີ (Golgi Body) ເປັນແພ ບາງໆຮຽງກນັ ຢ່ິ ເປັນຊນັ້ົ ປະມານ 5-15ຊນັ້ົ ຄາ້ົ ຍຄຈານຮຽງ ຊອົ້ ນກນັ ໃນຂອບຂອງຖງົ ທ່ິ ຄີ າ້ົ ຍຄຈານນຈີົ້ ະມຖີ ງົ ນອ້ົ ຍໆແຕກກ່ິ ງິ ອອກເປັນຫຼາຍສາຂາ. ມໜີ າົ້ ທິ່ ີ ເປັນບ່ິ ອນຮບັ ໂປຣຕນິ ແລວົ້ ສາົ້ ງ ຄາຣໂ໌ ບໄຮເດຣດ ໃຫກ້ົ າຍເປັນ Glycoprotein ກິ່ ອນສງົ ອອກຈາກຈລຸ ງັ , ສາ້ົ ງທາດເມອກ, ເປັນແຫິ່ ຼງເກບັ ສະສມົ ສານອາຫານທິ່ ຈີ ລຸ ງັ ສາ້ົ ງຂນຶົ້ ແລະກ່ິ ຽວຂອ້ົ ງກບັ ການແບ່ິ ງຈລຸ ງັ . 2.ໄລໂຊໂຊມ (Lysosome) ມລີ ກັ ສະນະເປັນກອົ້ ນມນົ ເປັນອະນຸອງົ ປະກອບທິ່ ພີ ບົ ສະເພາະໃນຈລຸ ງັ ສດັ ເຊ່ິ ງິ ກໍາເນດີ ຈາກກອລຈບີ ໍດີ ມຂີ ະໜາດເສນັົ້ ຜິ່ າສນກາງປະມານ 0.5-1.5 ພາຍໃນຈະບນັ ຈແຸ ມ່ິ ແປົ້ງ Hydrolytic Enzyme ຫຼາຍກວິ່ າ 12 ຊະນດິ . ມໜີ າົ້ ທ່ິ ໃີ ນການຍ່ິ ອຍສານອາຫານພວກຄາຣໂ໌ ບໄຮເດຣດ, ໂປຣຕນິ , ໄຂມນັ ແລະອາຊດິ ນຸຍເກລອກິ . ນອກນນັ້ົ , ຍງັ ຍິ່ ອຍຈລຸ ງັ ຕວົ ແກ່ິ ຕວົ ແລະສິ່ ງິ ແປກປອມທ່ິ ເີ ຂາົ້ົ ສິ່ ຈຸ ລງັ . 3.ເມດັ ເປ່ິ ົາ (Vacuole) ເປັນອານຸພາກທິ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປັນເມດັ ໃຫຍ່ິ , ມເີ ຈຍົ້ ຫ່ິ ຸມຊນັົ້ ດຽວ, ຢ່ິ ພາຍໃນມີ ທາດແຫຼວ, ມຂີ ະໜາດ, ຮບຮິ່ າງ ແລະໜາ້ົ ທິ່ ແີ ຕກຕ່ິ າງກນັ ໄປຕາມແຕ່ິ ລະຊະນດິ ຂອງຈລຸ ງັ ເຊິ່ ນັ : -Contractile Vacuole ເຮດັ ໜາົ້ ທິ່ ໃີ ນການຖ່ິ າຍເທນາໍ້ົ ແລະທາດເສດເຫຼອອອກຈາກຈລຸ ງັ ພບົ ໃນສດັ ເອກະຈລຸ ງັ ຈາໍ ພວກໂປຣໂຕໂຊນາໍ້ົ ຈດ. -Food Vacuole ເປັນເມດັ ເປິ່ ົາສະສມົ ອາຫານພາຍໃນຈລຸ ງັ ພບົ ທງັ ໃນສດັ ເອກະ ແລະ ພະຫຸຈລຸ ງັ ເຊິ່ ນັ : ໂປຣໂຕຊວົ , ໄຮດຣາ, ສດັ ຟອງນາໍົ້ ... -Sap Vacuole ເປັນເມດັ ເປ່ິ ົາໃນຈລຸ ງັ ພດທິ່ ຊີ ິ່ ວຍປັບຄວາມສມົ ດຸນພາຍໃນຈລຸ ງັ . 4.ໄມໂຕຄອນເດຣຍ ລກັ ສະນະເປັນທ່ິ ອນສວ້ົ ຍ ຫຼຮບໜິ່ ວຍກມົ , ປະກອບດວ້ົ ຍເຈຍົ້ ຫຸມ້ົ 2 ຊນັ້ົ ຄ: ຊນັ້ົ ໃນ ແລະຊນັົ້ ນອກ. ມຊີ ິ່ ອງຫວິ່ າງລະຫວິ່ າງຊນັ້ົ ໃນ ແລະຊນັົ້ ນອກມທີ າດແຫຼວບນັ ຈຢຸ ່ິ . ເຈຍ້ົ ຫຸມ້ົ ຊນັ້ົ ໃນເຮດັ ໜາົ້ ທິ່ ໃີ ນການສາົ້ ງພະລງັ ງານໃຫແົ້ ກິ່ ຈລຸ ງັ . 5.ເມດັ ສີ (Plastid) ເປັນອານຸອງົ ປະກອບທ່ິ ພີ ບົ ສະເພາະໃນພດ ແລະເທາົ (ຍກົ ເວນັ້ົ ເທາົ ສຂີ ຽວປົນຟາ້ົ ). ໂດຍທ່ິ ວົ ໄປແລວົ້ ເພິ່ ນິ ແບິ່ ງເມດັ ສອີ ອກເປັນ 3 ປະເພດຫຼກັ ຄ: -Leucoplast ເປັນເມດັ ສທີ ່ິ ບີ ິ່ ມໍ ສີ ີ ຫຼມສີ ຂີ າວ ພບົ ຕາມຈລຸ ງັ ຜວິ ໜາ້ົ ຂອງໃບ ແລະຈລຸ ງັ ສະສມົ ອາຫານ. -Chromoplast ເປັນເມດັ ສຊີ ະນດິ ທ່ິ ມີ ສີ ີ ຫວຼ ງົ ວດັ ຖຸ (Pegment) ຫາຼ ຍຊະນດິ ເຊ່ິ ນັ : ສສີ ມົ້ົ , ສແີ ດງ, ສມີ ິ່ ວງ, ສເີ ຫຼອງ, ສນີ າໍົ້ ຕານ ພບົ ໃນກບີ ດອກ, ໃບພດທ່ິ ມີ ສີ ເີ ຫິ່ າຼົ ນີົ້ ແລະໃນໝາກໄມສົ້ ຸກທ່ິ ມີ ສີ ສີ ນັ ຕິ່ າງໆ. -ເມດັ ສຂີ ຽວ (Chloroplast) ປະກອບດວົ້ ຍເຈຍົ້ ຫຸມົ້ 2 ຊນັ້ົ . ພາຍໃນມີ ເມດັ ສຂີ ຽວສະ ຫວິ່ າງ (Chlorophyll) ຈາໍ ນວນຫວຼ ງຫຼາຍທ່ິ ເີ ຮດັ ໜາ້ົ ທ່ິ ໃີ ນການສງັ ເຄາະແສງ. .ໄຣໂບໂຊມ (Ribosome) ເປັນອະນຸອງົ ປະກອບທິ່ ມີ ຂີ ະໜາດນອ້ົ ຍທິ່ ສີ ຸດມເີ ສນັ້ົ ຜິ່ າສນກາງປະມານ 18

25nm ມລີ ກັ ສະນະເປັນເມດັ ກມົ ປະກອບດວົ້ ຍ 2 ໜິ່ ວຍຍ່ິ ອຍ ມທີ ງັ ໜ່ິ ວຍທ່ິ ຢີ ິ່ ອດິ ສະຫຼະ ແລະຮຽງຕິ່ ໍກນັ ຢ່ິ . ໄຣໂບໂຊມທ່ິ ບີ ່ິ ໍຂນຶ້ົ ກບັ ຕາໜິ່ າງທາດໃນມໜີ າ້ົ ທິ່ ໃີ ນການຊ່ິ ວຍຂະບວນການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ ຮ່ິ ວມກບັ ສານ ກາໍ ມະພນັ . 7.ເຊນທຣີໂອນ (Centriole) ພບົ ໃນຈລຸ ງັ ສດັ ແລະຈລຸ ງັ ໂປຣຕສິ ບາງຊະນດິ . ມລີ ກັ ສະນະເປັນຮບທ່ິ ໍ ກມົ 2 ອນັ ວາງຮຽງກນັ ເປັນວງົ ກມົ 9 ກ່ິ ຸມ ແຕ່ິ ລະກ່ິ ຸມມີ 3 Microtubules ເປັນສານປະກອບພວກໂປຣຕນິ ທິ່ ຫີ ດົ ຢດໄດດົ້ ີ ແລະມບີ ດົ ບາດກ່ິ ຽວກບັ ການເຄ່ິ ອນທິ່ ີຂອງທຸກອງົ ປະກອບພາຍໃນຈຸລງັ ເຮດັ ໃຫສົ້ ານຕິ່ າງໆ ໝນວຽນພາຍໃນຈລຸ ງັ ຢ່ິ າງທິ່ ວົ ເຖງີ . 8.ໄມໂຄຣທບລ (Microtubule) ເປັນຫຼອດໂປຣຕນິ ທິ່ ປີ ະກອບມາຈາກໂມເລກຸນໂປຣຕນິ ມໜີ າົ້ ທ່ິ ີ ໃນການຄວບຄຸມການໄຫຼວຽນຂອງທາດຈລຸ ງັ , ກິ່ ຽວຂອົ້ ງກບັ ການເຮດັ ວຽກຂອງຂນົ ລອຍ ແລະຫາງລອຍ, ລາໍ ລຽງຖງົ ບນັ ຈສຸ ານອອກຈາກຈລຸ ງັ . 9.ໄມໂຄຣຟິລາເມນ (Microfilament) ມລີ ກັ ສະນະເປັນຫຼອດນອ້ົ ຍຄາົ້ ຍຄ Microtubule ແຕ່ິ ຂອ້ົ ນ ຂາົ້ ງນອ້ົ ຍກວ່ິ າ ເຊິ່ ງິ ປະກອບມາຈາກສາຍໄຍໂປຣຕນິ ມໜີ າົ້ ທ່ິ ຊີ ່ິ ວຍໃນການເຄ່ິ ອນໄຫວຂອງຈລຸ ງັ , ຊິ່ ວຍແຍກ ທາດຈລຸ ງັ ອອກເປັນສອງສ່ິ ວນໃນເວລາແບ່ິ ງຈລຸ ງັ , ຊິ່ ວຍໃຫຈົ້ ລຸ ງັ ກາ້ົ ມຊນີ້ົ ຫດົ ຢດຕວົ . 4)ແກິ່ ນຈລຸ ງັ (Nucleus) ເປັນສນກາງການຄວບຄຸມຂະບວນການຕ່ິ າງໆພາຍໃນຈລຸ ງັ ແລະພາຍໃນແກ່ິ ນຈະບນັ ຈບຸ ນັ ດາສານ ກາໍ ມະພນັ ທິ່ ເີ ຮດັ ໜາົ້ ທິ່ ສີ າໍ ຄນັ ທ່ິ ສີ ຸດຂອງຈລຸ ງັ . ແກິ່ ນຈະປະກອບດວົ້ ຍອງົ ປະກອບ ດ່ິ ງັ ນ:ີົ້ -ເຈຍ້ົ ຫຸມົ້ ແກິ່ ນ (Nuclear membrane) ເຈຍົ້ ຫຸມົ້ ແກ່ິ ນຈະມຊີ ນັ້ົ ທິ່ ກີ ນົົ້ 2 ຊນັ້ົ ແລະໃນແຕ່ິ ລະຊນັ້ົ ຈະ ມຮີ ນອົ້ ຍໆ (Nuclear Spore) ກະຈິ່ າຍຢິ່ ທ່ິ ວົ ໄປ ເຊ່ິ ງິ ພວກມນັ ເປັນຊິ່ ອງທາງທ່ິ ເີ ປີດໃຫທົ້ າດສານພາຍໃນ ແກິ່ ນ ແລະທາດຈລຸ ງັ ສາມາດເຊິ່ ອມຕິ່ ໍ ແລະແລກປິ່ ຽນກນັ ໄດສ້ົ ະດວກ. -ໂຄຣມາຕນິ (Chromatin) ມລີ ກັ ສະນະເປັນເສນັ້ົ ໄຍຫຼາຍໆເສນັ້ົ ພນັ ກຽົ້ ວກນັ ເປັນສາຍຢ່ິ ພາຍໃນແຕ່ິ ລະສາຍຈະບນັ ຈສຸ ານກາໍ ມະພນັ DNA ທ່ິ ເີ ຮດັ ໜາົ້ ທິ່ ຄີ ວບຄຸມລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ . -ທາດແກິ່ ນ (Nuclear Sap) ເປັນທາດແຫຼວພາຍໃນແກິ່ ນເຮດັ ໜາົ້ ທິ່ ສີ ະສມົ ນາໍົ້ ແລະສານອາຫານ. -ແກິ່ ນກາງ (Nucleolus) ເປັນແກິ່ ນກາງທ່ິ ສີ ະສມົ ແລະສາົ້ ງສານປະກອບເປັນ ໄຣໂບໂຊມສ່ິ ງົ ອອກມາ ຍງັ ທາດຈລຸ ງັ ໂດຍຜ່ິ ານຮນອົ້ ຍທິ່ ຢີ ິ່ ໃນເຈຍ້ົ ຫຸມົ້ ແກິ່ ນ. 2.2. ຄວາມແຕກຕ່ິ າງກນັ ຂອງຈລຸ ງັ ພດ-ສດັ ຈລຸ ງັ ພດ ຈລຸ ງັ ສດັ ມຮີ ບຮິ່ າງເປັນລ່ິ ຽມ ມຮີ ບຮິ່ າງມນົ ມຂີ ອບຈລຸ ງັ ບິ່ ມໍ ຂີ ອບ ແຕິ່ ມສີ ານເຄອບຈລຸ ງັ ມຄີ ໂຼໍ ຣພຼາສ (ເມດັ ສຂີ ຽວ ) ບິ່ ໍມຄີ ໂຼໍ ຣພຼາສ ( ເມດັ ສຂີ ຽວ ) ແວຄວິ ໂອນ ( ເມດັ ເປິ່ ົາ )ມຂີ ະໜາດໃຫຍິ່ ເບ່ິ ງິ ເຫນັ ໄດ້ົ ແວຄວິ ໂອນ ( ເມດັ ເປິ່ ົາ )ມຂີ ະໜາດນອົ້ ຍເບ່ິ ງິ ເຫນັ ຊດັ ເຈນ ໄດຍົ້ າກ ບ່ິ ມໍ ໄີ ລໂຊໂຊມ ມໄີ ລໂຊໂຊມ 19

1. ການແບ່ິ ງຕວົ ຂອງຈລຸ ງັ 1.1. ການແບິ່ ງຈລຸ ງັ ໂດຍທາງອອົ້ ມ ຫຼ ແບ່ິ ງແບບຮກັ ສາສໂີ ສມ (Mitosis) ໃນຮິ່ າງກາຍຂອງພດ ແລະສດັ ຂນັ້ົ ສງຍາມໃດກໍມຈີ ລຸ ງັ ຢິ່ ສອງປະເພດຄ: ຈລຸ ງັ ຮ່ິ າງກາຍ ແລະຈລຸ ງັ ເພດ ຫຼຈຸ ລງັ ສບພນັ . ການແບິ່ ງຈລຸ ງັ ແບບທາງອອ້ົ ມເປັນຂະບວນການແບິ່ ງຈາກ 1 ຈລຸ ງັ ເດມີ ໃຫກ້ົ າຍເປັນ 2 ຈລຸ ງັ ໃໝິ່ ທິ່ ມີ ີ ຮບຮ່ິ າງ, ລກັ ສະນະ, ຂະໜາດ ແລະອງົ ປະກອບຄຈລຸ ງັ ເດມີ ທຸກປະການ. ການແບິ່ ງຈລຸ ງັ ຈະມກີ ານແບິ່ ງທງັ ທາດ ແລະແກ່ິ ນຈລຸ ງັ ໄປພອົ້ ມໆກນັ . ການແບ່ິ ງແບບນຈີ້ົ ະມກີ ານເພ່ິ ມີ ຈໍານວນແບບທະວຄີ ນຂນຶ້ົ . ການແບ່ິ ງສໂີ ສມ ຈາກ 2n ກາຍເປັນ 4n ເຊ່ິ ງິ ເອນີົ້ ວິ່ າ: ການແບິ່ ງທ່ິ ຍີ ງັ ຮກັ ສາສໂີ ສມ ຫຼໂຄຣໂມໂຊມໄວ.້ົ ການແບ່ິ ງນມີົ້ ີ 2 ໄລຍະ ຄ: 1.1.ໄລຍະກຽມພອົ້ ມ (Interphase) ໄລຍະກະກຽມ (Interphase) - ເປັນໄລຍະທິ່ ີຍາວທ່ິ ສີ ຸ ດເພາະມກີ ານແລກປ່ິ ຽນທາດ ແລະພະລງັ ງານສງເພິ່ ອລໍຖາ້ົ ການແບິ່ ງ DNA ມກີ ານຈາໍ ລອງຕວົ ແລະປະກອບເປັນໂຄຣມາຕດິ ທ່ິ ເີ ໝອນເດມີ ທຸກປະການ. - ເຊນທຣໂີ ອລ ແບ່ິ ງເປັນສອງອນັ ແລະເປັນໄລຍະທິ່ ໂີ ຄຣໂມໂຊມຍາວທ່ິ ສີ ຸດ. 20

