Important Announcement
PubHTML5 Scheduled Server Maintenance on (GMT) Sunday, June 26th, 2:00 am - 8:00 am.
PubHTML5 site will be inoperative during the times indicated!

Home Explore Bản Án Chế Độ Thực Dân Pháp – Hồ Chí Minh

Bản Án Chế Độ Thực Dân Pháp – Hồ Chí Minh

Published by hd-thcamthuong, 2023-08-03 13:58:21

Description: Bản Án Chế Độ Thực Dân Pháp – Hồ Chí Minh

Search

Read the Text Version

["\u00f1o\u00e4c \u00f1oa\u00f9n \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i chu\u00f9ng to\u00e2i, va\u00f8 la\u00f8m tr\u00f4\u00fb nga\u00efi vie\u00e4c xa\u00e2y d\u00f6\u00efng \u00f1ie\u00e4n th\u00f4\u00f8 cu\u00fba chu\u00f9ng to\u00e2i. Gi\u00f4\u00f8 \u00f1a\u00e2y, do m\u00f6u mo\u00e2 cu\u00fba Inhaxio\u00e2 Paredo\u00e2 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc o\u00e2ng tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c tie\u00e1p tay cho trong vie\u00e4c c\u00f6\u00fb mo\u00e4t ca\u00f9ch tra\u00f9i \u00f1a\u00efo te\u00e2n Co\u00e1txo\u00e2co\u00e2 la\u00f8m Ima\u00eang, da\u00e2n Ho\u00e0i gia\u00f9o \u00f4\u00fb Poo\u00f9cto\u00e2 \u2013 No\u00e2vo\u00e2 \u00f1a\u00f5 chia tha\u00f8nh hai phe. T\u00ecnh tra\u00efng a\u00e1y la\u00f8m to\u00e5n th\u00f6\u00f4ng t\u00ecnh \u00f1oa\u00f8n ke\u00e1t, ho\u00f8a h\u00f4\u00efp cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i Ho\u00e0i gia\u00f9o, la\u00f8m ha\u00efi cho vie\u00e4c t\u00f6\u00ef do ha\u00f8nh \u00f1a\u00efo cu\u00fba chu\u00f9ng to\u00e2i va\u00f8 ga\u00e2y ra nh\u00f6\u00f5ng vu\u00ef lo\u00e4n xo\u00e4n l\u00f4\u00f9n\u201d. II \u2013 O\u00c2NG LO\u00c2NG D\u00f6\u00f4\u00f9i \u00f1a\u00e2y la\u00f8 ma\u00e1y \u00f1oa\u00efn tr\u00edch \u00f4\u00fb mo\u00e4t la\u00f9 th\u00f6 cu\u00fba \u00f1a\u00efi ta\u00f9 Be\u00f9cna g\u00f6\u00fbi cho ba\u00f9o Co\u00e4ng ho\u00f8a Pha\u00f9p(1) nga\u00f8y 6 tha\u00f9ng 12 na\u00eam 1922. Th\u00f6a nga\u00f8i bo\u00e4 tr\u00f6\u00f4\u00fbng, xin nga\u00f8i v\u00f6\u00f5ng ta\u00e2m, \u00f1a\u00efi ta\u00f9 Be\u00f9cna kho\u00e2ng pha\u00fbi la\u00f8 co\u00e4ng sa\u00fbn \u00f1a\u00e2u. \u201cCon so\u00e1 ha\u00f8ng xua\u00e1t kha\u00e5u \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng, b\u00f6\u00f9c th\u00f6 vie\u00e1t, hie\u00e4n \u00f1ang da\u00e3m cha\u00e2n ta\u00efi cho\u00e3, tha\u00e4m ch\u00ed co\u00f8n \u00f1ang su\u00eft xuo\u00e1ng. Na\u00eam 1914, \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng \u00f1a\u00f5 xua\u00e1t kha\u00e5u 45.000 kilo\u00e2 t\u00f4 lu\u00efa, 99.000 ta\u00e1n ngo\u00e2, 480 ta\u00e1n che\u00f8; na\u00eam ngoa\u00f9i ch\u00e6 xua\u00e1t kha\u00e5u co\u00f9 15.000 kilo\u00e2 t\u00f4 lu\u00efa, 32.000 ta\u00e1n ngo\u00e2, 156 ta\u00e1n che\u00f8. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta cu\u00f5ng t\u00f6\u00f4\u00fbng ra\u00e8ng hie\u00e4n nay ch\u00ednh phu\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng \u00f1ang t\u00edch c\u00f6\u00efc tie\u00e1n ha\u00f8nh nh\u00f6\u00f5ng co\u00e2ng tr\u00ecnh l\u00f4\u00f9n ca\u00e0n thie\u00e1t cho vie\u00e4c khai tha\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a. A\u00c1y the\u00e1 ma\u00f8, t\u00f6\u00f8 na\u00eam 1914 \u00f1e\u00e1n nay, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta kho\u00e2ng he\u00e0 \u00f1a\u00ebt the\u00e2m \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mo\u00e4t 1. La Re\u00f9publique Fran\u00e7aise. 53","ca\u00e2y so\u00e1 \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng sa\u00e9t na\u00f8o, cu\u00f5ng kho\u00e2ng khai tha\u00f9c \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc la\u00e1y mo\u00e4t he\u00f9cta ruo\u00e4ng na\u00f8o. Ca\u00f9ch \u00f1a\u00e2y 10 na\u00eam, o\u00e2ng Xaro\u00e2 co\u00f9 \u00f1\u00f6a tho\u00e2ng qua mo\u00e4t ch\u00f6\u00f4ng tr\u00ecnh kie\u00e1n thie\u00e1t, bao go\u00e0m vie\u00e4c xa\u00e2y d\u00f6\u00efng con \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng sa\u00e9t t\u00f6\u00f8 Vinh \u00f1e\u00e1n \u00d1o\u00e2ng Ha\u00f8 va\u00f8 bo\u00e1n he\u00e4 tho\u00e1ng \u00f1a\u00efi thu\u00fby no\u00e2ng; ta\u00e1t ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng co\u00e2ng tr\u00ecnh \u00f1o\u00f9 \u00f1e\u00e0u \u00f1a\u00f5 ng\u00f6\u00f8ng la\u00efi t\u00f6\u00f8 h\u00f4n 5 na\u00eam nay, la\u00e1y c\u00f4\u00f9 la\u00f8 kho\u00e2ng co\u00f9 kinh ph\u00ed. Nh\u00f6ng, cu\u00f5ng trong th\u00f4\u00f8i gian a\u00e1y, x\u00f6\u00f9 \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng la\u00efi bo\u00fb ra 65 trie\u00e4u \u00f1o\u00e0ng t\u00f6\u00f9c la\u00f8 450 trie\u00e4u phra\u00eang \u00f1e\u00e5 la\u00f8m \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng va\u00f8 dinh th\u00f6\u00ef. M\u00f4\u00f8i o\u00e2ng Phaghe\u00e2 ha\u00f5y suy ngh\u00f3 ve\u00e0 nh\u00f6\u00f5ng con so\u00e1 \u00f1o\u00f9 xem: Tie\u00e2u ga\u00e0n n\u00f6\u00fba ty\u00fb \u00f1e\u00e5 la\u00f8m nh\u00f6\u00f5ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng o\u00e2 to\u00e2 ma\u00f8 tre\u00e2n \u00f1o\u00f9 kho\u00e2ng he\u00e0 l\u00f6u tho\u00e2ng mo\u00e4t ta\u00e1n ha\u00f8ng ho\u00f9a na\u00f8o; \u00f1e\u00e5 xa\u00e2y d\u00f6\u00efng nh\u00f6\u00f5ng dinh th\u00f6\u00ef va\u00f8 pho\u00f8ng gia\u00e1y cho \u00f1a\u00f9m co\u00e2ng ch\u00f6\u00f9c \u00f1ang mo\u00efc \u00f1a\u00e0y da\u00e3y le\u00e2n \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng nh\u00f6 co\u00fb ca\u00e2y vu\u00f8ng nhie\u00e4t \u00f1\u00f4\u00f9i; trong khi a\u00e1y th\u00ec nh\u00f6\u00f5ng co\u00e2ng tr\u00ecnh \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc th\u00f6\u00f8a nha\u00e4n la\u00f8 ca\u00e0n thie\u00e1t va\u00f8 \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ngh\u00f2 vie\u00e4n tho\u00e2ng qua, la\u00efi b\u00f2 bo\u00fb r\u00f4i! Nh\u00f6ng \u00f1\u00f6\u00f8ng t\u00f6\u00f4\u00fbng la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta co\u00f9 y\u00f9 muo\u00e1n thay \u00f1o\u00e5i ph\u00f6\u00f4ng pha\u00f9p \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng. \u00d1e\u00e5 hoa\u00f8n tha\u00f8nh ch\u00f6\u00f4ng tr\u00ecnh na\u00eam 1912, o\u00e2ng Lo\u00e2ng \u00f1a\u00f5 xin ngh\u00f2 vie\u00e4n cho phe\u00f9p pha\u00f9t ha\u00f8nh mo\u00e4t \u00f1\u00f4\u00eft co\u00e2ng tra\u00f9i. Nay, o\u00e2ng ta la\u00efi xin pha\u00f9t ha\u00f8nh mo\u00e4t \u00f1\u00f4\u00eft th\u00f6\u00f9 hai n\u00f6\u00f5a. Nh\u00f6\u00f5ng ke\u00fb hie\u00e4n \u00f1ang \u00f1ie\u00e0u khie\u00e5n vie\u00e4c khai tha\u00f9c \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng h\u00ecnh nh\u00f6 \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f2nh ta\u00e2m kho\u00e2ng la\u00f8m ca\u00f9i g\u00ec tha\u00e4t s\u00f6\u00ef co\u00f9 \u00edch l\u00f4\u00efi ca\u00fb ne\u00e1u tr\u00f6\u00f4\u00f9c he\u00e1t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta kho\u00e2ng cho phe\u00f9p ho\u00ef vay n\u00f4\u00ef. Co\u00f8n \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i ta\u00f8i nguye\u00e2n nga\u00e2n sa\u00f9ch, \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i nh\u00f6\u00f5ng d\u00f6\u00ef tr\u00f6\u00f5 t\u00edch lu\u00f5y \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc trong va\u00f8 sau th\u00f4\u00f8i ky\u00f8 chie\u00e1n tranh, th\u00ec ho\u00ef quye\u00e1t vung tay ne\u00f9m qua c\u00f6\u00fba so\u00e5 ne\u00e1u ngh\u00f2 vie\u00e4n kho\u00e2ng \u00f1\u00f6a va\u00f8o ne\u00e0 ne\u00e1p\u201d. 54","III \u2013 O\u00c2NG GA\u00d9CBI O\u00c2ng Ga\u00f9cbi, toa\u00f8n quye\u00e0n \u00f1a\u00fbo Ma\u00f1agaxca, v\u00f6\u00f8a ve\u00e0 Pha\u00f9p. Cu\u00f5ng nh\u00f6 ta\u00e1t ca\u00fb ca\u00f9c vie\u00e2n tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c, ba\u00efn \u00f1o\u00e0ng nghie\u00e4p cu\u00fba o\u00e2ng, o\u00e2ng Ga\u00f9cbi ra\u00e1t la\u00e1y la\u00f8m ha\u00f8i lo\u00f8ng ve\u00e0 ca\u00f9i thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a \u201ccu\u00fba m\u00ecnh\u201d: tie\u00e1n bo\u00e4, gia\u00f8u co\u00f9, trung tha\u00f8nh, an c\u00f6 la\u00efc nghie\u00e4p, co\u00f9 to\u00e5 ch\u00f6\u00f9c, co\u00f9 d\u00f6\u00ef a\u00f9n na\u00f8y, ch\u00f6\u00f4ng tr\u00ecnh no\u00ef, v.v... \u00d1o\u00f9 la\u00f8 ca\u00f9i bo\u00efc ha\u00f8nh ly\u00f9 muo\u00e2n thu\u00f4\u00fb, ba\u00e1t di ba\u00e1t d\u00f2ch cu\u00fba ca\u00f9c nga\u00f8i tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c ve\u00e0 ngh\u00e6, ma\u00f8 nay \u00f1e\u00e1n l\u00f6\u00f4\u00eft o\u00e2ng Ga\u00f9cbi la\u00efi a\u00e2n ca\u00e0n m\u00f4\u00fb ra cho ta\u00e1t ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng ai muo\u00e1n xem\u2026 Va\u00f8 v\u00f6\u00f4\u00eft le\u00e2n tre\u00e2n ta\u00e1t ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng ngo\u00f9n b\u00f2p b\u00f4\u00efm cu\u00f5 r\u00edch a\u00e1y, o\u00e2ng Ga\u00f9cbi co\u00f8n khe\u00f9o