["\u00d4\u00db mo\u00e4t t\u00e6nh thuo\u00e4c mie\u00e0n Ta\u00e2y Nam Ky\u00f8, tr\u00f6\u00f4\u00f9c nga\u00f8y m\u00f4\u00fb co\u00e2ng tra\u00f9i ma\u00e1y tua\u00e0n, vie\u00e2n t\u00e6nh tr\u00f6\u00f4\u00fbng ho\u00efp ta\u00e1t ca\u00fb ca\u00f9c cha\u00f9nh to\u00e5ng trong t\u00e6nh la\u00efi \u00f1e\u00e5 hie\u00e5u du\u00ef ve\u00e0 the\u00e5 th\u00f6\u00f9c mua co\u00e2ng tra\u00f9i. Sau khi nh\u00f6\u00f5ng l\u00f4\u00f8i hie\u00e5u du\u00ef cu\u00fba o\u00e2ng ta \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ng\u00f6\u00f4\u00f8i tho\u00e2ng ngo\u00e2n d\u00f2ch xong, vie\u00e2n t\u00e6nh tr\u00f6\u00f4\u00fbng ke\u00e1t lua\u00e4n: \u2013 The\u00e1 \u00f1a\u00e1y. Nhie\u00e4m vu\u00ef cu\u00fba to\u00e2i la\u00f8 gia\u00fbi th\u00edch cho ca\u00f9c o\u00e2ng hie\u00e5u. Ba\u00e2y gi\u00f4\u00f8 th\u00ec mua \u00f1i! Ro\u00e0i \u201cquan l\u00f4\u00f9n\u201d quay la\u00efi ho\u00fbi vie\u00e2n cha\u00f9nh to\u00e5ng \u00f1\u00f6\u00f9ng be\u00e2n ca\u00efnh: \u2013 The\u00e1 to\u00e5ng o\u00e2ng nha\u00e4n mua bao nhie\u00e2u na\u00f8o? Vie\u00e2n cha\u00f9nh to\u00e5ng tha\u00fbm ha\u00efi kia b\u00f2 ho\u00fbi \u00f1o\u00e4t ngo\u00e4t, a\u00e1p u\u00f9ng tra\u00fb l\u00f4\u00f8i ra\u00e8ng, v\u00ec ch\u00f6a ga\u00ebp \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc da\u00e2n \u00f1e\u00e5 t\u00ecm hie\u00e5u kha\u00fb na\u00eang cu\u00fba ho\u00ef, ne\u00e2n ch\u00f6a the\u00e5 no\u00f9i ngay \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc con so\u00e1 se\u00f5 mua la\u00f8 bao nhie\u00e2u. Quan l\u00f4\u00f9n lie\u00e0n the\u00f9t: \u2013 Ca\u00e2m ca\u00f9i mo\u00f5m la\u00efi, anh kho\u00e2ng x\u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00f9ng la\u00f8 cha\u00f9nh to\u00e5ng! To\u00e2i ca\u00f9ch ch\u00f6\u00f9c anh! ................... Co\u00e2ng tra\u00f9i \u00f1a\u00f5 m\u00f4\u00fb. Vie\u00e2n tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c Nam Ky\u00f8 \u00f1i kinh ly\u00f9, ghe\u00f9 la\u00efi t\u00e6nh l\u00ee ho\u00fbi xem t\u00f6\u00f8 mo\u00e4t tua\u00e0n nay so\u00e1 co\u00e2ng tra\u00f9i ba\u00f9n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc la\u00f8 bao nhie\u00e2u. \u2013 Nghe ba\u00f9o ca\u00f9o la\u00f8 ba\u00fby va\u00efn ba ngh\u00ecn \u00f1o\u00e0ng, quan l\u00f4\u00f9n to\u00fb ve\u00fb kho\u00e2ng ha\u00f8i lo\u00f8ng, v\u00ec t\u00e6nh na\u00f8y co\u00f9 tie\u00e1ng gia\u00f8u nha\u00e1t mie\u00e0n Ta\u00e2y Nam Ky\u00f8; va\u00fb la\u00efi trong nh\u00f6\u00f5ng \u00f1\u00f4\u00eft co\u00e2ng tra\u00f9i tr\u00f6\u00f4\u00f9c, t\u00e6nh na\u00f8y \u00f1a\u00f5 mua \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc nhie\u00e0u h\u00f4n the\u00e1 kia ma\u00f8. Vie\u00e2n tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c \u00f1i ro\u00e0i, vie\u00e2n chu\u00fb t\u00e6nh quye\u00e1t \u00f1\u00f2nh \u00f1i mo\u00e4t vo\u00f8ng \u00f1e\u00e5 co\u00e5 \u00f1o\u00e4ng trong toa\u00f8n ha\u00eft. O\u00c2ng ta \u00f1e\u00e1n tha\u00eam ta\u00e1t ca\u00fb ca\u00f9c nha\u00f8 gia\u00f8u ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 co\u00f9 su\u00f9ng va\u00f8 a\u00e1n cho mo\u00e3i ng\u00f6\u00f4\u00f8i 103","mo\u00e4t so\u00e1 co\u00e2ng tra\u00f9i. \u00d1e\u00e5 ho\u00ef hie\u00e5u ra\u00e8ng \u00f1a\u00e2y kho\u00e2ng pha\u00fbi la\u00f8 chuye\u00e4n \u00f1u\u00f8a, quan l\u00f4\u00f9n t\u00f2ch thu su\u00f9ng cu\u00fba ho\u00ef va\u00f8 ba\u00fbo: \u2013 Pha\u00fbi bie\u00e1t, ne\u00e1u c\u00f6\u00f9 y\u00f8 ra th\u00ec \u00f1\u00f6\u00f8ng co\u00f9 ho\u00f8ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tra\u00fb la\u00efi su\u00f9ng! The\u00e1 la\u00f8 ai na\u00e1y \u00f1e\u00e0u pha\u00fbi cu\u00f9i \u00f1a\u00e0u ch\u00f2u mua ca\u00fb. Nha\u00e2n \u00f1a\u00e2y cu\u00f5ng ne\u00e2n no\u00f9i, ch\u00ednh o\u00e2ng quan l\u00f4\u00f9n na\u00f8y \u00f1a\u00f5 chi 30.000 \u00f1o\u00e0ng \u00f1e\u00e5 la\u00e9p mo\u00e4t con \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng da\u00f8i 9 kilo\u00e2me\u00f9t hie\u00e4n nay no\u00f9 \u00f1ang su\u00eft l\u00f4\u00fb xuo\u00e1ng do\u00f8ng ke\u00e2nh be\u00e2n ca\u00efnh. Mong ra\u00e8ng con \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng sa\u00e9t xuye\u00e2n \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng se\u00f5 to\u00e1t so\u00e1 h\u00f4n. * ** Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta xa\u00e2y mo\u00e4t ngo\u00e2i chu\u00f8a. Nha\u00e2n co\u00e2ng la\u00f8m chu\u00f8a toa\u00f8n la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i nha\u00f8 pha, do mo\u00e4t tha\u00e2n ha\u00f8o h\u00f6\u00f4\u00f9ng da\u00e3n. So\u00e1 cha\u00e1m co\u00e2ng th\u00f4\u00ef ha\u00f8ng nga\u00f8y ghi ro\u00f5 ra\u00f8ng \u00f1e\u00e0u \u00f1a\u00ebn va\u00f8 tha\u00e0u khoa\u00f9n cu\u00f5ng tra\u00fb tie\u00e0n so\u00f8ng pha\u00fang. The\u00e1 nh\u00f6ng tie\u00e0n th\u00ec la\u00efi ch\u00ednh quan l\u00f4\u00f9n co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 bo\u00fb tu\u00f9i. Quan l\u00f4\u00f9n co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 v\u00f6\u00f8a \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc th\u00f6\u00f4\u00fbng me\u00e0 \u00f1ay. \u00d1e\u00e5 m\u00f6\u00f8ng nga\u00f8i, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta m\u00f4\u00fb mo\u00e4t cuo\u00e4c la\u00efc quye\u00e2n. M\u00f6\u00f9c \u00f1o\u00f9ng go\u00f9p ba\u00e9t buo\u00e4c \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i ca\u00f9c quan la\u00efi, vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c, ha\u00f8o ly\u00f9, to\u00e1i thie\u00e5u pha\u00fbi la\u00f8 6 \u00f1o\u00e0ng. Ta\u00e1t ca\u00fb thu \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc 10.000 \u00f1o\u00e0ng. Chie\u00e1c me\u00e0 \u00f1ay a\u00e1y quy\u00f9 \u00f1a\u00e1y ch\u00f6\u00f9 nh\u00e6! Vie\u00e4c cho bao tha\u00e0u va\u00e4t lie\u00e4u \u00f1e\u00e5 ba\u00e9c ma\u00e1y chie\u00e1c ca\u00e0u go\u00e3 va\u00f8 d\u00f6\u00efng ma\u00e1y tr\u00f6\u00f4\u00f8ng la\u00f8ng, \u00f1a\u00f5 mang la\u00efi cho qua\u00e2n co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 thanh lie\u00e2m nha\u00f8 ta mo\u00e4t mo\u00f9n qua\u00f8 nho\u00fb ga\u00e0n 2.000 \u00f1o\u00e0ng. Vie\u00e4c \u00f1a\u00eang ky\u00f9 tra\u00e2u bo\u00f8 kho\u00e2ng ma\u00e1t tie\u00e0n, nh\u00f6ng quan l\u00f4\u00f9n co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 c\u00f6\u00f9 cho phe\u00f9p nh\u00f6\u00f5ng ke\u00fb th\u00f6\u00f8a ha\u00f8nh thu mo\u00e3i 104","con t\u00f6\u00f8 5 ha\u00f8o \u00f1e\u00e1n 5 \u00f1o\u00e0ng. \u00d1e\u00e5 \u00f1a\u00f9p la\u00efi, bo\u00efn na\u00f8y c\u00f6\u00f9 \u00f1o\u00f9ng cho nga\u00f8i mo\u00e3i tha\u00f9ng 200 \u00f1o\u00e0ng. Vie\u00e4c xe\u00e1p ha\u00efng ruo\u00e4ng \u00f1a\u00e1t mo\u00e4t ca\u00f9ch gian do\u00e1i co\u00f8n \u00f1em the\u00e2m 4.000 \u00f1o\u00e0ng cho o\u00e2ng quan v\u00f6\u00f8a m\u00f4\u00f9i \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ga\u00e9n me\u00e0 \u00f1ay a\u00e1y. Vie\u00e4c nh\u00f6\u00f4\u00efng tr\u00f6ng ba\u00e1t h\u00f4\u00efp pha\u00f9p ma\u00e1y he\u00f9cta \u00f1a\u00e1t la\u00efi cho chui the\u00e2m va\u00f8o tu\u00f9i nga\u00f8i 2.000 \u00f1o\u00e0ng n\u00f6\u00f5a. La\u00f8 nha\u00f8 khai ho\u00f9a, la\u00f8 nha\u00f8 a\u00f9i quo\u00e1c, va\u00f8 cu\u00f5ng la\u00f8 mo\u00e2n \u00f1o\u00e0 cu\u00fba chu\u00fb ngh\u00f3a c\u00f6\u00efc \u00f1oan, quan l\u00f4\u00f9n co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 \u00f1a\u00f5 bie\u00e1t l\u00f4\u00efi du\u00efng ra\u00e1t co\u00f9 ke\u00e1t qua\u00fb nh\u00f6\u00f5ng \u00f1\u00f4\u00eft \u201cco\u00e2ng tra\u00f9i Chie\u00e1n tha\u00e9ng\u201d \u2013 xin nh\u00f4\u00f9 ra\u00e8ng c\u00f6\u00f9 mo\u00e3i la\u00e0n chie\u00e1n tha\u00e9ng la\u00f8 mo\u00e4t la\u00e0n m\u00f4\u00fb co\u00e2ng tra\u00f9i, va\u00f8 c\u00f6\u00f9 mo\u00e3i na\u00eam la\u00efi co\u00f9 mo\u00e4t la\u00e0n chie\u00e1n tha\u00e9ng. Trong la\u00e0n m\u00f4\u00fb co\u00e2ng tra\u00f9i na\u00eam 1920, co\u00f9 ma\u00e1y la\u00f8ng \u00f1a\u00f5 mua 55.900 phra\u00eang, theo ho\u00e1i sua\u00e1t mo\u00e4t \u00f1o\u00e0ng a\u00ean 10 phra\u00eang 25, t\u00f6\u00f9c la\u00f8 ho\u00ef \u00f1a\u00f5 bo\u00fb ra 5.466 \u00f1o\u00e0ng. Na\u00eam 1921, \u00f1o\u00e0ng ba\u00efc su\u00eft gia\u00f9 ch\u00e6 co\u00f8n 6 phra\u00eang, cu\u00ef s\u00f6\u00f9 be\u00f8n ha\u00f8o hie\u00e4p thu ve\u00e0 cho cu\u00ef ca\u00f9c co\u00e5 phie\u00e1u \u00f1o\u00f9 va\u00f8 bo\u00fb ra 5.466 \u00f1o\u00e0ng hoa\u00f8n la\u00efi cho ca\u00f9c la\u00f8ng. Ve\u00e0 sau, do gia\u00f9 \u00f1o\u00e0ng ba\u00efc \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng le\u00e2n, cu\u00ef \u00f1a\u00f5 v\u00f4\u00f9 go\u00efn 9.325 \u00f1o\u00e0ng. * ** Tin sau \u00f1a\u00e2y chu\u00f9ng to\u00e2i tr\u00edch \u00f4\u00fb t\u00f4\u00f8 Co\u00e2ng ba\u00f9o, no\u00f9i ve\u00e0 buo\u00e5i ho\u00efp th\u00f6\u00f9 nha\u00e1t, nga\u00f8y 22 tha\u00f9ng 12 na\u00eam 1922: \u201cTrong th\u00f4\u00f8i ky\u00f8 chie\u00e1n tranh, nhie\u00e0u l\u00ednh Phi g\u00f6\u00fbi nga\u00e2n phie\u00e1u cho gia \u00f1\u00ecnh, v\u00f4\u00f9i nh\u00f6\u00f5ng so\u00e1 tie\u00e0n nhie\u00e0u khi ra\u00e1t l\u00f4\u00f9n. Nh\u00f6ng ca\u00f9c nga\u00e2n phie\u00e1u a\u00e1y kho\u00e2ng bao gi\u00f4\u00f8 \u00f1e\u00e1n tay ng\u00f6\u00f4\u00f8i nha\u00e4n ca\u00fb\u201d. 105","Mo\u00e4t ba\u00efn \u00f1o\u00e0ng nghie\u00e4p la\u00efi v\u00f6\u00f8a cho chu\u00f9ng to\u00e2i bie\u00e1t mo\u00e4t \u201chie\u00e4n t\u00f6\u00f4\u00efng\u201d t\u00f6\u00f4ng t\u00f6\u00ef nh\u00f6 the\u00e1. La\u00e0n na\u00f8y, th\u00ec s\u00f6\u00ef vie\u00e4c xa\u00fby ra \u00f4\u00fb \u00f1a\u00fbo Re\u00e2uynio\u00e2ng. \u00d1a\u00f5 nhie\u00e0u tha\u00f9ng nay, nha\u00e2n da\u00e2n tre\u00e2n \u00f1a\u00fbo kho\u00e2ng he\u00e0 nha\u00e4n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mo\u00e4t b\u00f6u kie\u00e4n na\u00f8o g\u00f6\u00fbi \u00f1e\u00e1n cho ho\u00ef ca\u00fb. T\u00f4\u00f8 ba\u00f9o vie\u00e1t: \u201cHie\u00e4n t\u00f6\u00f4\u00efng a\u00e1y la\u00f8m cho ca\u00fb ng\u00f6\u00f4\u00f8i g\u00f6\u00fbi ha\u00f8ng la\u00e3n ng\u00f6\u00f4\u00f8i kho\u00e2ng nha\u00e4n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ha\u00f8ng \u00f1e\u00e0u pha\u00fbi la\u00e1y la\u00f8m la\u00ef. Nhie\u00e0u ng\u00f6\u00f4\u00f8i khie\u00e1u na\u00efi. Cuo\u00e4c \u00f1ie\u00e0u tra m\u00f4\u00f9i m\u00f4\u00fb \u00f1a\u00f5 ro\u00efi ngay \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc a\u00f9nh sa\u00f9ng va\u00f8o \u00f1ie\u00e0u b\u00ed ma\u00e4t no\u00f9i tre\u00e2n, va\u00f8 pha\u00f9t hie\u00e4n ra mo\u00e4t loa\u00eft vu\u00ef \u00f1a\u00f9nh ca\u00e9p \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tie\u00e1n ha\u00f8nh mo\u00e4t ca\u00f9ch chu \u00f1a\u00f9o va\u00f8 kie\u00e2n tr\u00ec la\u00ef th\u00f6\u00f4\u00f8ng. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ba\u00e9t mo\u00e4t nha\u00e2n vie\u00e2n, ro\u00e0i mo\u00e4t nha\u00e2n vie\u00e2n n\u00f6\u00f5a, ro\u00e0i \u00f1e\u00e1n l\u00f6\u00f4\u00eft o\u00e2ng \u201cxe\u00e1p\u201d, va\u00f8 cuo\u00e1i cu\u00f8ng, khi ta\u00e1t ca\u00fb nha\u00e2n vie\u00e2n \u00f1a\u00f5 b\u00f2 co\u00f8ng tay th\u00ec \u00f1e\u00e1n phie\u00e2n o\u00e2ng gia\u00f9m \u00f1o\u00e1c nga\u00f8nh b\u00f6u \u00f1ie\u00e4n cu\u00f5ng theo ho\u00ef va\u00f8o tu\u00f8 no\u00e1t. Mo\u00e3i nga\u00f8y cuo\u00e4c \u00f1ie\u00e0u tra la\u00efi \u00f1\u00f6a ra a\u00f9nh sa\u00f9ng va\u00f8i s\u00f6\u00ef vie\u00e4c m\u00f4\u00f9i. So\u00e1 b\u00f6u kie\u00e4n b\u00f2 \u00f1a\u00f9nh ca\u00e9p tr\u00f2 gia\u00f9 tre\u00e2n 125.000 phra\u00eang. Gia\u00e1y t\u00f4\u00f8 ke\u00e1 toa\u00f9n \u00f1e\u00e0u la\u00f8m gian ca\u00fb. So\u00e5 sa\u00f9ch gian la\u00e4n ro\u00e1i beng \u00f1e\u00e1n no\u00e3i pha\u00fbi ma\u00e1t h\u00f4n 6 tha\u00f9ng m\u00f4\u00f9i g\u00f4\u00f5 ra \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc. \u00d4\u00db trong mo\u00e4t nga\u00f8nh na\u00f8o \u00f1o\u00f9 \u00f1o\u00e2i khi co\u00f9 the\u00e5 co\u00f9 mo\u00e4t va\u00f8i vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c gian tham, song ra\u00e1t \u00edt khi la\u00efi co\u00f9 ca\u00fb mo\u00e4t nga\u00f8nh suo\u00e1t t\u00f6\u00f8 tre\u00e2n xuo\u00e1ng d\u00f6\u00f4\u00f9i nhie\u00e3m pha\u00fbi be\u00e4nh a\u00ean ca\u00e9p \u00f1e\u00e1n nh\u00f6 va\u00e4y; \u00f1ie\u00e0u la\u00ef ky\u00f8 h\u00f4n n\u00f6\u00f5a la\u00f8 ta\u00efi sao ta\u00e1t ca\u00fb bo\u00efn a\u00ean ca\u00e9p a\u00e1y la\u00efi co\u00f9 the\u00e5 hoa\u00f8nh ha\u00f8nh \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc trong ma\u00e1y na\u00eam ro\u00f8ng ma\u00f8 va\u00e3n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc b\u00ecnh ye\u00e2n vo\u00e2 s\u00f6\u00ef\u201d. * ** 106","Trong d\u00f2p ngh\u00f2 vie\u00e4n tha\u00fbo lua\u00e4n d\u00f6\u00ef lua\u00e4t ve\u00e0 kinh ph\u00ed ha\u00f8ng kho\u00e2ng qua\u00e2n s\u00f6\u00ef, trong \u00f1o\u00f9 co\u00f9 khoa\u00fbn kinh ph\u00ed ma\u00f8 ca\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a, ngh\u00f3a la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9, buo\u00e4c pha\u00fbi nha\u00fb tie\u00e0n ra \u00f1o\u00f9ng (\u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng 375.000 phra\u00eang, Ta\u00e2y Phi 100.000 phra\u00eang), o\u00e2ng Mo\u00e2rino\u00e2, ngh\u00f2 vie\u00e2n Angie\u00e2ri, co\u00f9 no\u00f9i: \u201cTh\u00f6a ca\u00f9c ba\u00efn tha\u00e2n me\u00e1n, trong d\u00f2p na\u00f8y, ca\u00f9c ba\u00efn ha\u00f5y cho phe\u00f9p to\u00e2i tie\u00e1p theo nh\u00f6\u00f5ng l\u00f4\u00f8i ca tu\u00efng nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p du\u00f5ng ca\u00fbm \u00f1a\u00f5 la\u00e4p \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mo\u00e4t chie\u00e1n co\u00e2ng \u00f1e\u00efp \u00f1e\u00f5 nh\u00f6 the\u00e1, chie\u00e1n co\u00e2ng ma\u00f8 t\u00f4\u00f8 Th\u00f4\u00f8i ba\u00f9o(1) \u00f1a\u00f9nh gia\u00f9 la\u00f8 ky\u00f8 die\u00e4u, \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc no\u00f9i le\u00e2n ta\u00e1m lo\u00f8ng ca\u00fbm phu\u00efc cu\u00fba ta\u00e1t ca\u00fb chu\u00f9ng ta \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i ho\u00ef; s\u00f6\u00ef ca\u00fbm phu\u00efc \u00f1o\u00f9 o\u00e2ng Xit\u00f4ro\u00e2en, nha\u00f8 co\u00e2ng nghie\u00e4p \u201cch\u00ed co\u00e2ng vo\u00e2 t\u00f6\u201d cu\u00f5ng x\u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00f9ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc d\u00f6\u00ef pha\u00e0n, v\u00ec o\u00e2ng \u00f1a\u00f5 kho\u00e2ng nga\u00e0n nga\u00efi giu\u00f9p \u00f1\u00f4\u00f5 ph\u00f6\u00f4ng tie\u00e4n ta\u00f8i ch\u00ednh va\u00f8 ky\u00f5 thua\u00e4t cho ho\u00ef. (Vo\u00e3 tay). Vie\u00e4c g\u00ec \u00f1a\u00f5 xa\u00fby ra sau s\u00f6\u00ef kie\u00e4n v\u00f3 \u00f1a\u00efi a\u00e1y? A\u00c1y la\u00f8 vie\u00e4c ca\u00f9c \u00f1o\u00e0n \u00f1o\u00f9ng \u00f4\u00fb mie\u00e0n Nam Angie\u00e2ri la\u00e4p t\u00f6\u00f9c \u00f1a\u00ebt mua th\u00f6\u00f9 ph\u00f6\u00f4ng tie\u00e4n va\u00e4n ta\u00fbi vo\u00e2 song a\u00e1y cho sa ma\u00efc Xahara ma\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta go\u00efi la\u00f8 o\u00e2to\u00e2 da\u00e2y x\u00edch. \u00d1o\u00e0n Tu\u00f9cguo\u00e1c va\u00f8 \u00f1o\u00e0n Ua\u00f9cg\u00f4la v\u00f6\u00f8a \u00f1a\u00ebt mua hai chie\u00e1c \u2013 tin na\u00f8y ga\u00e0n \u00f1a\u00e2y quan toa\u00f8n quye\u00e0n Angie\u00e2ri v\u00f6\u00f8a cho to\u00e2i bie\u00e1t. Ta\u00e1t ca\u00fb ca\u00f9c \u00f1o\u00e0n bo\u00f9t kha\u00f9c cu\u00fba ta ta\u00e1t nhie\u00e2n ro\u00e0i cu\u00f5ng se\u00f5 mau cho\u00f9ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc trang b\u00f2 ba\u00e8ng nh\u00f6\u00f5ng th\u00f6\u00f9 \u00f1o\u00f9. Trong mo\u00e4t th\u00f4\u00f8i gian nga\u00e9n, chu\u00f9ng ta ca\u00e0n pha\u00fbi thie\u00e1t la\u00e4p the\u00e2m bo\u00e1n, na\u00eam \u00f1o\u00e0n m\u00f4\u00f9i n\u00f6\u00f5a, \u00f1e\u00e5 cho co\u00f9 mo\u00e4t tuye\u00e1n \u00f1o\u00e0n bo\u00e1t no\u00e1i tie\u00e1p nhau, c\u00f6\u00f9 khoa\u00fbng 200 kilo\u00e2me\u00f9t co\u00f9 mo\u00e4t \u00f1o\u00e0n. 1. Times. 107","\u00d1o\u00e0n m\u00f4\u00f9i se\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc thie\u00e1t la\u00e4p, ro\u00e0i se\u00f5 \u00f1a\u00ebt mua o\u00e2to\u00e2 da\u00e2y x\u00edch. The\u00e1 la\u00f8 ta\u00e1t ca\u00fb ca\u00f9c \u00f1o\u00e0n bo\u00e1t \u00f4\u00fb Xahara se\u00f5 lie\u00e2n la\u00efc \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc v\u00f4\u00f9i nhau kho\u00e2ng kho\u00f9 kha\u00ean g\u00ec. Vie\u00e4c chuye\u00e5n va\u00e4n qua\u00e2n nhu, l\u00f6\u00f4ng th\u00f6\u00efc t\u00f6\u00f8 \u00f1o\u00e0n na\u00f8y sang \u00f1o\u00e0n kha\u00f9c se\u00f5 he\u00e1t s\u00f6\u00f9c de\u00e3 da\u00f8ng. Th\u00f6 t\u00f6\u00f8 se\u00f5 nha\u00e4n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc \u00f1e\u00e0u \u00f1a\u00ebn (Vo\u00e3 tay)\u201d. (Tr\u00edch Co\u00e2ng ba\u00f9o nga\u00f8y 22 tha\u00f9ng 1 na\u00eam 1923) * ** Ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n \u00f1i ta\u00efp d\u00f2ch kho\u00e2ng pha\u00fbi ch\u00e6 co\u00f9 do\u00efn de\u00efp, s\u00f6\u00fba sang nh\u00f6\u00f5ng lo\u00e1i \u00f1i quanh to\u00f8a s\u00f6\u00f9 \u00f1e\u00e5 cho vui b\u00f6\u00f4\u00f9c cha\u00e2n nha\u00f8n ha\u00ef cu\u00fba mo\u00e4t va\u00f8i ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u \u00f1a\u00e2u, ma\u00f8 ho\u00ef co\u00f8n pha\u00fbi luo\u00e2n luo\u00e2n la\u00f8m nh\u00f6\u00f5ng vie\u00e4c na\u00ebng nho\u00efc h\u00f4n nhie\u00e0u tu\u00f8y theo y\u00f9 th\u00edch cu\u00fba ca\u00f9c quan co\u00e2ng s\u00f6\u00f9. M\u00f4\u00f9i \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tin o\u00e2ng Bo\u00e4 tr\u00f6\u00f4\u00fbng Bo\u00e4 Thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a sang tha\u00eam \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng, the\u00e1 la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ba\u00e9t ngay mo\u00e4t va\u00efn da\u00e2n \u00f1i la\u00f8m cho xong con \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng V.L.(1), \u00f1e\u00e5 k\u00f2p cho nga\u00f8i Bo\u00e4 tr\u00f6\u00f4\u00fbng la\u00f8m le\u00e3 kha\u00f9nh tha\u00f8nh. Mu\u00f8a he\u00f8 na\u00eam 18\u2026, mo\u00e4t th\u00f4\u00f8i gian nga\u00e9n tr\u00f6\u00f4\u00f9c khi na\u00efn \u00f1o\u00f9i ta\u00f8n pha\u00f9 mie\u00e0n Trung Trung Ky\u00f8, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1a\u00f5 ba\u00e9t mo\u00e4t va\u00efn da\u00e2n, co\u00f9 ly\u00f9 tr\u00f6\u00f4\u00fbng t\u00f6\u00f8ng la\u00f8ng a\u00f9p gia\u00fbi, \u00f1i \u00f1a\u00f8o so\u00e2ng. \u00d1e\u00e1n n\u00f4i, mo\u00e4t so\u00e1 l\u00f4\u00f9n trong \u00f1oa\u00f8n nha\u00e2n co\u00e2ng kho\u00e5ng lo\u00e0 a\u00e1y kho\u00e2ng co\u00f9 vie\u00e4c la\u00f8m. The\u00e1 nh\u00f6ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta va\u00e3n gi\u00f6\u00f5 ho\u00ef la\u00efi ha\u00f8ng tha\u00f9ng ro\u00e3i a\u00e1y. Pha\u00fbi chu\u00f9 y\u00f9 mo\u00e4t \u00f1ie\u00e0u la\u00f8 ch\u00f6a bao gi\u00f4\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta huy \u00f1o\u00e4ng mo\u00e4t l\u00f6\u00efc l\u00f6\u00f4\u00efng \u00f1o\u00e2ng \u00f1e\u00e1n nh\u00f6 the\u00e1, khi ca\u00e0n nga\u00ean ng\u00f6\u00f8a mo\u00e4t tai ho\u00efa chung cho nha\u00e2n da\u00e2n. 1. Co\u00f9 le\u00f5 la\u00f8 con \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng t\u00f6\u00f8 Vinh sang La\u00f8o. 108","Cuo\u00e1i na\u00eam 18\u2026, ne\u00e1u ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta to\u00e5 ch\u00f6\u00f9c t\u00f6\u00f8 \u00d1a\u00f8 Na\u00fcng tr\u00f4\u00fb \u00f1i mo\u00e4t \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng da\u00e2y va\u00e4n chuye\u00e5n \u00f1e\u00e5 tie\u00e1p te\u00e1 cho ca\u00f9c \u00f1\u00f2a ph\u00f6\u00f4ng b\u00f2 \u00f1o\u00f9i th\u00ec \u00f1a\u00efi \u00f1a so\u00e1 nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i che\u00e1t \u00f1o\u00f9i \u00f4\u00fb mie\u00e0n Trung \u00f1a\u00f5 kho\u00fbi b\u00f2 che\u00e1t oan; mo\u00e4t va\u00efn da\u00e2n b\u00f2 ba\u00e9t \u00f1i \u00f1a\u00f8o so\u00e2ng no\u00f9i tre\u00e2n, ra\u00e1t co\u00f9 the\u00e5 \u00f1u\u00fb s\u00f6\u00f9c pha\u00e2n pho\u00e1i trong vo\u00f8ng mo\u00e4t tha\u00f9ng 2.000 ta\u00e1n ga\u00efo cho ca\u00f9c n\u00f4i b\u00f2 \u00f1o\u00f9i trong ca\u00f9c t\u00e6nh cu\u00fba ho\u00ef. Co\u00e2ng vie\u00e4c la\u00f8m ca\u00f9c con \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng \u00f1i \u00d1a\u00f8 Na\u00fcng, \u00f1i Tra\u00e1n Ninh va\u00f8 \u00f1i La\u00f8o co\u00f8n \u00f1e\u00e5 la\u00efi cho mo\u00efi ng\u00f6\u00f4\u00f8i bie\u00e1t bao ky\u00fb nie\u00e4m \u00f1au \u00f1\u00f4\u00f9n. Da\u00e2n phu pha\u00fbi \u00f1i bo\u00e4 ha\u00f8ng tra\u00eam kilo\u00e2me\u00f9t m\u00f4\u00f9i \u00f1e\u00e1n co\u00e2ng tr\u00f6\u00f4\u00f8ng. \u00d1e\u00e1n n\u00f4i, ho\u00ef pha\u00fbi chui ru\u00f9c trong nh\u00f6\u00f5ng tu\u00f9p le\u00e0u tranh tha\u00fbm ha\u00efi. Kho\u00e2ng co\u00f9 ma\u00fby may ve\u00e4 sinh; kho\u00e2ng co\u00f9 to\u00e5 ch\u00f6\u00f9c y te\u00e1. Tre\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng kho\u00e2ng tra\u00efm ngh\u00e6 cha\u00e2n, kho\u00e2ng nha\u00f8 ta\u00efm tru\u00f9. Ho\u00ef ch\u00e6 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mo\u00e4t sua\u00e1t c\u00f4m a\u00ean kho\u00e2ng \u00f1u\u00fb no v\u00f4\u00f9i mo\u00e4t chu\u00f9t ca\u00f9 kho\u00e2 va\u00f8 pha\u00fbi uo\u00e1ng n\u00f6\u00f4\u00f9c ba\u00e5n, th\u00f6\u00f9 n\u00f6\u00f4\u00f9c khe nu\u00f9i ma\u00f8 ho\u00ef ra\u00e1t s\u00f4\u00ef. Be\u00e4nh hoa\u00efn, c\u00f6\u00efc nho\u00efc, ha\u00f8nh ha\u00ef ta\u00f8n te\u00e4 \u00f1a\u00f5 ga\u00e2y ne\u00e2n che\u00e1t cho\u00f9c khu\u00fbng khie\u00e1p. Ne\u00e1u kho\u00e2ng ba\u00e9t da\u00e2n \u00f1i ta\u00efp d\u00f2ch th\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta tr\u00f6ng ta\u00e4p ho\u00ef \u00f1i phu, gi\u00f6\u00f5a hai ca\u00f9ch \u00f1o\u00f9 ch\u00e6 co\u00f9 mo\u00e4t \u00f1ie\u00e5m kha\u00f9c nhau la\u00f8 \u00f1i ta\u00efp d\u00f2ch th\u00ec co\u00f9 th\u00f4\u00f8i ha\u00efn, co\u00f8n \u00f1i phu th\u00ec kho\u00e2ng. Ca\u00fb hai ca\u00f9ch \u00f1e\u00e0u du\u00f8ng \u00f1e\u00e5 gia\u00fbi quye\u00e1t mo\u00efi nhu ca\u00e0u: nha\u00f8 \u00f1oan muo\u00e1n ch\u00f4\u00fb muo\u00e1i cha\u00eang? Th\u00ec tr\u00f6ng du\u00efng thuye\u00e0n; muo\u00e1n la\u00f8m kho cha\u00eang? Th\u00ec tr\u00f6ng ta\u00e4p th\u00f4\u00ef va\u00f8 tr\u00f6ng du\u00efng luo\u00e2n ca\u00fb va\u00e4t lie\u00e4u xa\u00e2y d\u00f6\u00efng. Tr\u00f6ng ta\u00e4p \u00f1i phu th\u00ec qua\u00fb la\u00f8 mo\u00e4t s\u00f6\u00ef pha\u00f9t l\u00f6u tra\u00f9 h\u00ecnh vu\u00efng ve\u00e0. