ປັດຊະຍາຈີນ

ຮບັ ຄວາມນຍິ ມົ ໃນຂະນະທ່ ີບາ້ ນເມອງຢ່ ໃນຄວາມສະຫງບົ ເທ່ າົ ນນັ້ ແລະ ສນັ ຕສິ ຸກ ກບັ ລດັ ຖະບານທ່ ີເຂມັ້ ແຂງກບ່ ເອອ້ ອານວຍຕ່ ການເຕບີ ໂຕຂອງສາດສະຫນາ ເຕ່ າົ ແລະ ພຸດສາດສະຫນາເຊ່ ນັ ດຽວກນັ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ພຸດສາດສະຫນາ ຈ່ ງໄດແ້ ຜ່ ຂະຫຍາຍອອກໄປຢ່ າງວ່ ອງໄວ ສາມາດຄອບຄຸມ້ ທາງຕອນເໜອຂອງປະເທດຈນີ ປະຊາຊນົ ເສຍສະລະເງນີ ທອງເພ່ ອສາ້ ງວດັ ຂອງພຸ ດສາດສະຫນາຂນ້ ທງັ ຫມດົ ທງັ ອຸປະຖາພະຂອງພຸດສາດສະຫນາດວ້ ຍ ແລະ ເມອງສາງອານ ໄດກ້ າຍເປັນສນແປພະສດຂອງພຸ ດສາດສະຫນາເປັນພາສາຈນີ . ຢ່ າງໃດກຕາມ ຂະນະທ່ ີພຸ ດສາດສະຫນາໄດຮ້ ບັ ຄວາມນຍິ ມົ ຢ່ າງກວາ້ ງຂວາງ ການຊອກສະແຫວງຫາ ຢາອາຍຸ ວດັ ນະ ແລະ ຊວີ ດິ ທ່ ເີ ປນັ ອາມະຕະຕາມຄາສອນຂອງສາດສະຫນາເຕໍ໋າົ ກໄດຮ້ ບັ ຄວາມນຍິ ມົ ໃນໝ່ ປະຊາຊນົ ຄອບຄ່ ໄປ ດວ້ ຍ Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ 51 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ບົດທີ 10 ປັດຊະຍາຈນີ ສະໄໝຣາດຊະວົງຖງັ (ຄ.ສ. 618-907) ຄ.ສ. 618 ປະເທດຈນີ ເລ່ ມີ ເຂາົ້ ສ່ ຍຸກແຫ່ ງຄວາມສະຫງບົ ແລະ ຄວາມເປັນປກແຜ່ ນອກີ ເທ່ ອ ໜ່ ງພາຍໃຕຣ້ າດ ຊະວງົ ຖງັ (Tang Dynasty) ແລະ ນນັ້ ຄວນໝາຍເຖງິ ການຟນ້ ຕວົ ຂອງລດັ ທິຂງົ ຈໃ້ ນປະເທດຈນີ ດວ້ ຍ. ໃນປີ ຄ.ສ. 627 ຈກັ ະພດັ ດຂິ ອງຣາດຊະວງົ ຖງັ ຄ ຖງັ ໄທ່ ຊຸງ (T'ang Tai Tsung) ອດິ ທພິ ນົ ຂອງລດັ ທຂິ ງົ ຈຕ້ ່ ການບລຫິ ານລາດຊະການແຜ່ ນດນິ ກສ່ ຈດຸ ສຸດຍອດອກີ ເທ່ ອໜ່ ງ ຖງັ ໄທ້ ຊຸງ ໄດຈ້ ດັ ໃຫມ້ ີ ການຕງັ້ ໂຮງຮຽນຂນ້ ເພ່ ອ ຝກຫດັ ຂາ້ ລາດຊະການສາຫລບັ ຊ່ ວຍໃນການບລຫິ ານ ແລະ ຂາ້ ລາດຊະການທ່ ີໄດຮ້ ບັ ການ ຝກຝົນຈາກສານກັ ຂອງລດັ ທຂິ ງົ ຈເ້ ທ່ າົ ນນັ້ ທ່ ີທງັ ຫມດົ ກນັ ເປັນສະພາທ່ ຄີ ອຍຖາ້ ໃຫຄ້ າປກສາແກ່ ພະຈກັ ກະພນັ ດ.ິ ຢ່ າງໃດກຕາມ ຄວາມສາຄນັ ຂອງລດັ ທຂິ ງົ ຈຕ້ ່ ດາ້ ນການບລຫິ ານ ກມອິ າດເຮດັ ໃຫພ້ ຸ ດສາດສະຫນາ ແລະ ສາດສະຫນາ ເຕ່ າົ ດອ້ ຍຄ່ າລງົ ໄປໃນແງ່ຂອງຊວີ ດິ ທາງສາດສະຫນາຂອງປະຊາຊນົ ໂດຍສະເພາະຢ່ າງຍ່ ງິ ແທຈ້ ງິ ພະຈກັ ກະ ພນັ ດກິ ຊງົ ອຸປະຖາສາດສະຫນາເຕາ໋ໍ ົ ແລະ ສາດສະຫນາພຸ ດດວ້ ຍ ນອກຈາກນີ້ ແມ່ ນລດັ ທຂິ ງົ ຈເ້ ອງ ກກາຍເປນັ ຍ່ ງິ ກວ່ າ ລດັ ທທິ າງຈະຣຍິ ະທາ ແລະ ການເມອງ ກ່ າວຄ ເມ່ ອສາດສະຫນາເຕ່ າົ ແລະ ພຸ ດສາດສະຫນາມີ ສາສນົ ສະຖານຂອງຕນົ ເອງ ລດັ ທຂິ ງົ ຈເ້ ອງກຄວນມີດວ້ ຍ ຖາ້ ເລ່ າົ ຈ ້ ແລະ ພະພຸ ດທະເຈາົ້ ໄດຮ້ ບັ ການກາບໄຫວ້ ບຊາ ຂງົ ຈກ້ ຄວນເປນັ ຍ່ ງິ ກວ່ າ ຂງົ ຈຄ້ ວນໄດຮ້ ບັ ການຍກົ ຍອ້ ງໃຫເ້ ປັນເທບທາງດາ້ ນ ການບລຫິ ານລາດຊະການດວ້ ຍ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ໃນປີ ຄ.ສ. 630 ຖງັ ໃຫຊ້ ຸງ ຈ່ ງອອກຄາສ່ ງັ ໃຫທ້ ກຸ ແຂວງ ແລະ ທກຸ ເມອງສາ້ ງສານໃຫຂ້ ງົ ຈ ້ ແລະ ບນັ ດດິ ຊ່ ງເປັນຂາ້ ຣາດຊະການໄດ້ ເຮດັ ການກາບໄຫວບ້ ຊາຂງົ ຈກ້ ນັ ເພາະສະນນັ້ ຈ່ ງອາດກ່ າວໄດວ້ ່ າ ໃນສະໄໝຣາດຊະວງົ ຖງັ ນີເ້ ອງທ່ ີລດັ ທຂິ ງົ ຈມ້ ີ ລກັ ສະນະເປັນສາດສະຫນາໄປ. ຄວາມສະເໝີພາກທາງດາ້ ນສາດສະຫນາ ໃນສະໄໝຣາດຊະວງົ ຖງັ ດ່ ງັ ກ່ າວ ຈ່ ງສະແດງເຖງິ ຄວາມສາມາດ ອດົ ທນົ ຕ່ ຄວາມແຕກຕ່ າງທາງດາ້ ນສາດສະຫນາໄດ້ ແລະ ບ່ ຕອ້ ງມກີ ານກາຈດັ ສາດສະຫນາ ໃດສາດສະຫນາໜ່ ງອອກໄປ ທງັ ນີ້ ປະກອບກບັ ເປນັ ຊ່ ວງໄລຍະເວລາດ່ ງັ ກ່ າວ ເປນັ ຊ່ ວງທ່ ີຈນີ ຕດິ ຕ່ ກບັ ໂລກພາຍນອກຊ່ ງມີປດັ ຊະຍາ ແຕກຕ່ າງກນັ ອອກ ໄປ. ຢ່ າງໃດກຕາມ ຮ່ ນັ ຍ້ (Han Yu) (ຄ.ສ. 768-824) ເປັນປັດຊະຍາໃນຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ນສະໄໝ ຣາດຊະ ວງົ ຖງັ ຮສ້ ກທນົ ບ່ ໄດກ້ ບັ ສາດສະຫນາເຕ່ າົ ແລະ ພຸ ດສາດສະຫນາຈ່ ງເປນັ ເຫດໃຫຮ້ ່ ນັ ຍໂ້ ຈມຕຄີ າສອນຂອງ ສາດສະຫນາ ພຸ ດ ແລະ ສາດສະຫນາເຕ່ າົ ຢ່ າງຫລາຍ ຮ່ ນັ ຍ້ ກ່ າວໂຈມຕພີ ຸ ດສາດສະຫນາຢ່ 2 ແງ່ 1. ທາລາຍພນ້ ຖານຂອງສງັ ຄມົ ກ່ າວຄ ພະຜບ້ ວດໃນພຸ ດສາດສະຫນາຈະຕອ້ ງລະຖມິ້ ຄວາມ ຮບັ ຜດິ ຊອບທ່ ີມີ ຕ່ ຄອບຄວົ ເປນັ ອນັ ດບັ ທາອດິ ແລະ ລະເລຍີ ຫນາ້ ທ່ ີຂອງຕນົ ເອງທ່ ີພງມີຕ່ ສງັ ຄມົ ເປັນອນັ ດບັ ຕ່ ມາ ສາດສະຫນາເຕ່ າົ ກເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ສາດສະຫນາພຸ ດສອນໃຫຄ້ ນົ ຕ່ ຕາ້ ນສງັ ຄມົ . 2. ທາລາຍເສດຖະກດິ ຂອງປະເທດ ກ່ າວຄ ພະແລະຊີໃນພຸ ດສາດສະຫນາມີໄດທ້ າຕນົ ເປັນຫນ່ ວຍຜະລດິ ຂອງສງັ ຄມົ ແຕ່ ຊາວບາ້ ນກບັ ຕອ້ ງລວບລວມເງນີ ທອງອຸ ປະຖາພະແລະຊເີ ຫ່ າົ ນຢີ້ ່ ສະເໝີ. ດ່ ງັ ນີຈ້ ະເຫນັ ວ່ າສ່ ງິ ທ່ ີ ຮ່ ນັ ຍ້ ພະຍາຍາມຈະກະທາຄຕອ້ ງການວາງຮາກຖານຄາສອນຂອງ ຂງົ ຈໃ້ ຫແ້ ໜນ້ ໃນ ເລ່ ອງກ່ ຽວກບັ ການພດັ ທະນາຕນົ ເອງຄວາມສາພນັ ໃນຄອບຄວົ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທ່ ີບຸກຄນົ ຈະ ມີຕ່ ສງັ ຄມົ ລດັ ຖະບານ ທ່ ີມຄີ ຸນນະທາ ແລະ ສນັ ຕສິ ຸກຂອງສາກນົ ໂລກ ຮ່ ນັ ຍ້ ກຽດຊງັ ການເນນັ້ ເຖງິ ໂລກອ່ ນຂອງພຸດສາດສະຫນາ ແລະ ຊວີ ດິ ທ່ ີອາມະຕະຂອງສາດສະຫນາເຕ່ າົ . Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ 52 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ຣາດຊະວງົ ຖງັ ເຖງິ ວາລະເສ່ ອມລງົ ໂດຍສນິ້ ເຊງີ ເມ່ ອປີ ຄ.ສ. 907 ຫງັ ຈາກນນັ້ ແຜ່ ນດນິ ຈນີ ກໄດຄ້ ວາມເປນັ ປກ ແຜ່ ນຢ່ ຊ່ ວົ ໄລຍະເວລາໜ່ ງ ສະໄໝດ່ ງັ ກ່ າວເອນີ້ ວ່ າສະໄໝຫາ້ ຣາດຊະວງົ (The Five Dynasties) (ຄ.ສ. 907 - 960) ຈວບຈນົ ກະທງັ້ ປີ ຄ.ສ. 960 ຈນີ ກບັ ເຂາົ້ ສ່ ຄວາມເປນັ ປກແຜ່ ນອກີ ເທ່ ອໜ່ ງໃນສະໄໝຣາດວງົ ຊຸງ (Sung). Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ 53 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ບດົ ທີ 11 ປັດຊະຍາຈນີ ໃນສະໄໝຣາດຊະວົງຊ່ ຸງ ຜສ້ ະຖາປະນາຣາດຊະວງົ ຊຸ່ງຄ ຊຸ່ງໄທ້ ຊ່ (Sung Trai-tsu) ຍອມຮບັ ໃນຫກັ ການຂອງລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ທ່ ີວ່ າຄຸນ ນະທາຂອງຜປ້ ກົ ຄອງ ລດັ ຖະບານທ່ ີດີ ການບລຫິ ານລາດຊະການທ່ ີຊ່ ສດັ ຄວນເປັນສ່ ງິ ທ່ ີດທີ ່ ີຈະກະຕຸນ້ ໃຫປ້ ະຊາຊນົ ມີ ຄວາມຈ່ ງົ ຮກັ ພກັ ດຕີ ່ ລດັ ແລະ ຂາ້ ລາດສະການທ່ ີດີທ່ ີສຸດກຄບນັ ດດິ ຂອງລດັ ທຂິ ງົ ຈນ້ ນັ້ ເອງ ບນັ ດດິ ຂອງຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ຈ່ ງສາມາດຮບັ ລາດສະການໃນຕາແໜ່ ງສງໆ ໄດອ້ ກີ ເທ່ ອໜ່ ງ ແລະ ບນັ ດດິ ເຫ່ າົ ນີເ້ ປນັ ຊນົ ຊ່ ນັ ທ່ ີມີສດິ ທພິ ເິ ສດ ທງັ ນີ້ ເພາະຜທ້ ່ ີມໂີ ອກາດມອີ ດິ ທພິ ນົ ທາງການເມອງ ແລະ ການປົກຄອງ ກໂດຍເປນັ ບນັ ດດິ ທ່ ມີ ີຄນົ ນບັ ຖໃນຂອບເຂດບາ້ ນ ຂອງຕນົ ດ່ ງັ ນນັ້ ເຖງິ ແມ່ ນພຸ ດສາດສະຫນາ ແລະ ສາດສະຫນາ ເຕ່ າົ ຍງັ ມີອດິ ທພິ ນົ ຕ່ ພນົ ລະເມອງສ່ ວນໃຫຍ່ ຢ່ ແຕ່ ໃນແງ່ ຂອງການບລຫິ ານລາດຊະການຕງັ້ ແຕ່ ລະດບັ ຕ່ າ ຈນົ ເຖງິ ລະດບັ ສງ ກ່ ຸມບນັ ດດິ ຂອງຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈຄ້ ວນເປນັ ຝ່ າຍທ່ ດີ າ ລງົ ອດິ ທພິ ນົ ຢ່ ຢ່ າງໃດກຕາມ ໃນແງ່ຂອງສາດສະຫນາພຸ ດ ພຸ ດສາດສະຫນາ ກຍງັ ຄງົ ເປັນຄ່ ແຂ່ ງທ່ ີສາຄນັ ຂອງລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ຢ່ ນນັ້ ເອງ ທງັ ນີ້ ແມ່ ນແຕ່ ຊຸ່ງ ໄທ້ ຊ ້ ເອງເຖງິ ແມ່ ນພະຍາຍາມຮຟ້ ນ້ ລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ນການບລຫິ ານລາດຊະການຢ່ າງຫລວງ ຫລາຍ ແຕ່ ຊວີ ດິ ສ່ ວນຕນົ ກຍງັ ຄງົ ເປັນພຸ ດທະສາດນກິ ຊນົ ຢ່ ນນັ້ ເອງ. ກ່ ຸມບນັ ດດິ ລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ນສະໄໝຣາດຊະວງົ ຊຸ່ງ ມຄີ ວາມເຊ່ ອຫມນັ້ ວ່ າ ຄາສອນຫກັ ຂອງຂງົ ຈ ້ ຊ່ ງສມົ ຄວນນາ ມາເນນັ້ ອກີ ເທ່ ອໜ່ ງຄ: 1. ທາມະຊາດຂອງມະນດຸ ແລະ ລະບຽບຂອງຈກັ ກະວານ 2. ວຖິ ີທ່ ີຈະບນັ ລຄຸ ວາມເປັນມະນຸດທ່ ີສມົ ບນ ແລະ ສງັ ຄມົ ມະນດຸ ໃນອຸດມົ ຄະຕິ 3. ຫກັ ການປກົ ຄອງໂດຍສນິ ລະທາຂອງລດັ ຖະບານ 4. ຄວາມສາຄນັ ຂອງການສກສາ ດ່ ງັ ນນັ້ ຈະເຫນັ ວ່ າ ກ່ ຸມບນັ ດດິ ລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ເນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງຄວາມສມົ ບນແຫ່ ງ ຊວີ ດິ ມະນຸດໃນສງັ ຄມົ ນີ້ ບໄ່ ດໃ້ ຫຄ້ ວາມສາຄນັ ຂອງຊວີ ດິ ໃນໂລກໜາ້ ຊ່ ງກງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ຄວາມເຫນັ ຂອງ ກ່ ຸມພຸ ດທະສາດນກິ ກະຊນົ ຊ່ ງເນນັ້ ເຖງິ ຄວາມບ່ ທ່ ຽງແທຂ້ ອງສບັ ພະສງິ ໃນໂລກນີ້ ແລະ ເນນັ້ ວ່ າຈະຄນຸ ້ ພບົ ສດັ ຈະທາໃນນບິ ພານເທ່ າົ ນນັ້ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ກ່ ຸມບນັ ດດິ ຂງົ ຈຈ້ ່ ງຊໃີ້ ຫເ້ ຫນັ ວ່ າ ຊາວພຸ ດເອງບ່ ສາມາດໜຈີ າກສງັ ຄມົ ໄປໄດ້ ເພາະໃນຂະນະທ່ ີທ່ ານໜີຈາກພາລະ ຫນາ້ ທ່ ີ ແລະ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຊ່ ງໜງ້ ມີ ຕ່ ບດີ າມານດາຍາດພ່ ີນອ້ ງ ແລະ ຜວົ ເມຍດວ້ ຍການໄປທງັ ຫມດົ ກນັ ທ່ ີວດັ ພວກທ່ ານກຕອ້ ງໄປສາ້ ງສງັ ຄມົ ຂນ້ ມາໃໝ່ ໃນວດັ ນນັ້ ເອງ ແລະ ເປນັ ສງັ ຄມົ ຂອງຄນົ ລາດດວ້ ຍ ກ່ ຸມບນັ ດດິ ຂອງລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ນສະໄໝ ຣາດຊະວງົ ຊຸ່ງໄດຊ້ ່ ວ່ າ ກ່ ຸມລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ໝ່ (Neo-Confucianism) ຫນາ້ ທ່ ຂີ ອງພວກເຂາົ ຄຫາຫກັ ອະພິ ປັດຊະຍາທ່ ຈີ ະຊໃີ້ ຫເ້ ຫນັ ວ່ າ ຊວີ ດິ ນີ້ ສງັ ຄມົ ນີ້ ຈກັ ກະວານນເີ້ ປັນຄວາມຈງິ ແລວ້ ບຸກຄນົ ບ່ ຈາເປນັ ຕອ້ ງຫີກ ລຽ້ ງຫນາ້ ທ່ ີ ແລະ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທ່ ີຈະມີໃນຊວີ ດິ ແລະ ສງັ ຄມົ ນີ້ ກ່ ຸມລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ໝ່ ທ່ ສີ າຄນັ ມຢີ ່ ນາກນັ 5 ຄນົ ດ່ ງັ ນ:໊ືີ້ 1. ໂຈວ ທຸນ ອີ (Chou Tun-) (ຄ.ສ. 1017 - 73) 2. ເຊາົ ຫຍງັ (Shao Yung) (ຄ.ສ. 1011-77) 3. ຈາງໃສ (Chang Tsai) (ຄ.ສ. 1020-77) 4. ເຊງັ ຫາ້ (Ch'eng Hao) (ຄ.ສ. 1032 - 86) 5. ເຊງັ ອີ (Ch'eng 1) (ຄ.ສ. 1033- 1107) ແລະໃນສດົ ວດັ ທ່ ີ 12 ກໄດມ້ ປີ ດັ ຊະຍາໃນກ່ ຸມສດິ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ໝ່ ທ່ ີມຊີ ່ ສຽງອກີ 2 ຄນົ ຄ: 1. ລ ສຽງ ຊານ (Lu Hsiang-Shan) (ຄ.ສ. 1139 – 93) Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ 54 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

2. ຈ ນີ້ (Chu Hsi) (ຄ.ສ. 1130 - 1200) ດວ້ ຍຄວາມຄດິ ຂອງກ່ ຸມລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ໝ່ ເຫ່ າົ ນເີ້ ອງ ຄາສອນຂອງລດັ ທິຂງົ ຈໃ້ ໝ່ ຈ່ ງມີຄາ ສອນທາງອະພປິ ັດຊະ ຍາເພ່ ີມຂນ້ ຕວົ ຢ່ າງຂອງຄວາມຄດິ ທາງອະພປິ ັດຊະຍາທ່ ີກ່ ຸມລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ໝ່ ກ່ າວເຖງິ ໄດແ້ ກ່ ຄວາມຄດິ ຂອງ ໂຈວ ທນຸ ອີ ໂຈວ ທຸນ ອີ ກ່ າວວ່ າ ອນັ ຕມິ ສດັ ຊ່ ງບ່ ແມ່ ນຄວາມວ່ າງເປ່ າົ ກ່ ໃຫເ້ ກີດຫຍນິ (Yin) ແລະ ຫຍງັ (Yang) ຫຍນິ ແລະ ຫຍງັ ສາພນັ ກນັ ຄວນກ່ ໃຫເ້ ກີດທາດ 5 (Chi) ໄດແ້ ກ່ ນາ້ , ໄຟ, ໄມ,້ ໂລຫະ ແລະ ດນິ ຈາກທາດເຫ່ າົ ນທີ້ ງັ ຫມດົ ກບັ ກດົ (Li) ຊ່ ງເປນັ ລະບຽບແຫ່ ງທາຊາດເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຈກັ ກະວານ ແລະ ສບັ ພະສງິ ເພາະສະນນັ້ ຈກັ ກະວານ ແລະ ສບັ ພະສງິ ຈ່ ງບ່ ແມ່ ນສ່ ງິ ທ່ ເີ ປນັ ສຸນຕາ ແຕ່ ເປນັ ຜນົ ຈາກການທງັ ຫມດົ ຕວົ ຂອງສານ (material substance) ຊ່ ງ ໄດແ້ ກ່ ທາດ 5 ແລະ ລະບຽບແຫ່ ງທາມະຊາດ ທງັ ນີ້ ອນັ ຕມິ ສດັ ລວ້ ນກ່ ໃຫເ້ ກດີ ທງັ ທາດ 5 ແລະ ລະບຽບແຫ່ ງທາມະ ຊາດທງັ ສນິ້ . \\ 55 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ

ບົດທີ 12 ປັດຊະຍາຈນີ ໃນສະໄໝສາທາລະນະປະຊາຊົນຈນີ ໃນຊ່ ວງຂອງການປະຕວິ ດັ ໂຄ່ ນລມົ້ ຣາດຊະວງົ ແມນຈໂດຍ ຢວນ ຊີ ໄຂ (Yuan Shi K'ai) ແລະ ຊຸນຢດົ ເຊນັ ນນັ້ ຢວນຊໄິ ຂໄດໃ້ ຊສ້ ດິ ທໃິ ນຖານະເປັນປະທານາທບິ ດຂີ ອງລດັ ຖະບານສາທາລະນະລດັ ໃໝ່ ພະຍາຍາມຈະ ສະຖາ ປະນາໃຫ້ ລດັ ທຂິ ງົ ຈເ້ ປນັ ລດັ ທປິ ະຈາຊາດຢ່ າງເປນັ ທາງການ ເພາະມຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າຂງົ ຈເ້ ປັນ ປດັ ຊະຍາຜຍ້ ່ ງິ ໃຫຍ່ ທ່ ີບ່ ມີ ໃຜທຽບເທ່ າົ ໄດ.້ ຢ່ າງໃດກຕາມ ກ່ ຸມຜຮ້ ກັ ຊາດທ່ ີຮ່ ວມກບັ ຢວນ ຊີ ໄຂ ກ່ ຕງັ້ ສາທາລະນະລດັ ແລະ ເປັນຄນົ ລນຸ ້ ໃໝ່ ທ່ ເີ ຄຍີ ສກ ສາໃນຕ່ າງປະເທດ ກບັ ບ່ ສນົ ໃຈໃນລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ກ່ ຸມປນັ ຍາຊນົ ເຫ່ າົ ນມີ້ ຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າລດັ ທຂິ ງົ ຈເ້ ປັນເລ່ ອງອະດດີ ການ ເມອງ ແລະ ສງັ ຄມົ ໃນຮບແບບຂງົ ຈໄ້ ດຖ້ ກກວາດຕກົ ເວທີປະຫວດັ ສາດ ໄປແລວ້ ພວກທ່ ານປາດຖະຫນາທ່ ີຈະນາ ປະເທດຈນີ ໄປສ່ ຄວາມເໝາະສມົ ກບັ ໂລກສະໄໝໃໝ່ ຈ່ ງສະໜບັ ສະໜນໃຫນ້ ກັ ສກສາຊາວຈນີ ຮຽນຮກ້ ່ ຽວກບັ ວທິ ະຍາ ສາດຂອງຕະເວນັ ຕກົ ແລະ ພະຍາຍາມໂຄ່ ນລມົ້ ລດັ ທເິ ກ່ າົ ຫລ ວດັ ທະນະທາ ເກ່ າົ ລດັ ທຂິ ງົ ຈຕ້ ອ້ ງເປນັ ລດັ ທທິ ່ ີຕອ້ ງຍກົ ເລກີ ໄປ ເພາະເປນັ ລດັ ທສິ ກັ ດນິ າ ທ່ ສີ າ້ ງຊນົ ຊນັ້ ບນັ ດດິ ໃຫເ້ ປນັ ຜມ້ ີສດິ ທພິ ເິ ສດ ເພາະສາມາດໄດຮ້ ບັ ຕາແໜ່ ງ ແລະ ລາ້ ລວຍເງນີ ທອງໄດ້ ແຕ່ ເປັນລດັ ທທິ ່ ີລະເລຍີ ຄນົ ສ່ ວນໃຫຍ່ ຜຍ້ ງັ ຄງົ ຜະເຊນີ ກບັ ຄວາມຍາກຈນົ ແລະ ຂາດການສກສາ ຈະຣິ ຍະທາຂອງ ຂງົ ຈຕ້ ອ້ ງການໃຫຄ້ ນົ ສ່ ວນໃຫຍ່ ຢ່ ໃນສະພາບຍອມຈານນົ ເຊ່ ນັ ໃຫພ້ ນັ ລະຍາຍອມຈານນົ ຕ່ ຜວົ ເປນັ ຕນົ້ . ສາດສະຫນາເຕ່ າົ ເອງກບ່ ລອດຈາກການຖກວຈິ າຍນເພາະກະແສຄວາມຄດິ ຂອງກ່ ມປນັ ຍາຊນົ ໃໝ່ ມຄີ ວາມ ເຫນັ ວ່ າ ສາດສະຫນາທງັ ໝດົ ເປນັ ຜນົ ສບເນ່ ອງມາຈາກຄວາມບ່ ສມົ ບນຂອງມະນດຸ ຫລ ເປນັ ການຂາດຄວາມຮໃ້ ນ ວທິ ະຍາສາດ ຈ່ ງເຂາົ້ ບ່ ໄດກ້ ບັ ຍຸກຂອງວທິ ະຍາສາດ ເຫດຜນົ ແລະ ຄວາມເປັນວດັ ຖຸວໄິ ສ. ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ຈນີ ພາຍໃຕລ້ ະບອບຄອມມນດິ ຈ່ ງກາ້ ວໄປສ່ ການປ່ ຽນແປງທາງ ສງັ ຄມົ ແລະ ວດັ ທະນະທາ ຢ່ າງສາຄນັ ໂດຍການກາຈດັ ລດັ ທິ ແລະ ປັດຊະຍາແບບເກ່ າົ ໂດຍສະເພາະລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ເປັນພນ້ ຖານຂອງລະບບົ ຄອບຄວົ ແລະ ລະບບົ ສງັ ຄມົ ຈນີ ມາດນົ ແລະ ໃຫປ້ ະຊາຊນົ ຫນັ ມາຍດໝ່ ນັ ໃນ ອຸດມົ ການໃໝ່ ຄແນວທາງມາກ - ເລນນິ . Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ 56 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ຕອນທ2ີ ລັກ ສະ ນະ ສະ ເ ພ າະ ຂອງ ປັ ດຊະ ຍາ ຈນີ ບດົ ທີ 1 . ຄວາມສາພັນລະຫວ່ າງປັດຊະຍາກບັ ການປະຕິວັດ Charles A. moore ໄດກ້ ່ າວເຖງິ ເອກະລກັ ຢ່ າງໜ່ ງຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ໄວວ້ ່ າ ຊາວຈນີ ແຍກບ່ ອອກລະຫວ່ າງ ປດັ ຊະຍາກບັ ຊວີ ດິ ແລະ ທດິ ສະດີກບັ ການປະຕບິ ດັ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ທ່ ີ Hajime Nakamura ອະທບິ າຍວ່ າຊາວຈນີ ມີ ແນວໂນມ້ ທ່ ຈີ ະເນນັ້ ການປະຕບິ ດັ . ເອກະລກັ ດ່ ງັ ກ່ າວຂອງປັດຊະຍາຈນີ ສາມາດຫຍບິ ຍກົ ມາຊໃີ້ ຫເ້ ຫນັ ເປັນຂໆ້ ດ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ນກັ ປດັ ຊະຍາຈນີ ມທີ ດັ ນະກ່ ຽວກບັ ສດັ ຈະທາໃນແງ່ທ່ ີວ່ າ ຄວາມຈງິ ບ່ ແມ່ ນຫກັ ການທ່ ີ ເປນັ ນາມມະທາ ຫລ ໄດຮ້ ບັ ການເປີດເຜີຍຈາກພະເຈາົ້ ເບອ້ ງເທງິ ແຕ່ຄວາມຈງິ ເປັນຫກັ ການທ່ ີສອດແຊກຢ່ ແລວ້ ໃນກດິ ຈະກາຂອງມະນດຸ ເພາະສະນນັ້ ປະຫວດັ ສາດຂອງມະນຸດຊາດ ຄຫກັ ຖານ ທ່ ບີ ນັ ທກຫກັ ການຄວາມຈງິ ດ່ ງັ ກ່ າວ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ຂງົ ຈ ້ ມກັ ຈະອາ້ ງເຖງິ ອະດດີ ໃນຖານະເປນັ ຫກັ ຖານພສິ ດຫກັ ຄວາມຈງິ ອະດດີ ດ່ ງັ ກ່ າວຖກບນັ ທກລງົ ໃນເອກະສານທາງ ປະຫວດັ ສາດ ຊ່ ງເອນີ້ ວ່ າ ວ ຈງິ (The Five Classies) ແລະ ຈະຕລາກອນ (The Four Books). ປະການສາຄນັ ທ່ ສີ ຸດ ຫກັ ຄວາມຈງິ ນນັ້ ເປັນຫກັ ການທ່ ເີ ປັນສນິ ລະທາດວ້ ຍ ເພາະສະນນັ້ ວຈງິ ຈ່ ງກາ້ ວຂນ້ ມາມີ ບດົ ບາດໃນຖານະເປນັ ຫກັ ການຂອງຄວາມປະພດຂອງຊາວຈນີ ການຖວ່ າຫກັ ຄວາມຈງິ ເປັນຫກັ ການຂອງສນິ ລະທາຈ່ ງ ເປັນອກີ ທດັ ນະໜ່ ງຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ກ່ ຽວກບັ ຫກັ ຄວາມຈງິ . ທດັ ນະກ່ ຽວກບັ ຫກັ ຄວາມຈງິ ອກີ ຢ່ າງໜ່ ງທ່ ຢີ ນຢັນເຖງິ ເອກະລກັ ຂອງຈນີ ໃນ ແງ່ການເນນັ້ ຄວາມສາພນັ ລະ ຫວ່ າງປັດຊະຍາກບັ ການປະຕບິ ດັ ຄ ຊາວຈນີ ຖວ່ າການອ່ ານ ວ ຈງິ ຊ່ ງບນັ ທກ ຫກັ ຄວາມຈງິ ຍ່ ອມບ່ ສາມາດຊ່ ວຍໃຫເ້ ຂາົ້ ເຖງິ ຫກັ ຄວາມຈງິ ຢ່ າງແທຈ້ ງິ ການຈະເຂາົ້ ເຖງິ ຄວາມຈງິ ດ່ ງັ ກ່ າວໄດຕ້ ອ້ ງເກດີ ຈາກການຝກຝົນດວ້ ຍການລງົ ມປະຕບິ ດັ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ຈງິ ໆ. 2. ຂງົ ຈມ້ ກັ ກ່ າວເນນັ້ ຢ່ ສະເໝີເຖງິ ຄວາມສາພນັ ລະຫວ່ າງ “ຄາເວາົ້ ” ກບັ “ການກະທາ” ໂດຍເນນັ້ ວ່ າ “ຄາເວາົ້ ” ຕອ້ ງເທ່ າົ ກບັ “ການກະທາ” ດ່ ງັ ຄາກ່ າວຕອນໜ່ ງຂອງຂງົ ຈວ້ ່ າ “ມີເທ່ ອໜ່ ງ ທ່ ີຂອ້ ຍພຽງແຕ່ ຟງັ ຢ່ າງຕງັ້ ໃຈໃນສ່ ງິ ທ່ ີຄນົ ທ່ ານ ເວາົ້ ແລະ ເບ່ ງິ ຢ່ າງສວຍໃນເລ່ ອງການເຮດັ ຕາມຄາເວາົ້ ຂອງທ່ ານ ແຕ່ ດຽ໋ໍ ວນີ້ ຂອ້ ຍຕອ້ ງບ່ ພຽງແຕ່ ໃຊຫ້ ຟງັ ໃນສ່ ງິ ທ່ ີທ່ ານ ເວາົ້ ເທ່ າົ ນນັ້ ແຕ່ ຕອ້ ງໃຊຕ້ າເຝົາ້ ເບ່ ງິ ວ່ າເຂາົ ເຮດັ ຫຍງັ ດວ້ ຍຄາເວາົ້ ດ່ ງັ ກ່ າວຂອງຂງົ ຈຄ້ ວນເນນັ້ ເຖງິ ເອກະລກັ ຂອງປດັ ຊະຍາ ຈນີ ໃນແງ່ທ່ ີວ່ າ ການປະຕບິ ດັ ເປັນສ່ ງິ ຈາເປນັ ຢ່ າງຍ່ ງິ ທງັ ນີ້ ເພາະຄາເວາົ້ ພຽງຢ່ າງດຽວບ່ ສາມາດພສິ ດຄວາມດຂີ ອງ ໃຜໄດ້ ການປະຕບິ ດັ ຈງິ ຕ່ າງຫາກຄວນເປັນຫກັ ຖານທ່ ີສາຄນັ ສາຫລບັ ພສິ ດຄວາມດຂີ ອງຄນົ . 3. ເນ່ ອງຈາກປດັ ຊະຍາຈນີ ເປນັ ປດັ ຊະຍາທ່ ີເນນັ້ ເພ່ ອການປະຕບິ ດັ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາມ ້ ດວ້ ຍ ເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ປັດ ຊະຍາຈນີ ຈ່ ງບ່ ໄດຄ້ ດິ ສບັ ເທກນກິ ຂນ້ ມາໃນປດັ ຊະຍາຂອງທ່ ານໃຫແ້ ຕກຕ່ າງໄປຈາກ ພາສາທ່ ຊີ າວຈນີ ໃຊກ້ ນັ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ໂດຍທ່ ວັ ໄປ ເຊ່ ນັ ຄາວ່ າລິ (Li) ຫລເຕ່ າົ (Tao) ເຍນີ (jen) ນອກຈາກນີ້ ຈາກການສກສາປະຫວດັ ຂອງເມທຈີ ນີ ໃນພາກໜ່ ງ ຈະເຫນັ ວ່ າ ຕວົ ເມທຈີ ນີ ເອງ ນນັ້ ສ່ ວນໃຫຍ່ ບ່ ແມ່ ນນກັ ວຊິ າການທ່ ຂີ ງັ ຕວົ ເອງຢ່ ເທງິ ຫຄອຍຖາ້ ງາຊາ້ ງ ແຕ່ເປນັ ຄນົ ທ່ ີມກັ ເຂາົ້ ໄປມບີ ດົ ບາດຈງິ ໆ ໃນກດິ ຈະກາຂອງ ສງັ ຄມົ ແລະ ກດິ ຈະກາທາງການເມອງ ເຊ່ ນັ ຂງົ ຈ ້ ແລະ ມ່ ຈ ້ ເປນັ ຕນົ້ ເມ່ ງຈ ້ ເອງກ່ າວວ່ າ “ສຸພາບບຸຣຸດຖາ້ ສນເສຍຕາ ແໜ່ ງກເໝອນກບັ ເຈາົ້ ຄອງນະຄອນທ່ ີສນເສຍແຄວນ້ ແລະ “ເມ່ ອຂງົ ຈບ້ ່ ໄດຮ້ ບັ ຣາດຊະການກບັ ເຈາົ້ ຄອງນະຄອນສກັ ສາມເດອນ ທ່ ານກຮສ້ ກວຸນ້ ວາຍ) ຢ່ າງໃດກຕາມ ເມທີຈນີ ທາງຝ່ າຍລດັ ທເິ ຕ່ າົ ເຊ່ ນັ ເລ່ າົ ຈ ້ ແລະ ຈງັ ຈ ້ ບ່ ມກັ ມີບດົ ບາດ Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ 57 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ທາງສງັ ຄມົ ແລະ ການເມອງ ແຕ່ ເມທີຈນີ ເຫ່ າົ ນກີ້ ເນນັ້ ການປະຕບິ ດັ ຕາມຄວາມຄດິ ຂອງຕນົ ເອງຢ່ າງເຄ່ ງັ ຄດັ ເຊ່ ນັ ການ ປະຕເິ ສດຕາແໜ່ ງໃດໆ ທງັ ສນິ້ ຂອງຈງັ ຈເ້ ປັນຕນົ້ . ເນ່ ອງຈາກເມທີຈນີ ສ່ ວນໃຫຍ່ ເນນັ້ ການປະຕບິ ດັ ຈງິ ແລະ ອຸທດິ ໃຫກ້ ບັ ສງັ ຄມົ ແລະ ການເມອງ ແລະ ເມທຈີ ນີ ບ່ ປດິ ບງັ ຕນົ ເອງ ແລະ ຂຽນແຕ່ ຂຄ້ ດິ ທາງປດັ ຊະຍາຂອງຕນົ ປັດຊະຍາຂອງເມທຈີ ນີ ຈ່ ງ ປາກດົ ໃນຮບຂອງຄາສນົ ທະນາ ຫລາຍກວ່ າ ຫນງັ ສທ່ ບີ ນັ ທກປັດຊະຍາຂອງເມທຈີ ນີ ຈ່ ງເປັນຫນງັ ສບນັ ທກ ຖອ້ ຍຄາສນົ ທະນາເປັນສ່ ວນໃຫຍ່ . 4. ເນອ້ ໃນຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ທ່ ສີ າຄນັ ກ່ ຽວກບັ ເລ່ ອງຈາເປັນສາຫລບັ ການປະຕບິ ດັ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ເຊ່ ນັ ເລ່ ອງຂອງຈະຣຍິ ະທາ ການເມອງ ຫກັ ການປກົ ຄອງ ວຖິ ຊີ ວີ ດິ ທ່ ີນາໄປສ່ ຄວາມສາເລດັ ພທິ ີກາ ຈນັ ຍາບນັ ຫກັ ຂອງປັດ ຊະຍາເຕ່ າົ ເນນັ້ ເຖງິ ສນິ ລະປະຂອງການມຊີ ວີ ດິ ທ່ ປີ ອດໄພ ຈາກຄວາມ ຜດິ ຫວງັ ແລະ ຄວາມເຈບັ ປວດ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ຕານານເທບຈ່ ງປາກດົ ນອ້ ຍຫລາຍໃນປັດຊະຍາຂອງຈນີ ດ່ ງັ ທ່ ີ Nakamura ກ່ າວວຈິ ານໄວວ້ ່ າ “ຕງັ້ ແຕ່ ອາດດີ ມາ ແລວ້ ທ່ ີນກັ ຂຽນຈນີ ໃຊເ້ ວລານອ້ ຍຫລາຍສາຫລບັ .ຈນິ ຕນາການທາງຕານານເທບ ແລະ ມກັ ທ່ ີຈະເວາົ້ ເຖງິ ສດັ ນຍິ ມົ ທາງ ໂລກ ແລະ ທາງການປະຕບິ ດັ ຫລາຍກວ່ າ. ໃນທານອງດຽວກນັ ບນັ ຫາ ເລ່ ອງຊວີ ດິ ຫງັ ການຕາຍກມີການກ່ າວເຖງິ ນອ້ ຍຫລາຍ ໃນປດັ ຊະຍາ ຈນີ ປດັ ຊະຍາ ຈນີ ຈ່ ງມີຄາສອນງ່າຍໆ ກ່ ຽວກບັ ຄວາມຕາຍ ເຊ່ ນັ “ໃຜກຕາມທ່ ເີ ກດີ ກຕອ້ ງຕາຍ ມນັ ເປນັ ຫກັ ເກນທາມະຊາດທ່ ວີ ່ າສ່ ງິ ທ່ ີ ມີຈດຸ ເລ່ ມີ ຕນົ້ ກຄວນມີຈດຸ ທ່ ີສນີ້ ສຸ ດ ຊ່ ງຖາ້ ປຽບທຽບກບັ ຄາສອນ ຂອງຊາວອນິ ເດຍໃນເລ່ ອງດຽວກນັ ແລວ້ ຈະແຕກ ຕ່ າງກນັ ຢ່ າງຫລາຍ ເພາະປດັ ຊະຍາອນິ ເດຍໃຫຄ້ ວາມ ສນົ ໃຈຕ່ ວດັ ຖາຈກັ ຂອງຊວີ ດິ ໃນແງ່ຂອງການເກີດການຕາຍເປນັ ຢ່ າງຫລາຍ ຈດຸ ປະສງົ ໃນຊວີ ດິ ຂອງຊາວ ອນິ ເດຍຈ່ ງບ່ ແມ່ ນຊວີ ດິ ນີ້ ແລະ ໂລກນີ້ ແຕ່ ເປນັ ຊວີ ດິ ໜາ້ ແລະ ໂລກແຫ່ ງ ສະຫວນັ ຊ່ ງຈະໄດມ້ າໂດຍການປະຕບິ ດັ ດປີ ະຕບິ ດັ ຖກຕອ້ ງໃນຊວີ ດິ ປະຈຸບນັ . ເນ່ ອງຈາກປັດຊະຍາຈນີ ມີແນວໂນມ້ ຢ່ າງຈະແຈງ້ ໃນແງ່ຂອງການເນນັ້ ການປະຕບິ ດັ ເປນັ ເຫດ ໃຫນ້ ກັ ວຈິ ານປັດ ຊະຍາຈນີ ບາງກ່ ຸມມີຄວາມເຫນັ ວ່ າ ປັດຊະຍາ ຈນີ ບ່ ໃຫຄ້ ວາມສນົ ໃຈຕ່ ບນັ ຫາອະພປິ ັດຊະຍາ ຢ່ າງໃດກຕາມ ຄາວຈິ ານດ່ ງັ ກ່ າວເປນັ ຄາວຈິ ານທ່ ີສຸດໂດ່ ງດງັ ເກີນໄປ ເພາະປັດຊະຍາເຕ່ າົ ເປັນປດັ ຊະຍາທ່ ີ ມເີ ນອ້ ໃນທາງອະພປິ ັດຊະຍາຢ່ າງເຫນັ ແຈງ້ ທ່ ສີ ຸດ ທງັ ຫມດົ ທງັ ຄາສອນຂອງກ່ ຸມລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ໝ່ ໃນເລ່ ອງ ລິ (Li) ດວ້ ຍ ທງັ ນີ້ Wing-Tsit Chan ມຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າ ເຖງິ ປັດຊະຍາຈນີ ມີເນອ້ ໃນທາງອະພປິ ດັ ຊະຍາຢ່ ດວ້ ຍແຕ່ ຕງັ້ ແຕ່ ອະດດີ ເປັນຕນົ້ ມາ ປັດຊະຍາຈນີ ໃຫຄ້ ວາມສນົ ໃຈ ບນັ ຫາທາງຈະຣຍິ ະສາດ, ສງັ ຄມົ ແລະ ການເມອງ ຫລາຍກວ່ າ ສ່ ວນບນັ ຫາອະພປິ ັດຊະຍາມຮີ ່ ອງຮອຍຂອງການ ວວິ ດັ ທະນາການເມ່ ອພຸ ດສາດສະຫນາຈາກອນິ ເດຍໄດ້ ເຂາົ້ ໄປທາ້ ທາຍລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ນຈນີ ແຕ່ ທງັ ນີ້ ການກ່ າວເຖງິ ບນັ ຫາ ດ່ ງັ ກ່ າວຂອງປັດຊະຍາຈນີ “ຍ່ ອມເປັນໄປເພ່ ອຈະຣຍິ ະສາດສະເໝີ”. 5. ຈະຣຍິ ະສາດໃນສາຍຕາຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ບ່ ແມ່ ນເປັນພຽງທດິ ສະດີຈະຣຍິ ະສາດເທ່ າົ ນນັ້ ຫລ ບ່ ເປັນພຽງ ຄາເວາົ້ ຫລ ພາສາ ເພາະຜທ້ ່ ີຂນ້ ຊ່ ວ່ າມດິ ຈະຣຍິ ະທານນັ້ ຕອ້ ງໄດມ້ າຈາກການຝກຝົນ ເພາະສະນນັ້ ຈະຣຍິ ະສາດຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ຈ່ ງບ່ ແມ່ ນທດິ ສະດີແຕ່ ເປນັ ວຖິ ີແຫ່ ງຄວາມປະພດປດັ ຊະຍາຈນີ ແບ່ ງແຍກລະຫວ່ າງທດິ ສະດີຈະຣຍິ ະສາດ ກບັ ການປະຕບິ ດັ ຈງິ ໃນຊວີ ດິ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ Hsieh Yu-wei ຈ່ ງວຈິ ານເຊງີ ປຽບທຽບໃຫເ້ ຫນັ ຄວາມແຕກຕ່ າງ ລະຫວ່ າງປັດຊະຍາຈນີ ກບັ ນກັ ປາດຕະເວນັ ຕກົ ໄວວ້ ່ າ “ດ່ ງັ ນນັ້ ຜຮ້ ອ້ ຍກອງຜນົ ງານທາງຈະຣຍິ ະສາດບາງຄນົ (ນກັ ປດັ ຍາຕະເວນັ ຕກົ ) ອາດຈະສກສາ ຢ່ າງສງເພ່ ອສາມາດອະທບິ າຍເຊງີ ວຊິ າການວ່ າຫຍງັ ຄສ່ ງິ ດີໃນສນິ ລະທາ ແຕ່ ຈງິ ໆ ແລວ້ ອາດຈະກາລງັ ເສຍຕ່ ວທິ ີທ່ ຈີ ະສາ້ ງໃຫເ້ ກດີ ຄວາມດໃີ ນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ແລະ ຄວາມປະພດຂອງທ່ ານເອງກອອກນອກ ຂອບເຂດນອກທາງ” ທງັ ນີ້ ເພາະພວກທ່ ານເຫນັ ວ່ າຈະຣຍິ ະສາດເປນັ ພຽງດາ້ ນໜ່ ງຂອງຄວາມຄດິ ຂອງທ່ ານ ແລະ ບ່ ມີ ຫຍງັ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຄວາມປະພດທດັ ສະນະຄະຕດິ ່ ງັ ກ່ າວບ່ ສາມາດຍອມຮບັ ໄດໃ້ ນໝ່ ປັດຊະຍາຈນີ ”. Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ 58 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ບົດທີ 2 ມະນຸດສາຍາພາບນຍິ ົມ Chare A. Moore ໄດກ້ ່ າວເຖງິ ລກັ ສະນະຂອງປັດຊະຍາຈນີ ອກີ ຢ່ າງໜ່ ງວ່ າ “ຍງັ ມີລດັ ທິ ແລະ ທ່ າທ່ ທີ ່ ີຮຈ້ ກັ ກນັ ເປັນສາກນົ ໃນນາມຂອງມະນຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ຊ່ ງຢ່ າງບ່ ຕອ້ ງສງົ ໄສໄດແ້ ຜ່ ກວາ້ ງ ແລະ ມີຄວາມສາຄນັ ຫລາຍໃນຈນີ ຍ່ ງິ ກວ່ າລະບບົ ປັດຊະຍາອນິ ເດຍ” ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວຄາວຈິ ານທີວ່ າ “ປະຊາຊນົ ມາກ່ ອນໃນຈນີ ” ຈ່ ງເປນັ ຄາວຈິ ານທ່ ີ ຢນຢັນເຖງິ ລກັ ສະນະມະນຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ໄດເ້ ປັນ ຢ່ າງດີ ທງັ ນີ້ ສາມາດຍກົ ດາ້ ນຕ່ າງໆ ຂອງປັດຊະ ຍາຂນ້ ມາພສິ ດເອກະດ່ ງັ ກ່ າວຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ໄດດ້ ່ ງັ ນ:ື໊ີ້ 1. ຕະຫລອດໄລຍະເວລາທ່ ຣີ າດຊະວງົ ຊາງປກົ ຄອງປະເທດຈນີ (1751 - 11126.c) ສ່ ງິ ທ່ ີມີຄວາມສາຄນັ ເໜອ ສ່ ງິ ອ່ ນໃດໃນຄວາມເຊ່ ອ ແລະ ການປະຕບິ ດັ ຂອງຊາວຈນີ ຄເລ່ ອງຂອງວນິ ຍານ ແລະ ພະເຈາົ້ ຊ່ ງເຊ່ ອກນັ ວ່ າມອີ ານາດທ່ ີ ຄວບຄມຸ ມະນດຸ ແລະ ກດິ ຈະກາຂອງມະນດຸ ໄດ້ ແຕ່ ເມ່ ອເລ່ ມີ ປ່ ຽນ ເປນັ ຣາດຊະວງົ ໂຈວ (1111 - 249 ) ອານາດເໜອ ມະນດຸ ເຫ່ າົ ນນັ້ ກເລ່ ມີ ລຸດນອ້ ຍລງົ ເປັນລາດບັ ປັດຊະຍາຈນີ ເລ່ ມີ ປະກາດຢ່ າງຈ່ ງຈງັ ບ່ ໃຫຄ້ ນົ ເອາົ ໃຈໃສ່ ຕ່ ວນິ ຍານຂອງ ບນັ ພະບຸ ລດຸ ທ່ ີຕາຍໄປແລວ້ ແຕ່ ໃຫຂ້ ະຫຍນັ ສາ້ ງຄນຸ ນະພາບໃນຕວົ ເອງດກີ ວ່ າ ກ່ າວໂດຍສະຫລຸບກຄ ການເນນັ້ ເຖງິ ຄຸນ ນະພາບຂອງມະນຸດສາຍາພາບ ກວ່ າເນນັ້ ເຖງິ ອານາດຂອງວນິ ຍານເລ່ ມີ ແຈ່ ມແຈງ້ ໃນສະໄໝຣາດຊະວງົ ໂຈວ ມະນຸດກ ກາຍມາເປນັ ເນອ້ ສາຄນັ ຂອງຄວາມຄດິ ຂອງຊາວຈນີ ເພ່ ີມຍ່ ງິ ຂນ້ ເລ່ ອຍໆ ແລະ ຂງົ ຈກ້ ຄປດັ ຊະຍາຈນີ ທ່ ີນາມະນຸດສາຍາ ພາບນຍິ ມົ ຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ຂນ້ ສ່ ຈດຸ ສຸດຍອດ ທງັ ນີ້ ເພາະຂງົ ຈມ້ ີຄາສອນຫາຍໆ ຢ່ າງທ່ ີສະແດງເຖງິ ການ ເນນັ້ ເຖງິ ຄວາມສາຄນັ ຂອງມະນຸດ ທງັ ຫມດົ ທງັ ສະວດັ ດີພາບຂອງມະນຸດໃນສງັ ຄມົ ເຊ່ ນັ ຄ່ າສອນກ່ ຽວກບັ ການເມອງການ ປກົ ຄອງ. 1. ຜປ້ ກົ ຄອງ (ທ່ ີດ)ີ ຕອ້ ງຮກັ ປະຊາຊນົ 2. ຜປ້ ກົ ຄອງ (ທ່ ີສະຫລາດ) ຕອ້ ງຮຈ້ ກັ ປະຊາຊນົ 3. ຜປ້ ົກຄອງຕອ້ ງອຸທດິ ຕນົ ເພ່ ອປົກປອ້ ງສດິ ທຂິ ອງປະຊາຊນົ 4. ຜປ້ ກົ ຄອງຕອ້ ງເຮດັ ໃຫປ້ ະຊາຊນົ ລາ້ ລວຍ ແລະ ໃຫກ້ ານສກສາແກ່ ປະຊາຊນົ ທງັ ນີ້ ຈະເຫນັ ວ່ າສນກາງຂອງການເມອງການປກົ ຄອງ ຕາມ ທດັ ນະຂອງຂງົ ຈໄ້ ດເ້ ນນັ້ ໜກັ ທ່ ີປະຊາຊນົ ເປນັ ສາ ຄນັ ບ່ ວ່ າຈະເປັນທາງດາ້ ນສະຫວດັ ດພີ າບ ເສດຖະກດິ ແລະ ການສກສາ ນອກຈາກນເີ້ ມ່ ອຂງົ ຈຖ້ ກຖາມເຖງິ ຂປ້ ະຕບິ ດັ ຕ່ ວນິ ຍານຂອງບນັ ພະບຸລຸດ ຂງົ ຈໄ້ ດໃ້ ຫຄ້ າຕອບທ່ ີສະແດງວ່ າ ເນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງມະນຸດຫລາຍກວ່ າວ່ າ “ຈນົ ກວ່ າ ທ່ ານຈະຮຽນຮກ້ ານຮບັ ໃຊມ້ ະນດຸ ແລວ້ ທ່ ານຈະຮຈ້ ກັ ຮບັ ໃຊໄ້ ດຢ້ ່ າງໃດ”. ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວຈ່ ງເປນັ ການສະຫລບຸ ຢ່ າງບ່ ຜດິ ພາດຖາ້ ຈະກ່ າວວ່ າ ປັດຊະຍາ ຂງົ ຈເ້ ປັນ ປດັ ຊະຍາທ່ ສີ ອນໃນ ແນວມະນດຸ ສາຍາພາບນຍິ ມົ ຢ່ າງເດ່ ນັ ແຈງ້ ທ່ ສີ ຸດ. 2. ປດັ ຊະຍາເຕ່ າົ ຊ່ ງເນນັ້ ຄາສອນໃນເລ່ ອງ “ກະເຮດັ ໂດຍບ່ ເຮດັ ” ອາດເຮດັ ໃຫມ້ ກີ ານວຈິ ານກນັ ວ່ າເປັນປດັ ຊະ ຍາທ່ ລີ ງັ ກຽດມະນຸດ ແລະ ສງັ ຄມົ ມະນຸດແຕ່ ໂດຍແທຈ້ ງິ ແລວ້ ຄາສອນດ່ ງັ ກ່ າວບໄ່ ດ້ ສອນໃຫຄ້ ນົ ງມງຕນີ ແຕ່ ພະຍາຍາມ ສອນວຖິ ີການດາເນນີ ຊວີ ດິ ທ່ ີປອດໄພໃນສງັ ຄມົ ຄວຖິ ຂີ ອງການປະຕບິ ດັ ທ່ ີເປັນທາມະຊາດ ຊ່ ງເມ່ ອໃຜກຕາມປະພດໄດ້ ສາເລດັ ເຖງິ ແມ່ ນຢ່ ທ່ າມກາງກ່ ຸມຄນົ ກຈະມີ ຄວາມສະຫງບົ ຣາວກບັ ຢ່ ທ່ າມກາງຂຸນເຂາົ ແລະ ລາເນາົ ໄພ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ Wing-Tsit Chan ຈ່ ງວຈິ ານວ່ າ “ການເຮດັ ຕາມທາມະຊາດລດັ ທເິ ຕ່ າົ ໝາຍພຽງໃຫເ້ ປນັ ທາມະຊາດ ແຕ່ບ່ໄດ້ ໝາຍເຖງິ ເປນັ ມະນຸດໃຫນ້ ອ້ ຍລງົ ”. ນອກຈາກນີ້ ຄາພີຂອງປດັ ຊະຍາຄ ເຕ່ າົ ເຕືະ໊ ຈ່ ງ ນນັ້ ຍງັ ມີບດົ ທ່ ີວ່ າດວ້ ຍການເມອງການ ປົກຄອງທງັ ຫມດົ ທງັ ການທະຫານທງັ ຫມດົ ຢ່ ດວ້ ຍ ດ່ ງັ ນນັ້ ຄວນເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ຢີ ນຢັນໄດວ້ ່ າ ໂດຍຊນີ້ ແທແ້ ລວ້ ປດັ ຊະຍາ ເຕ່ າົ ໃຊ່ ວ່ າຈະສອນໃຫ້ Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ 59 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ຄນົ ໜອີ ອກຈາກສງັ ຄມົ ມະນດຸ ຕາມທ່ ີເຄຍີ ມກີ ານເບ່ ງິ ກນັ ຢ່ າງຜວິ ເຜນີ ແລະ ມະນຸດກບັ ສງັ ຄມົ ກຍງັ ມີບດົ ບາດຢ່ ຫລາຍ ໃນປດັ ຊະຍາເຕ່ າົ . 3. ປັດຊະຍາການເມອງຂອງຈນີ ເນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງມະນຸດຫລາຍກວ່ າກດົ ຫມາຍ ຫກັ ຖານ ທ່ ເີ ດ່ ນັ ແຈງ້ ຄ ຄວາມຄດິ ຂອງຂງົ ຈທ້ ່ ເີ ນນັ້ ມະນດຸ ເປນັ ຕວົ ຈກັ ສາຄນັ ຂອງການປົກຄອງທ່ ີດີ ດວ້ ຍເຫດ ດ່ ງັ ກ່ າວ ຂງົ ຈຈ້ ່ ງຈດັ ຕງັ້ ສານກັ ການສອນຂນ້ ເພ່ ອຝກຄນົ ໃຫມ້ ີຄນຸ ນະທາ ແລະ ສາມາດເປນັ ນກັ ປົກຄອງ ທ່ ີດໄີ ດ້ ຊ່ ງຄວາມຄດິ ທາງການສກສາຂອງຂງົ ຈ່ ຮ້ ບັ ໃຊຄ້ ວາມຄດິ ທາງການເມອງຂອງທ່ ານນນັ້ ເອງ WINGTSIT CHAN ເອງກ່ າວວ່ າ ເນ່ ອງຈາກຄວາມຄດິ ບຮານ ຂອງຈນີ ເກ່ າົ ຂະໜາດຂງົ ຈຍ້ ງັ ເນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງ ມະນດຸ ທາງດາ້ ນການປກົ ຄອງ ເພາະສະນນັ້ ຕາບເທ່ າົ ເຖງິ ປະຈຸບນັ ການປົກຄອງໃນປະຫວດັ ສາດ ຂອງຈນີ ມຮີ າກຖານຫຍງັ ເລກິ ທ່ ີຕວົ ມະນຸດຫລາຍກວ່ າ ກດົ ຫມາຍ ຫລ ລະບອບການ ປົກຄອງ ທງັ ນີ້ ບໄ່ ດໝ້ າຍເຖງິ ວ່ າຈນີ ບ່ ມກີ ດົ ຫມາຍ ຫລ ລະບອບການປົກຄອງ ແຕ່ ມະນຸດໄດຮ້ ບັ ການພຈິ າລະນາໃຫ້ ເປນັ ຕວົ ການສາຄນັ ສາຫລບັ ການປກົ ຄອງທ່ ດີ ຕີ ່ າງຫາກ ການໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ຕ່ ຕວົ ບຸກຄນົ ໃນການປກົ ຄອງນນັ້ ເອງ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ປະເພນີການຄດັ ເລອກບຸກຄນົ ເຂາົ້ ຮບັ ຣາດຊະການ ເພ່ ອໃຫໄ້ ດສ້ ຸພາບບຸຣຸດບນັ ດດິ ເຂາົ້ ເປນັ ເຈາົ້ ຫນາ້ ທ່ ີລດັ . 4. ສນິ ລະປະຈນີ ສາມາດສະທອ້ ນຄວາມຄດິ ທາງມະນຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ໄດເ້ ປນັ ຢ່ າງດີ ເຊ່ ນັ ດຽວກນັ Wing-Tsit Chan ໄດກ້ ່ າວເຖງິ ບດົ ກະວຂີ ອງຈນີ ໄວວ້ ່ າ “ຕງັ້ ແຕ່ ບຮານມາແລວ້ ທ່ ີບດົ ກະວີ ຈນີ ໄດກ້ ່ ຽວຂອ້ ງ ກບັ ໂຊກຊະຕາຂອງມະນດຸ ມາເປນັ ເວລາດນົ ນານ (ລວມທງັ ) ຄວາມສຸກ ແລະ ຄວາມທຸກ ແລະ ຄອບຄວົ ແລະ ເພ່ ອນ ອາລມົ ຂອງມະນດຸ ເປັນສ່ ງິ ທ່ ກີ ພະຍາຍາມສະແດງອອກໃຫປ້ າກດົ ດ່ ງັ ນນັ້ ມະນຸດຈ່ ງເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີມບີ ດົ ບາດຍ່ ງິ ແມ່ ນໃນສນິ ລະປະຂອງຈນີ ແລວ້ ນນັ້ ຍ່ ອມສະແດງວ່ າປັດຊະຍາຈນີ ມີຄວາມຄດິ ໃນແນວໂນມ້ ມະນຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ຢ່ າງເດ່ ນັ ຫລາຍ. ຫາຍຄນົ ອາດຄດັ ຄາ້ ນຄວາມຄດິ ດ່ ງັ ກ່ າວຂາ້ ງຕນົ້ ທງັ ນີ້ ອາດຈະຍກົ ເອາົ ພາບວາດຂອງຈນີ ມາເປັນຫກັ ຖານ ທັງ ນີ້ ເພາະຖາ້ ເບ່ ງິ ຈາກພາບວາດຂອງຈນີ ແລວ້ ຈະພບົ ວ່ າ ສ່ ວນໃຫຍ່ ເປັນພາບທວິ ທດັ ແລະ ເປັນພາບທາມະຊາດ ມະນຸດບ່ ຄ່ ອຍມີປາກດົ ໃນພາບວາດຂອງຈນີ ຊ່ ງອາດຈະເຮດັ ໃຫ້ມີການວຈິ ານໄດວ້ ່ າໃນດາ້ ນສນິ ລະປະພາບວາດຂອງຈນີ ແລວ້ ມະນດຸ ມີສະຖານພາບຕ່ າກວ່ າທາມະຊາດຢ່ າງຫລາຍ. ຢ່ າງໃດກຕາມ Wing-Tsit Chan ໄດວ້ ຈິ ານພາບວາດທວິ ທດັ ຂອງຈນີ ໄວວ້ ່ າສນິ ລະປະພາບວາດພາບ ເຫ່ າົ ນນັ້ ຂນ້ ມາເພ່ ອເຮດັ ໃຫມ້ ະນຸດມຄີ ວາມລະອຽດອ່ ອນທາງດາ້ ນອາລມົ ເພາະສະນນັ້ ເມ່ ອໃຜ ກຕາມໄດເ້ ບ່ ງິ ພາບວາດນນັ້ ແລວ້ ຍ່ ອມເຮດັ ໃຫຈ້ ດິ ໃຈສງສ່ ງົ ຂນ້ ມີຄວາມເປນັ ມດິ ຂນ້ ມີຈດິ ໃຈທ່ ີເປນັ ບຸນຂນ້ ຫລ ເວາົ້ ງ່າຍໆ ກຄທເຮດັ ໃຫເ້ ປນັ ມະນດຸ ທ່ ີດຂີ ນ້ ເພາະສະນນັ້ ພາບວາດຂອງຈນີ ຈ່ ງມີຄວາມກ່ ຽວ ເນ່ ອງກບັ ຄຸນຄ່ າທາງຈດິ ຂອງມະນດຸ ນນັ້ ເອງ ສນິ ປິນຂອງ ຈນີ ບ່ ວ່ າຈະເປັນຄນົ ວາດ ຫລ ບດົ ກະວຈີ ່ ງສະແດງ ເຖງິ ປັດຊະຍາມະນຸດສຍາພາບນຍິ ມົ ຂອງຈນີ ນນັ້ ເອງ. 5. ສາດສະຫນາໃນປະເທດຈນີ ກມີແນວຄວາມຄດິ ເປັນມະນຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ຢ່ າງເດ່ ນັ ແຈງ້ ທງັ ນີ້ ເພາະວ່ າ: 5.1 ສາດສະຫນາເຕ່ າົ ເນນັ້ ເຖງິ ຄວາມເປັນມາຂອງຊວີ ດິ ເທງິ ໂລກນີເ້ ຊ່ ນັ ດຽວກນັ ທງັ ນີ້ ຜ້ເປນັ ອາມະຕະມກັ ຈະຢ່ ຕາມປ່ າທ່ ານ ແລະ ເດນິ ທາງໄປມາບນົ ພນ້ ໂລກເພ່ ອຊ່ ວຍເຫລອມະນດຸ ຫລາຍກວ່ າທ່ ີຈະຢ່ ເທງິ ສະຫວນັ . 5.2 ສາດສະຫນາພຸ ດໃນຈນີ ແຕກຕ່ າງຈາກພຸ ດສາດສະຫນາໃນອນິ ເດຍຢ່ າງຫລາຍໃນແງ່ທ່ ີວ່ າ. (1) ພະພຸ ດທະເຈາົ້ ໄດຮ້ ບັ ການສນັ ລະເສນີ ໃນຈນີ ໃນແງ່ຂອງມະນຸດຜທ້ ່ ມີ ີຄວາມສາເລດັ ທາງດາ້ ນຄຸນນະທ (2) ແນວໃດກຕາມ ພະພຸດທະເຈາົ້ ອາດໄດຮ້ ບັ ຄວາມເຄາົ ລບົ ໃນແງ່ຂອງເທບ ແຕ່ ເທບພະເຈາົ້ ທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ຄວາມ ເຄາົ ລບົ ຢ່ າງສງຂອງຈນີ ເຈາົ້ ແມ່ ກວນອມິ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມນບັ ຖໃນຖານະເປນັ ເທບພະເຈາົ້ ແຫ່ ງຄວາມເມດຕາ ຜສ້ າມາດ ບນັ ດານພນົ ອນັ ກ່ ຽວເນ່ ອງກບັ ຊວີ ດິ ມະນດຸ ເທງິ ໂລກທງັ ນນັ້ ເຊ່ ນັ ສຸກຂະພາບ ທ່ ີດີ ຄວາມລາ້ ລວຍ ຄວາມມີອາຍຸຢນ ແລະ ການມີບຸດ ຊ່ ງພນົ ດ່ ງັ ກ່ າວບ່ ແມ່ ນພນົ ກ່ ຽວກບັ ເລ່ ອງນພິ ະພານ ຫລ ໂລກອ່ ນໃດທ່ ນີ ອກເໜອໄປຈາກໂລກນ.ີ້ (3) ນກິ າຍຂອງພຸ ດສາດສະຫນາໃນຈນີ ທ່ ີຮຽກວ່ າ The Pure Land School ເນນັ້ ເຖງິ ການເກີດໃໝ່ ເທງິ ສະຫວນັ ຊ່ ງເບ່ ງິ ເໝອນເປນັ ການພະຍາຍາມຫີກໜຈີ າກໂລກມະນດຸ ແຕ່ ວ່ າການເກີດໃໝ່ ໃນສະຫວນັ ຕາມຄາສອນທ່ ີ 60 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ແທຈ້ ງິ ບ່ໄດໝ້ າຍເຖງິ ການລະຖມິ້ ຊວີ ດິ ທາງໂລກໄປເລຍີ ແຕ່ ໝາຍເຖງິ ການ ຕ່ ອາຍຸຂອງໂລກໃນສະຫວນັ ນນັ້ ເອງ ບ່ ແມ່ ນ ເປນັ ຊວີ ດິ ທ່ ແີ ຍກອອກຈາກກນັ ໂດຍສນິ້ ເຊງີ . ດ່ ງັ ນຈີ້ ະເຫນັ ວ່ າ ແມ່ ນທດັ ນະທາງດາ້ ນສາດສະຫນາຂອງຈນີ ກຍງັ ຄງົ ແຝງຫວົ ໃຈຂອງມະດນສຸ າຍາພາບນຍິ ມົ ຢ່ ເພາະສະນນັ້ ມະນຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ຈ່ ງເປນັ ລກັ ສະນະສະເພາະຂອງປັດຊະຍາຈນີ ອກີ ຢ່ າງໜ່ ງຊ່ ງສອດແຊກຢ່ ໃນຄວາມ ຄດິ ດາ້ ນຕ່ າງໆ ເຊ່ ນັ ປດັ ຊະຍາກ່ ຽວກັບຕວົ ຜປ້ ົກຄອງ, ປັດຊະຍາການເມອງ, ສນິ ລະປະ ແລະ ສາດສະຫນາດ່ ງັ ກ່ າວມາ ແລວ້ ຂາ້ ງຕນົ້ . ນອກຈາກນີ້ ເຖງິ ແມ່ ນໃນໝ່ ປະຊາຊນົ ໂດຍທ່ ວົ ໄປອາດມຄີ ວາມເຊ່ ອຕດິ ແໜນ້ ຢ່ ກບັ ເລ່ ອງ ວນິ ຍານຂອງຜທ້ ່ ີ ຕາຍໄປແລວ້ ແຕ່ ໃນໝ່ ຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ແລວ້ ມກັ ຈະຫນັ ເຫຄວາມສນົ ໃຈຈາກເລ່ ອງນີ້ ຫລາຍທ່ ີສຸດ ບາງເທ່ ອການຄດັ ຄາ້ ນຄວາມສນົ ໃຈໃນເລ່ ອງວນິ ຍານຂອງຜທ້ ່ ີຕາຍໄປແລວ້ ເປນັ ໄປໃນລກັ ສະນະ ຮຸ ນແຮງເຊ່ ນັ “ຖາ້ ຫາກມວີ ນິ ຍານຂອງຜ້ ທ່ ຕີ າຍໄປແລວ້ ຈງິ ເມ່ ອໃຜເຫນັ ກຕອ້ ງເຫນັ ໃນລກັ ສະນະເປລອຍກາຍ...ເຮດັ ໃດ? ເພາະເສອ້ ຜາ້ ບ່ ມີວນິ ຍານ. Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ 61 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ບດົ ທີ 3 ຄຸນນະທາທ່ ສີ າຄັຂອງປັດຊະຍາຈນີ ຄຄວາມຮັກ Hsieh Yu-wei ກ່ າວເຖງິ ລກັ ສະນະສາຄນັ ຂອງຄຸນນະທາຄວາມຮກັ ໃນປັດຊະຍາຈນີ ໄວວ້ ່ າ “ເນ່ ອງ ຈາກຈະ ຣຍິ ະສາດຂອງຈນີ ເນນັ້ ເຖງິ ການປະຕບິ ດັ ໄດຂ້ ອງຄາສອນທາງສນິ ລະທາ ດ່ ງັ ນນັ້ ຄນຸ ນະທາອນັ ເປັນ ຫວົ ໃຈຂອງທ່ ານຈ່ ງ ໄດແ້ ກ່ ຄວາມເມດຕາຢ່ າງໜ່ ງ ແລະ ຄວາມຮກັ ຕ່ ບດີ າມານດາອກີ ຢ່ າງໂດຍສະເພາະ ຢ່ າງຍ່ ງິ ແມ່ ນຄວາມຮກັ ຕ່ ບດີ າມານດາ ເປນັ ຄວາມຮກັ ທ່ ີສາຄນັ ທ່ ສີ ຸດເພາະເປນັ ຄວາມຮກັ ເລ່ ມີ ທາອດິ ທ່ ີສາມາດ ເປນັ ຖານຂະຫຍາຍອອກໄປສ່ ຄວາມຮກັ ໃນແງ່ ຄວາມປາດຖະຫນາດີ ແລະ ຄວາມເມດຕາຕ່ ເພ່ ອນມະນຸດນາກນັ ຊ່ ງເປນັ ຄວາມຮກັ ໃນແງ່ທ່ ີກວາ້ ງອອກໄປ. ນກັ ປັດຊະຍາຈນີ ແຫ່ ງລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ມທີ ດັ ສະນະວ່ າ ຄວາມຮກັ ຂອງມະນດຸ ທ່ ີມຕີ ່ ບດີ າມານດາ ເປັນຄວາມຮກັ ທ່ ີ ມາພອ້ ມກບັ ການກາເນດີ ຂອງມະນຸດ ເປນັ ຄວາມຮກັ ທ່ ບີ ໄ່ ດເ້ ກີດມາຈາກຜ່ ານການຮຽນຮໃ້ ດໆ ທງັ ສນິ້ ໃນຂນັ້ ຕ່ ມາຄວາມ ຮກັ ດ່ ງັ ກ່ າວຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການວວິ ດັ ທະນາການດວ້ ຍການປະຕບິ ດັ ດ່ ງັ ກ່ າວຄຫງັ ຈາກເລ່ ມີ ຂາກການຝກດວ້ ຍການໃຫ້ ຄວາມຮກັ ຕ່ ບດີ າມານດາຂອງຕນົ ເປນັ ອນັ ດບັ ທາອດິ ແລວ້ ໃນຂນັ້ ຕ່ ມາກຝກການໃຫຄ້ ວາມຮກັ ໃຫຄ້ ນົ ອ່ ນ ແລະ ຖາ້ ເປັນ ໄປໄດຄ້ ວນໃຫຄ້ ວາມຮກັ ໃຫມ້ ວນມະນດຸ ທງັ ຫາຍ ຫລ ອກີ ນອ້ ຍໜ່ ງສາພນັ ທະພາບລະຫວ່ າງຕວົ ເອງກບັ ມວນ ມະນດຸ ສະຊາດ ຄຄວາມຮກັ ແລະ ຄວາມເມດຕາ ຊ່ ງເປັນສ່ ງິ ທ່ ີພດັ ທະນາມາຈາກຄວາມຮກັ ອນັ ເປັນຄນຸ ະທາພນ້ ຖານຄ ຄວາມຮກັ ຕ່ ບດີ າມານດາ ໃນທານອງ ກບັ ກນັ ຖາ້ ຜໃ້ ດລະເລຍີ ເພກີ ເສຍຕ່ ການໃຫຄ້ ວາມຮກັ ໃຫບ້ ດີ າມານດາຂອງຕນົ ທ່ ານກຈະລະເລຍີ ເພກີ ເສຍໃນຄວາມຮກັ ທ່ ີພງໃຫຕ້ ່ ມະນຸດຄນົ ອ່ ນໆດວ້ ຍ. ຄວາມຮກັ ທງັ ສອງດ່ ງັ ກ່ າວຂາ້ ງຕນົ້ ເປນັ ຄວາມຮກັ ທ່ ີເມທີຈນີ ຍກົ ຍອ້ ງໃຫເ້ ປນັ ຄນຸ ນະທາມດິ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ Hsien Yu-wei ຈ່ ງກ່ າວວຈິ ານທດັ ສະນະຄວາມຮກັ ຂອງປັດຊະຍາຈນີ ໄວວ້ ່ າ “ໃຜອາດ ຈະມກີ ານເຂາົ້ ໃຈຈະຣຍິ ະສາດ ຂອງຈນີ ຍາກ ແລະ ອາດທງັ ຫມດົ ເຖງິ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈກດິ ຈະກາທາງການເມອງຂອງຈນີ ດວ້ ຍຖາ້ ທ່ ານບ່ ເຂາົ້ ໃຈເຖງິ ຄວາມ ສາຄນັ ຂອງທດັ ນະຄວາມຮກັ ຊ່ ງໄດຮ້ ບັ ການປະຍຸກໃຊໃ້ ນສງັ ຄມົ ຈນີ ” ດ່ ງັ ນນັ້ ຄວາມຮກັ ຊ່ ງເປັນຄນຸ ນະທາທ່ ເີ ມທີຈນີ ໃຫ້ ຄວາມສາຄນັ ຈ່ ງເປັນລກັ ສະນະສາຄນັ ອກີ ລກັ ສະນະໜ່ ງຂອງປັດຊະຍາຈນີ ແລະ ຄນຸ ນະທາດ່ ງັ ກ່ າວໄດຖ້ ກນາໄປ ປະຕບິ ດັ ຈງິ ໃນວຖິ ີຊວີ ດິ ຂອງຊາວຈນີ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ເພ່ ອເປັນຂສ້ ະໜບັ ສະໜນຕ່ ຂວ້ ຈິ ານວ່ າຄວາມຮກັ ເປັນເອກະ ລກັ ຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ຈ່ ງຄວນທ່ ຈີ ະໃຫວ້ ຖິ ຊີ ວີ ດິ ຂອງຈນີ ທ່ ີແຝງຄນຸ ນະທາຄວາມຮກັ ດ່ ງັ ກ່ າວມາພຈິ າລະນາດວ້ ຍດ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ວຖິ ີຊວີ ດິ ຄອບຄວົ ຄອບຄວົ ນບັ ເປນັ ຫນ່ ວຍທາອດິ ທ່ ມີ ຄີ ວາມສາຄນັ ຕ່ ສງັ ຄມົ ເພາະ ສະນນັ້ ເມ່ ງຈຈ້ ່ ງກ່ າວວ່ າ “ຈກັ ກະພດັ ມີພນ້ ຖານຈາກລດັ ລດັ ມີພນ້ ຖານຈາກຄອບຄວົ ແລະ ຄອບຄວົ ມີພນ້ ຖານຈາກຕວົ ເອງ” ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ກ່ ອນທ່ ຈີ ະມີລດັ ທ່ ີດີ ຈາເປັນຕອ້ ງມຄີ ອບຄວົ ທ່ ດີ ີເສຍກ່ ອນ ວຖິ ີຊວີ ດິ ໃນຄອບຄວົ ຈ່ ງເປັນວຖິ ຊີ ວີ ດິ ທ່ ີສາຄນັ ອນັ ນາໄປສ່ ລດັ ທ່ ດີ ີ ແລະ ຈກັ ກະພດັ ທ່ ດີ .ີ ສ່ ງິ ສາຄນັ ໃນວຖິ ີຊວີ ດິ ຄອບຄວົ ຄຄວາມສາພນັ ລະຫວ່ າງບດີ າມານດາກບັ ບຸດທດິ າ ຊ່ ງ ຖວ່ າເປັນສ່ ງິ ສາຄນັ ອນັ ດບັ ທາອດິ ແລະ ຄວາມຮກັ ທ່ ີບຸດ ແລະ ທດິ າຈະມຕີ ່ ບດີ າມານດາເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີຕອ້ ງ ການເປນັ ອນັ ດບັ ທາອດິ ເຊ່ ນັ ດຽວກນັ ບ່ ແມ່ ນເປັນຄວາມຮກັ ທ່ ີມຢີ ່ ຊ່ ວົ ຂະນະທ່ ີບດີ າມານດາຍງັ ດາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ ເທ່ າົ ນນັ້ ແມ່ ນແຕ່ ບດີ າມານດາເສຍຊີວດິ ໄປແລວ້ ກ ຕາມ ກຍງັ ເປັນຫນາ້ ທ່ ີຂອງບຸດ ແລະ ທດິ າທ່ ີຈະສະແດງ ຄວາມ ຮກັ ດ່ ງັ ກ່ າວ Hsieh Yu-Wei ກ່ າວວ່ າ “ຕງັ້ ແຕ່ ພະຈກັ ພດັ ແລະ ຂາ້ ລາດຊະການຂອງພະອງົ ຈນົ ກະທ່ ງັ ເຖງິ ສາມນັ ຊນົ ເຊ່ ນັ ພ່ ຄາ້ ແລະ ຜຮ້ ບັ ຈາ້ ງທຸກຄນົ ບ່ ມຂີ ອ້ ຍເວນັ້ ຈະໄດ້ ຮບັ ຄາສ່ ງັ ສອນ ແລະ ຖກກະຕຸນ້ ໃຫຝ້ ກຮກັ ບດີ າມານດາ. ຄວາມຮກັ ຕ່ ບດີ າມານດາຄວນກາໜດົ ໃຫບ້ ຸດມີຫນາ້ ທ່ ີທ່ ຈີ ະຖຮກັ ສາສາຍເລອດຂອງພ່ ແມ່ ໄວ້ ເພາະສະນນັ້ ການແຕ່ ງງານຈ່ ງຖວ່ າເປັນໜາ້ ທ່ ີສາຄນັ ຂອງບຸດ ເພ່ ອທ່ ຈີ ະໃຫກ້ າເນດີ ບຸດຂອງຕນົ ເອາົ ໄວສ້ ບສາຍເລອດຂອງບດີ າມານດາ ແລະ ບນັ ພະບຸລຸດ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ການແຕ່ ງງານໃນວຖິ ຊີ ວີ ດິ ຂອງຄອບຄວົ ຈ່ ງບ່ ແມ່ ນເປນັ ພຽງສນັ ຊາດຕະຍານຕາມ Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ 62 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ທາມະຊາດເທ່ າົ ນນັ້ ແຕ່ ແຝງປດັ ຊະຍາຄວາມ ຮກັ ຕ່ ບດີ າມານດາໄວດ້ ວ້ ຍ ອກີ ປະການໜ່ ງ ການແຕ່ ງງານຂອງໜ່ ມຸ ສາວ ຈນີ ບ່ ຈາເປັນຕອ້ ງຖຄວາມ ຮກັ ລະຫວ່ າງໜ່ ມຸ ສາວເປັນສາຄນັ ແຕ່ ຕອ້ ງເກດີ ຈາກຄວາມເໝາະສມົ ໃນສາຍຕາຂອງບດີ າ ມານດາ ແລະ ສ່ ງິ ທ່ ສີ າຄນັ ທ່ ສີ ຸດຖາ້ ຫາກການແຕ່ ງງານບ່ ສາມາດໃຫກ້ າເນດີ ທາຍາດຜສ້ ບສາຍເລອດໄດ້ ຜວົ ສາມາດ ຢ່ າ ຮ່ າງຈາກພນັ ລະຍາ ຫລ ສາມາດມີພນັ ລະຍາຄນົ ອ່ ນໆ ໄດຊ້ ່ ງເຮາົ ຈະເຫນັ ວ່ າທດັ ສະນະການແຕ່ ງງານດ່ ງັ ກ່ າວ ຂອງຄນົ ຈນີ ບ່ ຍຸດຕທິ າຕ່ ຝ່ າຍສາວເລຍີ ແຕ່ ຖາ້ ວ່ າເນ່ ອງຈາກການແຕ່ ງງານແຝງປັດຊະຍາຄວາມຮກັ ຕ່ ບດີ າມານດາໄວດ້ ວ້ ຍນນັ້ ເອງ ຈ່ ງເຮດັ ໃຫວ້ ຖິ ີຊວີ ດິ ການແຕ່ ງງານຂອງຊາວຈນີ ມຄີ ວາມເຊ່ ອ ແລະ ການປະຕບິ ດັ ໃນລກັ ສະນະດ່ ງັ ກ່ າວ. ຄວາມຮກັ ທ່ ສີ າຄນັ ຕ່ ມາໃນວຖິ ີຊວີ ດິ ຄອບຄວົ ຄຄວາມຮກັ ລະຫວ່ າງພ່ ນີ ອ້ ງ ຝ່ າຍນອ້ ງຕອ້ ງ ໃຫຄ້ ວາມເຄາົ ລບົ ຕ່ ຝ່ າຍອາ້ ຍໃນລກັ ສະນະຍອມຈານນົ ແຕ່ ຖາ້ ວ່ າຜເ້ ປັນພ່ ກີ ຕອ້ ງໃຫຄ້ ວາມຮກັ ແລະ ການເບ່ ງິ ແຍງ ນອ້ ງຂອງຕນົ ຄວາມ ຮກັ ລະຫວ່ າງພ່ ນີ ອ້ ງເປັນຄວາມຮກັ ທ່ ມີ ຮີ າກຖານມາຈາກຄວາມຮກັ ຕ່ ບດີ າມານດານນັ້ ເອງ ທງັ ນີ້ ເພາະວ່ າເມ່ ອມກີ ານ ເຄາົ ລບົ ຕ່ ບດີ າມານດາກຕອ້ ງໃຫຄ້ ວາມຮກັ ຕ່ ລກຫານຂອງບດີ າມານດາ ດວ້ ຍ ເພາະພ່ ນີ ອ້ ງສາມາດຢ່ ທງັ ຫມດົ ກນັ ເປັນ ຄອບຄວົ ດຽວກນັ ໄດ້ ບ່ ວ່ າຈະເປນັ ພ່ ີນອ້ ງທ່ ມີ ີຄອບຄວົ ໄປແລວ້ ຫລບ່ . 2. ວຖິ ີປະຕບິ ດັ ທາງສາດສະຫນາ ເຖງິ ແມ່ ນປັດຊະຍາຈນີ ເຊ່ ນັ ຂງົ ຈຈ້ ະບ່ ມກັ ທ່ ີຈະກ່ າວເຖງິ ເລ່ ອງ ຂອງພະເຈາົ້ ຊວີ ດິ ຫງັ ການຕາຍ ແຕ່ ເນນັ້ ເຖງິ ຄາສອນສາຫລບັ ຊວີ ດິ ໃນປະຈບຸ ນັ ແຕ່ ຖາ້ ວ່ າ ຫລ ກ່ າວອກີ ນອ້ ຍໜ່ ງປດັ ຊະຍາຈີນບ່ ສນົ ໃຈທ່ ຈີ ະສອນເຖງິ ວຖິ ີປະຕບິ ດັ ທາງສາດສະຫນາ ຢ່ າງໃດກຕາມ Hsieh Yu-wei ກວຈິ ານວຖິ ປີ ະຕບິ ດັ ທາງ ສາດສະຫນາ ຂອງຈນີ ໄວວ້ ່ າ ຄາສອນເລ່ ອງຄວາມຮກັ ຕ່ ພ່ ມານດາເຮດັ ໃຫຊ້ າວຈນີ ມວີ ຖິ ີ ປະຕບິ ດັ ທ່ ໃີ ກຄ້ ຽງກບັ ວຖິ ີ ປະຕບິ ດັ ທາງສາດສະຫນາ ວຖິ ີປະຕບິ ດັ ຄການບຊາບນັ ພະບຸ ລຸດ ທງັ ນີ້ ເພາະປດັ ຊະຍາ ຄວາມຮກັ ຕ່ ບດີ າມານດາ ເຮດັ ໃຫບ້ ຸດທດິ າມານດາໃຊພ້ ຽງປະຕບິ ດັ ຕ່ ບດີ າມານດາຂະນະມີຊວີ ດິ ຢ່ ເທ່ າົ ນນັ້ ແຕ່ ຕອ້ ງເປັນການປະຕບິ ດັ ແມ່ ນທ່ ານຈະຫາ ຊວີ ດິ ບ່ ແລວ້ ດວ້ ຍນອກຈາກນີ້ ພທິ ີບຊາບນັ ພະບຸ ລດຸ ນນັ້ ເປັນພທິ ທີ ່ ີມີ ພທິ ຣີ ີດຮອງພອບການປະກອບພທິ ີກາໃນ ສາດສະຫນາໂດຍທ່ ວົ ໄປທ່ ດີ ຽວ. 3. ວຖິ ຊີ ວີ ດິ ສງັ ຄມົ ວຖິ ີຊວີ ດິ ສງັ ຄມົ ຂອງຈນີ ຢ່ ເທງິ ພນ້ ຖານຂອງຄວາມຮກັ ໃນມວນມະນຸດ - ຊາດ ຊ່ ງເປນັ ຄວາມຮກັ ທ່ ແີ ຜ່ ກວາ້ ງມາຈາກຄວາມຮກັ ຕ່ ບດີ າມານດາດ່ ງັ ກ່ າວແລວ້ ສງັ ຄມົ ຂອງຈນີ ກ່ ຕວົ ຂນ້ ໃນລກັ ສະນະທ່ ມີ ຄີ ວາມ ໃກຊ້ ດິ ເປັນພນ້ ຖານ ກ່ າວຄ ເຄ່ ອຍາດເປນັ ຄວາມສາພນັ ທ່ ເີ ກດີ ຈາກ ການແຕ່ ງງານ ຫມ່ ບາ້ ນເປັນຄວາມໃກຊ້ ດິ ທາງຖ່ ນິ ທ່ ີ ຢ່ ຄ ແລະ ເພ່ ອນເກີດຈາກການສກສາໃນອາຊບີ ດຽວກນັ ຫລ ຄວາມສະເໜ່ ຫາຕ່ ກນັ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ຈະເຫນັ ວ່ າ ຊວີ ດິ ທາງສງັ ຄມົ ຂອງຈນີ ເປນັ ຊວີ ດິ ທ່ ີຕງັ້ ຢ່ ເທງິ ພນ້ ຖານຂອງຄວາມໃກຊ້ ດິ ແລະ ຄວາມຄນຸ ້ ເຄຍີ ເພາະສະນນັ້ ຈ່ ງເປັນວິ ຖີຊວີ ດິ ທ່ ີແຝງຄວາມ ຮກັ ແລະ ຄວາມເມດຕາຕ່ ກນັ ແລະ ກນັ ໄວດ້ ວ້ ຍ. 4 . ວຖິ ີຊວີ ດິ ທາງການເມອງການປົກຄອງ ເນ່ ອງຈາກສງັ ຄມົ ຂອງຈນີ ມີລກັ ສະນະຂອງຄວາມ ໃກຊ້ ດິ ດ່ ງັ ກ່ າວ ຂາ້ ງຕນົ້ ດ່ ງັ ນນັ້ ໃນການປກົ ຄອງຂອງສງັ ຄມົ ໜ່ ງໆ ຈ່ ງຕອ້ ງຕງັ້ ຢ່ ເທງິ ພນ້ ຖານຂອງ ຄວາມຮກັ ກ່ າວຄ ໃນຫມ່ ບາ້ ນໜ່ ງໆ ຈະມຫີ ວົ ໜາ້ ຫມ່ ບາ້ ນຊ່ ງໄດຮ້ ບັ ຄວາມເຄາົ ລບົ ຈາກສະມາຊກິ ຂອງ ຫມ່ ບາ້ ນເໝອນກບັ ທ່ ີສະມາຊກິ ຂອງຄອບຄວົ ໃຫ້ ຄວາມເຄາົ ລບົ ຕ່ ຫວົ ໜາ້ ຄອບຄວົ ກ່ າວຄ ເມ່ ອມີເລ່ ອງລະຫວ່ າງຄອບຄວົ ໃນຫມ່ ບາ້ ນດຽວກນັ ຫວົ ໜາ້ ຫມ່ ບາ້ ນຈະເປນັ ຜ້ ຈດັ ການລະງບັ ຂພ້ ພິ າດດວ້ ຍ ເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ການປກົ ຄອງທ່ ີສາຄນັ ຈ່ ງເປນັ ການປກົ ຄອງລະດບັ ທອ້ ງຖ່ ນິ ດ່ ງັ ທ່ ີ T h e Book of Bites ໄດ້ ບນັ ທກໄວວ້ ່ າ “ເພາະເຫດທ່ ີປະຊາຊນົ ໄດຮ້ ບັ ການສ່ ງັ ສອນໃນເລ່ ອງຄວາມຮກັ ຕ່ ບດີ າມານດາ ແລະ ຄວາມຮກັ ລະຫວ່ າງພ່ ນີ ອ້ ງພອ້ ມກບັ ຄວາມເຄາົ ລບົ ທ່ ມີ ຕີ ່ ຜອ້ າວຸ ໂສຂອງຫມ່ ບາ້ ນ ພວກທ່ ານໄດເ້ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ກະສດັ ທ່ ີຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ແລະ ດວ້ ຍວຖິ ດີ ່ ງັ ກ່ າວ ລດັ ແລະ ຄອບຄວົ ກສະຫງບົ ”. ທງັ ນຈີ້ ະເຫນັ ວ່ າຄວາມຮກັ ເປັນຄນຸ ນະທາທຸນກປດັ ຊະຍາຈນີ ເນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ແລະ ເຈາົ້ ທາດ່ ງັ ກ່ າວໄດກ້ າຍ ມາເປນັ ພນ້ ຖານຂອງວຖິ ີຊວີ ດິ ຫາຍແງ່ຫາຍມຸມ ເຊ່ ນັ ວຖິ ີຊວີ ດິ ຄອບຄນົ ວຖິ ີປະຕບິ ດັ ທາງສາດສະຫນາ ວຖິ ີຊວີ ດິ ສງັ ຄມົ ແລະ ວຖິ ກີ ານເມອງ ແລະ ນນັ້ ເປັນເຫດໃຫຮ້ ບແບບຂອງວດັ ທະນະທາຈີນ ແຕກຕ່ າງຈາກວຖິ ີຊວີ ດິ ແບບຕະເວນັ ຕ Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ 63 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ບົດທີ 4 ການເນັນ້ ການພັດທະນາຈດິ ຂອງປັດຊະຍາຈນີ Chares A. Moore ໄດກ້ ່ າວໄວວ້ ່ າ “ໄດມ້ ສີ ່ ງົ ທ່ ີອາດພຈິ າລະນາໄດວ້ ່ າເປນັ ບນັ ຫາພນ້ ຖານ ແລະ ເປນັ ເອກະ ລກັ ຂອງປັດຊະຍາຈນີ ທງັ ທ່ ປີ ດັ ຊະຍາຜຍ້ ່ ງິ ໃຫຍ່ ຄນົ ໜ່ ງຂອງຈນີ ກ່ າວວ່ າ ຮ່ ອງຮອຍໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈ ປະເພນຂີ ອງລດັ ທປິ ດັ ຊະ ຍາໃດດີທ່ ີສຸດຄບນັ ຫາທ່ ປີ ັດຊະຍານນັ້ ສກສາເຖງິ ເປັນອນັ ດບັ ທາອດິ ບນັ ຫາ ດ່ ງັ ກ່ າວຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ຄການເຮດັ ໃຫສ້ າ ເລດັ ໃນສ່ ງິ ທ່ ີຮຽກວ່ າ “ເປນັ ບນັ ດດິ ພາຍໃນ ແລະ ເປນັ ນກັ ປົກຄອງພາຍນອກ” ຊ່ ງເປັນມະໂນພາບທ່ ີສາຄນັ ແລະ ແຕກ ຕ່ າງຈາກທາງຕະເວນັ ຕກົ ແລະ ອນິ ເດຍໃນແງ່ຂອງການເນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ທງັ ສອງ”. ຈາກຄາເວາົ້ ຂອງ Charles a. Moore ຄວນສະແດງວ່ າຄວາມຄດິ ທ່ ີສາຄນັ ປະການໜ່ ງຂອງ ປັດຊະຍາຈນີ ກ ຄ ການເນນັ້ ເຖງິ ການພດັ ທະນາຕນົ ເອງເປັນອນັ ດບັ ທາອດິ ເພ່ ອໃຫມ້ ຜີ ນົ ປະໂຫຍດຕ່ ສງັ ຄມົ ໂດຍສ່ ວນທງັ ຫມດົ ໃນພາຍ ຫງັ ທງັ ນີ້ ເພາະຄນົ ທ່ ີສາມາດພດັ ທະນາຕນົ ເອງໄດແ້ ລວ້ ທ່ ານຄວນສາມາດເປັນ ຜນ້ າຄອບຄວົ ທ່ ດີ ີ ແລະ ສາມາດເປັນນກັ ປົກຄອງທ່ ດີ ີໄດໃ້ ນທ່ ສີ ຸດ ການພດັ ທະນາຕນົ ເອງດ່ ງັ ກ່ າວເນນັ້ ເຖງິ ການພດັ ທະນາທາງຈດິ ເປນັ ສາຄນັ ດ່ ງັ ຄາກ່ າວຂອງເມ່ ງ ຈທ້ ່ ີວ່ າ “ຈກັ ກະພດັ ມພີ ນ້ ຖານຈາກລດັ ລດັ ມີພນ້ ຖານ ຈາກຄອບຄວົ ແລະ ຄອບຄວົ ມີພນ້ ຖານຈາກຕນົ ເອງ ແຕ່ ທງັ ນີ້ ບ່ ໄດໝ້ າຍຄວາມວ່ າການເນນັ້ ການ ພດັ ທະນາທາງຈດິ ຂອງຈນີ ເປັນໄປເພ່ ອປະໂຫຍດຂອງສງັ ຄມົ ປະການດຽວ ເພາະວ່ າ ໂດຍແທຈ້ ງິ ແລວ້ ປັດຊະຍາຈນີ ໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ແກ່ ຈດິ ເປັນອນັ ດບັ ທາອດິ ຫລ ເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີມີຄນຸ ຄ່ າໃນຕວັ ເອງ ສ່ ວນຜນົ ປະໂຫຍດທ່ ີຈະມຕີ ່ ສງັ ຄມົ ນນັ້ ເນນັ້ ເປັນເລ່ ອງທ່ ຕີ ດິ ຕາມມາໃນພາຍຫງັ ການພດັ ທະນາທາງຈດິ ຈ່ ງເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ດີ ີ ໃນຕນົ ເອງ ດວ້ ຍ ບ່ ແມ່ ນເປັນສ່ ງິ ດພີ ຽງເພາະນາໄປສ່ ການພດັ ທະນາສງັ ຄມົ ເທ່ າົ ນນັ້ . ການເນນັ້ ການພດັ ທະນາຈດິ ຂອງສານກັ ປັດຊະຍາຕ່ າງໆ 1. ການເນນັ້ ການພດັ ທະນາຈດິ ຂອງສານກັ ປັດຊະຍາຂງົ ຈ ້ Wing-Tsit Chan ກ່ າວວ່ າ “ກ່ ຸມລດັ ທຂິ ງົ ຈເ້ ປນັ ພວກທາອດິ ໃນຈນີ ບຮານທ່ ີເຜີຍແຜ່ ລດັ ທຂິ ອງການເຮດັ ໃຫ້ ທາມະຊາດມະນຸດພດັ ທະນາເຕມັ ທ່ ີ. ປດັ ຊະຍາຂງົ ຈເ້ ນນັ້ ການພດັ ທະນາຕນົ ເອງວ່ າເປັນສ່ ງິ ທ່ ີມຄີ ຸນຄ່ າໃນຕນົ ເອງ ຊ່ ງສາມາດ ພຈິ າລະນາໄດ້ 3 ລກັ ສະ ນະດ່ ງັ ນ:ີ້ 1.1 ການພດັ ທະນາຕນົ ເອງເກດີ ຈາກການປະຕບິ ດັ ຫນາ້ ທ່ ີຂອງຕນົ ຕ່ ຄນົ ອ່ ນ ທງັ ນີ້ ໂດຍບ່ໄດ້ ຕງັ້ ຄວາມຫວງັ ວ່ າຜ້ ອ່ ນຈະຕອ້ ງເຮດັ ຫນາ້ ທ່ ີຂອງທ່ ານຕ່ ຕນົ ເອງ ຊ່ ງເປັນການເນນັ້ ການພດັ ທະນາຄຸນນະທາ ຂອງຕນົ ເອງຢ່ າງເຕມັ ທ່ ີ ຊ່ ງກງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ການລຄອຍຖາ້ ໃຫຄ້ ນົ ອ່ ນປະຕບິ ດັ ດຕີ ່ ເຮາົ ການສານກໃນ ຫນາ້ ທ່ ີດວ້ ຍຕວົ ເອງໂດຍບ່ ຫວງັ ຜນົ ຕອບແທນເປັນ ສ່ ງິ ທ່ ປີ ດັ ຊະຍາຂງົ ຈເ້ ນນັ້ ໃຫແ້ ຕ່ ລະຄນົ ພດັ ທະນາຈດິ ສານກນນັ້ ຂນ້ ມາ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ Hsien Yu-wei ຈ່ ງກ່ າວວິ ຈານໄວວ້ ່ າ “ຕາມຈະຣຍິ ະສາດຂອງລດັ ທິ ຂງົ ຈນ້ ນັ້ ການທ່ ີຈະເປນັ ມະນຸດທ່ ີແທ້ ຫລ ບນັ ດດິ ໄດ້ ຈາເປັນຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ຕາມຫນາ້ ທ່ ີຂອງຕນົ ເປນັ ອນັ ດບັ ທາອດິ ບ່ ແມ່ ນການທວງສດິ ທທິ ່ ີຈະໄດຂ້ ອງຕນົ . 1.2 ການພດັ ທະນາຄຸນນະທາໃນຕນົ ເອງນນັ້ ນອກຈາກເນນັ້ ເຖງິ ການສານກໂດຍບ່ ຫວງັ ຜນົ ຕອບແທນແລວ້ ຍງັ ເນນັ້ ເຖງິ ການບ່ ປາດຖະຫນາຄາຍກົ ຍອ້ ງຈາກຄນົ ອ່ ນເມ່ ອຕນົ ປະຕບິ ດັ ຄນຸ ນະທາແລວ້ . 