le\u00f9o gi\u00f4\u00fb ra ngo\u00f9n b\u00f2p kha\u00f9c (hay \u00f1u\u00f9ng h\u00f4n ngo\u00f9n b\u00f2p cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i kha\u00f9c) ra\u00e1t m\u00f6\u00efc tinh vi: vie\u00e4c khai tha\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a. Chu\u00f9ng to\u00e2i xin cha\u00f8o m\u00f6\u00f8ng quan toa\u00f8n quye\u00e0n m\u00f4\u00f9i ve\u00e0, va\u00f8 xin ho\u00fbi nga\u00f8i: \u201cPha\u00fbi cha\u00eang pha\u00f9i \u00f1oa\u00f8n thanh tra cu\u00fba bo\u00e4 \u00f1a\u00f5 kho\u00e2ng co\u00f9 \u00f1u\u00fb xa\u00f8 pho\u00f8ng \u00f1e\u00e5 xa\u00f9t(1) le\u00e2n \u00f1a\u00e0u quan toa\u00f8n quye\u00e0n, \u00f1o\u00e0ng th\u00f4\u00f8i thoa tr\u00f4n ca\u00f9i do\u00e1c, tre\u00e2n \u00f1o\u00f9 cu\u00ef l\u00f4\u00f9n pha\u00fbi tr\u00f6\u00f4\u00eft tha\u00fang ve\u00e0 ch\u00ednh quo\u00e1c \u00f1e\u00e5 \u00f4\u00fb la\u00efi \u00f1o\u00f9 ma\u00f5i ma\u00f5i \u00f1e\u00e1n ma\u00f5n \u00f1\u00f4\u00f8i tro\u00efn kie\u00e1p? Pha\u00fbi cha\u00eang \u00f1e\u00e5 c\u00f6\u00f9u v\u00f4\u00f9t the\u00e5 die\u00e4n cho nga\u00f8i, mo\u00e4t va\u00f8i te\u00e2n tay sai \u00f1a\u00e9c l\u00f6\u00efc \u00f1a\u00f5 to\u00e5 ch\u00f6\u00f9c mo\u00e4t tie\u00e4c r\u00f6\u00f4\u00efu tie\u00e3n ha\u00f8nh, va\u00f8 \u00f1e\u00e5 la\u00f8m vie\u00e4c \u00f1o\u00f9, chu\u00f9ng ta pha\u00fbi cha\u00efy b\u00f4\u00fb h\u00f4i tai, v\u00ec ngoa\u00f8i ban to\u00e5 ch\u00f6\u00f9c ra, kho\u00e2ng ma na\u00f8o buo\u00e0n \u00f1e\u00e1n d\u00f6\u00ef tie\u00e4c ca\u00fb? Pha\u00fbi cha\u00eang bo\u00efn tay cha\u00e2n cu\u00fba quan toa\u00f8n quye\u00e0n \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f2nh la\u00f8m mo\u00e4t la\u00f9 \u00f1\u00f4n a\u00f9i mo\u00e4 xin nga\u00f8i tr\u00f4\u00fb la\u00efi thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a, nh\u00f6ng la\u00efi kho\u00e2ng da\u00f9m \u00f1\u00f6a ra v\u00ec s\u00f4\u00ef co\u00f9 \u00f1\u00f4n cho\u00e1ng la\u00efi? 1. Nguye\u00e2n va\u00ean: Savonner, ngh\u00f3a \u00f1en la\u00f8 xa\u00f9t xa\u00f8 pho\u00f8ng, ngh\u00f3a bo\u00f9ng la\u00f8 khie\u00e5n tra\u00f9ch k\u00f2ch lie\u00e4t. 55","Sau cu\u00f8ng, pha\u00fbi cha\u00eang nha\u00e2n da\u00e2n ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f1a\u00f5 ta\u00ebng nga\u00f8i l\u00f4\u00f8i chu\u00f9c tha\u00e2n a\u00f9i na\u00f8y: \u201cTho\u00e2i nhe\u00f9, chu\u00f9 Ga\u00f9cbi! Xin chu\u00f9c kho\u00e2ng bao gi\u00f4\u00f8 ga\u00ebp la\u00efi chu\u00f9 n\u00f6\u00f5a!\u201d\u201d. IV \u2013 O\u00c2NG ME\u00d9CLANH Va\u00e4n me\u00e4nh hai m\u00f6\u00f4i trie\u00e4u ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam to\u00e1t so\u00e1 \u00f1ang na\u00e8m trong tay o\u00e2ng Ma\u00f9ctian Me\u00f9clanh. Ca\u00f9c ba\u00efn se\u00f5 ho\u00fbi to\u00e2i: \u201cCa\u00f9i o\u00e2ng Me\u00f9clanh a\u00e1y la\u00f8 ai va\u00e4y?\u201d. \u00d1o\u00f9 la\u00f8 mo\u00e4t o\u00e2ng \u00f1a\u00f5 t\u00f6\u00f8ng la\u00f8m quan cai tr\u00f2 \u00f4\u00fb qua\u00e0n \u00f1a\u00fbo Gambie\u00e2, sau gi\u00f6\u00f5 ch\u00f6\u00f9c pho\u00f9 tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c Ta\u00e2y Phi, ro\u00e0i le\u00e2n la\u00f8m tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c x\u00f6\u00f9 a\u00e1y. \u00d1o\u00f9 la\u00f8 mo\u00e4t o\u00e2ng \u00f1a\u00f5 bo\u00fb ra ba m\u00f6\u00f4i sa\u00f9u na\u00eam cu\u00fba \u00f1\u00f4\u00f8i m\u00ecnh \u00f1e\u00e5 nho\u00e0i nhe\u00f9t ca\u00f9i va\u00ean minh \u00f1a\u00e0y a\u00e2n hue\u00e4 cu\u00fba n\u00f6\u00f4\u00f9c Pha\u00f9p va\u00f8o \u00f1a\u00e0u o\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9. Co\u00f9 le\u00f5 ca\u00f9c ba\u00efn cho ra\u00e8ng \u00f1\u00f6a mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i kho\u00e2ng hie\u00e5u g\u00ec ve\u00e0 \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng \u00f1e\u00e1n na\u00e9m va\u00e4n me\u00e4nh \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng th\u00ec tha\u00e4t la\u00f8 mo\u00e4t tro\u00f8 he\u00e0 l\u00f4\u00f9n kie\u00e5u \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng ch\u00f6\u00f9 g\u00ec. \u00d1u\u00f9ng \u00f1a\u00e1y! Nh\u00f6ng \u00f1o\u00f9 la\u00f8 ca\u00f9i \u201cmo\u00e1t\u201d. Mo\u00e4t ba\u00efn \u00f1o\u00e0ng nghie\u00e4p cho bie\u00e1t ra\u00e8ng: ta\u00efi bo\u00e4 thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a, mo\u00e4t vie\u00e2n quan cai tr\u00f2 cu\u00f5 \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng ngo\u00e0i che\u00e3m che\u00e4 ta\u00efi vu\u00ef Ta\u00e2y Phi thuo\u00e4c Pha\u00f9p; mo\u00e4t vie\u00e2n quan cai tr\u00f2 cu\u00f5 \u00f4\u00fb Ta\u00e2y Phi phu\u00ef tra\u00f9ch vu\u00ef cha\u00e2u Phi x\u00edch \u00f1a\u00efo thuo\u00e4c Pha\u00f9p; mo\u00e4t vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c cu\u00f5 \u00f4\u00fb Xu\u00f1a\u00eang phu\u00ef tra\u00f9ch nh\u00f6\u00f5ng va\u00e1n \u00f1e\u00e0 ve\u00e0 Ma\u00f1agaxca; co\u00f8n \u00f1a\u00efi die\u00e4n cho x\u00f6\u00f9 Cam\u00f4run \u00f4\u00fb ho\u00e4i ch\u00f4\u00ef trie\u00e5n la\u00f5m thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a la\u00efi la\u00f8 mo\u00e4t vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c ch\u00f6a he\u00e0 bao gi\u00f4\u00f8 \u00f1a\u00ebt cha\u00e2n le\u00e2n \u00f1a\u00e1t Cam\u00f4run. The\u00e1 ne\u00e2n, tr\u00f6\u00f4\u00f9c khi sang \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng khai ho\u00f9a cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng, quan toa\u00f8n quye\u00e0n Me\u00f9clanh \u00f1\u00f2nh ba\u00e9t \u00f1a\u00e0u khai ho\u00f9a nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng che\u00e1t \u00f4\u00fb Pha\u00f9p, 56","t\u00f6\u00f9c la\u00f8, nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00f5 hy sinh v\u00ec to\u00e5 quo\u00e1c, v\u00ec co\u00e2ng ly\u00f9, va\u00f8 v\u00ec va\u00e2n va\u00e2n a\u00e1y ma\u00f8! C\u00f6\u00f4\u00f8i trong ngh\u00f3a \u00f1\u00f2a la\u00f8 mo\u00e4t ca\u00f9i thu\u00f9 \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i nh\u00f6\u00f5ng v\u00f3 nha\u00e2n, nh\u00f6ng c\u00f6\u00f4\u00f8i mo\u00e4t m\u00ecnh \u00f4\u00fb \u00f1o\u00f9 th\u00ec co\u00f9 le\u00f5 la\u00f8 kho\u00e2ng khoa\u00f9i la\u00e9m. B\u00f4\u00fbi va\u00e4y Cu\u00ef l\u00f4\u00f9n Me\u00f9clanh \u00f1a\u00f5 ra le\u00e4nh cho nh\u00f6\u00f5ng thanh nie\u00e2n An Nam \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tr\u00f4\u00ef ca\u00e1p pha\u00fbi theo Cu\u00ef l\u00f4\u00f9n \u00f1e\u00e1n ngh\u00f3a trang No\u00e2gia\u00eang tre\u00e2n b\u00f4\u00f8 so\u00e2ng Ma\u00f9cn\u00f4 \u00f1e\u00e5 \u00f1o\u00efc mo\u00e4t ba\u00f8i die\u00e3n va\u00ean tr\u00f6\u00f4\u00f9c s\u00f6\u00ef ch\u00f6\u00f9ng kie\u00e1n long tro\u00efng cu\u00fba nga\u00f8i. Nh\u00f6ng ba\u00f8i die\u00e3n va\u00ean a\u00e1y pha\u00fbi \u00f1e\u00e4 tr\u00ecnh cho Cu\u00ef l\u00f4\u00f9n kie\u00e5m duye\u00e4t tr\u00f6\u00f4\u00f9c. Ho\u00ef \u00f1a\u00f5 la\u00f8m \u00f1u\u00f9ng nh\u00f6 the\u00e1. Nh\u00f6ng Cu\u00ef l\u00f4\u00f9n tha\u00e1y ba\u00f8i die\u00e3n va\u00ean qua\u00f9 \u00f6 qua\u00f9 kh\u00edch, ne\u00e2n Cu\u00ef bo\u00fb pha\u00e9t \u00f1i va\u00f8 thay ba\u00e8ng mo\u00e4t ba\u00f8i kha\u00f9c do Cu\u00ef t\u00f6\u00ef tay va\u00efch ra da\u00f8n ba\u00f8i. D\u00f3 nhie\u00e2n, ba\u00f8i die\u00e3n va\u00ean \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc xa\u00f8o xa\u00f9o theo kie\u00e5u nha\u00f8 quan nh\u00f6 va\u00e4y th\u00ec pha\u00fbi sa\u00ebc mu\u00f8i trung tha\u00f8nh va\u00f8 quye\u00e1n luye\u00e1n. Ne\u00e1u ng\u00f6\u00f4\u00f8i che\u00e1t ma\u00f8 no\u00f9i \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc, nh\u00f6 bo\u00efn phu\u00f8 thu\u00fby th\u00f6\u00f4\u00f8ng ba\u00fbo, th\u00ec ho\u00e0n ma cu\u00fba nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam cho\u00e2n \u00f4\u00fb No\u00e2gia\u00eang, ha\u00fan \u00f1a\u00f5 no\u00f9i ra\u00e8ng: \u201cNga\u00f8i toa\u00f8n quye\u00e2n o\u00e2i! Xin c\u2026 a\u00fbm \u00f4n nga\u00f8i! Nh\u00f6ng xin Nga\u00f8i la\u00f8m \u00f4n\u2026 xe\u00f9o \u00f1i cho(1)!\u201d. V \u2013 O\u00c2NG GIE\u00c2RE\u00c2MI L\u00d4ME Chu\u00f9ng to\u00e2i \u00f1o\u00efc t\u00f4\u00f8 Bie\u00e2n nie\u00e2n thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a(2) tha\u00e1y ma\u00e5u tin nga\u00e9n nh\u00f6 sau; 1. Nguye\u00e2n va\u00ean: M\u2026 erci a\u00f8 toi, \u2026F \u2026 nous la paix! Trong Pha\u00f9p va\u00ean, ch\u00f6\u00f5 M vie\u00e1t ta\u00e9t, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta th\u00f6\u00f4\u00f8ng hie\u00e5u la\u00f8 Merde, la\u00f8 mo\u00e4t tie\u00e1ng ch\u00f6\u00fbi ru\u00fba ra\u00e1t tu\u00efc, cu\u00f5ng co\u00f9 ngh\u00f3a la\u00f8 pha\u00e2n; Ch\u00f6\u00f5 F. la\u00f8 Foutre, co\u00f9 ngh\u00f3a la\u00f8 cu\u00f9t, xe\u00f9o \u00f1i, \u00f1e\u00e5 ye\u00e2n\u2026 (Foutre le camp, Foutre la paix\u2026). \u00d1a\u00e2y la\u00f8 lo\u00e1i ch\u00f4i ch\u00f6\u00f5 cu\u00fba ta\u00f9c gia\u00fb. 2. Annales coloniales. 