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta xua ca\u00fb t\u00f6\u00f8ng la\u00f8ng \u00f1e\u00e1n co\u00e2ng tr\u00f6\u00f4\u00f8ng, ba\u00e1t cha\u00e1p co\u00e2ng vie\u00e4c \u00f1o\u00e0ng a\u00f9ng, ba\u00e1t cha\u00e1p ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng nga\u00f8y ho\u00e4i to\u00e2n gia\u00f9o. So\u00e1 ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tr\u00f4\u00fb ve\u00e0 ra\u00e1t \u00edt. Va\u00fb la\u00efi, ng\u00f6\u00f4\u00f8i 109","ta co\u00f9 la\u00f8m g\u00ec \u00f1e\u00e5 giu\u00f9p cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n phu tr\u00f4\u00fb ve\u00e0 que\u00e2 qua\u00f9n \u00f1a\u00e2u! Tre\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng \u00f1i le\u00e2n cao nguye\u00e2n Lang Bie\u00e2n, \u00f1i le\u00e2n r\u00f6\u00f8ng xanh nu\u00f9i \u00f1o\u00fb, n\u00f4i ma\u00f8 tha\u00e0n che\u00e1t \u00f1ang \u00f1\u00f4\u00efi ch\u00f4\u00f8, t\u00f6\u00f8ng \u00f1oa\u00f8n ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n \u00f1i ta\u00efp d\u00f2ch hoa\u00ebc \u00f1i phu tr\u00f6ng ta\u00e4p, l\u00f6\u00f4ng th\u00f6\u00efc thie\u00e1u tho\u00e1n, co\u00f9 nga\u00f8y kho\u00e2ng co\u00f9 la\u00e1y mo\u00e4t ho\u00e4t c\u00f4m va\u00f8o bu\u00efng, ho\u00ef \u00f1a\u00f5 bo\u00fb tro\u00e1n t\u00f6\u00f8ng \u00f1oa\u00f8n, hoa\u00ebc no\u00e5i da\u00e4y cho\u00e1ng la\u00efi, va\u00f8 mo\u00e3i khi nh\u00f6 the\u00e1 la\u00f8 b\u00f2 bo\u00efn l\u00ednh a\u00f9p gia\u00fbi \u00f1a\u00f8n a\u00f9p ghe\u00e2 r\u00f4\u00efn, xa\u00f9c ho\u00ef ra\u00fbi kha\u00e9p do\u00efc \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng. Nha\u00f8 ca\u00e0m quye\u00e0n Qua\u00fbng Cha\u00e2u Loan(1) \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc le\u00e4nh ba\u00e9t phu. The\u00e1 la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ba\u00e9t gi\u00f6\u00f5 ta\u00e1t ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f1ang la\u00f8m vie\u00e4c \u00f4\u00fb be\u00e1n ca\u00fbng, tro\u00f9i go\u00e2 la\u00efi ne\u00f9m xuo\u00e1ng ta\u00f8u. Nha\u00e2n da\u00e2n La\u00f8o, nh\u00f6\u00f5ng tho\u00e5 da\u00e2n kho\u00e1n kho\u00e5, so\u00e1ng trong ca\u00fbnh luo\u00e2n luo\u00e2n n\u00f4m n\u00f4\u00f9p s\u00f4\u00ef \u00f1i phu. Mo\u00e3i khi bo\u00efn s\u00f3 quan phu\u00ef tra\u00f9ch ba\u00e9t phu \u00f1e\u00e1n la\u00f8ng, ba\u00fbn la\u00f8 ch\u00e6 tha\u00e1y nha\u00f8 hoang c\u00f6\u00fba tro\u00e1ng, v\u00ec da\u00e2n \u00f1a\u00f5 tro\u00e1n bie\u00e4t. \u00d4\u00db t\u00e6nh Thu\u00fb Da\u00e0u Mo\u00e4t, mo\u00e4t vie\u00e2n quan cai tr\u00f2 ca\u00e0n mo\u00e4t chie\u00e1c xe lu. La\u00f8m the\u00e1 na\u00f8o? Ha\u00e9n th\u00f6\u00f4ng l\u00f6\u00f4\u00efng v\u00f4\u00f9i mo\u00e4t co\u00e2ng ty \u00f1a\u00e1u tha\u00e0u \u00f1ang ca\u00e0n nha\u00e2n co\u00e2ng re\u00fb tie\u00e0n. Co\u00e2ng ty bo\u00fb tie\u00e0n ra mua xe lu v\u00f4\u00f9i gia\u00f9 13.500 phra\u00eang. Co\u00f8n quan th\u00ec ba\u00e9t da\u00e2n \u00f1i ta\u00efp d\u00f2ch cho co\u00e2ng ty v\u00f4\u00f9i gia\u00f9 nga\u00f8y co\u00e2ng 0,50 phra\u00eang. Ba na\u00eam lie\u00e0n, da\u00e2n Thu\u00fb Da\u00e0u Mo\u00e4t pha\u00fbi \u00f1a\u00ebt d\u00f6\u00f4\u00f9i quye\u00e0n s\u00f6\u00fb du\u00efng cu\u00fba co\u00e2ng ty kia, la\u00f8m xa\u00e2u \u00f1e\u00e5 tra\u00fb tie\u00e0n chie\u00e1c xe lu ma\u00f8 quan l\u00f4\u00f9n cai tr\u00f2 th\u00edch mua \u00f1e\u00e5 du\u00f8ng trong v\u00f6\u00f4\u00f8n cu\u00fba nga\u00f8i. 1. Qua\u00fbng Cha\u00e2u Loan: Mo\u00e4t pha\u00e0n la\u00f5nh tho\u00e5 Trung Quo\u00e1c \u00f4\u00fb ph\u00eda \u00d1o\u00e2ng Nam tha\u00f8nh pho\u00e1 Qua\u00fbng Cha\u00e2u, ba\u00e1y gi\u00f4\u00f8 la\u00f8 thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a cu\u00fba Pha\u00f9p. 110","\u00d4\u00db mo\u00e4t t\u00e6nh kha\u00f9c, ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n \u00f1i ta\u00efp d\u00f2ch la\u00f8m he\u00e1t nga\u00f8y, co\u00f8n pha\u00fbi ga\u00f9nh \u00f1a\u00f9 kho\u00e2ng co\u00e2ng tre\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng da\u00f8i mo\u00e4t kilo\u00e2me\u00f9t \u00f1e\u00e5 xa\u00e2y t\u00f6\u00f4\u00f8ng quanh dinh cu\u00fba vie\u00e2n quan cai tr\u00f2 cu\u00fba t\u00e6nh. Nh\u00f6 the\u00e1 la\u00f8 ba\u00e1t c\u00f6\u00f9 lu\u00f9c na\u00f8o, ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n An Nam cu\u00f5ng co\u00f9 the\u00e5 b\u00f2 ba\u00e9t \u00f1i, b\u00f2 e\u00f9p la\u00f8m nh\u00f6\u00f5ng co\u00e2ng vie\u00e4c c\u00f6\u00efc nho\u00efc, ma\u00f8 c\u00f4m a\u00ean kho\u00e2ng no, tie\u00e0n co\u00e2ng re\u00fb ma\u00eft; b\u00f2 tr\u00f6ng ta\u00e4p kho\u00e2ng th\u00f4\u00f8i ha\u00efn, ro\u00e0i b\u00f2 v\u00f6\u00f9t bo\u00fb xa que\u00e2 h\u00f6\u00f4ng ha\u00f8ng tra\u00eam kilo\u00e2me\u00f9t. * ** No\u00f9i chung, ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam \u00f1e\u00e0u pha\u00fbi e\u00f8 ra ma\u00f8 ch\u00f2u co\u00e2ng \u00f4n ba\u00fbo ho\u00e4 cu\u00fba n\u00f6\u00f4\u00f9c Pha\u00f9p. Rie\u00e2ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i no\u00e2ng da\u00e2n An Nam la\u00efi ca\u00f8ng pha\u00fbi e\u00f8 ra ma\u00f8 ch\u00f2u s\u00f6\u00ef ba\u00fbo ho\u00e4 a\u00e1y mo\u00e4t ca\u00f9ch nhu\u00efc nha\u00f5 h\u00f4n: la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam, ho\u00ef b\u00f2 a\u00f9p b\u00f6\u00f9c, la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i no\u00e2ng da\u00e2n, ho\u00ef b\u00f2 t\u00f6\u00f4\u00f9c \u00f1oa\u00eft. Ch\u00ednh ho\u00ef la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i lao kho\u00e5, la\u00f8m \u00f1e\u00e5 nuo\u00e2i lu\u00f5 ng\u00f6\u00f4\u00f8i a\u00ean ba\u00f9m, bo\u00efn \u00f1i khai ho\u00f9a va\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng bo\u00efn kha\u00f9c. Ch\u00ednh ho\u00ef pha\u00fbi so\u00e1ng cu\u00f8ng kho\u00e5, trong khi bo\u00efn \u00f1ao phu\u00fb cu\u00fba ho\u00ef la\u00efi so\u00e1ng phe\u00f8 ph\u00f4\u00f5n; he\u00e3 ma\u00e1t mu\u00f8a la\u00f8 ho\u00ef che\u00e1t \u00f1o\u00f9i. Ho\u00ef b\u00f2 c\u00f6\u00f4\u00f9p gia\u00e4t t\u00f6\u00f8 mo\u00efi ph\u00eda, ba\u00e8ng mo\u00efi ca\u00f9ch, b\u00f4\u00fbi nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c, b\u00f4\u00fbi bo\u00efn phong kie\u00e1n ta\u00e2n th\u00f4\u00f8i, b\u00f4\u00fbi gia\u00f9o ho\u00e4i thie\u00e2n chu\u00f9a. X\u00f6a kia, d\u00f6\u00f4\u00f9i che\u00e1 \u00f1o\u00e4 phong kie\u00e1n An Nam, ruo\u00e4ng \u00f1a\u00e1t xe\u00e1p tha\u00f8nh \u00f1a\u00fang ha\u00efng theo to\u00e1t xa\u00e1u. Thue\u00e1 \u00f1a\u00f9nh theo s\u00f6\u00ef pha\u00e2n ha\u00efng a\u00e1y. D\u00f6\u00f4\u00f9i che\u00e1 \u00f1o\u00e4 thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a hie\u00e4n nay, nh\u00f6\u00f5ng \u00f1ie\u00e0u \u00f1o\u00f9 \u00f1a\u00f5 thay \u00f1o\u00e5i. Khi ca\u00e0n tie\u00e0n, nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c ba\u00fbo ho\u00e4 Pha\u00f9p ch\u00e6 co\u00f9 vie\u00e4c thay \u00f1o\u00e5i ha\u00efng ruo\u00e4ng. Ch\u00e6 mo\u00e4t ne\u00f9t bu\u00f9t tha\u00e0n ky\u00f8 la\u00f8 ho\u00ef bie\u00e1n mo\u00e4t \u00f1a\u00f9m ruo\u00e4ng xa\u00e1u tha\u00f8nh ruo\u00e4ng to\u00e1t. Nh\u00f6 the\u00e1 va\u00e3n ch\u00f6a he\u00e1t. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta co\u00f8n ta\u00eang die\u00e4n t\u00edch 111","ruo\u00e4ng \u00f1a\u00e1t le\u00e2n mo\u00e4t ca\u00f9ch gia\u00fb ta\u00efo ba\u00e8ng thu\u00fb \u00f1oa\u00efn ru\u00f9t b\u00f4\u00f9t \u00f1\u00f4n v\u00f2 \u00f1o \u00f1a\u00efc. Ba\u00e8ng ca\u00f9ch \u00f1o\u00f9, thue\u00e1 la\u00e4p t\u00f6\u00f9c ta\u00eang le\u00e2n, n\u00f4i th\u00ec mo\u00e4t pha\u00e0n ba, n\u00f4i th\u00ec hai pha\u00e0n ba. The\u00e1 ma\u00f8 va\u00e3n ch\u00f6a \u00f1u\u00fb tho\u00fba lo\u00f8ng tham kho\u00e2ng \u00f1a\u00f9y cu\u00fba nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c ba\u00fbo ho\u00e4 va\u00f8 ha\u00f8ng na\u00eam thue\u00e1 c\u00f6\u00f9 ta\u00eang le\u00e2n ma\u00f5i. T\u00f6\u00f8 na\u00eam 1896 \u00f1e\u00e1n na\u00eam 1898 la\u00efi ta\u00eang le\u00e2n ga\u00e1p r\u00f6\u00f4\u00f5i va\u00f8 c\u00f6\u00f9 nh\u00f6 the\u00e1 ma\u00f8 tie\u00e1p tu\u00efc. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam c\u00f6\u00f9 ch\u00f2u \u00f1e\u00e5 cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ro\u00f9c th\u00f2t ma\u00f5i, th\u00ec ca\u00f9c quan l\u00f4\u00f9n ba\u00fbo ho\u00e4 nha\u00f8 ta quen a\u00ean be\u00f9n mu\u00f8i la\u00efi ca\u00f8ng tie\u00e1p tu\u00efc bo\u00f9c lo\u00e4t the\u00e2m. Na\u00eam 1895, vie\u00e2n co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 mo\u00e4t t\u00e6nh \u00f4\u00fb Ba\u00e9c Ky\u00f8 \u00f1a\u00f5 t\u00f6\u00f4\u00f9c ma\u00e1t mo\u00e4t la\u00f8ng no\u00ef nhie\u00e0u he\u00f9cta ruo\u00e4ng \u00f1a\u00e1t \u00f1e\u00e5 ca\u00e1p cho mo\u00e4t la\u00f8ng kha\u00f9c theo \u00f1a\u00efo Thie\u00e2n chu\u00f9a. Nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ma\u00e1t ruo\u00e4ng khie\u00e1u na\u00efi. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ba\u00e9t ho\u00ef bo\u00fb tu\u00f8. Ca\u00f9c ba\u00efn \u00f1\u00f6\u00f8ng t\u00f6\u00f4\u00fbng che\u00e1 \u00f1o\u00e4 cai tr\u00f2 vo\u00e2 lie\u00e2m s\u00e6 a\u00e1y ch\u00e6 d\u00f6\u00f8ng la\u00efi \u00f4\u00fb \u00f1o\u00f9 tho\u00e2i. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta co\u00f8n ba\u00e9t nh\u00f6\u00f5ng ke\u00fb xa\u00e1u so\u00e1 b\u00f2 ma\u00e1t ruo\u00e4ng pha\u00fbi tie\u00e1p tu\u00efc no\u00e4p cho \u00f1e\u00e1n na\u00eam 1910, tie\u00e0n thue\u00e2 cu\u00fba nh\u00f6\u00f5ng ruo\u00e4ng \u00f1a\u00e1t \u00f1a\u00f5 b\u00f2 t\u00f6\u00f4\u00f9c \u00f1oa\u00eft t\u00f6\u00f8 na\u00eam 1895! The\u00e2m va\u00f8o na\u00efn a\u00ean c\u00f6\u00f4\u00f9p cu\u00fba ch\u00ednh quye\u00e0n, la\u00f8 na\u00efn a\u00ean c\u00f6\u00f4\u00f9p cu\u00fba bo\u00efn chu\u00fb \u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ca\u00e1p cho nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u ch\u00e6 co\u00f9 ca\u00f9i bu\u00efng phe\u00e4 va\u00f8 ma\u00f8u da tra\u00e9ng nh\u00f6\u00f5ng \u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n co\u00f9 khi ro\u00e4ng tre\u00e2n 20.000 he\u00f9cta. Pha\u00e0n l\u00f4\u00f9n nh\u00f6\u00f5ng \u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n na\u00f8y \u00f1e\u00e0u \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc la\u00e4p ra ba\u00e8ng lo\u00e1i c\u00f6\u00f4\u00f9p gia\u00e4t \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc h\u00f4\u00efp pha\u00f9p ho\u00f9a. Trong th\u00f4\u00f8i ky\u00f8 chie\u00e1n tranh xa\u00e2m l\u00f6\u00f4\u00efc, da\u00e2n ca\u00f8y An Nam \u2013 cu\u00f5ng nh\u00f6 ng\u00f6\u00f4\u00f8i Anda\u00f9tx\u00f4(1) na\u00eam 1870, \u2013 \u00f1a\u00f5 bo\u00fb ruo\u00e4ng \u00f1a\u00e1t cu\u00fba m\u00ecnh la\u00f9nh sang nh\u00f6\u00f5ng vu\u00f8ng co\u00f8n t\u00f6\u00ef do. Khi tr\u00f4\u00fb ve\u00e0 th\u00ec ruo\u00e4ng 1. Anda\u00f9tx\u00f4 (Alsace): Mo\u00e4t t\u00e6nh cu\u00fba n\u00f6\u00f4\u00f9c Pha\u00f9p gia\u00f9p v\u00f4\u00f9i n\u00f6\u00f4\u00f9c \u00d1\u00f6\u00f9c. Sau chie\u00e1n tranh Pha\u00f9p \u2013 Pho\u00e5 (1870-1871), Pha\u00f9p buo\u00e4c pha\u00fbi nh\u00f6\u00f4\u00efng vu\u00f8ng na\u00f8y cho \u00d1\u00f6\u00f9c. 112","v\u00f6\u00f4\u00f8n cu\u00fba ho\u00ef \u00f1a\u00f5 \u201ctha\u00f8nh \u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n\u201d ma\u00e1t ro\u00e0i. Ha\u00f8ng bao nhie\u00e2u la\u00f8ng \u00f1a\u00f5 b\u00f2 t\u00f6\u00f4\u00f9c \u00f1oa\u00eft theo kie\u00e5u \u00f1o\u00f9, va\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 la\u00e2m va\u00f8o ca\u00fbnh pha\u00fbi lao \u00f1o\u00e4ng cho bo\u00efn chu\u00f9a \u00f1a\u00e1t ta\u00e2n th\u00f4\u00f8i, bo\u00efn na\u00f8y chie\u00e1m \u00f1oa\u00eft co\u00f9 khi \u00f1e\u00e1n 90% thu hoa\u00efch. La\u00e1y c\u00f4\u00f9 khuye\u00e1n kh\u00edch khai tha\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta mie\u00e3n thue\u00e1 \u00f1ie\u00e0n tho\u00e5 cho so\u00e1 l\u00f4\u00f9n chu\u00fb \u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n ke\u00e1ch xu\u00f8. Sau khi \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ca\u00e1p kho\u00e2ng ruo\u00e4ng \u00f1a\u00e1t, bo\u00efn chu\u00fb \u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n co\u00f8n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ca\u00e1p kho\u00e2ng hoa\u00ebc ga\u00e0n nh\u00f6 kho\u00e2ng, ca\u00fb nha\u00e2n co\u00e2ng n\u00f6\u00f5a. Nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c cung ca\u00e1p cho chu\u00f9ng mo\u00e4t so\u00e1 tu\u00f8 kho\u00e5 sai la\u00f8m kho\u00e2ng co\u00e2ng, hoa\u00ebc du\u00f8ng uy quye\u00e0n \u00f1e\u00e5 mo\u00e4 nha\u00e2n co\u00e2ng cho chu\u00f9ng v\u00f4\u00f9i mo\u00e4t \u00f1o\u00e0ng l\u00f6\u00f4ng che\u00e1t \u00f1o\u00f9i. Ne\u00e1u da\u00e2n phu \u00f1e\u00e1n kho\u00e2ng \u00f1u\u00fb so\u00e1 hoa\u00ebc to\u00fb ra ba\u00e1t ma\u00f5n, th\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta du\u00f8ng vu\u00f5 l\u00f6\u00efc; bo\u00efn chu\u00fb \u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n to\u00f9m co\u00e5 ha\u00f8o ly\u00f9, \u00f1a\u00f9nh \u00f1a\u00e4p, tra ta\u00e1n ho\u00ef cho \u00f1e\u00e1n khi ho\u00ef ch\u00f2u ky\u00f9 giao ke\u00f8o he\u00efn no\u00e4p \u00f1u\u00fb so\u00e1 nha\u00e2n co\u00e2ng ma\u00f8 chu\u00f9ng \u00f1o\u00f8i ho\u00fbi. Be\u00e2n ca\u00efnh uy l\u00f6\u00efc pha\u00e0n \u00f1\u00f4\u00f8i a\u00e1y, co\u00f8n co\u00f9 nh\u00f6\u00f5ng \u00f1a\u00e1ng c\u00f6\u00f9u the\u00e1 pha\u00e0n ho\u00e0n n\u00f6\u00f5a. Ca\u00f9c \u00f1a\u00e1ng na\u00f8y, trong khi thuye\u00e1t gia\u00f9o \u201c\u00f1\u00f6\u00f9c nghe\u00f8o\u201d cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam, cu\u00f5ng kho\u00e2ng que\u00e2n la\u00f8m gia\u00f8u tre\u00e2n mo\u00e0 ho\u00e2i va\u00f8 ma\u00f9u cu\u00fba ho\u00ef. Ch\u00e6 rie\u00e2ng \u00f4\u00fb Nam Ky\u00f8, ho\u00e4i tha\u00f9nh truye\u00e0n \u00f1a\u00efo cu\u00f5ng \u00f1a\u00f5 \u00f1o\u00e4c chie\u00e1m \u00f1e\u00e1n 1\/5 ruo\u00e4ng \u00f1a\u00e1t trong vu\u00f8ng. Kinh tha\u00f9nh tuy kho\u00e2ng da\u00efy, song thu\u00fb \u00f1oa\u00efn chie\u00e1m \u00f1a\u00e1t ra\u00e1t gia\u00fbn \u00f1\u00f4n: cho vay na\u00ebng la\u00f5i va\u00f8 ho\u00e1i lo\u00e4. Nha\u00f8 chung l\u00f4\u00efi du\u00efng lu\u00f9c ma\u00e1t mu\u00f8a \u00f1e\u00e5 cho no\u00e2ng da\u00e2n vay va\u00f8 buo\u00e4c pha\u00fbi co\u00f9 ruo\u00e4ng \u00f1a\u00e1t \u00f1e\u00e5 la\u00f8m ba\u00fbo \u00f1a\u00fbm. V\u00ec la\u00f5i sua\u00e1t t\u00ednh ca\u00e9t co\u00e5, ne\u00e2n ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam kho\u00e2ng the\u00e5 tra\u00fb n\u00f4\u00ef \u00f1u\u00f9ng ha\u00efn; the\u00e1 la\u00f8 ruo\u00e4ng \u00f1a\u00e1t ca\u00e0m co\u00e1 v\u00f3nh vie\u00e3n r\u00f4i va\u00f8o tay nha\u00f8 chung (ho\u00e4i tha\u00f9nh). Ca\u00f9c vie\u00e2n toa\u00f8n quye\u00e0n l\u00f4\u00f9n, toa\u00f8n quye\u00e0n be\u00f9 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc n\u00f6\u00f4\u00f9c me\u00ef ky\u00f9 tha\u00f9c va\u00e4n me\u00e4nh x\u00f6\u00f9 \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng, no\u00f9i chung \u00f1e\u00e0u 113","la\u00f8 bo\u00efn ngu xua\u00e5n, bo\u00efn \u00f1e\u00e5u ca\u00f9ng. Nha\u00f8 chung ch\u00e6 ca\u00e0n na\u00e9m \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mo\u00e4t va\u00f8i gia\u00e1y t\u00f4\u00f8 b\u00ed ma\u00e4t, thuo\u00e4c \u00f1\u00f4\u00f8i t\u00f6, co\u00f9 t\u00ednh cha\u00e1t nguy ha\u00efi \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i thanh danh, \u00f1\u00f2a v\u00f2 cu\u00fba chu\u00f9ng, la\u00f8 co\u00f9 the\u00e5 la\u00f8m cho chu\u00f9ng hoa\u00fbng s\u00f4\u00ef va\u00f8 pha\u00fbi tho\u00fba ma\u00f5n mo\u00efi ye\u00e2u ca\u00e0u cu\u00fba nha\u00f8 chung. Ch\u00ednh v\u00ec the\u00e1 ma\u00f8 mo\u00e4t vie\u00e2n toa\u00f8n quye\u00e0n \u00f1a\u00f5 nh\u00f6\u00f4\u00f8ng cho nha\u00f8 chung 7.000 he\u00f9cta \u00f1a\u00e1t ba\u00f5i bo\u00e0i cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9, khie\u00e1n ho\u00ef pha\u00fbi \u00f1i a\u00ean xin. Pha\u00f9c qua nh\u00f6 the\u00e1, cu\u00f5ng \u00f1u\u00fb tha\u00e1y d\u00f6\u00f4\u00f9i chie\u00e2u ba\u00f8i da\u00e2n chu\u00fb, \u00f1e\u00e1 quo\u00e1c Pha\u00f9p \u00f1a\u00f5 ca\u00e9m va\u00f8o \u00f1a\u00e1t An Nam che\u00e1 \u00f1o\u00e4 \u00f1a\u00f9ng nguye\u00e0n ru\u00fba cu\u00fba th\u00f4\u00f8i trung co\u00e5; ng\u00f6\u00f4\u00f8i no\u00e2ng da\u00e2n An Nam b\u00f2 ha\u00f8nh h\u00ecnh v\u00f6\u00f8a ba\u00e8ng l\u00f6\u00f4\u00f5i le\u00e2 cu\u00fba ne\u00e0n va\u00ean minh t\u00f6 ba\u00fbn chu\u00fb ngh\u00f3a, v\u00f6\u00f8a ba\u00e8ng ca\u00e2y tha\u00f9nh gia\u00f9 cu\u00fba gia\u00f9o ho\u00e4i sa \u00f1o\u00efa la\u00f8m o\u00e2 danh chu\u00f9a. * ** Angie\u00e2ri \u00f1au kho\u00e5 v\u00ec na\u00efn \u00f1o\u00f9i. Tuynidi cu\u00f5ng b\u00f2 ta\u00f8n pha\u00f9 v\u00ec na\u00efn \u00f1o\u00f9i. \u00d1e\u00e5 gia\u00fbi quye\u00e1t t\u00ecnh tra\u00efng a\u00e1y, ch\u00ednh phu\u00fb ba\u00e9t giam mo\u00e4t so\u00e1 \u00f1o\u00e2ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1o\u00f9i. \u00d1e\u00e5 cho bo\u00efn \u201cng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1o\u00f9i\u201d \u00f1\u00f6\u00f8ng coi nha\u00f8 tu\u00f8 la\u00f8 n\u00f4i c\u00f6\u00f9u te\u00e1, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta kho\u00e2ng cho ho\u00ef a\u00ean g\u00ec he\u00e1t. Cho ne\u00e2n nhie\u00e0u ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00f5 che\u00e1t \u00f1o\u00f9i trong lu\u00f9c b\u00f2 giam ca\u00e0m. Trong nh\u00f6\u00f5ng hang \u00f1o\u00e4ng En Ghiria, nhie\u00e0u ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1o\u00f9i la\u00fb pha\u00fbi ga\u00ebm xa\u00f9c mo\u00e4t con l\u00f6\u00f8a che\u00e1t tho\u00e1i la\u00e2u nga\u00f8y. \u00d4\u00db Be\u00e2gia, ng\u00f6\u00f4\u00f8i Camme\u00e2(1) gia\u00f8nh gia\u00e4t xa\u00f9c thu\u00f9 va\u00e4t v\u00f4\u00f9i qua\u00ef. \u00d4\u00db Xu\u00f9c \u2013 En A\u00d9cba, \u00f4\u00fb Ghi\u00f1a, \u00f4\u00fb Ue\u00f9t M\u00f4lid\u00f4, mo\u00e3i nga\u00f8y ha\u00f8ng chu\u00efc ng\u00f6\u00f4\u00f8i che\u00e1t \u00f1o\u00f9i. 1. Khamme\u00f8s: Danh t\u00f6\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i Ba\u00e9c Phi th\u00f6\u00f4\u00f8ng du\u00f8ng \u00f1e\u00e5 go\u00efi nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i l\u00ednh canh ruo\u00e4ng ch\u00e6 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc h\u00f6\u00f4\u00fbng 1 pha\u00e0n 5 hoa l\u00f4\u00efi trong ca\u00f9c vu\u00ef thu hoa\u00efch (tie\u00e1ng Ara\u00e4p la\u00f8 Khams, co\u00f9 ngh\u00f3a la\u00f8 mo\u00e4t pha\u00e0n na\u00eam). 