ໄລຍະກະກຽມ 1.2. ໄລຍະແຍກຈລຸ ງັ ອອກຈາກກນັ (Mitotic phase) 1) ໄລຍະຕນົົ້ (Prophase) - ເຈຍົ້ ຫຸມ້ົ ແກ່ິ ນຈລຸ ງັ ສນຫາຍໄປ, ໂຄຣໂມໂຊມຄກນັ ເຂາົ້ົ ຫາກນັ ແລະກຽ້ົ ວພນັ ກນັ . - ສາຍໂຄຣໂມໂຊມຈະຫດົ ຕວົ ສນັົ້ ເຂາົົ້ ແລະໜາຂນຶົ້ . - ໂຄຣໂມໂຊມຄກນັ ຈບັ ຄ່ິ ເຂາົ້ົ ກນັ ຈິ່ ງຶ ມີ 4 ໂຄຣມາຕດີ . ໃນຈລຸ ງັ ສດັ ເຊນທຣໂີ ອນຈະແຍກຢິ່ 2 ຂວົ້ົ ຂອງຈລຸ ງັ ກງົ ກນັ ຂາົ້ ມກນັ ແລະ ອອ້ົ ມຮອບ ເຊນທຣໂີ ອນຈະມີ spindle fiber ຍນອອກມາຢ່ິ າງຫຼວຫຼາາຍ ເຊິ່ ງິ ເອນີົ້ ວິ່ າ: aster ເສນັ້ົ ໄຍເຫິ່ ຼາົ ນເີ້ົ ຮດັ ໜາ້ົ ທິ່ ເີ ຄ່ິ ອນຍາ້ົ ຍ ໂຄຣມາຕນິ . 2) ໄລຍະກາງ (metaphase) - Mitotic ຫຼ spindle fiber ຈະຫດົ ຕວົ ດງຶ ໂຄຣໂມໂຊມຄກນັ ແຕິ່ ລະຄ່ິ ມາຮຽງກນັ ຢິ່ ຈດຸ ກາງຂອງຈຸ ລງັ ແລະໂຄຣໂມໂຊມຫດົ ສນັ້ົ ທ່ິ ສີ ຸດ. ເໝາະຕິ່ ກໍ ານແຍກ ແລະການເຄິ່ ອນທ່ິ ຂີ ອງໂຄຣໂມໂຊມ. - ໄລຍະນຈີ້ົ ະເຫນັ ໂຄຣໂມໂຊມຊດັ ເຈນທ່ິ ສີ ຸດ ເຊ່ິ ງິ ສະດວກໃນການຈດັ ລຽງເປັນຄ່ິ , ການນບັ ຈາໍ ນວນ, ການສກຶ ສາຮບຮິ່ າງ ແລະຄວາມຜດິ ປົກກະຕຂິ ອງໂຄຣໂມໂຊມ. - ຕອນທາົ້ ຍຂອງໄລຍະນໂີ້ົ ຄຣໂມໂຊມ ຈະເລ່ິ ມີ ຄາຍອອກຈາກກນັ . 3) ໄລຍະຫຼງັ (Anaphase) - Mitotic fiber ຈະຫດົ ຕວົ ສນັົ້ ຍ່ິ ງິ ຂນຶົ້ ແລະດໂຶ ຄຣມາຕດິ ຂອງທຸກໂຄຣໂມໂຊມແຍກຈາກກນັ . - ເຊນໂທຣແມທິ່ ຄີ າຍຕວົ ອອກຈະໄປຈບັ ກບັ ຄ່ິ ໂຄຣມາຕດິ ແລະແຍກກນັ ໄປຢິ່ ຄນົ ລະສນົົ້ ຂອງຈລຸ ງັ . - ໂຄຣມາຕດິ ແຕ່ິ ລະເສນັ້ົ ຈະເຮດັ ໜາົ້ ທິ່ ເີ ປັນໂຄຣໂມໂຊມໃໝ່ິ (Daughter Chromosome) ດ່ິ ງັ ນນັົ້ , ໄລຍະນພີົ້ າຍໃນຈລຸ ງັ ຈິ່ ງຶ ມໂີ ຄຣໂມໂຊມແຍກເປັນສອງເທ່ິ າົ ກນັ . 4) ໄລຍະທາົ້ ຍ (Telophase) - Daughter Chromosome ຫຼ ໂຄຣໂມໂຊມລກ ຈະແຍກອອກຫ່ິ າງກນັ ຫາຼ ຍຂນຶ້ົ (ຈາກການຫດົ ຕວົ ຂອງ spindle fiber) ຈນົ ໄປຢິ່ ຄນົ ລະຂວົ້ົ ຂອງຈລຸ ງັ ໃນໃຈກາງຈລຸ ງັ ໃໝ່ິ . - ສອງຈລຸ ງັ ທິ່ ເີ ກດີ ໃໝິ່ ມເີ ຈຍົ້ ຫຸມົ້ ແລະມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມເທ່ິ າົ ກນັ (ເທິ່ າົ ກບັ ຈລຸ ງັ ກ່ິ ອນແບິ່ ງ) ແລວ້ົ ກເໍ ປັນຈລຸ ງັ ໃໝ່ິ ທິ່ ສີ ມົ ບນ ແລະສນິ້ົ ສຸດການແບ່ິ ງ. 21

ຮບຂນັ້ົ ຕອນການແບິ່ ງຈລຸ ງັ ແບບໄມໂທຊສິ ແຜ່ິ ນວາດຂະບວນການແບິ່ ງຈລຸ ງັ ແບບ ໄມໂທຊສິ 1.2. ການແບິ່ ງຈລຸ ງັ ໂດຍທາງກງົ (Meiosis) ການແບ່ິ ງແບບຜ່ິ ອນສໂີ ສມເປັນການແບ່ິ ງແກິ່ ນຈຸລງັ ເພ່ິ ອສາ້ົ ງຈຸລງັ ສບພນັ , ເປັນການແບິ່ ງທ່ິ ມີ ກີ ານຫຸຼດ ຈາໍ ນວນ ໂຄຣໂມໂຊມລງົ ຈາກ 2n n ເຊ່ິ ງິ ເປັນກນົ ໄກໜິ່ ງຶ ທິ່ ຊີ ່ິ ວຍໃຫຈ້ົ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມຄງົ ທິ່ ເີ ທ່ິ າົ ກນັ ໃນລກ ຫາຼ ນທຸກຮ່ິຸ ນ, ການແບິ່ ງຈລຸ ງັ ແບບນຈີ້ົ ະເກດີ ຂນຶົ້ ໃນໄວຈະເລນີ ພນັ ຂອງສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແລະມນັ ກ່ິ ຈໍ ະເກດີ ຂນຶ້ົ ໃນອະ ໄວຍະວະສບພນັ ເທ່ິ າົ ນນັົ້ . ຈະມກີ ານແບິ່ ງ 2 ຄງັ້ົ ຕດິ ຕ່ິ ໍກນັ ຄ: 2.1. ໄມໂອຊສິ I (Meiosis I) ໄລຍະນໂີົ້ ຄຣໂມໂຊມທ່ິ ເີ ປັນຄິ່ ກນັ ຈະມາຈບັ ຄິ່ ກນັ ແລະ ແຍກຈາກກນັ ໄປຢິ່ ຄນົ ລະຂວົົ້ ແລວົ້ ໄດ້ົ 2 ຈລຸ ງັ ທິ່ ມີ ໂີ ຄຣໂມໂຊມເປັນ ແຮບພລອຍດ໌ (Haploid) ຫຼ (n) 1) ໄລຍະກະກຽມ I (Interphase I) ເປັນໄລຍະທິ່ ຍີ າວທ່ິ ສີ ຸດເພາະຈະມກີ ານແລກປ່ິ ຽນທາດ ແລະ ພະລງັ ງານສງເພ່ິ ອລໍຖາ້ົ ການແບ່ິ ງ (ຄແບບທາງອອົ້ ມ). 2) ໄລຍະຕນົ້ົ I (Prophase I) ມີ 5 ໄລຍະຍ່ິ ອຍເຊ່ິ ນັ :  ເປັນໄລຍະທ່ິ ໂີ ຄຣໂມໂຊມມລີ ກັ ສະນະເສນັ້ົ ຍາວໆສານພນັ ກນັ ໃນແກິ່ ນຈລຸ ງັ .  ໂຄຣໂມໂຊມ.ຈະຈບັ ຄ່ິ ຕດິ ກນັ ຕາມລວງຍາວ.  ໂຄຣໂມໂຊມເປັນເສນັົ້ ໜາຂນຶົ້ ແລະໂຄຣມາຕດິ ເປັນທິ່ ອນດຽວກນັ .  ໂຄຣໂມໂຊມຄກນັ ແຕ່ິ ລະອນັ ຈະມີ 2 ໂຄຣມາຕດີ ແຍກອອກຈາກກນັ ແກິ່ ຍາວໂດຍສະເພາະທ່ິ ີ ເຊນໂທຣແມ ແຕ່ິ ກຍໍ ງັ ມສີ ່ິ ວນທິ່ ຕີ ດິ ກນັ ຢິ່ . ເກດີ ມກີ ານແລກປ່ິ ຽນສນິ້ົ ສ່ິ ວນຂອງໂຄຣມາຕດິ ລະຫວ່ິ າງ 22

ໂຄຣໂມໂຊມທ່ິ ເີ ປັນຄິ່ ຈະມກີ ານສະຫຼບັ ສນິົ້ ສ່ິ ວນຂອງໂຄຣມາຕດິ ຂນຶ້ົ ຜນົ ເຮດັ ໃຫົ້ DNA ຢິ່ ໃນໂຄຣໂມໂຊມມີ ການຮຽງຕວົ ກນັ ໃໝ່ິ ເຊິ່ ງິ ເປັນຂະບວນການທິ່ ພີ າໃຫເົ້ ກດີ ການຜນັ ແປທາງລກັ ສະນະຕິ່ າງໆຂອງສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ . ຮບການສບັ ໄຂ່ິ ວຂອງໂຄຣໂມໂຊມ  ໂຄຣໂມໂຊມຈະຍ່ິ ງິ ຫດົ ຕວົ ຫຼາຍຂນຶ້ົ ແນບຊດິ ກນັ ຈະແຍກຕວົ ອອກຈາກກນັ ແລະ ເຈຍົ້ ຫຸມົ້ ແກ່ິ ນ ເລ່ິ ມີ ສະຫາຼ ຍ ເຮດັ ໃຫ້ົ ກະຈິ່ າຍໄປທ່ິ ວົ ກາງຈລຸ ງັ . ຮບຂນັົ້ ຕອນ 5 ໄລຍະຍິ່ ອຍຂອງ prophase 1 3) ໄລຍະກາງ I (metaphase I): - ເຈຍົ້ ຫຸມ້ົ ແກ່ິ ນເລ່ິ ມີ ສະຫາຼ ຍ ແລະ ມີ mitotic spindle ກິ່ ຕໍ ວົ ຂນຶົ້ ຄກບັ ການແບິ່ ງແບບ ໄມໂທ ຊສິ . - ໂຄຣໂມໂຊມຄກນັ ແຕິ່ ລະຄ່ິ ມາຮຽງກນັ ຢ່ິ ຈດຸ ກາງຂອງຈລຸ ງັ ແລະ ຫດົ ຕວົ ສນັ້ົ ທິ່ ສີ ຸດ. - ເຊນໂທຣແມຂອງແຕ່ິ ລະຄ່ິ ທິ່ ແີ ນບຊດິ ກນັ ຈະແຍກອອກຈາກກນັ ໄປຕາມທດິ ກງົ ກນັ ຂາົ້ ມກນັ . 23

4) ໄລຍະຫຼງັ I (Anaphase I): - ໂຄຣໂມໂຊມແຕ່ິ ລະຄ່ິ ຈະແຍກກນັ ໄປຢ່ິ ຄນົ ລະສນົ້ົ ຂອງຈລຸ ງັ ເປັນການແຍກຄິ່ ໂຄຣໂມໂຊມຄກນັ . - ແຕ່ິ ລະໂຄຣໂມໂຊມທິ່ ແີ ຍກອອກຈະຍງັ ມີ 2 ໂຄຣມາຕດິ ແລະ ຍງັ ຕດິ ກນັ ທ່ິ ເີ ຊນໂຕຣແມ. - ໄລຍະນຈີ້ົ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມພາຍໃນຈລຸ ງັ ຍງັ ເປັນ 2n ຄເກິ່ າົ ເພາະໂຄຣໂມໂຊມທິ່ ຄີ ກນັ (homologous Chromosomes) ຍງັ ຢ່ິ ໃນຈລຸ ງັ ດຽວກນັ ຄເກ່ິ າົ . 5) ໄລຍະທາົ້ ຍ I (Telophase I): - ໂຄຣໂມໂຊມທງັ 2 ກິ່ ຸມແຍກກນັ ຈນົ ເຖງິ ຂວົ້ົ ຈລຸ ງັ ເຮດັ ໃຫຈົ້ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມເຄິ່ ງິ ໜິ່ ງຶ n ແລະ ແຕິ່ ລະເສນັ້ົ ມີ 2 ໂຄຣມາຕດີ . 2.2. ໄມໂອຊສິ II (Meiosis II) ຫຼ Equational division ເປັນຂນັົ້ ຕອນທິ່ ໂີ ຄຣມາຕດິ ຂອງແຕິ່ ລະໂຄຣໂມໂຊມເປັນ ແຮບພລອຍດທ໌ ່ິ ແີ ຍກອອກຈາກກນັ ໄປຢິ່ ຄນົ ລະ ສນົ້ົ ຈລຸ ງັ ເຊິ່ ງິ ມຂີ ະບວນການຕິ່ າງໆຄກບັ ການແບິ່ ງແບບໄມໂຕຊສິ ຕິ່ າງແຕິ່ ຂນັ້ົ ນຈີົ້ ະບ່ິ ໍມກີ ານຈາໍ ລອງສໂີ ສມຂນຶ້ົ ມາໃໝິ່ ເມິ່ ອສໍາເລດັ ຂນັົ້ ນຈີົ້ ະເກດີ 4 ຈລຸ ງັ ແລະ ແຕ່ິ ລະສໂີ ສມກໍຍງັ ເປັນແຮບພລອຍ໌ (ເມິ່ ອຈລຸ ງັ ເພດຜ້ົ ແລະ ແມ່ິ ເກດີ ປະຕສິ ນົ ທກິ ນັ ຈ່ິ ງຶ ກາຍເປັນ ດພີ ລອຍ. ມີ 4 ໄລຍະຄ: 1) ໄລຍະຕນົົ້ II (Prophase II): ບິ່ ໍມແີ ນບຊດິ , ໄຄແອສມາ ແລະ ການສບັ ໄຂິ່ ວແຕິ່ ຢ່ິ າງໃດ. 2) ໄລຍະກາງ II (metaphase II): ໂຄຣໂມໂຊມຄກນັ ແຕ່ິ ລະຄ່ິ ມາຮຽງກນັ ຢ່ິ ຈດຸ ກາງຂອງຈລຸ ງັ . ເຊນໂທຣແມເລ່ິ ມີ ແບ່ິ ງຕວົ ເພິ່ ອຊ່ິ ວຍໃຫໂົ້ ຄຣມາຕດິ ແຍກອອກຈາກກນັ . 3) ໄລຍະຫຼງັ II (Anaphase II): ໂຄຣໂມໂຊມແຕ່ິ ລະຄິ່ ຈະແຍກກນັ ໄປຢິ່ ຄນົ ລະສນົ້ົ ຂອງຈລຸ ງັ . 4) ໄລຍະທາ້ົ ຍ II (Telophase II): ສອງຈລຸ ງັ ທິ່ ເີ ກດີ ໃໝິ່ ມເີ ຈຍ້ົ ຫຸມົ້ , ມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມເຄິ່ ງິ ໜິ່ ງຶ n ແລະແຕ່ິ ລະເສນັ້ົ ມີ 2 ໂຄຣມາຕດີ . 24

ຜນົ ໄດຮົ້ ບັ ຈາກ 1 ຈລຸ ງັ ທິ່ ມີ ີ 2n ໂຄຣໂມໂຊມເບອົ້ ງຕນົ້ົ ໄດກ້ົ າຍເປັນ 4 ຈລຸ ງັ ໃໝ່ິ ທິ່ ມີ ີ n ໂຄຣໂມ ໂຊມ. ຮບ ຂນັົ້ ຕອນ 2 ໄລຍະຂອງ Meiosis II ແຜິ່ ນວາດຂະບວນການແບ່ິ ງຈລຸ ງັ ແບບ ໄມໂອຊສິ 25

ທຽບລະຫວ່ິ າງການແບ່ິ ງຈລຸ ງັ ແບບທາງກງົ ແລະ ທາງອອ້ົ ມ ການແບິ່ ງຈລຸ ງັ ໂດຍທາງອອົ້ ມ (Mitosis) ການແບ່ິ ງຈລຸ ງັ ໂດຍທາງກງົ (Meiosis) - ແມິ່ ນການແບິ່ ງເພ່ິ ອສາົ້ ງເປັນຈລຸ ງັ ຮ່ິ າງກາຍ. - ແມິ່ ນການແບ່ິ ງຈລຸ ງັ ເພິ່ ອສາົ້ ງເປັນຈລຸ ງັ ສບພນັ . - ຜນົ ຈາກການແບ່ິ ງຈລຸ ງັ ເລິ່ ມີ ຕນົົ້ 1 ຈລຸ ງັ ໄດົ້ 2 ຈຸ - ຜນົ ຈາກການແບິ່ ງຈລຸ ງັ ເລິ່ ມີ ຕນົ້ົ 1 ຈລຸ ງັ ໄດົ້ 4 ຈລຸ ງັ ລງັ ລກ. ລກ. - ມກີ ານແບ່ິ ງທາດຈລຸ ງັ ພຽງ 1 ຄງັົ້ . - ມກີ ານແບິ່ ງຈທຸ າດລງັ 2 ຄງັ້ົ . - ຈລຸ ງັ ລກມຈີ ໍານວນໂຄຣໂມໂຊມເທິ່ າົ ກບັ ໂຄຣໂມ - ຈຸລງັ ລກມຈີ ໍານວນໂຄຣໂມໂຊມເທິ່ າົ ກບັ ເຄິ່ ງິ ໜ່ິ ຶງ ໂຊມຂອງຈລຸ ງັ ແມ່ິ (2n). ຂອງໂຄຣໂມໂຊມຂອງຈລຸ ງັ ແມິ່ (n). - ໂຄຣມາຕດິ ແຍກອອກຈາກກນັ ໃນໄລຍະຫຼງັ ຫຼ - ໂຄຣມາຕດິ ແຍກອອກຈາກກນັ ໃນໄລຍະຫຼງັ ຫຼແອ ແອນາເຟສ. ນາເຟສ 2. - ບິ່ ໍມກີ ານຈບັ ຄ່ິ ຂອງໂຄຣໂມໂຊມຄກນັ - ມກີ ານຈບັ ຄິ່ ຂອງໂຄຣໂມໂຊມຄກນັ - ບ່ິ ໍເກດີ ມຄີ ຣອສຊງິ ໂອເວ.ີ - ເກດີ ມຄີ ຣອສຊງິ ໂອເວ.ີ - ຈລຸ ງັ ລກສາມາດແບິ່ ງແບບໄມໂທຊສິ ຕິ່ໄໍ ປ. - ຈຸລັງລກສາມາດແບິ່ ງແບບໄມໂອຊິສຕິ່ ໄໍ ປ ແຕິ່ ສາມາດແບິ່ ງແບບໄມໂທຊສິ ໄດ.້ົ 26