57","\u201cChu\u00f9ng to\u00e2i \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tin Gie\u00e2re\u00e2mi L\u00f4me, c\u00f6\u00efu tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a, c\u00f6\u00efu ngh\u00f2 vie\u00e2n cu\u00fba A\u00c1n \u00d1o\u00e4 thuo\u00e4c Pha\u00f9p, \u00f1\u00f6\u00f4ng b\u00f2 truy to\u00e1 tr\u00f6\u00f4\u00f9c to\u00f8a. O\u00c2ng ta nguye\u00e2n la\u00f8 chu\u00fb t\u00f2ch mo\u00e4t nha\u00f8 ba\u00eang do o\u00e2ng Ph\u00f4r\u00f4dun la\u00f8m qua\u00fbn tr\u00f2 \u2013 u\u00fby nhie\u00e4m. Nha\u00f8 ba\u00eang a\u00e1y \u00f1a\u00f5 tuye\u00e2n bo\u00e1 v\u00f4\u00f5 n\u00f4\u00ef ca\u00f9ch \u00f1a\u00e2y hai na\u00eam. \u00d1o\u00f9 la\u00f8 s\u00f6\u00ef ke\u00e1t lie\u00e3u \u00f1\u00edch \u00f1a\u00f9ng con \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng co\u00e2ng danh cu\u00fba te\u00e2n vo\u00e2 la\u00efi a\u00e1y\u201d. O\u00c2! O\u00c2! The\u00e1 ra cu\u00f5ng co\u00f9 nh\u00f6\u00f5ng te\u00e2n vo\u00e2 la\u00efi trong ca\u00f9i gi\u00f4\u00f9i tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c va\u00f8 ngh\u00f2 vie\u00e2n thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a cao quy\u00f9 a\u00e1y \u00f6? Ai ng\u00f4\u00f8 nh\u00e6! VI \u2013 O\u00c2NG UT\u00d4RA\u00c2Y O\u00c2ng Ut\u00f4ra\u00e2y la\u00f8 mo\u00e4t ngh\u00f2 vie\u00e2n Nam Ky\u00f8 (o\u00e2ng ta la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i Nam Ky\u00f8 cu\u00f5ng gio\u00e1ng nh\u00f6 o\u00e2ng P.Lo\u00e2ti(1) la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i n\u00f6\u00f4\u00f9c Tho\u00e5 va\u00e4y). O\u00c2ng ta \u00f1o\u00efc die\u00e3n va\u00ean \u00f4\u00fb ngh\u00f2 vie\u00e4n, va\u00f8 kinh doanh \u00f4\u00fb Sa\u00f8i Go\u00f8n. La\u00f8 ngh\u00f2 vie\u00e2n, o\u00e2ng ta nha\u00e4n ca\u00e1p ph\u00ed \u00f1e\u00e0u \u00f1a\u00ebn; la\u00f8 th\u00f6\u00efc da\u00e2n, o\u00e2ng ta kho\u00e2ng no\u00e4p thue\u00e1. O\u00c2ng ngh\u00f2 lie\u00e2m ch\u00ednh na\u00f8y co\u00f9 mo\u00e4t \u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n 2000 he\u00f9cta, va\u00f8 m\u00f6\u00f4\u00f8i la\u00eam na\u00eam nay, o\u00e2ng chu\u00fb \u00f1o\u00e0n \u00f1ie\u00e0n \u00f1a\u00f9ng k\u00ednh \u00f1o\u00f9 kho\u00e2ng no\u00e4p mo\u00e4t xu nho\u00fb thue\u00e1 na\u00f8o. Khi s\u00f4\u00fb thue\u00e1 ye\u00e2u ca\u00e0u o\u00e2ng la\u00f8m \u00f1u\u00f9ng lua\u00e4t le\u00e4 th\u00ec o\u00e2ng tra\u00fb l\u00f4\u00f8i: c\u2026 a\u00fbm \u00f4n. V\u00ec o\u00e2ng ta la\u00f8 ngh\u00f2 vie\u00e2n ne\u00e2n ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta kho\u00e2ng \u00f1o\u00e4ng \u00f1e\u00e1n o\u00e2ng. \u00d1a\u00f5 co\u00f9 mo\u00e4t th\u00f4\u00f8i, ca\u00f9i o\u00e2ng Ut\u00f4ra\u00e2y a\u00e1y \u00f1a\u00f5 gi\u00f6\u00f5 ch\u00f6\u00f9c quye\u00e0n tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c Nam Ky\u00f8. 1. Lo\u00e2ti (Pie\u00f8ree Loti, 1850-1923): Mo\u00e4t s\u00f3 quan ha\u00fbi qua\u00e2n va\u00f8 la\u00f8 mo\u00e4t nha\u00f8 va\u00ean Pha\u00f9p vie\u00e1t nhie\u00e0u chuye\u00e4n ve\u00e0 n\u00f6\u00f4\u00f9c ngoa\u00f8i, nha\u00e1t la\u00f8 Nha\u00e4t va\u00f8 Tho\u00e5 Nh\u00f3 Ky\u00f8. Trong ca\u00f9c chuye\u00e4n \u00f1o\u00f9, tr\u00ed t\u00f6\u00f4\u00fbng t\u00f6\u00f4\u00efng nhie\u00e0u khi thay the\u00e1 cho s\u00f6\u00ef hie\u00e5u bie\u00e1t ve\u00e0 ta\u00e2m ly\u00f9 va\u00f8 phong tu\u00efc \u00f1\u00f2a ph\u00f6\u00f4ng. Khi thi v\u00f2 ho\u00f9a con ng\u00f6\u00f4\u00f8i va\u00f8 phong tu\u00efc x\u00f6\u00f9 xa la\u00ef, Lo\u00e2ti va\u00e3n \u00f1\u00f6\u00f9ng tre\u00e2n quan \u00f1ie\u00e5m cu\u00fba \u201cchu\u00fbng to\u00e4c sie\u00e2u \u00f1a\u00fang\u201d, va\u00f8 \u00f1e\u00e0 cao chu\u00fb ngh\u00f3a \u00f1e\u00e1 quo\u00e1c. Lo\u00e2ti co\u00f9 so\u00e1ng \u00f4\u00fb Tho\u00e5 Nh\u00f3 Ky\u00f8, la\u00e1y v\u00f4\u00ef ng\u00f6\u00f4\u00f8i Tho\u00e5 va\u00f8 a\u00ean ma\u00ebc nh\u00f6 ng\u00f6\u00f4\u00f8i n\u00f6\u00f4\u00f9c na\u00f8y. 58","X\u00f6\u00f9 Nam Ky\u00f8 do mo\u00e4t tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c cai tr\u00f2, vie\u00e2n tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c na\u00f8y do sa\u00e9c le\u00e4nh to\u00e5ng tho\u00e1ng Pha\u00f9p bo\u00e5 nhie\u00e4m. \u00d1e\u00e5 la\u00f8m tro\u00f8n nhie\u00e4m vu\u00ef cao ca\u00fb cu\u00fba m\u00ecnh, v\u00f2 quan cao ca\u00e1p na\u00f8y d\u00f6\u00efa va\u00f8o mo\u00e4t ho\u00e4i \u00f1o\u00e0ng ho\u00e3n h\u00f4\u00efp go\u00e0m ca\u00fb ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p la\u00e3n ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam, go\u00efi la\u00f8 ho\u00e4i \u00f1o\u00e0ng qua\u00fbn ha\u00eft. Mo\u00e4t trong nh\u00f6\u00f5ng quye\u00e0n ha\u00efn cha\u00e9c la\u00f8 quan tro\u00efng nha\u00e1t cu\u00fba ho\u00e4i \u00f1o\u00e0ng na\u00f8y la\u00f8 ha\u00f8ng na\u00eam bie\u00e5u quye\u00e1t d\u00f6\u00ef toa\u00f9n nga\u00e2n sa\u00f9ch cu\u00fba thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a. Chu\u00f9ng to\u00e2i xin no\u00f9i ngay ra\u00e8ng nguo\u00e0n thu cu\u00fba nga\u00e2n sa\u00f9ch a\u00e1y la\u00f8 ca\u00f9c khoa\u00fbn thue\u00e1 tr\u00f6\u00efc thu va\u00f8 gia\u00f9n thu do ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam no\u00e4p, co\u00f8n ca\u00f9c khoa\u00fbn d\u00f6\u00ef chi, th\u00ec tre\u00e2n nguye\u00e2n ta\u00e9c (nh\u00f6ng kho\u00e2ng bao gi\u00f4\u00f8 tre\u00e2n th\u00f6\u00efc te\u00e1!) la\u00f8 pha\u00fbi \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc chi tie\u00e2u cho nh\u00f6\u00f5ng co\u00e2ng cuo\u00e4c co\u00f9 l\u00f4\u00efi cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam; to\u00f9m la\u00efi la\u00f8 quye\u00e0n l\u00f4\u00efi cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc giao pho\u00f9 cho ca\u00f9i ho\u00e4i \u00f1o\u00e0ng qua\u00fbn ha\u00eft a\u00e1y. The\u00e1 nh\u00f6ng ca\u00f9i ho\u00e4i \u00f1o\u00e0ng qua\u00fbn ha\u00eft quy\u00f9 ho\u00f9a na\u00f8y la\u00efi go\u00e0m nhie\u00e0u ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p h\u00f4n la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam: co\u00f9 18 ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p, th\u00ec 12 la\u00f8 \u00f1a\u00efi bie\u00e5u do tuye\u00e5n c\u00f6\u00fb ba\u00e0u ra, 6 la\u00f8 \u00f1a\u00efi bie\u00e5u cu\u00fba ca\u00f9c co\u00e2ng ty, pho\u00f8ng th\u00f6\u00f4ng ma\u00efi, pho\u00f8ng canh no\u00e2ng, v.v..., va\u00f8 6 ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam. C\u00f6\u00f9 cho ra\u00e8ng luo\u00e2n luo\u00e2n \u00f1u\u00fb ma\u00ebt \u00f1i n\u00f6\u00f5a th\u00ec 6 phie\u00e1u cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam kia ta\u00f8i na\u00f8o ma\u00f8 cho\u00e1ng la\u00efi \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc 18 phie\u00e1u cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p? V\u00ec the\u00e1 ch\u00ednh phu\u00fb c\u00f6\u00f9 vie\u00e4c tu\u00f8y y\u00f9 ma\u00f8 d\u00f6\u00ef toa\u00f9n va\u00f8 cha\u00e9c cha\u00e9n la\u00f8 ta\u00e1t ca\u00fb ca\u00f9c khoa\u00fbn d\u00f6\u00ef toa\u00f9n \u00f1e\u00e0u \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc bie\u00e5u quye\u00e1t tr\u00f6\u00f4\u00f9c ro\u00e0i. Ha\u00e0u nh\u00f6 s\u00f6\u00ef vie\u00e4c luo\u00e2n luo\u00e2n xa\u00fby ra nh\u00f6 the\u00e1. Cho ne\u00e2n na\u00eam 1905, cu\u00f5ng ba\u00e8ng ca\u00f9ch a\u00e1y, quan quye\u00e0n tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c Ut\u00f4ra\u00e2y, nay la\u00f8 ngh\u00f2 vie\u00e2n cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p \u00f4\u00fb Nam Ky\u00f8 \u00f1a\u00f5 ta\u00eang thue\u00e1 \u00f1ie\u00e0n tho\u00e5 vo\u00e1n \u00f1a\u00f5 qua\u00f9 na\u00ebng, le\u00e2n mo\u00e4t tra\u00eam pha\u00e0n tra\u00eam. Vie\u00e4c ta\u00eang thue\u00e1 na\u00f8y \u00f1a\u00f5 la\u00f8m cho te\u00e2n tuo\u00e5i Ut\u00f4ra\u00e2y tr\u00f4\u00fb tha\u00f8nh ba\u00e1t t\u00f6\u00fb trong tr\u00ed nh\u00f4\u00f9 cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam, no\u00f9 59","\u00f1a\u00f5 la\u00f8m cho ca\u00f9c \u00f1a\u00efi bie\u00e5u ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam trong ho\u00e4i \u00f1o\u00e0ng nha\u00e1t loa\u00eft t\u00f6\u00f8 ch\u00f6\u00f9c! Ca\u00e0n qua\u00f9i g\u00ec! Ut\u00f4ra\u00e2y lie\u00e0n thay ho\u00ef ba\u00e8ng nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i kha\u00f9c do o\u00e2ng ta \u00f1\u00edch tha\u00e2n ba\u00e9t c\u00f6\u00fb tri An Nam pha\u00fbi ba\u00e0u. Tr\u00f6\u00f4\u00f9c nga\u00f8y \u00f1a\u00e0u phie\u00e1u, mo\u00e4t tay cha\u00e2n cu\u00fba o\u00e2ng ta la\u00f8 vie\u00e2n quan cai tr\u00f2 Maxpero\u00e2 (t\u00e6nh Bie\u00e2n Ho\u00f8a) cha\u00fang \u00f1a\u00f5 ba\u00e9t giam ta\u00e1t ca\u00fb c\u00f6\u00fb tri \u00f4\u00fb t\u00e6nh a\u00e1y la\u00efi, kho\u00e2ng cho ho\u00ef tie\u00e1p xu\u00f9c v\u00f4\u00f9i n\u00f6\u00f5hg ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f6\u00f9ng c\u00f6\u00fb \u00f1o\u00f9 hay sao? Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta do\u00efa tr\u00f6\u00f8ng pha\u00eft \u00f1e\u00e5 buo\u00e4c ho\u00ef pha\u00fbi bo\u00fb phie\u00e1u cho Bu\u00f8i The\u00e1 Kha\u00e2m, ng\u00f6\u00f4\u00f8i do Ut\u00f4ra\u00e2y \u00f1\u00f6a ra nha\u00e8m nga\u00ean ca\u00fbn vie\u00e4c ba\u00e0u la\u00efi o\u00e2ng Hoa\u00f8i, mo\u00e4t \u00f1a\u00efi bie\u00e5u v\u00f6\u00f8a t\u00f6\u00f8 ch\u00f6\u00f9c \u00f1a\u00f5 co\u00f9 lo\u00e3i la\u00f8 kho\u00e2ng la\u00f8m theo y\u00f9 muo\u00e1n cu\u00fba Ut\u00f4ra\u00e2y. 60","CH\u00d6\u00d4NG IV CA\u00d9C QUAN CAI TR\u00d2 I \u2013 O\u00c2NG XANH(*) Nh\u00f6 ca\u00f9c ba\u00efn \u00f1e\u00e0u bie\u00e1t, ca\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a va\u00e3n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc go\u00efi la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng n\u00f6\u00f4\u00f9c Pha\u00f9p ha\u00fbi ngoa\u00efi, va\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p cu\u00fba nh\u00f6\u00f5ng n\u00f6\u00f4\u00f9c Pha\u00f9p a\u00e1y la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam, ng\u00f6\u00f4\u00f8i Ma\u00f1agaxca hoa\u00ebc ng\u00f6\u00f4\u00f8i... v.v... B\u00f4\u00fbi the\u00e1, ca\u00f9i g\u00ec \u00f4\u00fb be\u00e2n na\u00f8y la\u00f8 pha\u00fbi th\u00ec \u00f4\u00fb be\u00e2n kia la\u00f8 tra\u00f9i, va\u00f8 ca\u00f9i g\u00ec \u00f4\u00fb be\u00e2n kia \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc phe\u00f9p th\u00ec \u00f4\u00fb be\u00e2n na\u00f8y b\u00f2 ca\u00e1m. Th\u00ed du\u00ef: \u00d4\u00db be\u00e2n a\u00e1y ta\u00e1t ca\u00fb ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p \u00f1e\u00e0u \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc phe\u00f9p la\u00f8m cho da\u00e2n ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 ngu muo\u00e4i \u00f1i ba\u00e8ng thuo\u00e1c phie\u00e4n, ho\u00ef ca\u00f8ng ba\u00f9n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc nhie\u00e0u thuo\u00e1c phie\u00e4n, th\u00ec ca\u00f8ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc quy\u00f9 tro\u00efng; nh\u00f6ng \u00f4\u00fb be\u00e2n na\u00f8y ne\u00e1u anh \u00f1em ba\u00f9n th\u00f6\u00f9 thuo\u00e1c \u00f1o\u00e4c a\u00e1y th\u00ec, anh se\u00f5 b\u00f2 to\u00f9m co\u00e5 ngay la\u00e4p *. O\u00c2ng Xanh (Saint): V\u00f6\u00f8a la\u00f8 te\u00e2n vie\u00e2n kha\u00e2m s\u00f6\u00f9, v\u00f6\u00f8a co\u00f9 ngh\u00f3a la\u00f8 tha\u00f9nh. \u00d1a\u00e2y la\u00f8 lo\u00e1i du\u00f8ng ch\u00f6\u00f5 cu\u00fba ta\u00f9c gia\u00fb \u00f1e\u00e5 che\u00e1 gie\u00e3u vie\u00e2n kha\u00e2m s\u00f6\u00f9 Saint, d\u00f6\u00efa theo \u00f1ie\u00e0n t\u00edch Chu\u00f9a ba ngo\u00e2i \u2013 tha\u00f9nh cha, tha\u00f9nh con, tha\u00f9nh tha\u00e0n(Sainte trinite\u00f9: Saint pe\u00f8re, Saint fils, Saint esprit. 61","t\u00f6\u00f9c. Ne\u00e1u \u00f4\u00fb be\u00e2n Pha\u00f9p, mo\u00e4t vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c cao ca\u00e1p \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc phe\u00f9p va\u00e4n qua\u00e0n a\u00f9o lo\u00f9t \u00f1e\u00e5 \u00f1i ra \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng, th\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00efc la\u00efi mo\u00e4t o\u00e2ng hoa\u00f8ng ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 kho\u00e2ng co\u00f9 quye\u00e0n ma\u00ebc a\u00f9o ba\u00fbn x\u00f6\u00f9, ngay ca\u00fb khi \u00f4\u00fb nha\u00f8 va\u00f8 \u00f1ang o\u00e1m. V\u00ec \u00f1ang o\u00e1m, ne\u00e2n co\u00e1 quo\u00e1c v\u00f6\u00f4ng Tuynidi \u00f1a\u00f5 c\u00f6\u00f9 ma\u00ebc nguye\u00e2n a\u00f9o ngu\u00fb ma\u00f8 tie\u00e1p quan kha\u00e2m s\u00f6\u00f9. Nh\u00f6 the\u00e1 \u00f1a\u00f5 la\u00f8 ba\u00e4y ro\u00e0i; nh\u00f6ng co\u00f8n ba\u00e4y h\u00f4n n\u00f6\u00f5a, la\u00f8 cha\u00f9u no\u00e4i va\u00f8 cha\u00f9u ho\u00ef nha\u00f8 vua la\u00efi que\u00e2n cha\u00f8o quan kha\u00e2m s\u00f6\u00f9 no\u00f9i tre\u00e2n. The\u00e1 la\u00f8 sau hai nga\u00f8y, \u00f1u\u00f9ng v\u00f6\u00f8a \u00f1u\u00fb th\u00f4\u00f8i gian \u00f1e\u00e5 suy ngh\u00f3, quan l\u00f4\u00f9n kha\u00e2m s\u00f6\u00f9 be\u00f8n ma\u00ebc nhung phu\u00efc, ke\u00f9o binh ma\u00f5 \u00f1e\u00e1n ba\u00e9t nha\u00f8 vua pha\u00fbi xin lo\u00e3i. The\u00e1 m\u00f4\u00f9i \u00f1u\u00f9ng ch\u00f6\u00f9. Mo\u00e4t khi anh la\u00f8 quo\u00e1c v\u00f6\u00f4ng va\u00f8 ch\u00f2u s\u00f6\u00ef ba\u00fbo ho\u00e4 cu\u00fba mo\u00e4t o\u00e2ng tha\u00f9nh (o\u00e2ng Xanh) th\u00ec du\u00f8 la\u00f8 tha\u00f9nh cha, tha\u00f9nh con hoa\u00ebc tha\u00f9nh tha\u00e0n, anh cu\u00f5ng kho\u00e2ng co\u00f9 quye\u00e0n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc \u00f1au o\u00e1m. Co\u00f8n ca\u00f9c chu\u00f9 \u201cnho\u00f9c con\u201d ba\u00fbn x\u00f6\u00f9, ca\u00f9c chu\u00f9 pha\u00fbi bie\u00e1t ra\u00e8ng, mo\u00e4t khi \u00f1a\u00f5 sinh ra d\u00f6\u00f4\u00f9i \u00f1o\u00e2i ca\u00f9nh me\u00ef hie\u00e0n cu\u00fba ne\u00e0n da\u00e2n chu\u00fb th\u00ec ca\u00f9c chu\u00f9 kho\u00e2ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc no\u00e2 \u00f1u\u00f8a, reo c\u00f6\u00f4\u00f8i, ho\u00f8 he\u00f9t, ma\u00f8 pha\u00fbi ho\u00efc cha\u00f8o la\u00efy. \u00d4\u00db \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng cu\u00f5ng nh\u00f6 \u00f4\u00fb ca\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a kha\u00f9c, \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 kho\u00e2ng k\u00f2p la\u00efy cha\u00f8o ca\u00f9c \u201cquan ba\u00fbo ho\u00e4\u201d th\u00ec nhie\u00e0u quan cu\u00f5ng ch\u00e6 khie\u00e2m to\u00e1n \u201cgia\u00f5 cho mo\u00e4t tra\u00e4n\u201d tho\u00e2i, ch\u00f6\u00f9 ch\u00f6a bao gi\u00f4\u00f8 la\u00efi huy \u00f1o\u00e4ng qua\u00e2n \u00f1o\u00e4i \u00f1e\u00e5 ba\u00e9t tre\u00fb con pha\u00fbi la\u00efy cha\u00f8o. D\u00f3 nhie\u00e2n trong bo\u00efn ho\u00ef kho\u00e2ng pha\u00fbi ai cu\u00f5ng \u00f1e\u00e0u la\u00f8 kha\u00e2m s\u00f6\u00f9 ca\u00fb! Ma\u00ebc da\u00e0u \u201cs\u00f6\u00ef vie\u00e4c nghie\u00e2m tro\u00efng\u201d a\u00e1y \u00f1a\u00f5 b\u00f2 va\u00efch ra tre\u00e2n die\u00e3n \u00f1a\u00f8n ngh\u00f2 vie\u00e4n va\u00f8 theo l\u00f4\u00f8i o\u00e2ng Poa\u00eangcare\u00e2, no\u00f9 co\u00f9 the\u00e5 la\u00f8m to\u00e5n th\u00f6\u00f4ng \u00f1e\u00e1n a\u00fbnh h\u00f6\u00f4\u00fbng cu\u00fba n\u00f6\u00f4\u00f9c Pha\u00f9p, chu\u00f9ng ta se\u00f5 la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i vong a\u00e2n \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i quan kha\u00e2m s\u00f6\u00f9 Xanh, ne\u00e1u chu\u00f9ng ta buo\u00e4c cho o\u00e2ng ca\u00f9i to\u00e4i \u201ctha\u00e1t ba\u00efi 62","chu\u00fb ngh\u00f3a\u201d; b\u00f4\u00fbi v\u00ec, nh\u00f4\u00f8 co\u00f9 cuo\u00e4c bie\u00e5u die\u00e3n l\u00f6\u00efc l\u00f6\u00f4\u00efng tha\u00e2n thie\u00e4n, tre\u00fb con va\u00f8 ho\u00f8a b\u00ecnh a\u00e1y ma\u00f8 t\u00f6\u00f8 \u00f1o\u00f9 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 bie\u00e1t ca\u00f9ch ne\u00e2n la\u00efy cha\u00f8o mo\u00e4t \u201cng\u00f6\u00f4\u00f8i anh em da tra\u00e9ng\u201d nh\u00f6 the\u00e1 na\u00f8o. Ai cu\u00f5ng co\u00f8n nh\u00f4\u00f9 khi o\u00e2ng Mil\u00f4ra\u00eang sang tha\u00eam cha\u00e2u Phi, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f1a\u00f5 \u00f1o\u00f9n cha\u00f8o o\u00e2ng, va\u00f8 \u00f1e\u00e5 to\u00fb lo\u00f8ng trung tha\u00f8nh vo\u00e2 ha\u00efn va\u00f8 lo\u00f8ng to\u00e2n k\u00ednh sa\u00e2u sa\u00e9c \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i v\u00f2 quo\u00e1c tr\u00f6\u00f4\u00fbng n\u00f6\u00f4\u00f9c ba\u00fbo ho\u00e4, ho\u00ef \u00f1a\u00f5 ke\u00f9o a\u00f9o s\u00f4mi ra ngoa\u00f8i qua\u00e0n \u00f1a\u00e1y. II \u2013 O\u00c2NG \u00d1A\u00d9CL\u00d4 Ta\u00e4p Ky\u00fb ye\u00e1u Nha\u00e2n quye\u00e0n(1) v\u00f6\u00f8a m\u00f4\u00f9i \u00f1a\u00eang mo\u00e4t b\u00f6\u00f9c th\u00f6 cu\u00fba o\u00e2ng Pe\u00f9c\u00f1ina\u00eang Buy\u00f9txo\u00e2ng, chu\u00fb t\u00f2ch Ho\u00e4i Nha\u00e2n quye\u00e0n(2), g\u00f6\u00fbi o\u00e2ng Xaro\u00e2, Bo\u00e4 tr\u00f6\u00f4\u00fbng Bo\u00e4 Thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a, no\u00f9i ve\u00e0 cuo\u00e4c kh\u00f4\u00fbi ngh\u00f3a \u00f4\u00fb Tha\u00f9i Nguye\u00e2n(3) (\u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng) na\u00eam 1917 va\u00f8 vie\u00e4c \u00f1a\u00f8n a\u00f9p cuo\u00e4c kh\u00f4\u00fbi ngh\u00f3a \u00f1o\u00f9. B\u00f6\u00f9c th\u00f6 va\u00efch ro\u00f5 tra\u00f9ch nhie\u00e4m cu\u00fba vie\u00e2n co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 t\u00e6nh Tha\u00f9i Nguye\u00e2n la\u00f8 o\u00e2ng \u00d1a\u00f9cl\u00f4: ch\u00ednh v\u00ec s\u00f6\u00ef la\u00efm quye\u00e0n cu\u00fba o\u00e2ng \u00d1a\u00f9cl\u00f4 ma\u00f8 cuo\u00e4c kh\u00f4\u00fbi ngh\u00f3a bu\u00f8ng no\u00e5. To\u00f8a a\u00f9n Sa\u00f8i Go\u00f8n cu\u00f5ng \u00f1a\u00f5 xa\u00f9c \u00f1\u00f2nh to\u00e4i cu\u00fba o\u00e2ng ta ngay t\u00f6\u00f8 na\u00eam 1917. 