114","\u00d1i \u00f1o\u00e2i v\u00f4\u00f9i na\u00efn \u00f1o\u00f9i, na\u00efn d\u00f2ch te\u00e3 pha\u00f9t sinh \u00f4\u00fb nhie\u00e0u n\u00f4i va\u00f8 co\u00f9 nguy c\u00f4 lan ro\u00e4ng. * ** \u00d1e\u00e5 che \u00f1a\u00e4y s\u00f6\u00ef xa\u00e1u xa cu\u00fba che\u00e1 \u00f1o\u00e4c bo\u00f9c lo\u00e4t \u00f1a\u00e0y to\u00e4i a\u00f9c, chu\u00fb ngh\u00f3a t\u00f6 ba\u00fbn th\u00f6\u00efc da\u00e2n luo\u00e2n luo\u00e2n trang \u00f1ie\u00e5m cho ca\u00f9i huy ch\u00f6\u00f4ng mu\u00efc na\u00f9t cu\u00fba no\u00f9 ba\u00e8ng nh\u00f6\u00f5ng cha\u00e2m ngo\u00e2n ly\u00f9 t\u00f6\u00f4\u00fbng: Ba\u00f9c a\u00f9i, B\u00ecnh \u00f1a\u00fang, v.v... Cu\u00f8ng la\u00f8m mo\u00e4t vie\u00e4c trong cu\u00f8ng mo\u00e4t x\u00f6\u00f4\u00fbng, ng\u00f6\u00f4\u00f8i th\u00f4\u00ef da tra\u00e9ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tra\u00fb l\u00f6\u00f4ng cao h\u00f4n nhie\u00e0u so v\u00f4\u00f9i ba\u00efn \u00f1o\u00e0ng nghie\u00e4p kha\u00f9c ma\u00f8u da. Trong ca\u00f9c co\u00e2ng s\u00f4\u00fb, nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 du\u00f8 \u00f1a\u00f5 la\u00f8m vie\u00e4c la\u00e2u na\u00eam va\u00f8 du\u00f8 ra\u00e1t tha\u00f8nh tha\u00efo co\u00e2ng vie\u00e4c, cu\u00f5ng ch\u00e6 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc l\u00f3nh mo\u00e4t khoa\u00fbn tie\u00e0n l\u00f6\u00f4ng che\u00e1t \u00f1o\u00f9i; tra\u00f9i la\u00efi mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i da tra\u00e9ng m\u00f4\u00f9i \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc \u00f1\u00f6a va\u00f8o, la\u00f8m vie\u00e4c \u00edt h\u00f4n, th\u00ec la\u00efi l\u00f3nh l\u00f6\u00f4ng cao h\u00f4n. Co\u00f9 nh\u00f6\u00f5ng thanh nie\u00e2n ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f1a\u00f5 ho\u00efc ca\u00f9c tr\u00f6\u00f4\u00f8ng \u00f1a\u00efi ho\u00efc cu\u00fba ch\u00ednh quo\u00e1c, \u00f1o\u00e3 ba\u00f9c s\u00f3 y khoa hay tie\u00e1n s\u00f3 lua\u00e4t khoa, the\u00e1 ma\u00f8 va\u00e3n kho\u00e2ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc la\u00f8m nghe\u00e0 nghie\u00e4p cu\u00fba m\u00ecnh trong n\u00f6\u00f4\u00f9c m\u00ecnh, ne\u00e1u kho\u00e2ng va\u00f8o quo\u00e1c t\u00f2ch Pha\u00f9p. Ma\u00f8 ai cu\u00f5ng \u00f1a\u00f5 bie\u00e1t, mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 muo\u00e1n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc nha\u00e4p quo\u00e1c t\u00f2ch Pha\u00f9p nh\u00f6 va\u00e4y th\u00ec pha\u00fbi v\u00f6\u00f4\u00eft qua bao nhie\u00e2u kho\u00f9 kha\u00ean va\u00f8 to\u00e1n bao nhie\u00e2u co\u00e2ng cha\u00efy va\u00efy nhu\u00efc nha\u00f5. Co\u00f8n nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 ba\u00e9t buo\u00e4c pha\u00fbi l\u00eca bo\u00fb ruo\u00e4ng n\u00f6\u00f4ng, gia \u00f1\u00ecnh \u00f1i \u201cl\u00ednh t\u00ecnh nguye\u00e4n\u201d th\u00ec \u00f1e\u00e0u s\u00f4\u00f9m \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ne\u00e1m h\u00f6\u00f4ng v\u00f2 tuye\u00e4t v\u00f4\u00f8i cu\u00fba mo\u00f9n \u201cb\u00ecnh \u00f1a\u00fang\u201d. Cu\u00f8ng mo\u00e4t ca\u00e1p ba\u00e4c, nh\u00f6ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i da tra\u00e9ng ha\u00e0u nh\u00f6 bao gi\u00f4\u00f8 cu\u00f5ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc coi la\u00f8 ca\u00e1p tre\u00e2n cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9. 115","Ca\u00f9i che\u00e1 \u00f1o\u00e4 \u00f1a\u00fang ca\u00e1p co\u00f9 t\u00ednh cha\u00e1t \u201cnha\u00e2n chu\u00fbng \u2013 qua\u00e2n s\u00f6\u00ef\u201d a\u00e1y la\u00efi ca\u00f8ng ro\u00f5 re\u00e4t h\u00f4n khi nh\u00f6\u00f5ng qua\u00e2n nha\u00e2n da tra\u00e9ng va\u00f8 qua\u00e2n nha\u00e2n kha\u00f9c ma\u00f8u da cu\u00f8ng \u00f1i tre\u00e2n mo\u00e4t chuye\u00e1n xe l\u00f6\u00fba hoa\u00ebc ta\u00f8u thu\u00fby. * ** Mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 la\u00f8m the\u00e1 na\u00f8o \u00f1e\u00e5 co\u00f9 the\u00e5 nha\u00e4p quo\u00e1c t\u00f2ch Pha\u00f9p? \u00d1a\u00efo lua\u00e4t nga\u00f8y 25 tha\u00f9ng 3 na\u00eam 1915 ve\u00e0 vie\u00e4c da\u00e2n thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a Pha\u00f9p nha\u00e4p quo\u00e1c t\u00f2ch Pha\u00f9p quy \u00f1\u00f2nh: \u00d1ie\u00e0u I. \u2013 Nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i, da\u00e2n thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a Pha\u00f9p hoa\u00ebc da\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc Pha\u00f9p ba\u00fbo ho\u00e4, tre\u00e2n 21 tuo\u00e5i, kho\u00e2ng pha\u00fbi la\u00f8 que\u00e2 h\u00f6\u00f4ng \u00f4\u00fb Angie\u00e2ri, Tuynidi hoa\u00ebc Maro\u00e1c, \u00f1a\u00f5 c\u00f6 tru\u00f9 \u00f4\u00fb Pha\u00f9p, Angie\u00e2ri hoa\u00ebc tre\u00e2n \u00f1a\u00e1t ba\u00fbo ho\u00e4 cu\u00fba Pha\u00f9p va\u00f8 co\u00f9 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mo\u00e4t trong nh\u00f6\u00f5ng \u00f1ie\u00e0u kie\u00e4n sau \u00f1a\u00e2y th\u00ec co\u00f9 the\u00e5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc th\u00f6\u00f8a nha\u00e4n cho h\u00f6\u00f4\u00fbng quye\u00e0n l\u00f4\u00efi co\u00e2ng da\u00e2n Pha\u00f9p: 1. \u00d1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc th\u00f6\u00f4\u00fbng Ba\u00e9c \u00f1a\u00e5u bo\u00e4i tinh hoa\u00ebc \u00f1a\u00f5 to\u00e1t nghie\u00e4p mo\u00e4t trong nh\u00f6\u00f5ng tr\u00f6\u00f4\u00f8ng \u00f1a\u00efi ho\u00efc hay la\u00f8 chuye\u00e2n nghie\u00e4p ma\u00f8 danh sa\u00f9ch se\u00f5 do sa\u00e9c le\u00e4nh a\u00e1n \u00f1\u00f2nh. 2. \u00d1a\u00f5 co\u00f9 co\u00e2ng l\u00f4\u00f9n trong vie\u00e4c khai tha\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a hoa\u00ebc phu\u00efc vu\u00ef quye\u00e0n l\u00f4\u00efi cu\u00fba n\u00f6\u00f4\u00f9c Pha\u00f9p. 3. \u00d1a\u00f5 phu\u00efc vu\u00ef trong qua\u00e2n \u00f1o\u00e4i Pha\u00f9p va\u00f8 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc gi\u00f6\u00f5 ch\u00f6\u00f9c s\u00f3 quan hay ha\u00ef s\u00f3 quan, hoa\u00ebc \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc th\u00f6\u00f4\u00fbng hua\u00e2n ch\u00f6\u00f4ng qua\u00e2n co\u00e2ng. 4. \u00d1a\u00f5 la\u00e1y v\u00f4\u00ef Pha\u00f9p va\u00f8 co\u00f9 cho\u00e3 \u00f4\u00fb t\u00f6\u00f4ng \u00f1o\u00e1i o\u00e5n \u00f1\u00f2nh tre\u00e2n \u00f1a\u00e1t Pha\u00f9p \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mo\u00e4t na\u00eam. 5. \u00d1a\u00f5 c\u00f6 tru\u00f9 h\u00f4n m\u00f6\u00f4\u00f8i na\u00eam ta\u00efi ca\u00f9c x\u00f6\u00f9 ke\u00e5 tre\u00e2n, va\u00f8 bie\u00e1t tie\u00e1ng Pha\u00f9p \u00f1e\u00e1n mo\u00e4t tr\u00ecnh \u00f1o\u00e4 kha\u00f9. 116","Tuy \u00f1a\u00efo lua\u00e4t co\u00f8n co\u00f9 thie\u00e1u so\u00f9t, song c\u00f6\u00f9 trung th\u00f6\u00efc thi ha\u00f8nh th\u00ec cu\u00f5ng co\u00f8n kha\u00f9; nh\u00f6ng kho\u00e2ng, ca\u00f9c nga\u00f8i vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c co\u00f9 ke\u00e5 g\u00ec lua\u00e4t pha\u00f9p va\u00f8, nh\u00f6 nh\u00f6\u00f5ng te\u00e2n ngu xua\u00e5n to\u00f8 mo\u00f8 \u00f6a xoi mo\u00f9i, chu\u00f9ng buo\u00e4c nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i xin nha\u00e4p quo\u00e1c t\u00f2ch Pha\u00f9p pha\u00fbi tra\u00fb l\u00f4\u00f8i tre\u00e2n gia\u00e1y ca\u00f9c ca\u00e2u ho\u00fbi sau \u00f1a\u00e2y: A \u2013 V\u00f4\u00ef con co\u00f9 no\u00f9i tie\u00e1ng Pha\u00f9p kho\u00e2ng? B \u2013 Ho\u00ef co\u00f9 ma\u00ebc A\u00c2u phu\u00efc kho\u00e2ng? C \u2013 Nha\u00f8 co\u00f9 \u00f1o\u00e0 \u00f1a\u00efc nh\u00f6 gi\u00f6\u00f4\u00f8ng, ne\u00e4m, ba\u00f8n, tu\u00fb, v.v... kho\u00e2ng? D \u2013 Va\u00f8 ghe\u00e1 d\u00f6\u00efa n\u00f6\u00f5a? E \u2013 A\u00can tre\u00e2n ba\u00f8n hay tre\u00e2n chie\u00e1u? F \u2013 A\u00can g\u00ec? G \u2013 A\u00can c\u00f4m hay ba\u00f9nh m\u00ec? H \u2013 Anh co\u00f9 ta\u00f8i sa\u00fbn kho\u00e2ng? I \u2013 V\u00f4\u00ef co\u00f9 ta\u00f8i sa\u00fbn kho\u00e2ng? J \u2013 Thu hoa\u00efch \u00f1o\u00e0ng nie\u00e2n cu\u00fba anh bao nhie\u00e2u? K \u2013 Anh theo to\u00e2n gia\u00f9o g\u00ec? L \u2013 Anh va\u00f8o nh\u00f6\u00f5ng ho\u00e4i na\u00f8o? M \u2013 Trong ca\u00f9c ho\u00e4i a\u00e1y anh gi\u00f6\u00f5 ch\u00f6\u00f9c vu\u00ef g\u00ec? N \u2013 Che\u00e1 \u00f1o\u00e4 ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 to\u00e1t va\u00f8 nha\u00e2n t\u00f6\u00f8, the\u00e1 v\u00ec c\u00f4\u00f9 g\u00ec anh la\u00efi xin nha\u00e4p quo\u00e1c t\u00f2ch Pha\u00f9p? Co\u00f9 pha\u00fbi \u00f1e\u00e5 la\u00f8m vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c kho\u00e2ng? Hay \u00f1e\u00e5 co\u00f9 \u00f1\u00f2a v\u00f2 cao? Hay \u00f1e\u00e5 \u00f1i t\u00ecm mo\u00fb va\u00f8ng, mo\u00fb ngo\u00efc? O \u2013 Ba\u00efn be\u00f8 tha\u00e2n thie\u00e1t nha\u00e1t la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng ai? Ch\u00e6 co\u00f8n thie\u00e1u \u00f1ie\u00e0u ma\u00f8 ca\u00f9c nga\u00f8i a\u00e1y ch\u00f6a ho\u00fbi: V\u00f4\u00ef anh co\u00f9 ca\u00e9m s\u2026 le\u00e2n \u00f1a\u00e0u anh kho\u00e2ng! 117","CH\u00d6\u00d4NG VIII CO\u00c2NG LY\u00d9 Co\u00f9 pha\u00fbi v\u00ec qua\u00f9 th\u00f6\u00f8a t\u00ecnh nha\u00e2n \u00f1a\u00efo, nh\u00f6 o\u00e2ng Xaro\u00e2 \u00f1a\u00f5 nhie\u00e0u la\u00e0n tuye\u00e2n bo\u00e1, ma\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ba\u00e9t ca\u00f9c pha\u00efm nha\u00e2n \u00f4\u00fb nha\u00f8 lao Nha Trang (Trung Ky\u00f8) pha\u00fbi a\u00ean khan, ngh\u00f3a la\u00f8 a\u00ean c\u00f4m ma\u00f8 kho\u00e2ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc uo\u00e1ng n\u00f6\u00f4\u00f9c, kho\u00e2ng? Co\u00f9 pha\u00fbi ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1a\u00f5 que\u00e4t tanhtuya \u00f1io\u00e1t(1) le\u00e2n mu\u00f5i pha\u00efm nha\u00e2n \u00f1e\u00e5 de\u00e3 nha\u00e4n ra ho\u00ef khi ho\u00ef v\u00f6\u00f4\u00eft ngu\u00efc kho\u00e2ng? * ** Ba\u00f9o Ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1o\u00e4c la\u00e4p(2) \u00f4\u00fb Ma\u00f1agaxca(3) so\u00e1 ra nga\u00f8y 13 tha\u00f9ng 7 na\u00eam 1921 co\u00f9 \u00f1a\u00eang mo\u00e4t ba\u00f8i t\u00f6\u00f4\u00f8ng thua\u00e4t ve\u00e0 ca\u00f9ch pho\u00f8ng be\u00e4nh \u201cd\u00f2ch ha\u00efch\u201d, chu\u00f9ng to\u00e2i xin tr\u00edch \u00f1oa\u00efn sau \u00f1a\u00e2y: 1. Teinture d\u2019iode. 2. L\u2019Inde\u00f9pendant. 3. Hie\u00e4n nay go\u00efi la\u00f8 Co\u00e4ng ho\u00f8a Manga\u00f9t hoa\u00ebc Malagaxy. 118","\u201cVo\u00e2 so\u00e1 nha\u00f8 b\u00f2 \u00f1o\u00e1t, trong \u00f1o\u00f9 co\u00f9 ca\u00f9i nha\u00f8 kha\u00f9 \u00f1e\u00efp cu\u00fba Raco\u00e2to\u00e2manga \u00f4\u00fb pho\u00e1 Galie\u00e2ni, cu\u00f8ng b\u00f2 \u00f1o\u00e1t ho\u00e2m th\u00f6\u00f9 hai v\u00f6\u00f8a qua. Nh\u00f6ng nha\u00f8 cu\u00fba o\u00e2ng \u00d1e\u00e2ro\u00e2 th\u00ec la\u00efi thoa\u00f9t kho\u00fbi so\u00e1 pha\u00e4n chung a\u00e1y, t\u00ednh ra ca\u00f9i nha\u00f8 a\u00e1y, v\u00f4\u00f9i ta\u00e1t ca\u00fb \u00f1o\u00e0 \u00f1a\u00efc, \u00f1a\u00e9t tie\u00e0n qua\u00f9 (50.000 phra\u00eang), v\u00ec the\u00e1 nha\u00f8 ch\u00f6\u00f9c tra\u00f9ch quye\u00e1t \u00f1\u00f2nh kho\u00e2ng \u00f1o\u00e1t ma\u00f8 ch\u00e6 ta\u00e5y ue\u00e1 va\u00f8 ca\u00e1m \u00f4\u00fb mo\u00e4t th\u00f4\u00f8i gian kha\u00f9 da\u00f8i, co\u00f9 le\u00f5 la\u00f8 sa\u00f9u tha\u00f9ng\u201d. Chu\u00f9ng to\u00e2i xin no\u00f9i the\u00e2m ra\u00e8ng o\u00e2ng \u00d1e\u00e2ro\u00e2 la\u00f8 co\u00e2ng da\u00e2n Pha\u00f9p, co\u00f8n Raco\u00e2to\u00e2manga ch\u00e6 la\u00f8 da\u00e2n le\u00e4 thuo\u00e4c v\u00ec la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9. Nha\u00e2n \u00f1a\u00e2y xin nha\u00e9c \u00f1e\u00e5 ba\u00efn \u00f1o\u00efc nh\u00f4\u00f9 la\u00efi ra\u00e8ng, \u00f1a\u00efo lua\u00e4t na\u00eam 1841 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc bie\u00e5u quye\u00e1t la\u00f8 \u00f1e\u00e5 a\u00f9p du\u00efng cho ta\u00e1t ca\u00fb co\u00e2ng da\u00e2n Pha\u00f9p. * ** Cu\u00f5ng \u00f4\u00fb Ma\u00f1agaxca, sa\u00f9u ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 b\u00f2 ba\u00e9t trong \u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n cu\u00fba mo\u00e4t th\u00f6\u00efc da\u00e2n ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p ve\u00e0 to\u00e4i tro\u00e1n thue\u00e1. Tr\u00f6\u00f4\u00f9c to\u00f8a, ca\u00f9c b\u00f2 can khai ra\u00e8ng o\u00e2ng chu\u00fb \u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n \u00d1\u00f4la Ro\u00e2s\u00f4 \u00f1a\u00f5 cam ke\u00e1t v\u00f4\u00f9i ho\u00ef; 1. se\u00f5 \u00f1o\u00f9ng thue\u00e1 cho ho\u00ef; 2. se\u00f5 xin mie\u00e3n sai d\u00f2ch cho ho\u00ef; 3. tra\u00fb tie\u00e0n co\u00e2ng cho ho\u00ef c\u00f6\u00f9 ba m\u00f6\u00f4i nga\u00f8y co\u00e2ng la\u00f8 10 quan. Ca\u00e0n chu\u00f9 y\u00f9 la\u00f8 nha\u00f8 th\u00f6\u00efc da\u00e2n kia ch\u00e6 thue\u00e2 ho\u00ef mo\u00e3i tua\u00e0n la\u00f8m co\u00f9 mo\u00e4t nga\u00f8y tho\u00e2i. Muo\u00e1n \u00f1u\u00fb so\u00e1ng, ho\u00ef pha\u00fbi \u00f1i la\u00f8m thue\u00e2 cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i Manga\u00f9t \u00f4\u00fb ga\u00e0n \u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n. Ma\u00ebt kha\u00f9c, o\u00e2ng \u00d1\u00f4la Ro\u00e2s\u00f4 cha\u00fang nh\u00f6\u00f5ng kho\u00e2ng \u00f1o\u00f9ng thue\u00e1 cho ho\u00ef nh\u00f6 \u00f1a\u00f5 h\u00f6\u00f9a, ma\u00f8 h\u00ecnh nh\u00f6 co\u00f8n l\u00f4\u00f8 luo\u00e2n so\u00e1 tie\u00e0n ho\u00ef \u00f1a\u00f5 g\u00f6\u00fbi o\u00e2ng \u00f1e\u00e5 \u00f1o\u00f9ng thue\u00e1 n\u00f6\u00f5a. Quy\u00f9 ho\u00f9a la\u00f8 sao, la\u00e0n na\u00f8y ch\u00ednh phu\u00fb \u00f1a\u00f5 m\u00f4\u00fb mo\u00e4t cuo\u00e4c \u00f1ie\u00e0u tra. Nh\u00f6ng ro\u00e0i ca\u00f9c ba\u00efn xem\u2026 119","Khi \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc bie\u00e1t vu\u00ef na\u00f8y, nghie\u00e4p \u00f1oa\u00f8n no\u00e2ng nghie\u00e4p Mahano\u00e2ro\u00e2, ma\u00f8 cha\u00e9c ha\u00fan o\u00e2ng \u00d1\u00f4la Ro\u00e2s\u00f4 la\u00f8 \u00f1oa\u00f8n vie\u00e2n, lie\u00e0n \u00f1ie\u00e4n cho quan toa\u00f8n quye\u00e0n pha\u00fbn kha\u00f9ng vie\u00e4c ca\u00fbnh binh \u00f1a\u00f5 \u00f1e\u00e1n xe\u00f9t ho\u00fbi kho\u00e2ng \u00f1u\u00f9ng lu\u00f9c ta\u00efi \u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n o\u00e2ng \u00d1\u00f4la Ro\u00e2s\u00f4 va\u00f8 ye\u00e2u ca\u00e0u tr\u00f6\u00f8ng tr\u00f2 vie\u00e2n tr\u00f6\u00f4\u00fbng \u00f1o\u00e0n ve\u00e0 to\u00e4i ca\u00fb gan pha\u00f9t hie\u00e4n s\u00f6\u00ef nhu\u00f5ng la\u00efm cu\u00fba mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9. V\u00ec kho\u00e2ng muo\u00e1n \u201cmua vie\u00e4c\u201d va\u00f8o m\u00ecnh, quan toa\u00f8n quye\u00e0n \u00f1a\u00f5 cho xe\u00e1p ngay vu\u00ef ra\u00e9c ro\u00e1i a\u00e1y la\u00efi. * ** To\u00f8a a\u00f9n binh Linn\u00f4 v\u00f6\u00f8a ke\u00e1t a\u00f9n 20 na\u00eam kho\u00e5 sai te\u00e2n Pho\u00e2n Seven, s\u00f3 quan \u00d1\u00f6\u00f9c, ve\u00e0 to\u00e4i du\u00f8ng roi da \u00f1a\u00f9nh \u00f1a\u00e4p nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f4\u00fb Ro\u00e2ngc\u00f4(1) trong th\u00f4\u00f8i gian qua\u00e2n \u00d1\u00f6\u00f9c chie\u00e1m \u00f1o\u00f9ng. The\u00e1 th\u00ec ta\u00efi sao \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng, o\u00e2ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p no\u00ef ba\u00e9n v\u00f4\u00f5 so\u00ef mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i Trung Ky\u00f8 ba\u00e8ng su\u00f9ng lu\u00efc; o\u00e2ng vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c Pha\u00f9p kia nho\u00e1t mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i Ba\u00e9c Ky\u00f8 va\u00f8o cu\u00f5i cho\u00f9 sau khi \u00f1a\u00f9nh \u00f1a\u00e4p ta\u00f8n nha\u00e3n anh ta; o\u00e2ng tha\u00e0u khoa\u00f9n Pha\u00f9p na\u00f8y tro\u00f9i tay mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i Nam Ky\u00f8 cho cho\u00f9 ca\u00e9n, ro\u00e0i \u00f1em gie\u00e1t \u00f1i; o\u00e2ng th\u00f4\u00ef ma\u00f9y Pha\u00f9p kia \u201cha\u00ef sa\u00f9t\u201d mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam ba\u00e8ng su\u00f9ng sa\u00ean; o\u00e2ng nha\u00e2n vie\u00e2n ha\u00f8ng ha\u00fbi Pha\u00f9p kha\u00f9c xo\u00e2 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ga\u00f9c ca\u00e0u ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 va\u00f8o \u00f1o\u00e1ng than ho\u00e0ng cho che\u00e1t, v.v... va\u00f8 v.v... la\u00efi kho\u00e2ng b\u00f2 tr\u00f6\u00f8ng tr\u00f2? Ta\u00efi sao ma\u00e1y o\u00e2ng thanh nie\u00e2n Pha\u00f9p \u00f4\u00fb Angie\u00e2 \u00f1a\u00e1m \u00f1a\u00f9 mo\u00e4t em be\u00f9 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 13 tuo\u00e5i, ro\u00e0i xo\u00f9c em le\u00e2n \u00f1a\u00e0u 1. Roncq: Te\u00e2n mo\u00e4t la\u00f8ng \u00f4\u00fb mie\u00e0n Ba\u00e9c n\u00f6\u00f4\u00f9c Pha\u00f9p. 120","mo\u00e4t trong nh\u00f6\u00f5ng ngo\u00efn gia\u00f9o \u00f4\u00fb gi\u00f6\u00f5a ha\u00f8ng gia\u00f9o ca\u00e9m quanh \u201cca\u00e2y chie\u00e1n tha\u00e9ng\u201d, ch\u00e6 b\u00f2 pha\u00eft co\u00f9 8 nga\u00f8y tu\u00f8 a\u00f9n treo? Va\u00f8 ta\u00efi sao te\u00e2n ha\u00ef s\u00f3 quan \u00f1a\u00f5 \u00f1a\u00f9nh anh Naho\u00e2ng cu\u00f5ng nh\u00f6 te\u00e2n s\u00f3 quan \u00f1a\u00f5 gie\u00e1t che\u00e1t anh, kho\u00e2ng b\u00f2 tr\u00f6\u00f8ng pha\u00eft g\u00ec ca\u00fb? Pha\u00fbi ro\u00e0i, An Nam va\u00f8 Angie\u00e2ri \u00f1e\u00e0u la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng x\u00f6\u00f9 b\u00f2 chie\u00e1m \u2013 cu\u00f5ng nh\u00f6 Ro\u00e2ngc\u00f4 \u00f1a\u00f5 co\u00f9 lu\u00f9c b\u00f2 chie\u00e1m \u2013, nh\u00f6ng v\u00ec nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p \u00f4\u00fb ca\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a a\u00e1y kho\u00e2ng pha\u00fbi la\u00f8 lu\u00f5 \u201cbo\u00e1ts\u00f4\u201d, cho ne\u00e2n cu\u00f5ng cu\u00f8ng mo\u00e4t ha\u00f8nh \u00f1o\u00e4ng, ne\u00e1u la\u00f8 cu\u00fba lu\u00f5 \u201cbo\u00e1ts\u00f4\u201d th\u00ec la\u00f8 to\u00e4i a\u00f9c, nh\u00f6ng ne\u00e1u la\u00f8 cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p th\u00ec la\u00efi la\u00f8 va\u00ean minh! Ma\u00f8 Annam\u00edt va\u00f8 Angie\u00e2ri \u00f1a\u00e2u pha\u00fbi la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i! \u00d1o\u00f9 la\u00f8 bo\u00efn \u201cnha\u00f8 que\u00e2\u201d he\u00f8n ha\u00ef, ba\u00e0y \u201cbico\u00e1t\u201d(1) ba\u00e5n th\u00e6u. Ca\u00e0n qua\u00f9i g\u00ec pha\u00fbi co\u00f9 co\u00e2ng ly\u00f9 \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i nh\u00f6\u00f5ng gio\u00e1ng a\u00e1y. Ca\u00f9i o\u00e2ng Vinhe\u00e2 \u00d1o\u00e1cto\u00e2ng cha\u00e2m bie\u00e1m kia qua\u00fb la\u00f8 kho\u00e2ng la\u00e0m khi o\u00e2ng vie\u00e1t: \u201cPha\u00f9p lua\u00e4t, co\u00e2ng ly\u00f9 \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f6? Tho\u00e2i \u00f1i! Ch\u00e6 co\u00f9 batoong, su\u00f9ng nga\u00e9n, su\u00f9ng da\u00f8i, \u00f1a\u00e1y m\u00f4\u00f9i la\u00f8 th\u00f6\u00f9 x\u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00f9ng v\u00f4\u00f9i lu\u00f5 do\u00f8i bo\u00ef a\u00e1y!\u201d. * ** Trong ca\u00f9i kho \u00f1a\u00e0y a\u00e9p nh\u00f6\u00f5ng h\u00ecnh pha\u00eft \u00f1e\u00e5 gia\u00f9ng va\u00f8o \u00f1a\u00e0u ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9, co\u00f9 nh\u00f6\u00f5ng khoa\u00fbn pha\u00eft tie\u00e0n t\u00f6\u00f8 200 \u00f1e\u00e1n 3.000 \u00f1o\u00e0ng. Kho\u00e2ng pha\u00fbi o\u00e2ng \u00d1ume kho\u00e2ng bie\u00e1t ra\u00e8ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam kho\u00e2ng bao gi\u00f4\u00f8 \u00f1o\u00f9ng no\u00e5i nh\u00f6\u00f5ng khoa\u00fbn tie\u00e0n to \u00f1e\u00e1n 1. Bicot: Ngh\u00f3a \u00f1en la\u00f8 con de\u00e2 con, ngh\u00f3a bo\u00f9ng du\u00f8ng \u00f1e\u00e5 go\u00efi mo\u00e4t ca\u00f9ch khinh b\u00e6 nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i Ara\u00e4p no\u00f9i chung. 