ບດົ ທີ 3 ການຈດັ ແບິ່ ງສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ສ່ິ ງີ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທງັ ຫຼາຍໃນໂລກ ມຫີ ຼາຍສະນດິ ທິ່ ແີ ຕກຕ່ິ າງກນັ . ນບັ ແຕິ່ ຮ່ິ າງກາຍນອ້ົ ຍມກີ ານປະກອບສາ້ົ ງ ງ່ິາຍດາຍ ຫາ ຮິ່ າງກາຍໃຫຍິ່ ທ່ິ ມີ ກີ ານປະກອບສາ້ົ ງສບັ ສນົ . ສະນນັ້ົ , ນກັ ວທິ ະຍາສາດຈ່ິ ງຶ ຈດັ ແບ່ິ ງສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ິ ອີ າໄສຢ່ິ ໃນໂລກເຮາົ ມຈີ າໍ ນວນຫຼວງຫຼາຍ (ມຫີ ຼາຍ ກວ່ິ າ 1.5 ລາົ້ ນຊະນດິ ) ແລະມຄີ ວາມແຕກຕິ່ າງກນັ ທາງດາ້ົ ນຮບຮ່ິ າງພາຍນອກ ແລະ ໂຄງສາົ້ ງພາຍໃນ. ດ່ິ ງັ ນນັົ້ , ເພິ່ ອເປັນການອາໍ ນວຍຄວາມສະດວກໃນການສກຶ ສາ ແລະ ການເອນີ້ົ ຊ່ິ ໃຫເ້ົ ປັນເອກະພາບກນັ ໃນຂອບເຂດທິ່ ວົ ໂລກ ນກັ ຊວີ ະວທິ ະຍາຈ່ິ ງຶ ໄດຈົ້ າໍ ແນກ ແລະຈດັ ສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຫິ່ ຼາົ ນນັົ້ ອອກເປັນຊະນດິ , ສະກຸນ, ຕະກຸນ, ເຜິ່ າົ , ເຫິ່ າຼົ , ສາຂາ, ອານາຈກັ ແລະຕງັົ້ ຊ່ິ ໃຫແ້ົ ຕ່ິ ລະຢິ່ າງເປັນລະບບົ ຈະແຈງ້ົ . ທງັ ນກີ້ົ ເໍ ພາະວິ່ າບນັ ດາສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທງັ ຫຼາຍແມິ່ ນມຄີ ຸນປະໂຫຍດໃນຫາຼ ຍດາົ້ ນໃຫແົ້ ກ່ິ ມະນດຸ ເຮາົ ເຊິ່ ນັ : ດາ້ົ ນການສກຶ ສາ, ດາ້ົ ນສິ່ ງິ ແວດລອົ້ ມ, ດາົ້ ນການ ກະເສດ, ອາຫານ, ການແພດ. 1. ຫກຼັ ການທ່ິ ວົ ໄປທິ່ ນີ າໍ ໃຊໃ້ົ ນການຈດັ ແບ່ິ ງສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ລກັ ສະນະທິ່ ໃີ ຊໃົ້ ນການຈາໍ ແນກສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອອກເປັນໝວດໝ່ິ ມີ ດ່ິ ງັ ນ:ີົ້ 1) ລກັ ສະນະໂຄງສາ້ົ ງພາຍນອກ ແລະ ພາຍໃນ: ໂດຍພຈິ າລະນາໂຄງສາ້ົ ງຂອງສ່ິ ງິ ທມີ ຊີ ວີ ດິ ທິ່ ມີ ຄີ ວາມ ສໍາພນັ ໃກຊົ້ ດິ ກນັ ໃຫຢົ້ ່ິ ໃນຈາໍ ພວກດຽວກນັ ຄ: - ໂອໂມໂລກາສ ອໍແກນ (Homologous Organ) ໝາຍເຖງິ ອະໄວຍະວະທ່ິ ເີ ຕບີ ໃຫຍິ່ ມາແຕ່ິ ຕນົົ້ ກາໍ ເນດີ ດຽວກນັ ແຕິ່ ເຮດັ ໜາົ້ ທ່ິ ແີ ຕກຕິ່ າງກນັ ເຊ່ິ ນັ : ປີກຂອງເຈຍກບັ ຂາໜາົ້ ຂອງສດັ ສິ່ ຕີ ນີ . - ອານາໂລກາສ ອໍແກນ (Analogous Organ) ໝາຍເຖງິ ອະໄວຍະວະທ່ິ ເີ ຕບີ ໃຫຍ່ິ ມາແຕິ່ ຕນົົ້ ກາໍ ເນດີ ຕິ່ າງກນັ ແຕິ່ ເຮດັ ໜາົ້ ທ່ິ ຄີ ກນັ ເຊ່ິ ນັ : ປີກຂອງນກົ ກບັ ປີກແມງໄມ.ົ້ - ໂຄງສາ້ົ ງພາຍນອກ (ອະໄວຍະວະໃດໜິ່ ງຶ ) ຂອງສດັ ບາງຊະນດິ ມລີ ກັ ສະນະຄາົ້ ຍຄກນັ ເຊິ່ ນັ : ຄປີ າກບັ ຄີ ປາວານ. ຖາົ້ ພຈິ າລະນາລະອຽດພບົ ວ່ິ າກະດກຄປີ າວານຄາ້ົ ຍຄກະດກແຂນຂອງຄນົ ຫາຼ ຍກວິ່ າກະດກຄຂີ ອງປາ. 2) ການເຕບີ ໃຫຍ່ິ ໃນລະດບັ ໜິ່ ໍລກ: ເປັນລກັ ສະນະໜ່ິ ງຶ ທ່ິ ໃີ ຊເົ້ ປັນເກນໃນການຈດັ ຈາໍ ແນກໝວດໝ່ິ ຂອງສ່ິ ງິ ທມີ ຊີ ວີ ດິ ໂດຍພຈິ າລະນາຈາກສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທິ່ ມີ ຄີ ວາມສໍາພນັ ໃກຄົ້ ຽງກນັ ຈະມຮີ ບແບບການເຕບີ ໃຫຍິ່ ຂອງໜ່ິ ໍລກຄາົ້ ຍຄກນັ ເຊິ່ ນັ : ສດັ ມກີ ະດກສນັ ຫຼງັ ຈາໍ ພວກປາ, ກບົ , ນກົ ແລະ ຄນົ ຕອນເປັນໜ່ິ ໍລກຈະມຟີ ັນຟມ ຄກນັ . 3) ຫຼກັ ຖານທາງວວິ ດັ ທະນາການ: ການສກຶ ສາຊາກດກຶ ດໍາບນັ ຂອງສ່ິ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຊ່ິ ວຍໃຫຮົ້ ບ້ົ ນັ ພະບລຸດ ຂອງສິ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ໃທທນປັດຈບຸ ນັ ໄດ.ົ້ 4) ຫກຼັ ການດາ້ົ ນອງົ ປະກອບສາົ້ ງຊວີ ະເຄມີ ແລະ ການຖ່ິ າຍທອດທາງກາໍ ມະພນັ : ປັດຈບຸ ນັ ນກັ ວທິ ະ ຍາສາດອງີ ໃສ່ິ ອະໄວຍະວະ ແລະ ສານເຄມພີ າຍໃນຈລຸ ງັ ເພິ່ ອຈາໍ ແນກສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຊ່ິ ນັ : ຄລໂໍ ລພາສ, ອາຊດິ ນຍ ເກຜຮອກິ , ໂປຣຕນິ , ອງົ ປະກອບອ່ິ ນໆຂອງຈລຸ ງັ ແລະ ການຖ່ິ າຍທອດລກັ ສະນະທາງກໍາມະພນັ . ນອກນນັົ້ , ຍງັ ພຈິ າລະນາເຖງິ ພດຶ ຕກິ າໍ , ການພວົ ພນັ ກບັ ສ່ິ ງິ ແວດລອ້ົ ມ ແລະ ການແຈກຢາຍປະຊາກອນ. 1.1.ລາໍ ດບັ ຂອງການຈດັ ແບ່ິ ງສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ 27

ນກັ ວທິ ະຍາສາດໄດຈ້ົ ດັ ລາໍ ດບັ 7 ຂນັ້ົ ຄ: - ອານາຈກັ (Kingdom) - ສາຂາ (Phylum) ຫຼ ດວີ ເິ ຊນິ (Division) ສາໍ ລບັ ພດ - ເຫ່ິ ຼາົ (Class) - ເຜິ່ າົ (Order) - ຕະກຸນ (Family) - ສະກຸນ (Genus) ຫຼ ເຊກເຊນິ (Section) ສາໍ ລບັ ພດ - ຊະນດິ (Species) ນອກຈາກນ,ີົ້ ນກັ ວທິ ະຍາສາດຍງັ ໄດຈ້ົ ດັ ລໍາດບັ ຂນັົ້ ຂອງສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນແຕ່ິ ລະຂນັົ້ ລງົ ໄປອກີ ໃຊຄ້ົ ໍາສບັ : ສໍາຮອງ (Sub) ແລະ ເໜອກວິ່ າ (Super) ເຂາົ້ົ ມາຕ່ິ ມໃສ່ິ ທາງໜາ້ົ ຂອງແຕິ່ ລະຂນັ້ົ . ຕວົ ຢິ່ າງ: ການຈດັ ຈາໍ ແນກໝວດໝ່ິ ຂອງຕນົົ້ ໝາກມີົ້ - ອານາຈກັ (Kingdom): Plantae ພດ - ດວີ ເິ ຊນິ (Division): Anthophyta ພດດອກ - ເຫິ່ າຼົ (Class): Angiospermae ພດແກ່ິ ນຫຸມ້ົ - ເຜິ່ າົ (Order): Rosales ກຸຫາຼ ບ - ຕະກຸນ (Family): Moraceae ມອນ - ເຊກເຊນິ (Section):Artocarpus ໝາກມີົ້ - ຊະນດິ (Species): Artocarpus heterophyllus Lamk ໝາກມີົ້ 1.2.ການຈດັ ແບ່ິ ງສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນປັດຈບຸ ນັ ສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອອກເປັນ 5 ອານາຈກັ ໃຫຍ່ິ ດ່ິ ງັ ນ:ີົ້ 1)ອານາຈກັ ໂມນຣິ າ (Monera) ເປັນພວກຈລຸ ງັ ຮິ່ າງກາຍດຽວ (Prokaryote) ຕວົ ແທນທ່ິ ສີ ໍາຄນັ ໄດແົ້ ກິ່ : ຈລຸ ະພກຶ (Bacteria) ຊະນດິ ຕ່ິ າງໆ ແລະ ເທ່ິ າົ ສຂີ ຽວແກມ້ົ ຟາົ້ (Cyanophyta). 2)ອານາຈກັ ໂປຣຕສິ ຕາ (Protista) ມທີ ງັ ເອກະຈຸລງັ ແລະ ພະຫຸຈລຸ ງັ ຕວົ ແທນໄດແ້ົ ກິ່ : ເທາົ (Algae) ຊະນດິ ຕິ່ າງໆ, ລາເມອກ (Myxomycota) ແລະ ປະຖມົ ມະສດັ (Protozoa). 3)ອານາຈກັ ເຫດັ (Fungi) ມທີ ງັ ເອກະຈລຸ ງັ ແລະ ພະຫຸຈລຸ ງັ ບ່ິ ໍສາມາດສາົ້ ງອາຫານເອງໄດົ້ ຕວົ ແທນ ໄດແ້ົ ກ່ິ : ຢີສ (Yeast), ຣາ, ໂໝກ, ເຫດັ ເທາົ (Lichen) ຊະນດິ ຕ່ິ າງໆ, ເຫດັ ຊະນດິ ຕິ່ າງໆ. 4)ອານາຈກັ ພດ (Plantae) ໄດແ້ົ ກ່ິ ພດຊະນດິ ຕິ່ າງໆເຊ່ິ ນັ : ພດບ່ິ ໍມທີ ່ິ ໍລໍາລຽງ, ພດມທີ ່ິ ໍລໍາລຽງແຕິ່ ບິ່ ໍມີ ດອກ, ພດໃບລຽ້ົ ງດ່ິ ຽວ ແລະໃບລຽົ້ ງຄິ່ , ພດແກ່ິ ນແປອຍ ແລະ ພດແກ່ິ ນຫຸມ້ົ ເປັນຕນົົ້ . 5)ອານາຈກັ ສດັ (Animalia) ໄດແົ້ ກິ່ ສດັ ມກີ ະດກສນັ ຫງຼັ ແລະ ບິ່ ໍມກີ ະດກສນັ ຫງຼັ ຊະນດິ ຕ່ິ າງໆ 28

1.3.ລກັ ສະນະສະເພາະຂອງສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈະມອີ ງົ ປະກອບ, ໂຄງສາົ້ ງແນວໃດກ່ິ ຕໍ າມຕອົ້ ງປະກອບດວ້ົ ຍຄຸນລກັ ສະນະ 7 ຢ່ິ າງຄ: - ສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ປະກອບສາ້ົ ງມາຈາກຈລຸ ງັ (Compose of Cell): ເຖງິ ແມ່ິ ນວ່ິ າສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈະມຮີ ບ ຮ່ິ າງໜາົ້ ລກັ ສະນະທິ່ ແີ ຕກຕິ່ າງກນັ ແລະ ມຂີ ະໜາດບ່ິ ໍເທິ່ າົ ກນັ ກໍຕາມ ແຕິ່ ສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຫ່ິ ຼາົ ນລີົ້ ວົ້ ນແຕ່ິ ປະກອບ ສາົ້ ງມາຈາກຫວົ ໜ່ິ ວຍໂຄງສາ້ົ ງພນ້ົ ຖານທິ່ ີມຂີ ະໜາດໜອ້ົ ຍສຸ ດທ່ິ ີເອີນ້ົ ວິ່ າ: ຈຸລັງ. ຍກົ ເວນັົ້ , ພວກໄວຣັສ, ໄວຣອຍ ທ່ິ ເີ ປັນພຽງອະນຸພາກ. - ສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມກີ ານແລກປິ່ ຽນທາດ ແລະ ພະລງັ ງານ (Metabolism): ການແລກປ່ິ ຽນທາດ ແລະ ພະລງັ ງານເປັນຂະບວນການທາງຊວີ ະເຄມທີ ່ິ ເີ ກດີ ຂນຶ້ົ ພາຍໃນຈລຸ ງັ ຂອງສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຊິ່ ງິ ຈາໍ ເປັນຕ່ິ ໍການສາ້ົ ງແພ ຈລຸ ງັ , ອະໄວຍະວະ, ສອ້ົ ມແຊມຈຸລງັ ທ່ິ ີຫາຍໄປ ແລະ ຂະຫຍາຍພນັ . ຂະບວນການແລກປ່ິ ຽນທາດ ແລະ ພະລງັ ງານທ່ິ ເີ ກດີ ຂນຶ້ົ ໄດແົ້ ກ່ິ ການຫາຍໃຈ. - ສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມກີ ານເຕບີ ໃຫຍ່ິ ແລະ ພດັ ທະນາການ (Growth and Development): ສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ີ ຊວີ ດິ ມກີ ານເພິ່ ມີ ຂະໜາດ ແລະ ຈາໍ ນວນຂອງຈລຸ ງັ ແລະ ສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຫ່ິ ຼາົ ນນັ້ົ ຈະມພີ ດັ ທະ ນາການຕາມໄວ ອາຍຸຂອງມນັ ຈນົ ຮອດເກນສງສຸດຂອງອາຍຸມນັ ຈ່ິ ງຶ ຈະຢຸດແລວົ້ ເຊ່ິ ອມຫາຍ. - ສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມກີ ານເຄ່ິ ອນເໜງັ ຫຼ ເຄິ່ ອນທິ່ ີ (Movement): ສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ລວ້ົ ນແຕິ່ ສາມາດເຄ່ິ ອນເໜງັ ຫຼ ເຄ່ິ ອນທ່ິ ໄີ ດເ້ົ ຊິ່ ນັ : ສດັ ຂນັົ້ ສງມກີ ານຄານ, ແລ່ິ ນ, ບນິ ... ສິ່ ວນສດັ ເອກະຈລຸ ງັ ບາງຊະນດິ ມກີ ານເຄິ່ ອນທິ່ ດີ ວ້ົ ຍ ການຫດົ ຢດຂອງກາ້ົ ມຊນີົ້ , ຂນົ ລອຍ, ຫາງລອຍ... 29

- ສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມກີ ານຕອບສະໜອງຕິ່ ໍສິ່ ງິ ກະຕຸນ້ົ (Refection): ສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມກີ ານຕອບສະໜອງຕ່ິ ໍສິ່ ງິ ກະຕຸນ້ົ ຕິ່ າງໆເຊິ່ ນັ : ແສງ, ຄວາມຮອົ້ ນ, ຄວາມເຢັນ... - ສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມກີ ານແຜິ່ ພນັ (Reproduction): ການແຜ່ິ ພນັ ຫຼ ສບພນັ ຂອງສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈະມຢີ ່ິ 2 ແບບຄ: ແບບອາໄສເພດ ແລະ ບິ່ ໍອາໄສເພດ. ແບບບິ່ ໍອາໄສເພດສ່ິ ວນຫຼາຍພບົ ນໍາຮ່ິ າງກາຍເອກະຈລຸ ງັ , ການ ແຜ່ິ ພນັ ແບບອາໄສເພດຈະມນີ າໍ ຮິ່ າງກາຍພະຫຸຈລຸ ງັ ເປັນສິ່ ວນໃຫຍ່ິ . - ສິ່ ງິ ທ່ິ ີມຊີ ວີ ດິ ມກີ ານປັບຕວົ (Adaptation): ສິ່ ງິ ແວດລອົ້ ມເປັນປັດໄຈໜ່ິ ງຶ ທ່ິ ຕີ ດັ ສນິ ຕິ່ ໍການຄງົ ຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ . ເມ່ິ ອສິ່ ງິ ແວດລອ້ົ ມປິ່ ຽນແປງ ຖາົ້ ສ່ິ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຕອ້ົ ງການຢ່ິ ແມ່ິ ນຈະຕອ້ົ ງປັບ ຕວົ . ສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ິ ມີ ກີ ານປັບຕວົ ວຢ່ິ າງ ເໝາະສມົ ແລະ ທນັ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ົ ມທ່ິ ເີ ປັນຢິ່ ໄດແ້ົ ມິ່ ນສ່ິ ງິ ມີ ຊວີ ດິ ນນັ້ົ ຈະຍງັ ຄງົ ຢ່ິ ແລະ ອອກລກແຜິ່ ຫຼານຕ່ິໄໍ ປ. ກງົ ກນັ ຂາ້ົ ມ, ຖາົ້ ສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຊວີ ດິ ຫາກປັບຕວົ ບ່ິ ໍທນັ ຫຼ ບິ່ ໍເ ໝາະສມົ ມນັ ກຈໍ ະຕາຍ ແລະ ຖກສນພນັ ໄປໃນທ່ິ ສີ ຸດ (ທດິ ສະດກີ ານຄດັ ເລອກໂດຍທາໍ ມະຊາດຂອງ ທິ່ ານ ດກັ ວນິ ) 2.ຈລຸ ນີ ຊີ ແລະ ເຫດັ 2.1.ຈລຸ ນີ ຊີ ( ຈລຸ ະພກຶ ) ເປັນສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ນອົ້ ຍຮ່ິ າງກາຍປະກອບດວົ້ ຍຈລຸ ງັ ດຽວ, ດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ິ ທິ່ ວົ ທຸກບ່ິ ອນ ເຊນັ : ຢິ່ ດນີ , ນາໍົ້ , ອາກາດ, ພດ, ສດັ ແລະ ຄນົ . -ພວກບ່ິ ໍມທີ າດສຂີ ຽວສະຫວ່ິ າງ ດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຢິ່ ບ່ິ ອນມທີ າດອງົ ຄະທາດຄ: ເຂາົ້ົ , ຊນີົ້ , ຊາກສດັ ແລະ ອິ່ ນໆ ເພິ່ ອເຮດັ ໃຫທ້ົ າດເຫ່ິ ຼາົ ນນັົ້ ເປ່ິ ອຍ ເອນີົ້ ວິ່ າ: ຈລຸ ະພກຶ ເນອ້ົ ເນິ່ າົ . -ພວກດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ິ ນາໍ ຮ່ິ າງກາຍສດັ ແລະ ຄນົ ເອນີົ້ ວ່ິ າ: ຈລຸ ະພກຶ ກາຟາກ  ຈລຸ ະພກຶ ທິ່ ເີ ປັນປະໂຫຍດມຫີ າຼ ຍຊະນດິ ເຊິ່ ນັ : ເຮດັ ໃຫຜ້ົ ກັ ສມົ້ົ , ການໝກັ ...ຖາົ້ ຢິ່ ດນີ ສາມາດເຮດັ ໃຫົ້ ຊາກສດັ , ຊາກພດ ພຸເປິ່ ອຍກາຍເປັນທາດເກອແຮ່ິ ຈານ, ເປັນອາຫານໃຫພ້ົ ດ ແລວົ້ ພດກ່ິ ເໍ ປັນອາຫານໃຫແ້ົ ກິ່ ຄນົ ແລະ ສດັ . ບາງສະນດິ ສາມາດດດອາຍນເີ ຕີ ( N2 ) ໃນອາກາດຜະລດິ ເປັນເກອອາຊດົ ເຮດັ ໃຫດົ້ ນີ ດຂີ ນົ້ .  ຈລຸ ະພກຶ ທິ່ ບີ ່ິ ເໍ ປັນປະໂຫຍດ ເຊິ່ ນັ : ຈລຸ ະພກຶ ບດເນິ່ າົ , ພະຍາດທ່ິ ສີ າມາດແຜ່ິ ເຊອ້ົ ແລະ ຕດິ ແປດ ເຊິ່ ນັ : ປອດແຫງົ້ , ອະຫວິ າ... 2.2. ເຫດັ ແມ່ິ ນສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໜ່ິ ງ ຈດັ ເຂາົົ້ ໃນອານາຈກັ ເຫດັ , ເຫດັ ມຫີ າຼ ຍຊະນດິ ບາງຊະນດິ ມຈີ ລຸ ງັ ດຽວ ແຕິ່ ສິ່ ວນ ໃຫຍ່ິ ເຫດັ ເປັນສິ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຫຼາຍຈລຸ ງັ , ເຫດັ ມເີ ສນັົ້ ໄຍພເິ ສດ ສາມາດແທງເຂາົ້ົ ດດເອາົ ອາຫານຂອງເຈາົົ້ ກາຟາກເພິ່ ອ ມຊີ ວີ ດິ ຢິ່ . -ເຫດັ ທ່ິ ມີ ປີ ະໂຫຍດມຫີ ຼາຍຊະນດິ ເຊິ່ ນັ : ເຫດັ ເນອ້ົ ເນ່ິ າົ ມປີ ະໂຫຍດໃຫແ້ົ ກິ່ ທາໍ ມະຊາດ. ມນັ ເຮດັ ໃຫ້ົ ຊາກສບົ ຂອງສດັ ແລະ ພດເນ່ິ າົ ເປິ່ ອຍ ກາຍເປັນທາດແຮິ່ ຈ່ິ ານ. ມບີ ດົ ບາດເທ່ິ າົ ກບັ ຈລຸ ະພກຶ ແລະ ເພ່ິ ນີ ຍງັ ນາໍ ໃຊໂົ້ ໝກປຸງແຕ່ິ ງແປງົ້ ເຫຼາົົ້ , ເບຍ. ເຫດັ ຍງັ ເປັນອາຫານຂອງຄນົ , ມວີ ຕິ ະມນິ , ອາຊດິ ຫຼາຍ ແລະ ຍງັ ເປັນຢາຕາົ້ ນ ພະຍາດຕິ່ າງໆ. 30

-ເຫດັ ທ່ິ ບີ ່ິ ມໍ ປີ ະໂຫຍດ. ແມ່ິ ນເຫດັ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກາຟາກ ແລະ ກິ່ ໃໍ ຫເົ້ ກດີ ຜນົ ເສຍຫາຍແກິ່ ພດກະສກິ າໍ , ເຫດັ ບາງຊະນດິ ຢ່ິ ນາໍ ຄນົ ແລະ ສດັ ເຊ່ິ ນັ : ຂກີ້ົ ຽົ້ ນ, ຂກີ້ົ າກ... 3.ການຈດັ ແບິ່ ງພດ (Plant Kingdom) ພດເປັນສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທິ່ ມີ ຄີ ວາມສໍາຄນັ ຢ່ິ າງມະຫາສານ ເພາະເຮດັ ໜາົ້ ທິ່ ເີ ປັນຜສ້ົ າ້ົ ງອາຫານໃຫແົ້ ກ່ິ ລະບບົ ນເິ ວດໃນໂລກ. ນອກນນັ້ົ , ພດຍງັ ໃຫຄ້ົ ຸນປະໂຫຍດຫຼາຍຢິ່ າງແກິ່ ມະນຸດເຮາົ , ບ່ິ ວໍ ິ່ າທາງກງົ ແລະທາງອອ້ົ ມ. ພດໃນໂລກມຫີ ຼາຍຊະນດິ ເຊ່ິ ງິ ມຮີ ບຮ່ິ າງ, ຂະໜາດ, ລກັ ສະນະ ແລະການແຈກຢາຍທິ່ ແີ ຕກຕ່ິ າງກນັ ປັດຈບຸ ນັ ພດທງັ ໝດົ ທິ່ ຖີ ກຄນົົ້ ພບົ ມປີ ະມານ 250 000  300 000 ຊະນດິ ມກີ ານແບິ່ ງຕາມຫຼາຍສາຂາ ດ່ິ ງັ ນ:ີ້ົ 1)ສາຂາພດບິ່ ມໍ ທີ ິ່ ໍລາໍ ລຽົ້ ງ (Division Bryophyta): ຕວົ ແທນທິ່ ສີ າໍ ຄນັ ໄດແ້ົ ກ່ິ : ໄຄ (moss), ລເີ ວນີ ເວດ (liverwort) ແລະຮອນເວດີ (hornwort). ເປັນພດທ່ິ ຍີ ງັ ບ່ິ ໍທນັ ມທີ ິ່ ໍລໍາລຽົ້ ງ, ມຂີ ະໜາດນອົ້ ຍ, ອາໄສຢິ່ ໃນນາໍ ົ້ ແລະບ່ິ ອນຊິ່ ຸມຊ່ິ ນ, ບິ່ ໍທນັ ມຮີ າກ, ລໍາຕນົົ້ ແລະໃບທິ່ ແີ ທຈ້ົ ງິ . 2)ສາຂາພດມທີ ່ິ ໍລໍາລຽ້ົ ງແຕ່ິ ບ່ິ ໍມດີ ອກ (Division Pterophyta): ຕວົ ແທນທິ່ ສີ ໍາຄນັ ໄດແ້ົ ກ່ິ ຜກັ ກດ ຊະນດິ ຕິ່ າໆ (fern). ລກັ ສະນະເດິ່ ນັ ແມິ່ ນພດພວກນສີົ້ າ້ົ ງສະປໍ ໂດຍຍງັ ບ່ິ ໍທນັ ມແີ ກິ່ ນ ແລະໝາກ. ປັດຈບຸ ນັ ຜກັ ກດມປີ ະມານ 170 ສະກຸນ, 12 000 ຊະນດິ . 3)ສາຂາພດທິ່ ໍລໍາລຽ້ົ ງຂນັ້ົ ຕາໍ ( Division Psilophyta): ພດກິ່ ຸມນສີ້ົ ່ິ ວນຫຼາຍສນພນັ ໄປແລວົ້ ຍງັ ພຽງ ຫວາຍທະນອົ້ ນ (psilotum). ຫວາຍທະນອ້ົ ຍຈະມທີ ່ິ ລໍ ໍາລຽ້ົ ງຢ່ິ ໃນລາໍ ຕນົົ້ ເທິ່ າົ ນນັ້ົ . 4)ສາຂາລໂີ ຄໄຟຕາ (Division Lycophyta): ຫຍາ້ົ ຖອດປອົ້ ງ, ຫຍາ້ົ ຕນີ ກບັ ແກ.້ົ .. ເປັນພດທ່ິ ມີ ີ ຮາກ, ລໍາ ແລະໃບທ່ິ ແີ ທຈົ້ ງິ ມຢີ ປະມານ 200 ຊະນດິ . 5)ສາຂາຕນົົ້ ແປກ (Division Coniferophyta): ຕນົົ້ ແປກສອງໃບ, ແປກສາມໃບ... ສ່ິ ວນຫຼາຍ ເປັນພດຢນຕນົ້ົ ມຂີ ະໜາດໃຫຍິ່ ທິ່ ີສຸ ດ ແລະສງທິ່ ສີ ຸ ດ. ພດສາຂານບີ້ົ າງຄງັົ້ ກໍຈດັ ຢ່ິ ໃນກ່ິ ຸມພດແກ່ິ ນເປອຍ (gymnosperm )ສາຂາແປະກວ້ົ ຍ (Division Ginkgophta): ຕນົົ້ ແປະກວົ້ ຍ ແຈກຢາຍຕາມເຂດອາກາດໜາວ, ເປັນຕນົົ້ ໃຫຍິ່ ຄາ້ົ ຍຄພດມດີ ອກ ແລະຈດັ ໃນພດແກ່ິ ນເປອຍ. 7)ພດດອກ (Division Anthophyta): ເປັນພດແກ່ິ ນຫຸມ້ົ (angiosperm) ມອີ ງົ ປະກອບຄບົ ຖວົ້ ນມຈີ າໍ ນວນຫຼາຍທິ່ ສີ ຸດ ມີ 300 ຕະກຸນ, 12,500 ສະກຸນ ແລະ 275 000 ຊະນດິ . ມີ 2 ກ່ິ ຸມຄ: ພດໃບ ລຽົ້ ງດິ່ ຽວ ແລະພດໃບລຽ້ົ ງຄ່ິ . ຄວາມແຕກຕ່ິ າງກນັ ລະຫວິ່ າງພດໃບລຽ້ົ ງດຽວ ແລະພດໃບລຽ້ົ ງຄ່ິ ລ ລກັ ສະນະ ພດໃບລຽົ້ ງດ່ິ ຽວ ພດໃບລຽ້ົ ງຄ່ິ ໃບລຽົ້ ງ ມີ 1 ໃບລຽົ້ ງ ມີ 2 ໃບລຽົ້ ງ ເສນັ້ົ ກາງໃບ ລາໍ ຕນົ້ົ ຈດັ ລຽງແບບຂະໜານກນັ ຈດັ ລຽງແບບຕາໜາງປະສານກນັ ເປັນຂໍ,ົ້ ປອ້ົ ງຊດັ ເຈນ ສິ່ ວນຫາຼ ຍບ່ິ ໍເປັນຂໍ້ົ ຫຼ ເຫນັ ບ່ິ ໍຊດັ ເຈນ ທ່ິ ລໍ ໍາລຽົ້ ງວາງບິ່ ໍເປັນລະບຽບ ທ່ິ ລໍ າໍ ລຽ້ົ ງວາງເປັນລະບຽບ 31

ຮາກ ມລີ ະບບົ ຮາກຝອຍ ມພີ ຽງຮາກຝອຍ ລະບບົ ຮາກແກວ້ົ (ມຮີ າກແກວ້ົ ແລະ ແລະບໍມຮີ າກແກວ້ົ ຮາກຝອຍ 4.ການຈດັ ແບິ່ ງສດັ (Animal Kingdom) ອານາຈກັ ສດັ ເປັນອານາຈກັ ຂອງສິ່ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຊ່ິ ງິ ນບັ ແຕິ່ ພວກຈລຸ ງັ ດຽວ ແລະ ຫຼາຍຈລຸ ງັ ເປັນສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ລຽ້ົ ງຊບີ ແບບອາໄສ ເຊ່ິ ງິ ມກີ ານເຄ່ິ ອນໄຫວຢ່ິ າງຊດັ ເຈນໂດຍອາໄສກາ້ົ ມຊນີົ້ ແລະ ລະບບົ ຕ່ິ າງໆພາຍໃນຮ່ິ າງກາຍ ທ່ິ ເີ ຮດັ ວຽກຢ່ິ າງເປັນລະບບົ . ການສບພນັ ສິ່ ວນຫຼາຍແມິ່ ນອາໄສເພດ, ອານາຈກັ ສດັ ໄດແ້ົ ບ່ິ ງອອກເປັນຫຼາຍສາຂາ , ຫາຼ ຍເຫ່ິ ຼນົ ເຜ່ິ າົ , ຫຼາຍໆຊະນດິ ຕາມຄວາມແຕກຕ່ິ າງກນັ . ສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນອານາຈກັ ສດັ ໄດແົ້ ບິ່ ງອອກເປັນ 9 ສາຂາໃຫຍິ່ ເຊ່ິ ນັ : 1) ສາຂາສດັ ຟອງນາໍ້ົ (Porifera) ເຊິ່ ນັ : ຟອງນາໍ້ົ ແກວົ້ , ຟອງນາໍ້ົ ຫນີ ປນ. ເປັນສດັ ທິ່ ອີ າໄສຢ່ິ ທະເລ. 2) ສາຂາສດັ ໄສຖ້ົ ງົ ( Coelenterata or Nidaria) ເຊ່ິ ນັ : ປາກະລງັ , ແມງຍຸມ້ົ ຫວະ, ໄຮດຣາ, ດອກ ໄມທົ້ ະເລ, ໂປລບີ ... ເປັນຕນົ . 3) ສາຂາຂກີ້ົ ະເດອນແປ (Plathelminthes) ເຊ່ິ ນັ : ແມິ່ ທອົ້ ງແປ, ພະຍາດໃບໄມ ົ້ (fluke)… 4) ສາຂາຂກີົ້ ະເດອນກມົ (Nemathoda) ເຊິ່ ນັ : ແມ່ິ ທອົ້ ງກມົ , ແມິ່ ທອ້ົ ງໄສມົ້ າ້ົ ... 5) ສາຂາຂກີ້ົ ະເດອນປອົ້ ງ (Anelida) ເຊ່ິ ນັ : ຂກີ້ົ ະເດອນດນິ , ປີງ, ທາກ, ... 6) ສາຂາສດັ ອິ່ ອນແຫຼວ (Molusca) ເຊ່ິ ນັ : ຫອຍຊະນດິ ຕິ່ າງໆ, ປາມກຶ , ແມງລນີ້ົ ໝາ... 7) ສາຂາສດັ ຕນີ ຂໍົ້ (Arthopoda) ເຊິ່ ນັ : ປ, ກຸງ້ົ , ແມງໄມນົ້ າໆຊະນດິ , ຂເີົ້ ຂບັ , ບງົ້ົ ກ.ົ້ .. 8) ສາຂາສດັ ໜງັ ໜາມ (Echiderpota) ເຊິ່ ນັ : ດາວທະເລ, ເໝນັ້ົ ທະເລ... 9) ສາຂາສດັ ສາຍສນັ ຫຼງັ (Chordata) ເຊິ່ ນັ : ປາ, ກບົ , ແຂ,້ົ ນກົ , ຄວາຍ, ງວົ , ຄນົ ... 32