1. Cahier des droits l\u2019Homme. 2. Ho\u00e4i Nha\u00e2n quye\u00e0n (Ligue des Droits de l\u2019Homme): Mo\u00e4t to\u00e5 ch\u00f6\u00f9c da\u00e2n chu\u00fb t\u00f6 sa\u00fbn nha\u00e8m \u00f1a\u00e1u tranh \u00f1o\u00f8i ba\u00fbo ve\u00e4 nh\u00f6\u00f5ng quye\u00e0n t\u00f6\u00ef do t\u00f6 sa\u00fbn. To\u00e5 ch\u00f6\u00f9c na\u00f8y \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tha\u00f8nh la\u00e4p na\u00eam 1898 \u00f4\u00fb Pha\u00f9p do sa\u00f9ng kie\u00e1n cu\u00fba nha\u00f8 va\u00ean Pha\u00f9p T\u00f4rarin\u00f6\u00f4\u00f9c (Ludovic Trarieu) nha\u00e2n vu\u00ef nha\u00f8 ca\u00e0m quye\u00e0n Pha\u00f9p x\u00f6\u00fb pha\u00eft nha\u00f8 va\u00ean E\u00c2min Do\u00e2la (E\u00d9mile Zola). 3. Cuo\u00e4c kh\u00f4\u00fbi ngh\u00f3a \u00f4\u00fb Tha\u00f9i Nguye\u00e2n: tha\u00f9ng 8 na\u00eam 1917, d\u00f6\u00f4\u00f9i s\u00f6\u00ef la\u00f5nh \u00f1a\u00efo cu\u00fba \u00d1o\u00e4i Ca\u00e1n (t\u00f6\u00f9c Tr\u00f2nh Va\u00ean Ca\u00e1n) va\u00f8 L\u00f6\u00f4ng Ngo\u00efc Quye\u00e1n, binh l\u00ednh Vie\u00e4t Nam trong qua\u00e2n \u00f1o\u00e4i Pha\u00f9p \u00f4\u00fb Tha\u00f9i Nguye\u00e2n no\u00e5i da\u00e4y, chie\u00e1m th\u00f2 xa\u00f5. Sau 6 nga\u00f8y ca\u00e0m c\u00f6\u00ef v\u00f4\u00f9i qua\u00e2n Pha\u00f9p ke\u00f9o t\u00f6\u00f8 Ha\u00f8 No\u00e4i le\u00e2n \u00f1a\u00f8n a\u00f9p, L\u00f6\u00f4ng Ngo\u00efc Quye\u00e1n hy sinh, ngh\u00f3a qua\u00e2n ru\u00f9t ve\u00e0 hoa\u00eft \u00f1o\u00e4ng \u00f4\u00fb vu\u00f8ng r\u00f6\u00f8ng nu\u00f9i ca\u00f9c t\u00e6nh Tha\u00f9i Nguye\u00e2n, V\u00f3nh Ye\u00e2n, Phu\u00f9c Ye\u00e2n, Ho\u00f8a B\u00ecnh, S\u00f4n Ta\u00e2y. 63","The\u00e1 nh\u00f6ng, co\u00f9 ai ng\u00f4\u00f8 ra\u00e8ng o\u00e2ng \u00d1a\u00f9cl\u00f4 kho\u00e2ng he\u00e0 b\u00f2 mo\u00e4t s\u00f6\u00ef tr\u00f6\u00f8ng pha\u00eft na\u00f8o ve\u00e0 ma\u00ebt ha\u00f8nh ch\u00ednh ca\u00fb. Tra\u00f9i la\u00efi, o\u00e2ng ta la\u00efi \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc c\u00f6\u00fb la\u00f8m u\u00fby vie\u00e2n ho\u00e4i \u00f1o\u00e0ng tha\u00f8nh pho\u00e1 Sa\u00f8i Go\u00f8n. Co\u00f8n s\u00f6\u00ef tr\u00f6\u00f8ng pha\u00eft ve\u00e0 ma\u00ebt t\u00f6 pha\u00f9p th\u00ec tha\u00e4t la\u00f8 \u00f1a\u00f9ng buo\u00e0n c\u00f6\u00f4\u00f8i: no\u00e4p ve\u00fbn ve\u00efn co\u00f9 200 phra\u00eang tie\u00e0n pha\u00eft! Ca\u00f9i o\u00e2ng \u00d1a\u00f9cl\u00f4 a\u00e1y qua\u00fb la\u00f8 mo\u00e4t nha\u00f8 cai tr\u00f2 co\u00f9 ta\u00f8i. Khoa cai tr\u00f2 cu\u00fba o\u00e2ng ta, o\u00e2ng ta \u00f1a\u00f5 ho\u00efc \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc \u00f4\u00fb khu pho\u00e1 latinh khi o\u00e2ng co\u00f8n la\u00f8 mo\u00e4t anh ha\u00f8ng cha\u00f9o. Lu\u00f9c a\u00e1y, o\u00e2ng \u00d1a\u00f9cl\u00f4 kho\u00e2ng co\u00f9 mo\u00e4t xu d\u00ednh tu\u00f9i va\u00f8 ma\u00e9c n\u00f4\u00ef nh\u00f6 chu\u00f9a cho\u00e5m. Nh\u00f6ng nh\u00f4\u00f8 mo\u00e4t ch\u00ednh kha\u00f9ch co\u00f9 the\u00e1 l\u00f6\u00efc, o\u00e2ng ta \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc bo\u00e5 nhie\u00e4m la\u00f8m quan cai tr\u00f2 \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng. Che\u00e3m che\u00e4 \u00f1\u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00e0u mo\u00e4t t\u00e6nh co\u00f9 ha\u00f8ng va\u00efn da\u00e2n, va\u00f8 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc giao cho quye\u00e0n ha\u00f8nh tuye\u00e4t \u00f1o\u00e1i, o\u00e2ng ta v\u00f6\u00f8a la\u00f8 t\u00e6nh tr\u00f6\u00f4\u00fbng, v\u00f6\u00f8a la\u00f8 th\u00f2 tr\u00f6\u00f4\u00fbng, v\u00f6\u00f8a la\u00f8 quan to\u00f8a, v\u00f6\u00f8a la\u00f8 mo\u00f5 to\u00f8a, v\u00f6\u00f8a la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1o\u00e1c thue\u00e1; to\u00f9m la\u00efi, o\u00e2ng ta na\u00e9m trong tay ta\u00e1t ca\u00fb mo\u00efi quye\u00e0n ha\u00f8nh. To\u00f8a a\u00f9n, thue\u00e1 kho\u00f9a, \u00f1ie\u00e0n tho\u00e5, t\u00ednh ma\u00efng va\u00f8 ta\u00f8i sa\u00fbn cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9, quye\u00e0n l\u00f4\u00efi cu\u00fba vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c, vie\u00e4c ba\u00e0u c\u00f6\u00fb ly\u00f9 tr\u00f6\u00f4\u00fbng va\u00f8 cha\u00f9nh to\u00e5ng, t\u00f6\u00f9c la\u00f8 va\u00e4n ma\u00efng cu\u00fba ca\u00fb mo\u00e4t t\u00e6nh \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc \u00f1a\u00ebt va\u00f8o tay ca\u00f9i anh ha\u00f8ng cha\u00f9o nga\u00f8y x\u00f6a a\u00e1y. \u00d4\u00db Pari, kho\u00e2ng la\u00f8m gia\u00f8u no\u00e5i ba\u00e8ng ca\u00f9ch bo\u00f9c lo\u00e4t kha\u00f9ch ha\u00f8ng, sang Ba\u00e9c Ky\u00f8 o\u00e2ng ta g\u00f4\u00f5 ga\u00efc la\u00efi ba\u00e8ng ca\u00f9ch ba\u00e9t b\u00f4\u00f9, giam ca\u00e0m, x\u00f6\u00fb to\u00e4i ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam mo\u00e4t ca\u00f9ch \u00f1o\u00e4c \u00f1oa\u00f9n, \u00f1e\u00e5 bo\u00f8n ru\u00f9t ho\u00ef. \u00d1a\u00e2y la\u00f8 mo\u00e4t va\u00f8i vie\u00e4c la\u00f8m ra\u00efng r\u00f4\u00f5 th\u00f4\u00f8i tho\u00e1ng tr\u00f2 \u00f1o\u00e4c ta\u00f8i cu\u00fba v\u00f2 quan cai tr\u00f2 de\u00e3 th\u00f6\u00f4ng a\u00e1y ma\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c me\u00ef co\u00e4ng ho\u00f8a \u00f1a\u00f5 co\u00f9 nha\u00f5 y\u00f9 g\u00f6\u00fbi sang \u00f1e\u00e5 khai ho\u00f9a cho chu\u00f9ng to\u00e2i. 64","Mo\u00e4t so\u00e1 l\u00ednh t\u00ecnh nguye\u00e4n (!) ba\u00fbn x\u00f6\u00f9, b\u00f2 \u00f1ie\u00e4u ve\u00e0 \u00f1e\u00e5 sung va\u00f8o l\u00ednh kho\u00e1 \u00f1o\u00fb va\u00f8 v\u00ec the\u00e1 ho\u00ef pha\u00fbi \u00f1i kha\u00f9m s\u00f6\u00f9c kho\u00fbe. \u00d1o\u00f9 la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i mu\u00f8 ch\u00f6\u00f5, nhu\u00f9t nha\u00f9t, khi ho\u00fbi th\u00ec tra\u00fb l\u00f4\u00f8i cha\u00e4m cha\u00efp, ne\u00e2n quan co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 \u00f1a\u00f5 ch\u00f6\u00fbi b\u00f4\u00f9i, \u00f1a\u00e1m \u00f1a\u00f9 va\u00f8 la\u00e1y ga\u00e4y phang ho\u00ef tu\u00f9i bu\u00efi. Ba ng\u00f6\u00f4\u00f8i l\u00ednh kho\u00e1 xanh \u00f1e\u00e5 xo\u00e5ng mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i tu\u00f8, \u00f1a\u00f5 b\u00f2 o\u00e2ng \u00d1a\u00f9cl\u00f4 \u00f1a\u00f9nh \u00f1a\u00e4p mo\u00e4t ca\u00f9ch ra\u00e1t ta\u00f8n nha\u00e3n, na\u00e9m to\u00f9c ho\u00ef ke\u00f9o le\u00e2 d\u00f6\u00f4\u00f9i \u00f1a\u00e1t va\u00f8 \u00f1a\u00e4p \u00f1a\u00e0u ho\u00ef va\u00f8o t\u00f6\u00f4\u00f8ng to\u00f8a s\u00f6\u00f9. Khi ho\u00fbi cung tu\u00f8 nha\u00e2n, quan co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 th\u00f6\u00f4\u00f8ng la\u00e1y thanh g\u00f6\u00f4m \u00f1a\u00e2m va\u00f8o \u00f1u\u00f8i ho\u00ef. Co\u00f9 ng\u00f6\u00f4\u00f8i khi ve\u00e0 \u00f1e\u00e1n nha\u00f8 lao th\u00ec la\u00ean ra ba\u00e1t t\u00e6nh. Mo\u00e4t \u00f1oa\u00f8n tu\u00f8 kho\u00e1n kho\u00e5, ga\u00e0y \u00f1o\u00f9i, qua\u00e0n a\u00f9o ta\u00fb t\u00f4i, b\u00f2 lo\u00e2i da\u00e4y t\u00f6\u00f8 t\u00f4\u00f8 m\u00f4\u00f8 sa\u00f9ng, co\u00e5 mang go\u00e2ng, cha\u00e2n buo\u00e4c xie\u00e0ng, ng\u00f6\u00f4\u00f8i no\u00ef b\u00f2 x\u00edch va\u00f8o ng\u00f6\u00f4\u00f8i kia, cu\u00f8ng ke\u00f9o mo\u00e4t xe lu to t\u00f6\u00f4\u00f9ng tre\u00e2n nh\u00f6\u00f5ng l\u00f4\u00f9p so\u00fbi da\u00f8y. Hoa\u00f8n toa\u00f8n kie\u00e4t s\u00f6\u00f9c, ho\u00ef y\u00f8 a\u00efch ke\u00f9o chie\u00e1c xe lu na\u00ebng ne\u00e0 d\u00f6\u00f4\u00f9i a\u00f9nh na\u00e9ng nh\u00f6 thie\u00e2u nh\u00f6 \u00f1o\u00e1t. Bo\u00e3ng quan co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 \u00f1e\u00e1n. Nh\u00f6 le\u00e4 th\u00f6\u00f4\u00f8ng, quan ca\u00e0m theo mo\u00e4t ca\u00f9i ga\u00e4y to t\u00f6\u00f4\u00f9ng, ro\u00e0i bo\u00e3ng d\u00f6ng vo\u00e2 c\u00f4\u00f9, quan xo\u00e2ng va\u00f8o \u00f1a\u00f9m ng\u00f6\u00f4\u00f8i kho\u00e1n kho\u00e5 a\u00e1y, nh\u00f6 con thu\u00f9 d\u00f6\u00f5, \u00f1a\u00f9nh tu\u00f9i bu\u00efi, ta\u00f8n nha\u00e3n kho\u00e2ng t\u00f6\u00f4\u00fbng t\u00f6\u00f4\u00efng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc, v\u00f6\u00f8a \u00f1a\u00f9nh v\u00f6\u00f8a ch\u00f6\u00fbi ho\u00ef la\u00f8 \u00f1o\u00e0 l\u00f6\u00f4\u00f8i. Mo\u00e4t ho\u00e2m nha\u00f8 khai ho\u00f9a cu\u00fba chu\u00f9ng ta v\u00f6\u00f8a qu\u00f4\u00fb tra\u00f9ch mo\u00e4t