121","the\u00e1. Nh\u00f6ng o\u00e2ng ta c\u00f6\u00f9 muo\u00e1n xoay tie\u00e0n ba\u00e1t c\u00f6\u00f9 ba\u00e8ng gia\u00f9 na\u00f8o; ne\u00e2n con ng\u00f6\u00f4\u00f8i kho\u00e2n ngoan a\u00e1y \u00f1a\u00f5 d\u00f6\u00ef kie\u00e1n ra\u00e8ng co\u00f9 the\u00e5 ba\u00e9t la\u00f8ng xa\u00f5 pha\u00fbi ch\u00f2u tra\u00f9ch nhie\u00e4m. (\u00d1ie\u00e0u 4). Ba\u00efn se\u00f5 ba\u00fbo, muo\u00e1n ke\u00e1t a\u00f9n ca\u00fb mo\u00e4t la\u00f8ng th\u00ec pha\u00fbi xa\u00f9c \u00f1\u00f2nh la\u00f8ng a\u00e1y la\u00f8 \u00f1o\u00e0ng lo\u00f5a ch\u00f6\u00f9. Kho\u00e2ng, v\u00f4\u00f9i \u00f1ie\u00e0u 4, vie\u00e4c a\u00e1y kho\u00e2ng ca\u00e0n thie\u00e1t. La\u00f8ng na\u00f8o kho\u00e2ng bie\u00e1t nga\u00ean ng\u00f6\u00f8a mo\u00e4t to\u00e4i pha\u00efm, th\u00ec pha\u00fbi ch\u00f2u tra\u00f9ch nhie\u00e4m ve\u00e0 to\u00e4i pha\u00efm a\u00e1y. Ca\u00f9i \u00f1ie\u00e0u 4 na\u00f8y qua\u00fb la\u00f8 mo\u00e4t ma\u00f9nh kho\u00f9e a\u00f9c nghie\u00e4t, b\u00f4\u00fbi v\u00ec ch\u00e6 ca\u00e0n nh\u00f6\u00f5ng tay cha\u00e2n cu\u00fba bo\u00efn chu\u00fb bao tha\u00e0u thue\u00e1 \u2013 nh\u00f6\u00f5ng tay cha\u00e2n \u00f1o\u00f9 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc thue\u00e2 tie\u00e0n \u00f1e\u00e5 pha\u00f9t gia\u00f9c ca\u00f8ng nhie\u00e0u vu\u00ef vi pha\u00efm ca\u00f8ng hay \u2013 khai ra\u00e8ng la\u00f8ng s\u00f4\u00fb ta\u00efi cha\u00fang he\u00e0 la\u00f8m g\u00ec \u00f1e\u00e5 nga\u00ean cha\u00ebn vu\u00ef vi pha\u00efm, la\u00f8 \u00f1u\u00fb. Tie\u00e1t 3 qui \u00f1\u00f2nh ca\u00f9ch th\u00f6\u00f9c kie\u00e5m ch\u00f6\u00f9ng nh\u00f6\u00f5ng vu\u00ef vi pha\u00efm ma\u00f8 bo\u00efn tay sai cu\u00fba chu\u00fb bao tha\u00e0u thue\u00e1 co\u00f9 quye\u00e0n la\u00f8m. \u00d4\u00db \u00f1a\u00e2y co\u00f9 mo\u00e4t tr\u00f4\u00fb nga\u00efi. Th\u00f6\u00f4\u00f8ng th\u00f6\u00f4\u00f8ng bo\u00efn tay cha\u00e2n a\u00e1y \u00f1e\u00e0u do\u00e1t na\u00f9t, la\u00f8m bie\u00e2n ba\u00fbn kho\u00e2ng h\u00f4\u00efp th\u00f6\u00f9c. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta kha\u00e9c phu\u00efc tr\u00f4\u00fb nga\u00efi a\u00e1y ba\u00e8ng ca\u00f9ch u\u00fby cho vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c nha\u00f8 \u00f1oan \u00f4\u00fb t\u00e6nh l\u00ee hoa\u00ebc phu\u00fb l\u00ee, huye\u00e4n l\u00ee la\u00f8m bie\u00e2n ba\u00fbn theo ba\u00f9o ca\u00f9o cu\u00fba bo\u00efn tay cha\u00e2n cu\u00fba chu\u00fb bao tha\u00e0u. * ** \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng la\u00f8 co\u00e2 ga\u00f9i c\u00f6ng, ra\u00e1t x\u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00f9ng v\u00f4\u00f9i n\u00f6\u00f4\u00f9c me\u00ef Pha\u00f9p. Me\u00ef co\u00f9 g\u00ec, con co\u00f9 na\u00e1y: \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng co\u00f9 ch\u00ednh phu\u00fb cu\u00fba no\u00f9, nh\u00f6\u00f5ng ba\u00fbo \u00f1a\u00fbm cu\u00fba no\u00f9, co\u00e2ng ly\u00f9 cu\u00fba no\u00f9 va\u00f8 cu\u00f5ng co\u00f9 a\u00e2m m\u00f6u phie\u00e1n loa\u00efn nho nho\u00fb cu\u00fba no\u00f9 n\u00f6\u00f5a. D\u00f6\u00f4\u00f9i \u00f1a\u00e2y chu\u00f9ng to\u00e2i ch\u00e6 nha\u00e9c la\u00efi hai va\u00e1n \u00f1e\u00e0 sau tho\u00e2i. 122","Co\u00e2ng ly\u00f9 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc t\u00f6\u00f4\u00efng tr\u00f6ng ba\u00e8ng mo\u00e4t ba\u00f8 \u00f1a\u00e0m, mo\u00e4t tay ca\u00e0m ca\u00e2n, mo\u00e4t tay ca\u00e0m kie\u00e1m. V\u00ec \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng t\u00f6\u00f8 Pha\u00f9p \u00f1e\u00e1n \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng xa qua\u00f9, xa \u00f1e\u00e1n no\u00e3i sang \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc t\u00f4\u00f9i \u00f1o\u00f9 th\u00ec ca\u00f9n ca\u00e2n \u00f1a\u00f5 ma\u00e1t tha\u00eang ba\u00e8ng, \u00f1\u00f3a ca\u00e2n \u00f1a\u00f5 cha\u00fby lo\u00fbng ra va\u00f8 bie\u00e1n tha\u00f8nh nh\u00f6\u00f5ng ta\u00e5u thuo\u00e1c phie\u00e4n hoa\u00ebc nh\u00f6\u00f5ng chai r\u00f6\u00f4\u00efu ty, ne\u00e2n ba\u00f8 \u00f1a\u00e0m co\u00e2ng ly\u00f9 to\u00e4i nghie\u00e4p ch\u00e6 co\u00f8n la\u00efi \u00f1o\u00e4c ca\u00f9i kie\u00e1m \u00f1e\u00e5 che\u00f9m gie\u00e1t. Ba\u00f8 che\u00f9m gie\u00e1t \u00f1e\u00e1n ca\u00fb ng\u00f6\u00f4\u00f8i vo\u00e2 to\u00e4i, va\u00f8 nha\u00e1t la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i vo\u00e2 to\u00e4i. Co\u00f8n a\u00e2m m\u00f6u phie\u00e1n loa\u00efn th\u00ec la\u00efi la\u00f8 mo\u00e4t chuye\u00e4n kha\u00f9c. Chu\u00f9ng to\u00e2i se\u00f5 kho\u00e2ng nha\u00e9c la\u00efi nh\u00f6\u00f5ng vu\u00ef phie\u00e1n loa\u00efn no\u00e5i tie\u00e1ng na\u00eam 1908 hoa\u00ebc na\u00eam 1916(1), nh\u00f6\u00f5ng vu\u00ef ma\u00f8 nh\u00f4\u00f8 \u00f1o\u00f9 ra\u00e1t nhie\u00e0u ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc n\u00f6\u00f4\u00f9c Pha\u00f9p ba\u00fbo ho\u00e4 \u00f1a\u00f5 co\u00f9 the\u00e5 ne\u00e1m mu\u00f8i co\u00e2ng \u00f4n khai ho\u00f9a tre\u00e2n ma\u00f9y che\u00f9m, trong nha\u00f8 tu\u00f8 hoa\u00ebc \u00f4\u00fb n\u00f4i \u00f1a\u00f8y a\u00fbi. Nh\u00f6\u00f5ng vu\u00ef phie\u00e1n loa\u00efn a\u00e1y \u00f1a\u00f5 cu\u00f5 ro\u00e0i, ch\u00e6 co\u00f8n \u00f1e\u00e5 la\u00efi da\u00e1u ve\u00e1t trong tr\u00ed nh\u00f4\u00f9 cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 n\u00f6\u00f5a tho\u00e2i. Chu\u00f9ng to\u00e2i ch\u00e6 no\u00f9i \u00f1e\u00e1n vu\u00ef v\u00f6\u00f8a xa\u00fby ra ga\u00e0n \u00f1a\u00e2y nha\u00e1t. V\u00ec \u00f4\u00fb ch\u00ednh quo\u00e1c co\u00f9 vu\u00ef phie\u00e1n loa\u00efn bo\u00e2nse\u00e2v\u00edch cha\u00e1n \u00f1o\u00e4ng d\u00f6 lua\u00e4n, ne\u00e2n ca\u00f9c nga\u00f8i th\u00f6\u00efc da\u00e2n \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng \u2013 y nh\u00f6 con nha\u00f9i trong truye\u00e4n ngu\u00ef ngo\u00e2n(2) \u2013 cu\u00f5ng muo\u00e1n co\u00f9 1. Nh\u00f6\u00f5ng vu\u00ef phie\u00e1n loa\u00efn no\u00e5i tie\u00e1ng na\u00eam 1908 va\u00f8 na\u00eam 1916: \u2013 Phong tra\u00f8o cho\u00e1ng thue\u00e1 \u00f4\u00fb ca\u00f9c t\u00e6nh Trung Ky\u00f8, 1908. \u2013 Vu\u00ef \u00f1a\u00e0u \u00f1o\u00e4c l\u00ednh Pha\u00f9p \u00f4\u00fb Ha\u00f8 No\u00e4i, tha\u00f9ng 6 na\u00eam 1908. \u2013 Cuo\u00e4c kh\u00f4\u00fbi ngh\u00f3a cu\u00fba vua Duy Ta\u00e2n, na\u00eam 1916. \u2013 Ca\u00f9c cuo\u00e4c ba\u00efo \u00f1o\u00e4ng: bie\u00e5u t\u00ecnh cho\u00e1ng ba\u00e9t l\u00ednh \u00f4\u00fb Tra\u00f8 Vinh 20-1-1916, \u00f4\u00fb Bie\u00e2n Ho\u00f8a 21-1-1916, pha\u00f9 kha\u00f9m l\u00f4\u00f9n Sa\u00f8i Go\u00f8n 15-2-1916... 2. Truye\u00e4n ngu\u00ef ngo\u00e2n cu\u00fba La Pho\u00e2ngten (La Fontaine), mo\u00e4t nha\u00f8 th\u00f4 Pha\u00f9p the\u00e1 ky\u00fb 17, ke\u00e5 ra\u00e8ng: co\u00f9 mo\u00e4t con nha\u00f9i tha\u00e1y mo\u00e4t con bo\u00f8 to h\u00f4n m\u00ecnh, lie\u00e0n co\u00e1 ph\u00ecnh bu\u00efng ra cho ra\u00e8ng con bo\u00f8, cuo\u00e1i cu\u00f8ng v\u00f4\u00f5 bu\u00efng che\u00e1t. 123","mo\u00e4t vu\u00ef phie\u00e1n loa\u00efn, be\u00f8n co\u00e1 ph\u00ecnh bu\u00efng le\u00e2n va\u00f8 cuo\u00e1i cu\u00f8ng cu\u00f5ng \u00f1e\u00fb ra \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mo\u00e4t vu\u00ef. Chu\u00f9ng \u00f1a\u00f5 la\u00f8m nh\u00f6 the\u00e1 na\u00f8y: Mo\u00e4t quan l\u00f4\u00f9n Ta\u00e2y (quan co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 \u00d1a\u00efi Pha\u00f9p kia \u00f1a\u00e1y a\u00ef!), mo\u00e4t quan huye\u00e4n va\u00f8 mo\u00e4t o\u00e2ng ly\u00f9 tr\u00f6\u00f4\u00fbng \u00f1a\u00f5 \u00f1a\u00fbm nhie\u00e4m vie\u00e4c che\u00e1 ta\u00efo ra vu\u00ef \u00f1o\u00f9. Bo\u00e4 ba quan la\u00efi na\u00f8y phao tin la\u00f8 co\u00f9 mo\u00e4t bo\u00efn phie\u00e1n loa\u00efn cho\u00e2n gia\u00e1u hai tra\u00eam r\u00f6\u00f4\u00fbi qua\u00fb bom a\u00e2m m\u00f6u la\u00f8m no\u00e5 tung ca\u00fb x\u00f6\u00f9 Ba\u00e9c Ky\u00f8. Nh\u00f6ng nga\u00f8y 16 tha\u00f9ng 2, to\u00f8a \u00f1a\u00efi h\u00ecnh Ha\u00f8 No\u00e4i co\u00e2ng nha\u00e4n ra\u00e8ng cha\u00fang nh\u00f6\u00f5ng kho\u00e2ng co\u00f9 ba\u00e8ng ch\u00f6\u00f9ng na\u00f8o \u00f1e\u00e5 ke\u00e1t lua\u00e4n co\u00f9 mo\u00e4t to\u00e5 ch\u00f6\u00f9c ca\u00f9ch ma\u00efng co\u00f9 vu\u00f5 kh\u00ed pha\u00f9 hoa\u00efi, ma\u00f8 ca\u00fb ca\u00f9i vu\u00ef m\u00f6u pha\u00fbn kia cha\u00fang qua cu\u00f5ng ch\u00e6 la\u00f8 mo\u00e4t thu\u00fb \u00f1oa\u00efn khie\u00e2u kh\u00edch do mo\u00e4t so\u00e1 nha\u00e2n vie\u00e2n ch\u00ednh phu\u00fb muo\u00e1n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tha\u00eang th\u00f6\u00f4\u00fbng ta\u00efo ra ma\u00f8 tho\u00e2i. Cha\u00e9c ca\u00f9c ba\u00efn t\u00f6\u00f4\u00fbng ra\u00e8ng sau khi to\u00f8a \u00f1a\u00f5 pha\u00f9n quye\u00e1t nh\u00f6 the\u00e1 ro\u00e0i th\u00ec nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam b\u00f2 giam gi\u00f6\u00f5 se\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tha\u00fb ra. Kho\u00e2ng \u00f1a\u00e2u! Ba\u00e8ng ba\u00e1t c\u00f6\u00f9 gia\u00f9 na\u00f8o, nha\u00e1t thie\u00e1t pha\u00fbi gi\u00f6\u00f5 uy t\u00edn cho ke\u00fb \u00f1i chinh phu\u00efc! Muo\u00e1n the\u00e1, le\u00f5 ra ch\u00e6 ga\u00e9n hua\u00e2n ch\u00f6\u00f4ng cho bo\u00efn \u00f1a\u00f5 khe\u00f9o ph\u00f2a ra vu\u00ef a\u00f9n la\u00f8 \u00f1u\u00fb ro\u00e0i; \u00f1a\u00e8ng na\u00f8y ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta la\u00efi co\u00f8n pha\u00eft tu\u00f8 12 ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam t\u00f6\u00f8 2 \u00f1e\u00e1n 5 na\u00eam, ma\u00f8 pha\u00e0n l\u00f4\u00f9n la\u00f8 nha\u00f8 nho. Va\u00f8 tre\u00e2n c\u00f6\u00fba nha\u00f8 lao giam gi\u00f6\u00f5 ho\u00ef, no\u00e5i le\u00e2n ma\u00e1y ch\u00f6\u00f5: T\u00f6\u00ef do, B\u00ecnh \u00f1a\u00fang, Ba\u00f9c a\u00f9i \u2013 d\u00f3 nhie\u00e2n la\u00f8 ba\u00e8ng tie\u00e1ng Pha\u00f9p ha\u00fan hoi. The\u00e1 ro\u00e0i nh\u00f6\u00f5ng t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o go\u00efi la\u00f8 tha\u00e2n ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 vo\u00e4i va\u00f5 ca tu\u00efng t\u00ednh co\u00e2ng ba\u00e8ng, kho\u00e2ng thie\u00e2n v\u00f2 cu\u00fba ca\u00f9i tro\u00f8 he\u00e0 co\u00e2ng ly\u00f9 a\u00e1y! 124","Nh\u00f6ng ha\u00f5y \u00f1o\u00efc t\u00f4\u00f8 Tin nhanh thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a(1), t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o gi\u00f6\u00f5 gia\u00fbi vo\u00e2 \u00f1\u00f2ch ve\u00e0 chu\u00fb ngh\u00f3a ba\u00f8i An Nam: \u201cTo\u00f8a a\u00f9n Pha\u00f9p v\u00f6\u00f8a tuye\u00e2n a\u00f9n xong. Mo\u00e4t n\u00f6\u00fba can pha\u00efm \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tha bo\u00e5ng, co\u00f8n mo\u00e4t n\u00f6\u00fba \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ke\u00e1t a\u00f9n nhe\u00ef. Nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f4\u00f8i b\u00f2 a\u00f9n la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng nha\u00f8 nho can to\u00e4i la\u00f8m th\u00f4 ca\u00fbm h\u00f6\u00f9ng la\u00eang nha\u00eang \u00f1e\u00e5 ca tu\u00efng a\u00e2n hue\u00e4 cu\u00fba t\u00f6\u00ef do\u201d. Ca\u00f9c ba\u00efn tha\u00e1y kho\u00e2ng, \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam, ca tu\u00efng t\u00f6\u00ef do la\u00f8 mo\u00e4t to\u00e4i na\u00ebng, ch\u00e6 v\u00ec the\u00e1 tho\u00e2i, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta cu\u00f5ng phe\u00e1t cho ho\u00ef 5 na\u00eam tu\u00f8! T\u00f4\u00f8 ba\u00f9o vie\u00e1t tie\u00e1p: \u201cChu\u00f9ng ta pha\u00fbi nhie\u00e4t lie\u00e4t hoan nghe\u00e2nh ba\u00fbn pha\u00f9n quye\u00e1t he\u00e1t s\u00f6\u00f9c co\u00e2ng ba\u00e8ng a\u00e1y cu\u00fba ca\u00f9c quan to\u00f8a va\u00f8 ca\u00f9c v\u00f2 bo\u00e0i tha\u00e5m cu\u00fba chu\u00f9ng ta, v.v...\u201d. Va\u00f8 cu\u00f5ng la\u00efi t\u00f4\u00f8 Tin nhanh thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a a\u00e1y \u00f1a\u00f5 vui m\u00f6\u00f8ng ghi nha\u00e4n ba\u00fbn pha\u00f9n quye\u00e1t ra\u00e1t m\u00f6\u00efc vo\u00e2 t\u00f6 cu\u00fba to\u00f8a a\u00f9n Pha\u00f9p ve\u00e0 vu\u00ef m\u00f6u loa\u00efn no\u00e5i tie\u00e1ng \u00f4\u00fb V\u00f3nh Ye\u00e2n. T\u00f4\u00f8 ba\u00f9o a\u00e1y vie\u00e1t: \u201cNh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam \u00f4\u00fb Pari, cu\u00f5ng nh\u00f6 \u00f1o\u00e0ng ba\u00f8o cu\u00fba ho\u00ef \u00f4\u00fb be\u00e2n que\u00e2 nha\u00f8 xa xo\u00e2i, \u00f1e\u00e0u to\u00fb lo\u00f8ng tin t\u00f6\u00f4\u00fbng \u00f4\u00fb ca\u00f9c quan to\u00f8a cu\u00fba chu\u00f9ng ta va\u00f8 tuye\u00e2n bo\u00e1 ra\u00e8ng to\u00f8a a\u00f9n \u00f1a\u00f5 x\u00f6\u00fb \u00f1u\u00f9ng, vu\u00ef a\u00f9n ke\u00e1t thu\u00f9c nh\u00f6 the\u00e1 la\u00f8m cho ho\u00ef hoa\u00f8n toa\u00f8n tho\u00fba ma\u00f5n\u201d. Kho\u00e2ng \u00f1a\u00e2u! O\u00c2ng Puvuo\u00e1cvin a\u00ef, o\u00e2ng b\u00f2p \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8i v\u00f6\u00f8a ch\u00f6\u00f9! * ** T\u00f4\u00f8 nha\u00e4t ba\u00f9o Pha\u00f9p \u2013 \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng(2) co\u00f9 \u00f1a\u00eang vie\u00e4c sau \u00f1a\u00e2y: \u201cCa\u00f9ch \u00f1a\u00e2y ma\u00e1y ho\u00e2m, ha\u00f5ng Xo\u00e2vagi\u00f4 ba\u00f9o v\u00f4\u00f9i s\u00f4\u00fb ma\u00e4t tha\u00f9m la\u00f8 x\u00f6\u00f4\u00fbng ho\u00ef b\u00f2 ma\u00e1t tro\u00e4m mo\u00e4t so\u00e1 sa\u00e9t kha\u00f9 nhie\u00e0u, 1. La De\u00f9pe\u00e2che coloniale. 2. Le Journal France \u2013 Indochine. 125","\u00f1o\u00e4 mo\u00e4t ta\u00e1n. Nha\u00e4n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc \u00f1\u00f4n khie\u00e1u na\u00efi, s\u00f4\u00fb ma\u00e4t tha\u00f9m la\u00e4p t\u00f6\u00f9c m\u00f4\u00fb cuo\u00e4c \u00f1ie\u00e0u tra \u00f1e\u00e5 t\u00ecm cho ra bo\u00efn tro\u00e4m va\u00f8 chu\u00f9ng to\u00e2i vui m\u00f6\u00f8ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tin ra\u00e8ng mo\u00e4t vie\u00e2n thanh tra ma\u00e4t tha\u00f9m ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u cu\u00f8ng v\u00f4\u00f9i ma\u00e1y nha\u00e2n vie\u00e2n ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam giu\u00f9p s\u00f6\u00f9c \u00f1a\u00f5 to\u00f9m \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc bo\u00efn tro\u00e4m va\u00f8 ca\u00fb te\u00e2n \u00f1o\u00e0ng lo\u00f5a cu\u00fba chu\u00f9ng n\u00f6\u00f5a. O\u00c2ng S\u2026, qua\u00fbn ly\u00f9 ha\u00f5ng Xo\u00e2vagi\u00f4 cu\u00f8ng v\u00f4\u00f9i nh\u00f6\u00f5ng te\u00e2n Tra\u00e0n Va\u00ean Lo\u00e4c, th\u00f4\u00ef ma\u00f9y ho\u00efc vie\u00e4c va\u00f8 Tra\u00e0n Va\u00ean Xa \u00f1a\u00f5 b\u00f2 ba\u00e9t va\u00f8 \u00f1\u00f6a ra to\u00f8a ve\u00e0 to\u00e4i a\u00ean tro\u00e4m va\u00f8 \u00f1o\u00e0ng lo\u00f5a\u2026\u201d. Ca\u00f9c ba\u00efn co\u00f9 \u00f1e\u00e5 y\u00f9 tha\u00e1y ba\u00efn \u00f1o\u00e0ng nghie\u00e4p cu\u00fba chu\u00f9ng to\u00e2i he\u00e1t s\u00f6\u00f9c te\u00e1 nh\u00f2 kho\u00e2ng na\u00f8o? Khi no\u00f9i ve\u00e0 o\u00e2ng a\u00ean tro\u00e4m ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p, qua\u00fbn ly\u00f9 ha\u00f5ng Xo\u00e2vagi\u00f4, th\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta kho\u00e2ng no\u00f9i te\u00e2n, ma\u00f8 thay va\u00f8o ba\u00e8ng ma\u00e1y da\u00e1u cha\u00e1m. Cha\u00fb la\u00f8 du\u00f8 sao th\u00ec tr\u00f6\u00f4\u00f9c he\u00e1t cu\u00f5ng pha\u00fbi ba\u00fbo ve\u00e4 uy t\u00edn cu\u00fba chu\u00fbng to\u00e4c th\u00f6\u00f4\u00efng \u00f1a\u00fang. Nh\u00f6ng khi no\u00f9i \u00f1e\u00e1n bo\u00efn ke\u00fb tro\u00e4m tho\u00e2ng th\u00f6\u00f4\u00f8ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam th\u00ec la\u00efi ke\u00e2 ca\u00fb te\u00e2n la\u00e3n ho\u00ef, va\u00f8 kho\u00e2ng go\u00efi la\u00f8 o\u00e2ng ma\u00f8 go\u00efi la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng \u201cte\u00e2n\u201d. * ** Nga\u00f8y 10 tha\u00f9ng 10 na\u00eam 1922, ch\u00ednh phu\u00fb v\u00f6\u00f8a ra sa\u00e9c le\u00e4nh quye\u00e1t \u00f1\u00f2nh mo\u00e4t cuo\u00e4c thuye\u00e2n chuye\u00e5n quan tro\u00efng trong nga\u00efch quan to\u00f8a thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a. Tre\u00e2n danh sa\u00f9ch, \u00f1a\u00f9ng chu\u00f9 y\u00f9 co\u00f9 te\u00e2n hai o\u00e2ng Luyca va\u00f8 Oab\u00f4ra\u00eang. Ca\u00e0n nha\u00e9c la\u00efi s\u00f4 l\u00f6\u00f4\u00efc lai l\u00f2ch cu\u00fba hai v\u00f2 quan to\u00f8a na\u00f8y. O\u00c2ng Luyca lu\u00f9c la\u00f8m pho\u00f9 ch\u00f6\u00f4\u00fbng ly\u00f9 \u00f4\u00fb Ta\u00e2y Phi thuo\u00e4c Pha\u00f9p, \u00f1a\u00f5 t\u00f6\u00f8ng d\u00ednh da\u00f9ng va\u00f8o ca\u00f9c vu\u00ef la\u00f8m xo\u00e2n xao d\u00f6 lua\u00e4n x\u00f6\u00f9 To\u00e2go\u00e2. Trong mo\u00e4t ba\u00fbn tho\u00e2ng ba\u00f9o cho ba\u00f9o ch\u00ed, o\u00e2ng Bo\u00e4 tr\u00f6\u00f4\u00fbng Bo\u00e4 Thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a \u00f1a\u00f5 ba\u00e9t buo\u00e4c pha\u00fbi th\u00f6\u00f8a 126","nha\u00e4n ra\u00e8ng, \u201ccuo\u00e4c \u00f1ie\u00e0u tra cu\u00f5ng \u00f1a\u00f5 pha\u00f9t gia\u00f9c ra la\u00f8 s\u00f6\u00ef tham gia cu\u00fba o\u00e2ng Luyca va\u00f8o ca\u00f9c vu\u00ef pha\u00efm pha\u00f9p co\u00f9 the\u00e5 la\u00f8m cho o\u00e2ng ta pha\u00fbi ga\u00f9nh PHA\u00c0N TRA\u00d9CH NHIE\u00c4M NA\u00cbNG NE\u00c0 NHA\u00c1T\u201d. Cha\u00e9c la\u00f8 \u00f1e\u00e5 th\u00f6\u00f4\u00fbng cho pha\u00e0n tra\u00f9ch nhie\u00e4m na\u00ebng ne\u00e0 a\u00e1y ma\u00f8 nga\u00f8y nay ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ca\u00e1t nha\u00e9c o\u00e2ng le\u00e2n ch\u00f6\u00f9c cha\u00f9nh a\u00f9n to\u00f8a th\u00f6\u00f4\u00efng tha\u00e5m x\u00f6\u00f9 Phi cha\u00e2u x\u00edch \u00f1a\u00efo thuo\u00e4c Pha\u00f9p. Co\u00f8n ve\u00e0 Oab\u00f4ra\u00eang th\u00ec ca\u00e2u chuye\u00e4n cu\u00fba ha\u00e9n \u00f1\u00f4n gia\u00fbn h\u00f4n va\u00f8 \u00edt ng\u00f6\u00f4\u00f8i bie\u00e1t \u00f1e\u00e1n. Na\u00eam 1920, mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p te\u00e2n la\u00f8 \u00d1uye\u00e1cg\u00f4ri, nha\u00e2n vie\u00e2n ha\u00f5ng buo\u00e2n Pe\u00e2r\u00edtxa\u00e9c \u00f4\u00fb Ca\u00eangca\u00eang (Ghine\u00e2), \u00f1i sa\u00ean. Ha\u00e9n ba\u00e9n mo\u00e4t con chim r\u00f4i xuo\u00e1ng so\u00e2ng. Lu\u00f9c a\u00e1y co\u00f9 mo\u00e4t em be\u00f9 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f1i ngang qua. \u00d1uye\u00e1cg\u00f4ri to\u00f9m co\u00e5 em be\u00f9 ne\u00f9m xuo\u00e1ng so\u00e2ng, ba\u00e9t pha\u00fbi t\u00ecm v\u00f4\u00f9t con chim. N\u00f6\u00f4\u00f9c sa\u00e2u, so\u00f9ng l\u00f4\u00f9n, la\u00efi kho\u00e2ng bie\u00e1t b\u00f4i, em che\u00e1t \u00f1uo\u00e1i. Cha me\u00ef em \u00f1i kie\u00e4n. \u00d1uye\u00e1cg\u00f4ri \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc le\u00e4nh vie\u00e2n quan t\u00f6 ch\u00e6 huy qua\u00e4n \u00f1o\u00f8i \u00f1e\u00e1n, va\u00f8 nha\u00e4n bo\u00e0i th\u00f6\u00f4\u00f8ng cho gia \u00f1\u00ecnh \u00f1au xo\u00f9t kia mo\u00e4t tra\u00eam phra\u00eang. Cha me\u00ef em be\u00f9 kho\u00e2ng nha\u00e4n ca\u00f9ch da\u00f8n xe\u00e1p b\u00e6 o\u00e5i nh\u00f6 va\u00e4y. Vie\u00e2n quan t\u00f6 no\u00e5i gia\u00e4n, \u00f1\u00f6\u00f9ng ve\u00e0 ph\u00eda ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1o\u00e0ng ba\u00f8o cu\u00fba o\u00e2ng, t\u00f6\u00f9c la\u00f8 te\u00e2n sa\u00f9t nha\u00e2n, do\u00efa bo\u00fb tu\u00f8 cha me\u00ef em be\u00f9 ne\u00e1u tie\u00e1p tu\u00efc kha\u00f9ng ca\u00f9o, ro\u00e0i o\u00e2ng ta \u201cxe\u00e1p\u201d vu\u00ef a\u00f9n la\u00efi. Nh\u00f6ng, mo\u00e4t b\u00f6\u00f9c th\u00f6 na\u00ebc danh \u00f1a\u00f5 pha\u00f9t gia\u00f9c vie\u00e4c na\u00f8y v\u00f4\u00f9i o\u00e2ng ch\u00f6\u00f4\u00fbng ly\u00f9 \u00f4\u00fb \u00d1aca. O\u00c2ng ch\u00f6\u00f4\u00fbng ly\u00f9 lie\u00e0n pha\u00f9i o\u00e2ng bie\u00e4n ly\u00f9 Oab\u00f4ra\u00eang \u00f1i \u00f1ie\u00e0u tra. O\u00c2ng Oab\u00f4ra\u00eang \u00f1e\u00e1n Ca\u00eangca\u00eang, ngu\u00fb la\u00efi nha\u00f8 vie\u00e2n xe\u00e1p ga, ro\u00e0i nga\u00f8y ho\u00e2m sau \u00f1e\u00e1n nha\u00f8 o\u00e2ng Cudanh \u00f1\u00f4\u00f8 Lavalie la\u00f8 pho\u00f9 cu\u00fba vie\u00e2n quan t\u00f6 qua\u00e4n, \u00f4\u00fb la\u00efi ca\u00fb nga\u00f8y. Ro\u00e0i sa\u00f9ng ho\u00e2m sau, ch\u00f6a he\u00e0 ba\u00e9t 127","tay va\u00f8o co\u00e2ng vie\u00e4c \u00f1ie\u00e0u tra g\u00ec ca\u00fb, o\u00e2ng \u00f1a\u00f5 le\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng tr\u00f4\u00fb ve\u00e0. Tuy the\u00e1 o\u00e2ng Oab\u00f4ra\u00eang va\u00e3n c\u00f6\u00f9 ke\u00e1t lua\u00e4n ra\u00e8ng la\u00f9 th\u00f6 na\u00ebc danh kia la\u00f8 vu kho\u00e1ng. Ho\u00e4i Lie\u00e2n hie\u00e4p thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a(1) \u00f1a\u00f5 ba\u00f9o ca\u00f9o vu\u00ef na\u00f8y v\u00f4\u00f9i Ho\u00e4i Nha\u00e2n quye\u00e0n (nga\u00f8y 22 tha\u00f9ng 12 na\u00eam 1921). Nh\u00f6ng co\u00f9 le\u00f5 Ho\u00e4i Nha\u00e2n quye\u00e0n cho s\u00f6\u00ef vie\u00e4c kho\u00e2ng la\u00e1y g\u00ec la\u00f8m gia\u00e4t ga\u00e2n la\u00e9m ne\u00e2n cha\u00fang the\u00f8m quan ta\u00e2m \u00f1e\u00e1n. T\u00f6\u00f8 khi \u00f1i ch\u00f4i Ca\u00eangca\u00eang ve\u00e0, o\u00e2ng Oab\u00f4ra\u00eang va\u00e3n ngo\u00e0i ye\u00e2n \u00f4\u00fb \u00f1\u00f2a v\u00f2 cu\u00f5 \u00f1e\u00e5 th\u00e6nh thoa\u00fbng nha\u00e4n ga\u00f8 va\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng tu\u00f9i khoai ta\u00e2y do o\u00e2ng ba\u00efn Cudanh \u00f1\u00f4\u00f8 Lavilie g\u00f6\u00fbi \u00f1e\u00e1n bie\u00e1u, va\u00f8 ch\u00f4\u00f8 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tha\u00eang quan. Ca\u00f9c ba\u00efn tha\u00e1y ch\u00f6a, o\u00e2ng Oab\u00f4ra\u00eang qua\u00fb tha\u00e4t x\u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00f9ng v\u00f4\u00f9i\u2026 pha\u00e0n th\u00f6\u00f4\u00fbng co\u00e2ng minh ma\u00f8 ch\u00ednh phu\u00fb v\u00f6\u00f8a ta\u00ebng o\u00e2ng ba\u00e8ng ca\u00f9ch bo\u00e5 nhie\u00e4m la\u00f8m bie\u00e4n ly\u00f9 \u00d1aca (?) 