ບດົ ທີ 4 ການແລກປ່ິ ຽນທາດຂອງສດັ 1. ການຍິ່ ອຍອາຫານຂອງສດັ (Animal Digestion) ສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕອ້ົ ງການພະລງັ ງານໃນການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຈິ່ ງຶ ຕອົ້ ງມຂີ ະບວນການນາໍ ທາດອກົ ຊແີ ຊນໄປເຜາົ ໄ ໝທົ້ າດອາຫານໃຫໄ້ົ ດພ້ົ ະລງັ ງານ. ພະລງັ ງານທ່ິໄີ ດຖົ້ ກມາໃຊໃ້ົ ນກດິ ຈະກາໍ ຕິ່ າງໆເຊິ່ ນັ : ການເຄິ່ ອນໄຫວ, ການສບ ພນັ , ການຍິ່ ອຍອາຫານ, ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ ແລະ ລວມເຖງິ ການສງັ ເຄາະທາດຈລຸ ງັ ໃໝ່ິ . ອາຫານຊະນດິ ຕິ່ າງໆທ່ິ ສີ ດັ ກນິ ເຂາົົ້ ໄປບ່ິ ສໍ າມາດເຂາົົ້ ໄປເຖງິ ຈລຸ ງັ ໄດທ້ົ ງັ ໝດົ ໂລດ ຍອົ້ ນວິ່ າອາຫານຈາໍ ນວນ ໜ່ິ ງຶ ມໂີ ມເລກນໃຫຍິ່ (ໂປຣຕນິ , ນໍາົ້ ຕານ, ລປີ ິດ). ສະນນັົ້ , ກ່ິ ອນທ່ິ ອີ າຫານໂມເລກນໃຫຍ່ິ ຈະເຂາົົ້ ຮອດຈລຸ ງັ ຈາໍ ເປັນຕອົ້ ງໄປປ່ິ ຽນແປງໂມເລກນໃຫມ້ົ ຂີ ະໜາດນອົ້ ຍລງົ ເປັນອາມໂີ ນອາຊດິ , ກລເີ ຊໂຣລ ແລະ ນໍາ້ົ ຕານໂມເລ ກຸນດຽວ. ຂະບວວນນການຜນັ ປິ່ ຽນທາດເຫິ່ ຼາົ ນຈີ້ົ ະຕອ້ົ ງອາໄສກນົ ໄກທາງຟີຊກິ ແລະ ເຄມເີ ຂາົົ້ ມາຊິ່ ວຍ. ກນົ ໄກ ທາງດາົ້ ນຟີຊກິ ເຊ່ິ ນັ : ການຫຍໍາົ້ , ການບດົ , ການຂນົ ສິ່ ງົ , ການດດຊມຶ ... ແລະ ກນົ ໄກທາງເຄມເີ ຊິ່ ນັ : ແມແປ້ງົ ຍ່ິ ອຍອາຫານ (Digestive Enzyme). ແຕ່ິ ກໍມສີ ານອາຫານບາງຊະນດິ ທ່ິ ບີ ່ິ ໍຈາໍ ເປັນຕອົ້ ງຍິ່ ອຍເປັນຕນົົ້ ແມິ່ ນ: ນໍາົ້ , ແຮ່ິ ທາດ, ວຕິ າມນິ ເຊິ່ ງິ ພຽງແຕິ່ ລະລາຍແລວົ້ ກໍສາມາດຜິ່ ານເຂາົົ້ ສິ່ ເລອດເພິ່ ອໄປຫາທຸກພາກສ່ິ ວນຂອງ ຮ່ິ າງກາຍເລຍີ . ການຍ່ິ ອຍອາຫານຂອງສດັ ຊະນດິ ຕິ່ າງໆຈະແຕກຕິ່ ງກນັ ຂນຶ້ົ ກບັ ໂຄງສາົ້ ງຂອງທາງເດນີ ອາຫານ (ອະໄວ ຍະວະຍ່ິ ອຍອາຫານ) ແລະ ຂະບວນການຍິ່ ອຍອາຫານ ເຊ່ິ ງິ ມນັ ມກີ ານພວົ ພນັ ກນັ ກບັ ລກັ ສະນະຕິ່ າງໆຂອງ ອາຫານທ່ິ ສີ ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກນິ ເຂາົົ້ ໄປ. 1.1. ທາງເດນີ ອາຫານແບບບ່ິ ສໍ ມົ ບນ (Incomplete digestive tract) ທາງເດນີ ອາຫານທ່ິ ບີ ່ິ ສໍ ມົ ຢິ່ ເກດີ ຂນຶ້ົ ຢ່ິ ນາໍ ສດັ ຂນັົ້ ຕ່ິ ໍາ ທ່ິ ມີ ອີ ະໄວຍະວະຍ່ິ ຍອາຫານທ່ິ ງີ ່ິາຍດາຍເຊິ່ ນັ : ກ. ໂປຣໂຕຊວົ ຫຼ ປະຖມົ ມະສດັ (Protozoa) ຕວົ ແທນໄດແົ້ ກ່ິ : ອາມບີ າ (Ameba) ເປັນຮ່ິ າງກາຍ ຈລຸ ງັ ດຽວທິ່ ມີ ທີ າດຈລຸ ງັ (Protoplast) ໄຫຼໄດ້ົ ສາມາດເຮດັ ໃຫຮົ້ ບຮິ່ າງປິ່ ຽນແປງຕະຫຼອດເວລາ ແລະ ມີ ລກັ ສະນະທິ່ ຄີ າົ້ ຍຄແຂນທຽມ (Pseudopodia). ຖາົ້ ມອີ າຫານມາໃກແ້ົ ຂນທຽມ ແຂນທຽມຈະໄຫຼໄປອອົ້ ມ ຮອບເອາົ ອາຫານແລວ້ົ ກໂໍ ອບກນອາຫານ (Phagocytosis or endocytosis) ເມ່ິ ອອາຫານເຂາົ້ົ ເຖງິ ທາດຈຸ ລງັ ຈະເກດີ ເປັນເມດັ ເປິ່ ົາອາຫານ (Vacuole) ທ່ິ ເີ ປັນໂຄງສາ້ົ ງຊ່ິ ວົ ຄາວ ຈາກນນັົ້ ຈະມກີ ານຍິ່ ອຍອາຫານພາຍໃນ ເມດັ ເປິ່ ົາ ອາຫານທ່ິ ຖີ ກຍ່ິ ອຍຈະເຄິ່ ອນອອກຈາກເມດັ ເປ່ິ ົາເຂາົົ້ ສິ່ ທາດຈລຸ ງັ . ສິ່ ວນເສດອາຫານຈະຍງັ ຄງົ ຢ່ິ ໃນເມດັ ເປ່ິ ົ າ ແລະ ຖກຖິ່ າຍເທອອກນອກຈຸລັງໂດຍການບີບຕົວຂອງຈຸລັງເອີ້ນົ ວ່ິ າ: ການຄາຍກາກອາຫານ (Exocytosis). 33

ຂ. ປາຣາມຊີ ຽມ (Paramecium) ມໂີ ຄງສາ້ົ ງຖາວອນເຮດັ ໜາ້ົ ທິ່ ກີ ່ິ ຽວກບັ ການກນິ ແລະ ການຍິ່ ອຍ ອາຫານ. ມຊີ ິ່ ອງປາກ (Oral groove) ທ່ິ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປັນຊ່ິ ອງມຂີ ນົ (Cilia) ກະແສນາໍົ້ ໂບກພດັ ຂນົ ລອຍໄປ ມາ ແລະ ພດັ ອາຫານເຂາົ້ົ ຊິ່ ອງປາກ ຕິ່ ໍຈາກຊ່ິ ອງປາກມໄີ ຊໂຕຟາຣງິ (Cytopharynx or gullet) ເປັນທ່ິ ໍນາໍ ອາຫານເຂາົົ້ ສ່ິ ທາດຈລຸ ງັ ແລະ ເກດີ ເປັນເມດັ ເປິ່ ົາອາຫານ ບາງເທິ່ ອເອນີົ້ ວິ່ າ ຟາໂກໂຊມ (Phagochome) ສ່ິ ວນນຈີົ້ ະເຊ່ິ ອມຕ່ິ ໍກບັ ລໂີ ຊໂຊມ (Lysosome) ໃນລໂີ ຊໂຊມມນີ ໍາ້ົ ຍິ່ ອຍ (Hydrolytic enzyme) ອາຫານ ທ່ິ ຖີ ກຍ່ິ ອຍຈະເຄ່ິ ອນເຂາົົ້ ສິ່ ທາດຈລຸ ງັ ເຫຼອກເສດອາຫານຢິ່ ໃນເມດັ ເປ່ິ ົາຈະເຄິ່ ອນທ່ິ ໄີ ປຍງັ ສ່ິ ວນທາົ້ ຍ ຫຼ ຊ່ິ ອງ ທະວານ (Anal pore) ແລະ ມກີ ານບບີ ຕວົ ຂອງເມດັ ເປິ່ ົາໃຫເ້ົ ສດອາຫານອອກໂດຍຂະບວນການຄາຍກາກ ອາຫານ (Exocytosis). ຄ. ສດັ ຟອງນາໍ້ົ (Porifera) ຕວົ ແທນໄດແົ້ ກ່ິ : ສດັ ຟອງນໍາ້ົ ແກວົ້ , ສດັ ຟອງນໍາົ້ ຫນີ ປນ ແລະ ສດັ ຟອງນໍາ້ົ ຈດ. ເປັນສດັ ພະຫຸຈລຸ ງັ ປະກອບດວ້ົ ຍກ່ິ ຸມຈລຸ ງັ ທ່ິ ຢີ ່ິ ຮິ່ ວມກນັ , ບິ່ ໍມຊີ ນັ້ົ ແພຈລຸ ງັ ທ່ິ ແີ ທຈົ້ ງິ ແຕິ່ ມກີ ານລຽງຂອງຈລຸ ງັ ເກດີ ເປັນໂຄງສາ້ົ ງທິ່ ມີ ີ ຊ່ິ ອງລິ່ ວງພາຍໃນມທີ າງໃຫນ້ົ າໍົ້ ເຂາົົ້ ແລະ ອອກໄດ.້ົ ມຈີ ລຸ ງັ ຈາໍ ນວນໜິ່ ງຶ ລຽງຕວົ ເປັນແຖວຢິ່ ຜວິ ດາ້ົ ນໃນຂອງຊິ່ ອງ ເປັນຈຸລັງທ່ິ ີມລີ ກັ ສະນະພິເສດ ມຫີ າງລອຍຖາົ້ ຈບັ ອາຫານທິ່ ີມາກບັ ນໍາົ້ ແລະ ຍິ່ ອຍອາຫານພາຍໃນຈຸລັງ (Coenocytes). ງ. ສດັ ໄສຖ້ົ ງົ (Cnidaria or Coelenterata ) ພວກ Coelenterates ເຊ່ິ ນັ : ປາກະລງັ , ໄຮດຣາ , ດອກໄມທົ້ ະເລ, ຫອຍເໝນັົ້ , ແມງຍຸມ້ົ ຫວະ. ສດັ ທິ່ ມີ ຮີ ິ່ າງກາຍເປັນຖງົ ມຊີ ່ິ ອງກາງລໍາຕວົ (Center Cavity) ເຮດັ ໜາ້ົ ທິ່ ີເປັນທາງເດນີ ອາຫານ ແລະ ເປັນທງັ ປາກ ຮທະວານໄປພອົ້ ມໆກນັ ເພາະມທີ າງເປີດທາງດຽວ. ບໍລເິ ວນໜວດມເີ ຂມັ ພດິ ຝັງຢ່ິ ພາຍໃນຢ່ິ າງຫຼວງຫຼາຍ ເມ່ິ ອເຫຍິ່ ອເຂາົົ້ ມາໃກໜົ້ ວດຈະປິ່ ອຍສານພດິ ໃສິ່ ເຮດັ ໃຫົ້ ເຫຍິ່ ອຢຸດເຄິ່ ອນໄຫວ ຈາກນນັົ້ , ໜວດຈະໂອບເຫຍິ່ ອ ແລະ ດນັ ເຂາົົ້ ປາກ ເຂາົົ້ ສິ່ ທາງເດນີ ອາຫານ ແພຈລຸ ງັ ຊນັົ້ ໃນຈະປ່ິ ອຍນາໍ້ົ ຍ່ິ ອຍອອກມາຍ່ິ ອຍອາຫານເປັນການຍິ່ ອຍນອກຈລຸ ງັ (ການຍິ່ ອຍບ່ິ ໍສມົ ບນ) ຈາກນນັົ້ ຈລຸ ງັ ຊນັົ້ ໃນ ຈະດດເອາົ ສານອາຫານ ແລະ ດດຊມຶ ໄປລຽ້ົ ງຈລຸ ງັ ຕ່ິ າງໆ. ອາຫານທິ່ ບີ ່ິ ໍຖກຍ່ິ ອຍຈະຖກຂບັ ຖິ່ າຍອອກມາທາງ ຊິ່ ອງປາກ. ຈ. ການຍິ່ ອຍອາຫານຂອງພວກບ່ິ ໍມໂີ ຜງົ້ ຮິ່ າງກາຍ (ຂກີົ້ ະເດອນແປ). ຕວົ ແທນທ່ິ ສີ າໍ ຄນັ ໄດແົ້ ກ່ິ : ພານາເຣຍ, ແມ່ິ ທອົ້ ງແປ, ໃບໄມໃົ້ ນຕບັ ... ການຍ່ິ ອຍອາຫານຈະເປັນແບບ ບ່ິ ໍສມົ ບນ ດາົ້ ນທອົ້ ງຈະມຊີ ິ່ ອງເປີດຂອງທາງເດນີ ອາຫານ, ມປີ າກຢິ່ ດາົ້ ນທອ້ົ ງເຄິ່ ງິ ກາງຂອງລໍາຕວົ ເປີດເຂາົ້ົ ສ່ິ ຄໍ ຫອຍທ່ິ ຢີ ນອອກນອກຮ່ິ າງກາຍເພ່ິ ອນໍາເຫ່ິ ອເຂາົ້ົ ສ່ິ ລໍາໄສ.ົ້ ອາຫານຈະຍ່ິ ອຍນອກຈລຸ ງັ ແລະ ຖກໂອບກນໂດຍຈຸ ລງັ ລາໍ ໄສົ້ ເສດອາຫານຈະຖກຂບັ ຖ່ິ າຍອອກທາງປາກ. 34