nha\u00e2n vie\u00e2n ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u xong, kho\u00e2ng bie\u00e1t tru\u00f9t c\u00f4n gia\u00e4n le\u00e2n \u00f1a\u00e0u ai \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc, be\u00f8n v\u00f4\u00f9 ca\u00f9i th\u00f6\u00f4\u00f9c sa\u00e9t tre\u00e2n ba\u00f8n gia\u00e1y \u00f1a\u00e4p na\u00f9t hai ngo\u00f9n tay cu\u00fba mo\u00e4t vie\u00e2n th\u00f6 ky\u00f9 ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam cha\u00fang lie\u00e2n can g\u00ec \u00f1e\u00e1n vie\u00e4c kia ca\u00fb. Mo\u00e4t ho\u00e2m kha\u00f9c, o\u00e2ng ta vu\u00eft roi ga\u00e2n bo\u00f8 va\u00f8o ma\u00ebt mo\u00e4t vie\u00e2n \u00f1o\u00e4i ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 tr\u00f6\u00f4\u00f9c nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i l\u00ednh d\u00f6\u00f4\u00f9i quye\u00e0n anh ta. 65","La\u00efi mo\u00e4t la\u00e0n kha\u00f9c, co\u00f9 ma\u00e1y ng\u00f6\u00f4\u00f8i l\u00ednh kho\u00e1 xanh la\u00f8m tra\u00f9i y\u00f9 o\u00e2ng ta, o\u00e2ng ta be\u00f8n cho \u00f1em cho\u00e2n ho\u00ef \u00f1e\u00e1n ta\u00e4n co\u00e5, ma\u00f5i \u00f1e\u00e1n khi ho\u00ef nga\u00e9c ngoa\u00fbi m\u00f4\u00f9i cho moi le\u00e2n. C\u00f6\u00f9 mo\u00e3i khi o\u00e2ng ta \u00f1i xem xe\u00f9t ca\u00f9c con \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng co\u00f9 da\u00e2n phu la\u00f8m vie\u00e4c th\u00ec so\u00e1 cha\u00e2n ng\u00f6\u00f4\u00f8i b\u00f2 \u00f1a\u00f9nh que\u00f8 ba\u00e8ng l\u00f6\u00f4\u00f5i xe\u00fbng, ca\u00f9n cuo\u00e1c, pha\u00fbi t\u00ednh ba\u00e8ng \u00f1\u00f4n v\u00f2 n\u00f6\u00fba ta\u00f9. Nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n phu la\u00f8m \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng a\u00e1y \u00f1e\u00e0u la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i b\u00f2 o\u00e2ng ta ba\u00e9t e\u00f9p \u00f1i la\u00f8m v\u00f4\u00f9i tie\u00e0n co\u00e2ng mo\u00e3i nga\u00f8y mo\u00e4t, hai xu, sau khi ho\u00ef \u00f1a\u00f5 pha\u00fbi no\u00e4p tie\u00e0n chuo\u00e4c pha\u00e0n ta\u00efp d\u00f2ch cu\u00fba ho\u00ef v\u00f4\u00f9i gia\u00f9 m\u00f6\u00f4\u00f8i la\u00eam xu mo\u00e3i nga\u00f8y. Mo\u00e4t la\u00e0n, \u00f4\u00fb mo\u00e4t co\u00e2ng tr\u00f6\u00f4\u00f8ng, o\u00e2ng ta \u00f1a\u00f5 gia\u00e4t su\u00f9ng cu\u00fba mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i l\u00ednh coi tu\u00f8 \u00f1e\u00e5 \u00f1a\u00f9nh mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i tu\u00f8. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i tu\u00f8 tra\u00f9nh \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc, quan co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 quay la\u00efi \u00f1a\u00f9nh ng\u00f6\u00f4\u00f8i l\u00ednh, cu\u00f5ng ba\u00e8ng ca\u00e2y su\u00f9ng a\u00e1y. Ba\u00f8 co\u00e2ng s\u00f6\u00f9, ng\u00f6\u00f4\u00f8i v\u00f4\u00ef x\u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00f9ng cu\u00fba quan l\u00f4\u00f9n, cu\u00f5ng tham gia, ba\u00f8 \u00f1a\u00f9nh tu\u00f8 mo\u00e4t ca\u00f9ch t\u00f6\u00ef nhie\u00e2n va\u00f8 pha\u00eft l\u00ednh lu\u00f9c na\u00f8o cu\u00f5ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1a\u00f5 tro\u00e2ng tha\u00e1y quan co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 du\u00f8ng ga\u00e4y \u00f1a\u00f9nh mo\u00e4t vie\u00e2n \u00f1o\u00e4i lo\u00f8i ma\u00e9t. Quan co\u00f8n la\u00f8m nhie\u00e0u vie\u00e4c cao ca\u00fb kha\u00f9c n\u00f6\u00f5a ma\u00f8 \u00f4\u00fb \u00f1a\u00e2y chu\u00f9ng to\u00e2i kho\u00e2ng the\u00e5 na\u00f8o ke\u00e5 xie\u00e1t \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc. Ta\u00e1t ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng vie\u00e4c ke\u00e5 tre\u00e2n, mo\u00efi ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1e\u00e0u tai nghe, ma\u00e9t tha\u00e1y, ke\u00e5 ca\u00fb ca\u00e1p tre\u00e2n cu\u00fba o\u00e2ng ta la\u00f8 ca\u00f9c quan toa\u00f8n quye\u00e0n, quan kha\u00e2m s\u00f6\u00f9. \u00d1e\u00e5 khen th\u00f6\u00f4\u00fbng tinh tha\u00e0n \u201cc\u00f6\u00f4ng quye\u00e1t\u201d va\u00f8 \u201c\u00f1\u00f6\u00f9c \u00f1o\u00e4 ra\u00e1t co\u00e4ng ho\u00f8a\u201d cu\u00fba o\u00e2ng ta, nh\u00f6\u00f5ng v\u00f2 na\u00f8y \u00f1a\u00f5 tha\u00fang tay tha\u00eang quan tie\u00e1n ch\u00f6\u00f9c cho o\u00e2ng ta. 66","III \u2013 QUY\u00d9 NGA\u00d8I BU\u00d1INO\u00c2, BO\u00c2\u00d1OA\u00caNG VA\u00d8 NH\u00d6\u00d5NG NGA\u00d8I KHA\u00d9C Ma\u00ebc ca\u00f9c cuo\u00e4c trie\u00e5n la\u00f5m o\u00e0n a\u00f8o, nh\u00f6\u00f5ng ba\u00f8i die\u00e3n va\u00ean ru\u00f8m beng, nh\u00f6\u00f5ng cuo\u00e4c kinh ly\u00f9 \u00f1e\u00e1 v\u00f6\u00f4ng va\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng ba\u00f8i ba\u00f9o hoa my\u00f5, t\u00ecnh h\u00ecnh \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng va\u00e3n cha\u00fang o\u00e5n chu\u00f9t na\u00f8o. Chie\u00e1c ghe\u00e1 b\u00f2 ca\u00f9o ma\u00f8 quan cai tr\u00f2 lie\u00e2m ch\u00ednh Lano\u00e2ng v\u00f6\u00f8a r\u00f4\u00f8i kho\u00fbi ch\u00f6a k\u00f2p nguo\u00e4i th\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta la\u00efi ba\u00f9o cho chu\u00f9ng to\u00e2i bie\u00e1t ve\u00e0 nh\u00f6\u00f5g vu\u00ef xa\u00e1u xa kha\u00f9c n\u00f6\u00f5a. Tr\u00f6\u00f4\u00f9c he\u00e1t la\u00f8 vu\u00ef Bu\u00f1ino\u00e2. O\u00c2ng Bu\u00f1ino\u00e2 la\u00f8 mo\u00e4t nha\u00f8 khai ho\u00f9a \u00f1ie\u00e5n h\u00ecnh, mo\u00e4t v\u00f2 quan cai tr\u00f2 chuye\u00e2n a\u00ean ho\u00e1i lo\u00e4. Trong so\u00e1 vu\u00ef o\u00e2ng ta b\u00f2 to\u00e1 ca\u00f9o, chu\u00f9ng to\u00e2i xin ke\u00e5 vu\u00ef sau \u00f1a\u00e2y: \u201cLa\u00f8ng Ta\u00e2n An, n\u00f4i l\u00ee s\u00f4\u00fb cu\u00fba to\u00e5ng, \u00f1a\u00f5 la\u00e1y quy\u00f5 la\u00f8ng va\u00f8 vay tie\u00e0n \u00f1e\u00e5 xa\u00e2y d\u00f6\u00efng mo\u00e4t nha\u00f8 ma\u00f9y \u00f1ie\u00e4n. Vie\u00e4c kinh doanh ra\u00e1t co\u00f9 l\u00f4\u00efi, v\u00ec thu v\u00f6\u00f4\u00eft chi ra\u00e1t nhie\u00e0u. Ngoa\u00f8i ra, ca\u00f9c co\u00e2ng s\u00f4\u00fb va\u00f8 \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng sa\u00f9 cu\u00fba la\u00f8ng co\u00f8n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tha\u00e9p \u00f1e\u00f8n \u00f1ie\u00e4n kho\u00e2ng ma\u00e1t tie\u00e0n. Nh\u00f6ng bo\u00e3ng mo\u00e4t quan cai tr\u00f2 kha\u00f9 xa\u00fbo quye\u00e4t (o\u00e2ng Bu\u00f1ino\u00e2), \u00f1a\u00f5 khe\u00f9o xoay x\u00f4\u00fb the\u00e1 na\u00f8o ma\u00f8 la\u00f8ng Ta\u00e2n An pha\u00fbi ch\u00f2u nh\u00f6\u00f4\u00efng kho\u00e2ng nha\u00f8 ma\u00f9y \u00f1ie\u00e4n cho mo\u00e4t anh cha\u00f8ng tha\u00e0u khoa\u00f9n, \u00f1e\u00e5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc h\u00f6\u00f4\u00fbng ca\u00f9i thu\u00f9 pha\u00fbi tra\u00fb tie\u00e0n \u00f1e\u00f8n \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng va\u00f8 \u00f1e\u00f8n co\u00e2ng s\u00f4\u00fb. Nga\u00f8y nay la\u00f8ng nha\u00e4n tha\u00e1y chuo\u00e4c la\u00efi nha\u00f8 ma\u00f9y nh\u00f6\u00f4\u00efng kho\u00e2ng a\u00e1y la\u00f8 co\u00f9 l\u00f4\u00efi, va\u00f8 chuo\u00e4c la\u00efi th\u00ec pha\u00fbi xua\u00e1t ra ha\u00f8ng chu\u00efc ngh\u00ecn \u00f1o\u00e0ng. Ca\u00e2u chuye\u00e4n na\u00f8y la\u00f8 ca\u00fb mo\u00e4t thie\u00e2n tie\u00e5u thuye\u00e1t trong \u00f1o\u00f9 ta\u00f8i na\u00eang h\u00f6 ca\u00e1u cu\u00fba mo\u00e4t te\u00e2n c\u00f6\u00efu t\u00e6nh tr\u00f6\u00f4\u00fbng \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc t\u00f6\u00ef do pha\u00f9t huy v\u00f4\u00f9i mo\u00e4t s\u00f6\u00ef \u00f1e\u00e5u ca\u00f9ng kho\u00e2ng the\u00e5 t\u00f6\u00f4\u00fbng t\u00f6\u00f4\u00efng no\u00e5i\u201d. 67","Vu\u00ef xa\u00e1u xa th\u00f6\u00f9 hai tr\u00f6\u00f4\u00f9c ma\u00e9t la\u00f8 vu\u00ef Te\u00e2a. Mo\u00e4t ba\u00efn \u00f1o\u00e0ng nghie\u00e4p \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng \u00f1a\u00f5 vie\u00e1t ve\u00e0 vu\u00ef \u00f1o\u00f9 nh\u00f6 sau: \u201cChu\u00f9ng ta \u00f1ang so\u00e1ng trong mo\u00e4t ba\u00e0u kho\u00e2ng kh\u00ed tha\u00e4t la\u00f8\u2026 kho\u00e2ng b\u00ecnh th\u00f6\u00f4\u00f8ng chu\u00f9t na\u00f8o: ch\u00f6a xong vu\u00ef Bu\u00f1ino\u00e2, vu\u00ef Luyno\u00e2, la\u00efi \u00f1e\u00e1n vu\u00ef Te\u00e2a. O\u00c2ng Te\u00e2a la\u00f8 mo\u00e4t ky\u00f5 s\u00f6 xua\u00e1t sa\u00e9c, gia\u00f9m \u00f1o\u00e1c mo\u00e4t ha\u00f5ng l\u00f4\u00f9n cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p \u00f4\u00fb Ha\u00fbi Pho\u00f8ng. O\u00c2ng \u00f1a\u00f5 \u00f1e\u00e1n t\u00ecm o\u00e2ng Xcala, gia\u00f9m \u00f1o\u00e1c th\u00f6\u00f4ng ch\u00ednh, va\u00f8 ta\u00ebng tr\u00f6\u00f4\u00f9c cho o\u00e2ng na\u00f8y so\u00e1 tie\u00e0n che\u00f8 la\u00f9 mo\u00e4t va\u00efn \u00f1o\u00e2la \u00f1e\u00e5 ky\u00f9 ke\u00e1t mo\u00e4t chuye\u00e1n buo\u00e2n thuo\u00e1c phie\u00e4n