1. Ho\u00e4i Lie\u00e2n hie\u00e4p thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a: Mo\u00e4t to\u00e5 ch\u00f6\u00f9c ca\u00f9ch ma\u00efng cu\u00fba nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a, do Nguye\u00e3n A\u00d9i Quo\u00e1c cu\u00f8ng mo\u00e4t so\u00e1 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c cu\u00fba ca\u00f9c n\u00f6\u00f4\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a Pha\u00f9p sa\u00f9ng la\u00e4p tha\u00f9ng 7-1921 ta\u00efi nha\u00f8 so\u00e1 9 pho\u00e1 Vale\u00f9t, Pari. Cuo\u00e4c ho\u00efp \u00f1a\u00e0u tie\u00e2n cu\u00fba ho\u00e4i va\u00f8o nga\u00f8y 9-10-1921. Lu\u00f9c \u00f1a\u00e0u ho\u00e4i co\u00f9 200 ho\u00e4i vie\u00e2n va\u00f8 hai to\u00e5 ch\u00f6\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a xin gia nha\u00e4p la\u00f8 Ho\u00e4i nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i Vie\u00e4t Nam ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c va\u00f8 Ho\u00e4i \u00f1a\u00e1u tranh cho quye\u00e0n co\u00e2ng da\u00e2n cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i Ma\u00f1aga\u00f9txca. Ban Th\u00f6\u00f4\u00f8ng vu\u00ef cu\u00fba ho\u00e4i go\u00e0m 7 ng\u00f6\u00f4\u00f8i, \u00f1\u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00e0u la\u00f8 Nguye\u00e3n A\u00d9i Quo\u00e1c. C\u00f4 quan tuye\u00e2n truye\u00e0n cu\u00fba ho\u00e4i la\u00f8 t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o Le Paria. Ngoa\u00f8i ra, Ho\u00e4i nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i Vie\u00e4t Nam ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c co\u00f8n ra rie\u00e2ng t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o Vie\u00e4t Nam ho\u00e0n. \u00d1e\u00e1n na\u00eam 1926, ho\u00e4i ng\u00f6\u00f8ng hoa\u00eft \u00f1o\u00e4ng. Tuye\u00e2n ngo\u00e2n cu\u00fba ho\u00e4i do Nguye\u00e3n A\u00d9i Quo\u00e1c tha\u00fbo ra \u00f1a\u00f5 ne\u00e2u ro\u00f5 mu\u00efc \u00f1\u00edch cu\u00fba ho\u00e4i la\u00f8 ta\u00e4p h\u00f4\u00efp mo\u00efi ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a c\u00f6 tru\u00f9 tre\u00e2n \u00f1a\u00e1t Pha\u00f9p nha\u00e8m to\u00e1 ca\u00f9o tr\u00f6\u00f4\u00f9c d\u00f6 lua\u00e4n nh\u00f6\u00f5ng to\u00e4i a\u00f9c cu\u00fba chu\u00fb ngh\u00f3a th\u00f6\u00efc da\u00e2n, tuye\u00e2n truye\u00e0n gia\u00f9c ngo\u00e4 nha\u00e2n da\u00e2n ca\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a \u00f1\u00f6\u00f9ng le\u00e2n t\u00f6\u00ef gia\u00fbi pho\u00f9ng. Ho\u00e4i \u00f1oa\u00f8n ke\u00e1t nha\u00e2n da\u00e2n ca\u00f9c n\u00f6\u00f4\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a trong ma\u00ebt tra\u00e4n chung cho\u00e1ng chu\u00fb ngh\u00f3a \u00f1e\u00e1 quo\u00e1c va\u00f8 xa\u00e2y d\u00f6\u00efng quan he\u00e4 \u00f1oa\u00f8n ke\u00e1t chie\u00e1n \u00f1a\u00e1u gi\u00f6\u00f5a nha\u00e2n da\u00e2n ca\u00f9c n\u00f6\u00f4\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a v\u00f4\u00f9i giai ca\u00e1p co\u00e2ng nha\u00e2n va\u00f8 nha\u00e2n da\u00e2n lao \u00f1o\u00e4ng Pha\u00f9p. S\u00f6\u00ef ra \u00f1\u00f4\u00f8i cu\u00fba Ho\u00e4i Lie\u00e2n hie\u00e4p thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a v\u00f4\u00f9i Tuye\u00e2n ngo\u00e2n cu\u00fba no\u00f9 la\u00f8 mo\u00e4t s\u00f6\u00ef kie\u00e4n ch\u00ednh tr\u00f2 ra\u00e1t quan tro\u00efng \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i ca\u00f9c da\u00e2n to\u00e4c b\u00f2 a\u00f9p b\u00f6\u00f9c. 128","Ne\u00e0n va\u00ean minh th\u00f6\u00f4\u00efng \u00f1a\u00fang ma\u00f8 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc giao pho\u00f9 va\u00f8o tay nh\u00f6\u00f5ng bo\u00efn \u00d1a\u00f9cl\u00f4, bo\u00efn Bo\u00e2\u00f1oa\u00eang, bo\u00efn Oab\u00f4ra\u00eang va\u00f8 bo\u00efn Luyca th\u00ec tha\u00e4t la\u00f8 tuye\u00e4t, va\u00f8 so\u00e1 pha\u00e4n da\u00e2n ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 cu\u00f5ng tuye\u00e4t! * ** To\u00f8a tie\u00e5u h\u00ecnh v\u00f6\u00f8a x\u00f6\u00fb pha\u00eft Phe\u00f9cna\u00eang E\u00d9tx\u00f4lanh va\u00f8 mu\u00ef go\u00f9a Gier\u00f4, mo\u00e3i ng\u00f6\u00f4\u00f8i 13 tha\u00f9ng tu\u00f8; Gioo\u00f9cgi\u00f4 Coo\u00f9c\u00f1ie\u00e2 10 tha\u00f9ng, ve\u00e0 to\u00e4i ta\u00f8ng tr\u00f6\u00f5, chuye\u00e2n ch\u00f4\u00fb va\u00f8 ba\u00f9n mo\u00e4t kilo\u00e2gam thuo\u00e1c phie\u00e4n. To\u00e1t la\u00e9m! T\u00ednh s\u00f4 qua cu\u00f5ng tha\u00e1y mo\u00e4t kilo\u00e2gam thuo\u00e1c phie\u00e4n \u00f1a\u00f9ng ba m\u00f6\u00f4i sa\u00f9u tha\u00f9ng tu\u00f8! Gia\u00f9 ma\u00f8 mo\u00efi ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1e\u00e0u b\u00ecnh \u00f1a\u00fang tr\u00f6\u00f4\u00f9c pha\u00f9p lua\u00e4t, nh\u00f6 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta th\u00f6\u00f4\u00f8ng no\u00f9i, th\u00ec tuo\u00e5i tho\u00ef cu\u00fba o\u00e2ng Xaro\u00e2, toa\u00f8n quye\u00e0n \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng, pha\u00fbi da\u00f8i ghe\u00e2 la\u00e9m m\u00f4\u00f9i \u00f1u\u00fb \u00f1e\u00e5 cho o\u00e2ng ngo\u00e0i he\u00e1t ha\u00efn tu\u00f8. V\u00ec ra\u00e8ng mo\u00e3i na\u00eam o\u00e2ng se\u00f5 b\u00f2 pha\u00eft \u00edt ra la\u00f8 mo\u00e4t trie\u00e4u ba m\u00f6\u00f4i la\u00eam va\u00efn (1.350.000) tha\u00f9ng tu\u00f8 ve\u00e0 to\u00e4i mo\u00e3i na\u00eam ba\u00f9n cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam tre\u00e2n m\u00f6\u00f4\u00f8i la\u00eam va\u00efn kilo\u00e2gam thuo\u00e1c phie\u00e4n. * ** Ba\u00e1t l\u00f6\u00efc trog vie\u00e4c tr\u00f6\u00f8 kh\u00f6\u00fb o\u00e2ng \u00d1e\u00e0 Tha\u00f9m(1) tr\u00f6\u00f9 danh, v\u00ec mo\u00efi a\u00e2m m\u00f6u ba\u00e9n gie\u00e1t o\u00e2ng, thu\u00fb tie\u00e2u o\u00e2ng ba\u00e8ng thuo\u00e1c 1. \u00d1e\u00e0 Tha\u00f9m (t\u00f6\u00f9c Hoa\u00f8ng Hoa Tha\u00f9m, 1864-1913): Mo\u00e4t ta\u00f9 \u00f1ie\u00e0n \u00f4\u00fb t\u00e6nh S\u00f4n Ta\u00e2y cu\u00f5, \u00f1a\u00f5 tham gia nhie\u00e0u cuo\u00e4c kh\u00f4\u00fbi ngh\u00f3a cho\u00e1ng Pha\u00f9p. Na\u00eam 1888, o\u00e2ng tham gia ngh\u00f3a qua\u00e2n Ye\u00e2n The\u00e1 (mo\u00e4t huye\u00e4n thuo\u00e4c t\u00e6nh Ha\u00f8 Ba\u00e9c). Du\u00f5ng ca\u00fbm, co\u00f9 ta\u00f8i qua\u00e2n s\u00f6\u00ef, bie\u00e1t thu phu\u00efc lo\u00f8ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ne\u00e2n o\u00e2ng \u00f1a\u00f5 tr\u00f4\u00fb tha\u00f8nh la\u00f5nh tu\u00ef cu\u00fba cuo\u00e4c kh\u00f4\u00fbi ngh\u00f3a Ye\u00e2n The\u00e1 (1885-1913). Na\u00eam 1913, o\u00e2ng b\u00f2 bo\u00efn pha\u00fbn \u00f1o\u00e4ng a\u00f9m ha\u00efi, phong tra\u00f8o kh\u00f4\u00fbi ngh\u00f3a b\u00f2 da\u00e4p ta\u00e9t. 129","\u00f1o\u00e4c hoa\u00ebc ba\u00e8ng m\u00ecn, \u00f1e\u00e0u tha\u00e1t ba\u00efi, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta be\u00f8n \u00f1a\u00f8o ma\u00fb cha me\u00ef o\u00e2ng le\u00e2n, \u00f1em ha\u00f8i co\u00e1t \u00f1o\u00e5 xuo\u00e1ng so\u00e2ng. Sau nh\u00f6\u00f5ng vu\u00ef bie\u00e5u t\u00ecnh \u00f4\u00fb mie\u00e0n Nam Trung Ky\u00f8, nhie\u00e0u va\u00ean tha\u00e2n b\u00f2 x\u00f6\u00fb t\u00f6\u00fb hoa\u00ebc b\u00f2 \u00f1a\u00f8y bie\u00e4t x\u00f6\u00f9. Trong so\u00e1 a\u00e1y co\u00f9 o\u00e2ng nghe\u00f8 Tra\u00e0n Quy\u00f9 Ca\u00f9p(1), mo\u00e4t nha\u00f8 nho thanh cao ai cu\u00f5ng k\u00ednh phu\u00efc. O\u00c2ng b\u00f2 ba\u00e9t trong lu\u00f9c \u00f1ang gi\u00f6\u00f5 ch\u00f6\u00f9c gia\u00f9o thu\u00ef va\u00f8 ch\u00e6 hai m\u00f6\u00f4i bo\u00e1n tie\u00e1ng \u00f1o\u00e0ng ho\u00e0 sau, la\u00f8 b\u00f2 \u00f1em che\u00f9m, kho\u00e2ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc xe\u00f9t ho\u00fbi g\u00ec ca\u00fb. Ch\u00ednh phu\u00fb cu\u00f5ng kho\u00e2ng ch\u00f2u giao tra\u00fb thi ha\u00f8i o\u00e2ng cho gia \u00f1\u00ecnh o\u00e2ng. \u00d4\u00db Ha\u00fbi D\u00f6\u00f4ng, mo\u00e4t vu\u00ef no\u00e5i da\u00e4y ch\u00f6a la\u00f8m che\u00e1t mo\u00e4t ai, the\u00e1 ma\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1a\u00f5 la\u00f8m ru\u00efng he\u00e1t sa\u00f9u m\u00f6\u00f4i t\u00f6 ca\u00f9i \u00f1a\u00e0u, kho\u00e2ng ca\u00e0n xe\u00f9t x\u00f6\u00fb g\u00ec ca\u00fb. Khi ha\u00f8nh h\u00ecnh nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i l\u00ednh kho\u00e1 \u00f1o\u00fb \u00f4\u00fb Ha\u00f8 No\u00e4i(2), ch\u00ednh phu\u00fb \u00f1a\u00f5 cho a\u00f9p gia\u00fbi cha me\u00ef, v\u00f4\u00ef con ho\u00ef \u00f1e\u00e1n pha\u00f9p tr\u00f6\u00f4\u00f8ng \u00f1e\u00e5 ba\u00e9t ho\u00ef pha\u00fbi mu\u00efc k\u00edch ca\u00fbnh ta\u00f8n sa\u00f9t long tro\u00efng nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i tha\u00e2n ye\u00e2u cu\u00fba m\u00ecnh. \u00d1e\u00e5 ga\u00e2y mo\u00e4t a\u00e1n 1. Tra\u00e0n Quy\u00f9 Ca\u00f9p: que\u00e2 \u00f4\u00fb Qua\u00fbng Nam, \u00f1o\u00e3 tie\u00e1n s\u00f3, ham th\u00edch t\u00ecm hie\u00e5u nh\u00f6\u00f5ng t\u00f6 t\u00f6\u00f4\u00fbng tie\u00e1n bo\u00e4 cu\u00fba Ta\u00e2y A\u00c2u. O\u00c2ng th\u00f6\u00f4\u00f8ng \u00f1i va\u00f8o qua\u00e0n chu\u00f9ng die\u00e3n thuye\u00e1t, va\u00e4n \u00f1o\u00e4ng ca\u00fbi ca\u00f9ch xa\u00f5 ho\u00e4i, tuye\u00e2n truye\u00e0n tinh tha\u00e0n ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c trong nha\u00e2n da\u00e2n. Na\u00eam 1908, bo\u00efn gia\u00ebc Pha\u00f9p \u00f1\u00f6a o\u00e2ng va\u00f8o Kha\u00f9nh Ho\u00f8a la\u00f8m gia\u00f9o thu\u00ef \u00f1e\u00e5 ca\u00e9t \u00f1\u00f6\u00f9t quan he\u00e4 cu\u00fba o\u00e2ng v\u00f4\u00f9i phong tra\u00f8o cho\u00e1ng thue\u00e1 \u00f4\u00fb Qua\u00fbng Nam. Do nh\u00f6\u00f5ng t\u00f6 t\u00f6\u00f4\u00fbng va\u00f8 hoa\u00eft \u00f1o\u00e4ng tie\u00e1n bo\u00e4 cu\u00fba o\u00e2ng, bo\u00efn gia\u00ebc Pha\u00f9p ghe\u00f9p o\u00e2ng va\u00f8o to\u00e4i \u201cpha\u00fbn ngh\u00f2ch\u201d, \u00f1em o\u00e2ng ra x\u00f6\u00fb t\u00f6\u00ef nga\u00f8y 5-5-1908. 2. Nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i l\u00ednh kho\u00e1 \u00f1o\u00fb \u00f4\u00fb Ha\u00f8 No\u00e4i: \u00d1a\u00e2y la\u00f8 s\u00f6\u00ef kie\u00e4n \u00f1a\u00e0u \u00f1o\u00e4c bo\u00efn l\u00ednh Pha\u00f9p \u00f4\u00fb Ha\u00f8 No\u00e4i. Tha\u00f9ng 6 na\u00eam 1908, mo\u00e4t so\u00e1 s\u00f3 phu ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c cu\u00f8ng v\u00f4\u00f9i ngh\u00f3a qua\u00e2n Hoa\u00f8ng Hoa Tha\u00f9m lie\u00e2n la\u00efc v\u00f4\u00f9i nh\u00f6\u00f5ng l\u00ednh kho\u00e1 \u00f1o\u00fb ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c trong qua\u00e2n \u00f1o\u00e4i Pha\u00f9p chu\u00fb tr\u00f6\u00f4ng \u00f1a\u00f9nh u\u00f9p Ha\u00f8 No\u00e4i. Theo ke\u00e1 hoa\u00efch, nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00e0u be\u00e1p bo\u00fb thuo\u00e1c \u00f1o\u00e4c va\u00f8o th\u00f6\u00f9c a\u00ean \u00f1e\u00e5 gie\u00e1t bo\u00efn quan qua\u00e2n Pha\u00f9p, sau \u00f1o\u00f9 ngh\u00f3a binh c\u00f6\u00f4\u00f9p kho vu\u00f5 kh\u00ed, \u00f1a\u00f9nh chie\u00e1m ca\u00f9c co\u00e2ng s\u00f4\u00fb, pho\u00e1i h\u00f4\u00efp v\u00f4\u00f9i ngh\u00f3a qua\u00e2n Hoa\u00f8ng Hoa Tha\u00f9m t\u00f6\u00f8 ngoa\u00f8i \u00f1a\u00f9nh va\u00f8o Ha\u00f8 No\u00e4i. H\u00f4n 100 l\u00ednh Pha\u00f9p \u00f1a\u00f5 b\u00f2 tru\u00f9ng \u00f1o\u00e4c; nh\u00f6ng ke\u00e1 hoa\u00efch b\u00f2 lo\u00e4, nh\u00f6\u00f5ng binh s\u00f3 la\u00f8m no\u00e4i \u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00f5 b\u00f2 \u00f1\u00f2ch \u00f1a\u00f8n a\u00f9p da\u00f5 man. 130","t\u00f6\u00f4\u00efng khu\u00fbng khie\u00e1p la\u00e2u da\u00f8i, va\u00f8 \u00f1e\u00e5 \u201cda\u00efy cho da\u00e2n chu\u00f9ng mo\u00e4t ba\u00f8i ho\u00efc\u201d, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta la\u00f8m la\u00efi ca\u00f9i vie\u00e4c \u00f1a\u00f5 la\u00f8m \u00f4\u00fb n\u00f6\u00f4\u00f9c Anh ho\u00e0i the\u00e1 ky\u00fb th\u00f6\u00f9 18, t\u00f6\u00f9c la\u00f8 xo\u00f9c \u00f1a\u00e0u la\u00e2u nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i Giaco\u00e2b\u00edt(1) ba\u00efi tra\u00e4n le\u00e2n mu\u00f5i gia\u00f9o \u00f1em be\u00e2u \u00f4\u00fb ca\u00f9c \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng pho\u00e1 khu Xiti va\u00f8 do\u00efc theo ca\u00e0u Lua\u00e2n \u00d1o\u00e2n. Ha\u00f8ng tua\u00e0n le\u00e3, do\u00efc ca\u00f9c \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng l\u00f4\u00f9n \u00f4\u00fb Ha\u00f8 No\u00e4i, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta nh\u00ecn tha\u00e1y nhie\u00e0u \u00f1a\u00e0u la\u00e2u cu\u00fba nh\u00f6\u00f5ng na\u00efn nha\u00e2n b\u00f2 ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p ha\u00ef sa\u00f9t, \u00f1ang cau ma\u00f8y, nha\u00ean ma\u00ebt tre\u00e2n nh\u00f6\u00f5ng chie\u00e1c co\u00efc tre. Na\u00eam 1908, nha\u00e2n da\u00e2n mie\u00e0n Trung kho\u00e2ng ch\u00f2u no\u00e5i s\u00f6u cao thue\u00e1 na\u00ebng va\u00f8 bao nhie\u00e2u s\u00f6\u00ef ha\u00f8 la\u00efm a\u00f9p b\u00f6\u00f9c, \u00f1a\u00f5 pha\u00fbi bie\u00e5u t\u00ecnh. Ca\u00f9c cuo\u00e4c bie\u00e5u t\u00ecnh a\u00e1y ma\u00ebc du\u00f8 die\u00e3n ra he\u00e1t s\u00f6\u00f9c o\u00e2n ho\u00f8a, nh\u00f6ng \u00f1e\u00e0u b\u00f2 \u00f1a\u00f8n a\u00f9p tha\u00fang tay. Ha\u00f8ng tra\u00eam \u00f1a\u00e0u r\u00f4i, vo\u00e2 so\u00e1 ng\u00f6\u00f4\u00f8i b\u00f2 \u00f1i \u00f1a\u00f8y. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta la\u00f8m \u00f1u\u00fb mo\u00efi ca\u00f9ch \u00f1e\u00e5 vu\u00f5 trang cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam cho\u00e1ng la\u00efi \u00f1o\u00e0ng ba\u00f8o ho\u00ef va\u00f8 ga\u00e2y ne\u00e2n nh\u00f6\u00f5ng vu\u00ef pha\u00fbn bo\u00e4i. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta tuye\u00e2n bo\u00e1 ca\u00f9c la\u00f8ng pha\u00fbi ch\u00f2u tra\u00f9ch nhie\u00e4m ve\u00e0 nh\u00f6\u00f5ng ho\u00e3n loa\u00efn xa\u00fby ra tre\u00e2n \u00f1\u00f2a pha\u00e4n m\u00ecnh. La\u00f8ng na\u00f8o cho mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c tru\u00f9 ngu\u00ef th\u00ec b\u00f2 ke\u00e1t a\u00f9n. \u00d1e\u00e5 khai tha\u00f9c tin t\u00f6\u00f9c, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta du\u00f8ng mo\u00e4t ph\u00f6\u00f4ng pha\u00f9p \u00f1\u00f4n gia\u00fbn \u2013 bao gi\u00f4\u00f8 cu\u00f5ng va\u00e4y \u2013 la\u00f8 tra kha\u00fbo ly\u00f9 ha\u00f8o, ai kho\u00e2ng no\u00f9i th\u00ec b\u00f2 x\u00f6\u00fb t\u00f6\u00fb t\u00f6\u00f9c kha\u00e9c. C\u00f6\u00f9 nh\u00f6 the\u00e1, TRONG VO\u00d8NG HAI TUA\u00c0N LE\u00c3, MO\u00c4T VIE\u00c2N GIA\u00d9M BINH \u00d1A\u00d5 X\u00d6\u00db T\u00d6\u00db BA\u00dbY M\u00d6\u00d4I LA\u00caM LY\u00d9 HA\u00d8O! Kho\u00e2ng bao gi\u00f4\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ngh\u00f3 \u00f1e\u00e1n chuye\u00e4n pha\u00e2n bie\u00e4t nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c \u00f1ang chie\u00e1n \u00f1a\u00e1u tuye\u00e4t vo\u00efng v\u00f4\u00f9i 1. Jacobites: Te\u00e2n go\u00efi nh\u00f6\u00f5ng \u00f1o\u00e0 \u00f1a\u00fbng cu\u00fba vua Anh Gia\u00f9cc\u00f4 II b\u00f2 do\u00f8ng Ora\u00eanggi\u00f4 \u00f1a\u00f9nh ba\u00efi sau cuo\u00e4c chie\u00e1n tranh na\u00eam 1688. 131","bo\u00efn co\u00e2n \u00f1o\u00e0 \u00f4\u00fb ca\u00f9c tha\u00f8nh th\u00f2. Muo\u00e1n da\u00e4p ta\u00e9t s\u00f6\u00ef kha\u00f9ng c\u00f6\u00ef, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta kho\u00e2ng tha\u00e1y co\u00f9 ca\u00f9ch na\u00f8o kha\u00f9c h\u00f4n la\u00f8 pho\u00f9 tha\u00f9c vie\u00e4c \u201cb\u00ecnh \u00f1\u00f2nh\u201d cho lu\u00f5 pha\u00fbn bo\u00e4i ba\u00f9n n\u00f6\u00f4\u00f9c. Va\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta duy tr\u00ec \u00f4\u00fb vu\u00f8ng \u00f1o\u00e0ng ba\u00e8ng Ba\u00e9c Ky\u00f8, \u00f4\u00fb B\u00ecnh Thua\u00e4n, \u00f4\u00fb Nghe\u00e4 T\u00f3nh nh\u00f6\u00f5ng \u00f1o\u00e4i qua\u00e2n ca\u00f8n que\u00f9t hung ha\u00f5n ma\u00f8 h\u00ecnh a\u00fbnh ghe\u00e2 t\u00f4\u00fbm se\u00f5 kho\u00e2ng bao gi\u00f4\u00f8 phai m\u00f4\u00f8 trong tr\u00ed nh\u00f4\u00f9. 132","CH\u00d6\u00d4NG IX CH\u00cdNH SA\u00d9CH NGU DA\u00c2N \u00d1e\u00e5 co\u00f9 the\u00e5 \u00f1a\u00f9nh l\u00f6\u00f8a d\u00f6 lua\u00e4n be\u00e2n Pha\u00f9p, va\u00f8 bo\u00f9c lo\u00e4t da\u00e2n ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 mo\u00e4t ca\u00f9ch e\u00e2m tha\u00e1m, bo\u00efn ca\u00f9 ma\u00e4p cu\u00fba ne\u00e0n va\u00ean minh kho\u00e2ng nh\u00f6\u00f5ng \u00f1a\u00e0u \u00f1o\u00e4c nha\u00e2n da\u00e2n An Nam ba\u00e8ng r\u00f6\u00f4\u00efu va\u00f8 thuo\u00e1c phie\u00e4n, ma\u00f8 co\u00f8n thi ha\u00f8nh mo\u00e4t ch\u00ednh sa\u00f9ch ngu da\u00e2n trie\u00e4t \u00f1e\u00e5. Cho ne\u00e2n, theo sa\u00e9c le\u00e4nh na\u00eam 1898, ba\u00f9o ch\u00ed ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 pha\u00fbi ch\u00f2u kie\u00e5m duye\u00e4t tr\u00f6\u00f4\u00f9c khi in. Sa\u00e9c le\u00e4nh \u00f1o\u00f9 vie\u00e1t: \u201cVie\u00e4c l\u00f6u ha\u00f8nh ba\u00f9o ch\u00ed ba\u00e1t c\u00f6\u00f9 ba\u00e8ng th\u00f6\u00f9 tie\u00e1ng g\u00ec, \u00f1e\u00e0u co\u00f9 the\u00e5 b\u00f2 ca\u00e1m do ngh\u00f2 \u00f1\u00f2nh cu\u00fba quan toa\u00f8n quye\u00e0n. Ba\u00f9o tie\u00e1ng Vie\u00e4t kho\u00e2ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc xua\u00e1t ba\u00fbn, ne\u00e1u kho\u00e2ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc phe\u00f9p cu\u00fba quan toa\u00f8n quye\u00e0n. Gia\u00e1y phe\u00f9p ch\u00e6 ca\u00e1p v\u00f4\u00f9i \u00f1ie\u00e0u kie\u00e4n la\u00f8 ca\u00f9c ba\u00f8i ba\u00f9o pha\u00fbi \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc quan tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c duye\u00e4t tr\u00f6\u00f4\u00f9c. Gia\u00e1y phe\u00f9p a\u00e1y co\u00f9 the\u00e5 ru\u00f9t lu\u00f9c na\u00f8o cu\u00f5ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc. Mo\u00efi cuo\u00e4c tr\u00f6ng ba\u00f8y hoa\u00ebc pho\u00e5 bie\u00e1n nh\u00f6\u00f5ng ba\u00f8i ha\u00f9t, bie\u00e1m ho\u00efa hoa\u00ebc tranh a\u00fbnh la\u00f8m th\u00f6\u00f4ng to\u00e5n \u00f1e\u00e1n s\u00f6\u00ef to\u00e2n k\u00ednh \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i ca\u00f9c nha\u00f8 ca\u00e0m quye\u00e0n \u00f1e\u00e0u b\u00f2 tr\u00f6\u00f8ng tr\u00f2\u201d. 133","\u00d1a\u00e1y, ba\u00efn tha\u00e1y ba\u00f8 kie\u00e5m duye\u00e4t \u00f4\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a ca\u00e0m ke\u00f9o khe\u00f9o \u00f1e\u00e1n m\u00f6\u00f9c na\u00f8o! V\u00f4\u00f9i bie\u00e4n pha\u00f9p \u00f1o\u00f9, ch\u00ednh quye\u00e0n \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng co\u00f9 the\u00e5 \u00e6m \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ta\u00e1t ca\u00fb mo\u00efi vu\u00ef nh\u00f4 nh\u00f4\u00f9p va\u00f8 tha ho\u00e0 ma\u00f8 la\u00efm quye\u00e0n. Trong mo\u00e4t cuo\u00e4c ba\u00e0u c\u00f6\u00fb ho\u00e4i \u00f1o\u00e0ng tha\u00f8nh pho\u00e1 Sa\u00f8i Go\u00f8n, vie\u00e2n tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c ca\u00e1m ba o\u00e2ng chu\u00fb nhie\u00e4m ba\u00f9o tie\u00e1ng Vie\u00e4t kho\u00e2ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc \u00f1a\u00eang le\u00e2n ba\u00f9o cu\u00fba ho\u00ef ba\u00fbn sa\u00e9c le\u00e4nh quy \u00f1\u00f2nh the\u00e5 le\u00e4 ba\u00e0u c\u00f6\u00fb ho\u00e4i \u00f1o\u00e0ng tha\u00f8nh pho\u00e1 \u00f4\u00fb Nam Ky\u00f8. Ho\u00ef la\u00f8 \u00f6\u00f9ng c\u00f6\u00fb vie\u00e2n, the\u00e1 ma\u00f8 ba\u00f9o cu\u00fba ho\u00ef b\u00f2 ca\u00e1m tuye\u00e4t kho\u00e2ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc \u00f1a\u00eang mo\u00e4t ca\u00f9i g\u00ec d\u00ednh da\u00f9ng, du\u00f8 xa hay ga\u00e0n, \u00f1e\u00e1n ch\u00f6\u00f4ng tr\u00ecnh cu\u00fba ho\u00ef! V\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam kho\u00e2ng co\u00f9 quye\u00e0n ho\u00e4i ho\u00efp qua\u00f9 so\u00e1 20 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ne\u00e2n \u00f6\u00f9ng c\u00f6\u00fb vie\u00e2n pha\u00fbi ga\u00ebp 3000 c\u00f6\u00fb tri la\u00e0n l\u00f6\u00f4\u00eft t\u00f6\u00f8ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i mo\u00e4t. Cu\u00f5ng trong lu\u00f9c a\u00e1y, o\u00e2ng tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c co\u00f8n tho\u00e2ng tri cho ca\u00f9c t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o