1.3 ການພດັ ທະນາຄຸນນະທາເປັນສ່ ງິ ທ່ ີຄນົ້ ພບົ ໂດຍການສກສາຕນົ ເອງ ທງັ ນີ້ ເພາະປດັ ຊະຍາ ຂງົ ຈເ້ ຊ່ ອວ່ າທາ ມະຊາດຂອງມະນດຸ ນນັ້ ດຢີ ່ ແລວ້ ແຕ່ ບ່ໄດໝ້ າຍຄວາມວ່ າ ການກະທາທຸກເທ່ ອຂອງມະນຸດຕອ້ ງມີສນິ ລະທາທຸກເທ່ ອ ປດັ ຊະຍາຂງົ ຈພ້ ຽງມີຄວາມເຫນັ ວ່ າມະນຸດມີແນວໂນມ້ ທ່ ຈີ ະມີຄຸນນະທາຢ່ ແລວ້ ເທ່ າົ ນນັ້ ແຕ່ ຕອ້ ງພດັ ທະນາຂນ້ ພາຍຫງັ ການພດັ ທະນາກະທາໂດຍການພຈິ າລະນາເຖງິ ແນວໂນມ້ ທ່ ີດໃີ ນທາມະຊາດດງັ້ ເດມີ ຂອງຕນົ ຫັງຈາກພຈິ າລະນາແລວ້ Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ 64 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ຈະພບົ ຄຸນນະທາ ແລະ ຈະພດັ ທະນາໃຫປ້ າກດົ ຂນ້ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວການພດັ ທະນາຕນົ ເອງຈ່ ງເປັນການ ຂະຫຍາຍເຮດັ ໃຫແ້ ນວໂນມ້ ທ່ ີດແີ ຫ່ ງທາມະຊາດປາກດົ ຂນ້ ເທ່ າົ ນນັ້ . ເພາະສະນນັ້ ປັດຊະຍາຂງົ ຈຈ້ ່ ງເປນັ ປດັ ຊະຍາຈນີ ສານກັ ໜ່ ງທ່ ີເນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງການ ພດັ ທະນາຈດິ ຫລ ພດັ ທະນາຕນົ ເອງເປັນອນັ ດບັ ທາອດິ ທງັ ນກີ້ ານເນນັ້ ການພດັ ທະນາດ່ ງັ ກ່ າວຂອງປັດຊະຍາ ຂງົ ຈບ້ ່ ໄດມ້ ຄີ ວາມຫມາຍພຽງ ວ່ າ ປັດຊະຍາຂງົ ຈເ້ ນນັ້ ການພດັ ທະນາຕນົ ເອງ ຫລ ການພດັ ທະນາຄຸນນະທາ ໃນແງ່ຂອງການເຊ່ ອມໂຍງໄປສ່ ສງັ ຄມົ ເທ່ າົ ນນັ້ ເພາະວ່ າຂງົ ຈເ້ ນນັ້ ການພດັ ທະນາຄຸນນະທາໂດຍບ່ ຫວງັ ຜນົ ຕອບແທນ ໂດຍບ່ ຫວງັ ຄາຍກົ ຍອ້ ງ ແລະ ເປນັ ການ ພດັ ທະນາທ່ ີເກີດຈາກການເຂາົ້ ໃຈທາມະຊາດ ຫລ ແນວໂນມ້ ທ່ ີດີພາຍໃນຕນົ ການພດັ ທະນາຕນົ ເອງໃນຖານະເປັນສ່ ງິ ທ່ ດີ ໃີ ນຕນົ ເອງ ຈ່ ງໄດຮ້ ບັ ການເນນັ້ ໃນປັດຊະຍາຈນີ ສານກັ ຂງົ ຈດ້ ວ້ ຍເຊ່ ນັ ດຽວກນັ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ຈ່ ງບ່ ຄວນຕຄີ ່ າ ການເນນັ້ ການພດັ ທະນາຄຸນນະທາຂອງ ປັດຊະຍາຂງົ ຈວ້ ່ າເປນັ ພຽງການສາ້ ງຄຸນນະທາທາງສງັ ຄມົ ແລະ ການເມອງເທ່ າົ ນນັ້ ເພາະຄຸນນະທາທ່ ີ ປດັ ຊະຍາຂງົ ຈກ້ ເປັນຄຸນນະທາທາງຈດິ ທ່ ມີ ີຄ່ າໃນຕວົ ເອງດວ້ ຍຄກັນ. 2. ການເນນັ້ ການພດັ ທະນາຈດິ ຂອງປັດຊະຍາເຕ່ າົ ປັດຊະຍາເຕ່ າົ ມກັ ເອນີ້ ຜທ້ ່ ີໄດຜ້ ່ ານການພດັ ທະນາຈດິ ວ່ າ “ມະນຸດທ່ ີແທ”້ (real man), “ມະນດຸ ແຫ່ ງ ສະຫວນັ ” (Heavenly man), “ມະນຸດສມົ ບນ” (perfect man) “ບນັ ດດິ (sage man) ເພ່ ອເປັນ ການແບ່ ງ ແຍກໃຫເ້ ຫນັ ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງບຸກຄນົ ໃນອຸດມົ ຄະຕທິ ່ ີພດັ ທະນາຈດິ ກບັ ບຸກຄນົ ໂດຍທ່ ວັ ໄປ. ປດັ ຊະຍາເຕ່ າົ ຕ່ ກດິ ຈະກາທາງໂລກທ່ ີເປັນສາມນັ ຂອງຊາວໂລກ ເຊ່ ນັ ການສະແຫວງຫາຄວາມສຸ ກການສະ ແຫວງຫາຄວາມສະຫງບົ ແລະ ຫນັ ໄປເນນັ້ ຄວາມສະຫງບົ ທາງຈດິ ແທນ ເພາະສະນນັ້ ວຖິ ີຊວີ ດິ ຂອງ “ມະນຸດທ່ ີແທ້” ຈ່ ງບ່ ແມ່ ນວຖິ ີຊວີ ດິ ທ່ ີຖກແຮງຜກັ ດນັ ຂອງຕນັ ຫາ ຫລ ບ່ໄດຖ້ ກແຮງຜັກດນັ ຈາກການຄານວນເຖງິ ຜົນປະໂຫຍດ ຫລ ເປັນຊວີ ດິ ທ່ ີເພກີ ເສຍຕ່ ຜນົ ປະໂຫຍດທາງໂລກ ແຕ່ ເປັນຊວີ ດິ ທ່ ີເກດີ ຄວາມສະຫງບົ ທາງຈດິ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ຜທ້ ່ ີມີ ການພັດທະນາທາງຈດິ ຂອງປດັ ຊະຍາເຕ່ າົ ສາມາດມີປະສບົ ການເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ຄນົ ໂດຍທ່ ວົ ໄປແຕ່ ຈດິ ໃຈຂອງທ່ າສະຫງບົ ແລະ ຂາດຄວາມຂດັ ແຍ່ ງ ທງັ ນີ້ ເພາະຈດິ ໃຈຂອງພວກເຂາົ ໄປເໜອຈດິ ໃຈຂອງສາມນັ ຊນົ ແລວ້ ອກີ ໜງ້ ເມ່ ອບຸກຄນົ ສາມາດພດັ ທະນາຈດິ ໃຈໃຫພ້ ນົ້ ສາມນັ ທາງດາ້ ນການປກົ ຄອງ ທ່ ານຄວນເປັນນກັ ປົກຄອງທ່ ີເປັນບນັ ດດິ ຜປ້ ກົ ຄອງທ່ ີ ເປັນບນັ ດດິ ຄວນບ່ ມີປະຕກິ ຣິ ິຍາຕ່ ສ່ ງິ ໃດເປນັ ພເິ ສດ ທ່ ານຄວນເບ່ ງິ ທກຸ ຢ່ າງດວ້ ຍຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ໝດົ ແລະ ປ່ ອຍ ໃຫທ້ ກຸ ຢ່ າງດາເນນີ ໄປຕາມຫນົ ທາງຂອງມນັ ເອງໂດຍບ່ ເຂາົ້ ໄປຫຍງ້ . ຂສ້ ງັ ເກດອກີ ປະການໜ່ ງຂອງຈດິ ໃຈເໜອສາມນັ ຂອງປັດຊະຍາເຕ່ າົ ກຄ ການພດັ ທະນາ ຈດິ ໃຈເໜອສາມນັ ເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີສາມາດພດັ ທະນາໃຫເ້ ກີດດວ້ ຍຕນົ ເອງ ໂດຍບ່ ຕອ້ ງພ່ ງພາອາໄສພະຜຊ້ ່ ວຍ ໃຫລ້ ອດ (savior) ໃດໆ ທງັ ສນິ້ ການພດັ ທະນາຈດິ ໃຈເໜອສາມນັ ດ່ ງັ ກ່ າວເກດີ ຈາກຄວາມເຂາົ້ ໃຈ. ດ່ ງັ ນີຈ້ ະເຫນັ ວ່ າການພດັ ທະນາຈດິ ເປັນສ່ ງິ ທ່ ີປັດຊະຍາເຕ່ າົ ໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ເຊ່ ນັ ດຽວກນັ ກບັ ປັດຊະຍາສານກັ ຂງົ ຈ.້ 3. ການເນນັ້ ການພດັ ທະນາຈດິ ຂອງປັດຊະຍາລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ໝ່ ກ່ າວວ່ າ “ເປນັ ທ່ ີຍອມຮບັ ກນັ ໂດຍທ່ ວັ ໄປວ່ າກ່ ຸມລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ໝ່ ຂອງຣາດຊະວງົ ຊຸ່ງ ແລະ ຣາດຊະວງົ ໝງິ ເປນັ ກ່ ຸມຄນົ ທ່ ີສນົ ໃຈພາຍໃນພວກທ່ ານຈ່ ງໃຫຄ້ ວາມສນົ ໃຈຕ່ ຄນຸ ຄ່ າຂອງການພກັ ຄວາມສະຫງບົ ຄວາມໜາ້ ຢາ້ ນກວົ ການ ເຂາົ້ ໃຈຕນົ ເອງ ແລະ ການກວດສອບຕນົ ເອງ ຄາກ່ າວດ່ ງັ ກ່ າວ ຄວນໝາຍຄວາມວ່ າກ່ ຸມລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ໝ່ ຂອງຈນີ ກເນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງການພດັ ທະນາທາງຈດິ ເຊ່ ນັ ດຽວກນັ ຕວົ ຢ່ າງທ່ ີເຫນັ ໄດແ້ ຈງ້ ທ່ ສີ ຸດຄຄາເວາົ້ ຂອງ Ch'eng (1033- 1170) ທ່ ີວ່ າ “ການສາລວດຫກັ ການຢ່ າງເຖງິ ທ່ ີສຸດ, ການພດັ ທະນາທາມະຊາດຂອງຕນົ ຢ່ າງເຕມັ ທ່ ,ີ ແລະ ການເຮດັ ໂຊກຊະຕາໃຫສ້ າເລດັ ເປນັ ຢ່ າງດຽວກນັ . ຢ່ າງໃດກຕາມ ການເນນັ້ ການພດັ ທະນາທາງຈດິ ຂອງກ່ ຸມລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ໝ່ ມແີ ນວໂນມ້ ເປນັ ແບບດຽວກບັ ກ່ ຸມປັດ ຊະຍາເຕ່ າົ ເພາະເນນັ້ ເຖງິ ຄວາມສະຫງບົ ທາງຈດິ ເປນັ ການພດັ ທະນາທາງຈດິ ຫລາຍກວ່ າ ການເນນັ້ ການພດັ ທະນາຈດິ 65 Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ດວ້ ຍການພດັ ທະນາຄຸນນະທາແບບປັດຊະຍາສານກັ ຂງົ ຈ ້ ທງັ ນີ້ Trang Chun- ວຈິ ານວ່ າເປນັ ເພາະກ່ ຸມລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ໝ່ ເວາົ້ ເຖງິ ອຸປະສກັ ພາຍໃນຂອງການພດັ ທະນາຈດິ ຫລາຍຍ່ ງິ ຂນ້ ເຊ່ ນັ ຄວາມຕອ້ ງການເພ່ ອຕນົ ເອງ ແນວ້ ໂນມ້ ທາງວດັ ຖຸ ນຍິ ມົ ອາລມົ ທ່ ປີ ວນແປ ແລະ ຈດິ ໃຈທ່ ີມກັ ຄານວນຜນົ ປະໂຫຍດ ຊ່ ງລວ້ ນເປັນສ່ ງິ ທ່ ີຫຍງັ ຮາກເລກິ ຢ່ ໃນຈດິ ມະນດຸ ທງັ ສນິ້ ແລະ ກາຍມາເປນັ ອຸປະສກັ ຢ່ າງໃຫຍ່ ຫວງຕ່ ການພດັ ທະນາຈດິ ນອກຈາກນີ້ ກ່ ຸມລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ໝ່ ຍງັ ເປັນກ່ ຸມທ່ ໃີ ຫ້ ຄວາມສນົ ໃຈ ຕ່ ເນ່ ອຫາທາງອະພປິ ດັ ຊະຍາຫລາຍກວ່ າສານກັ ປັດຊະຍາຂງົ ຈເ້ ດມີ ເພາະສະນນັ້ ພວກທ່ ານຈ່ ງກ່ າວເຖງິ ເລ່ ອງນອກເໜອສາມນັ ເຊ່ ນັ ພະເຈາົ້ (God) ເຫດຜນົ ແຫ່ ງສະຫວນັ (Reason of Heaven) ແລະ ເປນັ ເຫດໃຫ້ ເຮດັ ການເນນັ້ ເຖງິ ຄວາມຫມາຍຂອງການພດັ ທະນາຈດິ ແລະ ພດັ ທະນາສນິ ລະທາໃນແງ່ເໜອສາມນັ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ກ່ ຸມ ປັດຊະຍາເຕ່ າົ ດວ້ ຍ. ດ່ ງັ ນີຈ້ ະເຫນັ ວ່ າຈາກການສກສາປດັ ຊະຍາສານກັ ຂງົ ຈ ້ ປດັ ຊະຍາເຕ່ າົ ແລະ ກ່ ຸມປັດຊະຍາລດັ ທຂິ ງົ ຈໃໝ່ ເຮາົ ຈະພບົ ວ່ ານກັ ປັດຊະຍາຈນີ ເນນັ້ ເຖງິ ຄວາມສາຄນັ ຂອງການພດັ ທະນາຈດິ ດວ້ ຍ ທງັ ນີ້ ການພດັ ທະນາຈດິ ເປັນສ່ ງິ ສາຄນັ ໃນຕນົ ເອງ ແລະ ມີຜນົ ທ່ ີຕາມມາກຄເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມສະຫງບົ ແຜ່ ກວາ້ ງໄປສ່ ສງັ ຄມົ ພາຍນອກ ທງັ ນີ້ ເພາະຜທ້ ່ ີພດັ ທະນາ ຈດິ ຂອງຕນົ ເອງແລວ້ ເທ່ າົ ນນັ້ ສມົ ຄວນຈະມບີ ດົ ບາດເປນັ ຜປ້ ກົ ຄອງ ດວ້ ຍເຫດ ດ່ ງັ ກ່ າວຫວົ ໃຈຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ຈ່ ງທງັ ຫມດົ ຢ່ ໃນປະໂຫຍກທ່ ີວ່ າ “ເປັນບນັ ດດິ ພາຍໃນ ແລະ ເປັນນກັ ປກົ ຄອງພາຍນອກ ແລະ ການເນນັ້ ການພດັ ທະນາຕນົ ເອງ ຈ່ ງໄດກ້ າຍເປັນເອກະລກັ ຢ່ າງໜ່ ງຂອງປັດຊະຍາຈນີ . ຂສ້ ງັ ເກດສາຄນັ ປະການໜ່ ງຂອງການເນນັ້ ການພດັ ທະນາຕນົ ເອງຂອງປັດຊະຍາຈນີ ກຄ ປດັ ຊະຍາຈນີ ມຄີ ວາມ ເຊ່ ອວ່ າ ມະນຸດທກຸ ຄນົ ສາມາດທ່ ີຈະພດັ ທະນາຕນົ ເອງໄດຢ້ ່ າງເທ່ າົ ທຽມກນັ ເພາະສະນນັ້ ປັດຊະຍາ ຫລ ບນັ ດດິ ທ່ ີ ສາມາດພດັ ທະນາຕນົ ເອງໄດຈ້ ່ ງສາມາດກາເນດີ ຂນ້ ໄດໃ້ ນທກຸ ເວລາ ແລະ ໃນທກຸ ສະຖານທ່ ີ ດ່ ງັ ທ່ ີມີຄາເວາົ້ ຂອງເມ່ ງຈຢ້ ່ ປະໂຫຍກໜ່ ງທ່ ວີ ່ າ “ມະນຸດທກຸ ຄນົ ອາດເປນັ ພະເຈາົ້ ຫຍາວ ແລະ ພະເຈາົ້ ຊຸ່ງ (ບນັ ຖດິ ) ແລະ ບນັ ຖດິ ດ່ ງັ ກ່ າວມຄີ ວາມ ດຄີ ກນັ ໝດົ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວຊາວຈນີ ຈ່ ງສາມາດຍອມຮບັ ບນັ ຖດິ ທ່ ີອາດກາເນດີ ໃນສາດສະຫນາອ່ ນຫລໃນດນິ ແດນ ອ່ ນໄດ້ ທງັ ນີ້ D.C. Lau ໄດໃ້ ຫຂ້ ວ້ ຈິ ານໄວວ້ ່ າ “ນີຄ້ ເຫດຜນົ ໜ່ ງທ່ ເີ ຮດັ ໃຫບ້ ່ ມສີ ງົ ຄາມສາດສະຫນາໃນຈນີ ຫລ ການ ລງົ ໂທດທາງສາດສະຫນາໃນປະຫວດັ ສາດຈນີ . Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ 66 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ບົດທີ5 ປັດເຈກນຍິ ົມຂອງປັດຊະຍາຈນີ Charles A. Moore ກ່ າວເຖງິ ຫວົ ໃຈຂອງປັດຊະຍາຈນີ ວ່ າ “ມີການເນນັ້ ວ່ າມະນຸດເປນັ ສດັ ສງັ ຄມົ ” ທງັ ນີ້ ໂດຍສະເພາະຢ່ າງຍ່ ງິ ຂງົ ຈ ້ ເພາະຂງົ ຈມ້ ຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າ ມນັ ບ່ ແມ່ ນທາມະຊາດຂອງມະນຸດທ່ ຈີ ະມີ ຊວີ ດິ ສງັ ຄມົ ທ່ າມກາງ ຊຸມຊນົ ສດັ . ຢ່ າງໃດກຕາມ ທງັ ນເີ້ ປນັ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈຜດິ ຢ່ າງຍ່ ງິ ຖາ້ ຈະເຂາົ້ ໃຈກນັ ພຽງພວິ້ ເພີນ້ ວ່ າ ປັດເຈກຊນົ ບ່ ມຄີ ວາມສາ ຄຍັ ນໃນປດັ ຊະຍາຈນີ ໂດຍມພີ ນ້ ຖານຄວາມເຊ່ ອວ່ າ ໃນຊນັ້ ທາອດິ ທ່ ີສຸດຄອບຄວົ ຊ່ ງເປນັ ສ່ ວນທງັ ຫມດົ ເປັນສ່ ງິ ສາຄນັ ທ່ ສີ ຸດຂອງຊາວຈນີ ຮອງລງົ ມາໄດແ້ ກ່ ຄວາມສາຄນັ ຂອງສງັ ຄມົ ແລະ ລດັ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ Moore ຈ່ ງກ່ າວຕ່ໄປວ່ າ “ທງັ ໆ ທ່ ີຈນີ ເນນັ້ ເຖງິ ທາມະຊາດທາງສງັ ຄມົ ຂອງມະນດຸ ຢ່ າງບ່ ຕອ້ ງສງົ ໄສ ແຕ່ ກມຄີ ວາມເຄາົ ລບົ ຢ່ າງເລກິ ລກຕ່ ປັດເຈກ ຊນົ ທງັ ຫມດົ ທງັ ຄວາມເຊ່ ອເລ່ ອງຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ແຕ່ ດງັ້ ເດມີ ແລະ ຄວາມດີ ແຕ່ ດງັ້ ເດມີ ຂອງທກຸ ປັດເຈກຊນົ ດວ້ ຍ ການເນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ທງັ ສອງເຊ່ ອມໂຍງກນັ ໂດຍ ທດັ ນະຂອງຄວາມກມົ ລນຂອງຈນີ ໂດຍສະເພາະ ເຮາົ ສາມາດພສິ ດລກັ ສະນະປັດຊະຍາປັດເຈກນຍິ ມົ ຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ໄດດ້ ່ ງັ ຕໄ່ ປນີ໊ື:້ 1. ປັດຊະຍາເຕ່ າົ ກ່ ຸມນກັ ປັດຊະຍາເຕ່ າົ ໃຫຄ້ ຸນຄ່ າຢ່ າງສງຕ່ ເສລພີ າບຂອງປດັ ເຈກຊນົ ຜນົ ຂອງຄວາມເຊ່ ອໃນ ເສລພີ າບຂອງປັດ ເຈກຊນົ ດ່ ງັ ກ່ າວໄດເ້ ຮດັ ໃຫປ້ ດັ ຊະຍາເຕ່ າົ ມຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າ ລດັ ຖະບານທ່ ີດີທ່ ສີ ຸດກຄລດັ ຖະບານທ່ ີ ຫຍຸງ້ ກບັ ປະຊາຊນົ ນອ້ ຍທ່ ສີ ຸດ ຊ່ ງຈະຕຄີ ວາມດວ້ ຍຄາເວາົ້ ຮ່ ວມສະໄໝກຄລດັ ຖະບານທ່ ີດທີ ່ ີສຸດ ຄລດັ ຖະບານທ່ ີ ບ່ ແມ່ ນຜະເດດັ ການ ຄວາມຮກັ ໃນເສລພີ າບດ່ ງັ ກ່ າວທາໃຫຈ້ ງັ ຈຊ້ ່ ງເປັນນກັ ປັດຊະຍາເຕ່ າົ ທ່ ຍີ ່ ງິ ໃຫຍ່ ຄນົ ໜ່ ງ ພາຍຫງັ ເລ່ າົ ຈປ້ ະຕເິ ສດຕາແໜ່ ງ ທາງການເມອງ ແລະ ມີຄວາມເຫນັ ວ່ າການຢ່ ຢ່ າງເຕ່ າົ ຫລ ນກົ ທ່ ີມີ ເສລພີ າບຍງັ ດເີ ອນີ້ ວ່ າ ນອກຈາກນີ້ ປດັ ຊະຍາເຕ່ າົ ເຊ່ ອວ່ າປດັ ເຈກຊນົ ທຸກຄນົ ມເີ ສລີພາບທ່ ີຈະດາເນນີ ຊວີ ດິ ຂອງຕນົ ຢ່ າງສະຫງບົ ບ່ ມີລດັ ຖະບານທ່ ໃີ ດມສີ ດິ ທທິ ່ ີຈະເຂາົ້ ໄປຫຍຸງ້ ກ່ ຽວກບັ ເສລພີ າບຂອງໃຜຈາກທດັ ສະນະຄວາມເຊ່ ອໃນເສລພີ າບສ່ ວນບຸກຄນົ ຂອງປັດຊະຍາເຕ່ າົ ດ່ ງັ ກ່ າວ Y.P. Mei ຈ່ ງກ່ າວວຈິ ານໄວວ້ ່ າ “ອງົ ການຊະນດິ ໃດກຕາມ ກ່ ຸມປັດຊະຍາເຕ່ າົ ເຊ່ ອວ່ າເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ຕີ ອ້ ງສາບແຊ່ ງ ແລະ ການເຂາົ້ ໄປມສີ ່ ວນຮ່ ວມໃນອງົ ການ ເປັນການຂວາງກນັ້ ຕ່ ຊວີ ດິ ທ່ ີເສລີ ແລະ ເປນັ ຕວົ ຂອງຕວົ ເອງ. 2. ປັດຊະຍາຂງົ ຈ ້ ຈະຣຍິ ະສາດຂອງປັດຊະຍາຂງົ ຈເ້ ປນັ ແນວຈະຣຍິ ະສາດທ່ ີມອີ ດິ ທພິ ນົ ຕ່ ຊາວຈນີ ຫລາຍທ່ ສີ ຸດ ບ່ ເຄຍີ ລຸດຄ່ າຂອງ ປດັ ເຈກຊນົ ເລຍີ ເຖງິ ແມ່ ນປັດຊະຍາຂງົ ຈຈິ້ ະເປນັ ປັດຊະຍາທ່ ີເນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງສງັ ຄມົ ທງັ ນສີ້ າມາດກ່ າວເຖງິ ການ ໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ແກ່ ປັດເຈກຊນົ ໄດເ້ ປັນຂໆ້ ດ່ ງັ ນ:ີ້ 2.1 ຄຸນນະທາເຍນີ (jen) ເຍນີ ຄຄຸນນະທາທ່ ໃີ ຫມ້ ະນດຸ ເປັນມະນຸດ ຫລ ເຍນີ ຄຄນຸ ນະທາທ່ ີເຮດັ ໃຫ້ ມະນຸດແຕກຕ່ າງຈາກສດັ ເພາະສະ ນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງປັດເຈກຊນົ ປະການທາອດິ ຂອງປັດຊະຍາຂງົ ຈຄ້ ທກຸ ປດັ ເຈກຊນົ ມຄີ ວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ໃນ ຄນຸ ສມົ ບດັ ຂອງຄວາມເປັນມະນຸດຄມເີ ຍນີ ເປັນ ສາລດັ ຖະ ຫລ ກ່ າວອກີ ຍ່ າງໜ່ ງ ມະນຸດເກດີ ມາຢ່ າງເທ່ າົ ທຽມກນັ ໃນແງ່ ຂອງການມທີ າມະຊາດຢ່ າງ ໜ່ ງຄກນັ ຄເຍນີ ເພາະສະນນັ້ ການທ່ ທີ ກຸ ຄນົ ມຄີ ຸນນະທາເປນັ ຄກນັ ນເີ້ ອງ ທກຸ ຄນົ ຈ່ ງ ສາມາດ ພດັ ທະນາຄຸນນະທາອ່ ນໆ ໄດເ້ ຊ່ ນັ ຮຈ້ ກັ ຮກັ ບດີ າມານດາ ຮຈ້ ກັ ຮກັ ພ່ ຮີ ກັ ນອ້ ງ ແລະ ຮສ້ ກມີຄວາມເມດຕາ ກະລນຸ າຕ່ ບຸກ ຄນົ ອ່ ນໃນສງັ ຄມົ . ນອກຈາກນີ້ ເນ່ ອງຈາກມຄີ ວາມເຊ່ ອວ່ າທກຸ ປັດເຈກຊນົ ມີຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ທາງດາ້ ນຂອງ ການມີທາມະຊາດ ທ່ ີດໃີ ນຕນົ ປດັ ຊະຍາ ລດັ ທຂິ ງົ ຈຈ້ ່ ງເຊ່ ອວ່ າທກຸ ປັດເຈກຊນົ ຄວນມໂີ ອກາດທ່ ີຈະພດັ ທະນາ ທາມະຊາດທ່ ີດສີ ່ ວນນນັ້ ໃຫ້ 67 Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ປາກດົ ອອກມາຢ່ າງຊດັ ເຈນ ແລະ ກາຍເປນັ ມະນຸດທ່ ສີ ມົ ບນ ຫລ ບນັ ດດິ ໄດ້ ເມ່ ອປັດຊະຍາຂງົ ຈມ້ ີຄວາມເຊ່ ອວ່ າມະນດຸ ມໂີ ອກາດເທ່ າົ ທຽມກນັ ໃນການເປນັ ບນັ ດດິ ນນັ້ ຄວນໝາຍຄວາມວ່ າປັດຊະຍາຂງົ ຈເ້ ຊ່ ອໃນຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ຫລ ມີ ຄວາມສາຄນັ ພໆກນັ ຂອງມະນຸດ. ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວຈາກການວເິ ຄາະຄາສອນຂອງປັດຊະຍາຂງົ ຈເ້ ລ່ ອງຄຸນນະທາເຍນີ ຍອມເຮດັ ໃຫສ້ າມາດ ສະຫລຸບໄດວ້ ່ າ ປດັ ຊະຍາຈນີ ຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈສ້ ອນໃນເລ່ ອງຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ຂອງປດັ ເຈກຊນົ ຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ດ່ ງັ ກ່ າວສບເນ່ ອງມາຈາກປັດໄຈພນ້ ຖານຄທາມະຊາດຂອງຄນຸ ນະທາເປນັ ໃນຄນົ ທຸກຄນົ . 2.2 ຄອບຄວົ ທດັ ສະນະທ່ ວີ ່ າທກຸ ຄນົ ມີ “ເຍນີ ” ຢ່ ນາກນັ ທຸກຄນົ ຂອງປັດຊະຍາຂງົ ຈ ້ ບໄ່ ດ້ ໝາຍຄວາມວ່ າທຸກຄນົ ມີເຈາົ້ ທາ ຢ່ າງສມົ ບນ ໂດຍທາມະຊາດ ທດັ ນະດ່ ງັ ກ່ າວໝາຍຄວາມພຽງ ວ່ າທກຸ ຄນົ ມີເມດັ ພດຂອງຄຸນນະທາ ຫລ ເມດັ ພດຂອງ ຄວາມມີມະນຸດສາຍາທາຢ່ ໃນຕນົ ເທ່ າົ ນນັ້ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວປດັ ຊະຍາຂງົ ຈຈ້ ່ ງໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ແກ່ ທຸກປັດເຈກຊນົ ໃນ ປະເດນັ ຕ່ ມາຄ ເປັນຫນາ້ ທ່ ີຂອງທກຸ ປັດເຈກຊນົ ທ່ ີຕອ້ ງພດັ ທະນາເມດັ ພດຂອງຄນຸ ນະທາໃຫໄ້ ດຜ້ ນົ ພວງຄຄວາມມຄີ ນຸ ນະທາຢ່ າງສມົ ບນ ເພາະສະນນັ້ ປດັ ຊະຍາຂອງຂງົ ຈຈ້ ່ ງເນນັ້ ການພດັ ທະນາພາຍໃນ ຫລ ພດັ ທະນາຈດິ ຂອງຕນົ ຫລ ອາດ ກ່ າວໄດວ້ ່ າທຸກປັດເຈກຊນົ ມຫີ ນາ້ ທ່ ີທ່ ີພງກະທາເປນັ ອນັ ດບັ ທາອດິ ຄ ການສາລວດຕນົ ເອງ ແລະ ພດັ ທະນາ ທາມະຊາດທ່ ີ ດຂີ ອງຕນົ ໃຫຈ້ ະແຈງ້ . ຄອບຄວົ ເປນັ ສະຖາບນັ ແຫ່ ງທາອດິ ທ່ ີຈະເອອ້ ໂອກາດໃຫປ້ ັດເຈກຊນົ ໄດພ້ ດັ ທະນາເມດັ ພດ ຂອງຄນຸ ນະທາ ດວ້ ຍ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ປັດຊະຍາຂງົ ຈຈ້ ່ ງໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ແກ່ ຄອບຄວົ ເປັນຢ່ າງຍ່ ງິ ແຕ່ ບໄ່ ດໝ້ າຍຄວາມວ່ າປັດຊະຍາ ຂງົ ຈເ້ ນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງຄອບຄວົ ໃຫເ້ ໜອບຸກຄນົ ໃນຖານະເປນັ ສະມາຊກິ ຂອງຄອບຄວົ ຄຸນນະທາທ່ ເີ ອນີ້ ວ່ າຄວາມ ຮກັ ຕ່ ພ່ ແມ່ ແລະ ຄວາມຮກັ ໃນພ່ ນີ ອ້ ງຄວນເກີດຂນ້ ໄດໃ້ ນຄອບຄວົ ເທ່ າົ ນນັ້ ເພາະສະນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງຄອບຄວົ ຊ່ ງ ເປັນສ່ ວນທງັ ຫມດົ ບ່ ແມ່ ນເປນັ ຄວາມ ສາຄນັ ທ່ ີຢ່ ເໜອຄວາມສາຄນັ ຂອງບຸກຄນົ ໂດຍສນິ້ ເຊງີ ແຕ່ ຄວາມສາຄນັ ຂອງ ຄອບຄວົ ເກີດມຂີ ນ້ ໄດ້ ກເພາະເປັນສະຖານທ່ ີທ່ ີບຸກຄນົ ຈະພດັ ທະນາຄຸນນະທາ “ເຍນີ ” ຊ່ ງແຕ່ ເດມີ ເປັນເຫມອນເມດັ ພດ ໃຫຜ້ ະລດິ ອອກຜນົ ດ່ ງັ ທ່ ີ Hsieh Yu-Wei. ເວາົ້ ໄວວ້ ່ າ “ຄວາມສາຄນັ ຂອງຄອບຄວົ ມີເປັນພເິ ສດ ເພ່ ອການຮຈ້ ກັ ຕນົ ເອງຂອງປັດເຈກຊນົ ນນັ້ ຄ ເມ່ ອນາ້ ເມດັ ພດຂອງເຍນີ ທ່ ີທຸກປັດເຈກຊນົ ເປັນເຈາົ້ ຂອງສາເລດັ ອກີ ປະການໜ່ ງຖາ້ ຫາກ ວ່ າບຸກຄນົ ຫລ ປັດເຈກຊນົ ບ່ ສາມາດ ພດັ ທະນາຄຸນນະທາຕນົ ເອງໃຫບ້ ນັ ລຸໄດ້ ຄອບຄວົ ກບ່ ສາມາດ ດາເນນີ ໄປຢ່ າງຮຽບຮອ້ ຍເຊ່ ນັ ດຽວກນັ ແລະ ນນັ້ ຍອມ ໝາຍຄວາມວ່ າບຸກຄນົ ຍອມມີຄວາມສາຄນັ ຕ່ ຄອບຄວົ . ດ່ ງັ ນນັ້ ຈະເຫນັ ວ່ າ ຕາມປດັ ຊະຍາຂງົ ຈນ້ ນັ້ ຄອບຄວົ ບໄ່ ດມ້ ຄີ ວາມສາຄນັ ເໜອບຸກຄນົ ແຕ່ ຢ່ າງໃດທງັ ສນິ້ ເພາະ ຄອບຄວົ ມີຢ່ ເພ່ ອບຸກຄນົ ແລະ ຄອບຄວົ ຈະດາເນນີ ໄປດວ້ ຍດກີ ຕອ້ ງອາໄສ ການພດັ ທະນາຕນົ ເອງຂອງບຸກຄນົ ທ່ ເີ ປນັ ສະມາຊກິ ຂອງຄອບຄວົ ນນັ້ . 2.3 ສງັ ຄມົ ຫລຣດັ ການຢ່ ຮ່ ວມກບັ ບຸກຄນົ ອ່ ນນອກຈາກຄອບຄວົ ຂອງຕນົ ຂງົ ຈສ້ ອນການປະຕບິ ດັ ທ່ ີເອນີ້ ວ່ າ “ລ”ິ (Li) ຊ່ ງຄວາມ ຫມາຍທ່ ຈີ ະແຈງ້ ຂອງ “ລ”ິ ປະການທາຄ ການເຄາົ ລບົ ມະນຸດໃນຖານະ ເປນັ ມະນຸດ ທງັ ນີ້ ເພາະມະນຸດມີຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ໃນຄວາມເປນັ ມະນຸດ ໂດຍທາມະຊາດ ດວ້ ຍເຫດ ດ່ ງັ ກ່ າວ ຄາສອນຂອງປດັ ຊະຍາຂງົ ຈກ້ ່ ຽວກບັ ຄນຸ ນະທາ “ລ”ິ ຈ່ ງສະແດງເຖງິ ຄວາມເຄາົ ລບົ ໃນປດັ ເຈກບຸກຄນົ ຢ່ າງເທ່ າົ ທຽມກນັ . ຫກັ ໃນການປະຕບິ ດັ ຂອງບຸກຄນົ ກາລງັ ມີຕ່ ບຸກຄນົ ອກີ ຢ່ າງໜ່ ງຄ “ຄວາມຊ່ ສດັ ” (Loys ຊ່ ງໝາຍເຖງິ ບຸກຄນົ ກາລງັ ມີຫນາ້ ທ່ ທີ ່ ຈີ ະຊ່ ວຍເຫລອຄນົ ອ່ ນ ຊ່ ງໂດຍຊນີ້ ແທແ້ ລວ້ ຂງົ ຈບ້ ່ ຕອ້ ງການຈາກດັ ຄວາມຊ່ ສດັ ຕ່ ຈກັ ກະພນັ ດິ ຫລ ກະສດັ ເທ່ າົ ນນັ້ ແຕ່ ຄວນຈະເປນັ ຫນາ້ ທ່ ີທ່ ຕີ ອ້ ງຊ່ ວຍເຫລອມະນດຸ ທກຸ ຄນົ ການທ່ ີປດັ ຊະຍາຂງົ ຈໄ້ ດສ້ ອນເຖງິ ຫກັ ປະຕບິ ດັ ຕນົ ຕ່ ບຸກຄນົ ອ່ ນໃນລກັ ສະນະດ່ ງັ ກ່ າວ ຄວນສະແດງວ່ າປັດຊະຍາຂງົ ຈໃ້ ຫຄ້ ວາມສາຄນັ ແກ່ ທກຸ ປດັ ມະຫາຊນົ 68 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ບຸກຄນົ ໃດຕອ້ ງການຄວາມຫມນັ້ ຄງົ ຂອງຕນົ ບຸກຄນົ ນນັ້ ກມີໜາ້ ທ່ ີເຮດັ ໃຫບ້ ຸກຄນົ ອ່ ນໆ ຫມນັ້ ຄງົ ດວ້ ຍ ຫລ ບຸກຄນົ ໃດ ຕອ້ ງການທາຕນົ ໃຫຍ້ ່ ງິ ໃຫຍ່ ບຸກຄນົ ນນັ້ ກຕອ້ ງເຮດັ ໃຫ້ຜອ້ ່ ນຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ດວ້ ຍ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ບຸກຄນົ ຊ່ ງມີຫນາ້ ທ່ ີທ່ ີຈະ ຊ່ ວຍເຫລອຄນົ ອ່ ນດວ້ ຍ ແລະ ການຊ່ ວຍເຫລອດ່ ງັ ກ່ າວຈາເປນັ ຕອ້ ງອາໄສຄນຸ ນະທາ “ຄວາມຊ່ ສດັ ” ຕ່ ຄນົ ອ່ ນນນັ້ ເອງ. ນອກເໜອໄປຈາກຄນຸ ນະທາ “ຄວາມຊ່ ສດັ ” ຕ່ ບຸກຄນົ ອ່ ນແລວ້ ປດັ ຊະຍາ ຂງົ ຈຍ້ ງັ ສອນເຖງິ ຄນຸ ນະທາທ່ ີເອນີ້ ວ່ າ “ການເອາົ ໃຈເຂາົ ມາໃສ່ ໃຈເຮາົ ” ຊ່ ງໝາຍເຖງິ ການກະທາຕ່ ຄນົ ອ່ ນສະເໝີ ເປັນການກະທາຕ່ ຕນົ ເອງ ລກັ ສະນະຄາ ສອນດ່ ງັ ກ່ າວຄວນເນນັ້ ເຖງິ ຄວາມສາຄນັ ຂອງທຸກມະຫາຊນົ ໃນແງ່ທ່ ວີ ່ າ ບຸກຄນົ ກາລງັ ປະຕບິ ດັ ຕ່ ຄນົ ອ່ ນສະເໝີກບັ ຕນົ ເອງ ທງັ ນີ້ ຄວນເຫນັ ວ່ າການປະຕບິ ດັ ຄນຸ ນະທາ “ຄວາມຊ່ ສດັ ” ແລະ “ການເອາົ ໃຈເຂາົ ມາໃສ່ ໃຈເຮາົ ” ຍ່ ອມນາສນັ ຕສິ ຸກ ມາສ່ ສງັ ຄມົ ມະນຸດ. ເກີດຄວາມ ຈະຣຍິ ະສາດຂອງຂງົ ຈຕ້ ອ້ ງການໃຫແ້ ຕ່ ລະບຸກຄນົ ມຫີ ນາ້ ທ່ ີຕ່ ສງັ ຄມົ ຂອງຕນົ ຊ່ ງອາດເຮດັ ໃຫ້ ເຂາົ້ ໃຈວ່ າ ປັດຊະຍາ ຂງົ ຈເ້ ນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງສງັ ຄມົ ເໜອບຸກຄນົ ແຕ່ ແທຈ້ ງິ ແລວ້ Hsieh Yu-wei ກ່ າວວຈິ ານວ່ າ “ໂດຍແທຈ້ ງິ ແລວ້ ຈະຣຍິ ະສາດຂງົ ຈຍ້ ກົ ໃຫມ້ ະຫາຊນົ ສາຄນັ ກວ່ າສງັ ຄມົ ເສຍອກີ ຈະຣຍິ ະສາດຂອງຂງົ ຈຍ້ ກົ ໃຫບ້ ຸກຄນົ ເປັນຮາກ ແລະ ສງັ ຄມົ ເປນັ ໃບ ຫລ ບຸກຄນົ ເປັນຮາກຖານ ແລະ ສງັ ຄມົ ເປນັ ຫງັ ຄາ” ຄາວຈິ ານດ່ ງັ ກ່ າວເກີດຈາກການຕີ ຄວາມໃນແງ່ທ່ ີວ່ າປັດຊະຍາຂງົ ຈມ້ ີຄາສອນ ຫກັ ຢ່ ທ່ ວີ ່ າ ສງັ ຄມົ ຫລ ລດັ ທ່ ີດີນນັ້ ເປນັ ຜນົ ຈາກການພດັ ທະນາເມດັ ພດຂອງ ຄວາມດຄີ ເຍນີ ໃນຕນົ ເອງ ໃຫສ້ ມົ ບນຂອງສະມາຊກິ ຂອງສງັ ຄມົ ກ່ າວຄ ບຸກຄນົ ທ່ ພີ ດັ ທະນາຕນົ ເອງແລວ້ ເທ່ າົ ນນັ້ ຈ່ ງ ສາມາດປກົ ຄອງຄອບຄວົ ໃຫຮ້ ຽບຮອ້ ຍ ແລະ ປກົ ຄອງລດັ ໃຫຮ້ ຽບຮອ້ ຍ ນນັ້ ຄວນໝາຍຄວາມວ່ າ ແທຈ້ ງິ ແລວ້ ປັດຊະ ຍາຂງົ ຈເ້ ນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງສງັ ຄມົ ທ່ ີຮາກຖານຄບຸກຄນົ ຫລ ຖາ້ ປາດສະຈາກຊ່ ງການພດັ ທະນາ ຕນົ ເອງຂອງບຸກຄນົ ແລວ້ ກຂາດປະໂຫຍດທ່ ີຈະເວາົ້ ເຖງິ ຫນາ້ ທ່ ຂີ ອງບຸກຄນົ ຕ່ ຄອບຄວົ ແລະ ສງັ ຄມົ ຫລ ລດັ ຫລ ກ່ າວອກີ ອນັ ໜ່ ງລດັ ກ ຕອ້ ງອາໄສຄນຸ ນະທາຂອງບຸກຄນົ ຢ່ າງຫລາຍນນັ້ ເອງ ສມົ ດ່ ງັ ອຸດມົ ຄະຕຂິ ອງ ປັດຊະຍາຈນີ ທ່ ີເນນັ້ “ຄວາມເປນັ ບນັ ດດິ ພາຍໃນ ແລະ ຄວາມເປັນນກັ ປົກຄອງພາຍນອກ” Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ 69 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ບົດທ6ີ ທດັ ນະຂອງປັດຊະຍາຈນີ ຕ່ ກົດຫມາຍ ປັດຊະຍາກດົ ຫມາຍ (Legal philosophy) ໄດແ້ ບ່ ງທດິ ສະດກີ ດົ ຫມາຍອອກເປັນ 2 ປະເພດ ດ່ ງັ ນ:ີ້ 1. Naturalism ໃນແງ່ຂອງປດັ ຊະຍາກດົ ຫມາຍ ເປັນທດິ ສະດີທ່ ີເຊ່ ອໃນກດົ ທາມະຊາດ (Natural Law) ຊ່ ງຖກນັ ວ່ າເປັນກດົ ທ່ ສີ ມົ ເຫດສມົ ຜນົ ຢ່ າງຖາວອນບ່ ວ່ າຈະສາຫລບັ ສງັ ຄມົ ໃດ ແລະ ເວລາໃດເປນັ ກດົ ສາກນົ ຫລ (universal) ແລະ ປະກດົ ການທ່ ີສາຄນັ ທ່ ສີ ຸດ ກດົ ທາມະຊາດເປນັ ກດົ ທ່ ີມໂີ ດຍທາມະຊາດ ບ່ ແມ່ ນເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີມະນດຸ ບນັ ຍດັ ຂນ້ ໃຊໃ້ ນສງັ ຄມົ ມະນຸດສາມາດຄນົ້ ພບົ ກດົ ທາມະຊາດໄດໂ້ ດຍເຫດຜນົ (REASON) ກດົ ຫມາຍທ່ ີຜປ້ ກົ ຄອງ ບນັ ຍດັ ຂນ້ ຕອ້ ງຄ່ ອຍຕາມກດົ ທາມະຊາດນດີ້ ວ້ ຍ. 2. Positivism ໃນແງ່ຂອງປດັ ຊະຍາກດົ ຫມາຍ ເປັນທດິ ສະດີທ່ ີເຊ່ ອວ່ າກດົ ຫມາຍທ່ ີສມົ ເຫດ ສມົ ຜນົ ເປັນ ເລ່ ອງສະເພາະຕນົ ກ່ າວຄ ແລວ້ ແຕ່ ສະພາບສງັ ຄມົ ແລະ ໂອກາດບ່ ເຊ່ ອວ່ າມີກດົ ຫມາຍອ່ ນໃດ (ເຊ່ ນັ ກດົ ທາມະຊາດ) ທ່ ີ ກດົ ຫມາຍຂອງກດົ ຫມາຍຂອງສງັ ຄມົ ຕອ້ ງຄ່ ອຍຕາມ. ຈາກປດັ ຊະຍາກດົ ຫມາຍທງັ ສອງແນວດ່ ງັ ກ່ າວ ທດັ ນະຂອງນກັ ປັດຊະຍາຈນີ ຕ່ ກດົ ຫມາຍ ທ່ ີແນວໂນມ້ ໄປທາງ ທດິ ສະດີ Naturalism ຫລາຍທ່ ີສຸດ ກ່ າວຄ ຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈເ້ ຊ່ ອໃນອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ຝ່ າຍລດັ ທເິ ຕ່ າົ ເຊ່ ອໃນວຖິ ີ ແຫ່ ງເຕ໋າໍ ົ ແລະ ລດັ ທມິ ່ ຈເ້ ຊ່ ອໃນເຈດຈານງົ ແຫ່ ງສະຫວນັ ຈະມກີ ສານກັ ເນຕທິ າທ່ ີມແີ ນວໂນມ້ ໄປທາງທດິ ສະດີ POSITIVISM ແຕ່ ກບ່ ສາມາດດາລງົ ຢ່ ໄດດ້ ນົ ແລະ ກຖກໂຄ່ ນລມົ້ ໄປໃນທ່ ສີ ຸດ. ອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ບ່ ແມ່ ນໝາຍເຖງິ ໂຊກຊະຕາຂອງມະນຸດຖກກາໜດົ ຫລ ຖກຄວບຄມຸ ໂດຍ ພະເຈາົ້ ຜຍ້ ່ ງິ ໃຫຍ່ ແຕ່ ໝາຍເຖງິ ເປັນອງົ ການທ່ ີມະນຸດຈ່ ງທາຕາມດວ້ ຍຄວາມພຽນພະຍາຍາມຢ່ າງຍ່ ງິ ອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ດ່ ງັ ກ່ າວກ ຄ ຜປ້ ົກຄອງຕອ້ ງປົກຄອງປະຊາຊນົ ໂດຍຄານງເຖງິ ຄວາມສຸກ ແລະ ສະວດັ ດພີ າບຂອງປະຊາຊນົ ເປັນສາຄນັ ດ່ ງັ ນນັ້ ຜ້ ປກົ ຄອງຈ່ ງໝາຍເຖງິ ຜທ້ ່ ີຕດັ ຜນົ ປະໂຫຍດສ່ ວນຕນົ ອອກໄປ ທງັ ຫມດົ ທງັ ສະວດັ ດີພາບຂອງຕນົ ເອງດວ້ ຍ ແລະ ອາ ນາດຂອງຜປ້ ກົ ຄອງຕາມອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ຄວນບ່ໄດມ້ ຢີ ່ ເພ່ ອຕນົ ເອງ ແຕ່ ອານາດນນັ້ ຕອ້ ງຖກໃຊເ້ ພ່ ອຄວາມສຸກ ແລະ ສະວດັ ດີພາບຂອງປະຊາຊນົ ເທ່ າົ ນນັ້ ອກີ ປະການໜ່ ງ ຜປ້ ົກຄອງຄນົ ໃດໃຊອ້ ານາດໄປໃນທາງທບີ ່ ຖກຕອ້ ງ ໂດຍ ຂດັ ກບັ ອງົ ການແຫ່ ງ ສະຫວນັ ຄວນຖເປນັ ຫນາ້ ທ່ ີຂອງຜນ້ າໃໝ່ ທ່ ີຈະຕອ້ ງກາຈດັ ຜປ້ ກົ ຄອງຄນົ ເດມີ ອອກໄປ ຢ່ າງໃດກ ຕາມ ຄວາມຄດິ ໃນເລ່ ອງຫນາ້ ທ່ ີຂອງການປະຕບິ ດັ ດ່ ງັ ກ່ າວ ອາດເບ່ ງິ ໃນແງ່ວ່ າແທຈ້ ງິ ແລວ້ ຜປ້ ົກຄອງຄນົ ໃໝ່ ມກັ ຈະ ສວຍເປນັ ຂອ້ າ້ ງໃນການປະຕວິ ດັ ຫລາຍກວ່ າ. ຈາກຄວາມເຊ່ ອໃນເລ່ ອງອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ດ່ ງັ ກ່ າວ ການເປັນຜປ້ ກົ ຄອງຈ່ ງບ່ ແມ່ ນສດິ ທພິ ເິ ສດ ແຕ່ ຖການ ກາ້ ວເຂາົ້ ຮບັ ຕາແໜ່ ງຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທ່ ີໜກັ ໜ່ ວງນນັ້ ເອງ ຄຫນາ້ ທ່ ີ ເບ່ ງິ ແຍງປະຊາຊນົ ຢ່ າງດຢີ ້ຽມ ໃນເມ່ ອຫນາ້ ທ່ ີອນັ ໜກັ ຍ່ ງິ ຂອງຜປ້ ກົ ຄອງ ຄການເບ່ ງິ ແຍງປະຊາຊນົ ຢ່ າງດຢີ ້ຽມ ການພຈິ າລະນາຕດັ ສນິ ຄວາມດີຂອງຜປ້ ົກຄອງ ຄວນຢ່ ທ່ ີ ເບ່ ງິ ຜນົ ງານນະໂຍບາຍ ແລະ ການກະທາທ່ ີມຕີ ່ ຄວາມສຸກ ແລະ ສະວດັ ດພີ າບຂອງປະຊາຊນົ ເພາະສະນນັ້ ຜປ້ ກົ ຄອງ ຕອ້ ງທະນຄຸ ະຫນອມ ປະຊາຊນົ ໃຫມ້ ແີ ຕ່ ຄວາມສຸກ ແລະ ມີຂວນັ ກາລງັ ທ່ ດີ ຢີ ຽ້ ມເພາະມີສະວດັ ດພີ າບທ່ ີດີ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ຜປ້ ກົ ຄອງຈະໃຊອ້ ານາດຢ່ າງຮຸນແຮງຕ່ ປະຊາຊນົ ບ່ ໄດ້ ການໃຊອ້ ານາດລງົ ໂທດປະຊາຊນົ ເຖງິ ຕາຍເປນັ ການກະທາ ທ່ ໃີ ຈຮາ້ ຍ ດ່ ງັ ທ່ ຂີ ງົ ຈກ້ ່ າວວ່ າ “ປກົ ຄອງປະຊາຊນົ ໂດຍອອກກດົ ເກນ ຖຮກັ ສາລະບຽບ ຂອງປະຊາຊນົ ໂດຍການລງົ ໂທດ ຢ່ າງຮຸນແຮງ ພວກເຂາົ ກໜີໄປຈາກທ່ ານ ແລະ ເສຍຄວາມເຄາົ ລບົ ໃນຕນົ ເອງ ປກົ ຄອງປະຊາຊນົ ໂດຍສນິ ລະທາ ຖ ຮກັ ສາລະບຽບຂອງປະຊາຊນົ ໂດຍພທິ ີກາ ພວກເຂາົ ກຈະ ເຄາົ ລບົ ເຊ່ ອໃນຕນົ ເອງ ແລະ ມາໃຫທ້ ່ ານໂດຍຕວົ ຂອງພວກ ເຂາົ ເອງ”. Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ 70 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ດ່ ງັ ນີຈ້ ະເຫນັ ວ່ າອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ເປັນກດົ ຫມາຍສງສຸດທ່ ີຜປ້ ກົ ຄອງຕອ້ ງພະຍາຍາມບນັ ລຸ ແລະ ພຽນ ພະຍາຍາມເຮດັ ຕາມອກີ ປະການໜ່ ງ ເມ່ ອຜປ້ ົກຄອງຖຮກັ ສາອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ແລວ້ ທ່ ານ ຄວນຄານງເຖງິ ປະຊາຊນົ ເປນັ ຫກັ ເມ່ ອຄານງເຖງິ ປະຊາຊນົ ເປັນຫກັ ກຄວນປົກຄອງປະຊາຊນົ ດວ້ ຍຄວາມເມດຕາ ກດົ ຫມາຍອາຍາເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ຕີ ອ້ ງ ຫກີ ລຽ້ ງ. ມ່ ຈໃ້ ນຖານທ່ ີເຊ່ ອທດິ ສະດີ Naturalism ໃນແງ່ຂອງນກັ ປັດຊະຍາກດົ ຫມາຍ ຈ່ ງກ່ າວວ່ າ “ຈກັ ກະພນັ ດບິ ່ ຄວນສາ້ ງກດົ ຕາມຄວາມພໃຈຂອງຕນົ ສະຫວນັ ເປັນຜໃ້ ຫກ້ ດົ ແກ່ ພະອງົ ແລວ້ ຄນົ ມກັ ເຂາົ້ ໃຈວ່ າ ຈກັ ກະພນັ ດເິ ປນັ ຜ້ ກາເນດີ ກດົ ຫມາຍໃຫກ້ ບັ ໂລກ ແຕ່ ບ່ ເຂາົ້ ໃຈວ່ າສະຫວນັ ເປນັ ຜປ້ ະທານກດົ ໃຫແ້ ກ່ ຈກັ ກະພນັ ດ.ິ ກ່ ຸມນກັ ປັດຊະຍາເຕ່ າົ ຂອງຈນີ ມີທດັ ນະທ່ ີສ່ ງົ ເສມີ ເສລພີ າບສ່ ວນບຸກຄນົ ຢ່ າງເຫັນຊດັ ເຈນດ່ ງັ ໂຄງບດົ ໜ່ ງທ່ ີສະ ທອ້ ນຄວາມຄດິ ໃນເລ່ ອງເສລພີ າບຂອງບຸກຄນົ ຂອງປັດຊະຍາເຕ່ າົ ຢ່ າງເຫນັ ໄດຊ້ ດັ ເຈນຄ: - ເມ່ ອດວງອາທດິ ຂນ້ ຂອ້ ຍຕ່ ນ - ເມ່ ອດວງອາທດິ ຕກົ ຂອ້ ຍພກັ ຜ່ ອນ - ຂອ້ ຍຂດບ່ ນາ້ ສາຫລບັ ນາ້ າດ່ ມ - ຂອ້ ຍເພາະປຸກເພ່ ອເປັນອາຫານ - ແລະ ອານາດຂອງຈກັ ກະພນັ ດຈິ ະມາເຮດັ ຫຍງັ ຂອ້ ຍໄດ້ ດວ້ ຍເຫດທ່ ວີ ່ ານກັ ປັດຊະຍາເຕ່ ເຊ່ ອວ່ າມະນຸດຄວນມເີ ສລພີ າບທ່ ຈີ ະດາເນນີ ຊວີ ດິ ຂອງຕນົ ເອງ ຢ່ າງບ່ ມກີ ານ ກາ້ ວກ່ າຍຈາກອານາດລດັ ນກັ ປັດຊະຍາເຕ່ າົ ຈ່ ງເຊ່ ອວ່ າການປົກຄອງທ່ ດີ ີທ່ ສີ ຸດຄການບ່ ຕອ້ ງມີ ກດົ ຫມາຍໃດ ໆ ເພ່ ອກ່ ໃຫເ້ ກີດລະບຽບໃນໝ່ ປະຊາຊນົ ຫລ ລະບອບການປົກຄອງທ່ ີດທີ ່ ີສຸດຄ ອະນາທປິ ະໄຕ (Anarchism) ດ່ ງັ ທ່ ີເລ່ າົ ຈ ້ ກ່ າວວ່ າ - ຂຫ້ າ້ ມຍ່ ງິ ຫລາຍ - ປະຊາລາດຍງັ ຍາກຈນົ - ອາວຸດຍ່ ງິ ແຫມຄມົ - ປະເທດຍ່ ງິ ວຸນ້ ວາຍສບັ ສນົ - ວທິ ະຍາການຍ່ ງິ ມີຫລາຍ - ສ່ ງິ ປະດດິ ຍ່ ງິ ແປກປະຫລາດ - ກດົ ຫມາຍຍ່ ງິ ມີຫລາຍ - ໂຈນຜຮ້ າ້ ຍຍ່ ງິ ຊຸກຊຸມ - ດ່ ງັ ນນັ້ ປັດຊະຍາຈ່ ງກ່ າວໄວວ້ ່ າ - ຂາ້ ພະເຈາົ້ ບ່ໄດກ້ ະທາ - ລາດຊະດອນກປບັ ປຸງຕນົ ເອງ - ຂາ້ ພະເຈາົ້ ຕງັ້ ຕນົ ຢ່ ໃນຄວາມສະຫງບົ - ລາດຊະດອນກປະພດຖກຕອ້ ງ - ຂາ້ ພະເຈາົ້ ບ່ ເຂາົ້ ຫຍຸງ້ ກ່ ຽວລາດຊະດອນກລາ້ ລວຍ - ຂາ້ ພະເຈາົ້ ຂາດຄວາມທະຍານຍາກ ລາດຊະດອນກມີຄວາມສາຄນັ ແລະ ສດັ ຊ ້ ສ່ ວນຂງົ ຈນ້ ນັ້ ເຖງິ ແມ່ ນຈະມີຄວາມເຫນັ ວ່ າມະນຸດເປນັ ສດັ ສງັ ຄມົ ດ່ ງັ ທ່ ີຂງົ ຈກ້ ່ າວວ່ າ “ບ່ ມໃີ ຜສາມາດຢ່ ຮ່ ວມ ກບັ ຝງນກົ ຫລ ຝງສດັ ໄດ້ ຖາ້ ຂອ້ ຍບ່ ຢ່ ໃນໝ່ ມະນຸດ ແລວ້ ຂອ້ ຍຈະເປນັ ຫຍງັ ແລະ ຖາ້ ວຖິ ີແຫ່ ງສະຫວນັ ປາກດົ ຂອ້ ຍກ ບ່ ຄວນໄປປ່ ຽນແປງສ່ ງິ ໃດທງັ ສນິ້ ” ແຕ່ ຄວາມເຫນັ ດ່ ງັ ກ່ າວຂອງຂງົ ຈບ້ ່ໄດເ້ ລຍີ ເຖີດໄປເຖງິ ການເນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງ ສງັ ຄມົ ຫລາຍກວ່ າ ບຸກຄນົ ດ່ ງັ ກ່ າວ ແລວ້ ເພາະສະນນັ້ ເລ່ າົ ຈ ້ ແລະ ຂງົ ຈທ້ ງັ ຫມດົ ທງັ ມ່ ຈຈ້ ່ ງບ່ ສ່ ງົ ເສມີ ລດັ ຖະບານທ່ ີກດົ ຂ່ ີ 71 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ປະຊາຊນົ ດວ້ ຍ ຂກ້ າໜດົ ທ່ ຮີ ຸນແຮງ ທງັ ນີ້ ເພາະປັດຊະຍາຈນີ ເຊ່ ອວ່ າທຸກຄນົ ຄວນສາມາດພດັ ທະນາຄນຸ ນະທາຂອງ ຕນົ ເອງໄດຄ້ ກນັ ໝດົ ໂດຍທ່ ີຂງົ ຈມ້ ຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າ ທກຸ ຄນົ ມເີ ມດັ ພດແຫ່ ງຄນຸ ນະທາເປັນທາມະຊາດ ທ່ ສີ ະເໝີພາກກນັ ໝດົ ທກຸ ຄນົ ແລະ ຝ່ າຍນກັ ປດັ ຊະຍາເຕ່ າົ ມຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າ ທກຸ ຄນົ ສະເໝີກນັ ເພາະມເີ ຕ່ າົ ເປນັ ທາມະຊາດນາກນັ ທງັ ສນິ້ ເພາະ ສະນນັ້ ກດົ ຫມາຍອນັ ເຂມັ້ ງວດຈາກຜປ້ ກົ ຄອງຈ່ ງບ່ ຈາເປັນ ຫລ ອາດກ່ າວອກີ ປະການໜ່ ງ ທຸກຄນົ ສາມາດເຂາົ້ ໃຈເຖງິ ກດົ ອນັ ສງສ່ ງົ ກວ່ າກດົ ຫມາຍທ່ ີຜປ້ ົກຄອງບນັ ຍດັ ຂນ້ ກດົ ດ່ ງັ ກ່ າວໄດແ້ ກ່ ອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ຂອງລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ວຖິ ີແຫ່ ງ ເຕ່ າົ ຂອງລດັ ທເິ ຕ໋າໍ ົ ແລະ ເຈດຈານງົ ແຫ່ ງສະຫວນັ ຂອງລດັ ທມິ ່ ຈ ສານກັ ນຕິ ທິ າມຄີ ວາມເຊ່ ອຫມນັ້ ວ່ າລດັ ສາຄນັ ກວ່ າປະຊາຊນົ ຫລ ລດັ ເປັນຈດຸ ໝາຍ ຂອງບຸກຄນົ ເພາະສະນນັ້ ສານກັ ນຕິ ທິ າຈ່ ງປະຕເິ ສດກດົ ເກນທ່ ີບຸກຄນົ ສາມາດເຂາົ້ ໃຈໄດດ້ ວ້ ຍຕນົ ເອງ ຕາມທດັ ນະຂອງລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ລດັ ທເິ ຕາ໋ໍ ົ ແລະ ລດັ ທມິ ່ ຈ ້ ສານກັ ນຕິ ທິ າຈ່ ງມທີ ດັ ນະປດັ ຊະຍາ ກດົ ຫມາຍໄປທາງແນວ Positivism ແລະ ມຄີ ວາມເຊ່ ອຫມນັ້ ວ່ າ ກດົ ຫມາຍ ແລະ ບດົ ລງົ ໂທດທ່ ຮີ ຸນແຮງເທ່ າົ ນນັ້ ຈ່ ງຈະສາມາດຢບັ ຢງັ້ ທາມະຊາດອນັ ຊ່ ວົ ຮາ້ ຍຂອງມະນດຸ ສບເນ່ ອງມາ ຈາກປັດຊະຍາສານກັ ນຕິ ທິ າ ດ່ ງັ ກ່ າວທາໃຫລ້ ດັ ສນິ ສາມາດທງັ ຫມດົ ແວ່ ນແຄວນ້ ຕ່ າງໆ ເຂາົ້ ໄວໃ້ ນອານາດໄດທ້ ງັ ໝດົ ແລະ ແຜ່ ນດນິ ຈນີ ມີຄວາມເປັນອນັ ໜ່ ງອນັ ດຽວກນັ ຢ່ າງໃດກຕາມ ເນ່ ອງຈາກຄວາມຂາດມະນຸດພາບນຍິ ມົ ຂອງປັດຊະ ຍາ ສານກັ ນຕິ ທິ າ ລດັ ສນິ ກບ່ ສາມາດຮກັ ສາອານາດໄວໄ້ ດຕ້ ະຫລອດໄປ ແລະ ຜນ້ າປັດຊະຍາສານກັ ນຕິ ທິ າ ມາໃຊໃ້ ນ ລດັ ສນິ ກຈບົ ຊວີ ດິ ລງົ ຢ່ າງໜາ້ ເສາົ້ . ເນ່ ອງຈາກທດັ ນະຂອງປດັ ະຊຍາຈນີ ໄດແ້ ກ່ ຂງົ ຈ ້ ເລ່ າົ ຈ ້ ແລະມ່ ຈ ້ ເປັນລກັ ສະນະດ່ ງັ ກ່ າວ ກບັ ຕວັ ຢ່ າງຈາກ ຄວາມລມົ້ ເຫລວຂອງນກັ ປັດຊະຍາຝ່ າຍສານກັ ນຕິ ທິ າ ລະບບົ ກດົ ຫມາຍເກ່ າົ ຂອງຈນີ ທ່ ີພດັ ທະນາຂນ້ ພາຍຫງັ ລາດຊະ ວງົ ຮ່ ນັ ຈ່ ງສາພນັ ກບັ ສນິ ລະທາ ດ່ ງັ ທ່ ີ John C.H.Wu ໄດກ້ ່ າວ ວຈິ ານໄວວ້ ່ າ “ເຫນັ ຕວົ ຢ່ າງຄວາມລມົ້ ເຫລວທ່ ໜີ າ້ ເສາົ້ ຂອງກ່ ຸມສານກັ ນຕິ ທິ າເປັນສ່ ງິ ເຕອນໃຈຜປ້ ົກຄອງຊາວຮ່ ນັ ແລະ ບນັ ດດິ ຈ່ ງອອກກດົ ຫມາຍອາຍາທ່ ີສ່ ວນຂອງກດົ ຫມາຍ ແລະ ສນິ ລະທາຮ່ ວມກນັ ໂດຍສນິ ລະທາເປນັ ສ່ ວນບວກ ແລະ ກດົ ຫມາຍເປັນສ່ ວນລບົ ລກັ ສະນະຂອງການປະສມົ ປະສານ ຄວາມຄດິ ຂອງຝ່ າຍປັດຊະຍາຂງົ ຈ ້ ແລະ ປດັ ຊະຍາຂອງສານກັ ນຕິ ທິ າຜປ້ ກົ ຄອງຄວນຢ່ ໃນຕາແໜ່ ງ ທງັ ກະສດັ (M o n a r c h ) ແລະ ຜນ້ າທາງສາດສະຫນາປຽບເຫມອນພະສນັ ຕະປາປາ (P o p e ) ໃນຕວັ ບຸກຄນົ ຄນົ ດຽວ. ການນາກດົ ຫມາຍໄປສາພນັ ກບັ ສນິ ລະທາດ່ ງັ ກ່ າວ ຜນົ ຈ່ ງອອກມາໃນລກັ ສະນະທ່ ວີ ່ າສນິ ລະທາ ເປນັ ເລ່ ອງສາ ຄນັ ກດົ ຫມາຍບງັ ຄບັ ໃຊໂ້ ດຍການລງົ ໂທດຜລ້ ະເມດີ ກດົ ສນິ ລະທານນັ້ ນນັ້ ຄວນໝາຍຄວາມ ວ່ າສນິ ລະທາກາຍເປນັ ສ່ ງິ ຖກບງັ ຄບັ ແລະ ເສລພີ າບສ່ ວນບຸກຄນົ ຖກທອນໃຫນ້ ອ້ ຍລງົ ຕວົ ຢ່ າງເຊ່ ນັ ຄຸນນະທາທ່ ີຮຽກວ່ າຄວາມຮກັ ບດີ າມານດາ ໄດກ້ າຍມາເປັນຕວົ ກດົ ຫມາຍໃນແງ່ທ່ ວີ ່ າ ຖາ້ ຫາກບດີ າມານດາ ມຊີ ວີ ດິ ຢ່ ຈະຖວ່ າເປນັ ການກ່ ອາດຊະຍາກອນລມົ ຂອງ ບຸດ ຖາ້ ບຸດຈະແຍກຄອບຄວົ ອອກໄປ ການແຕ່ ງງານ ຫາກກະທາໃນຂະນະທ່ ໄີ ວທ້ ກຸ ບດີ າມານດາ ຈະຖກລງົ ໂທດຢ່ າງ ຮຸນແຮງ ທງັ ຫມດົ ທງັ ເປັນການຜດິ ຖາ້ ບຸດທ່ ີ ແຕ່ ງງານເກດີ ມີລກຂະນະໄວທ້ ຸກ. ນອກຈາກນີ້ ປດັ ຊະຍາຝ່ າຍປດັ ຊະຍາຂງົ ຈໃ້ ນພາຍຫງັ ຍງັ ມີຄວາມເຫນັ ວ່ າ ກດົ ຫມາຍທ່ ຖີ ກຕອ້ ງ ນນັ້ ຕອ້ ງຖກາ ໜດົ ເພ່ ອຜນົ ປະໂຫຍດຂອງສ່ ວນທງັ ຫມດົ ບ່ ແມ່ ນເພ່ ອຖຮກັ ສາຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຜປ້ ົກຄອງ ຄນົ ໃດຄນົ ໜ່ ງ ທດັ ນະ ຂອງ Huan Tsung-hsi (1610-1695) ສາມາດສະທອ້ ນເຖງິ ປດັ ຊະຍາກດົ ຫມາຍ ຂອງຈນີ ໄດດ້ ່ ງັ ນີ້ “ເມ່ ອສນີ້ ສຸດ ລາດຊະວງົ ທງັ ສາມ [(ເຊຍ, ຊາງ, ໂຈວ (183 - 256)] ມີກດົ ຫມາຍ ແຕ່ ຕງັ້ ແຕ່ ສາມລາດຊະວງົ ເປນັ ຕນົ້ ມາບ່ ເຄຍີ ມີ ກດົ ຫມາຍ ເຫດຜນົ ຂອງທດັ ນະດ່ ງັ ກ່ າວຄ ຈກັ ກະພນັ ດບິ ຮານ ອອກກດົ ຫມາຍເພ່ ອຜນົ ປະໂຫຍດຂອງສ່ ວນລວມເປນັ ເປນັ ທ່ ຕີ ງັ້ ແຕ່ ສະໄໝຕ່ ມາຜປ້ ກົ ຄອງອອກກດົ ຫມາຍ ເພ່ ອຖຮກັ ສາບນັ ລງັ ຂອງຕນົ ຢ່ າງໃດກຕາມ ລະບບົ ກດົ ຫມາຍດ່ ງັ ກ່ າວຂອງຮ່ ນັ ກມາສນີ້ ສຸດລງົ ໃນການປະຕວິ ດັ ຄ.ສ. 1911 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ 72 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ຄາຖາມ-ຄາຕອບ ເພ່ ອຄວາມເຂົາ້ ໃນເນອ້ ຂອງປັດຊະຍາຈນີ 1. ປັດຊະຍາຈນີ ແບ່ ງອອກເປນັ ກຍີ ຸກຄຍຸກໃດແດ່ ? ປັດຊະຍາຈນີ ແບ່ ງເປນັ 3 ຍຸກ ໄດແ້ ກ່ ຍຸກທາທດິ , ຍຸກກາງ ແລະ ຍຸກທ່ ສີ າມ. 2. ປດັ ຊະຍາຈນີ ຍຸກທາອດິ ມີຄວາມສາຄນັ ແນວໃດ ? ປັດຊະຍາຈນີ ຍຸກທດິ ເປນັ ຍຸກຂອງປດັ ຊະຍາຈນີ ທ່ ຍີ ່ ງິ ໃຫຍ່ 3 ລດັ ທຄິ ລດັ ທຂິ ງົ ຈ່ , ລດັ ທເິ ຕາ໋ໍ ົ ແລະ ລດັ ທມິ ່ ຈ ້ ລວມທງັ ສານກັ ເນຕທິ າ. 3. ແມ່ ນຫຍງັ ຄລກັ ສະນະເດ່ ນັ ຂອງປັດຊະຍາຍຸກກາງຂອງຈນີ ? ພຸ ດທະສາດສະຫນາຈາກອນິ ເດຍເຜີຍແຜ່ ເຂາົ້ ໄປໃນປະເທດຈນີ . 4. ແມ່ ນຫຍັ ງຄລກັ ສະນະເດ່ ນັ ຂອງປດັ ຊະຍາຍຸກທ່ ີສາມຂອງຈນີ ? ການສງັ ເຄາະລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ຫມ້ ລີ ກັ ສະນະທາງອະພປິ ັດຊະຍາຫລາຍຂນ້ . 5. ລດັ ທຂິ ງົ ຈເ້ ປັນລດັ ທທິ າງສາດສະຫນາຫລບ່ ? ລດັ ທຂິ ງົ ຈເ້ ປັນລດັ ທດິ ຣຍິ ທາແລະການເມອງຫລາຍກວ່ າສາດສະຫນາ. 6. ຂງົ ຈເ້ ປັນຜໃ້ ຫກ້ າເນດີ ລກັ ສະນະເດ່ ນັ ຂອງປັດຊະຍາຈີນດາ້ ນໃດ ? ມະນດຸ ສາຍາພາບນຍິ ມົ (Humanism) ຊ່ ງໝາຍເຖງິ ການໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ແກ່ ບຸກຄນົ ແລະ ສງັ ຄມົ ຫລາຍ ກວ່ າພະເຈາົ້ ຫລ ສ່ ງິ ເໜອທາມະຊາດ. 7. ເຮາົ ສາມາດສກສາປະຫວດັ ຂອງຂງົ ຈຈ້ າກບ່ ອນໃດ ? ຂຂ້ ຽນຂອງສດິ ຂອງຂງົ ຈ ້ ເຊ່ ນັ ຂຂ້ ຽນຂອງເມ່ ງຈ.້ 8. ຂງົ ຈມ້ ຊີ ວີ ດິ ຢ່ ໃນຊ່ ວງສະໄໝໃດຂອງປະຫວດັ ສາດຈນີ ? ຊຸນຊວິ (720-489 ກ່ ອນ ຄ.ສ.) ຊ່ ງເປນັ ຊ່ ວງຂອງສງົ ຄາມລະຫວ່ າງລດັ ພາຍໃຕລ້ ະບບົ ການປົກຄອງແບບເຈາົ້ ຄອງນະຄອນຂອງຣາດຊະວງົ ໂຈວ. 9. ແມ່ ນຫຍງັ ຄຄວາມມຸງ້ ຫມ່ ນັ ຂອງຂງົ ຈ ້ ? ການຫາທາງແກໄ້ ຂສະພາບຂອງສງັ ຄມົ ໃນສະໄໝຂອງທ່ ານ. 10. D. Howard Smith ຖວ່ າຫຍງັ ຄຄວາມປະທບັ ໃຈຂອງຂງົ ຈ ້ ? ການສກສາຂຸມປນັ ຍາຂອງອະດດີ ທ່ ີປາກດົ ໃນບດົ ກະວີ ປະຫວດັ ສາດ ກດົ ຫມາຍ ປະເພນີ ແລະພທິ ກີ າ ເພ່ ອ ຫາແນວທາງແກບ້ ນັ ຫາສງັ ຄມົ 11. ແນວທາງການແກໄ້ ຂບນັ ຫາສງັ ຄມົ ຂອງຂງົ ຈພ້ ບົ ຈາກຂຸມປັນຍາຂອງອອດຄຫຍງັ ? ແກໄ້ ຂສງັ ຄມົ ດວ້ ຍຄຸນນະທາຂອງທກຸ ສະມາຊກິ ຂອງສງັ ຄມົ . 12. ຂງົ ຈເ້ ອນີ້ ຜພ້ ດັ ທະນາຄຸນນະທາຕນົ ເອງຢ່ າງສມົ ບນແລວ້ ວ່ າແນວໃດ ? ສຸພາບບຸຣຸດ. ກາຣດ໌ົ ແຕ່ ກຕອ້ ງຕດິ ຕາມດວ້ ຍ 13. ສຸພາບບຸຣຸດໃນທດັ ນະຂອງຂງົ ຈຕ້ ່ າງຈາກສຸພາບບຸຣຸ ດໃນທດັ ນະເດມີ ແນວໃດ ? ສຸພາບບຸຣຸດຂອງຂງົ ຈໝ້ າຍເຖງິ ຜມ້ ີຄນຸ ນະທາ ແຕ່ ສຸພາບບຸຣຸດໃນທດັ ນະເດມີ ໝາຍເຖງິ ຜມ້ ສີ າຍເລອດທ່ ສີ ງສ່ ງົ . 14. ຫຍງັ ຄຄນຸ ນະທາທ່ ີຂງົ ຈຕ້ ອ້ ງການໃຫມ້ ະນຸດພດັ ທະນາຂນ້ ໃນຕນົ ເອງ ? ຄວາມເມດຕາກະລນຸ າ (ເຍນີ ) ຄວາມຮກັ ພ່ ແມ່ ແລະ ຄວາມຮກັ ພ່ ີນອ້ ງ, ຄວາມຊ່ ສດັ ແລະ ການເອາົ ໃຈເຂາົ 73 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ມາໃສ່ ໃຈເຮາົ , ມາລະຍາດ ແລະ ພທິ ກີ າ, ຄວາມຖກຕອ້ ງ. 15. ຕາມທດັ ນະຂອງຂງົ ຈ ້ “ຄຸນນະທາບ່ ແມ່ ນເປັນສ່ ງິ ທ່ ຈີ ະເລນີ ງອກງາມຈາກຄວາມວ່ າງເປ່ ົາ” ໝາຍຄວາມວ່ າແນວໃດ ? ມະນຸດສາມາດເປນັ ຜມ້ ີຄນຸ ນະທາໄດກ້ ໂດຍຝກປະຕບິ ດັ ໃນຊວີ ດິ ຈງິ ປະຈາວນັ ຂງົ ຈຈ້ ່ ງສອນຈະຣຍິ ະທາດວ້ ຍ ການລງົ ມປະຕບິ ດັ ໃນຊວີ ດິ ຈງິ 16. ຕາມຄວາມເຫນັ ຂອງຂງົ ຈນ້ ນັ້ ມະນຸດມຄີ ວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ທາງດາ້ ນໃດ ? ມະນຸດມີຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ໃນແງ່ທ່ ມີ ີສດິ ທຈິ ະເປັນຜມ້ ີຄນຸ ນະທາຄກນັ . 17. ຂງົ ຈມ້ ຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າຄຸນນະທາໃດສາຄນັ ທ່ ີສຸດ ? ຄວາມເມດຕາກະລຸນາ (ເຍນີ ) ຊ່ ງຂງົ ຈເ້ ຊ່ ອວ່ າການຮ່ ວມມແລະຊ່ ວຍເຫລອເກອ້ ກນກນັ ເປນັ ເລ່ ອງທາມະຊາດ. 18. ແມ່ ນຫຍງັ ຄສ່ ງິ ທ່ ີສາມາດເປັນສະພາບທ່ ໃີ ຫມ້ ະນດຸ ຝກຄຸນນະທາຄວາມຮກັ ? ຄອບຄວົ ມະນຸດຮຈ້ ກັ ຝກຄວາມຮກັ ຕ່ ຄນົ ອ່ ນດວ້ ຍການເລ່ ມີ ຮກັ ພ່ ແມ່ ແລະ ພ່ ີນອ້ ງຂອງຕນົ . 19. ແມ່ ນຫຍງັ ຄຄນຸ ນະທາທ່ ີສະແດງເຖງິ ຄວາມຮກັ ບຸກຄນົ ພາຍນອກຄອບຄວົ ຕນົ ? ຄວາມຊ່ ສດັ ແລະ ການເອາົ ໃຈເຂາົ ມາໃສ່ ໃຈເຮາົ . 20. ມະນຸດສາມາດຮຽນຮເ້ ຖງິ ຄວາມຖກຕອ້ ງຫລຄວາມຊອບທາຈາກທ່ ີໃດ ? ຮຽນຮໄ້ ດຈ້ າກອະດດີ 21. ຄວາມຖກຕອ້ ງຫລຄວາມຊອບທາເປັນກດົ ເກນທ່ ຖີ າວອນຫລບ່ ? ບ່ ຖາວອນ ຄວາມຖກຕອ້ ງຂນ້ ຢ່ ແຕ່ ລະໂອກາດ. 22. ວທິ ີທ່ ີດທີ ່ ສີ ຸດທ່ ຈີ ະສະແດງຄວາມປາດຖະຫນາຂອງຕນົ ຕ່ ບຸກຄນົ ອ່ ນ ຄວທິ ີໃດ ? ການສະແດງອອກດວ້ ຍກຣິ ຍິ າມາລະຍາດພາຍນອກທ່ ີງດົ ງາມ. 23. ກຣິ ຍິ າມາລະຍາດພາຍນອກທ່ ີງດົ ງາມໝາຍເຖງິ ການທາທ່ າຫລບ່ ? ບ່ ແມ່ ນ ທງັ ນີເ້ ພາະຂງົ ຈໃ້ ຫຄ້ ວາມສາຄນັ ຕ່ ຄຸນນະທາພາຍໃນ ແລະ ການສະແດງອອກໃຫປ້ າກດົ ທາງພາຍນອກ ດວ້ ຍກຣິ ຍິ າມາລະຍາດ ຄວນເປີດເຜີຍເຖງິ ທາມະຊາດທ່ ີດພີ າຍໃນເທ່ າົ ນນັ້ . 24. ແນວໃດຂງົ ຈຈ້ ່ ງຕງັ້ ສານກັ ການສກສາຂນ້ ? ເພ່ ອຝກສອນສດິ ໃຫເ້ ປັນສຸພາບບຸຣຸດ ຫລ ເປນັ ຜມ້ ີຄຸນນະທາທ່ ີສມົ ບນ. 25. ສງັ ຄມົ ຈະໄດປ້ ະໂຫຍດຫຍງັ ຈາກສດິ ຜມ້ ີຄຸນນະທາຂອງຂງົ ຈ ້ ? ສຸພາບບຸ ຣຸດດ່ ງັ ກ່ າວສາມາດເປັນເຈາົ້ ຫນາ້ ທ່ ີລດັ ຜມ້ ຄີ ນຸ ນະທາ ອນັ ເປັນບ່ ເກດີ ຂອງລດັ ຖະບານທ່ ດີ ອີ ຸ ດມົ ການ ທາງການສກສາຈ່ ງເຊ່ ອມໂຍງອຸດມົ ການທາງການເມອງການປກົ ຄອງ. 26. ຜປ້ ົກຄອງທ່ ເີ ໝາະສມົ ຕາມທດັ ນະຂອງຂງົ ຈຄ້ ວນເປັນຜແ້ ນວໃດ ? ສຸພາບບຸຣຸດ ຫລຜທ້ ່ ີໄດພ້ ດັ ທະນາຄນຸ ນະທາໃຫມ້ ໃີ ນຕນົ ແລວ້ ຢ່ າງສມົ ບນ. 27. ຄາເວາົ້ ຂອງຂງົ ຈທ້ ່ ີວ່ າ “ສຸພາບບຸ ຣຸດຄລມົ ຄນົ ທ່ ວົ ໄປຄຫຍາ້ ເມ່ ອລມົ ພດັ ຜ່ ານ ຫຍາ້ ກຕອ້ ງຄ່ ຕາມລມົ ຢ່ າງບ່ ມທີ າງ ເລອກ” ໝາຍຄວາມວ່ າຢ່ າງໃດ ? ຄນຸ ນະທາໃນຕວົ ຜປ້ ົກຄອງຄວນເປັນສ່ ງິ ມຄີ ວາມສາຄນັ ຢ່ າງຍ່ ງິ ເມ່ ອຜປ້ ົກຄອງເປນັ ຜມ້ ຄີ ນຸ ນະທາ ປະຊາຊນົ ກ ຍ່ ອມເປນັ ຜມ້ ີຄຸນນະທາດວ້ ຍ ຖາ້ ຜປ້ ກົ ຄອງບ່ ຂລີ້ ກັ ປະຊາຊນົ ກບ່ ມີມເ້ ປນັ ຂລີ້ ກັ . 28. ລດັ ຖະບານທ່ ີດທີ ່ ສີ ຸດ ຕາມທດັ ນະຂອງຂງົ ຈຄ້ ຫຍງັ ? ຄລດັ ຖະບານທ່ ີປກົ ຄອງໂດຍຄຸນນະທາ ບ່ ແມ່ ນປກົ ຄອງດວ້ ຍກດົ ຫມາຍ ແລະ ບດົ ລງົ ໂທດທ່ ີຮຸນແຮງ. 29. ຂງົ ຈເ້ ຊ່ ອໃນເລ່ ອງພະເຈາົ້ ຫລບ່ ? ຂງົ ຈເ້ ຊ່ ອໃນພະເຈາົ້ ຫລທຽນ ໂດຍຖວ່ າທຽນກາໜດົ ກດົ ເກນທາງສນິ ລະທາ ເພ່ ອຄອບຄຸມ້ ທຸກສງົ ທຸກຢ່ າງ. 30. ຂງົ ຈເ້ ຊ່ ອໃນເຈດຈານງົ ເສຣຂີ ອງມະນຸດຫລບ່ ? 74 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ຂງົ ຈມ້ ທີ ດັ ນະວ່ າພະເຈາົ້ ບ່ ມີອານາດເດດັ ຂາດ ມະນຸດມີເຈດຈານງົ ເສຣີທ່ ີຈະເຮດັ ຕາມອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ຫລ ບ່ ກໄດ.້ 31. ປັດຊະຍາທ່ ເີ ມ່ ງຈສ້ ະໜບັ ສະໜນຄປດັ ຊະຍາຂອງຜໃ້ ດ ? ປດັ ຊະຍາຂອງຂງົ ຈ.້ 32. ປັດຊະຍາທ່ ເີ ມ່ ງຈຕ້ ່ ຕາ້ ນຄປດັ ຊະຍາຂອງຜໃ້ ດ ? ປດັ ຊະຍາຂອງມ່ ຈ ້ ແລະ ປັດຊະຍາອຽ້ ງຈ.້ 33. ບນັ ຫາສາຄນັ ທ່ ີເມ່ ງຈຕ້ ອ້ ງປະເຊນີ ໃນສະໄໝຂອງຕນົ ຄບນັ ຫາໃດ ? ບນັ ຫາເລ່ ອງທາມະຊາດຂອງມະນຸດວ່ າມະນດຸ ມີທາມະຊາດທ່ ດີ ຫີ ລທາມະຊາດທ່ ີຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ. 34. ແມ່ ນຫຍງັ ຄສາເຫດທ່ ເີ ຮດັ ໃຫເ້ ກີດບນັ ຫາກ່ ຽວກບັ ເລ່ ອງທາມະຊາດຂອງມະນດຸ ? ຄວາມເຊ່ ອທ່ ີວ່ າບ່ ແມ່ ນສະເພາະຜປ້ ກົ ຄອງເທ່ າົ ນນັ້ ແຕ່ ມະນດຸ ທຸກຄນົ ໄດຮ້ ບັ ອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ໃຫເ້ ປັນຜ້ ປະພດດີ ແລວ້ ມະນດຸ ມີທາມະຊາດທ່ ີອານວຍຕ່ ຄວາມເປນັ ຜມ້ ຄີ ນຸ ນະທາຫລບ່ . 35. ເມ່ ງຈມ້ ີທດັ ນະຕ່ ທາມະຊາດຂອງມະນຸດແນວໃດ ? ມະນດຸ ມີທາມະຊາດທ່ ີດີ ດ່ ງັ ນນັ້ ການເປັນຜມ້ ີຄນຸ ນະທາຈ່ ງເປນັ ທາມະຊາດ. 36. ເມ່ ງຈປ້ ະຕເິ ສດຕນັ ຫາ ແລະ ຄວາມກະຫາຍຂອງມະນດຸ ຫລບ່ ? ເມ່ ງຈບໄ່ ດປ້ ະຕເິ ສດຕນັ ຫາ ແລະ ຄວາມກະຫາຍຂອງມະນດຸ ແຕ່ ມທີ ດັ ນະວ່ າມນັ ເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີມະນຸດມຮີ ່ ວມກບັ ສດັ ຈ່ ງບ່ ແມ່ ນທາມະຊາດທ່ ແີ ທຈ້ ງິ ຂອງມະນຸດ. 37. ເມ່ ງຈເ້ ອນີ້ ທາມະຊາດທ່ ີດຂີ ອງມະນຸດທ່ ີຕ່ າງຈາກສດັ ວ່ າຫຍງັ ? ຫວົ ໃຈ 38. ຫນາ້ ທ່ ີຂອງຫວົ ໃຈຄຫຍງັ ? ການຄດິ (to th ink ) ຈ່ ງບ່ ແມ່ ນຕາມຄວາມຕອ້ ງການຜດັ ສະຢ່ າງຄນົ ຕາບອດ ແລະ ສ່ ງິ ທ່ ີສາມາດຕອບສະ ຫນອງຫວົ ໃຈໄດຄ້ ຄວາມຊອບທາ. 39. ຕາມທດັ ນະຂອງເມ່ ງຈ ້ ແມ່ ນຫຍງັ ຄທາມະຊາດທ່ ດີ ຂີ ອງມະນຸດ ? ຄວາມເມດຕາກະລຸນາ, ຄວາມລະອາຍ, ຄວາມສຸ ພາບ ແລະ ຄວາມອ່ ອນນອ້ ມຖ່ ອມຕນົ , ຄວາມຜດິ ຊອບ ຊ່ ວົ ດີ 40. ສ່ ງິ ທ່ ເີ ມ່ ງຈກ້ າ້ ວໄປໄກກວ່ າຂງົ ຈຄ້ ຫຍງັ ? ເມ່ ງຈສ້ າມາດອະທບິ າຍໄດວ້ ່ າແນວໃດມະນຸດມີຄນຸ ນະທາທ່ ດີ ໄີ ດດ້ ວ້ ຍຄາສອນເລ່ ອງທາມະຊາດທ່ ດີ ຂີ ອງ ມະ ນຸດ. 41. ເມ່ ງຈເ້ ຊ່ ອວ່ າມະນດຸ ບ່ ມີມເ້ ປນັ ຄນົ ຊ່ ວົ ຮາ້ ຍຫລບ່ ?. ບ່ ແມ່ ນ ທງັ ນເີ້ ມ່ ງຈມ້ ີຄວາມເຫນັ ວ່ າ ມະນຸດມພີ ຽງທາມະຊາດຈດິ ສນັ ດານທ່ ີດເີ ທ່ າົ ນນັ້ ການຈະມຄີ ຸນນະທາ ແທໆ້ ຕອ້ ງຝກປະຕບິ ດັ ຄນຸ ນະທາ ແລະ ສາເຫດຈາກພາຍນອກ ເຊ່ ນັ ຄວາມຍາກຈນົ ອດົ ຢາກກເປນັ ເຫດໃຫມ້ ະນຸດບ່ ສາມາດຕງັ້ ຫມ່ ນັ ໃນຄຸນນະທາໄດ.້ 42. ປະຊາຊນົ ມຄີ ວາມສາຄນັ ແນວໃດໃນປັດຊະຍາການເມອງຂອງເມ່ ງຈ ້ ? 1 . ຄວາມສາຄນັ ປະການທາອດິ ຄ ສະຫວນັ ຕອ້ ງການມເີ ຈດຈານງົ ທ່ ໃີ ຫຜ້ ປ້ ກົ ຄອງຄານງເຖງິ ສະຫວດັ ດກີ ານ ແລະຄວາມສຸກຂອງປະຊາຊນົ ເປນັ ສາຄນັ . 2. ປະຕກິ ຣິ ຍິ າຂອງປະຊາຊນົ ຕ່ ຜປ້ ົກຄອງ ຄເຂມັ ຊເີ້ ຖງິ ເຈດຈານງົ ແຫ່ ງສະຫວນັ ວ່ າປາດຖະຫນາຈະໃຫ້ບຸກຄນົ ນນັ້ ເປັນຜປ້ ົກຄອງຕໄ່ ປຫລບ່ . 43. ອານາດທ່ ີຢຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ເປັນຂອງຜໃ້ ດ ຕາມທດັ ນະຂອງເມ່ ງຈ ້ ? 75 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ເປນັ ຂອງປະຊາຊນົ . 44. ແມ່ ນຫຍງັ ຄພນ້ ຖານຮອງຮບັ ອານາດຂອງປະຊາຊນົ ? ສະຫວນັ ຫລທຽນ ທງັ ນເີ້ ພາະເຈດຈານງົ ຂອງປະຊາຊນົ ຄເຈດຈານງົ ຂອງສະຫວນັ . 45. ແມ່ ນຫຍງັ ຄຄວາມສຸກທ່ ີຜປ້ ົກຄອງຕອ້ ງອານວຍແກ່ ປະຊາຊນົ ? ຄວາມສຸກເກດີ ຈາກການສະຫນອງຕອບຄວາມຕອ້ ງການພນ້ ຖານ. 46. ລດັ ຖະບານໃນອຸດມົ ຄະຕຂິ ອງເມ່ ງຈຄ້ ລດັ ຖະບານໃດ ? ລດັ ຖະບານທ່ ີມີຄວາມເມດຕາກະລນຸ າ. 47. ການປົກຄອງດວ້ ຍຄວາມເມດຕາກະລຸນາເຮດັ ໄດແ້ ນວໃດ ? ກະເຮດັ ໄດໂ້ ດຍການແຜ່ ຫວົ ໃຈຂອງຄວາມເມດຕາກະລນຸ າທ່ ີມີໂດຍທາມະຊາດຢ່ ແລວ້ ເລ່ ມີ ຈາກຮຈ້ ກັ ຮກັ ບຸດທດິ າຂອງຕນົ ແລວ້ ຂະຫຍາຍໄປສ່ ບຸກຄນົ ອ່ ນ 48. ຜປ້ ກົ ຄອງຕອ້ ງເຮດັ ວຽກງານໜກັ ຄຽງຂາ້ ງປະຊາຊນົ ຫລບ່ ? ບ່ ຈາເປນັ ເພາະງານຂອງຜປ້ ົກຄອງຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ກວ່ າງານທາງດາ້ ນການຜະລດິ . 49. ສງົ ຄາມທ່ ເີ ປັນທາສາຫລບັ ເມ່ ງຈຄ້ ສງົ ຄາມໃດ ? ສງົ ຄາມລມົ້ ລາ້ ງຜປ້ ົກຄອງທ່ ີຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ. 50. ທດັ ສະນະຕ່ ສງົ ຄາມທ່ ເີ ປນັ ທາຂອງເມ່ ງຈ ້ ສະແດງເຖງິ ຄວາມເຊ່ ອດາ້ ນໃດ ? ຄວາມເຊ່ ອໃນທດິ ສະດຄີ ວາມຖກຕອ້ ງແຫ່ ງການປະຕວິ ດັ (Right of Revolution). 51. ຊຸ່ງຈມ້ ີຄວາມເຫນັ ແຕກຕ່ າງຈາກເມ່ ງຈແ້ ນວໃດ ? ເມ່ ງຈຖ້ ວ່ າມະນດຸ ມີທາມະຊາດທ່ ີດີໂດຍທາມະຊາດ ຊຸ່ງຈມ້ ີຄວາມເຊ່ ອວ່ າມະນດຸ ມທີ າມະຊາດທ່ ີຊ່ ວົ ຮາ້ ຍໂດຍ ທາມະຊາດ . 52. ຄາເວາົ້ ຂອງຊຸ່ງຈທ້ ່ ີວ່ າ “ທາມະຊາດຂອງມະນດຸ ນນັ້ ຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ຄວາມ ດຂີ ອງມະນຸດເປັນຜນົ ຈາກການກະທາ” ໝາຍ ຄວາມວ່ າຢ່ າງໃດ ? ຄວາມດຂີ ອງມະນດຸ ບ່ ແມ່ ນສ່ ງິ ທ່ ມີ ມີ າແຕ່ ກາເນດີ ແຕ່ ຄວາມດມີ ີຂນ້ ດວ້ ຍການສະສມົ . 53. ແນວໃດຊຸ່ງຈຈ້ ່ ງເຊ່ ອວ່ າມະນຸດມທີ າມະຊາດທ່ ີຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ? ເຫດການທ່ ເີ ກດີ ອອ້ ມຕວົ ຊຸ່ງຈຄ້ ການສລ້ າດບງັ ຫວງ ການສະແຫວງຫາຜນົ ປະໂຫຍດສ່ ວນຕນົ . 54. ຊຸ່ງຈສ້ ະໜບັ ສະໜນປັດຊະຍາຂອງຜໃ້ ດ ? ປັດຊະຍາຂອງຂງົ ຈ ້ 55. ຊຸ່ງຈສ້ ະໜບັ ສະໜນຄຸນນະທາໃດຂອງຂງົ ຈ ້ ? ມະລາຍາດ ແລະ ພທິ ີກາ ຫລ ໃນຖານະເປັນພນ້ ຖານຂອງຈະຣຍິ ະທາ. 56. ແນວໃດຊຸ່ງຈຈ້ ່ ງເນນັ້ ຄນຸ ນະທາລຂິ ອງຂງົ ຈ ້ ? ມະນດຸ ມແີ ນວໂນມ້ ໂດຍທາມະຊາດທ່ ີຈະເອນອຽງເຂາົ້ ຫາຄວາມຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ມະນຸດຈ່ ງຕອ້ ງຖກບງັ ຄບັ ດວ້ ຍກດົ ເກນຂອງຄວາມປະພດ (ລ)ິ ຊວີ ດິ ທາງສງັ ຄມົ ຂອງມະນຸດຈ່ ງເປັນໄປໄດ.້ 57. ເມ່ ງຈໃ້ ຫຄ້ ວາມສາຄນັ ແກ່ ຄນຸ ນະທາຂໃ້ ດຂອງຂງົ ຈ ້ ? ເມ່ ງຈໃ້ ຫຄ້ ວາມສາຄນັ ຕ່ ຄນຸ ະທາຄວາມເມດຕາກະລນຸ າ (ເຍນີ ) ຂອງຂງົ ຈ.້ 58. ແນວໃດເມ່ ງຈຈ້ ່ ງໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ແກ່ ຄນຸ ນະທາເປັນຂອງຂງົ ຈ ້ ? ເພາະເມ່ ງຈເ້ ຊ່ ອວ່ າມະນຸດມທີ າມະຊາດທ່ ີດີ ດ່ ງັ ນນັ້ ຄວາມເມດຕາກະລນຸ າຊ່ ງເປັນຄຸນນະທາພາຍໃນຈ່ ງເປັນທາ ມະຊາດ ໃນຂະນະທ່ ີຊຸ່ງຈໃ້ ຫຄ້ ວາມສາຄນັ ແກ່ ຄນຸ ນະທາພາຍນອກ. 59. ລິ ທ່ ີເປນັ ພນ້ ຖານຂອງຈະຣຍິ ະທາເກີດຂນ້ ໄດແ້ ນວໃດ ? 76 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ລິ ເກດີ ຈາກສະຕປິ ນັ ຍາຂອງມະນຸດຊ່ ງຈະເນນັ້ ເຖງິ ຄວາມຈາເປັນຂອງກດົ ເກນຄວາມປະພດ. 60, ຊຸ່ງຈມີທດັ ນະແນວໃດຕ່ ທຽນໆ? ຊຸ່ງຈປ້ ະຕເິ ສດອານາດຂອງພະເຈາົ້ ເຊ່ ອວ່ າຊວີ ດິ ທ່ ີດຂີ ອງມະນຸດນນັ້ ເກດີ ຈາກຄວາມສາມາດຂອງມະນຸດໄດ້ ພະ ເຈາົ້ ຈ່ ງບ່ ມອີ ດິ ທພິ ນົ ຕ່ ຊວີ ດິ ຂອງມະນຸດ. 61. ແນວໃດຊຸ່ງຈຈ້ ່ ງມີແນວໂນມ້ ປະຕເິ ສດພະເຈາົ້ ? ເນ່ ອງຈາກສະໄໝຂອງຊຸ່ງຈເ້ ປັນສະໄໝຂອງຄວາມທກຸ ຍາກຂອງປະຊາຊນົ ແລະ ຖາ້ ຫາກພະເຈາົ້ ມຈີ ງິ ແນວໃດ ພະເຈາົ້ ຈ່ ງປະໃຫມ້ ະນຸດພບົ ກບັ ຄວາມທຸກໂດຍບ່ ຢ່ ນມເຂາົ້ ມາຊ່ ວຍເຫລອ. 62. ຫຍງັ ຄທດັ ນະທ່ ີຄກນັ ລະຫວ່ າງເມ່ ງຈ ້ ແລະ ຊຸ່ງຈ ້ ? ເຖງິ ແມ່ ນຈະມີຄວາມເຫນັ ຕ່ າງກນັ ໃນເລ່ ອງທາມະຊາດດງັ້ ເດມີ ຂອງມະນດຸ ແຕ່ ທງັ ເມ່ ງຈ ້ ແລະ ຊ່ ງຈ ້ ກມີທດັ ສະນະກງົ ກນັ ວ່ າ ມະນຸດອາດເປນັ ໄດທ້ ງັ ຄນົ ດີ ແລະ ຄນົ ຊ່ ວົ ການສກສາຈ່ ງມີຄວາມສາຄນັ ສາຫລບັ ການມີຄຸນນະທາ. 63. ການຢດຖຄາສອນທ່ ວີ ່ າ “ກ່ ໃຫເ້ ກດີ ສະວດັ ດພິ າບແກ່ ຄນົ ສ່ ວນໃຫຍ່ ແລະ ທາລາຍສ່ ງິ ຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ” ສະແດງເຖງິ ແນວ ໂນມ້ ປັດຊະຍາດາ້ ນໃດຂອງມ່ ຈ ້ ? 1. ມານຸສາຍາພາບນຍິ ມົ ໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ແກ່ ສະວດັ ດພິ າບຂອງມະນດຸ 2. ປະໂຫຍດນຍິ ມົ ໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ຕ່ ຄວາມສຸກທ່ ີຈະເກີດກບັ ຄນົ ຈານວນຫລາຍທ່ ີສຸດ 64. ການຄານງເຖງິ ສະວດັ ດພິ າບຂອງຄນົ ສ່ ວນໃຫຍ່ ເຮດັ ໃຫມ້ ່ ຈດ້ າເນນີ ຊວີ ດິ ແບບໃດ ? ອຸທດິ ຕນົ ເພ່ ອຊ່ ວຍເຫລອຜອ້ ່ ນ. 65. ຫຍງັ ຄສາເຫດຂອງສງົ ຄາມ ? ຄວາມເຫນັ ແກ່ ຕວົ ຝ່ າຍດຽວ ໂດຍບ່ ຄານງເຖງິ ສະວດັ ດພິ າບຂອງບຸກຄນົ ອ່ ນ. 66. ຄນຸ ນະທາໃດທ່ ຈີ ະລດຸ ຄວາມເຫນັ ແກ່ ຕນົ ຂອງມະນຸດ ? ຄວາມຮກັ ສາກນົ . 67. ຄວາມຮກັ ສາກນົ ຂອງມ່ ຈຕ້ ່ າງຈາກຄນຸ ນະທາເປັນຂອງຂງົ ຈແ້ ນວໃດ ? ຄນຸ ນະທາເປັນຂອງຂງົ ຈຄ້ ຄວາມຮກັ ນນັ້ ເອງ ແຕ່ ຂງົ ຈມ້ ີທດັ ນະວ່ າຄວາມຮກັ ທ່ ີບຸກຄນົ ກາລງັ ໃຫ້ ຕ່ ຄນົ ອ່ ນໃນ ສະຖານພາບຕ່ າງກນັ ຍ່ ອມບ່ ເທ່ າົ ກນັ ເຊ່ ນັ ຄວາມຮກັ ຕ່ ບດີ າມານດາກຕອ້ ງຕ່ າງຈາກ ຄວາມຮກັ ຕ່ ພ່ ນີ ອ້ ງ ແຕ່ ມ່ ຈບ້ ່ ມກີ ານ ແບ່ ງດກີ ຂິ ອງຄວາມຮກັ ສາຫລບັ ບຸກຄນົ ໃນສະພາບຕ່ າງກນັ ຖວ່ າທກຸ ຄນົ ຍອ້ ມໄດຮ້ ບັ ຄວາມຮກັ ສະເໝີກນັ ໝດົ . 68. ຄວາມຮກັ ສາກນົ ຊ່ ວຍແກໄ້ ຂສງົ ຄາມ ແລະ ຄວາມຂດັ ແຍ່ ງລະຫວ່ າງມະນດຸ ແນວໃດ ? ຄວາມຮກັ ສາກນົ ເຮດັ ໃຫມ້ ະນຸດຮກັ ບຸກຄນົ ອ່ ນເທ່ າົ ຮກັ ຕນົ ເອງ ແລະ ປາດຖະຫນາທ່ ີຈະໃຫ້ບຸກຄນົ ອ່ ນໄດ້ ຜນົ ປະໂຫຍດຢ່ າງທ່ ີຕນົ ໄດຮ້ ບັ ດວ້ ຍ 69. ສ່ ງິ ທ່ ມີ ີຄນຸ ຄ່ າຕາມທດັ ນະຂອງມ່ ຈຄ້ ຫຍງັ ? ສ່ ງິ ໃດມຄີ ນຸ ຄ່ າໝາຍຄວາມວ່ າສ່ ງິ ນນັ້ ມີປະໂຫຍດ (benefits) 70. ມ່ ຈມ້ ີທດັ ນະແນວໃດຕ່ ພທິ ກີ າ ? ພທິ ກີ າບ່ ກ່ ໃຫເ້ ກີດປະໂຫຍດແກ່ ຄນົ ສ່ ວນໃຫຍ່ ແລະ ເປນັ ຕວົ ທາລາຍເສດຖະກດິ ທ່ ີອາດເຮດັ ໃຫຄ້ ອບຄວົ ແລະ ປະເທດຊາດລ່ ມົ ຈມົ ເຊ່ ນັ ພທິ ີສບົ ຂອງກະສດັ 71. ຫຍງັ ຄໂທດຂອງດນົ ຕຕີ າມທດັ ນະຂອງມ່ ຈ ້ ? 1. ເຮດັ ໃຫສ້ ນິ້ ເປອງເງນີ ທອງ 2. ຊ່ ວຍໃຫປ້ ະຊາຊນົ ພນົ້ ຈາກຄວາມອດົ ຢາກບ່ ໄດ້ 3. ຊ່ ວຍປ້ອງກນັ ໃຫພ້ ນົ້ ຈາກການຮຸກຮານບ່ ໄດ້ 4. ເຮດັ ໃຫເ້ ກີດນດິ ໄສຊນິ້ ຕ່ ຄວາມເປນັ ບຸກຄນົ ເຈາົ້ ສາລານ 77 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