v\u00f4\u00f9i c\u00f4 quan nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c. Cha\u00e9c la\u00f8 o\u00e2ng Te\u00e2a co\u00f9 nh\u00f6\u00f5ng ly\u00f9 do ra\u00e1t \u00f1a\u00ebc bie\u00e4t \u00f1e\u00e5 ngh\u00f3 ra\u00e8ng vie\u00e4c va\u00e4n \u00f1o\u00e4ng nh\u00f6 the\u00e1 kho\u00e2ng co\u00f9 g\u00ec la\u00f8 ba\u00e1t th\u00f6\u00f4\u00f8ng ca\u00fb. Nh\u00f6 va\u00e4y co\u00f9 ngh\u00f3a la\u00f8 vie\u00e4c ho\u00e1i lo\u00e4 la\u00f8 vie\u00e4c tho\u00e2ng th\u00f6\u00f4\u00f8ng trong ch\u00ednh gi\u00f4\u00f9i \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng. Ta\u00e1t ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng ke\u00fb na\u00f8o co\u00f9 quye\u00e0n the\u00e1 nh\u00f6 va\u00e4y cu\u00f5ng \u00f1e\u00e0u l\u00f4\u00efi du\u00efng \u00f1e\u00e5 v\u00f4 ve\u00f9t cho \u00f1a\u00e0y tu\u00f9i tham cu\u00fba m\u00ecnh va\u00f8 la\u00f8m ha\u00efi l\u00f4\u00f9n cho xa\u00f5 ho\u00e4i\u201d. Ne\u00e1u nh\u00f6 o\u00e2ng \u00d1a\u00f9cl\u00f4, co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 kha\u00f9t ma\u00f9u \u00f4\u00fb Tha\u00f9i Nguye\u00e2n ma\u00f8 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc c\u00f6\u00fb la\u00f8m u\u00fby vie\u00e2n ho\u00e4i \u00f1o\u00e0ng tha\u00f8nh pho\u00e1 Sa\u00f8i Go\u00f8n, va\u00f8 o\u00e2ng Bo\u00e2\u00f1oa\u00eang, ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1ang \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc quan to\u00f8a Oaren no\u00f9ng lo\u00f8ng ch\u00f4\u00f8 \u00f1\u00f4\u00efi, ma\u00f8 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc c\u00f6\u00fb gi\u00f6\u00f5 ch\u00f6\u00f9c quye\u00e0n toa\u00f8n quye\u00e0n \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng, th\u00ec ca\u00f9c o\u00e2ng Te\u00e2a va\u00f8 Bu\u00f1ino\u00e2 \u00edt ra cu\u00f5ng ne\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ga\u00e9n bo\u00e4i tinh m\u00f4\u00f9i pha\u00fbi. 68","CH\u00d6\u00d4NG V NH\u00d6\u00d5NG NHA\u00d8 KHAI HO\u00d9A Xin ho\u00fbi: co\u00f9 pha\u00fbi la\u00f8 \u00f4\u00fb s\u00f4\u00fb ma\u00e4t tha\u00f9m cu\u00fba phu\u00fb toa\u00f8n quye\u00e0n \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng co\u00f9 mo\u00e4t nha\u00e2n vie\u00e2n ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p te\u00e2n la\u00f8 C\u2026 kho\u00e2ng? Co\u00f9 pha\u00fbi ch\u00ednh te\u00e2n C\u2026 a\u00e1y trong khi \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc pha\u00f9i \u00f1i \u201cco\u00e2ng ca\u00f9n\u201d \u00f4\u00fb Phu\u00f9 Xuye\u00e2n, \u00f1a\u00f5 ba\u00e9t ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam \u00f4\u00fb \u00f1a\u00e2y go\u00efi ha\u00e9n ba\u00e8ng \u201cquan l\u00f4\u00f9n\u201d, va\u00f8 \u00f1a\u00f5 \u00f1a\u00f9nh \u00f1a\u00e4p ta\u00f8n nha\u00e3n nh\u00f6\u00f5ng ai kho\u00e2ng nhanh mie\u00e4ng cha\u00f8o ha\u00e9n nh\u00f6 the\u00e1 kho\u00e2ng? Co\u00f9 pha\u00fbi cu\u00f5ng ch\u00ednh te\u00e2n C\u2026 na\u00f8y \u00f1a\u00f5 hie\u00e1p da\u00e2m mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i l\u00ednh le\u00e4 kho\u00e2ng? A\u00d8 te\u00f9 ra ca\u00f9i g\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta cu\u00f5ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc phe\u00f9p va\u00f8 co\u00f9 the\u00e5 la\u00f8m \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc \u00f4\u00fb ca\u00f9i thie\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng a\u00e1y. * ** Gi\u00f6\u00f5a tha\u00f9ng 12 na\u00eam 1922, mo\u00e4t vie\u00e2n \u00f1o\u00e4i pho\u00f9 ca\u00fbnh binh Pha\u00f9p(1) \u00f4\u00fb Sa\u00f8i Go\u00f8n, \u201csay me\u00e0m\u201d, \u00f1a\u00f5 va\u00f8o nha\u00f8 mo\u00e4t 1. Ba\u00fbn tie\u00e1ng Pha\u00f9p: sous brigadier europe\u00f9en (pho\u00f9 ca\u00fbnh binh ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u). 69","ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 va\u00f8 la\u00f8m b\u00f2 th\u00f6\u00f4ng na\u00ebng hai ng\u00f6\u00f4\u00f8i trong nha\u00f8, trong \u00f1o\u00f9 co\u00f9 mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00f8n ba\u00f8. Khi o\u00e2ng d\u00f6\u00ef tha\u00e5m ho\u00fbi cung th\u00ec te\u00e2n ca\u00fbnh binh a\u00e1y khai la\u00f8 ha\u00e9n kho\u00e2ng co\u00f8n nh\u00f4\u00f9 g\u00ec ca\u00fb, va\u00f8 cho\u00e1i pha\u00eang la\u00f8 ha\u00e9n kho\u00e2ng say. Tra\u00f9i la\u00efi, ca\u00f9c nha\u00e2n ch\u00f6\u00f9ng, trong \u00f1o\u00f9 co\u00f9 mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u, \u00f1e\u00e0u xa\u00f9c nha\u00e4n ra\u00e8ng lu\u00f9c xa\u00fby ra vu\u00ef th\u00f6\u00f4ng ta\u00e2m a\u00e1y, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbo ve\u00e4 tra\u00e4t t\u00f6\u00ef kia qua\u00fb la\u00f8 kho\u00e2ng \u00f4\u00fb trong tra\u00efng tha\u00f9i b\u00ecnh th\u00f6\u00f4\u00f8ng. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i khai ho\u00f9a a\u00e1y say hay la\u00f8 \u00f1ie\u00e2n, \u00f1ie\u00e0u \u00f1o\u00f9 kho\u00e2ng quan tro\u00efng, chu\u00f9ng to\u00e2i ch\u00e6 thie\u00e1t tha mong ra\u00e8ng anh ta se\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ta\u00ebng th\u00f6\u00f4\u00fbng hua\u00e2n ch\u00f6\u00f4ng ve\u00e0 ha\u00f8nh \u00f1o\u00e4ng du\u00f5ng ca\u00fbm cu\u00fba anh ta. \u00d4\u00db thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a, he\u00e3 co\u00f9 ma\u00f8u da tra\u00e9ng la\u00f8 quy\u00f9 pha\u00f9i, la\u00f8 thuo\u00e4c chu\u00fbng to\u00e4c th\u00f6\u00f4\u00efng \u00f1a\u00fang. \u00d1e\u00e5 gi\u00f6\u00f5 the\u00e5 tho\u00e1ng, anh ta\u00e2y \u00f1oan ha\u00efng be\u00f9t cu\u00f5ng co\u00f9 \u00edt nha\u00e1t mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f4\u00fb, mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u201cbo\u00e0i\u201d va\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i na\u00f8y th\u00f6\u00f4\u00f8ng la\u00efi b\u00f2 du\u00f8ng la\u00f8m \u201cng\u00f6\u00f4\u00f8i ha\u00e0u ga\u00f9i va\u00efn na\u00eang\u201d. \u00d1a\u00f8y t\u00f4\u00f9 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f1a\u00f5 de\u00e3 ba\u00fbo la\u00efi re\u00fb tie\u00e0n, ne\u00e2n nhie\u00e0u vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a ve\u00e0 ngh\u00e6 hoa\u00ebc ve\u00e0 h\u00f6u mang theo ca\u00fb ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f4\u00fb ve\u00e0 n\u00f6\u00f4\u00f9c. Cha\u00fang ha\u00efn nh\u00f6 o\u00e2ng Gia\u00eang L\u00f4 M... rinhuy \u00f4\u00fb pho\u00e1 Ca\u00f9cno\u00e2, tha\u00f8nh pho\u00e1 Se\u00f9cbua. O\u00c2ng a\u00e1y \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng ve\u00e0, mang theo mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i bo\u00e0i l\u00f6\u00f4ng tha\u00f9ng 35 quan. Cha\u00fang ca\u00e0n pha\u00fbi no\u00f9i ba\u00efn cu\u00f5ng bie\u00e1t ra\u00e8ng, ng\u00f6\u00f4\u00f8i bo\u00e0i a\u00e1y pha\u00fbi la\u00f8m qua\u00e0n qua\u00e4t t\u00f6\u00f8 m\u00f4\u00f8 sa\u00f9ng \u00f1e\u00e1n \u00f1e\u00e2m khuya. Trong nha\u00f8 a\u00e1y, kho\u00e2ng co\u00f9 chu\u00fb nha\u00e4t cu\u00f5ng cha\u00fang co\u00f9 nga\u00f8y le\u00e3. H\u00f4n n\u00f6\u00f5a, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta cho anh a\u00ean uo\u00e1ng he\u00e1t s\u00f6\u00f9c kham kho\u00e5, va\u00f8 cho\u00e3 \u00f4\u00fb ra\u00e1t to\u00e0i te\u00e4. 70","Mo\u00e4t ho\u00e2m o\u00e2ng Gia\u00eang L\u00f4 M\u2026 rinhuy muo\u00e1n sai ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u201c\u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ba\u00fbo ho\u00e4\u201d cu\u00fba m\u00ecnh ve\u00e0 la\u00f8m lu\u00efng \u00f4\u00fb tho\u00e2n que\u00e2. V\u00ec \u00f1a\u00f5 t\u00f6\u00f8ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc ne\u00e1m cuo\u00e4c so\u00e1ng sung s\u00f6\u00f4\u00f9ng \u00f4\u00fb tho\u00e2n que\u00e2 ma\u00f8 o\u00e2ng chu\u00fb quy\u00f9 ho\u00f9a da\u00f8nh cho, ne\u00e2n anh kho\u00e2ng ch\u00f2u \u00f1i. The\u00e1 la\u00f8 nha\u00f8 c\u00f6\u00efu khai ho\u00f9a kia no\u00e5i c\u00f4n th\u00f2nh no\u00e4 ne\u00e2n cho anh ta mo\u00e4t tra\u00e4n ne\u00e2n tha\u00e2n, ro\u00e0i \u00f1uo\u00e5i ra kho\u00fbi nha\u00f8(1), nh\u00f6ng la\u00efi gi\u00f6\u00f5 ta\u00e1t ca\u00fb ta\u00f8i sa\u00fbn cu\u00fba anh ta: tie\u00e0n ba\u00efc, ho\u00f8m xie\u00e0ng, qua\u00e0n a\u00f9o, v.v..., ma\u00f8 nha\u00e1t \u00f1\u00f2nh kho\u00e2ng ch\u00f2u tra\u00fb la\u00efi, ma\u00ebc du\u00f8 anh \u00f1a\u00f5 nhie\u00e0u la\u00e0n van na\u00f8i. B\u00f2 \u00f1uo\u00e5i \u00f1o\u00e4t ngo\u00e4t, tr\u00f4 hai ba\u00f8n tay tra\u00e9ng, kho\u00e2ng bie\u00e1t tie\u00e1ng Pha\u00f9p, kho\u00e2ng ba\u00efn be\u00f8 tha\u00e2n th\u00edch, b\u00f4 v\u00f4 la\u00efc lo\u00f5ng, con ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00e1t ha\u00efnh \u00f1o\u00f9 \u00f1ang la\u00e2m va\u00f8o ca\u00fbnh cu\u00f8ng kho\u00e5 ghe\u00e2 