tie\u00e1ng Vie\u00e4t kha\u00f9c bie\u00e1t la\u00f8 s\u00f4\u00fb kie\u00e5m duye\u00e4t se\u00f5 tha\u00fang tay ca\u00e9t nh\u00f6\u00f5ng ba\u00f8i ba\u00f9o, co\u00e4t ba\u00f9o, \u00f1a\u00e0u \u00f1e\u00e0 hoa\u00ebc ba\u00e1t c\u00f6\u00f9 mo\u00e4t l\u00f4\u00f8i bo\u00f9ng gio\u00f9 na\u00f8o no\u00f9i \u00f1e\u00e1n ca\u00f9c cuo\u00e4c ba\u00e0u c\u00f6\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a hoa\u00ebc tha\u00f8nh pho\u00e1. Mo\u00e4t t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o tie\u00e1ng Vie\u00e4t d\u00f2ch \u00f1a\u00eang \u00f1a\u00efo lua\u00e4t no\u00f9i ve\u00e0 vie\u00e4c tr\u00f6\u00f8ng tr\u00f2 nh\u00f6\u00f5ng ha\u00f8nh \u00f1o\u00e4ng ho\u00e1i lo\u00e4 trong ba\u00e0u c\u00f6\u00fb, ba\u00f8i a\u00e1y \u00f1a\u00f5 b\u00f2 ca\u00e9t. Trong lu\u00f9c \u00f1o\u00f9 th\u00ec quan tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c tra\u00e9ng tr\u00f4\u00efn cho \u00f1o\u00f8i nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1\u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00e0u ca\u00f9c ta\u00e4p \u00f1oa\u00f8n c\u00f6\u00fb tri \u00f1e\u00e1n va\u00ean pho\u00f8ng va\u00f8 truye\u00e0n cho ho\u00ef pha\u00fbi bo\u00fb phie\u00e1u va\u00f8 co\u00e5 \u00f1o\u00e4ng bo\u00fb phie\u00e1u cho danh sa\u00f9ch \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc nga\u00f8i co\u00f9 ca\u00fbm t\u00ecnh nha\u00e1t. Ba\u00f8n tay b\u00e6 o\u00e5i cu\u00fba kie\u00e5m duye\u00e4t kho\u00e2ng d\u00f6\u00f8ng la\u00efi \u00f4\u00fb ca\u00f9c xua\u00e1t ba\u00fbn pha\u00e5m tie\u00e1ng Vie\u00e4t ma\u00f8 co\u00f8n r\u00f4\u00f8 mo\u00f9 ca\u00fb va\u00f8o th\u00f6 t\u00f6\u00f8 rie\u00e2ng va\u00f8 ca\u00f9c t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o tie\u00e1ng Pha\u00f9p kho\u00e2ng ch\u00f2u ca tu\u00efng \u00f1\u00f6\u00f9c \u00f1o\u00e4 cu\u00fba ca\u00f9c \u201cCu\u00ef l\u00f4\u00f9n:\u201d thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a: S\u00f4\u00fb b\u00f6u \u00f1ie\u00e4n va\u00f8 s\u00f4\u00fb ma\u00e4t 134","tha\u00f9m Nam Ky\u00f8 (gia\u00f9m \u00f1o\u00e1c s\u00f4\u00fb na\u00f8y la\u00f8 con re\u00e5 o\u00e2ng Anbe Xaro\u00e2) \u00f1a\u00f5 nha\u00e4n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc le\u00e4nh kho\u00e2ng \u00f1e\u00e5 lo\u00eft \u2013 ba\u00e1t c\u00f6\u00f9 v\u00f4\u00f9i ly\u00f9 do g\u00ec \u2013 nh\u00f6\u00f5ng th\u00f6 t\u00f6\u00f8, ba\u00f8i v\u00f4\u00fb, v.v..., g\u00f6\u00fbi cho ba\u00f9o Ng\u00f6\u00f4\u00f8i cu\u00f8ng kho\u00e5(1) xua\u00e1t ba\u00fbn \u00f4\u00fb Pari hoa\u00ebc cu\u00fba t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o a\u00e1y g\u00f6\u00fbi ve\u00e0. Mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i Manga\u00f9t nguye\u00e2n la\u00f8 l\u00ednh t\u00ecnh nguye\u00e4n tham gia \u00f1a\u00efi chie\u00e1n trong qua\u00e2n \u00f1o\u00e4i Pha\u00f9p va\u00f8 co\u00f9 v\u00f4\u00ef ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p, \u00f1a\u00f5 b\u00f2 tru\u00efc xua\u00e1t kho\u00fbi to\u00e5 quo\u00e1c anh, va\u00f8 b\u00f2 ke\u00e1t a\u00f9n 5 na\u00eam \u00f1a\u00f8y bie\u00e4t x\u00f6\u00f9, ch\u00e6 v\u00ec \u00f1a\u00f5 vie\u00e1t ba\u00f8i cho ba\u00f9o Ng\u00f6\u00f4\u00f8i cu\u00f8ng kho\u00e5 va\u00f8 va\u00f8i t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o kha\u00f9c \u00f4\u00fb Pha\u00f9p, \u00f1e\u00e5 to\u00e1 ca\u00f9o nh\u00f6\u00f5ng s\u00f6\u00ef nhu\u00f5ng la\u00efm cu\u00fba bo\u00efn quan cai tr\u00f2 Pha\u00f9p \u00f4\u00fb x\u00f6\u00f9 s\u00f4\u00fb anh. * ** Nha\u00e2n da\u00e2n \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng kha\u00e5n khoa\u00fbn \u00f1o\u00f8i m\u00f4\u00fb tr\u00f6\u00f4\u00f8ng ho\u00efc v\u00ec tr\u00f6\u00f4\u00f8ng ho\u00efc thie\u00e1u mo\u00e4t ca\u00f9ch nghie\u00e2m tro\u00efng. Mo\u00e3i na\u00eam, va\u00f8o ky\u00f8 khai gia\u00fbng, nhie\u00e0u phu\u00ef huynh pha\u00fbi \u00f1i go\u00f5 c\u00f6\u00fba, cha\u00efy cho\u00eft mo\u00efi n\u00f4i tha\u00e0n the\u00e1, co\u00f9 khi ch\u00f2u tra\u00fb ga\u00e1p \u00f1o\u00e2i tie\u00e0n no\u00e4i tru\u00f9, nh\u00f6ng va\u00e3n kho\u00e2ng t\u00ecm \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc cho\u00e3 cho con ho\u00efc. Va\u00f8 ha\u00f8ng nga\u00f8n tre\u00fb em \u00f1a\u00f8nh ch\u00f2u ngu do\u00e1t v\u00ec na\u00efn thie\u00e1u tr\u00f6\u00f4\u00f8ng. To\u00e2i co\u00f8n nh\u00f4\u00f9 mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i anh em ho\u00ef to\u00e2i muo\u00e1n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc va\u00f8o mo\u00e4t trong nh\u00f6\u00f5ng \u201cthie\u00e2n \u00f1a\u00f8ng tr\u00f6\u00f4\u00f8ng ho\u00efc\u201d kia, \u00f1a\u00f5 pha\u00fbi 1. Ba\u00f9o Ng\u00f6\u00f4\u00f8i cu\u00f8ng kho\u00e5 (Le Paria): T\u00f4\u00f8 ba\u00f9o do \u00f1o\u00e0ng ch\u00ed Nguye\u00e3n A\u00d9i Quo\u00e1c va\u00f8 mo\u00e4t so\u00e1 nha\u00f8 ca\u00f9ch ma\u00efng trong Ho\u00e4i Lie\u00e2n hie\u00e4p thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a sa\u00f9ng la\u00e4p ta\u00efi Pari, na\u00eam 1922, \u00f1e\u00e5 tuye\u00e2n truye\u00e0n ca\u00f9ch ma\u00efng \u00f4\u00fb ca\u00f9c n\u00f6\u00f4\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a Pha\u00f9p. T\u00f4\u00f8 Ng\u00f6\u00f4\u00f8i cu\u00f8ng kho\u00e5 ch\u00e6 hoa\u00eft \u00f1o\u00e4ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc 4 na\u00eam va\u00f8 ra \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc 38 so\u00e1, nh\u00f6ng no\u00f9 \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc pho\u00e5 bie\u00e1n \u00f4\u00fb kha\u00e9p ca\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a. No\u00f9 go\u00f9p ga\u00e0n quan tro\u00efng va\u00f8o vie\u00e4c truye\u00e0n ba\u00f9 chu\u00fb ngh\u00f3a Ma\u00f9c \u2013 Le\u00e2nin va\u00f8 kh\u00edch le\u00e4 phong tra\u00f8o ca\u00f9ch ma\u00efng \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng va\u00f8 ca\u00f9c n\u00f6\u00f4\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a kha\u00f9c. \u00d1o\u00e0ng ch\u00ed Nguye\u00e3n A\u00d9i Quo\u00e1c la\u00f8 chu\u00fb nhie\u00e4m kie\u00e2m chu\u00fb bu\u00f9t va\u00f8 qua\u00fbn ly\u00f9 cu\u00fba t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o na\u00f8y. 135","cha\u00efy cho\u00eft \u00f1u\u00fb kie\u00e5u, g\u00f6\u00fbi he\u00e1t \u00f1\u00f4n na\u00f8y \u00f1e\u00e1n \u00f1\u00f4n kha\u00f9c cho quan kha\u00e2m s\u00f6\u00f9, cho quan co\u00e2ng s\u00f6\u00f9, cho quan \u00f1o\u00e1c tr\u00f6\u00f4\u00f8ng quo\u00e1c ho\u00efc va\u00f8 quan \u00f1o\u00e1c tr\u00f6\u00f4\u00f8ng tie\u00e5u ho\u00efc. Ta\u00e1t nhie\u00e2n, cha\u00fang ai the\u00f8m tra\u00fb l\u00f4\u00f8i anh. Mo\u00e4t ho\u00e2m, anh \u00f1a\u00f9nh ba\u00efo mang \u00f1\u00f4n \u00f1e\u00e1n xin quan \u00f1o\u00e1c, mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p, phu\u00ef tra\u00f9ch ca\u00f9i tr\u00f6\u00f4\u00f8ng ma\u00f8 to\u00e2i \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc \u00f1a\u00ebc a\u00e2n va\u00f8o ho\u00efc tr\u00f6\u00f4\u00f9c \u00f1o\u00f9 \u00edt la\u00e2u. \u201cQuan \u00f1o\u00e1c\u201d tha\u00e1y anh ca\u00fb gan nh\u00f6 the\u00e1, no\u00e5i khu\u00f8ng qua\u00f9t tha\u00f9o: \u201cAi cho phe\u00f9p ma\u00f8y \u00f1e\u00e1n \u00f1a\u00e2y?\u201d, ro\u00e0i xe\u00f9 vu\u00efn la\u00f9 \u00f1\u00f4n tr\u00f6\u00f4\u00f9c nh\u00f6\u00f5ng ca\u00ebp ma\u00e9t ng\u00f4 nga\u00f9c cu\u00fba ca\u00fb l\u00f4\u00f9p ho\u00efc. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ba\u00fbo nga\u00e2n sa\u00f9ch kho\u00e2ng cho phe\u00f9p ch\u00ednh phu\u00fb m\u00f4\u00fb tr\u00f6\u00f4\u00f8ng m\u00f4\u00f9i. Kho\u00e2ng ha\u00fan the\u00e1 \u00f1a\u00e2u. Trong so\u00e1 12 trie\u00e4u \u00f1o\u00e0ng cu\u00fba nga\u00e2n sa\u00f9ch Nam Ky\u00f8, th\u00ec 10 trie\u00e4u \u00f1a\u00f5 t\u00ecm \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng chui sa\u00e2u va\u00f8o tu\u00f9i ca\u00f9c nga\u00f8i vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c ro\u00e0i. Ngoa\u00f8i ra, ch\u00ednh phu\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a la\u00efi t\u00ecm \u00f1u\u00fb mo\u00efi ca\u00f9ch \u00f1e\u00e5 nga\u00ean ca\u00fbn kho\u00e2ng cho thanh nie\u00e2n An Nam sang du ho\u00efc be\u00e2n Pha\u00f9p, v\u00ec s\u00f4\u00ef nhie\u00e3m pha\u00fbi chu\u00fb ngh\u00f3a co\u00e4ng sa\u00fbn. \u00d1ie\u00e0u 500 (bis) trong ngh\u00f2 \u00f1\u00f2nh nga\u00f8y 20 tha\u00f9ng 6 na\u00eam 1921 ve\u00e0 ho\u00efc ch\u00ednh \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng quy \u00f1\u00f2nh: \u201cNg\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 na\u00f8o, vo\u00e2 lua\u00e4n la\u00f8 da\u00e2n thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a Pha\u00f9p hoa\u00ebc da\u00e2n do Pha\u00f9p ba\u00fbo ho\u00e4 muo\u00e1n sang ch\u00ednh quo\u00e1c du ho\u00efc \u00f1e\u00e0u pha\u00fbi \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc quan toa\u00f8n quye\u00e0n cho phe\u00f9p. Quan toa\u00f8n quye\u00e0n se\u00f5 quye\u00e1t \u00f1\u00f2nh, sau khi ho\u00fbi y\u00f9 kie\u00e1n quan thu\u00fb hie\u00e1n ky\u00f8 va\u00f8 quan gia\u00f9m \u00f1o\u00e1c nha ho\u00efc ch\u00ednh. Tr\u00f6\u00f4\u00f9c khi le\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng, ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1o\u00f9 pha\u00fbi \u00f1e\u00e1n nha ho\u00efc ch\u00ednh xin mo\u00e4t quye\u00e5n ho\u00efc ba\u00ef co\u00f9 da\u00f9n a\u00fbnh va\u00f8 ghi ro\u00f5 ca\u00ean c\u00f6\u00f4\u00f9c ly\u00f9 l\u00f2ch cu\u00fba m\u00ecnh, \u00f1\u00f2a ch\u00e6 cha me\u00ef, nh\u00f6\u00f5ng tr\u00f6\u00f4\u00f8ng \u00f1a\u00f5 ho\u00efc, nh\u00f6\u00f5ng ho\u00efc bo\u00e5ng hoa\u00ebc tr\u00f4\u00ef ca\u00e1p \u00f1a\u00f5 h\u00f6\u00f4\u00fbng, nh\u00f6\u00f5ng ba\u00e8ng ca\u00e1p \u00f1a\u00f5 co\u00f9, va\u00f8 \u00f1\u00f2a ch\u00e6 cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbo la\u00f5nh ta\u00efi Pha\u00f9p. Ho\u00efc ba\u00ef a\u00e1y pha\u00fbi \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc quan toa\u00f8n quye\u00e0n ch\u00f6\u00f9ng th\u00f6\u00efc. 136","Ho\u00e0 s\u00f4 cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 theo ho\u00efc be\u00e2n Pha\u00f9p pha\u00fbi l\u00f6u tr\u00f6\u00f5 ta\u00efi nha ho\u00efc ch\u00ednh\u201d. \u201cLa\u00f8m cho da\u00e2n ngu \u00f1e\u00e5 de\u00e3 tr\u00f2\u201d, \u00f1o\u00f9 la\u00f8 ch\u00ednh sa\u00f9ch ma\u00f8 ca\u00f9c nha\u00f8 ca\u00e0m quye\u00e0n \u00f4\u00fb ca\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a cu\u00fba chu\u00f9ng ta \u00f6a du\u00f8ng nha\u00e1t. * ** Ba\u00f9o Nha\u00e2n \u00f1a\u00efo(1) \u00f1a\u00f5 thua\u00e4t la\u00efi vie\u00e4c kie\u00e5m duye\u00e4t th\u00f6 t\u00edn va\u00e3n co\u00f8n tie\u00e1n ha\u00f8nh nghie\u00e2m nga\u00ebt nh\u00f6 the\u00e1 na\u00f8o \u00f4\u00fb Ma\u00f1agaxca khi cuo\u00e4c chie\u00e1n tranh v\u00ec co\u00e2ng ly\u00f9 \u00f1a\u00f5 ke\u00e1t thu\u00f9c bo\u00e1n na\u00eam ro\u00e0i. \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng cu\u00f5ng va\u00e4y, cha\u00fang co\u00f9 g\u00ec \u00f1a\u00f9ng pha\u00e2n b\u00ec v\u00f4\u00f9i Ma\u00f1agaxca ca\u00fb. Chu\u00f9ng to\u00e2i \u00f1a\u00f5 ne\u00e2u le\u00e2n tr\u00f6\u00f4\u00f8ng h\u00f4\u00efp t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o Ng\u00f6\u00f4\u00f8i cu\u00f8ng kho\u00e5. Nh\u00f6 la\u00f8 t\u00ecnh c\u00f4\u00f8 xui ne\u00e2n, vie\u00e4c la\u00efm quye\u00e0n a\u00e1y xa\u00fby ra \u00f1u\u00f9ng lu\u00f9c o\u00e2ng tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c gian la\u00e4n Bo\u00e2\u00f1oa\u00eang \u00f1e\u00e1n Sa\u00f8i Go\u00f8n, cu\u00f8ng v\u00f4\u00f9i ng\u00f6\u00f4\u00f8i phu\u00ef ta\u00f9 xua\u00e1t sa\u00e9c cu\u00fba o\u00e2ng la\u00f8 con re\u00e5 o\u00e2ng Anbe Xaro\u00e2 \u00f1o\u00e0ng th\u00f4\u00f8i la\u00f8 tru\u00f8m ma\u00e4t tha\u00f9m. Ma\u00ebt kha\u00f9c, nha\u00f8 ca\u00e0m quye\u00e0n va\u00e3n tie\u00e1p tu\u00efc cha\u00ebn la\u00efi va\u00f8 lu\u00efc soa\u00f9t th\u00f6 t\u00edn cu\u00fba t\u00f6 nha\u00e2n. Trong khi ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ta\u00f8n sa\u00f9t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9, c\u00f6\u00f4\u00f9p \u00f1oa\u00eft ta\u00f8i sa\u00fbn cu\u00fba ho\u00ef mo\u00e4t ca\u00f9ch ngang nhie\u00e2n, kho\u00e2ng he\u00e0 b\u00f2 tr\u00f6\u00f8ng tr\u00f2, th\u00ec ngay \u00f1e\u00e1n ca\u00fb ca\u00f9i quye\u00e0n s\u00f4 \u00f1a\u00fang la\u00f8 vie\u00e1t th\u00f6 1. Ba\u00f9o Nha\u00e2n \u00f1a\u00efo (L' Humanite\u00f9): T\u00f4\u00f8 ba\u00f9o cu\u00fba \u00d1a\u00fbng Xa\u00f5 ho\u00e4i Pha\u00f9p do Gia\u00eang Gio\u00e2re\u00f9t sa\u00f9ng la\u00e4p na\u00eam 1904. T\u00f6\u00f8 sau khi co\u00f9 s\u00f6\u00ef pha\u00e2n lie\u00e4t cu\u00fba \u00d1a\u00fbng Xa\u00f5 ho\u00e4i Pha\u00f9p \u00f4\u00fb \u00d1a\u00efi ho\u00e4i Tua (tha\u00f9ng 12-1920) va\u00f8 \u00d1a\u00fbng Co\u00e4ng sa\u00fbn Pha\u00f9p tha\u00f8nh la\u00e4p, t\u00f4\u00f8 Nha\u00e2n \u00f1a\u00efo tr\u00f4\u00fb tha\u00f8nh c\u00f4 quan trung \u00f6\u00f4ng cu\u00fba \u00d1a\u00fbng co\u00e4ng sa\u00fbn Pha\u00f9p. 137","cho nhau, ho\u00ef cu\u00f5ng kho\u00e2ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc h\u00f6\u00f4\u00fbng! S\u00f6\u00ef vi pha\u00efm quye\u00e0n t\u00f6\u00ef do ca\u00f9 nha\u00e2n a\u00e1y la\u00efi ghi the\u00e2m mo\u00e4t tha\u00f8nh t\u00edch cho ca\u00f9i che\u00e1 \u00f1o\u00e4 la\u00efm quye\u00e0n, ca\u00f9i che\u00e1 \u00f1o\u00e4 ma\u00e4t tha\u00f9m b\u00e6 o\u00e5i \u00f1\u00f6\u00f4ng hoa\u00f8nh ha\u00f8nh \u00f4\u00fb ca\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a. * ** Ch\u00ednh phu\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng to\u00e5 ch\u00f6\u00f9c pha\u00f9 hoa\u00efi t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o Ng\u00f6\u00f4\u00f8i cu\u00f8ng kho\u00e5; ch\u00ednh phu\u00fb Ta\u00e2y Phi thuo\u00e4c Pha\u00f9p ca\u00e1m nha\u00e4p ca\u00f9c ba\u00f9o cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i da \u00f1en cha\u00e2u My\u00f5; ch\u00ednh phu\u00fb Tuynidi tru\u00efc xua\u00e1t chu\u00fb nhie\u00e4m t\u00f4\u00f8 T\u00f6\u00f4ng lai xa\u00f5 ho\u00e4i(1); o\u00e2ng Lyo\u00e2ta\u00e2y \u00f1uo\u00e5i chu\u00fb nhie\u00e4m t\u00f4\u00f8 Ong vo\u00f8 ve\u00f5 Maro\u00e1c(2) ra kho\u00fbi Maro\u00e1c. (Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ch\u00e6 cho nha\u00f8 ba\u00f9o mo\u00e4t gi\u00f4\u00f8 \u00f1e\u00e5 thu xe\u00e1p ha\u00f8nh ly\u00f9). * ** Gi\u00f6\u00f5a lu\u00f9c khai ma\u00efc ho\u00e4i ch\u00f4\u00ef Ha\u00f8 No\u00e4i, va\u00f8 trong khi o\u00e2ng Bo\u00e2\u00f1oa\u00eang, quye\u00e0n toa\u00f8n quye\u00e0n \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng \u00f1ang \u00f1i tha\u00eam ca\u00f9c gian ha\u00f8ng, th\u00ec bo\u00efn ca\u00fbnh binh xo\u00e2ng va\u00f8o mo\u00e4t gian no\u00ef t\u00f2ch thu ca\u00f9c ta\u00e4p tranh bie\u00e1m ho\u00efa do ba\u00f9o Con tr\u00f3 \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng(3) tr\u00f6ng ba\u00f8y, v\u00ec t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o na\u00f8y co\u00f9 nh\u00f6\u00f5ng lo\u00e1i phe\u00e2 b\u00ecnh va\u00f8 cha\u00e2m bie\u00e1m kho\u00e2ng h\u00f4\u00efp kha\u00e5u v\u00f2 cu\u00fba nh\u00f6\u00f5ng nha\u00f8 \u00f1\u00f6\u00f4ng quye\u00e0n. O\u00c2ng C\u00f4le\u00e2ma\u00eangti, chu\u00fb nhie\u00e4m t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o \u00f1a\u00f5 b\u00f2 ba\u00e9t va\u00f8 to\u00e1ng giam. 1. L\u2019Avenir social. 2. La Gue\u00e2pe Marocaine. 3. L\u2019Argus Indochinois. 138","CH\u00d6\u00d4NG X CHU\u00db NGH\u00d3A GIA\u00d9O HO\u00c4I Trong th\u00f4\u00f8i ky\u00f8 b\u00ecnh \u00f1\u00f2nh, ca\u00f9c s\u00f6\u00f9 gia\u00fb cu\u00fba Chu\u00f9a cu\u00f5ng hoa\u00eft \u00f1o\u00e4ng cha\u00fang ke\u00f9m. He\u00e4t nh\u00f6 bo\u00efn gian phi r\u00ecnh lu\u00f9c mo\u00efi ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1ang ho\u00e1t hoa\u00fbng \u00f1e\u00e5 nha\u00fby va\u00f8o ho\u00e2i cu\u00fba sau khi nha\u00f8 cha\u00f9y, ca\u00f9c nha\u00f8 truye\u00e0n gia\u00f9o chu\u00f9ng ta cu\u00f5ng th\u00f6\u00f8a lu\u00f9c \u00f1a\u00e1t n\u00f6\u00f4\u00f9c ro\u00e1i loa\u00efn sau cuo\u00e4c xa\u00e2m la\u00eang \u00f1e\u00e5 \u2026 phu\u00efc vu\u00ef Chu\u00f9a. Ke\u00fb th\u00ec tie\u00e1t lo\u00e4 nh\u00f6\u00f5ng b\u00ed ma\u00e4t ma\u00f8 con chie\u00e2n \u00f1a\u00f5 no\u00f9i ra khi x\u00f6ng to\u00e4i va\u00f8 no\u00e4p nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c cho bo\u00efn chie\u00e1n tha\u00e9ng \u00f1em le\u00e2n ma\u00f9y che\u00f9m hay gia\u00f9 treo co\u00e5. Ke\u00fb th\u00ec to\u00fba \u00f1i kha\u00e9p n\u00f4i \u00f1e\u00e5 v\u00f4 ve\u00f9t nh\u00f6\u00f5ng t\u00edn \u00f1o\u00e0 b\u00f2 ba\u00e9t buo\u00e4c pha\u00fbi theo \u00f1a\u00efo. Co\u00f9 linh mu\u00efc no\u00ef \u201ccha\u00e2n \u00f1i \u00f1a\u00e1t, qua\u00e0n xa\u00e9n \u00f1e\u00e1n mo\u00e2ng, l\u00f6ng tha\u00e9t bao \u00f1a\u00efn, vai khoa\u00f9c su\u00f9ng da\u00f8i, ho\u00e2ng \u00f1eo su\u00f9ng nga\u00e9n, da\u00e3n \u00f1a\u00e0u mo\u00e4t \u00f1oa\u00f8n con chie\u00e2n va\u00f9c gia\u00f9o ma\u00f9c va\u00f8 su\u00f9ng k\u00edp; \u00f1o\u00f9 la\u00f8 lo\u00e1i vu\u00f5 trang pha\u00f9t trie\u00e5n t\u00edn \u00f1o\u00e0 cu\u00fba mo\u00e4t linh mu\u00efc v\u00f4\u00f9i s\u00f6\u00ef ye\u00e5m ho\u00e4 cu\u00fba qua\u00e2n \u00f1o\u00e4i chu\u00f9ng ta do o\u00e2ng ta h\u00f6\u00f4\u00f9ng da\u00e3n, xo\u00e2ng va\u00f8o ca\u00f9c la\u00f8ng be\u00e2n l\u00f6\u00f4ng ma\u00f8 o\u00e2ng \u00f1a\u00f5 ba\u00f9o tr\u00f6\u00f4\u00f9c v\u00f4\u00f9i ca\u00f9c nha\u00f8 ca\u00e0m quye\u00e0n la\u00f8 la\u00f8ng pha\u00fbn ngh\u00f2ch\u201d. 139","Sau cuo\u00e4c ha\u00f8nh qua\u00e2n \u00f1a\u00f9nh chie\u00e1m Ba\u00e9c Kinh, ch\u00e6 rie\u00e2ng mo\u00e4t m\u00ecnh gia\u00f9m mu\u00efc Phavie, s\u00f6\u00f9 \u00f1o\u00e0 cu\u00fba gia\u00f9o hoa\u00f8ng, ngu\u00f5 ha\u00efng ba\u00e9c \u00f1a\u00e5u bo\u00e4i tinh, \u00f1a\u00f5 bo\u00fb tu\u00f9i 600.000 phra\u00eang cu\u00fba a\u00ean c\u00f6\u00f4\u00f9p \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc. Mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i tha\u00e1y ta\u00e4n ma\u00e9t ke\u00e5 la\u00efi: \u201cD\u00f6\u00f4\u00f9i s\u00f6\u00ef ch\u00e6 huy cu\u00fba gia\u00f9m mu\u00efc Phavie, mo\u00e4t \u00f1oa\u00f8n da\u00f8i xe bo\u00f8 va\u00f8 xe ng\u00f6\u00efa co\u00f9 ba bo\u00e1n tra\u00eam gia\u00f9o da\u00e2n cu\u00f8ng l\u00ednh bo\u00e4 va\u00f8 l\u00ednh thu\u00fby Pha\u00f9p ho\u00e4 to\u00e1ng \u00f1a\u00f5 ke\u00f9o \u00f1e\u00e1n tr\u00f6\u00f4\u00f9c phu\u00fb \u00f1e\u00e4 cu\u00fba hoa\u00f8ng tha\u00e2n Ly\u00f9. Ho\u00ef \u00f1o\u00f9ng vai nh\u00f6\u00f5ng ke\u00fb do\u00efn nha\u00f8 v\u00ec l\u00f4\u00efi \u00edch cu\u00fba Chu\u00f9a!... Xong vie\u00e4c, l\u00ednh tra\u00f9ng mo\u00e3i ng\u00f6\u00f4\u00f8i nha\u00e4n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mo\u00e4t nga\u00e2n phie\u00e1u 200 quan, do do\u00f8ng tu tha\u00f9nh Vanhxa\u00eang \u00f1\u00f4\u00f8 Po\u00e2n tra\u00fb\u201d. Trong mo\u00e4t ba\u00fbn ba\u00f9o ca\u00f9o ch\u00ednh th\u00f6\u00f9c, chu\u00f9ng to\u00e2i \u00f1o\u00efc tha\u00e1y l\u00f4\u00f8i buo\u00e4c to\u00e4i \u00f1anh the\u00f9p na\u00f8y: \u201cVie\u00e4c c\u00f6\u00f4\u00f9p bo\u00f9c ta\u00e4p the\u00e5 do gia\u00f9m mu\u00efc Phavie \u00f1ie\u00e0u khie\u00e5n la\u00f8 g\u00f6\u00f4ng xa\u00e1u la\u00f8m cho ky\u00fb lua\u00e4t nga\u00e1m nga\u00e0m b\u00f2 \u00f1o\u00e5 v\u00f4\u00f5\u201d. Ta\u00e1t nhie\u00e2n kho\u00e2ng pha\u00fbi ch\u00e6 co\u00f9 mo\u00e4t m\u00ecnh gia\u00f9m mu\u00efc Phavie truye\u00e0n gia\u00f9o theo lo\u00e1i a\u00e1y. \u00d1\u00f6\u00f9c cha co\u00f8n co\u00f9 nhie\u00e0u \u00f1o\u00e1i thu\u00fb n\u00f6\u00f5a. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ke\u00e5: \u201cKhi le\u00e4nh gi\u00f4\u00f9i nghie\u00e2m v\u00f6\u00f8a ba\u00f5i bo\u00fb, th\u00ec ca\u00f9c gia\u00f9o s\u00f3 lie\u00e0n da\u00e3n l\u00ednh xo\u00e2ng va\u00f8o nha\u00f8 ca\u00f9c chu\u00fb nga\u00e2n ha\u00f8ng quen thuo\u00e4c ma\u00f8 ho\u00ef bie\u00e1t co\u00f9 ca\u00e1t gia\u00e1u va\u00f8ng thoi. Ho\u00ef mang theo ho\u00efc sinh chu\u00fbng vie\u00e4n hoa\u00ebc nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i Hoa m\u00f4\u00f9i theo \u00f1a\u00efo, \u00f1e\u00e5 nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i na\u00f8y la\u00f8m vie\u00e4c thie\u00e4n ba\u00e8ng ca\u00f9ch giu\u00f9p ho\u00ef c\u00f6\u00f4\u00f9p gia\u00e4t \u00f1o\u00e0ng ba\u00f8o cu\u00fba m\u00ecnh va\u00f8 kie\u00e1m tie\u00e0n cho ca\u00f9c cha co\u00e1 t\u00f6\u00f8 thie\u00e4n la\u00f8m co\u00e2ng vie\u00e4c Chu\u00f9a\u201d. Ne\u00e1u ke\u00e5 he\u00e1t ra \u00f1a\u00e2y ta\u00e1t ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng ha\u00f8nh vi a\u00f9c quy\u00fb cu\u00fba bo\u00efn to\u00e2ng \u00f1o\u00e0 x\u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00f9ng cu\u00fba \u00f1a\u00efo t\u00f6\u00f8 thie\u00e4n na\u00f8y th\u00ec se\u00f5 qua\u00f9 da\u00f8i. Nha\u00e2n \u00f1a\u00e2y ch\u00e6 ke\u00e5 s\u00f4 mo\u00e4t va\u00f8i vie\u00e4c: Mo\u00e4t cha x\u00f6\u00f9 no\u00ef \u00f1a\u00f5 nho\u00e1t mo\u00e4t em be\u00f9 ba\u00fbn x\u00f6\u00f9, \u00f1a\u00f9nh \u00f1a\u00e4p em, tro\u00f9i em va\u00f8o co\u00e4t; khi ng\u00f6\u00f4\u00f8i chu\u00fb cu\u00fba em, mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u, \u00f1e\u00e1n xin em ve\u00e0, th\u00ec cha xo\u00e2 \u00f1a\u00e5y, \u00f1a\u00f9nh \u00f1a\u00e1m, ru\u00f9t su\u00f9ng lu\u00efc do\u00efa 140","ba\u00e9n o\u00e2ng. Mo\u00e4t cha x\u00f6\u00f9 kha\u00f9c \u00f1a\u00f5 ba\u00f9n mo\u00e4t em ga\u00f9i An Nam \u00f1i \u00f1a\u00efo cho mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u la\u00e1y 300 phra\u00eang. Mo\u00e4t cha kha\u00f9c \u00f1a\u00f9nh ga\u00e0n che\u00e1t mo\u00e4t ho\u00efc sinh chu\u00fbng vie\u00e4n ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9. Da\u00e2n la\u00f8ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i b\u00f2 na\u00efn ra\u00e1t ca\u00eam pha\u00e3n, trong khi ch\u00f4\u00f8 co\u00e2ng ly\u00f9 cu\u00fba Chu\u00f9a, \u00f1a\u00f5 la\u00f8m \u00f1\u00f4n kie\u00e4n te\u00e2n su\u00f9c sinh \u2013 xin lo\u00e3i, to\u00e2i muo\u00e1n no\u00f9i v\u00f2 cha \u00f1a\u00f9ng k\u00ednh \u2013, th\u00ec co\u00e2ng ly\u00f9 the\u00e1 tu\u00efc \u00f1a\u00f5 do\u00efa nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1i kie\u00e4n nga\u00e2y th\u00f4 a\u00e1y ra\u00e8ng: \u201cDe\u00f8 ch\u00f6\u00f8ng! Ca\u00f9c con a\u00ef! Ch\u00f4\u00f9 co\u00f9 kie\u00e1m chuye\u00e4n, ne\u00e1u kho\u00e2ng th\u00ec\u2026\u201d. \u00d1\u00f6\u00f9c cha M\u2026 cha\u00fang \u00f1a\u00f5 tuye\u00e2n bo\u00e1 ra\u00e8ng ne\u00e0n ho\u00efc va\u00e1n Pha\u00f9p la\u00f8 nguy hie\u00e5m cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam \u00f1o\u00f9 sao? Co\u00f8n \u00f1\u00f6\u00f9c cha P\u2026 th\u00ec cha\u00fb \u00f1a\u00f5 no\u00f9i ra\u00e8ng Chu\u00f9a cho ca\u00e2y ma\u00e2y mo\u00efc ca\u00efnh m\u2026 o\u00e2ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam la\u00f8 Chu\u00f9a \u00f1a\u00f5 co\u00f9 du\u00efng ta\u00e2m sa\u00f9ng suo\u00e1t \u00f1o\u00f9 sao? Ne\u00e1u thie\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng co\u00f9 tha\u00e4t, th\u00ec se\u00f5 qua\u00f9 cha\u00e4t kho\u00e2ng \u00f1u\u00fb cho\u00e3 \u00f1e\u00e5 ch\u00f6\u00f9a cha\u00e1p ta\u00e1t ca\u00fb bo\u00efn to\u00e2ng \u00f1o\u00e0 thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a can \u00f1a\u00fbm \u00f1o\u00f9. Va\u00f8 ne\u00e1u Chu\u00f9a ba\u00e1t ha\u00efnh \u00f1a\u00f5 ch\u00f2u \u00f1o\u00f9ng \u00f1anh tre\u00e2n ca\u00e2y tha\u00f9nh gia\u00f9 tr\u00f4\u00fb ve\u00e0 co\u00f5i the\u00e1 na\u00f8y, th\u00ec cha\u00e9c Nga\u00f8i se\u00f5 vo\u00e2 cu\u00f8ng ngao nga\u00f9n khi tha\u00e1y \u201cca\u00f9c mo\u00e2n \u00f1o\u00e0 trung tha\u00f8nh\u201d cu\u00fba m\u00ecnh th\u00f6\u00efc hie\u00e4n \u00f1\u00f6\u00f9c kho\u00e5 ha\u00efnh nh\u00f6 the\u00e1 na\u00f8o: gia\u00f9o ho\u00e4i Xie\u00e2m chie\u00e1m \u00f1oa\u00eft mo\u00e4t pha\u00e0n ba die\u00e4n t\u00edch ruo\u00e4ng \u00f1a\u00e1t canh ta\u00f9c trong x\u00f6\u00f9; gia\u00f9o ho\u00e4i Nam Ky\u00f8 chie\u00e1m mo\u00e4t pha\u00e0n na\u00eam; gia\u00f9o ho\u00e4i Ba\u00e9c Ky\u00f8, ch\u00e6 rie\u00e2ng \u00f4\u00fb Ha\u00f8 No\u00e4i \u00f1a\u00f5 chie\u00e1m mo\u00e4t pha\u00e0n t\u00f6 \u00f1a\u00e1t \u00f1ai, co\u00e4ng the\u00e2m mo\u00e4t ca\u00f9i vo\u00e1n be\u00f9 x\u00edu 10 trie\u00e4u phra\u00eang. Kho\u00e2ng ca\u00e0n no\u00f9i cu\u00f5ng bie\u00e1t la\u00f8 pha\u00e0n ra\u00e1t l\u00f4\u00f9n ta\u00f8i sa\u00fbn a\u00e1y, gia\u00f9o ho\u00e4i gia\u00f8nh \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ba\u00e8ng nh\u00f6\u00f5ng thu\u00fb \u00f1oa\u00efn ma\u00f8 ho\u00ef kho\u00e2ng the\u00e5 va\u00f8 cu\u00f5ng kho\u00e2ng bao gi\u00f4\u00f8 thu\u00f9 nha\u00e4n. \u00d1a\u00efi ta\u00f9 B\u2026 vie\u00e1t: \u201c\u00d1ie\u00e0u ma\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i th\u00f6\u00efc da\u00e2n pha\u00fbi d\u00f6\u00efa va\u00f8o nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c \u00f1e\u00e5 la\u00f8m \u2013 th\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00f8i truye\u00e0n gia\u00f9o c\u00f6\u00f9 la\u00f8m, ba\u00e1t cha\u00e1p nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c. Be\u00e2n ca\u00efnh la\u00f5nh tho\u00e5 cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i chu\u00fb 141","\u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n, mo\u00efc le\u00e2n la\u00f5nh tho\u00e5 cu\u00fba nha\u00f8 chung. Cha\u00fang bao la\u00e2u n\u00f6\u00f5a, se\u00f5 kho\u00e2ng co\u00f8n re\u00fbo \u00f1a\u00e1t na\u00f8o cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam co\u00f9 the\u00e5 sinh c\u00f4 la\u00e4p nghie\u00e4p ne\u00e1u kho\u00e2g cam ch\u00f2u kie\u00e1p no\u00e2ng no\u00e2!\u201d. Amen! La\u00efy Chu\u00f9a to\u00e2i. * ** Chu\u00f9a \u00f1a\u00e0y lo\u00f8ng nha\u00e2n a\u00f9i va\u00f8 toa\u00f8n na\u00eang. La\u00f8 \u00f1a\u00e1ng sa\u00f9ng the\u00e1 to\u00e1i cao. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00f5 na\u00ebn ra mo\u00e4t chu\u00fbng to\u00e4c go\u00efi la\u00f8 th\u00f6\u00f4\u00efng \u00f1a\u00fang \u00f1e\u00e5 \u00f1a\u00ebt le\u00e2n l\u00f6ng mo\u00e4t chu\u00fbng to\u00e4c go\u00efi la\u00f8 ha\u00ef \u00f1a\u00fang cu\u00f5ng do Ng\u00f6\u00f4\u00f8i na\u00ebn ra. B\u00f4\u00fbi va\u00e4y, mo\u00efi \u00f1oa\u00f8n \u00f1i khai ho\u00f9a \u2013 du\u00f8 \u00f1e\u00e1n A\u00cangti, Ma\u00f1agaxca, Tahiti hay la\u00f8 \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng \u2013 cu\u00f5ng \u00f1e\u00e0u co\u00f9 mo\u00f9c theo mo\u00e4t \u00f1oa\u00f8n go\u00efi la\u00f8 \u00f1oa\u00f8n truye\u00e0n gia\u00f9o. Cha\u00fang ha\u00efn, chu\u00f9ng ta bie\u00e1t ra\u00e8ng ch\u00ednh phu\u00fb Pha\u00f9p quye\u00e1t \u00f1\u00f2nh vie\u00e4c chinh phu\u00efc Ba\u00e9c Ky\u00f8 la\u00f8 do s\u00f6\u00ef xu\u00f9i giu\u00efc cu\u00fba ca\u00f9c nga\u00f8i gia\u00f9o pha\u00e5m th\u00f6\u00efc da\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mu\u00ef v\u00f4\u00ef Napo\u00e2le\u00e2o\u00e2ng \u00f1e\u00e4 tam \u00f1\u00f4\u00f5 \u00f1a\u00e0u. Va\u00f8 ca\u00f9c v\u00f2 \u00f1o\u00f9 \u00f1a\u00f5 la\u00f8m nh\u00f6\u00f5ng g\u00ec? Ho\u00ef \u00f1a\u00f5 l\u00f4\u00efi du\u00efng lo\u00f8ng hie\u00e1u kha\u00f9ch cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam \u00f1e\u00e5 \u00f1a\u00f9nh ca\u00e9p nh\u00f6\u00f5ng b\u00ed ma\u00e4t qua\u00e2n s\u00f6\u00ef, ve\u00f5 nh\u00f6\u00f5ng ba\u00fbn \u00f1o\u00e0 no\u00e4p cho qua\u00e2n \u00f1o\u00e4i vie\u00e3n chinh. Chu\u00f9ng to\u00e2i kho\u00e2ng hie\u00e5u tie\u00e1ng latinh go\u00efi ca\u00f9i co\u00e2ng vie\u00e4c a\u00e1y la\u00f8 g\u00ec, ch\u00f6\u00f9 tie\u00e1ng Pha\u00f9p tho\u00e2ng du\u00efng th\u00ec go\u00efi la\u00f8 la\u00f8m gia\u00f9n \u00f1ie\u00e4p. Bo\u00efn Ga\u00f9cnie\u00e2(1), bo\u00efn Rivie(2) va\u00f8 be\u00f8 lu\u00f5 kho\u00e2ng am hie\u00e5u \u00f1\u00f2a ph\u00f6\u00f4ng va\u00f8 kho\u00e2ng bie\u00e1t tie\u00e1ng ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 th\u00ec \u00f1a\u00f5 co\u00f9 bo\u00efn 1. Ga\u00f9cnie\u00e2 (Fran\u00e7is Garnier): S\u00f3 quan ha\u00fbi qua\u00e2n Pha\u00f9p tham gia \u00f1a\u00f9nh chie\u00e1m Ba\u00e9c Ky\u00f8 la\u00e0n th\u00f6\u00f9 nha\u00e1t, b\u00f2 qua\u00e2n ta gie\u00e1t che\u00e1t \u00f4\u00fb ga\u00e0n Ca\u00e0u Gia\u00e1y (Ha\u00f8 No\u00e4i) na\u00eam 1873. 2. Rivie (Henri Rivie\u00f8re): S\u00f3 quan ha\u00fbi qua\u00e2n Pha\u00f9p tham gia \u00f1a\u00f9nh chie\u00e1m Ba\u00e9c Ky\u00f8 la\u00e0n th\u00f6\u00f9 hai, b\u00f2 qua\u00e2n ta gie\u00e1t che\u00e1t \u00f4\u00fb ga\u00e0n Ca\u00e0u Gia\u00e1y (Ha\u00f8 No\u00e4i) na\u00eam 1883. 142","truye\u00e0n gia\u00f9o la\u00f8m tho\u00e2ng ngo\u00e2n va\u00f8 ch\u00e6 \u00f1ie\u00e5m cho chu\u00f9ng. Trong vai tro\u00f8 na\u00f8y, ca\u00f9c v\u00f2 mang ch\u00f6\u00f9c tha\u00f9nh kho\u00e2ng bo\u00fb l\u00f4\u00f5 d\u00f2p na\u00f8o \u00f1e\u00e5 th\u00f6\u00efc hie\u00e4n \u00f1\u00f6\u00f9c nha\u00e2n cu\u00fba \u00f1a\u00efo Chu\u00f9a. Co\u00f9 linh mu\u00efc \u00f1a\u00f5 ba\u00fbo l\u00ednh: \u201c\u00d1o\u00e1t la\u00f8ng na\u00f8y \u00f1i, no\u00f9 \u00f1a\u00f5 kho\u00e2ng no\u00e4p thue\u00e1 cho chu\u00f9ng ta\u201d, hay la\u00f8: \u201cTha cho la\u00f8ng na\u00f8y, no\u00f9 \u00f1a\u00f5 quy thua\u00e4n chu\u00f9ng ta\u201d (GI.B). Chu\u00f9ng ta \u00f1a\u00e2y t\u00f6\u00f9c la\u00f8 gia\u00f9o ho\u00e4i. Ha\u00f8ng gia\u00f9o s\u00f3 thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a kho\u00e2ng nh\u00f6\u00f5ng pha\u00fbi ch\u00f2u tra\u00f9ch nhie\u00e4m ga\u00e2y ra chie\u00e1n tranh thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a, ma\u00f8 co\u00f8n la\u00f8 bo\u00efn ke\u00f9o da\u00f8i chie\u00e1n tranh, bo\u00efn chu\u00fb tr\u00f6\u00f4ng \u00f1a\u00f9nh \u00f1e\u00e1n cu\u00f8ng. Kho\u00e2ng ch\u00f2u \u00f1ie\u00e0u \u00f1\u00ecnh \u201cnon\u201d. \u00d1o\u00e2 \u00f1o\u00e1c R. \u00f1\u00f4\u00f8 Gi\u00f4nuiy(1) trong mo\u00e4t ba\u00fbn ba\u00f9o ca\u00f9o v\u00f4\u00f9i bo\u00e4 ha\u00fbi qua\u00e2n \u00f1a\u00f5 vie\u00e1t ra\u00e8ng: \u201cTo\u00e2i muo\u00e1n t\u00ecm ca\u00f9ch giao thie\u00e4p v\u00f4\u00f9i nha\u00f8 ca\u00e0m quye\u00e0n An Nam \u00f1e\u00e5 ky\u00f9 ke\u00e1t mo\u00e4t ho\u00f8a \u00f6\u00f4\u00f9c, nh\u00f6ng \u00f1a\u00f5 ga\u00ebp nh\u00f6\u00f5ng tr\u00f4\u00fb nga\u00efi ra\u00e1t l\u00f4\u00f9n do ca\u00f9c nha\u00f8 truye\u00e0n gia\u00f9o ga\u00e2y ra\u2026 Mo\u00e4t ho\u00f8a \u00f6\u00f4\u00f9c v\u00f4\u00f9i ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam, du\u00f8 co\u00f9 l\u00f4\u00efi bao nhie\u00e2u, cu\u00f5ng cha\u00fang tho\u00fba ma\u00f5n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc lo\u00f8ng ham muo\u00e1n cu\u00fba ca\u00f9c o\u00e2ng a\u00e1y. Ho\u00ef muo\u00e1n \u00f1a\u00f9nh chie\u00e1m he\u00e1t ca\u00fb n\u00f6\u00f4\u00f9c va\u00f8 la\u00e4t \u00f1o\u00e5 trie\u00e0u \u00f1a\u00efi \u00f1ang tr\u00f2 v\u00ec. Gia\u00f9m mu\u00efc Penl\u00f4ranh \u00f1a\u00f5 nhie\u00e0u la\u00e0n no\u00f9i nh\u00f6 the\u00e1 va\u00f8 \u00f1o\u00f9 cu\u00f5ng la\u00f8 y\u00f9 kie\u00e1n cu\u00fba gia\u00f9m mu\u00efc L\u00f4phev\u00f4r\u00f4\u201d. Pha\u00fbi cha\u00eang \u00f1o\u00f9 la\u00f8 v\u00ec ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c? Kho\u00e2ng, b\u00f4\u00fbi v\u00ec \u00f4\u00fb \u00f1oa\u00efn sau cu\u00fba ba\u00fbn ba\u00f9o ca\u00f9o, \u00f1o\u00e2 \u00f1o\u00e1c \u00f1a\u00f5 no\u00f9i ra\u00e8ng, \u201cnh\u00f6\u00f5ng gia\u00f9o s\u00f3 hoa\u00eft \u00f1o\u00e4ng \u00f4\u00fb Nam Ky\u00f8 hy sinh quye\u00e0n l\u00f4\u00efi cu\u00fba n\u00f6\u00f4\u00f9c Pha\u00f9p cho nh\u00f6\u00f5ng mu\u00efc \u00f1\u00edch rie\u00e2ng t\u00f6\u201d. 1. Gi\u00f4nuiy (Rigault de Genouilly): Thu\u00fby qua\u00e2n \u00f1o\u00e2 \u00f1o\u00e1c Pha\u00f9p \u00f1a\u00f5 \u00f1em chie\u00e1n thuye\u00e0n \u00f1a\u00e0u tie\u00e2n \u00f1e\u00e1n ba\u00e9n pha\u00f9 ca\u00fbng \u00d1a\u00f8 Na\u00fcng, na\u00eam 1858, m\u00f4\u00fb \u00f1a\u00e0u cuo\u00e4c chie\u00e1n tranh xa\u00e2m l\u00f6\u00f4\u00efc cu\u00fba th\u00f6\u00efc da\u00e2n Pha\u00f9p \u00f4\u00fb n\u00f6\u00f4\u00f9c ta. 143","Ma\u00e5u chuye\u00e4n sau \u00f1a\u00e2y ch\u00f6\u00f9ng minh cho y\u00f9 kie\u00e1n \u00f1o\u00f9: Vua Ha\u00f8m Nghi(1) r\u00f4\u00f8i bo\u00fb kinh tha\u00f8nh cu\u00fba m\u00ecnh b\u00f2 qua\u00e2n Pha\u00f9p chie\u00e1m. O\u00c2ng \u00f1em ngh\u00f3a qua\u00e2n va\u00e2y mo\u00e4t la\u00f8ng do ng\u00f6\u00f4\u00f8i theo \u00f1a\u00efo cho\u00e1ng gi\u00f6\u00f5, trong \u00f1o\u00f9 co\u00f9 sa\u00f9u nha\u00f8 truye\u00e0n gia\u00f9o. Mo\u00e4t t\u00f6\u00f4\u00f9ng Pha\u00f9p \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tin ba\u00f9o, lie\u00e0n \u00f1ie\u00e0u \u00f1\u00ecnh v\u00f4\u00f9i mo\u00e4t co\u00e1 \u00f1a\u00efo cho m\u00f6\u00f4\u00efn thuye\u00e0n ch\u00f4\u00fb qua\u00e2n \u00f1i gia\u00fbi va\u00e2y. Co\u00e1 \u00f1a\u00efo kh\u00f6\u00f4\u00f9c t\u00f6\u00f8, ba\u00fbo ra\u00e8ng thuye\u00e0n \u00f1i \u00f1a\u00f9nh ca\u00f9 ngoa\u00f8i kh\u00f4i he\u00e1t, ba bo\u00e1n nga\u00f8y n\u00f6\u00f5a m\u00f4\u00f9i ve\u00e0. Sau khi \u00f1ie\u00e0u tra, vie\u00e2n t\u00f6\u00f4\u00f9ng bie\u00e1t la\u00f8 te\u00e2n co\u00e1 \u00f1a\u00efo \u00f1a\u00f5 co\u00e1 y\u00f9 pha\u00e2n ta\u00f9n thuye\u00e0n be\u00f8 \u00f1e\u00e5 qua\u00e2n tie\u00e1p vie\u00e4n kho\u00e2ng the\u00e5 \u00f1i \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc. Vie\u00e2n t\u00f6\u00f4\u00f9ng be\u00f8n \u00f1o\u00f8i co\u00e1 \u00f1a\u00efo \u00f1e\u00e1n ba\u00fbo: \u201cNe\u00e1u kho\u00e2ng co\u00f9 thuye\u00e0n cho to\u00e2i trong sa\u00f9u gi\u00f4\u00f8 n\u00f6\u00f5a th\u00ec to\u00e2i se\u00f5 cho ba\u00e9n o\u00e2ng\u201d. Thuye\u00e0n \u00f1e\u00e1n, vie\u00e2n t\u00f6\u00f4\u00f9ng ho\u00fbi v\u00f2 cha \u00f1a\u00f9ng k\u00ednh: \u201cTa\u00efi sao la\u00efi no\u00f9i do\u00e1i? \u2013 Th\u00f6a t\u00f6\u00f4\u00f9ng qua\u00e2n, ne\u00e1u \u00f1e\u00e5 ca\u00f9c gia\u00f9o s\u00f3 b\u00f2 che\u00e1t ro\u00e0i t\u00f6\u00f4\u00f9ng qua\u00e2n m\u00f4\u00f9i \u00f1e\u00e1n, th\u00ec chu\u00f9ng to\u00e2i se\u00f5 co\u00f9 the\u00e2m sa\u00f9u ng\u00f6\u00f4\u00f8i t\u00f6\u00fb v\u00ec \u00f1a\u00efo \u00f1e\u00e5 phong tha\u00f9nh\u201d. \u00d1a\u00e1y la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng ha\u00f8nh \u00f1o\u00e4ng phu\u00f9c a\u00e2m ma\u00f8 ca\u00f9c \u201cCha nha\u00f8 ta\u201d no\u00e3 l\u00f6\u00efc la\u00f8m ha\u00e8ng nga\u00f8y va\u00f8 bao gi\u00f4\u00f8 cu\u00f5ng la\u00f8 nha\u00e2n danh Chu\u00f9a ca\u00fb. 1. Ha\u00f8m Nghi: Vua th\u00f6\u00f9 8 nha\u00f8 Nguye\u00e3n, te\u00e2n hu\u00f9y la\u00f8 Nguye\u00e3n Phu\u00f9c \u00d6ng L\u00f2ch, co\u00f8n co\u00f9 te\u00e2n la\u00f8 Nguye\u00e3n Phu\u00f9c Minh, ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1\u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00e0u phe chu\u00fb chie\u00e1n cho\u00e1ng th\u00f6\u00efc da\u00e2n Pha\u00f9p trong trie\u00e0u \u00f1\u00ecnh Hue\u00e1. Khi kinh \u00f1o\u00e2 Hue\u00e1 tha\u00e1t thu\u00fb, o\u00e2ng cu\u00f8ng v\u00f4\u00f9i To\u00e2n Tha\u00e1t Thuye\u00e1t ra Qua\u00fbng Tr\u00f2 to\u00e5 ch\u00f6\u00f9c kha\u00f9ng chie\u00e1n. B\u00f2 gia\u00ebc Pha\u00f9p lu\u00f8ng ba\u00e9t, o\u00e2ng pha\u00fbi la\u00f9nh \u00f4\u00fb vu\u00f8ng r\u00f6\u00f8ng nu\u00f9i Qua\u00fbng B\u00ecnh, ra chie\u00e1u Ca\u00e0n V\u00f6\u00f4ng, ke\u00e2u go\u00efi va\u00ean tha\u00e2n cho\u00e1ng Pha\u00f9p. Tha\u00f9ng 10 na\u00eam 1888, o\u00e2ng b\u00f2 bo\u00efn gia\u00ebc Pha\u00f9p ba\u00e9t \u00f1em \u00f1a\u00f8y sang Angie\u00e2ri. 144","CH\u00d6\u00d4NG XI NO\u00c3I KHO\u00c5 NHU\u00cfC CU\u00dbA NG\u00d6\u00d4\u00d8I PHU\u00cf N\u00d6\u00d5 BA\u00dbN X\u00d6\u00d9 \u00d1o\u00efc nh\u00f6\u00f5ng trang tre\u00e2n \u00f1a\u00e2y cu\u00f5ng \u00f1a\u00f5 tha\u00e1y ng\u00f6\u00f4\u00f8i phu\u00ef n\u00f6\u00f5 An Nam \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ca\u00f9c nha\u00f8 khai ho\u00f9a cu\u00fba chu\u00f9ng ta \u201cba\u00fbo ho\u00e4\u201d nh\u00f6 the\u00e1 na\u00f8o. Kho\u00e2ng mo\u00e4t cho\u00e3 na\u00f8o ng\u00f6\u00f4\u00f8i phu\u00ef n\u00f6\u00f5 thoa\u00f9t kho\u00fbi nh\u00f6\u00f5ng ha\u00f8nh \u00f1o\u00e4ng ba\u00efo ng\u00f6\u00f4\u00efc. Ngoa\u00f8i pho\u00e1, trong nha\u00f8, gi\u00f6\u00f5a ch\u00f4\u00ef hay \u00f4\u00fb tho\u00e2n que\u00e2, \u00f1a\u00e2u \u00f1a\u00e2u ho\u00ef cu\u00f5ng va\u00e1p pha\u00fbi nh\u00f6\u00f5ng ha\u00f8nh \u00f1o\u00e4ng ta\u00f8n nha\u00e3n cu\u00fba bo\u00efn quan cai tr\u00f2, s\u00f3 quan, ca\u00fbnh binh, nha\u00e2n vie\u00e2n nha\u00f8 \u00f1oan, nha\u00f8 ga. Mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u ma\u00e9ng mo\u00e4t phu\u00ef n\u00f6\u00f5 An Nam la\u00f8 con \u00f1\u00f3, con bu\u00f9 du\u00f8 la\u00f8 mo\u00e4t vie\u00e4c tho\u00e2ng th\u00f6\u00f4\u00f8ng. Ngay gi\u00f6\u00f5a ch\u00f4\u00ef Be\u00e1n Tha\u00f8nh \u00f4\u00fb Sa\u00f8i Go\u00f8n \u2013 ma\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ba\u00fbo la\u00f8 mo\u00e4t tha\u00f8nh pho\u00e1 Pha\u00f9p \u2013, bo\u00efn ga\u00f9c ch\u00f4\u00ef ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u cu\u00f5ng kho\u00e2ng nga\u00e0n nga\u00efi du\u00f8ng roi ga\u00e2n bo\u00f8, du\u00f8i cui \u00f1a\u00f9nh phu\u00ef n\u00f6\u00f5 ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f1e\u00e5 ba\u00e9t ho\u00ef tra\u00f9nh kho\u00fbi la\u00f8m nghe\u00f5n lo\u00e1i! Nh\u00f6\u00f5ng chuye\u00e4n \u00f1a\u00f9ng buo\u00e0n nh\u00f6 the\u00e1, co\u00f9 the\u00e5 ke\u00e5 ma\u00f5i kho\u00e2ng he\u00e1t, song chu\u00f9ng to\u00e2i hy vo\u00efng ra\u00e8ng ma\u00e1y vie\u00e4c ke\u00e5 145","tre\u00e2n cu\u00f5ng \u00f1u\u00fb la\u00f8m cho ch\u00f2 em \u00f4\u00fb ch\u00ednh quo\u00e1c bie\u00e1t ro\u00f5 phu\u00ef n\u00f6\u00f5 An Nam so\u00e1ng qua\u00e8n qua\u00efi trong ca\u00fbnh la\u00e0m than va\u00f8 b\u00f2 a\u00f9p b\u00f6\u00f9c nh\u00f6 the\u00e1 na\u00f8o. Ba\u00e2y gi\u00f4\u00f8 ha\u00f5y xem ng\u00f6\u00f4\u00f8i phu\u00ef n\u00f6\u00f5 ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f4\u00fb ca\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a kha\u00f9c \u2013 cu\u00f5ng \u00f4\u00fb d\u00f6\u00f4\u00f9i s\u00f6\u00ef ba\u00fbo ho\u00e4 cu\u00fba n\u00f6\u00f4\u00f9c me\u00ef \u2013 co\u00f9 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc to\u00e2n tro\u00efng h\u00f4n kho\u00e2ng. \u00d4\u00db Phe\u00e1t M\u00f4dala (Angie\u00e2ri), mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 b\u00f2 ke\u00e1t a\u00f9n mo\u00e4t na\u00eam tu\u00f8 v\u00ec to\u00e4i a\u00ean tro\u00e4m. Anh ta tro\u00e1n kho\u00fbi nha\u00f8 lao. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta pha\u00f9i mo\u00e4t toa\u00f9n qua\u00e2n, do mo\u00e4t quan hai ch\u00e6 huy, \u00f1e\u00e1n bao va\u00e2y la\u00f8ng anh ta. Toa\u00f9n qua\u00e2n su\u00efc sa\u00efo ra\u00e1t ky\u00f5 nh\u00f6ng kho\u00e2ng t\u00ecm tha\u00e1y. Chu\u00f9ng be\u00f8n ta\u00e4p trung 35 phu\u00ef n\u00f6\u00f5 ho\u00ef ha\u00f8ng tha\u00e2n thuo\u00e4c cu\u00fba anh ta la\u00efi. Trong so\u00e1 ng\u00f6\u00f4\u00f8i na\u00f8y co\u00f9 nh\u00f6\u00f5ng em ga\u00f9i 12 tuo\u00e5i, nh\u00f6\u00f5ng cu\u00ef ba\u00f8 70 tuo\u00e5i, nh\u00f6\u00f5ng phu\u00ef n\u00f6\u00f5 co\u00f9 thai, nh\u00f6\u00f5ng ba\u00f8 me\u00ef \u00f1ang cho con bu\u00f9. D\u00f6\u00f4\u00f9i con ma\u00e9t bao dung cu\u00fba vie\u00e2n quan hai va\u00f8 cu\u00fba vie\u00e2n quan cai tr\u00f2 v\u00f6\u00f8a \u00f1e\u00e1n, mo\u00e3i te\u00e2n l\u00ednh vo\u00e0 la\u00e1y mo\u00e4t phu\u00ef n\u00f6\u00f5. Ca\u00f9c ha\u00f8o mu\u00efc, ca\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i ca\u00e0m \u00f1a\u00e0u ca\u00f9c to\u00e5 ch\u00f6\u00f9c t\u00f6\u00f8 thie\u00e4n trong la\u00f8ng cu\u00f5ng ba\u00e9t buo\u00e4c pha\u00fbi \u00f1\u00f6\u00f9ng xem ca\u00fbnh a\u00e1y. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ba\u00fbo la\u00f8m the\u00e1 \u00f1e\u00e5 cho ho\u00ef s\u00f4\u00ef. Xong ro\u00e0i, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta pha\u00f9 nha\u00f8 c\u00f6\u00fba, ba\u00e9t su\u00f9c va\u00e4t, nho\u00e1t nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00f8n ba\u00f8 \u00f1a\u00f5 b\u00f2 ha\u00f5m hie\u00e1p va\u00f8o mo\u00e4t ca\u00ean nha\u00f8 \u00f1e\u00e5 cho ch\u00ednh bo\u00efn \u00f1ao phu\u00fb kia canh ga\u00f9c va\u00f8 tie\u00e1p tu\u00efc mo\u00efi ha\u00f8nh \u00f1o\u00e4ng o\u00e2 nhu\u00efc nh\u00f6 the\u00e1 \u00f1e\u00e1n h\u00f4n mo\u00e4t tha\u00f9ng. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta th\u00f6\u00f4\u00f8ng no\u00f9i: \u201cChe\u00e1 \u00f1o\u00e4 th\u00f6\u00efc da\u00e2n la\u00f8 a\u00ean c\u00f6\u00f4\u00f9p\u201d. Chu\u00f9ng to\u00e2i xin the\u00e2m: la\u00f8 hie\u00e1p da\u00e2m va\u00f8 gie\u00e1t ng\u00f6\u00f4\u00f8i. * ** D\u00f6\u00f4\u00f9i \u00f1a\u00e0u \u00f1e\u00e5: \u201cBo\u00efn th\u00f6\u00efc da\u00e2n ke\u00fb c\u00f6\u00f4\u00f9p\u201d, V\u00edchto Me\u00e2r\u00edc \u00f1a\u00f5 ke\u00e5 la\u00efi mo\u00e4t ha\u00f8nh vi ba\u00efo ng\u00f6\u00f4\u00efc kho\u00e2ng the\u00e5 t\u00f6\u00f4\u00fbng t\u00f6\u00f4\u00efng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc cu\u00fba mo\u00e4t vie\u00e2n quan cai tr\u00f2 thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a no\u00ef: ha\u00e9n 146","\u00f1o\u00e5 nh\u00f6\u00efa cao su va\u00f8o a\u00e2m ho\u00e4 cu\u00fba mo\u00e4t phu\u00ef n\u00f6\u00f5 da \u00f1en. Sau \u00f1o\u00f9, ha\u00e9n ba\u00e9t ch\u00f2 ta \u00f1o\u00e4i mo\u00e4t ta\u00fbng \u00f1a\u00f9 to t\u00f6\u00f4\u00f9ng \u00f1\u00f6\u00f9ng ph\u00f4i na\u00e9ng cho \u00f1e\u00e1n che\u00e1t. Te\u00e2n vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c da\u00e2m ba\u00efo a\u00e1y hie\u00e4n \u00f1ang tie\u00e1p tu\u00efc la\u00e4p co\u00e2ng \u00f4\u00fb mo\u00e4t \u00f1\u00f2a ph\u00f6\u00f4ng kha\u00f9c. Kho\u00e1n thay, nh\u00f6\u00f5ng ha\u00f8nh vi b\u00e6 o\u00e5i nh\u00f6 the\u00e1 la\u00efi kho\u00e2ng hie\u00e1m g\u00ec \u00f4\u00fb ca\u00f9i n\u00f4i ma\u00f8 la\u00f8ng ba\u00f9o bo\u00e0i bu\u00f9t th\u00f6\u00f4\u00f8ng go\u00efi la\u00f8 \u201cn\u00f6\u00f4\u00f9c Pha\u00f9p ha\u00fbi ngoa\u00efi\u201d. Tha\u00f9ng 3 na\u00eam 1922, mo\u00e4t nha\u00e2n vie\u00e2n nha\u00f8 \u00f1oan \u00f4\u00fb Ba\u00f8 R\u00f2a (Nam Ky\u00f8) \u00f1a\u00f5 \u00f1a\u00f9nh ga\u00e0n che\u00e1t mo\u00e4t phu\u00ef n\u00f6\u00f5 An Nam, la\u00f8m phu \u00f1o\u00e4i muo\u00e1i, la\u00e1y c\u00f4\u00f9 ch\u00f2 \u00f1a\u00f5 la\u00f8m o\u00e0n a\u00f8o d\u00f6\u00f4\u00f9i hie\u00e2n nha\u00f8 ha\u00e9n ma\u00e1t gia\u00e1c ngu\u00fb tr\u00f6a. Tuye\u00e4t h\u00f4n n\u00f6\u00f5a la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i phu\u00ef n\u00f6\u00f5 a\u00e1y co\u00f8n b\u00f2 \u00f1e do\u00efa \u00f1uo\u00e5i kho\u00fbi co\u00e2ng tr\u00f6\u00f4\u00f8ng muo\u00e1i ne\u00e1u ch\u00f2 ke\u00e2u kie\u00e4n. Tha\u00f9ng 4, mo\u00e4t nha\u00e2n vie\u00e2n nha\u00f8 \u00f1oan kha\u00f9c \u00f1e\u00e1n thay, cu\u00f5ng to\u00fb ra x\u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00f9ng v\u00f4\u00f9i te\u00e2n tr\u00f6\u00f4\u00f9c b\u00f4\u00fbi nh\u00f6\u00f5ng ha\u00f8nh vi ta\u00f8n a\u00f9c cu\u00fba ha\u00e9n. Mo\u00e4t ba\u00f8 cu\u00ef An Nam, cu\u00f5ng la\u00f8 phu ga\u00f9nh muo\u00e1i, v\u00ec b\u00f2 kha\u00e1u l\u00f6\u00f4ng ne\u00e2n ca\u00f5i nhau v\u00f4\u00f9i mu\u00ef cai. Mu\u00ef cai th\u00f6a v\u00f4\u00f9i vie\u00e2n \u00f1oan. Vie\u00e2n na\u00f8y kho\u00e2ng ca\u00e0n xe\u00f9t ho\u00fbi g\u00ec ca\u00fb, ta\u00f9t luo\u00e2n ba\u00f8 cu\u00ef hai ca\u00f9i ta\u00f9t ne\u00e2n tha\u00e2n, va\u00f8 khi ba\u00f8 cu\u00ef cu\u00f9i xuo\u00e1ng nha\u00ebt no\u00f9n, th\u00ec nha\u00f8 khai ho\u00f9a \u00f1o\u00f9 la\u00efi \u00f1a\u00f9 luo\u00e2n mo\u00e4t ca\u00f9i ra\u00e1t a\u00f9c va\u00f8o bu\u00efng d\u00f6\u00f4\u00f9i la\u00f8m cho ma\u00f9u o\u00e4c ra le\u00e2nh la\u00f9ng. Ba\u00f8 cu\u00ef nga\u00f5 xuo\u00e1ng ba\u00e1t t\u00e6nh. \u00d1a\u00f9ng le\u00f5 pha\u00fbi \u00f1\u00f4\u00f5 ba\u00f8 cu\u00ef da\u00e4y, th\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00f8i co\u00e4ng s\u00f6\u00ef cu\u00fba o\u00e2ng Xaro\u00e2 la\u00efi \u00f1o\u00f8i ly\u00f9 tr\u00f6\u00f4\u00fbng s\u00f4\u00fb ta\u00efi \u00f1e\u00e1n va\u00f8 le\u00e4nh \u00f1em ng\u00f6\u00f4\u00f8i b\u00f2 th\u00f6\u00f4ng \u00f1i. Ly\u00f9 tr\u00f6\u00f4\u00fbng t\u00f6\u00f8 cho\u00e1i kho\u00e2ng la\u00f8m. Vie\u00e2n \u00f1oan lie\u00e0n cho \u00f1o\u00f8i cho\u00e0ng ba\u00f8 gia\u00f8 \u00f1e\u00e1n, \u2013 o\u00e2ng na\u00f8y mu\u00f8, \u2013 ra le\u00e4nh \u00f1em v\u00f4\u00ef ve\u00e0. 147","Ca\u00f9c ba\u00efn co\u00f9 muo\u00e1n \u00f1a\u00f9nh cuo\u00e4c ra\u00e8ng cu\u00f5ng nh\u00f6 ba\u00efn \u00f1o\u00e0ng s\u00f6\u00ef cu\u00fba ho\u00ef la\u00f8 vie\u00e2n quan cai tr\u00f2 no\u00ef \u00f4\u00fb cha\u00e2u Phi, hai vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c nha\u00f8 \u00f1oan Nam Ky\u00f8 na\u00f8y \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc hoa\u00f8n toa\u00f8n vo\u00e2 s\u00f6\u00ef kho\u00e2ng? Tha\u00e4m ch\u00ed co\u00f9 the\u00e5 chu\u00f9ng \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tha\u00eang th\u00f6\u00f4\u00fbng n\u00f6\u00f5a la\u00f8 kha\u00f9c! * ** Ca\u00f9c em be\u00f9 Angie\u00e2 \u00f1o\u00f9i. Nhie\u00e0u em m\u00f4\u00f9i le\u00e2n sa\u00f9u, le\u00e2n ba\u00fby \u00f1a\u00f5 pha\u00fbi \u00f1i \u00f1a\u00f9nh gia\u00e0y hay xa\u00f9ch gio\u00fb thue\u00e2 \u00f4\u00fb ch\u00f4\u00ef \u00f1e\u00e5 kie\u00e1m a\u00ean. Ch\u00ednh phu\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a va\u00f8 khai ho\u00f9a cho ra\u00e8ng ca\u00f9c em cu\u00f8ng kho\u00e5 kia kie\u00e1m \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc qua\u00f9 nhie\u00e0u tie\u00e0n, ne\u00e2n ba\u00e9t mo\u00e3i em pha\u00fbi co\u00f9 mo\u00e4t so\u00e5 \u00f1a\u00eang ky\u00f9 va\u00f8 tra\u00fb mo\u00e2n ba\u00f8i ha\u00f8ng tha\u00f9ng t\u00f6\u00f8 1 phra\u00eang r\u00f6\u00f4\u00f5i \u00f1e\u00e1n 2 phra\u00eang. Ca\u00f9c ba\u00efn co\u00e2ng nha\u00e2n ch\u00ednh quo\u00e1c! Ca\u00f9c ba\u00efn \u00f1ang pha\u00fbn \u00f1o\u00e1i mo\u00f9n thue\u00e1 vo\u00e2 ly\u00f9 \u00f1a\u00f9nh va\u00f8o tie\u00e0n l\u00f6\u00f4ng, ca\u00f9c ba\u00efn ngh\u00f3 the\u00e1 na\u00f8o ve\u00e0 mo\u00f9n thue\u00e1 b\u00e6 o\u00e5i \u00f1a\u00f9nh va\u00f8o ca\u00f9c em be\u00f9 kia? * ** Tr\u00f6\u00f4\u00f9c chie\u00e1n tranh, \u00f4\u00fb Ma\u00f9ctin\u00edch, gia\u00f9 \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng la\u00f8 280 phra\u00eang mo\u00e4t ta\u00e1n, r\u00f6\u00f4\u00efu rom 35 phra\u00eang mo\u00e4t tra\u00eam l\u00edt. Nay gia\u00f9 \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng 3.000 phra\u00eang, r\u00f6\u00f4\u00efu rom 400 phra\u00eang. Nh\u00f6 the\u00e1 bo\u00efn chu\u00fb \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc l\u00f4\u00f8i 1.000%. Gia\u00f9 sinh hoa\u00eft th\u00ec la\u00efi ta\u00eang le\u00e2n \u00edt nha\u00e1t 300%. Ne\u00e1u co\u00e4ng the\u00e2m s\u00f6\u00ef gia\u00fbm su\u00f9t s\u00f6\u00f9c mua cu\u00fba \u00f1o\u00e0ng phra\u00eang va\u00f8o s\u00f6\u00ef che\u00e2nh le\u00e4ch ghe\u00e2 g\u00f4\u00f9m no\u00f9i tre\u00e2n th\u00ec ca\u00f9c ba\u00efn se\u00f5 tha\u00e1y \u00f1\u00f4\u00f8i so\u00e1ng cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i co\u00e2ng nha\u00e2n ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 cu\u00f8ng c\u00f6\u00efc \u00f1e\u00e1n the\u00e1 na\u00f8o. 148","Tha\u00f9ng 2 na\u00eam 1923, v\u00ec chu\u00fb kho\u00e2ng ch\u00f2u ta\u00eang l\u00f6\u00f4ng, co\u00e2ng nha\u00e2n ba\u00f5i co\u00e2ng. Cu\u00f5ng nh\u00f6 ba\u00e1t c\u00f6\u00f9 \u00f4\u00fb \u00f1a\u00e2u, ma\u00f8 \u00f4\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a la\u00efi co\u00f8n h\u00f4n \u00f4\u00fb n\u00f4i kha\u00f9c, bo\u00efn chu\u00fb kho\u00e2ng bao gi\u00f4\u00f8 nga\u00e0n nga\u00efi la\u00f8m cho co\u00e2ng nha\u00e2n \u00f1o\u00e5 ma\u00f9u. Cho ne\u00e2n trong cuo\u00e4c ba\u00f5i co\u00e2ng a\u00e1y, hai co\u00e2ng nha\u00e2n tre\u00fb ng\u00f6\u00f4\u00f8i Ma\u00f9ctin\u00edch, mo\u00e4t anh 18, mo\u00e4t anh 19 tuo\u00e5i, \u00f1a\u00f5 b\u00f2 gie\u00e1t mo\u00e4t ca\u00f9ch he\u00f8n nha\u00f9t. Bo\u00efn chu\u00fb hung a\u00f9c kho\u00e2ng t\u00f6\u00f8 tre\u00fb con, kho\u00e2ng tr\u00f6\u00f8 phu\u00ef n\u00f6\u00f5. T\u00f4\u00f8 Ng\u00f6\u00f4\u00f8i cu\u00f8ng kho\u00e5, so\u00e1 ra tha\u00f9ng 5 na\u00eam 1923, \u00f1a\u00f5 \u00f1a\u00eang tin d\u00f6\u00f4\u00f9i \u00f1a\u00e2y: \u201cNha\u00f8 ch\u00f6\u00f9c tra\u00f9ch \u00f1o\u00e1i x\u00f6\u00fb ra\u00e1t ba\u00e1t co\u00e2ng v\u00f4\u00f9i nha\u00e2n da\u00e2n lao \u00f1o\u00e4ng. Nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i kho\u00e2ng nha\u00e4n la\u00f8m vie\u00e4c theo m\u00f6\u00f9c tie\u00e0n co\u00e2ng do bo\u00efn chu\u00fb a\u00e1n \u00f1\u00f2nh \u00f1e\u00e0u b\u00f2 to\u00e1 gia\u00f9c, b\u00f2 ca\u00fbnh binh ba\u00e9t gi\u00f6\u00f5 va\u00f8 kha\u00f9m xe\u00f9t. \u00d4\u00db \u00f1a\u00e2u, bo\u00efn ca\u00fbnh binh cu\u00f5ng to\u00fb ra \u00f1a\u00e0y a\u00f9c y\u00f9 \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i da\u00e2n nghe\u00f8o kho\u00e5. Cha\u00fang ha\u00efn ho\u00e2m kia, hai ca\u00fbnh binh \u00f1a\u00f5 \u00f1e\u00e1n vie\u00e4n c\u00f6\u00f9u te\u00e1 T\u00f4rinite\u00e2 ba\u00e9t mo\u00e4t phu\u00ef n\u00f6\u00f5 te\u00e2n la\u00f8 Luybanh, ch\u00f2 na\u00f8y hai \u00f1u\u00f8i b\u00f2 tru\u00f9ng nhie\u00e0u ve\u00e1t \u00f1a\u00efn trong vu\u00ef no\u00e5 su\u00f9ng \u00f4\u00fb Ra\u00f9txinha\u00e9c nga\u00f8y 9 tha\u00f9ng 2. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1a\u00f5 bo\u00fb tu\u00f8 ch\u00f2, la\u00e1y c\u00f4\u00f9 ra\u00e8ng \u201cch\u00f2 \u00f1a\u00f5 vi pha\u00efm quye\u00e0n t\u00f6\u00ef do lao \u00f1o\u00e4ng ba\u00e8ng ba\u00efo ha\u00f8nh hoa\u00ebc ba\u00e8ng l\u00f4\u00f8i do\u00efa da\u00e3m\u201d. Nh\u00f6ng mo\u00e4t \u00f1ie\u00e0u cha\u00e9c cha\u00e9n la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i phu\u00ef n\u00f6\u00f5 \u00f1a\u00f9ng th\u00f6\u00f4ng \u00f1o\u00f9 \u00f1i kho\u00e2ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc, the\u00e1 ma\u00f8 bo\u00efn ca\u00fbnh binh va\u00e3n c\u00f6\u00f9 muo\u00e1n gia\u00fbi ch\u00f2 \u00f1i bo\u00e4 32 kilo\u00e2me\u00f9t \u00f1e\u00e1n cho\u00e3 o\u00e2ng d\u00f6\u00ef tha\u00e5m. Lu\u00f9c ch\u00f2 b\u00f2 ba\u00e9t th\u00ec \u00f1a\u00f5 na\u00eam, sa\u00f9u nga\u00f8y ch\u00f2 kho\u00e2ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tha\u00e0y thuo\u00e1c \u00f4\u00fb ma\u00f5i Pho \u00f1\u00f4\u00f8 Phra\u00eangx\u00f4(1), ca\u00f9ch \u00f1a\u00e1y 32 kilo\u00e2me\u00f9t, \u00f1e\u00e1n kha\u00f9m. 1. Fort de France: Thu\u00fb phu\u00fb Ma\u00f9ctin\u00edch. 149","The\u00e1 th\u00ec ai \u00f1a\u00f5 ca\u00e1p gia\u00e1y cho ch\u00f2 ra vie\u00e4n, khi ma\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i me\u00ef co\u00f9 ba con nho\u00fb va\u00f8 b\u00f2 ba\u00e9t giam kia va\u00e3n ba\u00fbo ra\u00e8ng m\u00ecnh ch\u00f6a la\u00f8nh, m\u00ecnh co\u00f8n th\u00f6\u00f4ng t\u00edch va\u00f8 kho\u00e2ng \u00f1i la\u00efi \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc? To\u00e2i ne\u00e2u s\u00f6\u00ef vie\u00e4c na\u00f8y trong so\u00e1 bao nhie\u00e2u s\u00f6\u00ef vie\u00e4c \u00f1a\u00f9ng ca\u00eam pha\u00e3n th\u00f6\u00f4\u00f8ng ta\u00f9i die\u00e3n ha\u00e0u nh\u00f6 \u00f4\u00fb kha\u00e9p n\u00f4i trong thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a. Trong cuo\u00e4c ba\u00f5i co\u00e2ng, \u00f4\u00fb mo\u00e4t so\u00e1 doanh nghie\u00e4p, nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u201c\u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tuye\u00e5n du\u00efng\u201d b\u00f2 ba\u00e9t buo\u00e4c la\u00f8m vie\u00e4c d\u00f6\u00f4\u00f9i s\u00f6\u00ef gia\u00f9m sa\u00f9t cu\u00fba ca\u00fbnh binh va\u00f8 l\u00ednh thu\u00fby, y nh\u00f6 d\u00f6\u00f4\u00f9i th\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00efi no\u00e2 le\u00e4\u201d. * ** Chu\u00f9ng to\u00e2i \u00f1o\u00efc trong mo\u00e4t t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o, tha\u00e1y nh\u00f6 sau: \u201c\u00d4\u00db Co\u00e2ngxta\u00eangtin(1), t\u00f6\u00f8ng \u00f1oa\u00f8n phu\u00ef n\u00f6\u00f5 lu\u00f5 l\u00f6\u00f4\u00eft ke\u00f9o \u00f1i a\u00ean xin. Mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i trong \u00f1a\u00f9m ng\u00f6\u00f4\u00f8i cu\u00f8ng kho\u00e5 \u00f1o\u00f9 \u00f1a\u00f5 che\u00e1t be\u00e2n ca\u00e0u En Ca\u00eangtara, tay co\u00f8n a\u00fcm \u00f1\u00f6\u00f9a con nho\u00fb. T\u00f6\u00f8 Bo\u00e2gari \u00f1e\u00e1n Gienpha(2), vo\u00e2 so\u00e1 o\u00e2ng gia\u00f8, tre\u00fb em va\u00f8 phu\u00ef n\u00f6\u00f5 be\u00e1 con bao va\u00e2y \u00f1oa\u00f8n xe l\u00f6\u00fba \u00f1e\u00e5 xin bo\u00e1 th\u00ed. Ho\u00ef ch\u00e6 co\u00f8n la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng bo\u00e4 x\u00f6\u00f4ng, a\u00f9o qua\u00e0n t\u00f4i ta\u00fb. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ca\u00e1m ho\u00ef la\u00fbng va\u00fbng \u00f1e\u00e1n ca\u00f9c ga\u201d. * ** 1. Constantine: Te\u00e2n mo\u00e4t qua\u00e4n cu\u00fba Angie\u00e2ri, \u00f1o\u00e0ng th\u00f4\u00f8i cu\u00f5ng la\u00f8 te\u00e2n qua\u00e4n l\u00ee cu\u00fba qua\u00e4n a\u00e1y. 2. Boghari, Djelfa: Te\u00e2n nh\u00f6\u00f5ng \u00f1\u00f2a ph\u00f6\u00f4ng \u00f4\u00fb Angie\u00e2ri. 150","Tha\u00e4t la\u00f8 mo\u00e4t s\u00f6\u00ef m\u00e6a mai \u00f1au \u00f1\u00f4\u00f9n khi tha\u00e1y ra\u00e8ng ne\u00e0n va\u00ean minh \u2013 d\u00f6\u00f4\u00f9i nhie\u00e0u h\u00ecnh th\u00f6\u00f9c kha\u00f9c nhau nh\u00f6 t\u00f6\u00ef do, co\u00e2ng ly\u00f9, v.v..., \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc t\u00f6\u00f4\u00efng tr\u00f6ng ba\u00e8ng h\u00ecnh a\u00fbnh d\u00f2u hie\u00e0n cu\u00fba mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i phu\u00ef n\u00f6\u00f5 va\u00f8 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mo\u00e4t ha\u00efng ng\u00f6\u00f4\u00f8i t\u00f6\u00ef cho la\u00f8 phong nha\u00f5 ra s\u00f6\u00f9c \u00f1ie\u00e5m to\u00e2 \u2013 la\u00efi \u00f1o\u00e1i x\u00f6\u00fb mo\u00e4t ca\u00f9ch he\u00e1t s\u00f6\u00f9c b\u00e6 o\u00e5i v\u00f4\u00f9i ng\u00f6\u00f4\u00f8i phu\u00ef n\u00f6\u00f5 ba\u00e8ng x\u00f6\u00f4ng, ba\u00e8ng th\u00f2t va\u00f8 xu\u00f9c pha\u00efm t\u00f4\u00f9i phong ho\u00f9a, trinh tie\u00e1t va\u00f8 \u00f1\u00f4\u00f8i so\u00e1ng cu\u00fba ho\u00ef mo\u00e4t ca\u00f9ch c\u00f6\u00efc ky\u00f8 vo\u00e2 lie\u00e2m s\u00e6. Tho\u00f9i da\u00e2m ba\u00efo th\u00f6\u00efc da\u00e2n la\u00f8 hie\u00e4n t\u00f6\u00f4\u00efng pho\u00e5 bie\u00e1n va\u00f8 ta\u00f8n a\u00f9c kho\u00e2ng the\u00e5 t\u00f6\u00f4\u00fbng t\u00f6\u00f4\u00efng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc. \u00d4\u00db \u00f1a\u00e2y chu\u00f9ng to\u00e2i ch\u00e6 ne\u00e2u ra mo\u00e4t va\u00f8i vie\u00e4c ma\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng nha\u00e2n ch\u00f6\u00f9ng kho\u00e2ng thie\u00e2n v\u00f2 \u00f1a\u00f5 tro\u00e2ng tha\u00e1y va\u00f8 ke\u00e5 la\u00efi, \u00f1e\u00e5 ca\u00f9c ch\u00f2 em ph\u00f6\u00f4ng Ta\u00e2y hie\u00e5u ro\u00f5 gia\u00f9 tr\u00f2 cu\u00fba ca\u00f9i go\u00efi la\u00f8 \u201cs\u00f6\u00f9 ma\u00efng khai ho\u00f9a\u201d va\u00f8 no\u00e3i \u00f1au kho\u00e5 cu\u00fba ch\u00f2 em m\u00ecnh \u00f4\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a. Mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f4\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a ke\u00e5 la\u00efi ra\u00e8ng: \u201cKhi bo\u00efn l\u00ednh ke\u00f9o \u00f1e\u00e1n, ta\u00e1t ca\u00fb da\u00e2n chu\u00f9ng \u00f1e\u00e0u cha\u00efy tro\u00e1n, ch\u00e6 co\u00f8n la\u00efi hai cu\u00ef gia\u00f8, mo\u00e4t thie\u00e1u n\u00f6\u00f5, mo\u00e4t thie\u00e1u phu\u00ef \u00f1ang cho \u00f1\u00f6\u00f9a con m\u00f4\u00f9i \u00f1e\u00fb bu\u00f9 va\u00f8 tay da\u00e9t mo\u00e4t em ga\u00f9i le\u00e2n ta\u00f9m. Bo\u00efn l\u00ednh \u00f1o\u00f8i tie\u00e0n, r\u00f6\u00f4\u00efu va\u00f8 thuo\u00e1c phie\u00e4n. V\u00ec kho\u00e2ng ai hie\u00e5u tie\u00e1ng Pha\u00f9p ne\u00e2n chu\u00f9ng no\u00e5i gia\u00e4n, la\u00e1y ba\u00f9ng su\u00f9ng \u00f1a\u00f9nh che\u00e1t mo\u00e4t cu\u00ef gia\u00f8. Co\u00f8n cu\u00ef gia\u00f8 kia th\u00ec b\u00f2 hai te\u00e2n l\u00ednh, khi \u00f1e\u00e1n \u00f1a\u00f5 say me\u00e0m, \u00f1em thie\u00e2u so\u00e1ng trong mo\u00e4t \u00f1o\u00e1ng l\u00f6\u00fba ha\u00f8ng ma\u00e1y gi\u00f4\u00f8 lie\u00e0n \u00f1e\u00e5 la\u00f8m tro\u00f8 vui v\u00f4\u00f9i nhau. Trong khi \u00f1o\u00f9 th\u00ec nh\u00f6\u00f5ng te\u00e2n kha\u00f9c thay phie\u00e2n nhau hie\u00e1p co\u00e2 thie\u00e1u n\u00f6\u00f5, ng\u00f6\u00f4\u00f8i me\u00ef va\u00f8 \u00f1\u00f6\u00f9a con ga\u00f9i nho\u00fb cu\u00fba ba\u00f8. Xong, chu\u00f9ng va\u00e4t ng\u00f6\u00fba co\u00e2 thie\u00e1u n\u00f6\u00f5 ra, tro\u00f9i la\u00efi, nhe\u00f9t gie\u00fb va\u00f8o mie\u00e4ng, ro\u00e0i mo\u00e4t te\u00e2n ca\u00e0m l\u00f6\u00f4\u00f5i le\u00e2 \u00f1a\u00e2m va\u00f8o bu\u00efng co\u00e2, cha\u00ebt ngo\u00f9n tay co\u00e2 \u00f1e\u00e5 la\u00e1y chie\u00e1c nha\u00e3n va\u00f8 ca\u00e9t \u00f1a\u00e0u co\u00e2 \u00f1e\u00e5 lo\u00e4t ca\u00f9i vo\u00f8ng co\u00e5. 151","Tre\u00e2n \u00f1a\u00f9m \u00f1a\u00e1t ba\u00e8ng pha\u00fang tr\u00f6\u00f4\u00f9c kia la\u00f8 ruo\u00e4ng muo\u00e1i, ba ca\u00f9i xa\u00f9c che\u00e1t na\u00e8m \u00f1o\u00f9: mo\u00e4t em be\u00f9 b\u00f2 lo\u00e4t tra\u00e0n truo\u00e0ng, mo\u00e4t thie\u00e1u n\u00f6\u00f5 ruo\u00e4t gan lo\u00f8i ra, ca\u00f9nh tay tra\u00f9i c\u00f6\u00f9ng \u00f1\u00f4\u00f8 gi\u00f4 na\u00e9m tay le\u00e2n ch\u00f3a va\u00f8o o\u00e2ng tr\u00f4\u00f8i vo\u00e2 t\u00ecnh, mo\u00e4t xa\u00f9c cu\u00ef gia\u00f8 ghe\u00e2 r\u00f4\u00efn khu\u00fbng khie\u00e1p, tha\u00e2n the\u00e5 tra\u00e0n truo\u00e0ng, ma\u00ebt mu\u00f5i cha\u00f9y kho\u00e2ng nha\u00e4n ra \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc n\u00f6\u00f5a, m\u00f4\u00f5 cha\u00fby le\u00e2nh la\u00f9ng \u00f1a\u00f5 \u00f1o\u00e2ng la\u00efi, da bu\u00efng pho\u00e0ng le\u00e2n, la\u00f9ng xa\u00e0y, va\u00f8ng o\u00f9ng nh\u00f6 da l\u00f4\u00efn quay\u201d. Buo\u00e5i to\u00e1i ho\u00e2m \u00f1a\u00f9nh chie\u00e1m Ch\u00f4\u00ef M\u00f4\u00f9i (Ba\u00e9c Ky\u00f8), mo\u00e4t s\u00f3 quan cu\u00fba tie\u00e5u \u00f1oa\u00f8n cha\u00e2u Phi co\u00f8n tha\u00e1y mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i tu\u00f8 kho\u00fbe ma\u00efnh, kho\u00e2ng th\u00f6\u00f4ng t\u00edch. Sa\u00f9ng ho\u00e2m sau, vie\u00e2n s\u00f3 quan a\u00e1y \u00f1a\u00f5 tha\u00e1y anh ta b\u00f2 thie\u00e2u che\u00e1t, m\u00f4\u00f5 cha\u00fby nha\u00e0y nhu\u00efa, da bu\u00efng pho\u00e0ng le\u00e2n va\u00f8 va\u00f8ng a\u00f9nh. \u00d1o\u00f9 la\u00f8 v\u00ec mo\u00e4t bo\u00efn l\u00ednh \u00f1a\u00f5 suo\u00e1t \u00f1e\u00e2m thui con ng\u00f6\u00f4\u00f8i tay kho\u00e2ng a\u00e1y, trong khi bo\u00efn kha\u00f9c ha\u00f8nh ha\u00ef mo\u00e4t phu\u00ef n\u00f6\u00f5. Mo\u00e4t te\u00e2n l\u00ednh buo\u00e4c mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i phu\u00ef n\u00f6\u00f5 An Nam pha\u00fbi hie\u00e1n tha\u00e2n cho con cho\u00f9 cu\u00fba ha\u00e9n. Ch\u00f2u kho\u00e2ng ch\u00f2u. Ha\u00e9n lie\u00e0n \u00f1a\u00e2m mo\u00e4t nha\u00f9t l\u00f6\u00f4\u00f5i le\u00e2 va\u00f8o bu\u00efng ch\u00f2, che\u00e1t t\u00f6\u00f4i. Cu\u00f5ng va\u00e3n ng\u00f6\u00f4\u00f8i ch\u00f6\u00f9ng a\u00e1y ke\u00e5 la\u00efi: \u201cMo\u00e4t nga\u00f8y le\u00e3 no\u00ef mo\u00e4t te\u00e2n l\u00ednh trong c\u00f4n vui, t\u00f6\u00ef nhie\u00e2n vo\u00e2 c\u00f4\u00f9 nha\u00fby bo\u00e5 va\u00f8o mo\u00e4t ba\u00f8 gia\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam, la\u00e1y l\u00f6\u00f4\u00f5i le\u00e2 \u00f1a\u00e2m ba\u00f8 mo\u00e4t nha\u00f9t che\u00e1t ngay. Mo\u00e4t te\u00e2n l\u00ednh la\u00f8m v\u00f6\u00f4\u00f8n nh\u00ecn tha\u00e1y mo\u00e4t toa\u00f9n ng\u00f6\u00f4\u00f8i, nam co\u00f9, n\u00f6\u00f5 co\u00f9, \u00f1i va\u00f8o v\u00f6\u00f4\u00f8n ha\u00e9n lu\u00f9c m\u00f6\u00f4\u00f8i gi\u00f4\u00f8 sa\u00f9ng. \u00d1o\u00f9 la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i tro\u00e0ng rau hie\u00e0n la\u00f8nh, to\u00f8 mo\u00f8 muo\u00e1n xem v\u00f6\u00f4\u00f8n. Nh\u00f6ng te\u00e2n l\u00ednh \u00f1a\u00f5 la\u00e1y su\u00f9ng sa\u00ean ba\u00e9n xa\u00fb va\u00f8o ho\u00ef, la\u00f8m che\u00e1t hai thie\u00e1u n\u00f6\u00f5. Mo\u00e4t nha\u00e2n vie\u00e2n nha\u00f8 \u00f1oan \u00f1o\u00f8i va\u00f8o nha\u00f8 mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9, chu\u00fb nha\u00f8 kho\u00e2ng ch\u00f2u, ha\u00e9n be\u00f8n \u00f1o\u00e1t nha\u00f8, va\u00f8 152"]
Search
Read the Text Version
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52
- 53
- 54
- 55
- 56
- 57
- 58
- 59
- 60
- 61
- 62
- 63
- 64
- 65
- 66
- 67
- 68
- 69
- 70
- 71
- 72
- 73
- 74
- 75
- 76
- 77
- 78
- 79
- 80
- 81
- 82
- 83
- 84
- 85
- 86
- 87
- 88
- 89
- 90
- 91
- 92
- 93
- 94
- 95
- 96
- 97
- 98
- 99
- 100
- 101
- 102
- 103
- 104
- 105
- 106
- 107
- 108
- 109
- 110
- 111
- 112
- 113
- 114
- 115
- 116
- 117
- 118
- 119
- 120
- 121
- 122
- 123
- 124
- 125
- 126
- 127
- 128
- 129
- 130
- 131
- 132
- 133
- 134
- 135
- 136
- 137
- 138
- 139
- 140
- 141
- 142
- 143
- 144
- 145
- 146
- 147
- 148
- 149
- 150
- 151
- 152
- 153
- 154
- 155
- 156
- 157
- 158
- 159
- 160
- 161
- 162
- 163
- 164
- 165
- 166
- 167
- 168
- 169
- 170
- 171
- 172
- 173
- 174
- 175
- 176
- 177
- 178
- 179
- 180
- 181
- 182
- 183
- 184
- 185
- 186