ແມິ່ ທອົ້ ງແປ ຈະເປັນກາຝາກຢິ່ ໃນທາງເດນີ ອາຫານຂອງເຈາົົ້ ກາຝາກ ແລະ ມປີ າກດດທາດອາຫານຈາກ ກະແສເລອດຂອງເຈາົົ້ ກາຝາກໄດ້ົ ມນັ ຈິ່ ງຶ ບິ່ ໍຈາໍ ເປັນຕອົ້ ງມທີ າງເດນີ ອາຫານ. ສ. ທາງເດນີ ອາຫານຂອງສດັ ທ່ິ ມີ ທີ ິ່ ລໍ າໍ ໄສ້ົ (ແມງໄມ,ົ້ ຂກີ້ົ ະເດອນກມົ -ປອົ້ ງ, ສດັ ອິ່ ອນແຫວຼ ). ການຍິ່ ອຍອາຫານເກດີ ຂນຶ້ົ ຢິ່ ໃນທິ່ ໍລະລາຍອາຫານໂດຍມຕີ ່ິ ອມນໍາົ້ ຍ່ິ ອຍທິ່ ປີ ່ິ ອຍແມິ່ ແປົ້ງ (ເອນໄຊດ)໌ ຊິ່ ວຍໃນການຍິ່ ອຍ (ຕ່ິ ອມນາໍ້ົ ລາຍ, ຕິ່ ອມລາໍ ໄສ.້ົ ..) ເຊິ່ ງິ ພວກມນັ ກນິ ອາຫານຜິ່ ານທາງຊ່ິ ອງປາກ ແລະ ຂບັ ຖິ່ າຍ ອອກທາງຮທະວານ. 1.2. ທາງເດນີ ອາຫານແບບສມົ ບນ (Complete digestive tract) ເປັນທາງເດນີ ອາຫານທິ່ ມີ ຊີ ິ່ ອງເປີດ 2 ຊ່ິ ອງ (two opening) ຄ: ປາກເປັນທາງເຂາົ້ົ ຂອງອາຫານ ແລະ ທະວານເປັນທາງອອກຂອງອາຫານເຊ່ິ ນັ : ການຍ່ິ ອຍອາຫານຂອງປາ, ສດັ ເຄ່ິ ງິ ບກົ ເຄ່ິ ງິ ນໍາ້ົ , ສດັ ເລອຄານ, ສດັ ປີກ ແລະ ສດັ ລຽົ້ ງລກດວ້ົ ຍນາໍ້ົ ນມົ . 2.ການຫາຍໃຈຂອງສດັ ການຫາຍໃຈໝາຍເຖງິ ຂະບວນການເຜາົ ໄໝສົ້ ານອາຫານຂອງສິ່ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເພິ່ ອນາໍ ເອາົ ພະລງັ ງານທ່ິ ໃີ ຊົ້ ໃນການດໍາລງົ ຊວີ ດິ . ການຫາຍໃຈໄດຜ້ົ ່ິ ານຂະບວນການປະຕກິ ລິ ຍິ າທາງເຄມທີ ິ່ ເີ ກດີ ຂນຶົ້ ໃນລະດບັ ຈລຸ ງັ ຫຼ ເມຕາ ບໍລຊິ (Metabolism) ເພ່ິ ອສາ້ົ ງພະລງັ ງານ ແລະ ປິ່ ອຍທາດເສດເຫອຼ ອອກໃນຮບແບບຕ່ິ າງໆ. ການຫາຍໃຈເກດີ ຂນຶ້ົ ທງັ ລະດບັ ຮ່ິ າງກາຍ ແລະ ລະດບັ ຈລຸ ງັ . ຂະບວນການສະຫຼາຍ (Oxidation) ສານອາຫານ ເປັນການຜນັ ປ່ິ ຽນທາດນໍາົ້ ຕານດວົ້ ຍການກະທບົ ຂອງແມ່ິ ແປງົ້ ໂດຍຜິ່ ານຂະບວນການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມທີ ິ່ ສີ ບັ ສນົ ໃນທ່ິ ສີ ຸດກລໂກສ ຈະຖກແຍກອອກເປັນ CO2, H2O ແລະ ປົດປິ່ ອຍພະລງັ ງານອອກມາໃນຮບແບບ ATP ດິ່ ງັ ສມົ ຜນົ ລິ່ ຸມນ:ີ້ົ ໝາຍເຫດ: ການເຜາົ ໄໝ້ົ 1 ຄງັ້ົ ຈະໄດພ້ົ ະລງັ ງານທງັ ໝດົ 3 ATP 2.1. ປະເພດຂອງການຫາຍໃຈ. ການຫາຍໃຈຂອງສດັ ແບິ່ ງອອກເປັນ 2 ປະເພດຄ: - ການຫາຍໃຈແບບບ່ິ ໃໍ ຊອ້ົ ອກຊເີ ຈນ (Anaerobic respiration) - ການຫາຍໃຈແບບໃຊອົ້ ອກຊເີ ຈນ (Aerobic respiration) 1) ການຫາຍໃຈແບບບິ່ ໃໍ ຊອ້ົ ອກຊເີ ຈນ (Anaerobic respiration) ເປັນລະບບົ ການຫາຍໃຈຂອງສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຂະໜາດນອ້ົ ຍບາງຊະນດິ ເຊິ່ ນັ : ແບກັ ທເິ ຣຍບາງຊະນດິ . ການຫາຍໃຈແບບບ່ິ ໍໃຊອົ້ ອກຊເີ ຈນຈະກິ່ ໍໃຫເ້ົ ກດີ ພະລງັ ງານທ່ິ ໜີ ອົ້ ຍກວ່ິ າ. ຂະບວນການທ່ິ ເີ ກດີ ການຫາຍໃຈ ແບບນໄີົ້ ດແ້ົ ກິ່ ຂະບວນການໝກັ ແລະ ໃນຮ່ິ າງກາຍຂອງຄນົ ເຮາົ . ເກດີ ຫາຍໃຈແບບບິ່ ໃໍ ຊົ້ O2 ທິ່ ເີ ກດີ ໃນຮ່ິ າງກາຍຂອງຄນົ ຈະເກດີ ໃນກລໍ ະນທີ ິ່ ຈີ າໍ ເປັນ (ບາງຄງັົ້ ຄາວ) ທ່ິ ີ ກາ້ົ ມລາຍເຊິ່ ນັ : ໃນເວລາອອກແຮງງານທິ່ ຕີ ອົ້ ງໃສ່ິ ພະລງັ ງານສງ ຮິ່ າງກາຍຈະສນເສຍພະລງັ ງານຫຼາຍ ສະນນັ້ົ , ມນັ ຈິ່ ງຶ ດງຶ ເອາົ ພະລງັ ງານທິ່ ສີ ະສມົ ຢິ່ ໃນກາົ້ ມຊນີົ້ ໃນຮບແບບຂອງໄກລໂກເຈນ (Glycogen) ໂດຍການກະທບົ 35

ຂອງແມິ່ ແປງົ້ ໃຫກົ້ າຍເປັນນາໍ້ົ ຕານກລໂກສ (Glucose) ແລະ ຂນັ້ົ ຕິ່ ໄໍ ປຈະຖກເຜາົ ໄໝົ້ ແລະ ແຍກລະລາຍໃຫົ້ ກາຍເປັນອາຊດິ ແລກຕກິ ດວົ້ ຍວທິ ກີ ານໝກັ . 2) ການຫາຍໃຈແບບໃຊອົ້ ອກຊເີ ຈນ (Aerobic respiration) ເປັນການຫາຍໃຈຂອງສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທິ່ ໃີ ຊອ້ົ ອກຊເີ ຈນ ເຂາົົ້ ໃນການເຜາົ ໄໝສົ້ ານອາຫານເພ່ິ ອໃຫໄ້ົ ດ້ົ ພະລງັ ງານ ເຊິ່ ນັ : ສດັ ບ່ິ ມໍ ກີ ະດກສນັ ຫຼງັ , ສດັ ມກີ ະດກສນັ ຫງຼັ ຊະນດິ ຕິ່ າງໆ. 2.2. ອະໄວຍະວະການຫາຍໃຈຂອງສດັ ບາງຈາໍ ພວກ. 1) ການຫາຍໃຈຜ່ິ ານເຈຍ້ົ ຫຸມົ້ ຈລຸ ງັ . ເປັນການຫາຍໃຈຂອງສດັ ຈາໍ ພວກເອກະຈລຸ ງັ ເຊ່ິ ນັ : ອາມບີ າ, ປາລາມຊີ ຽມ. 2)ການຫາຍໃຈຜ່ິ ານຜວິ ໜງັ . ເປັນການຫາຍໃຈໂດຍທ່ິ ອີ ອກຊເີ ຈນຊມຶ ເຂາົົ້ ສ່ິ ຮິ່ າງກາຍຜິ່ ານທາງຜວິ ໜງັ ແລະ ປິ່ ອຍກາສຄ໌ າຣ໌ ບອນດອີ ອກໄຊອອກຜິ່ ານທາງຜວິ ໜງັ ເຊ່ິ ນັ : ໄຮດຣາ, ຂກີົ້ ະເດອນຕ່ິ າງໆ. 3)ການຫາຍໃຈໂດຍຜ່ິ ານຟັນຟມ ແລະ ຫຼອດລມົ . ສດັ ຢ່ິ ໃນນາໍົ້ ສ່ິ ວນຫຼາຍຈະຫາຍໃຈດວ້ົ ຍຟັນຟມເຊິ່ ນັ : ປາ, ກຸງ້ົ , ຫອຍ, ປ... ຟັນຟມເປັນອະໄວຍະ ວະທ່ິ ມີ ໂີ ຄງສາ້ົ ງພເິ ສດເພິ່ ອສະດວກໃນການແລກປ່ິ ຽນທາດອາຍຄຮບັ ເອາົ O 2 ແລະ ປິ່ ອຍ CO2 ອອກຈາກ ເສນັົ້ ເລອດ. ສດັ ຫາຍໃຈດວົ້ ຍຟັນຟມຈະຮບັ ເອາົ O 2 ທ່ິ ຢີ ິ່ ໃນນາໍ້ົ . ແມງໄມຊ້ົ ະນດິ ຕ່ິ າງໆຫາຍໃຈດວົ້ ຍທິ່ ຫໍ ຼອດ ລມົ ທິ່ ມີ ຢີ ິ່ ທ່ິ ວົ ຮ່ິ າງກາຍ. 4)ສດັ ຂນັົ້ ສງທ່ິ ຫີ າຍໃຈດວ້ົ ຍປອດ. ການຫາຍໃຈໂດຍປອດຈະອາໄສອາກາດພາຍນອກເຂາົ້ົ ໄປສິ່ ຮິ່ າງກາຍຜ່ິ ານດງັ , ຫຼອດລມົ , ຫຼອດປອດໄປ ສິ່ ຖງົ ລມົ . ໃນຖງົ ລມົ ມເີ ສນັ້ົ ເລອດຝອຍຈາໍ ນວນຫຼວງຫຼາຍ ເມ່ິ ອ O2 ຈາກປອດເຂາົົ້ ສ່ິ ເສນັົ້ ເລອດຈະໄປຮ່ິ ວມກບັ ເຮໂມໂກລບນິ ແລວ້ົ ກາຍເປັນ ອອກຊເີ ຮໂມໂກລບນິ ເຮດັ ໃຫເົ້ ລອດມສີ ແີ ດງສດົ ເລອດດ່ິ ງັ ກິ່ າວອອກຈາກປອດ ເຂາົົ້ ສິ່ ຫວົ ໃຈແລວ້ົ ສ່ິ ງົ ໄປຍງັ ພາກສ່ິ ວນຕິ່ າງໆຂອງຮິ່ າງກາຍ. 3.ການໝນວຽນທາດໃນຮ່ິ າງກາຍ. ການໝນວຽນທາດໃນຮ່ິ າງກາຍຂອງສດັ ໝາຍເຖງິ ການນໍາສິ່ ງົ ທາດແຫຼວ, ຮໍໂມນ, ທາດອາຍ ແລະ ສານ ອາຫານໄປຍງັ ຈລຸ ງັ ສິ່ ວນຕ່ິ າງໆຂອງຮ່ິ າງກາຍ ພອ້ົ ມນກີ້ົ ນໍ າໍ ເອາົ ສ່ິ ງິ ເສດເຫຼອຈາກການນໍາໃຊສົ້ ່ິ ງົ ອອກນອກຈລຸ ງັ ນາໍ ອກີ . ການໝນວຽນທາດໃນຮິ່ າງກາຍຂອງສດັ ຈະຂນຶ້ົ ຢ່ິ ກບັ ຊະນດິ ແລະ ໂຄງສາ້ົ ງຂອງຮິ່ າງກາຍໃນລະດບັ ທ່ິ ີ ງ່ິາຍດາຍ ແລະ ສບັ ສນົ . 36

ລະບບົ ການໝນວຽນທາດໃນຮ່ິ າງກາຍຂອງສດັ ແບ່ິ ງອອກເປັນ 2 ລະບບົ ຄ: ລະບບົ ໝນວຽນເປີດ ແລະ ລະບບົ ໝນວຽນປິດ. 3.1. ລະບບົ ໝນວຽນເປີດ (Opening circulation) ການໝນວຽນແບບເປີດໝາຍເຖງິ ການໝນວຽນເລອດສ່ິ ວນໃຫຍ່ິ ເກດີ ຂນຶ້ົ ຢິ່ ພາຍຊິ່ ອງຂອງຮ່ິ າງກາຍ ມກີ ໍລະນສີ ່ິ ວນໜອົ້ ຍຈະຢ່ິ ໃນເສນັົ້ ເລອດ. ໝາຍຄວາມວິ່ າ ໂຄງສາ້ົ ງຮ່ິ າງກາຍຂອງພວກມນັ ບ່ິ ໍສມົ ບນ, ບິ່ ໍມີ ເສນັ້ົ ເລອດ ແລະ ບາງຊະນດິ ກໍບ່ິ ໍມຫີ ວົ ໃຈ ຈະເປັນການໝນວຽນແບບການຊມຶ ຜິ່ ານແພຈລຸ ງັ ເຂາົ້ົ -ອອກຈາກ ຮິ່ າງກາຍເຊິ່ ນັ : ສດັ ຟອງນາໍົ້ , ສດັ ໄສຖ້ົ ງົ ເປັນຕນົ . ສດັ ບ່ິ ໍມກີ ະກະສນັ ຫຼງັ ຈໍາພວກ: ສດັ ຕີນຂໍ,້ົ ຂກີ້ົ ະເດອນແປ, ຂກີ້ົ ະເດອນກມົ ຈະມກີ ນົ ໄກການ ໝນວຽນໂດຍທິ່ ເີ ລອດອອກຈາກຫວົ ໃຈໄປຕາມເສນັ້ົ ເລອດ ຫຼ ຊມຶ ຜ່ິ ານສິ່ ຊິ່ ອງຮ່ິ າງກາຍ ແລະ ເກດີ ມກີ ານ ແລກປ່ິ ຽນທາດຕ່ິ າງໆຫຼງັ ຈາກນນັ້ົ ເລອດຈະໄຫເຼ ຂາົ້ົ ສິ່ ຫວົ ໃຈອກີ . 3.2. ລະບບົ ໝນວຽນປິດ (Closed circulation) ເປັນລະບບົ ການໝນວຽນແບບມເີ ສນັົ້ ເລອດເຊ່ິ ອມຕດິ ກນັ ທ່ິ ວົ ຮ່ິ າງກາຍ. ເລອດຈະຢິ່ ໃນເສນັ້ົ ເລອດຕະ ຫອຼ ດເວລາ ອອກຈາກຫວົ ໃຈ ຈນົ ກະທງັົ້ ເຂາົົ້ ຫວົ ໃຈ. ໜນວຽນແບບນີົ້ ຕະຫອຼ ດເວລາ, ສະນນັ້ົ ສ່ິ ງີ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈາໍ ພວກນຈີົ້ ງຕອົ້ ງມອີ ະໄວຍະວະພເິ ສດໃນການໝນວຽນເລອດ. ການໝນວຽນແບບປິດເປັນລະບບົ ຢິ່ ໃນສດັ ຂນັົ້ ສງມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ດງັ ນ:ີ້ົ - ເລອດສາມາດໄປເຖງິ ອະໄວຍະວະ ແລະ ແພຕິ່ າງໆໄດໂ້ົ ດຍກງົ . - ບລໍ ມິ າດຂອງເລອດຄງົ ທິ່ .ີ - ສາມາດຄວບຄຸມຄວາມໄວຂອງເລອດໄດ.້ົ - ສາມາດຄວບຄຸມບໍລມິ າດຂອງເລອດທິ່ ໄີ ປສ່ິ ອະໄວຍະວະຕິ່ າງໆໄດໂົ້ ດຍວທິ ່ິ ີ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຫຼ ຫດົ ຕວົ ຂອງເສນັ້ົ ເລອດ. 4.ການປ່ິ ອຍຖິ່ າຍ. ໃນຂະບວນການເຜາົ ໄໝອົ້ າຫານ ແລະ ການລະລາຍທາດເຄມໃີ ນຮິ່ າງກາຍກ່ິ ໃໍ ຫເົ້ ກດີ ພະລງັ ງານ ແລະ ທາດເສດເຫຼອທ່ິ ີ ຮິ່ າງກາຍບິ່ ຕໍ ອົ້ ງການ ເຊິ່ ນັ : CO2 , N2 , NH4 1)ອະໄວຍະວະປິ່ ອຍຖິ່ າຍສິ່ ງີ ເສດເຫອຼ ຂອງສດັ ບ່ິ ມໍ ກີ ະດກສນັ ຫງຼັ . ກ. ເມດັ ເປ່ິ ົາກະຕຸນ້ົ . ຕວົ ຢ່ິ າງ: ອາມບີ າ ( ອາມບິ ). ຂ. ຈລຸ ງັ ເຟຼມ. ຕວົ ຢິ່ າງ: ພຼານາເຣຍ ຄ. ເນຟີຣເດຍ. ຕວົ ຢ່ິ າງ: ຂກີົ້ ະເດອນ ງ. ທ່ິ ມໍ ລັ ພກິ ຽມ. ຕວົ ຢ່ິ າງ: ແມງໄມ ົ້ 2)ອະໄວຍະວະປ່ິ ອຍຖິ່ າຍສ່ິ ງີ ເສດເຫຼອຂອງສດັ ມກີ ະດກສນັ ຫງຼັ . ເຊິ່ ນັ : ( ປາກ, ໝາກໄຂິ່ ຫຼງັ , ຜວີ ໜງັ , ຮທະວານ ) ກ. ການຕອງ. ແມ່ິ ນຢ່ິ ໃນຕາໜ່ິ າງເສນັ້ົ ເລອດຝອຍ ພາຍໃນ ໂບວແມນແຄບຊຸນ ( ໂບວ ) ຂ. ການດດຊມຄນຢິ່ ທິ່ ຂໍ ອງຂອງໄຂ່ິ ຫງຼັ . 37

ໃນຂະນະທິ່ ີ ທາດແຫວຼ ນເີົ້ ຄິ່ ອນຜິ່ ານໄປຕາມທ່ິ ໍນອົ້ ຍໆໄປສິ່ ທິ່ ໍລວມ ທາດທ່ິ ຈີ າໍ ເປັນຕິ່ ໍຮິ່ າງກາຍ ເຊ່ິ ນັ : ກລໂຄສ, ອາຊດິ ອາມໂີ ນ, ໂຊດຽມ ແລະ ນາໍ້ົ ຈະຖກດດກບັ ຄນສິ່ ເສນັົ້ ເລອດຈາກ 130 ml ທ່ິ ຕີ ອງອອກມາໃນຄງັົ້ ທໍາອດິ ຈະເຫຼອພຽງ 1 ml ເປັນນາໍົ້ ປັດສະວະ ທິ່ ກີ ່ິ ນັ ຕອງໄດໃົ້ ນ 1 ນາທ.ີ ຄ. ການປ່ິ ອຍຖິ່ າຍຜິ່ ານຜວີ ໜງັ . ແມ່ິ ນການຮກັ ສາຄວາມດ່ິ ຸນດ່ິ ຽງຂອງນາໍ້ົ ແລະ ທາດໃນຮິ່ າງກາຍ. ທາດເສດເຫອຼ ຜິ່ ານຜວີ ໜງັ ຄນົ ເຮາົ ໄດ້ົ ແກິ່ ນາໍ້ົ , ເກອ ແລະ ຢ່ິ ເຣຍສິ່ ວນໜອົ້ ຍໂດຍຜ່ິ ານຮເຫິ່ ອ ແລະ ເອນີ້ົ ວ່ິ ານາໍ້ົ ເກອ. ສະຫບຼ ລວມ: ການປ່ິ ອຍຖິ່ າຍຂອງເສດໃນທຸກສ່ິ ງິ ທິ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ລວ້ົ ນແຕິ່ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປັນຕໍການດໍາລງົ ຊວີ ດິ . ການປິ່ ອຍຖ່ິ າຍ ແມິ່ ນຄວບຄຸມຄວາມດິ່ ຸນດ່ິ ຽງຂອງທຸກລະບບົ ໃນຮ່ິ າງກາຍ. ສດັ ຕິ່ າງຊະນດິ ອາດມວີ ທິ ປີ ່ິ ອຍຕ່ິ າງ ກນັ ພອ້ົ ມທງັ ສິ່ ງິ ທ່ິ ປີ ່ິ ອຍຖິ່ າຍອອກມາກິ່ ຕໍ ່ິ າງກນັ . ຂນ້ົ ກບັ ແວດລອ້ົ ມ ແລະ ວວິ ດັ ທະນາການຂອງສິ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ນນັົ້ ອກີ ດວ້ົ ຍ. 38