72. ດນົ ຕທີ ່ ີຜປ້ ກົ ຄອງພໃຈມີຜນົ ເສຍແນວໃດ ? 1. ເຮດັ ໃຫເ້ ກີດການຂດຮດີ ພາສປີ ະຊາຊນົ 2. ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມຫຍຸງ້ ຍາກຕ່ ງານຜະລດິ ໂດຍການດງນກັ ດນົ ຕີຈາກງານຜະລດິ 3. ເຮດັ ໃຫເ້ ສຍເວລາການທາງານຂອງເຈາົ້ ຫນາ້ ທ່ ີລດັ 73. ແນວໃດຂງົ ຈບ້ ່ ປະຕເິ ສດດນົ ຕີ ແລະ ພທິ ກີ າ ? ເພາະຂງົ ຈຄ້ ານງເຖງິ ຜນົ ປະໂຫຍດທາງນາມທາທ່ ຈີ ະເກດີ ກບັ ມະນດຸ ຫລາຍກວ່ າຜນົ ປະໂຫຍດເຊງີ ຮບປະທາດ່ ງັ ກ່ າວຄ ຊ່ ວຍຂດັ ຈດິ ໃຈ ແລະ ເຮດັ ໃຫມ້ ີບຸກຄະລກິ ກະພາບທ່ ີກມົ ກນ ແລະ ສາມາດສະແດງອາລມົ ພາຍໃນຢ່ າງມີ ລະບຽບໂດຍຜ່ ານພທິ ີກາ. 74. ມ່ ຈມ້ ີທດັ ນະແນວໃດຕ່ ພະເຈາົ້ ? ມ່ ຈເ້ ຊ່ ອວ່ າຄຸນນະທາຄວາມຮກັ ສາກນົ ຄເຈດຈານງົ ແຫ່ ງສະຫວນັ . 75. ແມ່ ນຫຍງັ ຄລກັ ສະນະສາຄນັ ຂອງປັດຍາສານກັ ຂງົ ຈ ້ ? ມາະນດຸ ສາຍາພາບນຍິ ມົ ໄດແ້ ກ່ ການເນນັ້ ເຖງິ ມະນດຸ ແລະ ສງັ ຄມົ . 76. ແມ່ ນຫຍງັ ຄລກັ ສະນະສາຄນັ ຂອງປັດຊະຍາເຕ່ າົ ? ທາມະຊາດນຍິ ມົ ແລະ ເສຣີນຍິ ມົ ໄດແ້ ກ່ ການເນນັ້ ເຖງິ ການດາເນນີ ຊວີ ດິ ຕາມທາມະຊາດ ໂດຍບ່ ຕກົ ຢ່ ພາຍ ໃຕກ້ ດົ ຫມາຍ ແລະ ກດົ ສນິ ລະທາຈອມປອມຂອງສງັ ຄມົ . 77. ຂວ້ ຈິ ານຂອງເມ່ ງຈທ້ ່ ວີ ່ າ “ອຽງຈເ້ ລອກລດັ ທເິ ຫນັ ແກ່ ຕວົ ເຖງິ ແມ່ ນທ່ ານສາມາດເຮດັ ປະໂຫຍດຕ່ ອານາຈກັ ທງັ ມວນ ດວ້ ຍການດງຜມົ ຕນົ ເອງພຽງເສນັ້ ດຽວ ທ່ ານກຈະບ່ ເຮດັ ” ໝາຍຄວາມວ່ າ ຢ່ າງໃດ ? ລຽ້ ງຈຢ້ ດຖປດັ ຊະຍາການເຫນັ ແກ່ ປະໂຫຍດສ່ ວນຕນົ . 78. ຕາມທດັ ນະຂອງເມ່ ງຈນ້ ນັ້ ນນັ້ ປັດຊະຍາຂອງອ່ ຽງຈນ້ ນັ້ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ປັດຊະຍາຂອງຜໃ້ ດ ? ມ່ ຈ ້ 79. Wing-Tsit Chan, D.C. Lau ແລະ R.B. BlanIkney ມີຄວາມເຫນັ ຕ່ ປດັ ຊະຍາຂອງລຽ້ ງຈແ້ ນວໃດ ? ອຽ້ ງຈຕ້ ອ້ ງການດາເນນີ ຊວີ ດິ ຢ່ າງເສຣີ ບ່ ສນົ ໃຈແມ່ ນແຕ່ ການລງົ ທນຊ່ ວຍເຫລອຜອ້ ່ ນເພ່ ອຊ່ ສຽງ ແລະ ບ່ ສະ ແຫວງຫາຄວາມລາ້ ລວຍ. 80. ສ່ ງິ ທ່ ສີ າມາດໄຂໄປສ່ ປະຕແຫ່ ງຄວາມສະຫງບົ ແລະ ສນັ ຕສິ ຸກຂອງມະນຸດຕາມທດັ ນະຂອງເລາົ ຈຄ້ ຫຍງັ ? ເຕ່ າົ . 81. ເຕ່ າົ ໃນແງ່ອະພປິ ດັ ຊະຍາຄຫຍງັ ? ເຕ່ າົ ຄສ່ ງິ ເລກີ ລບັ ທ່ ມີ ີຄວາມເປນັ ໜ່ ງ ແລະ ເປັນແມ່ ຂອງສບັ ພະສງິ . 82. ຄວາມເປັນໜ່ ງຂອງເຕ່ າົ ໝາຍເຖງິ ຫຍງັ ? ແຕ່ ແມ່ ນຈະເປັນອານາຈກັ ຂອງຄວາມຫາກຫາຍ ແຕ່ ຄວາມຫາຍຫາກກທງັ ຫມດົ ກນັ ເປນັ ເອກະພາບໂດຍບ່ ມີ ສ່ ງິ ໃດມີຄນຸ ຄ່ າສງສ່ ງົ ແລະ ບ່ ມສີ ່ ງິ ໃດມີຄຸນຄ່ າຕ່ າຕອ້ ຍ. 83. ຄວາມເປັນແມ່ ຂອງສບັ ພະສງິ ຂອງເຕ່ າົ ໝາຍເຖງິ ຫຍງັ ? ເຕ່ າົ ຄຕນົ້ ກາເນດີ ຂອງສບັ ພະສງິ ຫລ ທາມະຊາດທງັ ປວງຄເຕ່ າົ ນນັ້ ເອງ. 84. ວຖິ ີປະຕບິ ດັ ທ່ ີໄດຈ້ າກການຮຽນຮຄ້ ນຸ ລກັ ສະນະຄວາມເປັນໜ່ ງຂອງເຕ່ າົ ຄຫຍງັ ? ການລະວາງ “ຕວົ ຂອ້ ຍ” 85. ຜທ້ ່ ີລະວາງຕວົ ຂອ້ ຍ ຄວນມີຈດິ ໃຈເຊ່ ນັ ໃດ ? ມີຈດິ ໃຈບລສິ ຸດຄເດກັ ນອ້ ຍຕອ້ ນເກດີ ທາອດິ ຫລບ່ ທ່ ຍີ ງັ ບໄ່ ດແ້ ກະສະລກັ (The Uncarved Block). 86. ຜທ້ ່ ີມີຈດິ ໃຈບລສິ ຸດຍ່ ອມດາເນນີ ຊວີ ດິ ແນວໃດ ? 78 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

1. ມີຄວາມຕອ້ ງການແຕ່ ນອ້ ຍ. 2. ບ່ ສນົ ໃຈສຽງສນັ ລະເສນີ ແລະ ນນິ ທາ. 3. ດາເນນີ ຊວີ ດິ ສອດຄອ້ ງກບັ ວຖິ ີທາມະຊາດ. 87. ວ ເຫວ່ ຍ ຄຫຍງັ ? 1. ວຖິ ີປະຕບິ ດັ ທ່ ີກະທາກດິ ຈະກາໂດຍບ່ ວາງແຜນ ແລະ ຄານວນເຖງິ ຜນົ ປະໂຫຍດທ່ ຈີ ະໄດຮ້ ບັ . 2. ວຖິ ີປະຕບິ ດັ ທ່ ີທາຕນົ ເປນັ ຝ່ າຍຮບັ , ນ່ ງັ , ສະຫງບົ ແຕ່ ມີພະລງັ ເໝອນກະແສນາ້ ທ່ ີອ່ ອນໂຢນ. 88. ລະບອບການປົກຄອງທ່ ີດທີ ່ ີສຸດຕາມທດັ ນະຂອງເລ່ າົ ຈຄ້ ຫຍງັ ? ເສຣີນຍິ ມົ ແລະ ທາມະຊາດນຍິ ມົ . 90. ເສຣີນຍິ ມົ ໝາຍເຖງິ ຫຍງັ ? ບ່ ປົກຄອງປະຊາຊນົ ດວ້ ຍກດົ ຫມາຍຫລແມ່ ນແຕ່ ກົດສນິ ລະທາ. 91, ທາມະຊາດນຍິ ມົ ໝາຍເຖງິ ຫຍງັ ? ປ່ ອຍໃຫລ້ າດສະດອນດາເນນີ ຊວີ ດິ ສອດຄອ້ ງກບັ ວຖິ ີທາມະຊາດ ແລະ ຖຮກັ ສາຈດິ ໃຈປະຊາຊນົ ໃຫບ້ ລສິ ຸດ ໂດຍບ່ ພະຍາຍາມສາ້ ງຄ່ ານຍິ ມົ ທ່ ບີ ່ ແມ່ ນທາມະຊາດຂນ້ . 92. ຫວົ ໃຈຂອງວຖິ ີຊວີ ດິ ຕາມທດັ ນະຂອງເລ່ າົ ຈື໊ຄຫຍງັ ? ຄວາມສະດວກ (Simplicity) 93. ຈງັ ຈຕ້ ອ້ ງການຫຍງັ ເມ່ ອກ່ າວວ່ າ “ທ່ ານຄວນທາກບັ ນກົ ດ່ ງັ ທາກບັ ຕວົ ເອງ ຫລຕງັ້ ທາກບັ ນກົ \" ? ການບ່ ຝ່ າຝນວຖິ ທີ າມະຊາດ. 94. ການດາເນນີ ຊວີ ດິ ໃຫສ້ ອດຄອ້ ງກບັ ທາມະຊາດຂອງມະນຸດຄຫຍງັ ? ດາເນນີ ຊວີ ດິ ໂດຍມຄີ ວາມຕອ້ ງການສະເພາະປັດໄຈ 4 ເທ່ າົ ນນັ້ ບ່ ສະແຫວງຫາກຽດຕຍິ ດົ ແລະຄວາມລາ້ ລວຍ. 95. ເມ່ ອວຖິ ີຂອງທາມະຊາດຄຄວາມປ່ ຽນແປງ ຈງັ ຈສ້ ອນໃຫດ້ າເນນີ ຊວີ ດິ ແນວໃດຈ່ ງຈະບ່ ເຈບັ ປວດ ? ມະນຸດຕອ້ ງຍອມຮບັ ຄວາມປ່ ຽນແປງຂອງຊວີ ດິ ບ່ ວ່ າດີຫລຮາ້ ຍດວ້ ຍໃຈສະຫງບົ ໃນຢາມໂຊກມາວາດນາສ່ ງົ ກ ບ່ ຫງົ ລະເມີ ໃນຍາມເຄາະຮາ້ ຍຕກົ ອບັ ກບ່ ເສາົ້ ໂສກເສຍໃຈ. 96. ຈງັ ຈມ້ ີຄວາມເຫນັ ວ່ າແນວໃດຕ່ ຄນົ ດຂີ ອງຂງົ ຈ ້ ? ເປັນຄນົ ດຈີ ອມປອມທ່ ີນາຄວາມດໄີ ປວາງໄວນ້ ອກຕວົ ແລະ ພະຍາຍາມບນັ ລຸ ຈ່ ງເປນັ ນກັ ວາງແຜນ. 97. ຄວາມດທີ ່ ແີ ທຈ້ ງິ ຂອງມະນດຸ ຄຫຍງັ ? ຄວາມດງີ ່າຍໆ ກຄການດາເນນີ ຊວີ ດິ ຢ່ າງທາມະດາສາມນັ ບ່ ກະເຮດັ ໂດຍຫວງັ ຜນົ ຕອບແທນ. 98. ຈງັ ຈມ້ ີຄວາມເຫນັ ຢ່ າງໃດຕ່ ພາສີ ? ຜທ້ ່ ີວາງແຜນເພ່ ອຄວາມຈະເລນີ ງອກງາມຂອງຕນົ ຈ່ ງບ່ ແມ່ ນຄນົ ດທີ ່ ີແທຈ້ ງິ . 99. ຄວາມຮທ້ ່ ແີ ທຈ້ ງິ ຕາມທດັ ສະນະຂອງຈງັ ຈຄ້ ຄວາມຮຊ້ ະນດິ ໃດ ? ຄວາມຮທ້ ່ ີສາມາດເບ່ ງິ ເຫນັ ຄວາມເປນັ ອນັ ໜ່ ງອນັ ດຽວກນັ ຂອງສບັ ພະສງິ . 100. ຄວາມຮດ້ ່ ງັ ກ່ າວມີປະໂຫຍດແນວໃດ ? ເຮດັ ໃຫເ້ ບ່ ງິ ບ່ ເຫນັ ຄວາມແຕກຕ່ າງໃນສບັ ພະສງິ ຈ່ ງຢ່ ພນົ້ ຄວາມຂດັ ແຍ່ ງອດິ ສະຫລະພທ່ ີຈະເບ່ ງິ ເຫນັ ວ່ າຊວີ ດິ ແລະ ຄວາມຕາຍເປນັ ພຽງຄວາມສບເນ່ ອງເໝອນກາງເວນັ ກບັ ກາງຄນຈງັ ຈຈ້ ່ ງບ່ ສະໜບັ ສະໜນການສກສາວຊິ າສາມນັ . 101. ຊາງ ຢາງ ແຫ່ ງສານກັ ນຕິ ທິ າມີຄວາມເຫນັ ຄດັ ຄາ້ ນຂງົ ຈແ້ ນວໃດ ? ຊາງ ຢາງ ມຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າກດົ ຈະຣຍິ ະທາຂອງຂງົ ຈບ້ ່ ສາມາດເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ປະພດດີເທ່ າົ ການບງັ ຄບັ ດວ້ ຍກດົ ຫມາຍທ່ ີເຂມ້ ງວດ ແລະ ບດົ ລງົ ໂທດທ່ ີຮຸນແຮງ. 102. ຫຍງັ ເປນັ ສາເຫດທ່ ເີ ຮດັ ໃຫ້ ຊາງ ຢາງ ມີຄວາມເຫນັ ແຕກຕ່ າງຈາກລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ? 79 Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ຊາງ ຢາງ ມີຄວາມເຫນັ ແຕກຕ່ າງກນັ ກເພາະເຊ່ ອວ່ າມະນຸດມີທາມະຊາດທ່ ີຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ເພາະສະນນັ້ ຄວາມເມດຕາ ຂອງບດີ າມານດາຕ່ ບຸດກບ່ ສາມາດເຮດັ ໃຫບ້ ຸດທດິ າມີຄວາມປະພດດໄີ ດ.້ 103. ສານກັ ນຕິ ທິ າທາລາຍລກັ ສະນະມານດຸ ສາຍາພາບນຍິ ມົ ຂອງຈນີ ແນວໃດ ? ສານກັ ນຕິ ທິ າເຫນັ ວ່ າມະນຸດມີຄວາມຕ່ າຕອ້ ຍກວ່ າກດົ ຫມາຍ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງລດັ ຄວນຢ່ ເໜອຜນົ ປະໂຫຍດ ຂອງປະຊາຊນົ . 104. ຜນົ ທ່ ເີ ກດີ ຈາກປດັ ຊະຍາສານກັ ນຕິ ທິ າຄຫຍງັ ? ຜໃ້ ຫເ້ ກີດຄວາມເປນັ ປກແຜ່ ນຂນ້ ເທງິ ແຜ່ ນດນິ ຈນີ ພາຍໃຕຣ້ າດຊະວງົ ສນິ ຜ້ເລອກໃຊປ້ ດັ ຊະຍາຂອງສານກັ ນຕິ ິ ທາ. 105. ຫຍງັ ຄຜນົ ປະໂຫຍດທ່ ີລດັ ທຂິ ງົ ຈໄ້ ດຮ້ ບັ ຈາກປັດຊະຍາຂອງສານກັ ນຕິ ທິ າ ? ເຮດັ ໃຫຜ້ ຄ້ ນົ ໃຝ່ ຫາລກັ ສະນະມານດຸ ສາຍາພາບນຍິ ມົ ຂອງລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ພາຍຫງັ ທ່ ີຣາດຊະວງົ ຮ່ ນັ ໄດໂ້ ຄ່ ນລມົ້ ຣາດ ຊະວງົ ສນິ ແລວ້ . 106. ລດັ ທຂິ ງົ ຈມ້ ີບດົ ບາດແນວໃດໃນສະໄໝຣາດຊະວງົ ຮ່ ນັ ? ບນັ ດດິ ຂອງຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈມ້ ບີ ດົ ບາດທາງດາ້ ນການບລຫິ ານ ຈ່ ງນາປດັ ຊະຍາການປົກຄອງຂອງ ຂງົ ຈໄ້ ປໃຊ້ ທງັ ຫມດົ ທງັ ເປນັ ແກນນາໃນການສກສາ ການສກສາໃນສະໄໝຣາດຊະວງົ ຮ່ ນັ ຈ່ ງເປນັ ການສກສາຄາພີຂອງຂງົ ຈ.້ 107. ສາມນັ ຊນົ ສະໄໝຣາດຊະວງົ ຮ່ ນັ ພໃຈໃນລດັ ທຂິ ງົ ຈຫ້ ລບ່ ? ບ່ ພໃຈລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ເພາະພວກທ່ ານປາດຖະຫນາ ຊວີ ດິ ທາງສາດສະຫນາ ກ່ າວຄ ຕອ້ ງການພນົ້ ທກຸ ຕອ້ ງການ ຄວາມສຸກໃນໂລກໜາ້ ອນັ ເປນັ ເຫດໃຫສ້ າດສະຫນາເຕ່ າົ ແລະ ສາດສະຫນາພຸ ດເຂາົ້ ໄປມີບດົ ບາດ. 108. ລດັ ທຂິ ງົ ຈປ້ ່ ຽນແປງໂສມໜາ້ ຂອງຕນົ ເອງແນວໃດໃນສະໄໝຣາດຊະວງົ ຖງັ ? ເນ່ ອງຈາກຕອ້ ງຜະເຊນີ ກບັ ການຕ່ ສທ້ ່ ີແຫມຄນົ ກບັ ສາດສະຫນາເຕ່ າົ ແລະ ສາດສະຫນາພຸດ ລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ຈ່ ງກາຍ ເປັນຍ່ ງິ ກວ່ າລດັ ທທິ າງຈະຣຍິ ະທາ ແລະ ການເມອງ ແມ່ ນແຕ່ ຂງົ ຈເ້ ອງກໄດຮ້ ບັ ການຍກົ ຍອ້ ງໃຫເ້ ປັນເທບທາງດາ້ ນການ ບລຫິ ານ ຂງົ ຈຈ້ ່ ງມີລກັ ສະນະທາງສາດສະຫນາໄປ. 109. ຮ່ ນັ ຜໂ້ ຈມຕສີ າດສະຫນາເຕ່ າົ ແລະ ສາດສະຫນາພຸ ດແນວໃດ ? ສາດສະຫນາເຕ່ າົ ແລະ ສາດສະຫນາພຸ ດທາລາຍພນ້ ຖານຂອງສງັ ຄມົ ເພາະສອນໃຫຄ້ ນົ ໜີຫນາ້ ທ່ ີໃນສງັ ຄມົ ແລະທາລາຍເສດຖະກດິ ຂອງປະເທດຊາດ 110. ຄາສອນຫກັ ຂອງຂງົ ຈຊ້ ່ ງເປັນບນັ ດດິ ຂອງຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ນສະໄໝຣາດຊະວງົ ຊ່ ງຕອ້ ງການນາກບັ ມາໃຫຄ້ ວາມສາ ຄນັ ອກີ ເທ່ ອໜ່ ງຄຫກັ ການໃດ ? 1. ທາມະຊາດຂອງມະນດຸ ແລະ ລະບຽບຂອງຈກັ ກະວານ 2. ວທິ ີທ່ ີຈະບນັ ລຄຸ ວາມເປນັ ມະນດຸ ທ່ ີສມົ ບນ ແລະ ສງັ ຄມົ ໃນອຸດມົ ຄະຕິ 3. ຫກັ ການປົກຄອງໂດຍສນິ ລະທາຂອງລດັ ຖະບານ 4. ຄວາມສາຄນັ ຂອງການສກສາ 111. ຫຍງັ ຄຄວາມເຫນັ ທ່ ີຂດັ ແບ່ ງໃນລະຫວ່ າງກ່ ຸມບນັ ດດິ ລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ແລະ ຊາວພຸ ດ ? ກ່ ຸມບນັ ດດິ ເຫນັ ຄວາມສາຄນັ ຂອງຄວາມສມົ ບນແຫ່ ງຊວີ ດິ ມະນດຸ ໃນໂລກນີ້ ສງັ ຄມົ ນີ້ ຊາວ ພຸ ດເນນັ້ ຄວາມບ່ ທ່ ຽງແທຂ້ ອງສບັ ພະສງິ ໃນໂລກນີ້ ແລະ ເນນັ້ ການຄນົ້ ພບົ ສດັ ຈະທາໃນການນບິ ພານເທ່ າົ ນນັ້ . 112. ໜາ້ ທ່ ີສາຄນັ ທາງດາ້ ນປດັ ຊະຍາຂອງກ່ ຸມບນັ ດດິ ຂງົ ຈໃ້ ນສະໄໝຣາດຊະວງົ ຊຸ່ງຄຫຍງັ ? ຕດິ ຮອງຫກັ ອະພປິ ດັ ຊະຍາທ່ ຈີ ະຊໃີ້ ຫເ້ ຫນັ ຄວາມເປນັ ແກ່ ນສານຂອງໂລກນີ້ ຊວີ ດິ ນີ້ ແລະ ສງັ ຄມົ . 113. ກ່ ຸມບນັ ດດິ ເຫ່ າົ ນຖີ້ ກກກົ ດນົ ນາມວ່ າແນວໃດ ? ກ່ ຸມລດັ ທຂິ ງົ ຈໃ້ ໝ່ (Confucianists) 80 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

114. ຈນີ ພາຍໃຕລ້ ະບອບຄອມມນດິ ມີຄວາມເຫນັ ແນວໃດຕ່ ລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ? ເປນັ ລດັ ທສິ ກັ ດນິ າທ່ ີສາ້ ງອະພສິ ດິ ຊນົ ຄຊນົ ຊນັ້ ບນັ ດດິ ຊ່ ງສາມາດທາງໄປສ່ ຕາແໜ່ ງ ຫນາ້ ທ່ ີ ແລະ ຄວາມລາ້ ລວຍ ແລະ ຖມິ້ ໃຫປ້ ະຊາຊນົ ສ່ ວນໃຫຍ່ ຍງັ ຄງົ ທກຸ ຍາກຕ່ໄປ ແລະ ຈະຣຍິ ະທາ ທ່ ຂີ ງົ ຈສ້ ອນເປນັ ຈະຣຍິ ະທາທ່ ສີ ອນໃຫ້ ຄນົ ຍອມຈານນົ ເຊ່ ນັ ພນັ ລະຍາຍອມຈານນົ ຕ່ ຜວົ ເປນັ ຕນົ້ . Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ 81 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ແບບຝກຫັດຕອບຄາຖາມປັດຊະຍາຈນີ ຄາຖາມ 1. ຂງົ ຈ່ ສອນໃຫປ້ ະຕບິ ດັ ແນວໃດ ຖາ້ ລກຊາຍໄດເ້ ຫນັ ວ່ າພ່ ຂອງຕນົ ລກັ ຂອງຜອ້ ່ ນ. ຄາຕອບ ຈາກຫນງັ ສ Analects Book XII, 18. ໄດມ້ ຜີ ສ້ ນົ ທະນາກບັ ຂງົ ຈວ້ ່ າ ໃນບາ້ ນເມອງຂອງຕນົ (ນະ ຄອນຊ)ີ້ ໄດມ້ ບີ ຸກຄນົ ໜ່ ງໄດຊ້ ່ ວ່ າເປນັ ຜທ້ ່ ມີ ຄີ ວາມປະພດຖກຕອ້ ງ ເພາະແມ່ ນແຕ່ ພ່ ຂອງຕນົ ໄດ້ ລກັ ເຄ່ ອງຂອງເພ່ ອນ ແລະ ຕນົ ເອງໄດເ້ ຫນັ ໂດຍຕະຫລອດ ຍງັ ໄປເປັນພະຍານຢນຢັນເຖງິ ຄວາມຜດິ ຂອງພ່ ຕນົ ແຕ່ ຂງົ ຈໄ້ ດຕ້ ອບວ່ າ ໃນບາ້ ນ ເມອງຂອງຕນົ ຜມ້ ີຄຸນນະທາດ່ ງັ ກ່ າວປະຕບິ ດັ ກນັ ອກີ ແບບໜ່ ງລກຕອ້ ງຊ່ ອນເລນັ ຄວາມຜດິ ຂອງພ່ . ຈາກບດົ ສນົ ທະນາຂາ້ ງຕນົ້ ຂອງຂງົ ຈໝ້ າຍຄວາມວ່ າແນວໃດ? ຄວາມຫມາຍຊດັ ເຂນປະການທາອດິ ທ່ ີສຸດເຫນັ ຈະໄດແ້ ກ່ ກດົ ຈະຣິຍະທາເປັນສ່ ງິ ສາພນັ (relative) ເພາະແລວ້ ແຕ່ ມະນຸດຈະເລອກປະຕບິ ດັ ໃນແຕ່ ລະໂອກາດ ທງັ ນີ້ ເພາະເຖງິ ແມ່ ນການຂລີ້ ກັ ເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ບີ ່ ແລະ ການປດິ ບງັ ຄວາມຜດິ ຂອງຄນົ ອ່ ນກສ່ ງິ ເລວ ແຕ່ ໃນໂອກາດເຊ່ ນັ ນລີ້ ກຕອ້ ງ ເລອກການເວາົ້ ຕວົ ະ ແລະ ປິດບງັ ຄວາມຜດິ ຂອງພ່ ຕນົ ເອງ ປະການ ຕ່ ມາ ຂສ້ ນົ ທະນາດ່ ງັ ກລ່ າວຂາ້ ງຕນົ້ ຂງົ ຈເ້ ຊ່ ອວ່ າຄນຸ ນະທາຄວາມຮກັ ບດີ າມານດາຕອ້ ງສາຄນັ ກວ່ າສ່ ງິ ອ່ ນ ຫລ ຂງົ ຈເ້ ນນັ້ ການສອນໃຫເ້ ສຍສະລະຄນຸ ນະທາຄວາມຊ່ ສດັ ເພ່ ອ ຖຮກັ ສາສ່ ງິ ທ່ ີມຄີ ຸນຄ່ າສງກວ່ າ ນນັ້ ຄສນັ ຕໃິ ນຄອບຄວົ ການທ່ ຂີ ງົ ຈອື໊ ະນຸຍາດໃຫທ້ າເຊ່ ນັ ນີກ້ ເພາະວ່ າຍງັ ເປນັ ເລ່ ອງ ນອ້ ຍໆຢ່ ບ່ໄດກ້ ່ ໃຫເ້ ກີດການທາລາຍຄຸນຄ່ າແຫ່ ງຄວາມເປັນມະນຸດຈນົ ໝດົ ສນິ້ ຊ່ ງຖາ້ ເປັນເລ່ ອງຂອງຄວາມເປນັ ມະນດຸ ແລວ້ ຄນຸ ນະທາໃນຄອບຄວົ ກຕອ້ ງຫກີ ທາງໃຫ.້ ການສອນໃຫປ້ ະຕບິ ດັ ດ່ ງັ ກ່ າວຂອງຂງົ ຈ ້ ຕາມທດັ ນະຂອງ Wing Tsit Chan ບ່ໄດໝ້ າຍ ຄວາມ ວ່ າ ຂງົ ຈື໊ ປະຕເິ ສດກດົ ຈະຣຍິ ະທາທ່ ນີ ີລ້ ນັ ດອນ ທດັ ສະນະດ່ ງັ ກ່ າວຂອງຂງົ ຈພ້ ຽງສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ວ່ າ ຂງົ ຈບ້ ່ໄດຢ້ ດຖສະເພາະກດົ ຈະຣຍິ ະທາທ່ ີນຣິ ນັ ດອນເທ່ າົ ນນັ້ ແຕ່ ຍງັ ເນນັ້ ເຖງິ ການໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ແຕ່ ໂອກາດ ພເິ ສດ (Special situations) ຢ່ ດວ້ ຍ ທງັ ນີ້ ທດັ ນະດ່ ງັ ກ່ າວຂອງຂງົ ຈຕ້ ່ າງຈາກທດັ ນະຂອງສານກັ ນຕິ ທິ າທ່ ເີ ນນັ້ ການປະຕບິ ດັ ຕາມຕວົ ອກັ ສອນຂອງກດົ ທ່ ີວາງໄວຢ້ ່ າງບ່ ມຂີ ຍກົ ເວນັ້ . Hsieh Yu-wei” ໄດສ້ ະແດງທດັ ນະໄວໃ້ ນທານອງດຽວກນັ ວ່ າ ການແກໄ້ ຂຂຂ້ ດັ ແຍ່ ງລະຫວ່ າງ ການເລອກ ປະຕບິ ດັ ຄນຸ ນະທາ ຕອ້ ງພຈິ າລະນາສະຖານະການຂອງຕນົ ເອງ ເຊ່ ນັ ຖາ້ ເປັນຂາ້ ຣາດຊະການ ກຕອ້ ງ ມຸງ້ ຄນຸ ນະທາຊ່ ສດັ ແລະ ຍຸດຕທິ າ ແຕ່ ຖາ້ ໃນຖານະຄນົ ທາມະດາສາມນັ ກຕອ້ ງຢດຄຸນນະທາຄວາມຮກັ ແລະ ຄວາມກະຕນັ ຍຕ່ ບດີ າມານ ດາ ດ່ ງັ ນນັ້ ລກບ່ ຄວນໄປສານໃນຖານະພະຍານກ່ າວໂທດພ່ ຂອງຕນົ ເອງ ການບ່ ປາກດົ ຕວົ ໃນຖານະພະຍານມກບ່ ໄດທ້ າ ລາຍຄວາມຍຸດຕທິ າເສຍທດີ ຽວ ທງັ ນີ້ ເພາະຄວາມ ຜດິ ຫລຄວາມຖກຂອງພ່ ຢ່ ທ່ ເີ ຈາົ້ ຫນາ້ ທ່ ີຈະຕດັ ສນິ . ສະຫລບຸ ຕາມຄວາມເຫນັ ຂອງຂງົ ຈແ້ ລວ້ ເຖງິ ແມ່ ນກດົ ຈະຣຍິ ເທາແນ່ ນອນ ແຕ່ ໃນທາງປະຕບິ ດັ ຖາ້ ເກດີ ຄວາມຂດັ ແຍ່ ງກນັ ໃຫ້ເລອກປະຕບິ ດັ ແລວ້ ແຕ່ ຄວາມເໝາະສມົ ໃຫເ້ ຮດັ ລງົ ໄປແລວ້ ຮສ້ ກວ່ າທາ ຖກ ແລະໃຈສະບາຍ ກວ່ າກແລວ້ ກນັ . ຄາຖາມ 2. ແນວໃດຄນຸ ນະທາຄວາມຮກັ ບດີ າມານດາ (lial piety) ຈ່ ງຈາຄນັ ຕາມທດັ ນະຂອງຂງົ ຈ ້ ຄາຕອບ ຄວາມຮກັ ຈດັ ເປນັ ຄນຸ ນະທາທ່ ີສາຄນັ ຢ່ າງໜ່ ງຂອງປັດຊະຍາຈນີ ທ່ ີກ່ າວເຊ່ ນັ ນເີ້ ພາະລດັ ທິ ຂງົ ຈກ້ ເນນັ້ ເຖງິ ຄຸນນະທາຄວາມຮກັ ລດັ ທິມ່ ຈເ້ ອງກມຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າຄວາມຮກັ ຍ່ ອມເຮດັ ໃຫເ້ ກີດສນັ ຕສິ ຸກໄດ້ ຄວາມຮກັ ຕາມທດັ ນະຂອງລດັ ທມິ ່ ຈ ້ ແລະ ລດັ ທຂິ ງົ ຈມ້ ່ ນັ ຕ່ າງກນັ ກ່ າວຄ. ລດັ ທມິ ່ ຈມ້ ີຄວາມເຫນັ ວ່ າ ຂຂ້ ດັ ແຍ່ ງລະຫວ່ າງມະນດຸ ໃນລະດບັ ຕ່ າງໆ ຈນົ ເຖງິ ລະດບັ ທ່ ີຮຸນແຮງທ່ ສີ ຸດຄ ສງົ ຄາມ ຍ່ ອມສບເນ່ ອງມາຈາກຄວາມຮກັ ແຕ່ ເປນັ ຄວາມຮກັ ທ່ ເີ ຫນັ ແກ່ ຕວັ ເຊ່ ນັ ຮກັ ສະເພາະຕນົ ເອງ ຮກັ ສະເພາະ ຄອບຄວົ ຂອງຕນົ ເອງເທ່ າົ ນນັ້ ຈ່ ງເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການເຫນັ ປະໂຫຍດສະເພາະຕນົ ແລະ ປະໂຫຍດສະເພາະຄອບຄວົ ຕນົ ບ່ ຄດິ ຈະເຜ່ ອແຜ່ ໄປສ່ ຄນົ ອ່ ນ ດ່ ງັ ນນັ້ ມະນຸດຕອ້ ງຂະຫຍາຍຄວາມ ຮກັ ດ່ ງັ ກ່ າວອອກໄປເປນັ ຄວາມຮກັ ທ່ ີມ່ ຈເ້ ອນີ້ ວ່ າ Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ 82 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ຄວາມຮກັ ສາກນົ (Universal love) ຄວາມຮກັ ດ່ ງັ ກ່ າວ ສາຫລບັ ມ່ ຈ ້ ເປັນຄວາມຮກັ ທ່ ີບ່ ມກີ ານແບ່ ງຊນັ້ ວນັ ນະ ແຕ່ ເປັນຄວາມຮກັ ທ່ ີເທ່ າົ ທຽມກນັ ໝດົ ຮກັ ຜອ້ ່ ນໃຫເ້ ທ່ າົ ກບັ ຮກັ ຕນົ ເອງ ຮກັ ຄອບຄວົ ອ່ ນໃຫເ້ ທ່ າົ ກບັ ຮກັ ຄອບຄວົ ຕນົ ເອງ ຊ່ ງເຊ່ ອມໂຍງໄປເຖງິ ການ ເຫນັ ແກ່ ປະໂຫຍດຂອງຄນົ ອ່ ນເໝອນປະໂຫຍດຂອງຕນົ . ທດັ ນະຄວາມຮກັ ໂດຍເທ່ າົ ທຽມກນັ ໝດົ ຢ່ າງບ່ ມກີ ານແບ່ ງລະດບັ ຂອງຄວາມຮກັ ເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີຂດັ ກບັ ທດັ ນະ ຄວາມຮກັ ຂອງຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ໂດຍເມ່ ງຈໄ້ ດວ້ ຈິ ານໄວວ້ ່ າ ເປັນຄວາມຮກັ ທ່ ີທາລາຍ ພນ້ ຖານຂອງຄອບຄວົ ທງັ ນີ້ ເພາະ ຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈມ້ ີຄວາມເຫນັ ວ່ າ ຄນົ ຜຮ້ ຈ້ ກັ ຮກັ ນນັ້ ຕອ້ ງມປີ ັນຍາ ພທ່ ຈີ ະຮຈ້ ກັ ແບ່ ງແຍກຄວາມຮກັ ໃຫແ້ ຕກຕ່ າງກນັ ອອກໄປ ເຊ່ ນັ ຄວາມຮກັ ທ່ ມີ ີຕ່ ພ່ ແມ່ ຂອງຕນົ ກຕອ້ ງ ແຕກຕ່ າງຈາກຄວາມຮກັ ທ່ ີມຕີ ່ ພ່ ນີ ອ້ ງຂອງຕນົ ຄວາມຮກັ ທ່ ີມີຕ່ ເພ່ ອນກຄວນແຕກຕ່ າງອອກໄປອກີ . ສາຫລບັ ຄວາມສາຄນັ ຂອງຄວາມຮກັ ບດີ າມານດາຕາມທດັ ນະຂອງຂງົ ຈເ້ ຫນັ ຈະໄດແ້ ກ່ ເປນັ ຄວາມຮກັ ທ່ ເີ ກີດ ງ່າຍທ່ ສີ ຸດ ຈ່ ງເປັນຄວາມຮກັ ທ່ ເີ ລ່ ມີ ຝກໃຫຄ້ ນົ ໄດຮ້ ຈ້ ກັ ຄນຸ ນະທາຄວາມຮກັ ຄອບຄວົ ຈ່ ງ ເປັນສະຖານທ່ ີທາອດິ ທ່ ໃີ ຫ້ ຄນົ ໄດຮ້ ຈ້ ກັ ນກຮກັ ບຸກຄນົ ອ່ ນ ເມ່ ອສາມາດຮກັ ບດີ າມານດາໄດແ້ ລວ້ ຍ່ ອມສາມາດ ຂະຫຍາຍເປັນການຮຈ້ ກັ ຮກັ ພ່ ີຮກັ ນອ້ ງ ແລະ ຈະສາມາດຮກັ ບຸກຄນົ ພາຍນອກຄອບຄວົ ໄດຕ້ ່ ໄປ ດວ້ ຍເຫດ ດ່ ງັ ກ່ າວ Hsieh Yu-wei ຈ່ ງກ່ າວເຖງິ ຄວາມ ສາຄນັ ຂອງການຮກັ ບດີ າມານດາໄວວ້ ່ າ “ຄາສອນເລ່ ອງການຮກັ ພ່ ແມ່ ປະສງົ ທ່ ຈີ ະຊ່ ວຍພດັ ທະນາຄວາມຮກັ ຕ່ ພ່ ຂອງເຈາົ້ ຄວາມຮກັ ຕ່ ບນັ ພະບຸ ລຸດຂອງເຈາົ້ ແລະ ຂະຫຍາຍຄວາມຮກັ ດ່ ງັ ກ່ າວໄປສ່ ຄນົ ອ່ ນ ຖາ້ ເຈາົ້ ບ່ ມກັ ບນັ ພະບຸ ລຸດຂອງເຈາົ້ ເສຍ ເອງແລວ້ ກຈບົ ເລ່ ອງ. ຄາຖາມ 3. “ຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ທາງດາ້ ນໂອກາດ” (quality of opportunity) ເປນັ ທດັ ນະທ່ ີມບີ ດົ ບາດ ເດ່ ນັ ທາງດາ້ ນປດັ ຊະຍາສງັ ຄມົ ປດັ ຊະຍາຈນີ ມີທດັ ນະດ່ ງັ ກ່ າວຫລບ່ ? ຄາຕອບ ທດັ ນະຂອງຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ທາງດາ້ ນໂອກາດຍ່ ອມປາກດົ ໃນປດັ ຊະຍາຈນີ ດວ້ ຍ ຊ່ ງ ຈະພບົ ໄດໃ້ ນ ຄວາມຄດິ ຂອງປັດຊະຍາລດັ ທຂິ ງົ ຈຢ້ ່ າງຊດັ ເຈນ ເລ່ ອງດ່ ງັ ກ່ າວໄດແ້ ກ່ ຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ຂອງມະນດຸ ທ່ ຈີ ະເປັນຜມ້ ຄີ ນຸ ນະທາໂດຍຂງົ ຈມ້ ຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າ ມະນຸດໂດຍທາມະຊາດເຊ່ ອຂອງຄວາມດຢີ ່ ແລວ້ ຢ່ ທ່ ີວ່ າໃຜຈະພດັ ທະນາເຊອ້ ແຫ່ ງ ຄວາມດດີ ່ ງັ ກ່ າວໃຫປ້ າກດົ ເທ່ າົ ນນັ້ ເພາະສະນນັ້ ມະນຸດມີ ຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ໃນແງ່ທ່ ມີ ໂີ ອກາດຈະເປນັ ຄນົ ດໄີ ດເ້ ທ່ າົ ທຽມກນັ . ນອກຈາກນີ້ ຜປ້ ກົ ຄອງຕາມທດັ ນະຂອງຂງົ ຈນ້ ນັ້ ບ່ໄດສ້ ະໜບັ ສະໜນຜປ້ ກົ ຄອງໂດຍສາຍເລອດ ແຕ່ ຂງົ ຈມ້ ີ ຄວາມເຫນັ ວ່ າ ຜພ້ ດັ ທະນາຄນຸ ນະທາແລວ້ ສມົ ຄວນຈະເປນັ ຜປ້ ກົ ຄອງ ດ່ ງັ ນນັ້ ເມ່ ອມະນດຸ ມີໂອກາດເທ່ າົ ທຽມກນັ ໃນແງ່ ຂອງໂອກາດຂອງຄວາມເປັນຜມ້ ຄີ ນຸ ນະທາ ເພາະສະນນັ້ ບຸກຄນົ ກມໂີ ອກາດເທ່ າົ ທຽມກນັ ໃນຄວາມສາມາດທ່ ີຈະເປັນຜ້ ປົກຄອງ. ແນວໃດກຕາມ ເຖງິ ແມ່ ນທກຸ ຄນົ ຈະມີໂອກາດເທ່ າົ ທຽມກນັ ໃນການເປັນຜມ້ ຄີ ນຸ ນະທາ ແຕ່ ກບ່ ແມ່ ນ ທຸກຄນົ ສາມາດເປນັ ຜມ້ ຄີ ຸນນະທາໄດ.້ ເນ່ ອງຈາກຂງົ ຈມ້ ທີ ດັ ນະວ່ າ ມະນຸດບໄ່ ດມ້ ຄີ ນຸ ນະທາຕງັ້ ແຕ່ ເກີດ ພຽງແຕ່ ມີເຊ່ ອຂອງ ຄວາມດທີ ່ ລີ ເວລາໄດຮ້ ບັ ການພດັ ທະນາໃຫຜ້ ະລດິ ດອກອອກຜນົ ດ່ ງັ ນນັ້ ຂງົ ຈຈ້ ່ ງເຫນັ ຄວາມສາຄນັ ຂອງການ ສກສາ ແລະ ໃນທດັ ນະຂອງຂງົ ຈ ້ ຕ່ ການສກສານເີ້ ອງ ຈະເຫນັ ວ່ າຂງົ ຈມ້ ທີ ດັ ນະຕ່ ໂອກາດແຫ່ ງ ຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ທາງດາ້ ນການສກສາ ເພາະຂງົ ຈມ້ ີ ຄວາມເຫນັ ວ່ າ ໃນເລ່ ອງຂອງການສກສາບ່ ຄວນມີ ການແບ່ ງແຍກ ໃນການຮບັ ສດິ ຂງົ ຈຈ້ ່ ງບ່ໄດຮ້ ບັ ສະເພາະບຸດຂຸນນາງ ເທ່ າົ ນນັ້ ຂງົ ຈ່ ຮບັ ສດິ ທຸກຄນົ ທ່ ີ ຂະຫຍນັ ແລະ ສະຫລາດ ຊ່ ງການຂະຫຍນັ ແລະ ຄວາມສະຫລາດພອ້ ມທງັ ການອດົ ທນົ ເປນັ ຄວາມພະຍາຍາມສະເພາະຕນົ ຄວາມສາເລດັ ຈ່ ງມີບ່ ຄກນັ ແຕ່ ທກຸ ຄນົ ກມໂີ ອກາດເທ່ າົ ທຽມກນັ ໃນຈດຸ ເລ່ ມີ ຕນົ້ ປັດ ຊະຍາຂອງສານກັ ນຕິ ທິ າ ຊ່ ງມີປັດຊະຍາລະເລຍີ ຫກັ ມານດຸ ສາຍາພາບນຍິ ມົ ແລະ ເທີດທນ ກດົ ຫມາຍເໜອບຸກຄນົ ກ ຍງັ ເນນັ້ ເຖງິ ຄວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ຂອງຄນົ ທຸກຄນົ ພາຍໃຕກ້ ດົ ຫມາຍເມ່ ອໃຜຄນົ ໜ່ ງທາຜດິ ກຄວນມໂີ ອກາດຖກລງົ ໂທດ ດວ້ ຍເຊ່ ນັ ດຽວກນັ . 83 Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ດ່ ງັ ນຈີ້ ະເຫນັ ວ່ າ ທດັ ນະທາງສງັ ຄມົ ໃນເລ່ ອງໂອກາດທ່ ີເທ່ າົ ທຽມກນັ ຂອງມະນຸດ ກເປັນ ທດັ ນະທ່ ີປາກດົ ຢ່ ແລວ້ ໃນປັດຊະຍາຈນີ . ຄາຖາມ 4. ບດົ ເພງບດົ ໜ່ ງໃນໜງັ ສບປະຫວດັ ສາດ (Book of History) ມີໃຈຄວາມວ່ າ: ປະຊາຊນົ ຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການບາລຸງ ປະຊາຊນົ ຕອ້ ງບ່ ຖກຫຍຽບຍ່ າ ປະຊາຊນົ ຄຮາກຖານຂອງປະເທດ ເມ່ ອຮາກຖານຫມນັ້ ຄງົ ປະເທດຊາດກຄວນສະຫງບົ ບດົ ເພງດ່ ງັ ກ່ າວສະແດງເຖງິ ປັດຊະຍາການປກົ ຄອງຂອງປັດຊະຍາຈນີ ຢ່ າງໃດ? ຄາຕອບ ຈາກການສກສາປດັ ຊະຍາຈນີ ມາຈະພບົ ວ່ າຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ແລະ ເລ່ າົ ຈໄ໊ື ດນ້ າສ່ ງິ ທ່ ີປາກດົ ໃນ ຫນງັ ສ ປະຫວດັ ສາດດ່ ງັ ກ່ າວມາເປນັ ພນ້ ຖານຂອງທດັ ນະທາງດາ້ ນການເມອງ ແລະ ການປກົ ຄອງ ຈ່ ງເຮດັ ໃຫປ້ ັດຊະຍາຈນີ ເນນັ້ ທດັ ນະການປກົ ຄອງວ່ າຕອ້ ງປກົ ຄອງເພ່ ອຜນົ ປະໂຫຍດຂອງປະຊາຊນົ ໂດຍສ່ ວນທງັ ຫມດົ ຫລ ອາດເວາົ້ ໄດວ້ ່ າ ເຖງິ ແມ່ ນປດັ ຊະຍາຈນີ ບ່ໄດກ້ າ້ ວໄປໄກເຖງິ ກບັ ສະແດງທດັ ນະວ່ າຜປ້ ົກຄອງຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການເລອກຈາກປະຊາຊນົ (govern ment by the people) ແຕ່ ຜປ້ ກົ ຄອງກຕອ້ ງປກົ ຄອງ ເພ່ ອປະຊາຊນົ (government for the people). ທາງຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ເນນັ້ ລດັ ຖະບານທ່ ີເປັນລດັ ຖະບານມານຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ທ່ ີປົກຄອງປະຊາຊນົ ດວ້ ຍ ຄວາມເມດຕາກະລນຸ າ ແລະ ຢດສະວດັ ດພີ າບ ແລະ ຄວາມສຸກຂອງປະຊາຊນົ ເປນັ ບນັ ທດັ ຖານ ຜປ້ ົກຄອງຈ່ ງຕອ້ ງລະ ເລຍີ ເລ່ ອງຜນົ ປະໂຫຍດສ່ ວນຕນົ ຈນົ ໝດົ ສນິ້ ເມ່ ງຈປ້ ດັ ຊະຍາຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈມ້ ຄີ ວາມ ເຫນັ ວ່ າ ການປກົ ຄອງດ່ ງັ ກ່ າວ ເຮດັ ໄດງ້ ່າຍຫລາຍ ທງັ ນີ້ ເພາະທາມະຊາດທ່ ີດດີ ່ ງັ ກ່ າວເຮດັ ໃຫມ້ ະນດຸ ມີຄວາມ ເມດຕາກະລຸນາເປນັ ທາມະຊາດຢ່ ແລວ້ ນອກຈາກນີ້ ຂງົ ຈເ້ ອງກເຊ່ ອເໝອນຄນົ ໃນສະໄໝຣາດຊະວງົ ໂຈວທ່ ຖີ ວ່ າ ເປນັ ອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ (The Mandate of Heaven) ທ່ ີທຽນມີຄວາມປະສງົ ທ່ ີຈະໃຫຜ້ ປ້ ົກຄອງ ປົກຄອງໂດຍຍດສະວດັ ດີພາບ ແລະ ຄວາມສຸກຂອງ ປະຊາຊນົ ເປນັ ຫກັ ເມ່ ອຜປ້ ກົ ຄອງໃດບ່ ເຮດົ ຕາມ ອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ບຸກຄນົ ອ່ ນກມສີ ດິ ທທິ ່ ີຈະປະຕວິ ດັ ໂຄ່ ນລມົ້ ຜ້ ປກົ ຄອງດ່ ງັ ກ່ າວ. ສ່ ວນທາງຝ່ າຍເລ່ າົ ຈນ້ ນັ້ ເນນັ້ ການປົກຄອງແບບເສລີນຍິ ມົ ແລະ ທາມະຊາດນຍິ ມົ ເລຍີ ທີດຽວກ່ າວຄຜປ້ ກົ ຄອງ ຕອ້ ງບ່ ກດົ ຂ່ ປີ ະຊາຊນົ ແລະ ທ່ ສີ າຄນັ ທ່ ີສຸດ ບ່ ຄວນໄປຫຍຸງ້ ກ່ ຽວກບັ ປະຊາຊນົ ເລຍີ ທີດຽວ ໂດຍປຽບທຽບໃຫເ້ ຫນັ ວ່ າ ທະເລທ່ ີກວາ້ ງໃຫຍ່ ຄວນຢ່ ໃນທ່ ຕີ ່ າກວ່ າສ່ ງິ ອ່ ນ ຜ້ປົກຄອງ ທ່ ີຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ກຕອ້ ງບ່ ຫຍງ້ ກ່ ຽວກບັ ປະຊາຊນົ ການບາລງລຽ້ ງ ປະຊາຊນົ ຕາມທດັ ນະຂອງເລ່ າົ ຈໄ້ ດແ້ ກ່ ການບາລງຸ ລຽ້ ງໃຫເ້ ກີດສນັ ຕຂິ ນ້ ໃນຈດິ ໃຈປະຊາຊນົ ໂດຍນາຈດິ ໃຈ ປະຊາຊນົ ໄປ ສ່ ຈດິ ໃຈທ່ ບີ ລສິ ຸດຂອງ ເດກັ ນອ້ ຍມທ້ າອດິ ເກດີ ໂດຍບ່ ພະຍາຍາມສາ້ ງຄ່ ານຍິ ມົ ໃດໆ ຂນ້ ມາໃຫປ້ ະຊາຊນົ ເຫນັ ເປັນອນັ ຂາດ ລດັ ຖະບານ ແບບນເີ້ ລ່ າົ ຈມ້ ຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າ ດກີ ວ່ າ ລດັ ຖະບານທ່ ມີ ີຄວາມເມດຕາກະລຸນາແບບລດັ ຖະບານຂອງລດັ ທຂິ ງົ ຈອ້ ກີ . ຄາຖາມ 5. “ຄອບຄວົ ” (family) ມີຄວາມສາຄນັ ຢ່ າງໃດຕາມຄວາມຄດິ ຂອງຂງົ ຈ?້ ຄາຕອບ ຂງົ ຈມ້ ທີ ດັ ນະເໝອນອາຣດິ ໂຕເຕນີ ໃນແງ່ທ່ ີຖວ່ າ ມະນດຸ ເປນັ ສດັ ສງັ ຄມົ ດ່ ງັ ນນັ້ ກ່ ອນທ່ ີຈະເປນັ ສງັ ຄມົ ໃຫຍ່ ທ່ ີມີລດັ ຖະບານປົກຄອງ ກຕອ້ ງມສີ ງັ ຄມົ ທ່ ນີ ອ້ ຍທ່ ີສຸດ ແລະ ເປັນຫນ່ ວຍທາອດິ ສຸດຄ ຄອບຄວົ ຄອບຄວົ ຈ່ ງເປັນ ສ່ ງິ ທ່ ຂີ ງົ ຈເ້ ຊ່ ອວ່ າເປນັ ຮາກຖານ (foundation) ຂອງສງັ ຄມົ ທ່ ີດຽວການ ເປນັ ຮາກຖານຂອງສງັ ຄມົ ໝາຍຄວາມວ່ າ ຖາ້ ຄອບຄວົ ສະຫງບົ ສງັ ຄມົ ກສະຫງບົ ດວ້ ຍເຊ່ ນັ ດຽວກນັ ຫລ ຢ່ າງທ່ ີເມ່ ງຈໄ້ ດກ້ ່ າວໄວວ້ ່ າ “ຮາກຖານຂອງຈກັ ກະພດັ ຄລດັ ແລະ ຮາກຖານຂອງລດັ ຄຄອບຄວົ ຜ້ປົກຄອງຄອບຄວົ ກເຊ່ ນັ ດຽວ ກ່ ອນທ່ ຈີ ະປົກຄອງລດັ ໃຫໄ້ ດດ້ ກີ ຕອ້ ງຈດັ ການ ປົກຄອງຄອບຄວົ ໃຫຮ້ ຽບຮອ້ ຍເສຍກ່ ອນ ທງັ ນີ້ ເພາະຜປ້ ົກຄອງຍ່ ອມບ່ ອາດສອນຄນົ ອ່ ນໄດ້ ຖາ້ ທ່ ານບ່ ສາມາດສອນ ຄນົ ໃນຄອບຄວົ ຕນົ ເອງໄດ້ ນນັ້ ຄການນາຄອບຄວົ ໄປສາພນັ ກບັ ການປົກຄອງລດັ . Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ 84 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ບດີ າມານດາເປນັ ຜໃ້ ຫກ້ າເນດີ ຊວີ ດິ ຄວາມສາພນັ ທາງສາຍເລອດຄວນມີເຫດຜນົ ພຽງພ ທ່ ີຈະເຮດັ ໃຫລ້ ກຕອ້ ງ ປະຕບິ ດັ ຕ່ ບດີ າມານດາຢ່ າງໜ່ ງ ຄຄວາມຮກັ ບດີ າມານດາ ຜມ້ ຄີ ຸນນະທາຄວາມຮກັ ກຕອ້ ງສະແດງຄຸນນະທານນັ້ ຕ່ ບດີ າ ມານດາຂອງຕນົ ເສຍກ່ ອນ ດ່ ງັ ນນັ້ ຄອບຄວົ ຈ່ ງເປັນສະຖາບນັ ທາອດິ ສາຫລບັ ເປັນສນຝກຄນຸ ນະທາ. ນອກຈາກນີ້ ບຸກຄນົ ທ່ ສີ າມາດຮກັ ບດີ າມານດາຂອງຕນົ ເສຍກ່ ອນເທ່ າົ ນນັ້ ຈ່ ງຈະສາມາດ ຮກັ ບຸກຄນົ ອ່ ນໄດ້ ບຸກ ຄນົ ທ່ ສີ າມາດຮບັ ຜດິ ຊອບຕ່ ຄອບຄວົ ຂອງຕນົ ເທ່ າົ ນນັ້ ຈ່ ງຈະສາມາດແບກພາລະອນັ ໜກັ ຂອງລດັ ໄດ້ ຄວາມສາພນັ ລະຫວ່ າງຄອບຄວົ ກບັ ການປກົ ຄອງລດັ ໃນແງ່ດ່ ງັ ກ່ າວຂງົ ຈ ້ ກ່ າວຢນຢນັ ໄວວ້ ່ າ. “ໃຜບ່ ສາມາດເຮດັ ໃຫບ້ ຸກຄນົ ອ່ ນກະຈ່ າງໃນສ່ ງິ ທ່ ີທ່ ານບ່ ສາມາດເຮດັ ໃຫສ້ ະມາຊກິ ໃນຄອບຄວົ ທ່ ານກະຈ່ າງໄດ້ ດ່ ງັ ນນັ້ ຜ້ປກົ ຄອງທ່ ີສະຫລາດຈ່ ງບ່ ຈາເປນັ ຕອ້ ງ ໄປພນົ້ ຄອບຄວົ ເພ່ ອທ່ ຈີ ະຫາຫກັ ການທ່ ຈີ າເປັນສາຫລບັ ການປົກຄອງ ລດັ ໃນຄອບຄວົ ຜ້ປົກຄອງສາມາດພບົ ຄວາມຮກັ ການເຊ່ ອຟັງເຄາົ ລບົ ຕ່ ພ່ ຂອງລກ ຊ່ ງຜປ້ ກົ ຄອງຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ທ່ ານ ສາມາດພບົ ຄວາມຮກັ ທ່ ີພງມຕີ ່ ຍາດ ຊ່ ງເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ທີ ່ ານປະຕບິ ດັ ຕ່ ຂາ້ ລາດຊະການຜໃ້ ຫຍ່ ແລະ ທ່ ານຈະພບົ ຄວາມເມດ ຕາ ກະລນຸ າ ຊ່ ງເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີປະຊາຊນົ ພງໄດຮ້ ບັ ການເບ່ ງິ ດແລ. ຄວາມສາພນັ ລະຫວ່ າງຄອບຄວົ ກບັ ການປກົ ຄອງລດັ ດ່ ງັ ກ່ າວຂອງຂງົ ຈ ້ ສບເນ່ ອງມາ ຈາກຄວາມຄດິ ທ່ ວີ ່ າ ຈດຸ ເສຍພຽງຈດຸ ດຽວກສາມາດເຮດັ ໃຫທ້ ງັ ປະເທດເນ່ າົ ໄປທງັ ປະເທດໄດ້ ແຕ່ ຈດຸ ດີພຽງຈດຸ ດຽວກເຮດັ ໃຫເ້ ກີດຄວາມດຂີ ນ້ ທ່ ວົ ໄປໄດ້ ດ່ ງັ ນນັ້ ຄອບຄວົ ຈ່ ງເປນັ ສ່ ງິ ສາຄນັ ຕ່ ຄວາມ ສະຫງບົ ຮຽບຮອ້ ຍຂອງສງັ ຄມົ ແລະ ສາຄນັ ຕ່ ຄວາມສາເລດັ ຕ່ ການປກົ ຄອງປະເທດຂອງຜປ້ ກົ ຄອງ. ຄາຖາມ 6. ການທ່ ຂີ ງົ ຈເ້ ນນັ້ ເຖງິ ມານຢາດທ່ ສີ ະແດງອອກພາຍນອກ ຂງົ ຈຕ້ ອ້ ງການສອນໃຫມ້ ະນຸດ ທາທ່ າຫລ ບ່ ? ຄາຕອບ ຂງົ ຈບ້ ່ ປາດຖະຫນາທ່ ີຈະສອນໃຫມ້ ະນຸດທາທ່ າຕ່ ກນັ ດວ້ ຍມານຢາພາຍນອກແຕ່ ຢ່ າງໃດທງັ ສນິ້ ຂງົ ຈ ້ ມີຄວາມເຫນັ ວ່ າ ການທາທ່ າເປັນການບ່ ສະຫລາດ ສ່ ງິ ທ່ ຂີ ງົ ຈບ້ ່ ເຮດັ ກຄ ການທາທ່ າ ກະເຮດັ ໃຫເ້ ຫນັ ພາຍນອກເພ່ ອຊ່ ສຽງໃນອະນາຄດົ ຂງົ ຈເ້ ລງັ ເຖງິ ທາມະຊາດພາຍໃນ ໂດຍມີຄວາມເຫນັ ວ່ າ ຄນົ ສະຫລາດຕອ້ ງພະຍາຍາມພດັ ທະນາທາ ມະຊາດພາຍໃນທຸກທາງ ທາມະຊາດພາຍໃນບ່ ແມ່ ນສ່ ງິ ທ່ ແີ ຍກ ຈາກຕວົ ມະນຸດ ເມ່ ອໃຜຄນົ ໜ່ ງໄດພ້ ດັ ທະນາທາມະ ຊາດຂອງຕນົ ຂນ້ ມາແລວ້ ທ່ ານກສາມາດປະພດ ຊ່ ສດັ ຕ່ ເພ່ ອນ ຊ່ ວຍເຫລອເພ່ ອນມະນຸດ ໄດໂ້ ດຍບ່ ຕອ້ ງທາທ່ າ ຫລ ອາດເວາົ້ ອກີ ຍາງໜ່ ງ ຄນຸ ນະທາທ່ ສີ ະແດງອອກພາຍນອກເປນັ ຜນົ ຂອງການພດັ ທະນາທາມະຊາດພາຍໃນ ດ່ ງັ ນນັ້ ຄນົ ທ່ ີ ສາມາດ ພດັ ທະນາທາມະຊາດພາຍໃນທ່ ີດຂີ ອງຕນົ ໄດແ້ ລວ້ ຄວນສາມາດປະພດໄດຖ້ ກຕອ້ ງດ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ສາມາດປະຕບິ ດັ ຕ່ ບດີ າມານດາຢ່ າງຖກຕອ້ ງ ແລະ ເປນັ ຂປ້ ະຕບິ ດັ ທ່ ີປາດຖະຫນາຈະໃຫ້ ບຸດຂອງຕນົ ໄດ້ ປະຕບິ ດັ ຕ່ ຕນົ . 2. ສາມາດປະຕບິ ດັ ຕ່ ເຈາົ້ ນາຍໄດຢ້ ່ າງຖກຕອ້ ງ ແລະ ເປນັ ຂປ້ ະຕບິ ດັ ທ່ ປີ າດຖະຫນາ ຈະໃຫ້ ລກນອ້ ງຂອງຕນົ ປະຕບິ ດັ . 3. ສາມາດປະຕບິ ດັ ຕ່ ອາ້ ຍຢ່ າງຖກຕອ້ ງ ແລະ ເປັນຂປ້ ະຕບິ ດັ ທ່ ປີ າດຖະຫນາ ຈະໃຫນ້ ອ້ ງຂອງ ຕນົ ປະຕບິ ດັ ຕ່ ຕນົ . 4. ສາມາດປະຕບິ ດັ ຕ່ ເພ່ ອນຖກຕອ້ ງ ແລະ ເປັນຂປ້ ະຕບິ ດັ ທ່ ີປາດຖະຫນາຈະໃຫເ້ ພ່ ອນຂອງຕນົ ປະຕບິ ດັ ຕ່ ຕນົ ນອກຈາກນີ້ ຜສ້ ະຫລາດຜຊ້ ່ ງພະຍາຍາມພດັ ທະນາທາມະຊາດຂອງຕນົ ແລວ້ ນອກຈາກຈະໃຫຄ້ ວາມ ສນົ ໃຈຕ່ ຄວາມປະພດຂອງຕນົ ແລວ້ ຍງັ ຮຈ້ ກັ ລະມດັ ລະວງັ ຄາເວາົ້ ຂອງທ່ ານດວ້ ຍ ທງັ ຫມດົ ທງັ ບ່ ເວາົ້ ເກນີ ເລຍີ ໄປກວ່ າສ່ ງິ ທ່ ີຕນົ ໄດກ້ ະທາລງົ ໄປອກີ ດວ້ ຍ. ຂງົ ຈໄ້ ດເ້ ວາົ້ ເຖງິ ການປັບຕວັ ໃຫເ້ ໝາະສມົ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມຂອງຜສ້ ະຫລາດວ່ າ “ເມ່ ອທ່ ານ (ຜສ້ ະຫລາດ) ຢ່ ທ່ າມກາງຄວາມລາ້ ລວຍ ແລະ ຄວາມໂອ່ ອ່ າ ເຂາົ ກຍ່ ອມສາມາດປະຕບິ ດັ ໃຫເ້ ໝາະສມົ ແລະ ນ່ າຍກົ ຍອ້ ງ ເມ່ ອທ່ ານຢ່ ທ່ າມກາງຄນົ ຍາກຈນົ ແລະ ໜາ້ ຊງັ ທ່ ານກປະຕບິ ດັ ໄດເ້ ໝາະສມົ ກບັ ຄວາມຍາກຈນົ ແລະ ຄວາມໜາ້ ລງັ ກຽດ”” ການ 85 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ກ່ າວເຖງິ ການປັບຕວັ ດ່ ງັ ກ່ າວຂອງຜສ້ ະຫລາດຂງົ ຈບ້ ໄ່ ດຕ້ ງັ້ ໃຈຈະຍກົ ຍອ້ ງ ການທາທ່ າ ແຕ່ ຂງົ ຈຕ້ ອ້ ງການຊໃີ້ ຫເ້ ຫນັ ວ່ າ ຜ້ ສະຫລາດທ່ ີພດັ ທະນາທາມະຊາດຂອງຕນົ ແລວ້ ກຍອມ ທ່ ີຈະຮບັ ການປະພດທ່ ຖີ ກຕອ້ ງທກຸ ຢ່ າງເໝອນກບັ ເປນັ ຄວາມ ປະພດຂອງເຂາົ ເອງ. ທງັ ນຈີ້ ະເຫນັ ວ່ າ ຂງົ ຈບ້ ່ ເຄຍີ ສະໜບັ ສະໜນການທາທ່ າ ສ່ ງິ ທ່ ີຂງົ ຈສ້ ອນກຄ ສອນໃຫແ້ ຕ່ ລະຄນົ ໄດພ້ ດັ ທະນາ ທາມະຊາດທ່ ີດພີ າຍໃນຂອງຕນົ ເມ່ ອໄດພ້ ດັ ທະນາທາມະຊາດພາຍໃນແລວ້ ກສາມາດ ມຄີ ວາມປະພດພາຍນອກຢ່ າງຖກ ຕອ້ ງໂດຍອດັ ໂນມດັ ມານຢາ ຫລ ການປະຕບິ ດັ ພາຍນອກຈ່ ງເປນັ ສ່ ວນທ່ ີປາກດົ ຂອງທາມະຊາດພາຍໃນນນັ້ ເອງ. ຄາຖາມ 7. ແນວໃດຂງົ ຈຈ້ ່ ງຕງັ້ ສານກັ ການສກສາຂນ້ ທງັ ໆ ທ່ ີຂງົ ຈເ້ ອງຄຄນົ ນາຊນີ້ ເຄມັ ມາ ເປນັ ຄ່ າເລ່ າົ ຮຽນ ກ ຍງັ ໃຫຮ້ ຽນໃນສານກັ ຂອງຕນົ ? ຄາຕອບ ໃນການຕງັ້ ສານກັ ການສກສາຂນ້ ມານນັ້ ຂງົ ຈບ້ ່ ປາດຖະຫນາພຽງການຝກຄນົ ໄປຮບັ ລາດຊະການ ຫລ ຂງົ ຈບ້ ່ໄດປ້ າດຖະຫນາທ່ ີຈະຕງັ້ ສານກັ ການສກສາເພ່ ອຫາລາຍໄດແ້ ຕ່ ຢ່ າງໃດທງັ ສນິ້ ຂງົ ຈປ້ າດຖະຫນາ ພຽງຄນົ ສະຫລາດ ແລະ ຂະຫຍນັ ເທ່ າົ ນນັ້ ທ່ ຈີ ະມາສກສາໃນສານກັ ຂອງທ່ ານ ການໃຫກ້ ານສກສາແກ່ ຄນົ ໜ່ ມຸ ຂອງ ຂງົ ຈຈ້ ່ ງບໄ່ ດ້ ມຸງ້ ສະເພາະການສອນ ຫລ ການຝກລກຂຸນນາງເທ່ າົ ນນັ້ ດ່ ງັ ນນັ້ ການຕງັ້ ສານກັ ການສກສາ ຂອງຂງົ ຈຈ້ ່ ງມຈີ ດຸ ໝາຍເພ່ ອ ສ່ ງິ ອ່ ນຊ່ ງບ່ ແມ່ ນເງນີ ແລະ ຜນົ ປະໂຫຍດສ່ ວນຕນົ ຢ່ າງແນ່ ນອນ ທງັ ນຈີ້ າກການສກສາປດັ ຊະຍາຂອງຂງົ ຈ ້ ເຮາົ ຈະພບົ ວ່ າ ຂງົ ຈຕ້ ງັ້ ສານກັ ການສກສາຂນ້ ດວ້ ຍສາເຫດ 2 ປະການດ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ຂງົ ຈເ້ ຫນັ ຄວາມສາຄນັ ຂອງການສກສາ ຂງົ ຈເ້ ປັນຜສ້ ະໜບັ ສະໜນການໃຫກ້ ານສກສາ ແກ່ ປະຊາຊນົ ເປນັ ຢ່ າງຍ່ ງິ ຊ່ ງຄວາມຄດິ ດ່ ງັ ກ່ າວຂອງຂງົ ຈກ້ ງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ທດັ ນະຂອງຝ່ າຍ ລດັ ທເິ ຕ໋າໍ ົ ຊ່ ງບ່ ສະໜັບສະໜນການສກສາອ່ ນ ໃດທງັ ສນິ້ ໂດຍຖວ່ າການສກສາເຮດັ ໃຫເ້ ກີດຄວາມຫຍຸງ້ ຍາກແກ່ ປະຊາຊນົ ຫລາຍຍ່ ງິ ຂນ້ ເຊ່ ນັ ເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ສະຫລາດ ເອາົ ປຽບຄນົ ຍາກຈນົ ເປນັ ຕນົ້ ແຕ່ ສາຫລບັ ຂງົ ຈທ້ ງັ ຫມດົ ທງັ ເມ່ ງຈດ້ ວ້ ຍ ມີຄວາມເຊ່ ອຫມນັ້ ວ່ າ ການສກສາຄວທິ ີຂອງ ການພດັ ທະນາຄນຸ ນະທາຂອງມະນດຸ ຫລ ການສກສາ ຊ່ ວຍພດັ ທະນາບຸກຄະລກິ ກະພາບຂອງມະນດຸ . ຂງົ ຈມຄີ ວາມເຊ່ ອວ່ າ ສະພາບຄວາມທຸກຍາກຂອງປະຊາຊນົ ແລະ ສງົ ຄາມລະຫວ່ າງລດັ ທີ ເກີດຂນ້ ຈະແກໄ້ ຂ ໄດກ້ ໂດຍນາຄນຸ ນະທາກບັ ມາສ່ມະນດຸ ອກີ ເທ່ ອໜ່ ງ ການແກໄ້ ຂເປນັ ບນັ ຫາສງັ ຄມົ ຈ່ ງເລ່ ມີ ດວ້ ຍການແກໄ້ ຂພາຍໃນ ຂອງຕນົ ເອງຂອງແຕ່ ລະຄນົ ເສຍກ່ ອນ ສະນນັ້ ການສກສາຈ່ ງເປັນສ່ ງິ ຈາເປນັ ສາຫລບັ ພດັ ທະນາຄຸນນະທາ ແລະ ບຸກຄະ ລກິ ກະພາບຂອງແຕ່ ລະຄນົ ເມ່ ອຄນົ ໄດພ້ ດັ ທະນາຄຸນນະທາ ແລະ ບຸກຄະລກິ ກະພາບຂອງຕນົ ແລວ້ ກຍ່ ອມນາໄປສ່ ການ ປະຕບິ ດັ ຢ່ າງຖກຕອ້ ງຕ່ ກນັ ແລະ ກນັ ເມ່ ອປະຕບິ ດັ ຕ່ ກນັ ແລະ ກນັ ຢ່ າງຖກຕອ້ ງ ກຍ່ ອມເກດີ ຄວາມສະຫງບົ ຮຽບຮອ້ ຍ ຂນ້ ໃນສງັ ຄມົ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ຂງົ ຈຈ້ ່ ງ ເຫນັ ຄວາມສາຄນັ ຂອງການສກສາ. 2. ຂງົ ຈຕ້ ງັ້ ສານກັ ການສກສາເພ່ ອຈດຸ ປະສງົ ສາຄນັ ຄການປົກຄອງປະເທດໃຫເ້ ກີດສນັ ຕສິ ຸກ. ຂງົ ຈນ້ ນັ້ ມຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າ ການແກໄ້ ຂບນັ ຫາສງັ ຄມົ ຕອ້ ງເລ່ ມີ ຈາກຕວົ ຂອງແຕ່ ລະຄນົ ໂດຍ ແຕ່ ລະຄນົ ຈ່ ງ ພດັ ທະນາທາມະຊາດພາຍໃນຂອງຕນົ ຫລ ພດັ ທະນາຄຸນນະທາຂອງຕນົ ຂນ້ ມາ ເມ່ ອພະຍານ ການປະຕບິ ດັ ຕ່ ກນັ ກ ຄວນເປນັ ໄປໂດຍຮຽບຮອ້ ຍ. ຂງົ ຈເ້ ລງັ ທ່ ີຕວົ ຜປ້ ກົ ຄອງເປນັ ສາຄນັ ທ່ ສີ ຸດ ຜ້ປົກຄອງຈາເປນັ ຕອ້ ງເປັນຜມ້ ຄີ ນຸ ນະທາຢ່ າງຍ່ ງິ ຄວາມເຫນັ ຂອງຂງົ ຈ ້ ຜປ້ ກົ ຄອງບ່ ຈາເປນັ ຕອ້ ງເປນັ ບຸກຄນົ ໃນສາຍເລອດຂອງຂຸນນາງ ຜປ້ ົກຄອງຍ່ ອມເປນັ ໃຜກໄດທ້ ່ ໄີ ດພ້ ດັ ທະນາຄຸນນະ ທາໃນຕນົ ເອງແລວ້ ທ່ ານຍ່ ອມສາມາດປົກຄອງໃຫ້ ເກດີ ສນັ ຕສິ ຸກໄດ້ ຂງົ ຈຈ້ ່ ງເຊ່ ອຫມນັ້ ວ່ າຜປ້ ກົ ຄອງທ່ ີດສີ າຄນັ ກວ່ າ ກດົ ຫມາຍທ່ ີດໃີ ນການປກົ ຄອງປະເທດ ດ່ ງັ ທ່ ີຂງົ ຈກ້ ່ າວວ່ າ “ດ່ ງັ ນນັ້ ລດັ ຖະບານທ່ ີດີຂນ້ ຢ່ ກບັ ຄນົ ດີ ຄນົ ເຫ່ າົ ນນັ້ ຈ່ ງໄດຮ້ ບັ ເລອກເນ່ ອງຈາກ ບຸກຄະລກິ ກະພາບ ບຸກຄະລກິ ກະພາບທ່ ດີ ພີ ດັ ທະນາໂດຍການດາເນນີ ຕາມທາມະຊາດ ເມ່ ອຍ່ າງຕາມ ທາມະຊາດ ທ່ ານກໄດຈ້ ດິ ໃຈທ່ ີດ.ີ ນອກຈາກຈະໄດຄ້ ນົ ດເີ ປນັ ຜປ້ ົກຄອງແລວ້ ເຈາົ້ ຫນາ້ ທ່ ີ ຂອງລດັ ຖະບານນນັ້ ຖາ້ ໄດຄ້ ນົ ດີມາເຮດັ ຫນາ້ ທີລດັ ຖະ Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ 86 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ບານນນັ້ ກເປນັ ລດັ ຖະບານທ່ ໃີ ຊໄ້ ດແ້ ລວ້ ດ່ ງັ ທ່ ີຂງົ ຈກ້ ່ າວວ່ າ “ເມ່ ອຄນົ ດເີ ຂາົ້ ທາງານລດັ ຖະບານກມປີ ະສດິ ທພິ າບ ເໝອນ ກບັ ເມ່ ອດນິ ດພີ ດຜນົ ກງອກງາມ. ທງັ ນຈີ້ ະເຫນັ ວ່ າຂງົ ຈຕ້ ງັ້ ສານກັ ການສກສາຂນ້ ເພ່ ອຈດຸ ປະສງົ ທາງການເມອງ ແລະ ການປົກຄອງ ໂດຍມຄີ ວາມ ເຫນັ ວ່ າຖາ້ ທກຸ ຄນົ ໄດສ້ ກສາ ແລະ ພດັ ທະນາຄຸນນະທາຂອງຕນົ ກຍ່ ອມເຮດັ ໃຫເ້ ກີດ ສນັ ຕສິ ຸກຂນ້ ໃນສງັ ຄມົ ໂດຍ ສະເພາະຢ່ າງຍ່ ງິ ຍ່ ອມໄດເ້ ຈາົ້ ຫນາ້ ທ່ ີທ່ ມີ ີຄນຸ ນະທາເຂາົ້ ໄປດາລງົ ຕ່ າແໜ່ ງຕ່ າງໆຂອງລດັ ຖະບານລດັ ຖະບານກເປັນ ລດັ ຖະ ບານທ່ ມີ ີປະສດິ ທພິ າບ ໂດຍສະເພາະຢ່ າງຍ່ ງິ ຖາ້ ໄດຜ້ ປ້ ກົ ຄອງ ມີຄຸນນະທາລດັ ຖະບານນນັ້ ຍ່ ງິ ດຍີ ່ ງິ ຂນ້ ຂງົ ຈມ້ ທີ ດັ ນະຂດັ ກບັ ສານກັ ນຕິ ທິ າທ່ ີເຫນັ ວ່ າ ລດັ ຖະບານທ່ ີດຕີ ອ້ ງຂນ້ ຢ່ ກບັ ກດົ ຫມາຍທ່ ີດີ ແຕ່ ສາຫລບັ ຂງົ ຈລ້ ະຫວ່ າງຜປ້ ົກຄອງກບັ ກດົ ຫມາຍ ຂງົ ຈໃ້ ຫຄ້ ວາມ ສາຄນັ ຕ່ ຜປ້ ົກຄອງ ກດົ ຫມາຍເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີຂງົ ຈປ້ ະຕເິ ສດ. ຄາຖາມ 8. ຫຍງັ ຄຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈ (sympathy) ຕາມທດັ ນະຂອງ ຂງົ ຈ ້ ແລະ ຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈຕາມທດັ ນະຂອງເລ່ າົ ຈ ້ ? ຄາຕອບ ຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈຕາມທດັ ນະຂອງຂງົ ຈສ້ ະແດງຢ່ ໃນທດັ ນະເລ່ ອງຄຸນນະທາ “ເຍນີ ” (jen) ຂອງ ຂງົ ຈ ້ ເຍນີ ໝາຍເຖງິ ຄວາມເຕມັ ອກົ ເຕມັ ໃຈທ່ ີຈະປະຕບິ ດັ ຕ່ ກນັ ຢ່ າງເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈ ຊ່ ງມກັ ຈະປ່ ຽນ ວ່ າຄຄຸນນະທາ ຄວາມຮກັ ຄວາມເມດຕາ ຊ່ ງເປນັ ຄຸນນະທາທາງສງັ ຄມົ ຂງົ ຈມ້ ີຄວາມເຫນັ ວ່ າ “ເຍນີ ” ຄຄຸນນະທາສາຄນັ ທ່ ີເຮດັ ໃຫ້ ສງັ ຄມົ ສະຫງບົ ຄນຸ ນະທາໜ່ ງ ເມ່ ອມຄີ ນຸ ນະທາເປັນແລວ້ ຈະເຮດັ ໃຫ້ ມະນຸດປະຕບິ ດັ ຕນົ ໄດຖ້ ກຕອ້ ງຕ່ ຄນົ ອ່ ນ. ຄວາມຮສ້ ກທ່ ີມຕີ ່ ເພ່ ອນມະນຸດ (Hellow-feeling) ຕາມທດັ ນະຂອງຂງົ ຈນ້ ນັ້ ຖາ້ ຈະສກສາ ໃຫດ້ ີແລວ້ ຍ່ ອມເປັນຄວາມຮສ້ ກທ່ ີເລ່ ມີ ຈາກ “ຕນົ ” (sell ໄປສ່ ບຸກຄນົ ອ່ ນ (The selves of others) ຫລ ເປັນ ຂະບວນການ ທ່ ີແຜ່ ຂະຫຍາຍຄວາມຮກັ ຈາກກາລດົ ລະໜກັ ໃນຕວົ ຕນົ ແຫ່ ງຕນົ (ego-centric consciousness) ໄປສ່ ການເນນັ້ ໜກັ ໃນຕວົ ຕນົ ຂອງບຸກຄນົ ອ່ ນ ນນັ້ ໝາຍຄວາມວ່ າ ຂງົ ຈບ້ ່ໄດສ້ ອນໃຫຄ້ ນົ ລາຍຈາກ ຄວາມຢດໝ່ ນັ ໃນຕວັ ຕນົ ແຫ່ ງຕນົ ເສຍກ່ ອນ ພຽງແຕ່ ສອນໃຫຄ້ ນົ ຮຈ້ ກັ ແຜ່ ຄວາມຮກັ ໃນຕນົ ໄປຍງັ ບຸກຄນົ ອ່ ນດວ້ ຍ ດ່ ງັ ນນັ້ ການຂະຫຍາຍຄວາມຮກັ ຫລ ຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈໄປຍງັ ບຸກຄນົ ອ່ ນ ຈ່ ງເປັນໄປໃນລກັ ສະນະ ຂອງການແບ່ ງແຍກໃຫແ້ ຕກຕ່ າງ ເລ່ ມີ ຈາກຮກັ ບດີ າ ມານດາ ຍາດພ່ ີນອ້ ງ ບຸກຄນົ ອ່ ນ ຫລ ອກີ ນອ້ ຍໜ່ ງ ຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈຕາມທດັ ນະຂອງຂງົ ຈຕ້ ອ້ ງອາໄສປນັ ຍາໃນ ການແບ່ ງແຍກຄນົ ໃຫແ້ ຕກຕ່ າງ ຈາກກນັ ວ່ າ ນນັ້ ບດີ າມານດາ ພ່ ນີ ອ້ ງ ຍາດມດິ ສະຫາຍ ແລວ້ ມຄີ ວາມຮສ້ ກເຫນັ ໃຈຕ່ ທ່ ານເຫ່ າົ ນນັ້ ຢ່ າງເໝາະສມົ ການແບ່ ງແຍກຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈຕາມຄວາມເໝາະສມົ ດ່ ງັ ກ່ າວກ່ ໃຫເ້ ກີດຄວາມສາຄນັ ຫລາຍກວ່ າ ແລະ ຄວາມສາຄນັ ນອ້ ຍກວ່ າ ຄວາມສາພນັ ທ່ ີໃກຊ້ ດິ ແລະ ຄວາມສາພນັ ທ່ ີຫ່ າງໄກ. ເລ່ າົ ຈມ້ ຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈຕາມທດັ ນະຂອງຂງົ ຈ ້ ບ່ ເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມ ເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈເປນັ ຄວາມຮສ້ ກທ່ ີລຽບງ່າຍ ແລະ ກງົ ໄປກງົ ມາລະຫວ່ າງມະນດຸ ນາກນັ ດ່ ງັ ນນັ້ ຕອ້ ງກາຈດັ ເຍນີ ແລວ້ ມະນຸດຈະຮຈ້ ກັ ຮກັ ກນັ ອກີ ເທ່ ອໜ່ ງ ຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈຕາມທດັ ນະຂອງເລ່ າົ ຈຈ້ ່ ງ ໄປເລກິ ກວ່ າຂງົ ຈ ້ ເພາະຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈຂອງເລ່ າົ ຈເ້ ກດີ ຈາກຄວາມເຂາົ້ ໃຈໃນເຕ່ າົ ໂດຍບ່ ມກີ ານ ແບ່ ງແຍກລະຫວ່ າງ “ຕວົ ເຮາົ ” ແລະ “ສ່ ງິ ອ່ ນ” ຫລ ຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈທ່ ລີ າ້ ເລກີ ຄວນເກດີ ເມ່ ອເກດີ ການ ການເນນັ້ ເຖງິ ຄວາມເປນັ ອນັ ໜ່ ງອນັ ດຽວກນັ ຫລ ຄວາມກມົ ກນກນັ ຂອງອດັ ຕາ ແລະ ສ່ ງິ ທ່ ີບ່ ແມ່ ນອດັ ຕາ ຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈຈ່ ງເປນັ ປະສບົ ການ ບ່ ແມ່ ນເປັນຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈທ່ ເີ ກດີ ຈາກ ປັນຍາ ຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈເກດີ ຂນ້ ໃນໝ່ ຄນົ ທ່ ີຢ່ ໃນສະພາລະວາງ “ຕວົ ຂອ້ ຍ” ແລວ້ ໃນໝ່ ມະນຸດຈ່ ງບ່ ມີ ການກີດ ກນັ ບ່ ມກີ ານແບ່ ງແຍກໃຫແ້ ຕກຕ່ າງ ແຕ່ ລະຄນົ ເໝອນກບັ ຄນົ ອ່ ນ ແລະ ທຸກຄນົ ມີຊວີ ດິ ຮ່ ວມກນັ ຢ່ າງເປນັ ໜ່ ງ ຢ່ ຮ່ ວມ ກນັ ຢ່ າງບລສິ ຸດ ແລະ ລຽບງ່າຍ ຄວາມເຫນັ ແກ່ ຕວົ ຖກກາຈດັ ຄວາມຮກັ ລະຫວ່ າງ ມະນດຸ ຈ່ ງເກີດຂນ້ ຢ່ າງລຽບງ່າຍ ໂດຍບ່ ຕອ້ ງມີການຄດິ ຄານວນ. ເນ່ ອງຈາກຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈມຕີ ນົ້ ກາເນດີ ຈາກການເບ່ ງິ ເຫນັ ຄວາມຫາຍຫາກ ທງັ ຫມດົ ທງັ “ຕວັ ຂອ້ ຍ” ແລະຄນົ ອ່ ນ ໆ ເປັນສ່ ງິ ດຽວກນັ ເພາະສະນນັ້ ຈ່ ງມີຄວາມຮສ້ ກຕ່ ສບັ ພະສງິ ຢ່ າງເທ່ າົ ທຽມ ກນັ ໝດົ ຈນົ ເບ່ ງິ ເໝອນເປັນ ຄວາມບ່ ຍນີ ດຍີ ນີ ຮາ້ ຍ ດ່ ງັ ທ່ ີເລ່ າົ ຈກ້ ່ າວໄວວ້ ່ າ. 87 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

- ຟາ້ ດນິ ນນັ້ ຂາດເມດຕາ - ປະຕບິ ດັ ຄາ້ ຍດ່ ງັ ສບັ ພະສງິ ເປັນຫ່ ຸນຟາງ - ປັດຊະຍານນັ້ ຂາດເມດຕາ - ປະຕບິ ດັ ຄາ້ ຍດ່ ງັ ຜຄ້ ນົ ເປນັ ຫ່ ຸນຟາງ - ແທຈ້ ງິ ຟ້າດນິ ແລະ ປັດຊະຍາ - ບ່ໄດຂ້ າດເມດຕາ - ເມດຕານນັ້ ມີຢ່ - ພຽງແຕ່ ບ່ ເຂາົ້ ໄປ - ກາ້ ວກ່ າຍໃນສບັ ພະສງິ ຄາຖາມ 9. ວ ເຫວ່ ຍ ຕາມທດັ ນະຂອງເລ່ າົ ຈຄ້ ຫຍງັ ? ຄາຕອບ ລກັ ສະນະສາຄນັ ໃນແງ່ອະພປິ ັດຊະຍາອກີ ຢ່ າງໜ່ ງຂອງເຕ່ າົ ກຄ ເຕ່ າົ ແມ່ ນໄດຊ້ ່ ວ່ າເປັນ “ແມ່ ແຫ່ ງ ສບັ ພະສງິ ” ແຕ່ ເຕ່ າົ ກບ່ ເຄຍີ ຄດິ ເຖງິ ຄວາມຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ຂອງຕນົ ເອງ ບ່ໄດຕ້ ງັ້ ຕນົ ເປນັ ເຈາົ້ ຂອງ ໃນສບັ ພະສງິ ການໃຫກ້ າເນດີ ສບັ ພະສງິ ແລະ ການບາລຸງລຽ້ ງສບັ ພະສງິ ຂອງເຕ່ າົ ຈ່ ງເປັນໄປຕາມທາມະຊາດ ປຽບໄດກ້ ບັ ຕນົ້ ໄມທ້ ່ ີເຕບີ ໂຕ ແລະ ໃຫ້ ຜນົ ໂດຍບ່ ຫວງັ ຄວາມຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ຫລ ຫວງັ ຜນົ ຕອບແທນໃດໆ ທງັ ສນິ້ ແຕ່ ການບ່ ຫວງັ ຜນົ ໃນຄວາມຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ນນັ້ ເອງ ກບັ ເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ າຍເປັນສ່ ງິ ທ່ ີຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ວຖິ ີແຫ່ ງການປະຕບິ ດັ ຂອງມະນດຸ ທ່ ໄີ ດຈ້ າກການສກສາກດິ ຈະກາຂອງເຕ່ າົ ໃນແງ່ອະພປິ ັດຊະຍາ ກຄວຖິ ີທ່ ີເອນີ້ ວ່ າ ວ ເຫວ່ ຍ (Wu Wei) ຫລ ການບ່ ກະທາ (Inaction) ຊ່ ງເລ່ າົ ຈເ້ ຊ່ ອວ່ າຍ່ ອມເປັນວຖິ ີ ປະຕບິ ດັ ທ່ ນີ າຄວາມສະຫງບົ ມາສ່ ສງັ ຄມົ ມະນດຸ ໄດ້ ໂດຍບ່ ຈາເປນັ ຕອ້ ງຮຟ້ ນ້ ເຖງິ ລະບຽບ ຫລ ພທິ ີກາຂອງສງັ ຄມົ ຢ່ າງທ່ ຂີ ງົ ຈ່ ພະຍາຍາມຈະເຮດັ . ລກັ ສະນະທາອດິ ຂອງວຖິ ີປະຕບິ ດັ ວ ເຫວ່ ຍ ກຄການກະທາໂດຍບ່ ຫວງັ ຜນົ ຕອບແທນໃດໆ ທງັ ສນິ້ ການກະ ທາເປນັ ພຽງການກະທາ ບ່ ແມ່ ນເປນັ ການກະທາທ່ ີຄານວນເຖງິ ຜນົ ຫລ ຄວາມຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ທ່ ຈີ ະໄດຮ້ ບັ ເລ່ າົ ຈຈ້ ່ ງກ່ າວວ່ າ “ຖອນຕວົ ອອກເມ່ ອກດິ ຈະການງານໄດສ້ າເລດັ ສນິ້ ລງົ ນີຄ້ ວຖິ ີແຫ່ ງ ສະຫວນັ ” ດ່ ງັ ນນັ້ ການບ່ ກະທາຈ່ ງບ່ໄດໝ້ າຍເຖງິ ການຢ່ ເສຍໂດຍບ່ ປະຕບິ ດັ ພາລະກດິ ໃດໆ ທງັ ສນິ້ ແຕ່ ເປນັ ການເນນັ້ ໜກັ ໃຫຄ້ ນົ ກະທາເພ່ ອການກະທາ ບ່ ແມ່ ນກະທາ ເພ່ ອຫວງັ ຜນົ ຊ່ ງເປັນການລງົ ທຸນເພ່ ອ ການເກບັ ກ່ ຽວ ອນັ ເປັນເຫດໃຫເ້ ກດີ ການທາທ່ າ ແລະ ນາມາຊ່ ງຄວາມວຸນ້ ວາຍ ຂອງສງັ ຄມົ . ລກັ ສະນະຂອງວຖິ ປີ ະຕບິ ດັ ວ ເຫວ່ ຍ ອກີ ຢ່ າງໜ່ ງຄການນ່ ງິ (stil) ສະຫງບົ (quiet) ແລະ ການ ເປນັ ຝ່ າຍ ຮບັ (passive) ເລ່ າົ ຈໃ້ ຊນ້ າ້ (Water) ຫຸບເຂາົ (valley) ແລະ ລກັ ສະນະຂອງສະຕີ (female)ເປນັ ສນັ ຍະລກັ ຂອງການກະທາທ່ ີນອບນອ້ ມຖ່ ອມຕນົ ຢນຢ່ ຫງັ ຜອ້ ່ ນສະເໝີ ບ່ ສະແດງໂອອ້ ວດໃນສ່ ງິ ທ່ ີ ຕນົ ກະທາ ແຕ່ກບັ ເປັນການ ກະທາທ່ ີຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ນາ້ ເຖງິ ແມ່ ນຈະອ່ ອນແຕ່ ສາມາດເອາົ ຊະນະກາແພງ ຫລ ຕກອນັ ແຂງແຮງໄດ້ ວຖິ ປີ ະຕບິ ດັ ວ ເຫວ່ ຍ ທ່ ີມນີ າ້ ເປັນຕວົ ຢ່ າງຈ່ ງໝາຍເຖງິ ພດຕກິ າທ່ ີບ່ ກາ້ ວລາ້ ວ ແຕ່ ອ່ ອນໂຢນ ແລະ ສະຫງບົ ຊ່ ງຜປ້ ກົ ຄອງນາໄປໃຊໃ້ ນການ ປົກຄອງກຄວນໝາຍຄວາມເຖງິ ການປກົ ຄອງ ໂດຍບໄ່ ດກ້ າ້ ວໄປນາປະຊາຊນົ ແຕ່ ເປັນຜປ້ ກົ ຄອງທ່ ີຢ່ ຫງັ ປະຊາຊນົ ປ່ ອຍ ໃຫປ້ ະຊາຊນົ ຊວີ ດິ ຂອງທ່ ານໄປຢ່ າງເສລ.ີ ຄາຖາມ 10. ລດັ ຖະບານທ່ ດີ ຕີ າມທດັ ສະນະຂອງເລ່ າົ ຈຄ້ ລດັ ຖະບານແບບໃດ ? ຄາຕອບ ອາດເວາົ້ ໄດວ້ ່ າ ເລ່ າົ ຈມ້ ທີ ດັ ນະເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ຂງົ ຈທ້ ່ ີວ່ າລດັ ຖະບານທ່ ດີ ີຂນ້ ຢ່ ກບັ ບຸກຄນົ ບ່ໄດຂ້ ນ້ ຢ່ ກບັ ກດົ ຫມາຍ ແຕ່ ເລ່ າົ ຈມ້ ທີ ດັ ສະນະຕ່ າງຈາກຂງົ ຈໃ້ ນເລ່ ອງວ່ າລກັ ສະນະເຊ່ ນັ ໃດຈ່ ງເອີນ້ ວ່ າ ບຸກຄນົ ທ່ ີດ.ີ ຕາມທດັ ນະຂອງຂງົ ຈນ້ ນັ້ ລດັ ຖະບານທ່ ີດຕີ ອ້ ງປະກອບຈາກບຸກຄນົ ທ່ ີດີ ບຸກຄນົ ທ່ ີດບີ ໄ່ ດ້ ໝາຍເຖງິ ບຸກຄນົ ທ່ ີ ສບເຊອ້ ສາຍມາຈາກສາຍເລອດທ່ ີສງສ່ ງົ ແຕ່ ໝາຍເຖງິ ບຸກຄນົ ທ່ ີໄດຮ້ ບັ ການພດັ ທະນາ ທາມະຊາດທ່ ດີ ຂີ ອງຕນົ ແລວ້ ຈນົ ໄດຊ້ ່ ວ່ າເປັນຜມ້ ຄີ ຸນນະທາ ນນັ້ ເປັນເຫດໃຫຂ້ ງົ ຈໄ້ ດຈ້ ດັ ຕງັ້ ສານກັ ການສກສາຂນ້ ເພ່ ອອບົ ຮມົ ຄນົ ໜ່ ມຸ ໃຫເ້ ປນັ ຜມ້ ຄີ ນຸ 88 Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ນະທາ ແລະ ຄວາມຮໃ້ ນຫກັ ການປະຕບິ ດັ ລາດຊະການ ຂງົ ຈ ້ ມີຄວາມເຫນັ ວ່ າ ບຸກຄນົ ທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ການພດັ ທະນາຄຸນນະ ທາແລວ້ ຄວນປະຕບິ ດັ ຕນົ ໄດຖ້ ກຕອ້ ງຕ່ ບຸກຄນົ ອ່ ນ ດ່ ງັ ນນັ້ ຈ່ ງສາມາດປະຕບິ ດັ ຕນົ ໄດຢ້ ່ າງຖກຕອ້ ງຕ່ ຂຸນນາງ ປະຕບິ ດັ ຕນົ ໄດຢ້ ່ າງຖກຕອ້ ງຕ່ ລາດຊະດອນ ນອກຈາກນີ້ ຜທ້ ່ ພີ ດັ ທະນາຄຸນນະທາແລວ້ ຍ່ ອໃເປັນເຈາົ້ ຂອງຄນຸ ນະທາທ່ ີສາຄນັ ຄ ເປນັ ຜປ້ ົກຄອງທ່ ີ ມຄີ ນຸ ນະທາເປັນ ຄວນມຄີ ວາມຮກັ ຄວາມເມດຕາ ແລະ ຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈຕ່ ບຸກຄນົ ອ່ ນ ນນັ້ ຍ່ ອມໝາຍຄວາມວ່ າທ່ ານຄວນປກົ ຄອງລາດຊະດອນດວ້ ຍຄວາມເມດຕາກະລນຸ າ ດຸດພ່ ປົກຄອງລກ. ບຸກຄນົ ທ່ ີດີຕາມທດັ ນະຂອງເລ່ າົ ຈ ້ ບ່ໄດໝ້ າຍເຖງິ ບຸກຄນົ ທ່ ີພດັ ທະນາຄນຸ ນະທາຢ່ າງທ່ ີ ຂງົ ຈຕ້ ອ້ ງການ ບຸກຄນົ ທ່ ີ ດຕີ າມທດັ ນະຂອງເລ່ າົ ຈຄ້ ບຸກຄນົ ທ່ ີລະວາງໃນ “ຕວົ ຕນົ ” ຈ່ ງມີຄວາມຮກັ ຕ່ ບຸກຄນົ ອ່ ນຢ່ າງທາມະຊາດ ແລະ ເມດຕາຕ່ ບຸກຄນົ ອ່ ນຢ່ າງສະໝ່ າສະເໝີ ເປນັ ບຸກຄນົ ທ່ ີມຈີ ດິ ໃຈວ່ າງ ຫລ ບຣສິ ຸດທຄິ ເດກັ ນອ້ ຍ ຈ່ ງເປນັ ຜທ້ ່ ີມຄີ ວາມຕອ້ ງການແຕ່ ນອ້ ຍ ບ່ ປາດຖະຫນາສ່ ງິ ໃດເກີນຄວາມ ຕອ້ ງການ ຈະຂາ້ ສດັ ໂຕໃດໜ່ ງກເພ່ ອເປັນອາຫານເທ່ າົ ນນັ້ ແຕ່ ຈະບ່ ຂາ້ ສດັ ເພ່ ອ ສະແຫວງຫາອານາດຂອງຕນົ ການຮບັ ປະທານອາຫານກເພ່ ອທອ້ ງອມີ້ ເທ່ າົ ນນັ້ ບ່ ໄດຮ້ ບັ ປະທານເພາະຄວາມຢາກຮລ້ ດົ ອາຫານທ່ ແີ ຊບທ່ ເີ ກນີ ເລຍີ ຜມ້ ຈີ ດິ ໃຈບລສິ ຸດຄວນປາດສະຈາກຄວາມທະເຢີທະຢານບ່ ປາດຖະຫນາ ຊບັ ສນິ ຫຣ ອາ ນາດ ຫລເພ່ ອໄດຊ້ ່ ວ່ າເປັນຜມ້ ີສະຕປິ ັຍຍາລາ້ ເລກິ ກວ່ າຜອ້ ່ ນ ຫລເພ່ ອຊ່ ສຽງຂອງຕນົ ເອງ ນອກຈາກນີ້ ຜມ້ ຈີ ດິ ໃຈບລສິ ຸດ ຄວນບ່ ສນົ ໃຈຕ່ ການສນັ ລະເສີນ ຫລການນນິ ທາຂອງບຸກຄນົ ອ່ ນ ຫລ ອາດເວາົ້ ໄດວ້ ່ າບຸກຄນົ ທ່ ດີ ີຕາມທດັ ນະຂອງເລ່ າົ ຈ໊ື ຄບຸກຄນົ ທ່ ີຖຮກັ ສາທາມະຊາດດງັ້ ເດມີ ທ່ ີບລສິ ຸ ດ ຄເດກັ ນອ້ ຍເກດີ ໄວສ້ ະເໝີ ນອກຈາກຕອ້ ງຖຮກັ ສາທາມະຊາດດງັ້ ເດມີ ທ່ ີບລສິ ຸ ດຂອງຕນົ ແລວ້ ຍງັ ໝາຍເຖງິ ການກບັ ໄປໃຊຊ້ ວີ ດິ ຕາມທາມະຊາດ ໂດຍບ່ ພະຍາຍາມຈະເອາົ ຊະນະທາມະຊາດແຕ່ ຢ່ າງໃດທງັ ສນົ ທງັ ຫມດົ ທງັ ການຈະເນນັ້ ເຖງິ ວຖິ ທີ າມະຊາດທ່ ວີ ່ າເມ່ ອມີການເກດີ ຂນ້ ກຄວນມກີ ານສນສະລາຍ ດ່ ງັ ນນັ້ ທ່ ານບ່ ຕ່ ນເຕນັ້ ເມ່ ອມກີ ານເກດີ ແລະ ກບ່ ເສາົ້ ໂສກເມ່ ອຄວາມຕາຍມາເຖງິ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ຄວາມລາ້ ລວຍ ແລະ ຄວາມ ຍາກຈນົ ລວ້ ນເປັນສ່ ງິ ທາມະດາທ່ ີອາດເກດີ ຂນ້ ໄດ.້ ເມ່ ອຄນົ ດດີ ່ ງັ ກລ່ າວຂາ້ ງຕນົ້ ເປັນຜປ້ ກົ ຄອງ ທ່ ານຄວນດໍາເນນີ ນະໂຍບາຍການປົກຄອງດ່ ງັ ນ:໊ີື້ 1. ບ່ ເຂາົ້ ໄປກາ້ ວກ່ າຍກບັ ລາດຊະດອນ ຫລ ປ່ ອຍໃຫປ້ ະຊາຊນົ ດາເນນີ ຊວີ ດິ ໄປຢ່ າງເສລີ ທງັ ນີ້ ເລ່ າົ ຈໄ້ ດແ້ ບ່ ງຜ້ ປົກຄອງອອກເປນັ 4 ປະເພດດ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ຜປ້ ົກຄອງທ່ ີບ່ ເຂາົ້ ໄປກາ້ ວກ່ າຍກບັ ຊວີ ດິ ຂອງປະຊາຊນົ ລາດຊະດອນພຽງແຕ່ ຮວ້ ່ າມຢີ ່ ເທ່ າົ ນນັ້ . 2. ຜປ້ ກົ ຄອງທ່ ີປກົ ຄອງລາດຊະດອນໂດຍຄຸນນະທາ ລາດຊະດອນຈ່ ງຮກັ ແລະ ຍກົ ຍອ້ ງ ເປັນຜ້ ປົກຄອງທ່ ດີ ີ ນອ້ ຍກວ່ າປະເພດທາອດິ ຊ່ ງໄດແ້ ກ່ ຜປ້ ົກຄອງທ່ ີດຕີ າມທດັ ນະຂອງຂງົ ຈນ້ ນັ້ ເອງ. 3. ຜປ້ ກົ ຄອງທ່ ີປກົ ຄອງລາດຊະດອນດວ້ ຍອານາດເຮດັ ໃຫລ້ າດຊະດອນຢ້ານຢາ້ ແຕ່ ບ່ ຮກັ ແລະ ຢົກຍອ້ ງ ເປນັ ຜປ້ ົກຄອງທ່ ີດນີ ອ້ ຍກວ່ າຜປ້ ກົ ຄອງປະເພດທ່ ສີ ອງ. 4. ຜປ້ ົກຄອງທ່ ີລາດຊະດອນຊງິ ຊງັ ເປັນຜປ້ ກົ ຄອງທ່ ີບ່ ດທີ ່ ີສຸດ. 2. ປກົ ຄອງປະຊາຊນົ ໂດຍບ່ ໃຊກ້ ດົ ຫມາຍ ເພາະກດົ ຫມາຍຍ່ ງິ ຫລາຍ ໂຈນຜຮ້ າ້ ຍກຍ່ ງິ ຊຸກຊຸມ ພຽງແຕ່ ຕງັ້ ຕນົ ຢ່ ໃນຄວາມສະຫງບົ ເທ່ າົ ນນັ້ ລາດຊະດອນກປະພດຕນົ ໄດຢ້ ່ າງຖກຕອ້ ງ ບ່ ພຽງ ແຕ່ ບ່ ຕາມກດົ ຫມາຍຂນ້ ບງັ ຄບັ ໃຊລ້ າດຊະ ດອນເທ່ າົ ນນັ້ ແມ່ ນແຕ່ ກດົ ເກນທາງສນິ ລະທາກບ່ ສາ້ ງຂນ້ ມາ ບງັ ຄບັ ໃຊກ້ ບັ ປະຊາຊນົ . 3. ປົກຄອງປະຊາຊນົ ໂດຍທາຈດິ ໃຈຂອງປະຊາຊນົ ໃຫບ້ ລສິ ຸດຄເດກັ ນອ້ ຍຢ່ ສະເໝີ ໂດຍ ບ່ ພະຍາຍາມສາ້ ງຄ່ າ ນຍິ ມົ ຈນົ ເກີດການແກ່ ງແຍ່ ງແຂ່ ງດຂີ ນ້ ໃນໝ່ ປະຊາຊນົ ທງັ ຫມດົ ທງັ ເລກີ ການສກສາ ເລ່ າົ ຮຽນ ເພ່ ອບ່ ໃຫຄ້ ນົ ສະຫລາດ ເອາົ ປຽບຄນົ ທ່ ີໂງ່ກວ່ າ ຫລ ເພ່ ອບ່ ໃຫເ້ ກີດການພດັ ທະນາທາງວດັ ຖຸທ່ ເີ ກນີ ເລຍີ ທາມະຊາດຈນົ ເກດີ ການຢາກໄດ້ ແລະ ສະແຫວງຫາອນັ ເປັນເຫດໃຫເ້ ກດີ ຄວາມວຸນ້ ວາຍໃນໝ່ ປະຊາຊນົ . ດ່ ງັ ນີຈ້ ະເຫນັ ວ່ າລດັ ຖະບານທ່ ີດຕີ າມທດັ ນະຂອງເລ່ າົ ຈ ້ ຄລດັ ຖະບານທ່ ີມີຄນົ ດເີ ປັນຜປ້ ົກຄອງ ຄນົ ດຕີ າມທດັ ນະ ຂອງເລ່ າົ ຈື໊ ໝາຍເຖງິ ບຸກຄນົ ທ່ ຖີ ຮກັ ສາທາມະຊາດທ່ ີບລສິ ຸດດງັ້ ເດມີ ໄດ້ ແລະ ປກົ ຄອງລາດຊະດອນໂດຍບ່ ເຂາົ້ ໄປຫຍຸງ້ Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ 89 ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ກ່ ຽວກບັ ລາດຊະດອນ ແມ່ ນແຕ່ ຈະເຂາົ້ ໄປກາ້ ວກ່ າຍໃນລກັ ສະນະໃຫຄ້ ວາມເມດຕາກະລນຸ າ ດຸດພ່ ປະຕບິ ດັ ຕ່ ລກ ແລະ ປກົ ຄອງໂດຍພະຍາຍາມໃຫປ້ ະຊາຊນົ ພດັ ທະນາ ຫລ ຖຮກັ ສາສະພາບທ່ ີບລສິ ຸດຄເດກັ ນອ້ ຍເກດີ ທາອດິ ໄວ.້ ຄາຖາມ 11. ຂງົ ຈ,້ ເລ່ າົ ຈ ້ ແລະ ສານກັ ນຕິ ທິ າມີທດັ ນະຕ່ ກດົ ຫມາຍເໝອນຫລຕ່ າງກນັ ຢ່ າງໃດ ? ຄາຕອບ ທດັ ນະການປກົ ຄອງຂອງຂງົ ຈ ້ ເລ່ າົ ຈ ້ ພມີລກັ ສະນະຂອງຄວາມຄາ້ ຍຄກນັ ? ຈ່ ງຈດັ ໄດວ້ ່ າອາດຈດັ ຂງົ ຈ,້ ແລະ ເລ່ າົ ຈຢ້ ່ ໃນຝ່ າຍດຽວກນັ ແລະ ມີຄວາມເຫນັ ທ່ ແີ ຕກຕ່ າງຈາກທດັ ນະຂອງສານກັ ນຕິ ທິ າ. ສານກັ ນຕິ ທິ າເປນັ ສານກັ ປດັ ຊະຍາທ່ ີໄດຮ້ ບັ ອດິ ທພິ ນົ ທາງຄວາມຄດິ ຈາກຊຸ່ງຈ ້ ຊ່ ງຢ່ ຝ່ າຍ ລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ກ່ າວຄ ຊຸ່ງ ຈມ້ ີທດັ ນະວ່ າ ມະນຸດມທີ າມະຊາດທ່ ີເລວ ດ່ ງັ ນນັ້ ລຈິ ່ ງເປນັ ເລ່ ອງສາຄນັ ສາຫລບັ ມະນຸດ ແຕ່ ນກັ ຄດິ ຂອງສານກັ ນຕິ ທິ າ ມຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າ ກດົ ຈະຣຍິ ທາຂອງຂງົ ຈບ້ ່ ອານວຍໃຫ້ ເກີດປະໂຫຍດເທ່ າົ ກດົ ຫມາຍທ່ ີເຂມ້ ງວດ ແລະ ບດົ ລງົ ໂທດທ່ ີ ຮຸນແຮງ ປັດຊະຍາຂອງສານກັ ນຕິ ທິ າມີຢ່ ວ່ າ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງລດັ ຄວນຢ່ ເໜອຜນົ ປະໂຫຍດຂອງປະຊາຊນົ ແລະ ເພ່ ອ ຄວາມຫມນັ້ ຄງົ ຂອງລດັ ແຮງງານຂອງປະຊາຊນົ ທງັ ໝດົ ຕອ້ ງມຸງ້ ເພ່ ອການຜະລດິ ເສມີ ກອງທບັ ລດັ ໃຫເ້ ຂມັ້ ແຂງ ກດົ ຫມາຍເປັນ ແກນນາທ່ ີສາຄນັ ຂອງສງັ ຄມົ ຕອ້ ງຂຽນກດົ ຫມາຍໃຫຊ້ ດັ ເຈນ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈໄດໂ້ ດຍງ່າຍ ເພ່ ອວ່ າຄນົ ລະ ເມດີ ກດົ ຫມາຍຈະບ່ ສາມາດແກຕ້ ວົ ໄດ.