ບດົ ທີ 5 ການສາ້ົ ງອາຫານຂອງພດ ການລໍາລຽງໃນພດແມິ່ ນຂະບວນການຂນົ ສ່ິ ງົ ນໍາົ້ , ຮໍໂມນ, ເກອແຮິ່ ຈານ ແລະ ສານອາຫານຕ່ິ າງໆຈາກ ສ່ິ ວນໜິ່ ງຶ ໄປຍງັ ອກີ ສ່ິ ວນໜ່ິ ງຶ ຂອງຮ່ິ າງກາຍພດເຊ່ິ ນັ : ການຂນົ ສ່ິ ງົ ນາໍ້ົ ແລະ ແຮິ່ ທາດຈະເລ່ິ ມີ ຈາກດນິ ສິ່ ຮາກ ,ຜ່ິ ານ ລໍາຕນົົ້ ແລະ ໄປເຖງິ ພາກສິ່ ວນໃບແລວ້ົ ເກດີ ການຄາຍນໍາ້ົ . ການຂນົ ສິ່ ງົ ທາດອາຫານທິ່ໄີ ດຈ້ົ າກການສງັ ເຄາະແສງ ຈາກໃບໂດຍກິ່ ຸມຈລຸ ງັ ຫຼ ທ່ິ ໍອາຫານ (Phloem) ສິ່ ລໍາຕນົົ້ ແລະ ສິ່ ວນຕ່ິ າງໆ. ສະນນັົ້ ບນັ ດາອະໄວຍະວະຂອງ ພດຈິ່ ງຶ ເຮດັ ໜາ້ົ ທ່ິ ກີ ານລໍາລຽງພອ້ົ ມໆກນັ ແລະ ມບີ ດົ ບາດສາໍ ຄນັ ຕິ່ ກໍ ານຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງຮິ່ າງກາຍພດ. 1. ລາໍ ພດ (Stem) ເປັນ ລາໍ ຕນົ້ົ ຂອງພດແມ່ິ ນສິ່ ວນທ່ິ ຂີ ະຫຍາຍຂນົ້ ສິ່ ວນເທງິ ໜາ້ົ ດນິ ຕາ້ົ ນກບັ ແຮງດງຶ ດດຂອງໜິ່ ວຍໂລກ, ສ່ິ ວນທ່ິ ມີ ສີ ິ່ ວນປະກອບທ່ິ ມີ ປີ ອົ້ ງ, ຂ,ໍ້ົ ຕາ ແລະ ໃບ. 1.1. ໂຄງສາ້ົ ງຂອງລາໍ ພດ. ລໍາຕນົົ້ ຂອງພດໃບລຽົ້ ງຄິ່ ຕດັ ຕາມລວງຂວາງທິ່ ມີ ກີ ານຂະຫຍາຍຂນັ້ົ ກ. ໂຄງສາົ້ ງຂອງລໍາພດໃບລຽ້ົ ງຄ່ິ ໜ່ິ ງຶ ປະກອບດວ້ົ ຍແພຕິ່ າງໆດິ່ ງັ ນ:ີ້ົ 1)ແພໜງັ ປົກຂນັົ້ ໜິ່ ງຶ (Epidermis): ເປັນແພຢຊນັົ້ ນອກສຸດປະກອບດວົ້ ຍແພຈລຸ ງັ ຊນັ້ົ ດຽວ, ລໍາຕນົົ້ ພດບາງຊະນດິ ຈະມຂີ ນົ ຫຼ ຕ່ິ ອມຍິ່ ນອອກມາເພ່ິ ອປອ້ົ ງກນັ ອນັ ຕະລາຍຈາກການລະເຫຍີ ອາຍນາໍ້ົ ຂອງຈລຸ ງັ , ລາໍ ຕນົ້ົ ອ່ິ ອນຈະພບົ ມຈີ ລຸ ງັ ປ່ິ ອງອາກາດຕາມຊນັ້ົ Epidermis ເຄອບຢິ່ ທາງນອກ. 2)ຄເໍ ທກັ (Cortex). ປະກອບດວ້ົ ຍຈລຸ ງັ ຫາຼ ຍຊະນດິ ເຊິ່ ງີ ຢ່ິ ລະຫວິ່ າງເອປີເດມີ ສິ ແລະ ທິ່ ໍລໍາລຽງເຊິ່ ງີ ປະ ກອບດວ້ົ ຍ: - ໂກລນີ ຄມີ າ ກະຈາຍຢິ່ ເພິ່ ອໃຫລົ້ ໍາແຂງແຮງ. - ພາເຣນຄມີ າ ເປັນຊນັົ້ ທ່ິ ຢີ ິ່ ຖດັ ຈາກຊນັ້ົ ໂກເລນັ ຄມີ າເຂາົົ້ ໄປໃນຈລຸ ງັ ເປອກຂນັ້ົ ໜ່ິ ງຶ ໃນລາໍ ຕນົົ້ ທິ່ ຍີ ງັ ອ່ິ ອນ ຈະມຄີ ໍໂຼ ລພລາສຊິ່ ວຍໃນການສງັ ເຄາະແສງ. - ຊນັົ້ ໃນສຸດຂອງເປອກຂນັົ້ ໜິ່ ງຶ ເປັນເອນັ ໂດເດມີ ສິ ຊນັ້ົ ດຽວທ່ິ ມີ ເີ ຈຍ້ົ ຫຸມ້ົ ຈລຸ ງັ ໜາ ແລະ ມຈີ ລຸ ງັ ຊມຜິ່ ານ ຢິ່ ລະ ຫວ່ິ າງເອນັ ໂດເດມີ ສິ ໃນລາໍ ຕນົົ້ ຈະສງັ ເກດເຫນັ ຊນັ້ົ ນອກເອນັ ໂດເດມີ ສິ ຢິ່ າງຊດັ ເຈນ ຫຼ ບ່ິ ໍສາມາດສງັ ເກດ ເຫນັ ເລຍີ . 39

3)ທ່ິ ໍກາງ (Stele): ເປັນແພຈລຸ ງັ ປະກອບດວົ້ ຍແພຈລຸ ງັ ທິ່ ປີ ະກອບດວົ້ ຍທ່ິ ໍລາໍ ລຽງຮຽງຕວົ ເປັນວງົ ຮອບ ລໍາ ຕນົ້ົ ເປັນລະບຽບໂດຍມເີ ພຣໄີ ຊເກລີ , ໂຟລເອມຂນັ້ົ ໜ່ິ ງຶ ແລະ ໂຟລເລມຂນັົ້ ໜິ່ ງຶ ຢ່ິ ດາ້ົ ນນອກ ແລະ ໄຊເລມຢ່ິ ດາົ້ ນໃນ. ຢ່ິ ລະຫວ່ິ າງໄຊເລມ ແລະ ໂຟລເອມມຈີ ລຸ ງັ ພາເຣນຄມີ າທ່ິ ຍີ ງັ ເປັນແພຂະຫຍາຍຂອງແພລໍາລຽງຂນັ້ົ ສອງໄດແົ້ ກ່ິ ແບບທິ່ ມີ ີ Phloem ຕດິ ຢິ່ ກບັ ໄຊເລມ ພບົ ໃນລາໍ ຕນົ້ົ ໃບລຽງຄິ່ ສິ່ ວນຫາຼ ຍ, ທ່ິ ກໍ າງແບບນຈີ້ົ ະບິ່ ຕໍ ດິ ກນັ ຕະຫອຼ ດມນັ ຈະຂາດກນັ ແຕິ່ ລະວງົ ມນົ , ແຕິ່ ລະວງົ ນອົ້ ຍ ແລະ ແຕິ່ ລະວງົ ໃຫຍິ່ ຈະມີ Interfascicular ຂນັ້ົ . 4)ໃຈກາງ ( P i t h ) . ເປັນແພຊນັ້ົ ໃນສຸດຂອງລໍາຕນົ້ົ , ປະກອບດວົ້ ຍຈລຸ ງັ ພາເຣນຄມີ າເປັນສ່ິ ວນໃຫຍິ່ , ເຮດັ ໜາົ້ ທິ່ ສີ ະສມົ ອາຫານ, ລາໍ ພດຶ ບາງຊະນດິ ປະກອບມທີ າດລກິ ນນິ ສະສມົ ຢິ່ ນາໍ ເຮດັ ໃຫພ້ົ ດແຂ່ິ ງແກິ່ ນ. ຢິ່ ລະຫວິ່ າງທິ່ ໍຊກັ ນໍາຍງັ ພບົ ເຫນັ ເມດັ ຊກັ ນໍາທ່ິ ເີ ຮດັ ໜາ້ົ ທ່ິ ສີ ະສມົ ອາຫານ ແລະ ຊິ່ ວຍລໍາລຽງເກອແຮ່ິ ຈານ ພອ້ົ ມທງັ ອາຫານໄປທາງຂາ້ົ ງ ທິ່ ໍກາງອາດຈະມຄີ ໍຼໂລພາສຕດິ ຢ່ິ ນໍາແຕິ່ ໃນພດສ່ິ ວນຫຼາຍທ່ິ ໍກາງຈະຖກທໍາລາຍ ໃນ ຂະນະເຕບີ ໃຫຍິ່ . ຂ.ລາໍ ພດໃບລຽົ້ ງດິ່ ຽວ. 1.2.ໜາົ້ ທ່ິ ຂີ ອງລາໍ ລາໍ ພດມໜີ າົ້ ທ່ິ ຕີ ນົົ້ ຕໍດິ່ ງັ ນີ້ົ : -ເປັນແກນກາງສາໍ ລບັ ຄາໍ້ົ ຊກິ່ ງິ ງ່ິາ, ໃບ, ດອກ, ໝາກ ແລະ ສາມາດແຕກອອກຮບັ ແສງເພິ່ ອໃຊໃົ້ ນການ ສງັ ເຄາະແສງ. -ເປັນຕວົ ກາງສາໍ ລບັ ລໍາລຽງນາໍ້ົ , ເກອແຮິ່ ລວມທງັ ທາດອາຫານຕ່ິ າງໆໄປທຸກພາກສ່ິ ວນຂອງພດ. -ສາົ້ ງແພຈລຸ ງັ ພາກສ່ິ ວນຕິ່ າງໆຂອງພດໃໝິ່ ເຊ່ິ ນັ : ໃບ, ດອກ, ໝາກ. 2.ໃບພດ (Leaves) 1. ໜາ້ົ ທິ່ ຂີ ອງໃບ ໃບເປັນອະໄວຍະວະທິ່ ສີ າໍ ຄນັ ຂອງພດເຊ່ິ ງິ ມໜີ າົ້ ທ່ິ ຫີ ກຼັ ດິ່ ງັ ນ:ີົ້ - ເຮດັ ໜາົ້ ທິ່ ໃີ ນການສງັ ເຄາະແສງ. - ເຮດັ ໜາົ້ ທິ່ ໃີ ນການຫາຍໃຈ. - ເຮດັ ໜາ້ົ ທ່ິ ໃີ ນການຄາຍນາໍົ້ 40

ນອກຈາກໜາ້ົ ທິ່ ຂີ າົ້ ງເທງິ ແລວ້ົ ໃບພດຍງັ ປິ່ ຽນຮບເພ່ິ ອເຮດັ ໜາົ້ ທ່ິ ສີ ະເພາະຢິ່ າງອິ່ ນເປັນຕນົ້ົ ແມ່ິ ນ: -ໃບເກາະ: ໃບທ່ິ ປີ ິ່ ຽນເປັນມເກາະເພ່ິ ອຢດ ແລະ ຊລົ້ າໍ ຕນົ ໃຫສົ້ າມາດໄຕິ່ ສງຂນຶົ້ ສງໄດເ້ົ ຊິ່ ນັ : ມເກາະຂອງ ເຄອໝາກອ,ຶ ເຄອໝາກແຕງ, ເຄອໝາກໄຮ່ິ , ເຄອຜກັ ຕາໍ ນນິ ... -ໃບສະສມົ ອາຫານ: ເປັນໃບທ່ິ ເີ ຮດັ ໜາົ້ ໃນການສະສມົ ອາຫານເຊິ່ ນັ : ຫວາົ້ ນຫາງແຂ.ົ້ -ໃບແຜິ່ ພນັ : ເຮດັ ໜາ້ົ ທ່ິ ໃີ ນການແຜິ່ ພນັ ເຊິ່ ນັ : ໃບສມົ້ົ ເສາົົ້ ... -ໃບຈບັ ອາຫານ: ເປັນໃບທິ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ົ ທ່ິ ຈີ ແັ ມງໄມຂ້ົ ະໜາດນອ້ົ ຍຂອງຈໍາພວກພດທ່ິ ກີ ນິ ສດັ ເປັນອາຫານ ເຊ່ິ ນັ : ໃບຕນົ້ົ ໝໍເ້ົ ຂາົົ້ ໝໍແ້ົ ກງລງີ , ຕນົົ້ ຢາດນາໍ້ົ ຄາ້ົ ງ, 41

3.ການລາໍ ລຽງນາໍົ້ ແລະ ທາດອາຫານໃນພດ. 3.1.ການລາໍ ລຽງນາໍ້ົ . ນກັ ຮຽນຈະເຄຍີ ພບົ ເຫນັ ພດໃນກິ່ ຸມດຽວກນັ ທ່ິ ມີ ຂີ ະໜາດ ແລະ ຄວາມສງແຕກຕ່ິ າງກນັ ແຕ່ິ ກສໍ າມາດ ລາໍ ລຽງນາໍ້ົ ແລະ ສານອາຫານເພ່ິ ອໄປໃຊປ້ົ ະໂຫຍດໄດ.ົ້ ໂດຍປົກກະຕແິ ລວ້ົ ສານລະລາຍພາຍໃນຈລຸ ງັ ຂອງຮາກ ຈະມຄີ ວາມເຂມັ້ົ ຂຸນົ້ ສງກວິ່ າພາຍນອກ ດ່ິ ງັ ນນັົ້ , ນາໍ້ົ ໃນດນິ ກຈໍ ະແຜ່ິ ຜິ່ ານເຈຍົ້ ຫຸມົ້ ຈລຸ ງັ ເຂາົົ້ ສ່ິ ຈລຸ ງັ ຂອງຮາກ. ການ ລໍາລຽງນໍາົ້ ລະຫວ່ິ າງຈລຸ ງັ ໃນຮາກອາດເກດີ ຂນຶົ້ ແບບ ອໍໂພພລາສ (Alpoplast) ເປັນການລໍາລຽງນໍາົ້ ຕາມເຈຍົ້ ຫຸມ້ົ ຫຼ ຊິ່ ອງຫວ່ິ າງລະຫວິ່ າງຈລຸ ງັ ແລະ ແບບຊມິ ພລາສ (Symplast) ເປັນການລາໍ ລຽງນໍາົ້ ຈາກຈລຸ ງັ ໜ່ິ ງຶ ໄປຍງັ ອກີ ຈລຸ ງັ ໜິ່ ງຶ ຈນົ ເຂາົົ້ ເຖງິ ທິ່ ໍສິ່ ງົ ນາໍົ້ (xylem) ເມິ່ ອນາໍ້ົ ເຂາົ້ົ ໄປຮອດໄຊເລມແລວ້ົ ກໍຈະອາໄສແຮງດດຈາກການຄາຍ ນໍາົ້ ເພ່ິ ອລໍາລຽງນໍາົ້ ຂນຶົ້ ສິ່ ພາກສິ່ ວນເທງິ ການລໍາລຽງນໍາົ້ ໃນໄຊເລມຈະເກດີ ຂນຶົ້ ໄດດ້ົ ກີ ິ່ ໍຕ່ິ ໍເມິ່ ອນໍາົ້ ໃນໄຊເລມມຕີ ິ່ ໍ ເນິ່ ອງກັນບ່ິ ໍຂາດສາຍ ດິ່ ັງນັນ້ົ , ຈິ່ ຶງຈໍາເປັນຕອ້ົ ງມີແຮງຢດໜຽວລະຫວິ່ າງໂມເລກຸ ນນໍາົ້ ນໍາກັນເອີນົ້ ວິ່ າ: Cohesion ແລະ ແຮງຢດໜຽວລະຫວິ່ າງໂມເລກຸນຂອງນໍາ້ົ ກບັ ເຈຍ້ົ ຫຸມ້ົ ຈລຸ ງັ ຂອງທິ່ ໍໄຊເລມ ເອນີົ້ ວ່ິ າ: Adhession. ຫາກແຮງດງຶ ດດການຄາຍນໍາົ້ ແຮງກວ່ິ າ Cohesion ຈະພາໃຫເົ້ ກດີ ສາຍນາໍ້ົ ບ່ິ ໍຕິ່ ໍເນິ່ ອງເກດີ ຟອງອາກາດ ຂນຶ້ົ ເຊ່ິ ງິ ຈະຂດັ ຂວາງການຄາຍນາໍົ້ ແນວໃດກຕໍ າມໃນກລະນທີ ່ິ ພີ ດບ່ິ ໍມກີ ານຄາຍນາໍົ້ ນາໍ້ົ ຍງັ ຄງົ ເຄ່ິ ອນເຂາົົ້ ສ່ິ ທິ່ ໍນໍາົ້ ແລະ ການລາໍ ລຽງກຈໍ ະເກດີ ຂນຶ້ົ ໂດຍອາໄສແຮງດນັ ຂອງຮາກ (Root pressure) ເຊ່ິ ງິ ຈະດນັ ນາໍົ້ ຂນຶົ້ ໄປບບີ ອດັ ຟອງອາກາດທ່ິ ເີ ກດີ ຂນົ້ ເນິ່ ອງຈາກແຮງດງຶ ຈາກການຄາຍນາໍ້ົ ທ່ິ ຫີ າຍໄປ (ຢຸດ). ໃນພາວະ ຫຼ ສະພາບທິ່ ີພດຢຸ ດການຄາຍນໍາ້ົ ຫາກນໍາ້ົ ໃນດນິ ພຽງພໍ ຈະເຮດັ ໃຫພົ້ ດບາງຊະນດິ ເກດີ Guttation ເປັນປະກດົ ການທິ່ ນີ າໍ້ົ ມລີ ກັ ສະນະເປັນຢອດໄຫຼອອກທາງປາຍສຸດຂອງທ່ິ ໍໄຊເລມໃນບໍລເິ ວນຂອບ ໃບ ຫຼ ປາຍໃບ ດິ່ ງັ ນນັົ້ , ຈ່ິ ງຶ ມກັ ພບົ ເຫນັ ຢອດນາໍ້ົ ດິ່ ງັ ກ່ິ າວເລອ້ົ ຍໆເຊິ່ ນັ : ໃບຫຍາ້ົ , ໃບບອນ... 3.2.ການລໍາລຽງເກອແຮ່ິ ຈານ ໃນຮ່ິ າງກາຍຂອງພດປະກອບດວ້ົ ຍທາດ C, H ແລະ O ໃນປະລມິ ານ 9 % ແລະ ເກອແຮ່ິ ອິ່ ນອກີ 4%. ເກອແຮິ່ ເປັນອງົ ປະກອບໃນສານອາຫານຂອງພດເຊ່ິ ງິ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປັນຕ່ິ ໍການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດເຊິ່ ງິ ແບ່ິ ງອອກເປັນ 2 ຈາໍ ພວກຄ: ແຮິ່ ທາດຫຼກັ ຫຼ ຕອົ້ ງການໃນປະລມິ ານຫຼາຍມ:ີ N, P, K, Ca, Mg ແລະ S ແລະ ແຮິ່ ທາດທ່ິ ຕີ ອົ້ ງການໃນປະລມິ ານໜອ້ົ ຍມ:ີ B, Fe, Cu, Zn, Mn, Mo, Cl.. 42