້ ຂງົ ຈບ້ ່ ເຫນັ ດວ້ ຍກບັ ທດັ ນະຂອງສານກັ ນຕິ ທິ າຢ່ າງແນ່ ນອນຂງົ ຈມ້ ຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າການປົກຄອງດວ້ ຍກດົ ຫມາຍ ເປນັ ການປກົ ຄອງພຽງພາຍນອກຂອງລາດຊະດອນເທ່ າົ ນນັ້ ປະຊາຊນົ ອາດ ບ່ ຢາກເຮດັ ຜດິ ພຽງເພາະຢາ້ ນການລງົ ໂທດ ແຕ່ ເມ່ ອໃດສາມາດຫີກລຽ້ ງຈາກການລງົ ໂທດໄດ້ ທ່ ານກ ອາດຈະເຮດັ ຄວາມຊ່ ວົ ກໄດ້ ດ່ ງັ ນນັ້ ສ່ ງິ ທ່ ີດທີ ່ ີສຸດຄພະຍາຍາມ ໃຊສ້ ນິ ລະທາຫລຄຸນນະທານາປະຊາຊນົ ຈນົ ເກີດຄວາມລະອາຍທ່ ີຈະປະພດຊ່ ວົ ຂນ້ ພາຍໃນ ເມ່ ອນນັ້ ປະຊາຊນົ ກຈະບ່ ປະພດຊ່ ວົ ດ່ ງັ ນນັ້ ກດົ ສນິ ລະທາທງັ ຫມດົ ທງັ ພທິ ີກາ ຫລ ຈ່ ງສາຄນັ ຍ່ ງິ ກວ່ າກດົ ຫມາຍ ນອກຈາກນີ້ ການປກົ ຄອງທ່ ີດີບ່ ແມ່ ນ ວ່ າຕອ້ ງຂນ້ ຢ່ ກບັ ກດົ ຫມາຍທ່ ີດກີ ານປກົ ຄອງທ່ ີດີຕອ້ ງຂນ້ ກບັ ຜປ້ ົກຄອງທ່ ີດມີ ີຄຸນນະທາ ແລະ ເຈາົ້ ຫນາ້ ທ່ ີ ລດັ ຖະບານທ່ ີດມີ ຄີ ນຸ ນະທາ. ເລ່ າົ ຈນ້ ນັ້ ປະຕເິ ສດການປົກຄອງດວ້ ຍກດົ ຫມາຍທງັ ນເີ້ ພາະຜປ້ ກົ ຄອງຍ່ ງິ ພະຍາຍາມຄວບຄມຸ ປະຊາຊນົ ຫລາຍ ຂນ້ ເທ່ າົ ໃດ ກຄວນທາໃຫເ້ ກີດປະຕກິ ລິ ຍິ າຕ່ ຕາ້ ນຈາກປະຊາຊນົ ແລະ ຄວາມບ່ ພງພໃຈ ຈາກປະຊາຊນົ ຫລາຍຍ່ ງິ ຂນ້ ດ່ ງັ ທ່ ີເລ່ າົ ຈກ້ ່ າວວ່ າ. - ຂຫ້ າ້ ມຍ່ ງິ ຫລາຍ - ປະຊາລາດຍ່ ງິ ຍາກຈນົ - ອາວຸດຍງິ ແຫມຄມົ - ປະເທດຍ່ ງິ ວຸນ້ ວາຍສບັ ສນົ - ວທິ ະຍາການຍ່ ງິ ມຫີ ລາຍ - ສ່ ງິ ປະດດິ ຍ່ ງິ ແປກປະຫລາດ - ກດົ ຫມາຍຍ່ ງິ ມີຫລາຍ - ໂຈນຜຮ້ າ້ ຍຍ່ ງິ ຊຸກຊຸມ ດ່ ງັ ນນັ້ ເລ່ າົ ຈຈ້ ່ ງມຄີ ວາມຄດິ ກ່ ຽວກບັ ກດົ ຫມາຍເໝອນຂງົ ຈ ້ ຄບ່ ຕາມກດົ ຫມາຍຂນ້ ບງັ ຄບັ ໃຊແ້ ກ່ ປະຊາຊຂົ ງົ ຈນ້ ນັ້ ເຖງິ ແມ່ ນຈະປະຕເິ ສດກດົ ຫມາຍ ແຕ່ ກມີທດັ ນະວ່ າຍ່ ອມໃຊກ້ ດົ ສນິ ລະທາໃນການປກົ ຄອງປະຊາຊນົ ເພາະການ ປກົ ຄອງໂດຍໃຊສ້ ນິ ລະທານາປະຊາຊນົ ກເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມລະອາຍທ່ ີຈະປະພດຊ່ ວົ ຂນ້ ພາຍໃນຈດິ ຂອງປະຊາຊນົ ດ່ ງັ ນນັ້ ຂງົ ຈຈ້ ່ ງບ່ ປະຕເິ ສດກດົ ສນິ ລະທາ ແລະ ຈດຸ ນເີ້ ອງທ່ ີເຮດັ ໃຫຂ້ ງົ ຈແ້ ຕກຕ່ າງຈາກເລ່ າົ ຈ.້ ເລ່ າົ ຈນ້ ນັ້ ບ່ ພຽງແຕ່ ປະຕເິ ສດການປົກຄອງປະຊາຊນົ ດວ້ ຍກດົ ຫມາຍເທ່ າົ ນນັ້ ທ່ ານປະຕເິ ສດ ການປກົ ຄອງ ປະຊາຊນົ ດວ້ ຍກດົ ສນິ ລະທາເຊ່ ນັ ດຽວກນັ ເລ່ າົ ຈມ້ ີຄວາມເຫນັ ວ່ າກດົ ສນິ ລະທາຫລຄວາມ ຖກຕອ້ ງທ່ ີສງັ ຄມົ ກາໜດົ ຂນ້ ມາໃຊນ້ ນັ້ ເກີດຈາກຄວາມເສ່ ອມຂອງສງັ ຄມົ ແລະ ຖາ້ ໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ກບັ ມນັ ຫລາຍກຍ່ ງິ ນາຄວາມເສ່ ອມມາສ່ ມະນດຸ 90 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ຍ່ ງິ ຂນ້ ທງັ ນີ້ ເພາະມນັ ກາຍເປນັ ວ່ າ ຄວາມຖກຕອ້ ງຫລຈະຣຍິ ະທາ ຂອງສງັ ຄມົ ຄ “ກຣິ ຍິ າອາການພາຍນອກທ່ ີເສແສ ສາ້ ງຂນ້ ຢ່ າງຂາດປະໂຫຍດ” ດ່ ງັ ທ່ ເີ ລ່ າົ ຊກ້ ່ າວວ່ າ. - ເມ່ ອສດັ ຈະທາແຫ່ ງເຕ່ າົ ເສ່ ອມລງົ - ຄວາມຖກຕອ້ ງ ແລະ ຄວາມດງີ າມກເກດິ ຂນ້ - ເມ່ ອຄວາມຮອບຮ້ ແລະ ຄວາມສະຫລາດເກດີ ຂນ້ - ຄວາມໜາ້ ໄຫວ້ ຫງັ ຫອກກຕດິ ຕາມມາ ດ່ ງັ ນນັ້ ການປກົ ຄອງທ່ ີດທີ ່ ສີ ຸດຕາມທດັ ນະຂອງເລ່ າົ ຈຈ້ ່ ງໄດແ້ ກ່ ການປ່ ອຍໃຫ້ປະຊາຊນົ ໃຊຊ້ ວີ ດິ ຢ່ າງເສຣີ ດ່ ງັ ທ່ ີ ເລ່ າົ ຈກ້ ່ າວວ່ າ. - ລາດຊະດອນຕອ້ ງພ່ ງພາໃນ - ການເປັນຕວົ ຂອງຕວົ ເອງຢ່ າງງ່າຍໆ - ສອດຄອ້ ງກບັ ທາມະຊາດດງັ້ ເດມີ - ເພ່ ອກາຈດັ ຄວາມເຫນັ ແກ່ ຕວົ - ເພ່ ອຕດັ ຮາກເຫງາົ້ ແຫ່ ງຄວາມໂລບ ຄາຖາມ 12. ແມ່ ນຫຍງັ ຄຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງຂງົ ຈ ້ ແລະ ເມ່ ງຈໃ້ ນເລ່ ອງຄຸນນະທາ ? ຄາຕອບ ບ່ອາດກ່ າວໄດວ້ ່ າຂງົ ຈ ້ ແລະ ເມ່ ງຈມ້ ີຄວາມຄດິ ເຫນັ ແຕກຕ່ າງກນັ ໃນເລ່ ອງຄນຸ ນະທາ ໜາ້ ຈະກ່ າວວ່ າ ເມ່ ງຈເ້ ຮດັ ໃຫທ້ ດັ ນະຂອງຂງົ ຈເ້ ລ່ ອງຄຸນນະທາສມົ ບນຂນ້ ຫລາຍກວ່ າ ສາ ເຫດທ່ ີມຄີ ວາມ ເຫນັ ເຊ່ ນັ ນີ້ ພຈະຊີແ້ ຈງໄດວ້ ່ າ ປດັ ຊະຍາຂອງເມ່ ງຈເ້ ປັນພຽງປັດຊະຍາທ່ ພີ ດັ ທະນາມາຈາກປດັ ຊະຍາຂອງ ຂງົ ຈ່ ້ ດ່ ງັ ນນັ້ ຈ່ ງມຄີ ວາມເຫນັ ໃນເລ່ ອງຄຸນ ນະທາຂອງມະນດຸ ຄາ້ ຍໆກນັ ໃນແງ່ທ່ ວີ ່ າມະນດຸ ຕອ້ ງພດັ ທະນາຄຸນນະທາແລວ້ ຈະເຮດັ ໃຫສ້ ງັ ຄມົ ສະຫງບົ ສຸກ ໂດຍ ສະເພາະຢ່ າງຍ່ ງິ ຜປ້ ົກຄອງທ່ ີພດັ ທະນາຄຸນນະທາແລວ້ ກຍ່ ອມສາມາດຂະຫຍາຍອອກມາໃນຮບການປົກຄອງ ໂດຍທາ ການປກົ ຄອງປະຊາຊນົ ດວ້ ຍຄຸນນະທາ ດ່ ງັ ນນັ້ ທດັ ນະຕ່ ເລ່ ອງການພດັ ທະນາຄນຸ ນະທາ ແລະ ການປກົ ຄອງດວ້ ຍຄນຸ ນະ ທາຂອງຂງົ ຈ ້ ແລະ ເມ່ ງຈບ້ ໄ່ ດ້ ມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກນັ ແຕ່ ຢ່ າງໃດທງັ ສນິ້ .ສ່ ງິ ທ່ ີເມ່ ງຈໄ້ ດເ້ ພ່ ມິ ເຕມິ ທດັ ນະຂອງຂງົ ຈໃ້ ນ ເລ່ ອງຄນຸ ນະທາໃຫສ້ ມົ ບນ ເຫນັ ໄດຈ້ າກວ່ າ ຂງົ ຈເ້ ນນັ້ ເລ່ ອງການພດັ ທະນາຄນຸ ນະທາ ເນນັ້ ການປົກຄອງດວ້ ຍຄນຸ ນະທາ ແຕ່ ຂງົ ຈບ້ ່ ເຄຍີ ເຈາະເລກິ ໄປ ເຖງິ ບນັ ຫາທ່ ວີ ່ າໂດຍທາມະຊາດແລວ້ ມະນດຸ ສາມາດມີຄນຸ ນະທາໄດຫ້ ລບ່ ຊ່ ງກຄບນັ ຫາ ເລ່ ອງທາຊາດຂອງມະນຸດນນັ້ ເອງ ຊ່ ງເມ່ ງຈໄ້ ດເ້ ພ່ ມິ ເຕມິ ທດັ ນະຂອງຂງົ ຈວ້ ່ າມະນດຸ ບ່ ແມ່ ນພຽງຄວນມີ ຄຸນນະທາເທ່ າົ ນນັ້ ແຕ່ ມະນດຸ ຕອ້ ງມີຄຸນນະທາ ແລະ ການມີຄຸນນະທາຂອງມະນຸດເປນັ ເລ່ ອງງ່າຍຫລາຍ ທງັ ນີ້ ເພາະມະນດຸ ມທີ າມະ ຊາດດີໂດຍທາມະຊາດຢ່ ແລວ້ ຕວົ ຢ່ າງງ່າຍໆ ຂອງທາມະຊາດທ່ ີດຂີ ອງ ມະນດຸ ທ່ ເີ ມ່ ງຈຕ້ ວົ ຢ່ າງໄດແ້ ກ່ ຖາ້ ມີເດກັ ສກັ ຄນົ ຈະຕກົ ນາ້ ທກຸ ຄນົ ທ່ ີເຫນັ ກພອ້ ມທ່ ີຊ່ ວຍເຫລອ ນນັ້ ສະແດງວ່ າມະນດຸ ໃຝ່ ປະພດດໂີ ດຍທາມະຊາດ. ສາເຫດທ່ ີເມ່ ງຈຕ້ ອ້ ງກ່ າວເຖງິ ເລ່ ອງທາມະຊາດຂອງມະນຸດກເພາະການປ່ ຽນແປງ ຄວາມເຊ່ ອກ່ ຽວກບັ ຄາສອນ ເລ່ ອງອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ (Mandate of Heaven) ກ່ າວຄ ໃນສະໄໝຣາດຊະວງົ ໂຈວຕອນຕນົ້ ນນັ້ ອງົ ການແຫ່ ງ ສະຫວນັ ໝາຍເຖງິ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງສະຫວນັ ທ່ ີຕອ້ ງການໃຫຜ້ ປ້ ົກຄອງ ປະຕບິ ດັ ຕ່ ປະຊາຊນົ ໂດຍເຫນັ ແກ່ ຜນົ ປະໂຫຍດ ແລະ ຄວາມສຸກຂອງປະຊາຊນົ ເປັນຫກັ ແຕ່ ຕ່ ມາ ຄວາມຫມາຍຂອງອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ກວາ້ ງໄປໄກເຖງິ ວ່ າມະນຸດທກຸ ຄນົ ໄດຮ້ ບັ ອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ນນັ້ ຄວນໝາຍຄວາມວ່ າ ສະຫວນັ ມີຄວາມປາດຖະຫນາທ່ ີຈະໃຫທ້ ຸກ ຄນົ ມຈີ ະຣຍິ ະທາ ບນັ ຫາທ່ ເີ ກດິ ຂນ້ ກຄ ມະນຸດມທີ າມະຊາດແນວໃດ ? ທາມະຊາດດ່ ງັ ກ່ າວສາມາດເອອ້ ອານວຍໃຫ້ ມະນດຸ ປະຕບິ ດັ ຕາມຄວາມ ປາດຖະຫນາແຫ່ ງສະຫວນັ ໄດຫ້ ລບ່ ບນັ ຫາດ່ ງັ ກ່ າວຈ່ ງເຂາົ້ ມາກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ທດັ ນະໃນ ເລ່ ອງທາມະຊາດ ຂອງມະນຸດ ຊ່ ງເມ່ ງຈເ້ ຊ່ ອວ່ າມະນດຸ ສາມາດເຮດັ ຕາມອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ຫລ ສາມາດມຄີ ຸນນະທາ ໄດ້ ເພາະມະນດຸ ມີທາມະຊາດທ່ ດີ ີ ທງັ ນີ້ ເມ່ ງຈອ້ ມົ ຮບັ ວ່ າມະນດຸ ມີຕນັ ຫາ ແລະ ຄວາມກະຫາຍ ແຕ່ ຕນັ ຫາ ແລະ ຄວາມ ກະຫາຍເປນັ ພຽງສ່ ວນຫນ່ ງແຫ່ ງທາມະຊາດຂອງມະນດຸ ເທ່ າົ ນນັ້ ບ່ ແມ່ ນວ່ າທາມະຊາດຂອງ ມະນຸດມເີ ທ່ າົ ນນັ້ ບ່ ແມ່ ນວ່ າ 91 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ທາມະຊາດຂອງມະນດຸ ທງັ ໝດົ ຄຕນັ ຫາ ແລະ ຄວາມກະຫາຍ ມະນດຸ ມຫີ ວັ ໃຈ ທ່ ີເປນັ ທາມະຊາດພເິ ສດທ່ ີສດັ ອ່ ນໆ ບ່ ມີ ມະນຸດຈະເປນັ ຜມ້ ຄີ ນຸ ນະທາຫລບ່ ທ່ ີສຸດແລວ້ ແຕ່ ຄວາມສາມາດທ່ ານຈະຖຮກັ ສາຫວົ ໃຈ ຫລ ທາມະຊາດພເິ ສດໄວ້ ໄດຫ້ ລບ່ ຫວັ ໃຈຫລຄນຸ ນະທາທ່ ີດໂີ ດຍທາມະຊາດ ຕາມທດັ ນະຂອງເມ່ ງຈມ້ ີ 4 ຢ່ າງ ຄ 1. ຄວາມເມດຕາກະລຸນາ 2. ຄວາມລະອາຍ 3. ຄວາມສຸພາບແລະຄວາມອ່ ອນນອ້ ມຖ່ ອມຕນົ 4. ຄວາມຜດິ ຊອບຊ່ ວັ ດີ ເນ່ ອງຈາກມະນຸດມີທາມະຊາດເປນັ ຄນຸ ນະທາຢ່ ແລວ້ ເມ່ ງຈຈ້ ່ ງເຊ່ ອວ່ າເປນັ ການງ່າຍຫລາຍ ທ່ ີຜປ້ ກົ ຄອງຈະປກົ ຄອງປະຊາຊນົ ໂດຍຄນຸ ນະທາ. ດ່ ງັ ນີຈ້ ະເຫນັ ວ່ າເມ່ ງຈບ້ ່ ໄດມ້ ີຄວາມຄດິ ແຕກຕ່ າງຈາກຂງົ ຈ່ ວ່ າຫຍງັ ຄຄຸນນະທາ ແລະ ບດົ ບາດຂອງຄຸນນະທາຕ່ ການປກົ ຄອງ ແລະ ຄວາມສະຫງບົ ສນັ ຕຂິ ອງສງັ ຄມົ ແຕ່ ເມ່ ງຈໄ້ ດເ້ ພ່ ມິ ເຕມີ ຄວາມຄດິ ຂອງຂງົ ຈໃ້ ນແງ່ທ່ ີວ່ າແນວໃດ ມະນຸດຕອ້ ງມີຄນຸ ນະທາ ການມຄີ ຸນນະທາ ແລະ ການປກົ ຄອງໂດຍຄຸນນະທາເປນັ ໄດຍ້ າກງ່າຍພຽງໃດ ດວ້ ຍການເວາົ້ ເຖງິ ບນັ ຫາເລ່ ອງທາມະຊາດຂອງມະນດຸ ດ່ ງັ ກ່ າວແລວ້ . ຄາຖາມ 13. ແນວໃດເມ່ ງຈຈ້ ່ ງໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ຕ່ ເລ່ ອງເສດຖະກດິ ? ຄາຕອບ ສາເຫດທ່ ເີ ມ່ ງຈໃ້ ຫຄ້ ວາມສາຄນັ ຕ່ ເສດຖະກດິ ຂອງປະຊາຊນົ ນນັ້ ສາມາດກ່ າວໄດວ້ ່ າ ມຢີ ່ 2 ສາເຫດ ຄ: 1. ສາເຫດທ່ ີສບເນ່ ອງມາຈາກທາມະຊາດຂອງມະນດຸ ຕາມທດັ ນະຂອງເມ່ ງຈ ້ ມະນຸດ ມີທາມະຊາດທ່ ີດີເປັນ ຄຸນທາຢ່ ແລວ້ ດ່ ງັ ນນັ້ ຈ່ ງເປັນການງ່າຍຫລາຍທ່ ີມະນດຸ ຈະມຄີ ນຸ ນະທາຄຄວາມເມດຕາກະລຸນາ ຄວາມລະອາຍຕ່ ການ ປະພດ ຄວາມສຸ ພາບ ແລະ ຄວາມອ່ ອນນອ້ ມຖ່ ອມຕນົ ແລະ ຄວາມຜດິ ຊອບຊ່ ວົ ດີ ການປົກຄອງດວ້ ຍຄຸນ ນະທາຈ່ ງງ່າຍຫລາຍ ພຽງແຕ່ ຂະຫຍາຍທາມະຊາດທ່ ີດີອອກມາ ເທ່ າົ ນນັ້ ຢ່ າງໃດກຕາມ ເມ່ ງຈມ້ ຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າ ມະນດຸ ຍ່ ອມບ່ ອາດພດັ ທະນາຄຸນນະທາທ່ ີແຝງເປນັ ແນວໂນມ້ ທ່ ດີ ໃີ ຫໂ້ ດດເດ່ ນັ ໄດ້ ຖາ້ ມະນຸດຕອ້ ງຕກົ ຢ່ ໃນສະພາບຍາກ ດ່ ງັ ນນັ້ ເສດຖະກດິ ຈ່ ງເປັນ ເລ່ ອງສາຄນັ ສາຫລບັ ການຖຮກັ ສາຄນຸ ນະທາຂອງມະນດຸ ຄງົ ມີແຕ່ ບນັ ດດິ ເທ່ າົ ນນັ້ ທ່ ີອາດຖ ຮກັ ສາຄຸນນະທາ ຂອງຕນົ ໄວໄ້ ດ້ ແມ່ ນແຕ່ ຂະນະຜະເຊນີ ໜາ້ ກບັ ຄວາມອດົ ຍາກ ແຕ່ ສາມນັ ຊນົ ໂດຍທ່ ວັ ໄປບ່ ອາດເຮດັ ໄດ້ ດ່ ງັ ນນັ້ ຜປ້ ກົ ຄອງພ່ ງຄານງເຖງິ ເສດຖະກດິ ຂອງປະຊາຊນົ ເສຍກ່ ອນ ແລວ້ ຈ່ ງສອນໃຫທ້ ່ ານຕງັ້ ມ່ ນັ ໃນຄນຸ ນະທາ. 2. ສາເຫດສບເນ່ ອງມາຈາກການປົກຄອງ ເມ່ ງຈກ້ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ຂງົ ຈສ້ ະໜບັ ສະໜນການປກົ ຄອງໂດຍຄຸນນະທາ ຫລລດັ ຖະບານທ່ ີດຄີ ລດັ ຖະບານມາ ນດຸ ສາຍາພາບນຍິ ມົ (human government) ຊ່ ງເປນັ ລດັ ຖະບານທ່ ີປົກຄອງປະຊາຊນົ ດວ້ ຍຄຸນນະທາ ອນັ ເປັນເຫດ ໃຫຄ້ ານງເຖງິ ສະວດັ ດພິ າບຂອງປະຊາຊນົ ເປັນສາຄນັ ການຄານງເຖງິ ສະວດັ ດພິ າບຂອງປະຊາຊນົ ນນັ້ ຕອ້ ງມກີ ານເອາົ ໃຈ ໃສ່ ທາງເສດຖະກດິ ຂອງປະຊາຊນົ ດວ້ ຍຈາກຫນງັ ສຂງົ ຈໄ້ ດກ້ ່ າວເຖງິ ການເອາົ ໃຈໃສ່ ທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ ຂອງຜປ້ ົກຄອງ ທ່ ີແທຈ້ ງິ ໄວ້ ດ່ ງັ ນແີ້ ມ່ ນແຕ່ ດນິ ແດນພຽງຮອ້ ຍລີ້ ກສາມາດເຮດັ ໃຫຜ້ ປ້ ກົ ຄອງເປັນກະສດັ ທ່ ີ ແທຈ້ ງິ ໄດ້ ຖາ້ ພະອງົ (ພະ ເຈາົ້ ຫຸຍ ແຫ່ ງຫຽງ) ປົກຄອງແບບລດັ ຖະບານມານດຸ ສາຍາພາບນຍິ ມົ ລດຸ ການລງົ ໂທດ ແລະ ການເກບັ ພາສີ ປ່ ອຍໃຫ້ ປະຊາຊນົ ໄຖຫວ່ ານ ປ່ ອຍໃຫຜ້ ສ້ າມາດ ໄດເ້ ຂາົ້ ຮຽນໃນເວລາວ່ າງ ຮຽນຮທ້ ່ ຈີ ະເປນັ ລກທ່ ີດີ ເປັນນອ້ ງທ່ ີດີ ພກັ ດຕີ ່ ກະສດັ ແລະ ຮກັ ສາຄາເວາົ້ ຂອງຕນົ ເອງ ພາຍໃນຄອບຄວົ ທ່ ານກຈະເປັນຄນົ ທ່ ີປະຕບິ ດັ ຕ່ ບດີ າມານດາພ່ ີ ນອ້ ງຄອບຄວົ ກ ປະຕບິ ດັ ຕ່ ຜສ້ ງອາຍຸ ແລະ ຄນົ ທ່ ີສງກວ່ າ ແລະ ທ່ ານເຫ່ າົ ນີຈ້ ະນາກອງທບັ ແລະ ອາວຸດທ່ ແີ ຫມຄມົ ຂອງລດັ ນນິ ແລະ ລດັ ນພ່ າຍແພດ້ ວ້ ຍໄມເ້ ຖາົ້ ທາມະດາ. ຜປ້ ົກຄອງຄນົ ອ່ ນເຖງິ ປະຊາຊນົ ຈາກລະດການທາງານຂອງທ່ ານ ເຮດັ ໃຫທ້ ່ ານ ບ່ ສາມາດເພາະປຸກເທງິ ຜນດນິ ທ່ ານໄດ້ ຈ່ ງບ່ ສາມາດບາລງຸ ລຽ້ ງບດີ າມານດາໄດ້ ພ່ ແມ່ ກໄດຮ້ ບັ ຄວາມທຸກຍາກຈາກຄວາມໜາວເຢັນ ແລະ ຄວາມຫວິ 92 Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ໂຫຍ ທງັ ຫມດົ ທງັ ພດັ ພາກ ຈາກພ່ ີນອ້ ງ ລກເມຍດວ້ ຍ ຜປ້ ົກຄອງເຫ່ າົ ນີຜ້ ກັ ດນັ ປະຊາຊນົ ຂອງທ່ ານໄປສ່ ຫຸມ ແລະ ນາ້ ຖາ້ ທ່ ານຈະໄປລງົ ໂທດຜປ້ ກົ ຄອງເຫ່ າົ ນີ້ ໃຜຈະຂດັ ຂວາງ ດ່ ງັ ນນັ້ ທ່ ານຈ່ ງກ່ າວກນັ ວ່ າ “ຜມ້ ມີ ານດຸ ສາຍາພາບນຍີ ມົ ບ່ ມໃີ ຜ ແຂ່ ງຂນັ ” ຂພະອງົ ຈ່ ງົ ຢ່ າສງົ ໄສເລຍີ . ຄາຖາມ 14. ເພາະເຫດໃດ ຊຸ່ງຈຈ້ ່ ງໃຫຄ້ ວາມສາຄນັ ແກ່ ລໃິ ນຖານະເປັນພນ້ ຖານຂອງຈະຣຍິ ະທາ ? ຄາຕອບ ຊຸ່ງຈ ້ ຈດັ ໄດວ້ ່ າເປັນນກັ ປດັ ຊະຍາຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈຄ້ ນົ ໜ່ ງ ເພາະສະນນັ້ ຈ່ ງເນນັ້ ຄຸນນະທາ ຂອງຂງົ ຈ ້ ຫາຍຢ່ າງ ຄຸນນະທາທ່ ີຊຸ່ງຈເ້ ນນັ້ ຄລິ ສາເຫດທ່ ີຊຸ່ງຈເ້ ນນັ້ ຄຸນນະທາລກິ ເພາະຄາສອນ ຂອງຊຸ່ງຈກ້ ່ ຽວກບັ ເລ່ ອງທາມະຊາດ ຂອງມະນດຸ , ຊຸ່ງຈມ້ ຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າ ມະນຸດມີທາມະຊາດທ່ ຊີ ່ ວົ ຮາ້ ຍໂດຍທາມະຊາດ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ຊຸ່ງຈຈ້ ່ ງກ່ າວວ່ າ “ທາ ມະຊາດຂອງມະນດຸ ນນັ້ ຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ຄວາມດີຂອງມະນຸດເປັນຜນົ ຈາກການກະທາ”ຊ່ ງໝາຍຄວາມວ່ າ ຄວາມດເີ ປັນສ່ ງິ ທ່ ີ ເກີດມຂີ ນ້ ໃນພາຍຫງັ ເນ່ ອງຈາກທາມະຊາດຂອງມະນດຸ ນນັ້ ຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ມະນຸດຈ່ ງມີແນວໂນມ້ ໂດຍທາມະຊາດທ່ ີຈະເອນ ອຽງເຂາົ້ ຫາຄວາມຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ຄວາມດຂີ ອງມະນດຸ ບ່ ແມ່ ນສ່ ງິ ທ່ ີກາເນດີ ພອ້ ມກບັ ຕນົ (Inborn) ແຕ່ ຄວາມດຂີ ອງມະນດຸ ມີ ຂນ້ ດວ້ ຍການສະສມົ . ຄວາມເຊ່ ອໃນເລ່ ອງທາມະຊາດອນັ ຊ່ ວົ ຮາ້ ຍຂອງມະນຸດຂອງຊຸ່ງຈອ້ ະທບິ າຍໄດຈ້ າກເຫດການທ່ ີເກດິ ຂນ້ ເປັນ ປະຈາມອ້ ອ້ ມຕວົ ຊຸ່ ງຈ ້ ທງັ ນີໃ້ ນສະໄໝຂອງຊຸ່ງຈຍ້ ່ ອມມເີ ຫດການ ເຊ່ ນັ ການສລ້ າດ ບງັ ຫວງຂອງຂາ້ ລາດການທຸກຄນົ ຕ່ າງພະຍາຍາມສະແຫວງຫາຜນົ ປະໂຫຍດສ່ ວນຕນົ ເຮດັ ໃຫຊ້ ຸ່ງຈສ້ ະຫລບຸ ວ່ າ ມະນດຸ ມີທາມະຊາດທ່ ຊີ ່ ວົ ຮາ້ ຍ. ເມ່ ອ ທາມະຊາດພາຍໃນນນັ້ ຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ພນ້ ຖານຂອງຄວາມດຍີ ່ ອມມາຈາກການຖກບງັ ຄບັ ຈາກ ພາຍນອກ ຫລ ກດົ ເກນຄວາມປະພດ ຈ່ ງເປນັ ສ່ ງິ ຈາເປນັ ສາຫລບັ ຄວາມປະພດຢ່ າງຫລາຍ ລິ ຈ່ ງກາຍເປນັ ສ່ ງິ ສາຄນັ ລໝິ າຍເຖງິ ມານ ຍາດ ຫລ ພທິ ກີ າ ຫລ ກດົ ເກນຄວາມປະພດ ເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີຈະບງັ ຄບັ ຄວາມປະພດຂອງມະນຸດຈາກພາຍນອກ ແລະ ເປນັ ຕວົ ຄ່ ອຍໆ ຫ່ ຫອມຈດິ ໃຈຂອງ ມະນຸດໃຫດ້ ີຂນ້ ເຊ່ ນັ ພທິ ກີ າທາງສາດສະຫນາ ພທິ ີບຊາບນັ ພະບຸ ລຸດ ແລະ ພທິ ສີ ບົ ລວ້ ນສາມາດເຮດັ ໃຫຈ້ ດິ ໃຈ ຜເ້ ຮດັ ພທິ ີສບົ ດຂີ ນ້ ໃນແງ່ທ່ ີວ່ າ ເກີດຄວາມຮສ້ ກກະຕນັ ຍຕ່ ບນັ ພະບຸ ລດຸ ດ່ ງັ ນນັ້ ມະນຸດມີ ອາລມົ ແລະ ຄວາມປາດຖະຫນາ ທ່ ີຈະສະແຫວງຫາຜນົ ປະໂຫຍດສ່ ວນຕນົ ຖາ້ ຫາກມະນຸດຍງັ ຄງົ ຄດງ ກະເຮດັ ຕາມ ອາລມົ ນນັ້ ຜນົ ກຄການທະເລາະ ແລະ ຄວາມຂດັ ແຍ່ ງລະຫວ່ າງມະນດຸ ແລະ ຖາ້ ຫາກປ່ ອຍຕາມທາມະຊາດ ກຕອ້ ງ ເກດີ ການແກ່ ງແຍ່ ງ ແລະ ຂາ້ ກນັ ເອງລະຫວ່ າງມະນຸດ ແລະ ນນັ້ ເປນັ ເຫດໃຫສ້ ງັ ຄມົ ມະນດຸ ດາລງົ ຢ່ ບ່ ໄດ້ ດ່ ງັ ນນັ້ ຈ່ ງເປນັ ຕວົ ຄອຍຖາ້ ບງັ ຄບັ ບ່ ໃຫມ້ ະນດຸ ປະພດຕາມຄວາມປາດຖະຫນາອນັ ຊ່ ວົ ຮາ້ ຍຂອງຕນົ ໄດຢ້ ່ າງເຕມັ ທ່ .ີ ທດັ ນະດ່ ງັ ກ່ າວຂອງຊຸ່ງຈຕ້ ່ າງຈາກທດັ ນະຂອງເມ່ ງຈ ້ ເມ່ ງຈເ້ ຊ່ ອວ່ າມະນດຸ ມທີ າມະຊາດທ່ ີດີ ດ່ ງັ ນນັ້ ຄຸນນະທາ ໄດແ້ ກ່ ຄວາມເມດຕາກະລນຸ າ ຫລ ເຍນີ ແລະ ຄວາມຮກັ ທາຄອຍີ ່ ອມເປັນ ສ່ ງິ ທ່ ມີ ະນດຸ ມຢີ ່ ໂດຍທາມະຊາດ ເມ່ ງຈ ້ ຈ່ ງ ເນນັ້ ຄນຸ ນະທາເປັນ ແລະ ຄວາມມກັ ທາຫລາຍກວ່ າເນນັ້ ເລ່ ອງ ຫລ ມາລະຍາດ ແລະ ພທິ ກີ າ. ຄາຖາມ 15. ບນັ ຫາຂອງຊ່ ງຈອ້ າດກ່ າວວ່ າເປັນຈດຸ ຈບົ ຂອງຄວາມເຊ່ ອໃນພະເຈາົ້ ແລະ ມານຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ຂອງຈນີ ໄດຫ້ ລບ່ ? ຄາຕອບ ເຮາົ ອາດກ່ າວໄດວ້ ່ າປດັ ຊະຍາຂອງຊຸ່ງຈເ້ ປນັ ຈດຸ ຈບົ ຂອງຄວາມເຊ່ ອພະເຈາົ້ ທງັ ນີ້ ເພາະ ຊຸ່ງຈນ້ ນັ້ ໃຫ້ ຄວາມສາຄນັ ຕ່ ລໃິ ນຖານະເປນັ ພນ້ ຖານຂອງຈະຣຍິ ະທາ ແຕ່ ລິ ຫລ ມານຍາ ແລະ ພທິ ີກາ ຫລກດົ ເກນຂອງຄວາມ ປະພດບໄ່ ດເ້ ກດີ ຈາກອານາດຂອງພະເຈາົ້ ອງົ ໃດທງັ ສນິ້ ແຕ່ ລນິ ນັ້ ເກດີ ຈາກສະຕປິ ນັ ຍາຂອງມະນຸດເອງທງັ ສນິ້ ທງັ ນີ້ ເພາະເຖງິ ແມ່ ນມະນດຸ ຈະມທີ າມະຊາດທ່ ີຊ່ ວັ ຮາ້ ຍ ແຕ່ ມະນຸດ ກມີສະຕປິ ັນຍາຈ່ ງສາມາດທ່ ຈີ ະມີຄວາມຮໄ້ ດ້ ເນ່ ອງຈາກ ມະນດຸ ມປີ ນັ ຍາໃນບ່ ຊາ້ ທ່ ານຈ່ ງສາມາດເນນັ້ ເຖງິ ໄດວ້ ່ າ ຖາ້ ຈະບ່ ໃຫມ້ ະນດຸ ມີກາທາລາຍລາ້ ງກນັ ແລວ້ ມະນດຸ ຈາເປັນ ຕອ້ ງຍອມຮບັ ກດົ ເກນແຫ່ ງຄວາມປະພດບາງຢ່ າງເປັນກະຕກິ າຮ່ ວມກນັ ກດົ ເກນດ່ ງັ ກ່ າວສາມາດສະກດັ ກນັ້ ແນວໂນມ້ ທ່ ີ ຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ຕາມທາມະຊາດຂອງມະນຸດໄດ້ ຕາມຄວາມເຫນັ ຂອງຊຸ່ງຈນ້ ນັ້ ຜ້ມຄີ ວາມສະຫລາດ ແລະ ເລງັ ການໄກ ດ່ ງັ ກ່ າວ ສມົ ຄວນຈະເປັນຜປ້ ກົ ຄອງ ເພາະສາມາດເປັນທ່ ີພ່ ງພາຂອງຜອ້ ່ ນໄດໃ້ ນແງ່ຄວາມຖກຕອ້ ງ ເພາະສະນນັ້ ໃນອະດດີ ບນັ ດດິ 93 Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ຈ່ ງເປັນຜປ້ ົກຄອງ. ເນ່ ອງຈາກຊຸ່ງຈເ້ ຊ່ ອໃນສະຕປິ ັນຍາຄວາມສາມາດຂອງມະນຸດເຮດັ ໃຫຊ້ ຸ່ງຈມ້ ແີ ນວໂນມ້ ຂອງການປະຕເິ ສດອາ ນາດຂອງພະເຈາົ້ ຊຸ່ງຈມ້ ີຄວາມເຊ່ ອວ່ າຊວີ ດິ ທ່ ີດຂີ ອງມະນຸດນນັ້ ເກີດຈາກຄວາມ ສາມາດຂອງມະນຸດໄດ້ ເຊ່ ນັ ລກິ ເກດິ ຈາກສະຕປິ ັນຍາຄວາມສາມາດຂອງມະນຸດ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ຄວາມເຊ່ ອຂອງຊາວຈນີ ທ່ ີວ່ າພະເຈາົ້ ມອີ ານາດເໜອ ມະນຸດຂອງຄນົ ຈນີ ກຖກທາລາຍລງົ ດວ້ ຍປັດຊະຍາ ຂອງຊຸ່ງຈ.້ ໃນທານອງດຽວກນັ ທດັ ນະເລ່ ອງທາມະຊາດທ່ ີຊ່ ວົ ຮາ້ ຍຂອງມະນຸດກທາລາຍປັດຊະຍາມານດຸ ສາຍາພາບນຍິ ມົ ຂອງລດັ ທຂິ ງົ ຈໄ້ ດ້ ທງັ ນີ້ ຕາມທດັ ນະຂອງຊຸ່ງຈເ້ ອງນນັ້ ເຖງິ ແມ່ ນມະນຸດນນັ້ ຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ແຕ່ ມະນຸດກສາມາດປະພດຢ່ າງຜ້ ມຄີ ນຸ ນະທາໄດ້ ໂດຍລຈິ ະເປັນກດົ ເກນທ່ ີບງັ ຄບັ ຄວາມປະພດ ຂອງມະນຸດຈາກພາຍນອກ ແຕ່ ທັດນະທ່ ວີ ່ າທາມະຊາດ ຂອງມະນຸດນນັ້ ຊ່ ວົ ຮາ້ ຍໄດມ້ ີອດິ ທພິ ນົ ຕ່ ກ່ ຸມ ນກັ ປັດຊະຍາສານກັ ນຕທິ າເປນັ ຢ່ າງຫລາຍ ຊາວສານກັ ນຕິ ທິ າໄດພ້ ດັ ທະນາ ໄປໄກຈາກປັດຊະຍາຂອງ ຊຸ່ ງຈ ້ ໂດຍສານກັ ນຕິ ທິ າມຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າ ເມ່ ອມະນຸດມີທາມະຊາດທ່ ີຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ກດົ ຣຍິ ະທາກ ບ່ ສາມາດອານວຍໃຫເ້ ກດີ ປະໂຫຍດເທ່ າົ ກດົ ຫມາຍທ່ ີເຂມັ້ ງວດ ແລະ ບດົ ລງົ ໂທດທ່ ຮີ ຸ ນແຮງ ປະຊາຊນົ ປາດສະຈາກຊ່ ງ ສດິ ທໃິ ດໆ ທງັ ສນິ້ ທ່ ຈີ ະຕດັ ສນິ ເລອກງານ ແລະ ວຖິ ີຊວີ ດິ ຂອງຕນົ ເອງ ເພາະທຸກຢ່ າງຕອ້ ງ ຖກກາໜດົ ໂດຍລດັ ເມ່ ອ ກດົ ຫມາຍເປັນແກນນາ ມະນຸດກມບີ ດົ ບາດລອງລງົ ມາ ຫລ ມີການທາລາຍ ມານຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ລງົ ແລະ ເຫັນ ມະນຸດເປັນພຽງວຖິ ີທ່ ີຈະນາໄປສ່ ເປາົ້ ໝາຍຂອງລດັ ມະນດຸ ເໝອນ ສດັ ທ່ ີຕອ້ ງຖກຂງັ ໃຫຢ້ ່ ພາຍໃຕຄ້ ວາມຢ້ານຕ່ ບດົ ລງົ ໂທດທ່ ີຮຸນແຮງຂອງກດົ ຫມາຍ ດ່ ງັ ນນັ້ ຊຸ່ ງຈຈ້ ່ ງ ໜ້າຈະໄດຊ້ ່ ວ່ າເປັນຜ້ຂດຫຸມຝັ ງດນິ ໃນແກ່ ມານຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ຂອງຈນີ ແລະ ຈນີ ກຕອ້ ງຕກົ ຢ່ ພາຍໃຕ້ ລດັ ທເິ ຜດັ ການຂອງສນິ ໄລຍະໜ່ ງ. ຄາຖາມ 16. ທດັ ນະຂອງເມ່ ງຈ ້ ແລະ ຊຸ່ງຈໃ້ ນເລ່ ອງທາມະຊາດຂອງມະນຸດແຕກຕ່ າງກນັ ແບບ ຂາວ ກບັ ດາ ຫລບ່ ? ຄາຕອບ ເມ່ ງຈເ້ ຊ່ ອວ່ າມະນຸດມທີ າມະຊາດທ່ ດີ ໂີ ດຍທາມະຊາດ ແລະ ຊຸ່ງຈມ້ ຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າມະນດຸ ມທີ າມະ ຊາດທ່ ີຊ່ ວົ ຮາ້ ຍໂດຍທາມະຊາດ ແຕ່ ຖາ້ ສກສາກນັ ຈງິ ໆ ແລວ້ ບ່ ອາດກ່ າວໄດວ້ ່ າ ເມ່ ງຈ ້ ແລະ ຊຸ່ງຈມ້ ີທດັ ນະເລ່ ອງທາມະ ຊາດແຕກຕ່ າງກນັ ແບບຂາວກບັ ດາ ທງັ ນີ້ ເພາະຕາມຄວາມເຫນັ ຂອງຊຸ່ງຈ ້ ນນັ້ ເຖງິ ແມ່ ນມະນດຸ ຈະມີທາມະຊາດທ່ ີຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ແຕ່ ສາມາດຝກຫດັ ໃຫເ້ ປນັ ຄນົ ມີຄຸນນະທາຕ່ ຕາ້ ນທາມະຊາດດງັ້ ເດມີ ຂອງຕນົ ເອງໄດ້ ຄວາມຂດັ ແຍ່ ງລະຫວ່ າງ ຄວາມເຫນັ ຂອງເມ່ ງຈ ້ ແລະ ຊຸ່ງຈບ້ ່ ແມ່ ນເປນັ ຄວາມ ຂດັ ແຍ່ ງແບບຂາວກບັ ດາເສຍທດີ ຽວ ເພາະທງັ ຄ່ ມທີ ດັ ນະທ່ ີພອ້ ງ ກນັ ວ່ າ ມະນດຸ ທຸກຄນົ ມຄີ ວາມເທ່ າົ ທຽມກນັ ທ່ ີຈະເປັນຜມ້ ີຄນຸ ນະທາ ຊຸ່ງຈບ້ ່ ເຄຍີ ປະຕເິ ສດວ່ າບຸກຄນົ ສາມາດເປັນຜມ້ ີ ຄນຸ ນະທາໄດ້ ແລະ ເມ່ ງຈກ້ ບໄ່ ດປ້ ະຕເິ ສດວ່ າບຸກຄນົ ສາມາດເປນັ ຄນົ ເລວໄດ.້ ຄວາມແຕກຕ່ າງທ່ ແີ ທຈ້ ງິ ລະຫວ່ າງເມ່ ງຈ ້ ແລະ ຊຸ່ງຈຢ້ ່ ບ່ ອນໃດ ? ຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່ າງເມ່ ງຈ ້ ແລະ ຊຸ່ງຈຢ້ ່ ທ່ ີການໃຫຄ້ ວາມຫມາຍແກ່ “ທາມະຊາດ” ກ່ າວຄ ຊຸ່ງຈ ້ ມີຄວາມເຫນັ ວ່ າ ທາມະຊາດຂອງສ່ ງິ ໜ່ ງສ່ ງິ ໃດຍ່ ອມບ່ ສາມາດ ແຍກຈາກສ່ ງິ ນນັ້ ໄດ້ ດ່ ງັ ນນັ້ ຖາ້ ຄຸນນະທາ ຄທາມະຊາດຂອງມະນດຸ ມະນຸດທກຸ ຄນົ ຄວນເປນັ ຜມ້ ຄີ ນຸ ນະທາ ແຕ່ເມ່ ອບ່ ແມ່ ນມະນຸດທຸກຄນົ ທ່ ີສາມາດ ເປນັ ຜມ້ ີຄຸນນະທາໄດ້ ຄນຸ ນະທາຈ່ ງແຍກອອກຈາກຄວາມເປັນມະນດຸ ໄດ້ ເພາະສະນນັ້ ຄຸນນະທາຈ່ ງ ບ່ ແມ່ ນທາມະຊາດຂອງມະນຸດ. ສ່ ວນເມ່ ງຈມ້ ີຄວາມເຫນັ ວ່ າ ທາມະຊາດຂອງສ່ ງິ ໜ່ ງສ່ ງິ ໃດຍອມໝາຍເຖງິ ສ່ ງິ ທ່ ທີ າໃຫເ້ ກີດ ຄວາມແຕກຕ່ າງ ຈາກສ່ ງິ ອ່ ນ ດ່ ງັ ນນັ້ ຕນັ ຫາ ແລະ ຄວາມຢາກຈ່ ງບ່ ແມ່ ນທາມະຊາດຂອງມະນດຸ ເພາະ ມະນຸດມທີ າມະຊາດດ່ ງັ ກ່ າວຮ່ ວມ ກບັ ສດັ ຄນຸ ນະທາຕ່ າງຫາກຫລຫວົ ໃຈຕ່ າງຫາກທ່ ີເປນັ ສ່ ວນທ່ ເີ ຮດັ ໃຫ້ ມະນຸດແຕກຕ່ າງຈາກສດັ ຄຸນນະທາຈ່ ງເປນັ ທາ ມະຊາດຂອງມະນຸດ. ດວ້ ຍເຫດຜນົ ດ່ ງັ ກ່ າວຂາ້ ງຕນົ້ ເມ່ ງຈ ້ ແລະ ຊຸ່ງຈຈ້ ່ ງຈດັ ເປນັ ນກັ ປດັ ຊະຍາຝ່ າຍລດັ ທຂິ ງົ ຈ ້ ນາກນັ ທງັ ຄ່ ເພາະເນນັ້ ເຖງິ ສນັ ຕສິ ຸກອນັ ເກດີ ຈາກຄຸນນະທາ ຊຸ່ງຈເ້ ປນັ ນກັ ຄດິ ທ່ ີສງັ ເກດຄວາມຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ອອ້ ມດາ້ ນຂອງຕນົ ແລະ ນາມາ ສະຫລບຸ ເປັນທາມະຊາດຂອງມະນດຸ ເມ່ ງຈເ້ ຊ່ ອວ່ າມະນຸດມທີ າມະຊາດທ່ ີດີ ແຕ່ ກບໄ່ ດຍ້ ດໝ່ ນັ ຢ່ າງຫບັ ຫຫບັ ຕາວ່ າ 94 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ມະນດຸ ຈະເປນັ ຜມ້ ີຄຸນນະທາທກຸ ຄນົ ແລະ ຕະຫລອດການ ເພາະເມ່ ງຈເ້ ຊ່ ອວ່ າເສດຖະກດິ ທ່ ີບ່ ດກີ ຍ່ ອມເຮດັ ໃຫມ້ ະນຸດ ລະຖມິ້ ຄນຸ ນະທາໄດ້ ດ່ ງັ ນນັ້ ຈ່ ງເປນັ ຫນາ້ ທ່ ີຂອງຜປ້ ົກຄອງທ່ ີດທີ ່ ຕີ ອ້ ງບາລຸງລຽ້ ງເສດຖະກດິ ຂອງປະຊາຊນົ ເມ່ ງຈ ້ ແລະ ຊຸ່ງຈຈ້ ່ ງມທີ ດັ ນະກງົ ກນັ ວ່ າມະນຸດອາດຊ່ ວົ ຮາ້ ຍຫລອາດມຄີ ນຸ ນະທາໄດພ້ ໆ ກນັ ເມ່ ງຈ ້ ແລະ ຊຸ່ງຈຈ້ ່ ງບ່ໄດມ້ ທີ ດັ ນະທ່ ີ ຕ່ າງ ກນັ ລາວຂາວກບັ ດາ. ຄາຖາມ 17. ແນວໃດມ່ ຈຈ້ ່ ງໄດຊ້ ່ ວ່ າເປັນນກັ ປະໂຫຍດນຍິ ມົ (Utilitarian) ຂອງຈນີ ? ຄາຕອບ ເຫດທ່ ມີ ່ ຈໄ້ ດຊ້ ່ ວ່ າເປັນນກັ ປະໂຫຍດນຍິ ມົ ຂອງຈນີ ກເພາະວ່ າ ຫວົ ໃຈຂອງປັດຊະຍາ ມ່ ຈຄ້ ມານຸດ ສາຍາພາບນຍິ ມົ ຄເນນັ້ ການກ່ ໃຫເ້ ກີດສະວດັ ດພິ າບແກ່ ຄນົ ສ່ ວນໃຫຍ່ ແລະ ທາລາຍສ່ ງິ ຊ່ ວົ ຮາ້ ຍ ການເນນັ້ ເຖງິ ສະວດັ ດິ ພາບແກ່ ຄນົ ສ່ ວນໃຫຍ່ ຂອງມ່ ຈເ້ ນນັ້ ພດຕກິ າຂອງພະເຈາົ້ ຜອ້ ຸທດິ ຕນົ ເພ່ ອຊ່ ວຍເຫລອຄນົ ອ່ ນຢ່ າງບ່ ຮຈ້ ກັ ເໜດັ ເໜ່ ອຍ ເປນັ ແບບສະບບັ ມ່ ຈບ້ ່ ສນົ ໃຈທ່ ີຈະແຕ່ ງກາຍໃຫ້ ງດົ ງາມ ມ່ ຈ ້ ແລະ ສານສຸ ດິ ແຕ່ ງກາຍດວ້ ຍເສອ້ ຜາ້ ຫຍາບ ຮອງຕນີ ຟາງ ທາງານໜກັ ທງັ ມທ້ ງັ ຄນໂດຍ ບ່ ຢຸດໃນການອຸທດິ ຕນົ ເພ່ ອຜອ້ ່ ນ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວມ່ ຈຈ້ ່ ງມີແນວໂນມ້ ທາງປັດຊະຍາໄປສ່ ລດັ ທິ ປະໂຫຍດນຍິ ມົ ທ່ ີເນນັ້ ເຖງິ ປະໂຫຍດປະລມິ ານຫລາຍທ່ ີສຸດເພ່ ອຄນົ ສ່ ວນຫລາຍທ່ ສີ ຸ ດ. ເມ່ ອມແີ ນວໂນມ້ ໄປສ່ ລດັ ທປິ ະໂຫຍດນຍິ ມົ ມ່ ຈຈ້ ່ ງເຫນັ ວ່ າສ່ ງິ ໃດມຄີ ນຸ ຄ່ າສ່ ງິ ນນັ້ ຕອ້ ງມີ ປະໂຫຍດ ຫລ “ຄນຸ ຄ່ າ”ຍ່ ອມມຄີ ວາມຫມາຍຈາກດັ ເຖງິ “ຜນົ ປະໂຫຍດ” (benefits) ດ່ ງັ ນນັ້ ສ່ ງິ ໃດມີຄຸນຄ່ າ ສ່ ງິ ນນັ້ ຕອ້ ງສາມາດເອອ້ ອາ ນວຍໃຫເ້ ກດີ ສະວດັ ດພິ າບແກ່ ປະຊາຊນົ ໂດຍທ່ ວັ ໄປເປັນສາຄນັ ດວ້ ຍ ເຫດດ່ ງັ ກ່ າວມ່ ຈຈ້ ່ ງຖວ່ າພທິ ກີ າ ແລະ ດນົ ຕີເປນັ ສ່ ງິ ບ່ ມຄີ ຸນຄ່ າ ເພາະບ່ ມປີ ະໂຫຍດຕ່ ສະວດັ ດພິ າບຂອງປະຊາຊນົ ສ່ ວນໃຫຍ່ ເຊ່ ນັ ພທິ ສີ ບົ ກບັ ທາລາຍເສດຖະກດິ ເສຍ ດວ້ ຍຊາ້ ດນົ ຕີກແກຄ້ ວາມຍາກຈນົ ຂອງປະຊາຊນົ ສ່ ວນໃຫຍ່ ບ່ ໄດ້ ການຕຄີ ່ າຄນຸ ຄ່ າ (Value) ເທ່ າົ ກບັ ຜນົ ປະໂຫຍດທ່ ີ ໄດຮ້ ບັ ດ່ ງັ ກ່ າວທາໃຫມ້ ່ ຈໄ້ ດຊ້ ່ ວ່ າເປັນນກັ ປະໂຫຍດນຍິ ມົ ຂອງຈນີ ໄດ.້ ສ່ ງິ ທາໃຫມ້ ່ ຈໄ້ ດຊ້ ່ ວ່ າເປັນນກັ ປະໂຫຍດນຍິ ມົ ອກີ ຢ່ າງໜ່ ງຄຄາສອນເລ່ ອງ “ຄວາມຮກັ ສາກນົ ” ( u n i v e r salove) ຊ່ ງເນນັ້ ຫກັ ການທ່ ີວ່ າ “ຮກັ ຊ່ ງກນັ ແລະ ກນັ ໃຫຜ້ ນົ ປະໂຫຍດຕ່ ກນັ ແລະ ກນັ ” ນນັ້ ໝາຍຄວາມເຖງິ ການ ກາຈດັ ຄວາມເຫນັ ແກ່ ຕນົ ອອກໄປ ແລະ ຮຈ້ ກັ ຂະຫຍາຍຄວາມຮກັ ສະເພາະຕນົ ເອງ ຄວາມຮກັ ສະເພາະຄອບຄວົ ຂອງ ຕນົ ແລະ ຄວາມຮກັ ສະເພາະປະເທດຊາດຂອງຕນົ ອອກໄປໃນລກັ ສະນະ ທ່ ີວ່ າ ຮຈ້ ກັ ຮກັ ຄນົ ອ່ ນໃຫສ້ ະເໝີຮກັ ຕນົ ເອງ ຮກັ ຄອບຄວົ ອ່ ນໃຫເ້ ໝອນຮກັ ຄອບຄວົ ຂອງຕນົ ແລະ ຮກັ ປະເທດຊາດອ່ ນໃຫສ້ ະເໝີປະເທດຊາດຂອງຕນົ ຮຈ້ ກັ ຄາ ນງເຖງິ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຄນົ ອ່ ນ ຄານງເຖງິ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຄອບຄວົ ອ່ ນ ແລະ ຄານງເຖງິ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງປະເທດ ຊາດອ່ ນ ດ່ ງັ ນນັ້ ກ່ ອນທ່ ີຈະກະທາສ່ ງິ ໃດລງົ ໄປຕອ້ ງຕງັ້ ບນັ ຫາຖາມຕນົ ເອງເສຍກ່ ອນວ່ າ ການກະທານນັ້ ເປັນຄວາມຮກັ ຜ້ ອ່ ນດວ້ ຍ ຫລ ບ່ ການກະທານນັ້ ເປນັ ຜນົ ປະໂຫຍດແກ່ ສ່ ວນທງັ ຫມດົ ດວ້ ຍ ຫລ ບ່ ເມ່ ອປະກດົ ວ່ າເປັນຜນົ ປະໂຫຍດຕ່ ບຸກຄນົ ອ່ ນກຈະເຮດັ ຕາມທດັ ນະຂອງເມ່ ງຈ ້ ການຂາດຫກັ ການປະໂຫຍດນຍິ ມົ ຄ ຄວາມຮກັ ສາກນົ ຍ່ ອມເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມວຸນ້ ວາຍໄດ້ ດ່ ງັ ນນັ້ ທຸກຂອງສງັ ຄມົ ຈ່ ງເກີດຈາກຄວາມເຫນັ ແກ່ ຕນົ ເປັນອນັ ດບັ ທາອດິ ແລະ ຂະຫຍາຍສ່ ວນ ອອກມາເປນັ ຄວາມເຫນັ ແກ່ ຄອບຄວົ ຂອງຕນົ ແລະ ເຫນັ ແກ່ ປະເທດຊາດຂອງຕນົ ຕາມລາດບັ ຕາບໃດທ່ ີມະນຸດຍງັ ບ່ ສາມາດທາລາຍຄວາມເຫນັ ແກ່ ຕນົ ຫລຄວາມຮກັ ສະເພາະຕນົ ຫລ ຄວາມຮກັ ສະເພາະຄອບຄວົ ຕນົ ຫລ ຄວາມຮກັ ສະເພາະປະເທດຊາດຂອງຕນົ ລງົ ຕາບນນັ້ ສນັ ຕພິ າບບ່ ມີທາງເກີດຂນ້ ໃນສງັ ຄມົ ມະນຸດ ຈາກພດຕກິ າແລະຄວາມເຊ່ ອໃນເລ່ ອງຫກັ ຄວາມຮກັ ສາກນົ ດ່ ງັ ກລ່ າວຂາ້ ງຕນົ້ ຈ່ ງອາດ ກ່ າວໄດວ້ ່ າມ່ ຊ່ ເປນັ ນປັ ະ ໂຫຍດນຍີ ມຊາວຈນີ . ຄາຖາມ 18. ແມ່ ນຫຍງັ ຄທດັ ນະທ່ ີແຕກຕ່ າງກນັ ລະຫວ່ າງມ່ ຈ ້ ແລະ ຂງົ ຈ ້ ? ຄາຕອບ ມ່ ຈ ້ ແລະ ຂງົ ຈ່ ເປັນນກັ ປດັ ຊະຍາຝ່ າຍມາະນດຸ ສາຍາພາບນຍິ ມົ ນາກນັ ທງັ ຄ່ ກ່ າວຄ ໃຫ້ ຄວາມສາຄນັ ແກ່ ສະວດັ ດພິ າບຂອງມະນດຸ ໃນສງັ ຄມົ ແຕ່ ມ່ ຈ ້ ແລະ ຂງົ ຈກ້ ມທີ ດັ ນະແຕກຕ່ າງກນັ ທດັ ນະທ່ ີແຕກຕ່ າງກນັ ທ່ ີສາຄນັ ລະຫວ່ າງມ່ ຈ ້ ແລະ ຂງົ ຈມ້ ີ 3 ທດັ ນະ. 1. ທດັ ສະນະທ່ ີໜ່ ງເປັນທດັ ນະທ່ ີແຕກຕ່ າງກນັ ໃນເລ່ ອງມາລະຍາດ ແລະ ພທິ ກີ າ 95 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ຂງົ ຈເ້ ຊ່ ອໃນເລ່ ອງມານຢາ ແລະ ພທິ ີກາ ຫລ ລວິ ່ າເປັນຄຸນນະທາພາຍນອກ ຢ່ າງໜ່ ງ ທ່ ີເປນັ ການສະແດງອອກ ຂອງທາມະຊາດທ່ ດີ ີພາຍໃນຂອງມະນດຸ ແຕ່ ບ່ ແມ່ ນການທາທ່ າ ຂງົ ຈຈ້ ່ ງໃຫຄ້ ວາມ ສນົ ໃຈຕ່ ການແຕ່ ງກາຍ ກຣິ ິຍາມາລະ ຍາດທ່ ຮີ ຽບຮອ້ ຍ ຊ່ ງສະແດງເຖງິ ການປະຕບິ ດັ ຕນົ ທ່ ຖີ ກຕອ້ ງໃນໂອກາດຕ່ າງໆ ທງັ ຫມດົ ທງັ ພທິ ກີ າ ເຊ່ ນັ ພທິ ກີ າໃນການ ແຕ່ ງງານ ມີພທິ ກີ າໃນງານສບົ . ມ່ ຈຕ້ າໜເິ ລ່ ອງມາລະຍາດ ແລະ ພທິ ີກາ ມ່ ຈບ້ ່ ສນົ ໃຈໃຍດີກບັ ເສອ້ ຜາ້ ເຄ່ ອງແຕ່ ງກາຍ ມ່ ຈສ້ ວມເສອ້ ຜາ້ ຫຢາບ ຮອງຕນີ ຟາງ ແຕ່ພອ້ ມທ່ ຈີ ະທາງານໜກັ ເພ່ ອຊ່ ວຍເຫລອບຸກຄນົ ອ່ ນຫລ ກະທາການເພ່ ອຍງັ ຜນົ ປະໂຫຍດໃຫເ້ ກດີ ແກ່ ຄນົ ສ່ ວນໃຫຍ່ ມ່ ຈວ້ ຈິ ານພທິ ີແຕ່ ງງານ ພທິ ສີ ບົ ທ່ ມີ ກີ ານ ໄວທ້ ກຸ ໃຫຜ້ ຕ້ າຍເຖງິ 3 ປີ ວ່ າ ລວ້ ນເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີເຮດັ ໃຫເ້ ສຍທງັ ເວລາ ແລະ ຊບັ ສນິ ເປັນຕວົ ທາລາຍເສດຖະກດິ ຂອງປະຊາຊນົ ໂດຍເປນັ ສາເຫດທ່ ເີ ຮດັ ໃຫປ້ ະຊາຊນົ ຕອ້ ງເໜ່ ອຍຍາກ ຢ່ າງຫລວງຫລາຍ ເພ່ ອທ່ ີຈະຫາເງນີ ໃຫພ້ ຽງພກບັ ຄ່ າໃຊຈ້ ່ າຍໃນພທິ ີໃຫຍ່ ໂຕ ແມ່ ນແຕ່ ຄນົ ສາມນັ ເຖງິ ແກ່ ຄວາມຕາຍ ຄ່ າ ໃຊຈ້ ່ າຍໃນພທິ ີສບົ ກ ແທບຈະເຮດັ ໃຫຄ້ ອບຄວົ ທງັ ຄອບຄວົ ເປນັ ຢາຈກົ ເມ່ ອກະສດັ ສນິ້ ພະຊນົ ຍ່ ງິ ແລວ້ ໃຫຍ່ ທອງ, ຫຍກົ , ມຸກ ແລະ ຂອງມຄີ ່ າ ກຈະຖກຝັງໄປດວ້ ຍ ພອ້ ມກບັ ລດົ ມາ້ ເຄ່ ອງໃຊສ້ າດລາວຸດ ຊ່ ງພທິ ສີ ບົ ຂອງກະສດັ ເທ່ ອໜ່ ງ ກເຮດັ ໃຫປ້ ະເທດຊາດເກອບລ່ ມົ ຈມົ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວມ່ ຈຈ້ ່ ງກ່ າວວ່ າ “ການປະກອບພທິ ີ ກາທ່ ີງດົ ງາມ ທງັ ຫມດົ ທງັ ການໄວທ້ ກຸ ທ່ ີຍາວນານຍ່ ອມນາໄປສ່ ຜນົ ທ່ ຫີ ີກລຽ້ ງບ່ ໄດ້ ຄຄວາມຍາກຈນົ ຂອງປະເທດຊາດ ແລະ ຄວາມຂາດລະບຽບ ຂອງລດັ ຖະບານ”. ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວໃນຂະນະທ່ ີຂງົ ຈຊ້ ່ ນຊມົ ໃນພທິ ກີ າ ແລະ ມາລະຍາດພາຍນອກທ່ ີສະແດງ ອອກເຖງິ ທາມະ ຊາດທ່ ດີ ີພາຍໃນ ມ່ ຈລ້ ງັ ກຽດເພາະວ່ າບ່ ມຄີ ນຸ ຄ່ າໃນແງ່ທ່ ີອານວຍຜນົ ປະໂຫຍດໃຫ້ ເກີດແກ່ ຄນົ ສ່ ວນໃຫຍ່ ໃນຂະນະທ່ ີ ຂງົ ຈບ້ ໄ່ ດເ້ ລງັ ເຖງິ ຜນົ ປະໂຫຍດເຊງີ ຮບທາຫລາຍໄປກວ່ າຜນົ ປະໂຫຍດຂອງການຊ່ ວຍອບົ ຮມົ ຄນຸ ນະທາຂອງມະນຸດ ມ່ ຈເ້ ລງັ ເຖງິ ຜນົ ປະໂຫຍດເຊງີ ຮບປະທາ ເຊ່ ນັ ເສດຖະກດິ ຂອງມາລະຍາດ ແລະ ພທິ ີກາ. 2. ທດັ ສະນະທ່ ີແຕກຕ່ າງກນັ ໃນເລ່ ອງດນົ ຕີ ຂງົ ຈ່ ສ່ ງົ ເສມີ ການສກສາດນົ ຕີ ໂດຍມຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າດນົ ຕີຄວນສາມາດຊ່ ວຍໃຫມ້ ະນຸດ ສາ້ ງອຸປະນໄິ ສທ່ ີດໄີ ດ້ ເພາະດນົ ຕນີ ນັ້ ມຄີ ວາມກມົ ກນດວ້ ຍຕວົ ຂອງມນັ ເອງ. ແຕ່ ສາຫລບັ ມ່ ຈຜ້ ຢ້ ດຖປະໂຫຍດເປນັ ສາຄນັ ບ່ ເຫນັ ດວ້ ຍກບັ ຂງົ ຈ ້ ທງັ ນີ້ ເພາະ ຊ່ ວງສະໄໝດ່ ງັ ກ່ າວເປັນຊ່ ວງ ສະໄໝທ່ ີປະຊາຊນົ ຖກພາຍສງົ ຄາມ ປະຊາຊນົ ຕອ້ ງຜະເຊນີ ກບັ ຄວາມຍາກ ລາບາກ ຄວາມຍາກຈນົ ແລະ ຄວາມອດົ ຍາກຈ່ ງຈາເປັນຕອ້ ງແກບ້ ນັ ຫາປາກທອ້ ງຂອງປະຊາຊນົ ເສຍກ່ ອນເລ່ ອງອ່ ນໆ ເຊ່ ນັ ເລ່ ອງຂອງສນິ ລະປະ ເປັນຄວາມຟ່ ຸ ມ ເຟອຍເກນີ ຄວາມຈາເປນັ ມ່ ຈມ້ ຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າສ່ ງິ ທ່ ມີ ະນຸດຕອ້ ງການຈງິ ໆ ກພຽງທ່ ີຢ່ ອາໄສ, ເສອ້ ຜາ້ ແລະ ອາຫານ ຊ່ ງ ພປະມານເທ່ າົ ນນັ້ ເຊ່ ນັ ຕອ້ ງການອາຫານພຽງເພ່ ອທອ້ ງອ່ ມິ ທ່ ີຢ່ ອາໄສຕອ້ ງການພຽງເພ່ ອກນັ ແດດ ລມົ ແລະ ຝົນ, ເສອ້ ,ຜາ້ ຕອ້ ງການພຽງເພ່ ອປ້ອງກນັ ຄວາມລະອາຍ ແລະ ຄວາມຮອ້ ນໜາວຂອງອາກາດ ດນົ ຕີຈ່ ງໄດຊ້ ່ ວ່ າເປນັ ສ່ ງິ ເກີນ ຄວາມຈາເປັນສາຫລບັ ມ່ ຈ ້ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວມ່ ຈຈ້ ່ ງສະແດງໂທດຂອງດນົ ຕໄີ ວ້ 4 ປະການດ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ເຮດັ ໃຫສ້ ນິ້ ເປອ້ ງເງນີ ທອງ 2. ຊ່ ວຍໃຫປ້ ະຊາຊນົ ພນົ້ ຈາກຄວາມອດົ ຢາກບໄ່ ດ້ 3. ຊ່ ວຍປ້ອງກນັ ໃຫພ້ ນົ້ ຈາກການຮຸກຮານບ່ ໄດ້ 4. ເຮດັ ໃຫເ້ ກີດນດິ ໄສຕ່ ຄວາມເປນັ ຄນົ ເຈາົ້ ສາລານ ດ່ ງັ ນີ້ ຈະເຫນັ ວ່ າມ່ ຈບ້ ່ ສະໜບັ ສະໜນດນົ ຕີ ເພາະດນົ ຕີບ່ໄດໃ້ ຫຜ້ ນົ ປະໂຫຍດເຊງີ ຮບປະທາ ຊ່ ງຜນົ ປະໂຫຍດ ເຊງີ ຮບປະທາເປັນສ່ ງິ ທ່ ີຂງົ ຈເ້ ນນັ້ ແຕ່ ຂງົ ຈສ້ ະໜບັ ສະໜນດນົ ຕີ ເພາະມປີ ະໂຫຍດຕ່ ອາລມົ ແລະ ເປນັ ການເສມີ ສາ້ ງຄຸນ ນະທາຂອງມະນຸດ. 3. ທດັ ນະທ່ ີແຕກຕ່ າງກນັ ກ່ ຽວກບັ ຄວາມເມດຕາກະລນຸ າ ຂງົ ຈມ້ ຄີ ວາມເຫນັ ວ່ າຄນຸ ນະທາທ່ ສີ າຄນັ ຂອງມະນດຸ ຄຄນຸ ນະທາຂອງຄວາມເມດຕາກະລນຸ າ ຊ່ ງເມ່ ງຈຢ້ ນຢນັ 96 Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ວ່ າແທຈ້ ງິ ແລວ້ ມະນດຸ ມີຄນຸ ນະທາດ່ ງັ ກ່ າວໂດຍທາມະຊາດ ທງັ ນີ້ ເພາະມະນດຸ ມີ ທາມະຊາດທ່ ດີ ໂີ ດຍທາມະຊາດ ຄວາມ ເມດຕາກະລນຸ າທ່ ີມະນຸດພງມີຕ່ ມະນດຸ ນາກນັ ຈ່ ງເປັນຂອງທ່ ີ ເກີດຂນ້ ງ່າຍຫລາຍ ທງັ ຫມດົ ທງັ ການປົກຄອງປະຊາຊນົ ດວ້ ຍຄວາມເມດຕາກະລຸນາຂອງຜປ້ ກົ ຄອງ. ຂງົ ຈເ້ ຊ່ ອວ່ າມະນດຸ ເລ່ ມີ ສາມາດຝກຄຸນນະທາຄວາມຮກັ ແລະ ຄວາມເມດຕາກະລຸນາຈາກຄອບຄວົ ຄເລ່ ມີ ຈາກ ຮຈ້ ກັ ຮກັ ບດີ າມານດາຂອງຕນົ ຮຈ້ ກັ ຮກັ ພ່ ຮີ ກັ ນອ້ ງຂອງຕນົ ຮຈ້ ກັ ຮກັ ມດິ ສະຫາຍຂອງຕນົ ແລະ ແຜ່ ຂະຫຍາຍໄປສ່ ບຸກ ຄນົ ອ່ ນ ຂງົ ຈມ້ ບ່ ປາດຖະຫນາ ທ່ ຈີ ະໃຫມ້ ະນດຸ ມຄີ ວາມຮກັ ເທ່ າົ ທຽມກນັ ຕ່ ພ່ ແມ່ , ພ່ ີນອ້ ງ, ແລະ ມດິ ສະຫາຍ ທງັ ນີ້ ເພາະອາດເຮດັ ໄດ້ ມະນດຸ ຕອ້ ງອາໄສປັນຍາໃນການແບ່ ງປັນ ຄວາມຮກັ ໃຫຖ້ ກສ່ ວນແກ່ ບຸກຄນົ ທ່ ີຕນົ ມີສາພນັ ດວ້ ຍ. ແຕ່ ຄນຸ ນະທາຄວາມຮກັ ສາກນົ ຕາມທດັ ນະຂອງມ່ ຈເ້ ປນັ ຄຸນນະທາສງສຸດ ແລະ ກວາ້ ງກວ່ າ ຄວາມເຫນັ ອກົ ເຫນັ ໃຈ ຫລ ຄນຸ ນະທາແຫ່ ງຄວາມເມດຕາກະລຸນາຂອງຂງົ ຈ ້ ເພາະມຈຕ້ ອ້ ງການໃຫ້ ມະນດຸ ແບ່ ງປັນຄວາມຮກັ ໃນ ລກັ ສະນະສະເໝີພາບ ເຊ່ ນັ ຮກັ ຄອບຄວົ ຄນົ ອ່ ນໃຫເ້ ຫມອນຄອບຄວົ ຕນົ ເອງ ຮກັ ປະເທດຊາດອ່ ນໃຫເ້ ຫມອນປະເທດ ຊາດຂອງຕນົ ທດັ ນະຂອງການແບ່ ງປັນຄວາມຮກັ ຢ່ າງ ສະເໝີພາບກນັ ດ່ ງັ ກ່ າວຂອງມ່ ຈ ້ ທເຮດັ ໃຫເ້ ມ່ ງຈໂ້ ຈມຕວີ ່ າທດັ ນະ ຂອງມ່ ຈທ້ າລາຍສນັ ພນັ ທະພາບ ໃນຄອບຄວົ ແລະ ທາລາຍສາພນັ ທະພາບທາງສງັ ຄມົ ຂອງມະນຸດ ເພາະເຮາົ ບ່ ອາດແບ່ ງ ປັນຄວາມຮກັ ຢ່ າງເທ່ າົ ທຽມກນັ ໃຫກ້ ບັ ບດີ າມານດາ ພ່ ີນອ້ ງ ຍາດ ແລະມດິ ສະຫາຍໄດ.້ ຄາຖາມ 19. ຈ່ ງົ ປຽບທຽບທດັ ສະນະຂອງມ່ ຈ ້ ແລະ ລຽ້ ງຈໃ້ ນເລ່ ອງຄຸນນະທາຄວາມຮກັ . ຄາຕອບ ມ່ ຈເ້ ຊ່ ອໃນຫກັ ການຄວາມຮກັ ສາກນົ ຊ່ ງໝາຍເຖງິ ການຮຈ້ ກັ ຮກັ ຄນົ ອ່ ນເຫມອນຮກັ ຕນົ ເອງ ຮກັ ຄອບຄວົ ອ່ ນເຫມອນຮກັ ຄອບຄວົ ຕນົ ເອງ ຮກັ ປະເທດຊາດອ່ ນເຫມອນຮກັ ປະເທດຊາດຕນົ ເອງ ຄວາມ ຮກັ ຂອງມ່ ຈຕ້ ່ ບຸກຄນົ ອ່ ນຢ່ າງສະເໝີພາກ ຈ່ ງໝາຍເຖງິ ການຕອ້ ງອຸທດິ ຕນົ ຕ່ ບຸກຄນົ ອ່ ນ ບຸກຄນົ ອ່ ນ ຫລ ຄານງເຖງິ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງ ບຸກຄນົ ອ່ ນ ໂດຍບ່ ມຄີ ວາມເຫນັ ແກ່ ຕວົ ຫກັ ການຄວາມຮກັ ສາກນົ ຂອງມ່ ຈຄ້ ຫກັ ການອຸທດິ ຕນົ ເພ່ ອຄນົ ອ່ ນນນັ້ ເອງ. ອຽ້ ງຈບ້ ່ ສອນໃຫມ້ ະນດຸ ໄປຫຍຸງ້ ກ່ ຽວກບັ ບຸກຄນົ ອ່ ນ ຈ່ ງບ່ ສອນໃຫຮ້ ກັ ບຸກຄນົ ອ່ ນ ຫລ ອຸ ທດິ ຕນົ ເພ່ ອຄນົ ອ່ ນ ສ່ ງິ ທ່ ຄີ ວນເອາົ ໃຈໃສ່ ຄພະຍາຍາມຖຮກັ ສາຊວີ ດິ ຕນົ ເອງ. ທດັ ນະຂອງມ່ ຈເ້ ນນັ້ ການອຸທດິ ຕນົ ເພ່ ອຄນົ ອ່ ນ ຈ່ ງເນນັ້ ຫກັ ຄວາມຮກັ ສາກນົ ແລະ ທດັ ນະຂອງອຽ້ ງຈເ້ ນນັ້ ການ ຖຮກັ ສາຊວີ ດິ ຕນົ ເອງ ຈ່ ງບ່ ສອນໃຫຮ້ ກັ ບຸກຄນົ ອ່ ນ ຫລ ອຸທດິ ຕນົ ເພ່ ອຄນົ ອ່ ນ ຄວາມແຕກຕ່ າງດ່ ງັ ກ່ າວ ເມ່ ງຈບ້ ່ ເຫນັ ດວ້ ຍທງັ ຄ່ ແລະ ນາໄປກ່ າວຮຸກຖວ່ າ “ອຽ້ ງຈເ້ ລອກ ລດັ ທເິ ຫນັ ແກ່ ຕວົ ເຖງິ ແມ່ ນທ່ ານສາມາດເຮດັ ປະໂຫຍດຕ່ ອານາຈກັ ທງັ ມວນດວ້ ຍການດງຜມົ ຕນົ ເອງພຽງ ເສນັ້ ດຽວ ທ່ ານກຈະບ່ ເຮດັ ” ຊ່ ງເປນັ ທດັ ນະທ່ ີກງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ມ່ ຈ ້ “ມ່ ຈສ້ ະເໜີ ລດັ ທຄິ ວາມຮກັ ໂດຍ ບ່ ມີການແບ່ ງແຍກ ຖາ້ ໂດຍການແຖຜມົ ທງັ ຫວົ ແລະ ເປອຍຫງັ ຕນີ ແລະ ສາມາດເຮດັ ໃຫເ້ ກີດ ຜນົ ປະໂຫຍດຕ່ ອານາຈກັ ທງັ ມວນ ທ່ ານກຈະເຮດັ ”. ຈາກຖອ້ ຍຄາຂອງເມ່ ງຈດ້ ່ ງັ ກ່ າວ ປດັ ຊະຍາ ອຽ້ ງຈຈ້ ່ ງເປນັ ປັດຊະຍາທ່ ີກງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ປດັ ຊະຍາຂອງມ່ ຈ ້ ກ່ າວຄ ໃນຂະນະທ່ ມີ ່ ຈເ້ ຫນັ ວ່ າສງົ ຄາມເກີດຈາກຄວາມເຫນັ ແກ່ ຕນົ ເອງຂອງມະນດຸ ໂດຍບ່ ຮຈ້ ກັ ແຜ່ ຄວາມຮກັ ໄປຍງັ ບຸກຄນົ ອ່ ນ ແຕ່ ອຽ້ ງຈກ້ ບັ ສະເໜີຄວາມເຫນັ ວ່ າມະນຸດຄວນຮກັ ຕນົ ເອງ ຢ່ າໄດໄ້ ປສນົ ໃຈຕ່ ປະໂຫຍດຂອງຜອ້ ່ ນເລີຍ. ທງັ ນີ້ ໂດຍແທຈ້ ງິ ແລວ້ ອຽ້ ງຈເ້ ປນັ ນກັ ປັດຊະຍາຝ່ າຍທາມະຊາດນຍິ ມົ ເພາະສະນນັ້ ຈ່ ງ ເນນັ້ ການປ່ ອຍໃຫຊ້ ວີ ດິ ດາເນນີ ໄປຢ່ າງເສລີ ໂດຍບ່ ພະຍາຍາມລງົ ທນໃຊຮ້ ່ າງກາຍຂອງຕນົ ເອງສຽງເພ່ ອ ແລກກບັ ສ່ ງິ ອ່ ນໃດ ເພາະບ່ ສນົ ໃຈແມ່ ນ ແຕ່ ຊ່ ສຽງ ແລະ ຄວາມລາ້ ລວຍ ຫລ ບ່ ເຫນັ ຄວາມແຕກຕ່ າງ ລະຫວ່ າງຊວີ ດິ ກບັ ຄວາມຕາຍ ຫລ ອາດກ່ າວໄດວ້ ່ າ ເນ່ ອງ ຈາກອຽ້ ງຈເ້ ປນັ ນກັ ປດັ ຊະຍາເຕ່ າົ ຄນົ ໜ່ ງ ຈ່ ງມປີ ດັ ຊະຍາການດາເນນີ ຊວີ ດິ ຕາມທາມະຊາດ ບ່ ໄປກາ້ ວກ່ າຍກບັ ຊວີ ດິ ຂອງ ຜອ້ ່ ນ ບ່ ຫວງັ ໃນລາບຍດົ ຊ່ ສຽງ ຈ່ ງບ່ ປາດຖະຫນາ ທ່ ີຈະໄປລງົ ທນລງົ ແຮງອຸ ທດິ ຕນົ ເພ່ ອຄນົ ອ່ ນຢ່ າງທ່ ີມ່ ຈພ້ ະຍາຍາມຈະ ເຮດັ . ຄາຖາມ 20. ຈ່ ງົ ກ່ າວເຖງິ ທດັ ສະນະກ່ ຽວກບັ ຄວາມຮຂ້ ອງຈງັ ຈ ້ ຄາຕອບ ຈງັ ຈເ້ ປັນນກັ ປດັ ຊະຍາຝ່ າຍລດັ ທເິ ຕ່ າົ ຈ່ ງເຊ່ ອໃນວຖິ ີແບບເຕ່ າົ ຄການດາເນນີ ຊວີ ດິ ຢ່ າງ ທາມະດາສາ 97 Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ມນັ ຫລ ການຢ່ ຢ່ າງຖ່ ອມຕນົ ບ່ ກະທາການໃດໆ ໂດຍຫວງັ ຜນົ ຕອບແທນ ບ່ ວາງແຜນການໃດໆ ຢ່ າງເອາົ ຈງິ ເອາົ ຈງັ ສ່ ວນການກະທາໃດໆ ທ່ ີກະທາລງົ ໄປເພ່ ອພະຍາຍາມຈະເຮດັ ດວ້ ຍຄວາມຮສ້ ກຢ່ ຕະຫລອດເວລາ ລວ້ ນເປນັ ການສາ້ ງ ຄວາມຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ໃຫແ້ ກ່ ຕນົ ເອງ ຄນົ ທ່ ີມຄີ ຸນນະທາຂອງເຕ່ າົ ຍ່ ອມຈະພໃຈຢ່ ຢ່ າງງຽບໆ ໂດຍບ່ ເປນັ ທ່ ີຮຈ້ ກັ ແຕ່ ທງັ ນີ້ ຈງັ ຈກ້ ບ່ ໄດຫ້ ວງັ ໃຫຄ້ ນົ ຂອງເຕ່ າົ ໃຊຊ້ ວີ ດິ ແບບລາສທີ ່ ີປກຕນົ ຢ່ ຢ່ າງດຽວດາຍ ພາວະນາແສງສະຫວ່ າງຫາຕນົ ເອງ ແລະ ວາງ ແຜນເພ່ ອຄວາມຈະເລນີ ງອກງາມຂອງຕນົ ລາສີໃນສາຍຕາຂອງຈງັ ຈຈ້ ່ ງເປັນບຸກຄນົ ທ່ ີຕດັ ຕນົ ເອງ ຈາກວຖິ ແີ ຫ່ ງເຕ່ າົ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ບຸກຄນົ ທ່ ີພະຍາຍາມວາງແຜນເພ່ ອຄວາມຈະເລນີ ງອກງາມຂອງຕນົ ເອງ ໂດຍການປະຕບິ ດັ ຕນົ ຢ່ ໃນສງັ ຄມົ ຈງັ ຈ ້ ຈ່ ງສອນເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ເລ່ າົ ຈໃ້ ນແງ່ຂອງການເນນັ້ ການອ່ ອນນອ້ ມ ຖ່ ອມຕນົ ແຕ່ ບ່ ແມ່ ນເປັນການຖ່ ອມຕນົ ເພ່ ອໃຫໄ້ ດຮ້ ບັ ການຍກົ ຍອ້ ງວ່ າຕນົ ເປນັ ຄນົ ດີ ການຖ່ ອມຕນົ ຢ່ າງ ບລສິ ຸດຄວນບ່ ຫວງັ ຜນົ ໃນບນັ້ ປາຍ. ແຕ່ ມະນຸດຈະມີຊວີ ດິ ທ່ ລີ ຽບງ່າຍ ມະນຸດຕອ້ ງມຄີ ວາມຮໃ້ ນຂນັ້ ສງກວ່ າສາມນັ ທງັ ນີ້ ຈງັ ຈ ້ ໄດແ້ ບ່ ງຄວາມຮ້ ອອກເປນັ 2 ລະດບັ . 1. ຄວາມຮລ້ ະດບັ ຕ່ າ ຊ່ ງເປນັ ຄວາມຮໃ້ ນຊນັ້ ສາມນັ ເຊ່ ນັ ຮວ້ ່ າມຸມພາຍໃນຂອງສາມຫ່ ຽມ ຮ່ ວມກນັ ກນັ ໄດ້ 180 ອງົ ສາ ຮວ້ ່ າພະເຈາົ້ ເວນີ ຄອງລາຊາເມ່ ອໃດ ສາມາດຈດົ ຈາໂຄງໄດ້ ຮວ້ ່ າຂາວ ເປັນແນວໃດ ຮວ້ ່ າດາເປນັ ແນວໃດ? ຮ້ ວ່ າມກີ ຽດເປັນແນວໃດ ຮວ້ ່ າການເສ່ ອມກຽດເປັນແນວໃດ. ຄວາມຮໃ້ ນຊນັ້ ດ່ ງັ ກ່ າວເປັນຄວາມຮຂ້ ອງການແບ່ ງແຍກໃຫແ້ ຕກຕ່ າງເຊ່ ນັ ການມີກຽດກບັ ການຂາດກຽດແຕກ ຕ່ າງກນັ ແນວໃດຄວາມຮດ້ ່ ງັ ກ່ າວເຮດັ ໃຫ້ການສະແຫວງຫາແລະການຫກີ ລຽ້ ງສະພາບຂາດກຽດເມ່ ອມກີ ຽດກພະຍາຍາມ ດນິ້ ຮນົ ເພ່ ອຖຮກັ ສາໄວ້ ຊວີ ດິ ທງັ ຊວີ ດິ ຈ່ ງເປັນຊວີ ດິ ຂອງການບ່ ມີຄວາມສຸກທ່ ີແທຈ້ ງິ ເປັນຊວີ ດິ ທ່ ີເໜ່ ອຍເພາະສະແຫວງ ຫາສ່ ງິ ທ່ ີບ່ ແມ່ ນຄວາມສຸກທ່ ີແທຈ້ ງິ . ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ຈງັ ຈຈ້ ່ ງບ່ ສ່ ງົ ເສມີ ການສກສາ ບ່ ສ່ ງົ ເສມີ ການຫາຄວາມຮ້ ຖາ້ ຄວາມຮ້ ດ່ ງັ ກ່ າວໝາຍເຖງິ ຄວາມຮລ້ ະດບັ ຕ່ າ ຄວາມຮໃ້ ນວຊິ າການທ່ ບີ ່ ເອອ້ ອານວຍຕ່ ການໃຊຊ້ ວີ ດິ ຢ່ າງລຽບງ່າຍ. 2. ຄວາມຮລ້ ະດບັ ສງ ໝາຍເຖງິ ຄວາມຮທ້ ່ ີສງກວ່ າຄວາມຮສ້ າມນັ ຄວາມຮດ້ ່ ງັ ກ່ າວເຮດັ ໃຫຜ້ ຮ້ ້ ເບ່ ງິ ເຫນັ ຄວາມເປນັ ອນັ ໜ່ ງອນັ ດຽວກນັ ຂອງສບັ ພະສງິ ເພາະທກຸ ສ່ ງິ ລວ້ ນມີບ່ ເກີດມາຈາກສ່ ງິ ດຽວກນັ ຄເຕ່ າົ ດ່ ງັ ນນັ້ ຜຮ້ ຈ້ ່ ງເບ່ ງິ ເຫນັ ຄວາມເປນັ ອນັ ໜ່ ງອນັ ດຽວກນັ ລະຫວ່ າງ “ຕວົ ເຂາົ ” ກບັ “ບ່ ແມ່ ນ ຕວົ ເຂາົ ”. ເມ່ ອສາມາດມີຄວາມຮເ້ ຖງິ ລະດບັ ນີ້ ປະສບົ ການຂອງທ່ ານກຄການຂາດຄວາມແຕກຕ່ າງ ແລະ ຈະເບ່ ງິ ເຫນັ ວ່ າ ຊວີ ດິ ແລະ ຄວາມຕາຍ ຈຸດເລ່ ມີ ແລະ ຈດຸ ຈບົ ເປັນພຽງຄວາມສບເນ່ ອງເໝອນກາງເວນັ ແລະ ກາງຄນຊີວດິ ແລະ ຄວາມຕາຍຈດຸ ເລ່ ມີ ແລະ ຈດຸ ຈບົ ບ່ ອາດລບົ ກວນຄວາມສະຫງບົ ຂອງເຂາົ ໄດ.້ ຄວາມຮໃ້ ນຊນັ້ ສງຈ່ ງເປັນຄວາມຮທ້ ່ ີເຮດັ ໃຫຄ້ ນົ ເກີດຄວາມສະຫງບົ ບ່ໄດເ້ ຮດັ ໃຫ້ຄນົ ສະແຫວງຫາບໄ່ ດເ້ ຮດັ ໃຫ້ ຄນົ ກະຕລລ້ ນົ້ ຫລ ສນິ້ ຫວງັ ແຕ່ ເປັນຄວາມຮທ້ ່ ີເຮດັ ໃຫຜ້ ຮ້ ສ້ າມາດດາເນນີ ຊວີ ດິ ໄປຕາມຄນັ ລອງ ຂອງທາມະຊາດຢ່ າງບ່ ວຸນ້ ວາຍສາ້ ງໂນ່ ນເຕມັ ນີ້ ບ່ ວຸນ້ ວາຍສະແຫວງຫາມາເພ່ ີມເຕ່ ມີ . ຄາຖາມ 21. ເປັນຫຍັ ງ Charles A.Moore ຈ່ ງກ່ າວວ່ າ ຊາວຈນີ ແຍກບ່ ອອກລະຫວ່ າງປດັ ຊະຍາກບັ ຊວີ ດິ ແລະ ທດິ ສະດກີ ບັ ການປະຕບິ ດັ ? ຄາຕອບ ເຫດທ່ ີ Charles A Moore ກ່ າວວ່ າຊາວຈນີ ແຍກບ່ ອອກລະຫວ່ າງປັດຊະຍາກບັ ຊວີ ດິ ແລະ ທດິ ສະດກີ ບັ ການປະຕບິ ດັ ກເພ່ ອເປັນການເນນັ້ ເຖງິ ລກັ ສະນະເດ່ ນັ ຢ່ າງໜ່ ງຂອງປັດຊະຍາຈນີ ຄປດັ ຊະຍາຈນີ ເປນັ ປັດຊະ ຍາຊວີ ດິ ເມທີຈນີ ຄດິ ປັດຊະຍາເພ່ ອການປະຕບິ ດັ ຢ່ າງແທຈ້ ່ ງິ ເມທີຈນີ ບ່ ໄດຄ້ ດິ ປັດຊະຍາເພ່ ອຄວາມບນັ ເທີງ ທາງປັນຊະ ຍາ ຫລບ່ ໄດຄ້ ດິ ປດັ ຊະຍາເພ່ ອເປັນການອອກກາລງັ ກາຍທາງສະຫມອງ ແຕ່ ເມທີຈນີ ຄດິ ປັດຊະຍາ ເພ່ ອການປະຕບິ ດັ ດ່ ງັ ນນັ້ ຈະຣຍິ ະທາຈ່ ງບ່ໄດໝ້ າຍພຽງທດິ ສະດີ ແຕ່ ເປັນຂທ້ ່ ີຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ຈງິ ໆ ໃນ ຊວີ ດິ ປຣະຈາວນັ . ເອກະລກັ ດ່ ງັ ກ່ າວຂອງຊາວຈນີ ສາມາດຍກົ ມາຊໃີ້ ຫເ້ ຫນັ ເປັນຂໆ້ ດ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ນກັ ປາດຈນີ ມທີ ດັ ນະກ່ ຽວກບັ ສດັ ຈະທາວ່ າ ຄວາມຈງິ ບ່ ແມ່ ນເປນັ ຫກັ ການທ່ ີເປນັ ນາມທາ ຫລ ຄວາມຈງິ ບ່ 98 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕນີ

ໄດຮ້ ບັ ການເປີດເຜີຍຈາກພະເຈາົ້ ເບອ້ ງເທງິ ແຕ່ ຄວາມຈງິ ເປັນຫກັ ການທ່ ີ ສອດແຊກຢ່ ແລວ້ ໃນກດິ ຈະກາຂອງ ມະນດຸ ສ່ ງິ ເຫລາົ້ ນີຈ້ າລກລງົ ໃນເອກະສານທາງປະຫວດັ ສາດດວ້ ຍ ເຫດດ່ ງັ ກ່ າວຂງົ ຈຈ້ ່ ງສກສາອະດດີ ເພ່ ອຄນົ້ ຫກັ ຄວາມ ຈງິ ເພ່ ອຄນົ້ ຫກັ ການທ່ ີກະສດັ ບຮານໄດ້ ປະພດປະຕບິ ດັ ເມ່ ອຈະນາກບັ ມາປະຕບິ ດັ ອກີ ເທ່ ອໜ່ ງ ປະຫວດັ ສາດຈ່ ງເປັນ ຫກັ ສດທ່ ີສານກັ ການສກສາຂອງຂງົ ຈໃ້ ຫສ້ ານຸສດິ ສກສາ. 2. ຖາ້ ສກສາປັດຊະຍາສານກັ ຂງົ ຈໃ້ ນເລ່ ອງຂອງການພດັ ທະນາຄຸນນະທາ ຈະພບົ ວ່ າທງັ ເມ່ ງຈ ້ ແລະ ຂງົ ຈນ້ ນັ້ ເຊ່ ອວ່ າມະນຸດເປນັ ຜມ້ ີຄຸນນະທາໄດ້ ແຕ່ ບ່ ແມ່ ນວ່ າມະນດຸ ເປັນຜມ້ ຄີ ນຸ ນະທາມາແຕ່ ເລ່ ມີ ທາອດິ ມະນດຸ ເປນັ ພຽງຜມ້ ີ ເຊອ້ ແຫ່ ງຄຸນນະທາຢ່ ເທ່ າົ ນນັ້ ມະນດຸ ຈະເປັນຜມ້ ຄີ ຸນນະທາໄດກ້ ຕອ້ ງເກີດຈາກ ການຝກການປະຕບິ ດັ ຈະຣຍິ ະທາຈນົ ເຄຍີ ຊນິ ເລ່ ມີ ຕງັ້ ແຕ່ ຝກຫດັ ໃນຄອບຄວົ ຄການຝກຮຈ້ າກຮກັ ພ່ , ແມ່ , ພ່ ີນອ້ ງ ແລະ ຍາດເປນັ ຕນົ້ . ນກັ ປດັ ຊະຍາເຕ່ າົ ຢ່ າງເລ່ າົ ຈ ້ ແລະ ຈງັ ຈອ້ ກົ ຈາກສອນຫກັ ການມຊີ ວີ ດິ ທ່ ລີ ຽບງ່າຍແລວ້ ນກັ ປດັ ຊະຍາທງັ ສອງກ ໄດດ້ າເນນີ ຊວີ ດິ ແບບລຽບງ່າຍເຊ່ ນັ ດຽວກນັ ເລ່ າົ ຈຕ້ າມປະຫວດັ ໄດໃ້ ຊຊ້ ວີ ດິ ສະຫງບົ ພາຍໃນປ່ າ ຈງັ ຈປ້ ະຕເິ ສດຕາແໜ່ ງ ລດັ ຖະມນົ ຕີ ແລະ ຍນິ ດມີ ີຊວີ ດິ ແບບເຕ່ າົ ທ່ ີຈະໃຊຊ້ ວີ ດິ ອດິ ສະຫລະຕາມ ທາມະຊາດຢ່ າງເຕມັ ທ່ ີ. ມ່ ຈຜ້ ມ້ ຫີ ກັ ການຂອງການອຸ ທດິ ຕນົ ເພ່ ອຊ່ ວຍເຫລອຄນົ ອ່ ນນນັ້ ກໄດລ້ ງົ ມປະຕບິ ດັ ຕາມ ຫກັ ການຂອງຕນົ ດວ້ ຍ ກ່ າວຄ ໄດຈ້ ດັ ຕງັ້ ກອງທບັ ທ່ ີມີວໄິ ນຂນ້ ແລະ ພອ້ ມຍກົ ໄປຊ່ ວຍເຫລອຜທ້ ່ ຖີ ກຮຸກຮານ. ດ່ ງັ ນີ້ ຈະເຫນັ ວ່ າ ເມທຈີ ນີ ເນນັ້ ການປະຕບິ ດັ ບ່ ແມ່ ນເນນັ້ ທາງດາ້ ນທດິ ສະດີ ຕວົ ເມທຈີ ນີ ກໄດໃ້ ຊຫ້ ກັ ການຂອງ ຕນົ ມາປະຕບິ ດັ ຈງິ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ດວ້ ຍ ບ່ ແມ່ ນເປນັ ພຽງນກັ ຄດິ ທ່ ີບງັ ຕນົ ເອງຢ່ ເທງິ ຫຄອຍຖາ້ ງາຊາ້ ງ. 3. ເນ່ ອງຈາກປດັ ຊະຍາຈນີ ເປັນປັດຊະຍາທ່ ີເນນັ້ ການປະຕບິ ດັ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ດວ້ ຍເຫດ ດ່ ງັ ກ່ າວ ປດັ ຊະຍາ ຈນີ ຈ່ ງບໄ່ ດຄ້ ດິ ສບັ ເທກນກິ ຂນ້ ມາໃນປັດຊະຍາຂອງຕນົ ໃຫແ້ ຕກຕ່ າງໄປຈາກພາສາທ່ ີ ຊາວຈນີ ໃຊກ້ ນັ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ໂດຍທ່ ວົ ໄປເຊ່ ນັ ລິ ເຕ່ າົ ເຍນີ ເປນັ ຕນົ້ . ນອກຈາກນີ້ ເນ່ ອງຈາກປດັ ຊະຍາຈນີ ສ່ ວນໃຫຍ່ ເນນັ້ ການປະຕບິ ດັ ຈງິ ຈ່ ງບ່ໄດຂ້ ຽນຫນງັ ສ ເພ່ ອສະແດງຄວາມ ຄດິ ທາງປັດຊະຍາຂອງຕນົ ປດັ ຊະຍາຂອງເມທີຈນີ ຈ່ ງປາກດົ ໃນຮບຂອງຄາສນົ ທະນາຫລາຍ ກວ່ າ ແລະ ຫນງັ ສທ່ ບີ ນັ ທກປດັ ຊະຍາຂອງເມທີຈນີ ຈ່ ງເປນັ ຫນງັ ສບນັ ທກຖອ້ ຍຄາສນົ ທະນາຂອງປັດຊະຍາຈນີ ເສຍຫລາຍກວ່ າ ເຊ່ ນັ ຫນງັ ສເມ່ ງ ຈ ້ ຫລ Analects ເປນັ ຕນົ້ . 4. ເນ່ ອງຈາກປດັ ຊະຍາຈນີ ຄດິ ປັດຊະຍາເພ່ ອການປະຕບິ ດັ ຈງິ ຊນີ້ ຫາຂອງປັດຊະຍາຈນີ ທ່ ີ ສາຄນັ ຈ່ ງເປັນເລ່ ອງ ກ່ ຽວກບັ ການປະຕບິ ດັ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ເຊ່ ນັ ເລ່ ອງຂອງຈະຣຍິ ະທາການເມອງຫກັ ການປົກຄອງ ວຖິ ີຊວີ ດິ ທ່ ີນາໄປສ່ ຄວາມສາເລດັ ພທິ ີກາ ຈນັ ຍາບນັ ມາລະຍາດຫກັ ປັດຊະຍາເຕ່ າົ ເນນັ້ ເຖງິ ສນິ ລະປະການມີຊວີ ດິ ທ່ ປີ ອດໄພຈາກຄວາມຜດິ ຫວງັ ແລະ ຄວາມເຈບັ ປວດ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວຕານານເທບຈ່ ງປາກດົ ນອ້ ຍຫລາຍໃນປດັ ຊະຍາຂອງຈນີ . ສ່ ວນບນັ ຫາເລ່ ອງຊວີ ດິ ຫງັ ຈາກຕາຍໄປແລວ້ ຫລ ເລ່ ອງລາວຂອງຊວີ ດິ ໃນໂລກໜາ້ ຂງົ ຈ ້ ເອງກປະຕເິ ສດທ່ ຈີ ະ ກ່ າວເຖງິ ແລະ ມກັ ອະທບິ າຍໃຫສ້ ນົ ໃຈການປະຕບິ ດັ ຕ່ ຄນົ ທ່ ີມີຊວີ ດິ ຢ່ ຫລ ຮຽນຮເ້ ຖງິ ວຖິ ີປະຕບິ ດັ ໃນສງັ ຄມົ ປັດຊະ ຍາຈນີ ມກັ ມຄີ າສອນງ່າຍໆ ກ່ ຽວກບັ ຄວາມຕາຍ ເຊ່ ນັ “ໃຜກຕາມທ່ ີເກີດ ກຕອ້ ງຕາຍ ມນັ ເປັນຫກັ ເກນທາມະຊາດທ່ ີວ່ າ ມີສ່ ງິ ມີຈດຸ ເລ່ ມີ ຕນົ້ ກຍ່ ອມມີຈດຸ ທ່ ີສນີ້ ສຸດ”. ດ່ ງັ ກ່ າວຊີແ້ ຈງມາທງັ ໝດົ ນພີ້ ຈະເປັນເຫດຜນົ ທ່ ີສະໜບັ ສະໜນຄາເວາົ້ ຂອງ Charles A. Moore ໄດວ້ ່ າເຮດັ ແນວໃດທ່ ານຈ່ ງເວາົ້ ວ່ າ ຊາວຈນີ ແຍກບ່ ອອກລະຫວ່ າງປັດຊະຍາກບັ ຊວີ ດິ ແລະ ທດິ ສະດີກບັ ການປະຕບິ ດັ ຊ່ ງຜດິ ກບັ ນກັ ຄດິ ຂອງທາງຕະເວນັ ຕກົ ທ່ ີສາມາດອະທບິ າຍເຊງີ ວຊິ າການ ວ່ າຫຍງັ ຄສ່ ງິ ດໃີ ນສນິ ລະທາແຕ່ ຈງິ ໆ ແລວ້ ອາດເພກີ ເສຍ ຕ່ ວທິ ີທ່ ີຈະສາ້ ງໃຫເ້ ກດີ ຄວາມດໃີ ນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ແລະ ຄວາມປະພດ ຂອງຕນົ ເອງກອອກນອກຮ່ ວົ ນອກທາງເສຍເອງ. ຄາຖາມ 22. ຄາເວາົ້ ທ່ ີວ່ າ “ປະຊາຊນົ ມາກ່ ອນໃນຈນີ ” ມີຄວາມຫມາຍວ່ າແນວໃດ ? ຄາຕອບ ຄາເວາົ້ ທ່ ີວ່ າ “ປະຊາຊນົ ມາກ່ ອນໃນຈນີ ” ມີຄວາມຫມາຍເຖງິ ລກັ ສະນະມານດຸ ສາຍາພາບນຍີ ມ ຂອງ ປັດຊະຍາຈນີ ໃນແງ່ທ່ ວີ ່ າປັດຊະຍາຈນີ ເນນັ້ ຄວາມສາຄນັ ຂອງປະຊາຊນົ ຫລ ສ່ ງົ ເສມີ ສະວດັ ດພິ າບ ແລະ ຄວາມສຸກຂອງ 99 Py 225 ປັດຊະຍາຈນີ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ

ປະຊາຊນົ ເປນັ ສາຄນັ ທງັ ຫມດົ ທງັ ໃຫສ້ ດິ ທິ ແລະ ເສລພີ າບແກ່ ປະຊາຊນົ ດວ້ ຍທງັ ນີ້ ທດັ ສະນະທ່ ີສະແດງເຖງິ ລກັ ສະນະ ມານດຸ ສາຍາພາບນຍິ ມົ ມີຫາຍທດັ ສະນະພທ່ ີຈະຫຍບິ ຍກົ ມາສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ດ່ ງັ ນ:ີ້ ສະໄໝທ່ ີຣາດຊະວງົ ໂຈວໂຄ່ ນລມົ້ ຣາດຊະວງົ ຊາງ ສ່ ງິ ທ່ ີຣາດຊະວງົ ໂຈວນາມາອາ້ ງກບັ ປະຊາຊນົ ກຄ ກະສດັ ຣາດຊະວງົ ໂຈວໄດຮ້ ບັ ຄາສ່ ງັ ຈາກທຽນໃຫໂ້ ຄ່ ນລມົ້ ອານາດກະສດັ ຣາດຊະວງົ ຊາງ ເພາະປະຊາຊນົ ໆ ໄດຮ້ ບັ ຂມົ ຂນ້ ຈາກ ກະສດັ ຣາດຊະວງົ ຊາງທຽນນນັ້ ມປີ ະສງົ ຈະໃຫກ້ ະສດັ ປກົ ຄອງປະຊາຊນົ ໂດຍ ຄານງເຖງິ ສະວດັ ດພິ າບ ແລະ ຄວາມສຸກ ຂອງປະຊາຊນົ ເປັນສາຄນັ ສ່ ງິ ທ່ ີເອນີ້ ກນັ ວ່ າອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ (Decree of Heaven). ຂງົ ຈເ້ ປັນນກັ ປັດຊະຍາຈນີ ຜນ້ າຫກັ ມານຸດສາຍາພາບນຍີ ມົ ຂນ້ ສ່ ຈດຸ ສຸດຍອດໃນປັດຊະຍາຈນີ ທງັ ນີ້ ເພາະຂງົ ຈ ້ ໄດນ້ າທດັ ນະເລ່ ອງອງົ ການແຫ່ ງສະຫວນັ ກບັ ມາເນນັ້ ອກີ ເທ່ ອໜ່ ງ ໂດຍຖວ່ າເປັນວຖິ ີທ່ ີ ຜປ້ ກົ ຄອງຄວນຢດຖ ນນັ້ ຄຜ້ ປົກຄອງຕອ້ ງຄານງເຖງິ ຄວາມສຸກ ແລະ ສະວດັ ດກິ ານຂອງປະຊາຊນົ ໃນ ຖານະເປັນມະນດຸ ໃນສງັ ຄມົ ເປັນສາຄນັ ດວ້ ຍ ເຫດດ່ ງັ ກ່ າວຂງົ ຈຈ້ ່ ງມຄີ າສອນທ່ ເີ ນນັ້ ເຖງິ ການປກົ ຄອງ ໃນແງ່ມານຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ໄວຫ້ າຍຢ່ າງເຊ່ ນັ : 1. ຜປ້ ກົ ຄອງຕອ້ ງຮກັ ປະຊາຊນົ 2. ຜປ້ ົກຄອງຕອ້ ງຮຈ້ ກັ ປະຊາຊນົ 3. ຜປ້ ກົ ຄອງຕອ້ ງອຸທດິ ຕນົ ເພ່ ອປກົ ປ້ອງສດິ ທຂິ ອງປະຊາຊນົ 4. ຜປ້ ກົ ຄອງຕອ້ ງເຮດັ ໃຫປ້ ະຊາຊນົ ລາ້ ລວຍ ແລະ ໃຫກ້ ານສກສາແກ່ ປະຊາຊນົ ທງັ ນີ້ ຈະເຫນັ ວ່ າສນກາງການປກົ ຄອງຕາມທດັ ນະຂອງຂງົ ຈຄ້ ປະຊາຊນົ ແລະ ການປົກຄອງປະຊາຊນົ ຕອ້ ງ ປົກຄອງດວ້ ຍຄວາມເມດຕາກະລຸນາເບ່ ງິ ພ່ ປກົ ຄອງລກ ດ່ ງັ ນນັ້ ຈ່ ງປົກຄອງດວ້ ຍຄຸນນະທາ ແລະ ປກົ ຄອງປະຊາຊນົ ໂດຍ ໃຫປ້ ະຊາຊນົ ພດັ ທະນາຄນຸ ນະທາຂອງຕນົ ເອງ ເປັນສາຄນັ ບ່ ໄດປ້ ກົ ຄອງໂດຍໃຊກ້ ດົ ຫມາຍທ່ ມີ ີບດົ ລງົ ໂທດທ່ ີຮຸນແຮງ ປົກຄອງປະຊາຊນົ . ສານກັ ນຕິ ທິ າເຄຍີ ທາລາຍຫກັ ມານຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ຂອງຈນີ ໂດຍເນນັ້ ວ່ າເນ່ ອງຈາກມີ ທາມະຊາດທ່ ຊີ ່ ວົ ຮາ້ ຍ ດ່ ງັ ນນັ້ ຈ່ ງຕອ້ ງການປົກຄອງມະນດຸ ດວ້ ຍກດົ ຫມາຍ ແລະ ບດົ ລງົ ໂທດທ່ ີຮຸນແຮງ ປັດຊະຍາຂອງສານກັ ນຕິ ທິ າໄດຮ້ ບັ ຄວາມນຍິ ມົ ໃນລດັ ສນິ ແລະ ເຮດັ ໃຫລ້ ດັ ສນິ ມີອານາດຢ່ າງວ່ ອງໄວ ຈນົ ຊະນະລດັ ອ່ ນໆ ແລະ ທງັ ຫມດົ ອານາຈກັ ອ່ ນໆ ໄວພ້ າຍໃຕລ້ ດັ ສນິ ແຕ່ ອານາດທ່ ີບ່ ຄານງເຖງິ ຄວາມສຸກ ແລະ ສະວດັ ດກີ ານຂອງມະນຸດໃນສງັ ຄມົ ກຢ່ ບ່ ໄດດ້ ນົ ໃນທ່ ີສຸດ ຣາດຊະວງົ ສນິ ກຖກໂຄ່ ນລມົ້ ນນັ້ ເປັນສາເຫດ ທ່ ີກດົ ຫມາຍຣາດຊະວງົ ຮນັ ໄດນ້ າຫກັ ມານຸສາຍາພາບນຍິ ມົ ຂອງຂງົ ຈກ້ ບັ ໄປໃຊອ້ ກີ ເທ່ ອໜ່ ງມານຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ຈ່ ງມີຄວາມສາຄນັ ເລ່ ອຍມາ ເພາະກະສດັ ໃນຣາດຊະວງົ ຫງັ ກຍດຫກັ ມານຸດສາ ຍາພາບນຍິ ມົ ເປັນສາຄນັ . ມ່ ຈກ້ ບັ ຫກັ ການປະໂຫຍດນຍິ ມົ ແລະ ຫກັ ການອຸທດິ ຕນົ ເພ່ ອຄນົ ອ່ ນກຖຫກັ ການ ມານຸດສາຍາພາບນຍິ ມົ ທ່ ຄີ າ ນງເຖງິ ຄວາມສຸກ ແລະ ສະວດັ ດກີ ານຂອງປະຊາຊນົ ນນັ້ ເອງ. ປດັ ຊະຍາເຕ່ າົ ຊ່ ງເນນັ້ ຄາສອນໃນເລ່ ອງ “ກະທາໂດຍບ່ ກະທາ” (ວ ເຫວ່ ຍ) ອາດຈະເຮດັ ໃຫມ້ ກີ ານ ເຂາົ້ ໃຈກນັ ວ່ າ ເປນັ ປດັ ຊະຍາທ່ ີລງັ ກຽດມະນຸດ ແລະ ສງັ ຄມົ ມະນດຸ ແຕ່ ໂດຍແທຈ້ ງິ ແລວ້ ຄາສອນດ່ ງັ ກ່ າວ ບໄ່ ດສ້ ອນໃຫຄ້ ນົ ງມງຕນີ ແຕ່ ປດັ ຊະຍາເຕ່ າົ ພະຍາຍາມສອນວຖິ ີການດາເນນີ ຊວີ ດິ ທ່ ປີ ອດໄພໃນສງັ ຄມົ ຄວຖິ ີການດາເນນີ ຊວີ ດິ ທ່ ີປ່ ອຍໄປຕາມທາ ມະຊາດ ໂດຍບ່ ຝນທາມະຊາດ ບ່ ເພ່ ມີ ເຕມີ ຈາກທາມະຊາດຊ່ ງໃຜກຕາມປະພດໄດສ້ າເລດັ ເຖງິ ແມ່ ນຢ່ ທ່ າມກາງກ່ ຸມຄນົ ກຈກັ ມີຄວາມສະຫງບົ ຄກບັ ຢ່ ທ່ າມກາງຂຸນທ່ ານລາເນາົ ໄພ ດວ້ ຍເຫດດ່ ງັ ກ່ າວ ການທາຕາມທາມະຊາດຂອງລດັ ທເິ ຕ່ າົ ຈ່ ງບໄ່ ດ້ ໝາຍເຖງິ ການເປັນມະນຸດໃຫນ້ ອ້ ຍລງົ ແຕ່ ຢ່ າງໃດທງັ ສນິ້ . ແມ່ ນແຕ່ ສນິ ປະຈນີ ກຍງັ ມີແນວໂນມ້ ມານຸດສາຍາພາບນຍີ ມ Wing Tsit-Chan ໄດກ້ ່ າວເຖງິ ບດົ ກະວີ ຈນີ ໄວວ້ ່ າ “ຕງັ້ ແຕ່ ບຮານມາແລວ້ ທ່ ບີ ດົ ກະວຈີ ນີ ໄດກ້ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ໂຊກຊະຕາຂອງມະນຸດເປນັ ເວລາດນົ (ທງັ ຫມດົ ທງັ ) ຄວາມ ສຸກ ແລະ ຄວາມທຸກ ແລະ ຄອບຄວົ ແລະ ເພ່ ອນ ອາລມົ ຂອງມະນດຸ ເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ີກະວີ ພະຍາຍາມສະແດງອອກໃຫ້ ປາກດົ ” ພາບເເຕມັ ທວິ ທດັ ຂອງຈນີ ມກັ ຈະບ່ ມີຮບມະນຸດປາກດົ ໃນພາບເເຕມັ ແຕ່ ບໄ່ ດໝ້ າຍຄວາມວ່ າສນິ ລະປິນຊາວ 100 Py 225 ປັດຊະຍາຈີນ ແປໂດຍ ປທ ແຮງ້ ທອງ ຈອມແຊ່ ເຕີນ