ໃນພດນອກຈາກຈະລໍາລຽງນໍາົ້ ຜິ່ ານຊນັົ້ ຄໍເທກັ ຂອງຮາກເຂາົ້ົ ສິ່ ທ່ິ ໍສິ່ ງົ ນໍາົ້ ແລວ້ົ ຍງັ ລໍາລຽງແຮ່ິ ທາດຕິ່ າງໆທິ່ ີ ພດນາໍ ໄປໃຊໃົ້ ນຂະບວນການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ . ການລໍາລຽງເກອແຮິ່ ຈະຊບັ ຊອ້ົ ນຫຼາຍກວິ່ າການລໍາລຽງນໍາົ້ ເພາະເຈຍົ້ ຫຸມົ້ ຈລຸ ງັ ຈະບິ່ ອໍ ະນຸຍາດໃຫທ້ົ າດຜິ່ ານເຂາົົ້ -ອອກຈລຸ ງັ ຢິ່ າງເສລ.ີ ການລໍາລຽງກເກອແຮິ່ ໃນພດມຢີ ິ່ 2 ແບບ ຫຼ ວທິ ຄີ : 1) ການລາໍ ລຽງແບບບິ່ ໍໃຊພ້ົ ະລງັ ງານ (Passive transport) ໂດຍສານອາຫານ ຫຼແຮິ່ ທາດຈະຖກ ລໍາລຽງຈາກບ່ິ ອນທິ່ ມີ ຄີ ວາມເຂມັົ້ ຂຸນ້ົ ສງໄປຫາບິ່ ອນທ່ິ ມີ ຄີ ວາມເຂມັົ້ ຂຸນ້ົ ຕິ່ າໍ ເຊິ່ ນັ : ການແພິ່ ກະຈ່ິ າຍ (Diffusion) ແລະ ການຊມຕອງ (Osmosis) ເປັນຕນົ້ົ . 2) ການລໍາລຽງແບບໃຊພົ້ ະລງັ ງານ (Active transport) ເປັນຂະບວນການລໍາລຽງ ຫຼ ຂນົ ສິ່ ງົ ທາດ ຜິ່ ານເຈຍົ້ ຫຸມ້ົ ຈລຸ ງັ ຈາກບໍລເິ ວນທິ່ ມີ ຄີ ວາມເຂມັ້ົ ຂຸນ້ົ ຕ່ິ ໍາໄປຫາບ່ິ ອນທິ່ ມີ ຄີ ວາມເຂມັ້ົ ຂຸນົ້ ສງໂດຍອາໄສພະລງັ ງານ. 3.3.ການລາໍ ລຽງສານອາຫານ ສານອາຫານຂອງພດທ່ິ ນີ ໍາໃຊໃ້ົ ນການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ໄດມົ້ າຈາກຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງເຊ່ິ ງິ ເກດີ ຂນຶົ້ ຢິ່ ພາກສິ່ ວນໃບແລວົ້ ລໍາລຽງໄປຍງັ ສິ່ ວນຕ່ິ າງໆເຊິ່ ນັ : ລໍາຕນົ້ົ ແລະ ຮາກ ມກັ ສະສມົ ໃນຮບທາດນໍາ້ົ ຕານ ສະນນັົ້ , ຮາກໃນດນິ ທ່ິ ບີ ່ິ ໍສງັ ເຄາະແສງແຕິ່ ສະສມົ ທາດແປົງ້ (Starch) ໄວເົ້ ຊິ່ ນັ : ຫວົ ມ່ິ ນັ ເພາົ , ມິ່ ນັ ຕນົ້ົ ຕນົົ້ , ເຜອກ... ສະແດງວ່ິ າຕອ້ົ ງມກີ ານລໍາລຽງນາໍົ້ ມາໄວທົ້ ່ິ ຮີ າກ. ປີ 1 8 Marcell Malpighi ໄດທ້ົ ດົ ລອງລອກເປອກໄມອ້ົ ອກໂດຍໃຫຮ້ົ ອຍລອກມຫີ ວິ່ າງປະມານ 2 ຊມ. ເມິ່ ອປິ່ ອຍໃຫໄ້ົ ມຈ້ົ ະເລນີ ໃນໄລຍະໜ່ິ ງຶ ພບົ ວິ່ າຮອຍລອກເບອ້ົ ງເທງິ ພິ່ ອງອອກ ສະແດງວິ່ າຕອົ້ ງມກີ ານສະ ສມົ ສານອາຫານຢ່ິ ບ່ິ ອນດ່ິ ງັ ກິ່ າວ. ໃນປີ 1930ທ່ິ ານ E. Munch ນກັ ວທິ ະຍາສາດ ຊາວເຢຍລະມນັ ອະທບິ າຍຂະບວນການລໍາລຽງ ອາຫານວິ່ າ: ສິ່ ວນໜ່ິ ງຶ ຂອງນາໍ້ົ ຕານທິ່ ພີ ດສາ້ົ ງຂນຶົ້ ຈາກຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງຂອງພດຈະຖກລໍາລຽງອອກມາ ໃນໄຊໂທພລາສຊມຶ ແລວົ້ ປິ່ ຽນເປັນນາໍ້ົ ຕານຊໂຄລສ ຈາກນນັ້ົ , ຊໂຄລສຈະເຄ່ິ ອນຍາົ້ ຍອອກຈາກຈລຸ ງັ ໄປຍງັ ທ່ິ ໍສິ່ ງົ ອາຫານ ຫຼ ໂຟເອມ (Phloem) ແລວ້ົ ເກີດແຮງດັນໃຫທ້ົ າດນໍາົ້ ຕານໄປຕາມທ່ິ ໍໂຟເອມ ເພິ່ ອໄປສິ່ ພາກສ່ິ ວນອ່ິ ນໆ ຫຼ ຂະບວນການເກດີ ກດິ ຈະກໍາຕິ່ າງໆພາຍໃນຮິ່ າງກາຍພດ ຫຼ ອາດຈະເກບັ ສະສມົ ໄວໃົ້ ນຮບ ຂອງທາດອາຫານ. 4.ການຄາຍນາໍ້ົ ຂອງພດ 4.1.ຄວາມໝາຍ ແລະຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງການຄາຍນາໍົ້ ນໍາົ້ ເປັນວດັ ຖຸດບິ ທິ່ ພີ ດນາໍ ໃຊເົ້ ຂາົ້ົ ໃນຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງ ເປັນຕວົ ເຂາົ້ົ ຮິ່ ວມປະຕກິ ລິ ຍິ າຕິ່ າງໆ ພາຍໃນຮິ່ າງກາຍ, ປະກອບສ່ິ ວນເຮດັ ໃຫອົ້ ະໄວຍະວະຂອງພດມຄີ ວາມເບງັ ບານບ່ິ ໍແຫິ່ ວແຫງົ້ . ສະນນັ້ົ , ຈ່ິ ງຶ ນບັ ວ່ິ ານາໍົ້ ເປັນທາດອະນງົ ຄະທາດທິ່ ມີ ຄີ ວາມຈາໍ ເປັນຕ່ິ ໍຮ່ິ າງກາຍຂອງພດ ແລະ ບນັ ດາສ່ິ ງິ ທ່ິ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອິ່ ນໆ. ການຄາຍນາໍ້ົ ເປັນຂະບວນການປ່ິ ອຍນາໍ້ົ ຫຼ ສນເສຍນາໍົ້ ຂອງພດ ຫຼງັ ຈາກທິ່ ພີ ດດດຊມ ແລະ ລໍາລຽງນໍາົ້ ໄປສ່ິ ພາກສິ່ ວນຕິ່ າງໆ. ໃນຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງພດຈະໃຊນ້ົ າໍ້ົ ໃນປະລມິ ານ 1-2% ສ່ິ ວນທ່ິ ເີ ຫຼອ 98-99% ແມ່ິ ນຈະຄາຍອອກສິ່ ພາຍນອກ. ໃນການຄາຍນາໍ້ົ ນີົ້ 90% ແມິ່ ນຈະຖກປ່ິ ອຍອອກມາທາງຈລຸ ງັ ປິ່ ອງອາກາດທິ່ ຢີ ິ່ ພາກສິ່ ວນເນອ້ົ ໃບ ແລະ ເຫອຼ ນນັ້ົ ແມິ່ ນຈະຄາຍອອກຜ່ິ ານຮອຍແຕກ, ກິ່ ງິ ກາົ້ ນ, ຮາກ, ດອກ ຫຼ ໝາກຂອງພດ ບາງຊະນດິ . 43

ປົກກະຕຮິ ່ິ າງກາຍພດຈະດດນໍາົ້ ຢ່ິ ຕະຫຼອດເວລາ. ດ່ິ ງັ ນນັົ້ , ນໍາ້ົ ຈະເຂາົົ້ ສິ່ ຮາກຂອງພດເປັນຈໍານວນ ຫຼວງຫຼາຍຈ່ິ ງຶ ເປັນສາເຫດເຮດັ ໃຫເົ້ ກດີ ແຮງດນັ ທາດແຫຼວໂດຍຜິ່ ານທ່ິ ໍລໍາລຽງນໍາົ້ (Xylem) ຂນຶ້ົ ສິ່ ລໍາຕນົ້ົ , ໃບ ແລະ ຄາຍອອກໃນຈລຸ ງັ ປິ່ ອງອາກາດໃນລກັ ສະນະເປັນຢອດນາໍ້ົ ນອົ້ ຍໆ. ການຄາຍນໍາົ້ ຂອງພດຈະເກດີ ຂນຶົ້ ທງັ ກບັ ພດທິ່ ຢີ ່ິ ພນ້ົ ນໍາ້ົ ແລະ ເທງິ ບກົ ເຊ່ິ ງິ ການຄາຍນໍາົ້ ນມີົ້ ຄີ ວາມ ສໍາຄນັ ຕ່ິ ໍພດໃນຫາຼ ຍຢ່ິ າງເຊ່ິ ນັ : - ຄວບຄຸມການເຄ່ິ ອນທິ່ ຂີ ອງນາໍ້ົ ໃນພດ. ບິ່ ໍເຮດັ ໃຫນ້ົ າໍົ້ ໝດົ ໄປ. - ຄວບຄຸມການລາໍ ລຽງແຮ່ິ ທາດ ແລະ ສານອາຫານ. - ຊິ່ ວຍຄວບຄຸມອຸນຫະພມ. - ຊ່ິ ວຍໃຫຈົ້ ລຸ ງັ ມຄີ ວາມຊິ່ ຸມຢ່ິ ຕະຫຼອດ. 4.2.ປະເພດຂອງການຄາຍນາໍ້ົ . ໂດຍທິ່ ົວໄປແລວ້ົ ນໍາ້ົ ທ່ິ ີຖກພດດດເອົາໄປຈະຄາຍອອກມາໃນພາວະອາຍນໍາ້ົ ແລະ ພາວະຢາດນໍາົ້ (Guttation) ແຕ່ິ ອງີ ໃສິ່ ລກັ ສະນະຂອງການແຜິ່ ເປັນສ່ິ ວນໃຫຍິ່ ກິ່ ນຄາຍນາົ້ ຈະມີ 3 ຮບແບບຄ: - ການຄາຍນາໍ້ົ ທິ່ ກີ າໍ ຈດັ ນາໍ້ົ ອອກມາຈາກໃບ ເຊິ່ ງິ ມຢີ ິ່ ຕາມເນອົ້ ໃບເປັນການຄາຍນາໍ້ົ ປະລມິ ານຫຼາຍ. - ການຄາຍນາໍ້ົ ທ່ິ ກີ າໍ ຈດັ ນາໍົ້ ອອກມາທາງເນອົ້ ໃບຜ່ິ ານທາດກຕິ ນິ ເປັນການຄາຍນາໍົ້ ໃນປະລມິ ານໜອົ້ ຍ. - ການຄາຍນາໍ້ົ ອອກທາງຮອຍແຕກແຫງົ້ . 5.ປັດໄຈທິ່ ມີ ຜີ ນົ ຕິ່ ກໍ ານຄາຍນາໍ້ົ ຂອງພດ ກ. ແສງສະຫວ່ິ າງ: ພດຈະນາໍ ເອາົ ນາໍ້ົ ໄປໃຊໃົ້ ນການສງັ ເຄາະແສງ. ຂ. ອຸນຫະພມ: ມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫນົ້ າໍ້ົ ລະເຫຍີ ອາຍໄດງົ້ ່ິາຍ ແລະໄວຂນຶ້ົ . ຄ. ຄວາມຊິ່ ຸມ: ມຄີ ວາມກິ່ ຽວຂອ້ົ ງກບັ ການເປີດ-ປິດ ຂອງຈລຸ ງັ ປ່ິ ອງອາກາດ. ງ. ລມົ : ເປັນຕວົ ພດັ ເອາົ ອາຍນໍາົ້ ທ່ິ ຖີ ກຄາຍອອກມາເຊິ່ ງິ ເປັນຜນົ ເຮດັ ໃຫພົ້ ດຄາຍນໍາົ້ ເລອົ້ ຍໆ. ແຕ່ິ ຖາົ້ ມລີ ມົ ແຮງເກນີ ໄປພດຈະປິດປ່ິ ອງອາກາດເພິ່ ອຫຸຼດອດັ ຕາການສນເສຍນາໍ້ົ . ຈ. ປະລມິ ານຂອງນໍາ້ົ ໃນດນິ : ຖາົ້ ນາໍົ້ ໃນດນິ ພຽງພໍການລໍາລຽງນາໍົ້ ກໍຈະຫຼາຍ ແຕ່ິ ຖາົ້ ນໍາົ້ ໃນດນິ ໜອ້ົ ຍການ ຄາຍນໍາ້ົ ກໍຈະຫຸຼດລງົ ເພາະເມ່ິ ອດນິ ແຫງົ້ ກໍບິ່ ໍມນີ ໍາົ້ ທ່ິ ຈີ ະລໍາລຽງໄປຫາໃບ. ດ່ິ ງັ ນນັ້ົ , ໃບຈິ່ ງຶ ຄາຍນໍາົ້ ຕາມຄວາມ ສາມາດດດນາໍ້ົ ຂອງຮາກ. ສ. ຄວາມກດົ ດນັ ອາກາດ: ຄວາມກດົ ດນັ ສງພດຈະຄາຍນາໍ້ົ ໜອົ້ ຍ ຖາ້ົ ຄວາມກດົ ດນັ ຕິ່ ໍາຈະຄາຍນາໍ້ົ ຫາຼ ຍ. ຊ. ລກັ ສະນະ ແລະໂຄງສາ້ົ ງຂອງໃບ: ຄວາມໜາແໜນົ້ ຂອງຈລຸ ງັ ປິ່ ອງອາກາດ, ຮບຮິ່ າງຂອງໃບ. .ການສງັ ເຄາະແສງຂອງພດ ການສງັ ເຄາະແສງເປັນຂະບວນການຂນັ້ົ ຕນົົ້ ທິ່ ພີ ດສຂີ ຽວນໍາພະລງັ ງານຈາກແສງຕາເວນັ ມາສງັ ເຄາະເປັນ ພະລງັ ງານເຄມໃີ ນຮບແບບຂອງສານອາຫານ ຈາກວດັ ຖຸ ດບິ ຄ ຄາຣບ໌ ອນດອີ ອກໄຊດ໌ (CO2) ແລະ ນໍາ້ົ (H2O) ມາສາົ້ ງເປັນທາດຄາຣໂ໌ ບໄຮເດຣຕ໌ (Carbohydrate) ໂດຍມເີ ມດັ ສຂີ ຽວສະຫວິ່ າງ ຫຼ ຄລໂໍ ຣຟີລ (Chlorophyll) ແລະ ແມ່ິ ແປງ້ົ (Enzyme) ເຂາົົ້ ຮິ່ ວມ. ຜນົ ຜະລດິ ທ່ິໄີ ດຈົ້ າກການສງັ ເຄາະແສງນອກຈາກຈະ ເປັນທາດຄາຣໂ໌ ບໄຮເດຣຕແ໌ ລວົ້ ຍງັ ຜະລດິ ອອກຊເີ ຈນ (O2) ຂນຶົ້ ມາອກີ . 44