g\u00f4\u00f9m. * ** Vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a la\u00f8 nguye\u00e2n nha\u00e2n ch\u00ednh ga\u00e2y ra na\u00efn \u00f1\u00f4\u00f8i so\u00e1ng \u00f1a\u00e9t \u00f1o\u00fb \u00f4\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a. Muo\u00e1n bie\u00e1t nha\u00e2n to\u00e1 a\u00ean ba\u00f9m a\u00e1y \u00f1e\u00f8 na\u00ebng le\u00e2n nga\u00e2n sa\u00f9ch \u00f1e\u00e1n m\u00f6\u00f9c na\u00f8o, ngh\u00f3a la\u00f8 \u00f1e\u00f8 le\u00e2n l\u00f6ng nha\u00e2n da\u00e2n lao \u00f1o\u00e4ng nh\u00f6 the\u00e1 na\u00f8o, ha\u00f5y so sa\u00f9nh nh\u00f6\u00f5ng con so\u00e1 sau \u00f1a\u00e2y: \u00d4\u00db A\u00c1n \u00d1o\u00e4 thuo\u00e4c Anh, da\u00e2n so\u00e1 325 trie\u00e4u ng\u00f6\u00f4\u00f8i, co\u00f9 4898 vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u. \u00d4\u00db \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng thuo\u00e4c Pha\u00f9p, da\u00e2n so\u00e1 15 trie\u00e4u ng\u00f6\u00f4\u00f8i, co\u00f9 4300 vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u. Nh\u00f6 the\u00e1 ngh\u00f3a la\u00f8 \u00f4\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a Anh, c\u00f6\u00f9 66.150 ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n th\u00ec co\u00f9 mo\u00e4t vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u, co\u00f8n \u00f4\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a 1. Ba\u00fbn tie\u00e1ng Pha\u00f9p: f... l'Annamite a\u00f8 la porte... (\u00f1uo\u00e5i ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam ra kho\u00fbi nha\u00f8). 71","Pha\u00f9p, th\u00ec c\u00f6\u00f9 3.490 ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n \u00f1a\u00f5 co\u00f9 mo\u00e4t vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u. \u00d4\u00db A\u00c1n \u00d1o\u00e4, nga\u00f8nh th\u00f6\u00f4ng ch\u00ednh co\u00f9 240 vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u. \u00d4\u00db \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng, nga\u00f8nh th\u00f6\u00f4ng ch\u00ednh co\u00f9 1.100 vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u. \u00d4\u00db A\u00c1n \u00d1o\u00e4, co\u00f9 26.000 nha\u00f8 da\u00e2y the\u00f9p v\u00f4\u00f9i 268 vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u. \u00d4\u00db \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng co\u00f9 330 nha\u00f8 da\u00e2y the\u00f9p v\u00f4\u00f9i 340 vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u. Ta\u00efi sao \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng, ca\u00f9i loa\u00f8i a\u00ean ha\u00efi nga\u00e2n sa\u00f9ch a\u00e1y la\u00efi nhie\u00e0u \u00f1e\u00e1n the\u00e1? B\u00f4\u00fbi v\u00ec thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a la\u00f8 mo\u00e4t thie\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng \u00f4\u00fb tra\u00e0n gian; \u00f4\u00fb \u00f1o\u00f9, tr\u00f6\u00f8 mo\u00e4t va\u00f8i tr\u00f6\u00f4\u00f8ng h\u00f4\u00efp ra\u00e1t hie\u00e1m hoi, co\u00f8n th\u00ec ta\u00e1t ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng ca\u00ebn ba\u00f5 trong ca\u00f9c nga\u00f8nh ch\u00ednh tr\u00f2, ta\u00f8i ch\u00ednh, ba\u00f9o ch\u00ed, v.v..., ma\u00f8 ch\u00ednh quo\u00e1c tha\u00fbi ra, \u00f1e\u00e0u t\u00ecm \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mo\u00e2i tr\u00f6\u00f4\u00f8ng ra\u00e1t th\u00edch h\u00f4\u00efp \u00f1e\u00e5 pha\u00f9t trie\u00e5n\u2026 Ha\u00f5y ba\u00e9t \u00f1a\u00e0u t\u00f6\u00f8 nha\u00e2n va\u00e4t quan tro\u00efng nha\u00e1t la\u00f8 vie\u00e2n toa\u00f8n quye\u00e0n. Ve\u00e0 va\u00e1n \u00f1e\u00e0 na\u00f8y, mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i th\u00f6\u00efc da\u00e2n kho\u00e2ng thie\u00e2n v\u00f2 \u00f1a\u00f5 vie\u00e1t: \u201cSang Ba\u00e9c Ky\u00f8, ca\u00f9c o\u00e2ng toa\u00f8n quye\u00e0n ch\u00e6 nha\u00e8m mo\u00e4t mu\u00efc \u00f1\u00edch la\u00f8: t\u00ecm cho\u00e3 bo\u00e5 du\u00efng ba\u00efn be\u00f8, con cha\u00f9u tha\u00e2n thuo\u00e4c va\u00f8 bo\u00efn va\u00e4n \u00f1o\u00e4ng ba\u00e0u c\u00f6\u00fb cu\u00fba nh\u00f6\u00f5ng ba\u00e4c quye\u00e0n the\u00e1 co\u00f9 the\u00e5 la\u00f8m cho\u00e3 d\u00f6\u00efa cho m\u00ecnh; th\u00f6\u00f4\u00f8ng th\u00f6\u00f4\u00f8ng bo\u00efn na\u00f8y la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ma\u00e9c n\u00f4\u00ef nh\u00f6 chu\u00f9a cho\u00e5m, b\u00f2 chu\u00fb n\u00f4\u00ef sa\u00ean lu\u00f8ng, pha\u00fbi co\u00f9 tie\u00e0n cho chu\u00f9ng m\u00f4\u00f9i \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc\u2026\u201d. \u00d1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i nha\u00f8 va\u00ean thanh cao na\u00f8o muo\u00e1n vie\u00e1t l\u00f2ch s\u00f6\u00fb huy hoa\u00f8ng cu\u00fba co\u00e2ng cuo\u00e4c khai ho\u00f9a thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a, th\u00ec cuo\u00e4c chie\u00e1n tranh go\u00efi la\u00f8 v\u00ec co\u00e2ng ly\u00f9 va\u00f8 ch\u00ednh ngh\u00f3a se\u00f5 la\u00f8 nguo\u00e0n ta\u00f8i lie\u00e4u vo\u00e2 ta\u00e4n. V\u00f4\u00f9i mo\u00e4t c\u00f6\u00fb ch\u00e6 say s\u00f6a va\u00f8 hu\u00f8ng bie\u00e4n, o\u00e2ng Anbe Xaro\u00e2 no\u00f9i: \u201cCh\u00ednh co\u00e2ng cuo\u00e4c chinh phu\u00efc thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a \u00f1a\u00f5 \u00f1a\u00f8o ta\u00efo ne\u00e2n pha\u00e0n l\u00f4\u00f9n nh\u00f6\u00f5ng v\u00f2 t\u00f6\u00f4\u00f9ng l\u00f3nh v\u00f3 \u00f1a\u00efi \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6a 72","chu\u00f9ng ta \u00f1e\u00e1n chie\u00e1n tha\u00e9ng va\u00f8 \u00f1a\u00f5 t\u00f6\u00f8ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc d\u00f6 lua\u00e4n n\u00f6\u00f4\u00f9c Pha\u00f9p ca tu\u00efng chie\u00e1n co\u00e2ng va\u00f8 thanh danh khi ho\u00ef \u00f1\u00f6a ngo\u00efn c\u00f4\u00f8 cu\u00fba chu\u00f9ng ta \u00f1i kha\u00e9p \u00f1a\u00e1t A\u00d9, tr\u00f4\u00f8i Phi\u201d. Cu\u00f5ng v\u00f4\u00f9i y\u00f9 ngh\u00f3 tha\u00fang tha\u00e9n nh\u00f6 the\u00e1, nh\u00f6ng ba\u00e8ng l\u00f4\u00f8i le\u00f5 ke\u00f9m bay b\u00f6\u00f4\u00f9m h\u00f4n, t\u00f4\u00f8 Nha\u00e4t ba\u00f9o Gi\u00f4nev\u00f4(1) (a\u00f8, la\u00efi co\u00f9 quy\u00fb s\u00f6\u00f9 \u00f4\u00fb Gi\u00f4nev\u00f4 cha\u00eang?) \u00f1a\u00f5 no\u00f9i toa\u00efc ra ra\u00e8ng: \u201cCh\u00ednh phu\u00fb co\u00e4ng ho\u00f8a \u00f1a\u00f5 \u00f1i t\u00ecm thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a \u00f1e\u00e5 g\u00f4\u00f5 ga\u00efc la\u00efi tra\u00e4n tha\u00e1t ba\u00efi na\u00eam 1870(2). Da\u00e2n to\u00e4c Pha\u00f9p coi vie\u00e4c chinh phu\u00efc thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a nh\u00f6 la\u00f8 mo\u00e4t s\u00f6\u00ef \u00f1e\u00e0n bu\u00f8 la\u00efi nh\u00f6\u00f5ng tha\u00e1t vo\u00efng cay \u00f1a\u00e9ng cu\u00fba m\u00ecnh \u00f4\u00fb cha\u00e2u A\u00c2u, va\u00f8 bo\u00efn qua\u00e2n nha\u00e2n th\u00ec v\u00f4\u00f9 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc d\u00f2p \u00f1e\u00e5 tro\u00e5 ta\u00f8i trong nh\u00f6\u00f5ng tra\u00e4n tha\u00e9ng de\u00e3 da\u00f8ng\u201d. Nghe nh\u00f6\u00f5ng l\u00f4\u00f8i ch\u00f6\u00f9ng co\u00f9 tha\u00e5m quye\u00e0n nh\u00f6 the\u00e1, ma\u00f8 ba\u00efn va\u00e3n c\u00f6\u00f9 kha\u00eang kha\u00eang kho\u00e2ng tin ra\u00e8ng vie\u00e4c khai tha\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a la\u00f8 mo\u00e4t s\u00f6\u00f9 me\u00e4nh khai ho\u00f9a va\u00f8 nha\u00e2n \u00f1a\u00efo kho\u00e2ng h\u00f4n kho\u00e2ng ke\u00f9m, th\u00ec tha\u00e4t la\u00f8 he\u00e1t cho\u00e3 no\u00f9i! * ** 1. O\u00c2ng Ghino\u00e2\u00f1o\u00e2 b\u00f2 ma\u00e1t tro\u00e4m so\u00e1 tie\u00e0n 5.000 phra\u00eang. Muo\u00e1n ba\u00e9t nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 la\u00f8m vie\u00e4c \u00f4\u00fb nha\u00f8 o\u00e2ng pha\u00fbi thu\u00f9 nha\u00e4n, o\u00e2ng chu\u00fb to\u00e1t bu\u00efng va\u00f8 nha\u00f8 khai ho\u00f9a v\u00f3 \u00f1a\u00efi \u00f1o\u00f9 \u00f1a\u00f5 \u00f1em ho\u00ef ra tra \u00f1ie\u00e4n. Nh\u00f6ng sau, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta t\u00ecm ra ke\u00fb ca\u00e9p th\u00ec la\u00efi kho\u00e2ng pha\u00fbi la\u00f8 mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9, ma\u00f8 ch\u00ednh la\u00f8 mo\u00e4t nha\u00f8 khai ho\u00f9a kha\u00f9c: a\u00e1y la\u00f8 ca\u00e4u a\u00e1m con nga\u00f8i Ghino\u00e2\u00f1o\u00e2! The\u00e1 ma\u00f8 o\u00e2ng Ghino\u00e2\u00f1o\u00e2 va\u00e3n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc vo\u00e2 to\u00e4i, co\u00f8n ta\u00f9m ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 giu\u00f9p vie\u00e4c o\u00e2ng th\u00ec hie\u00e4n va\u00e3n co\u00f8n na\u00e8m nha\u00f8 th\u00f6\u00f4ng. 1. Le Journal de Gene\u00f8ve. 2. Tha\u00e1t ba\u00efi na\u00eam 1870: Tha\u00e1t ba\u00efi cu\u00fba Pha\u00f9p trong cuo\u00e4c chie\u00e1n tranh Pha\u00f9p \u2013 Pho\u00e5 na\u00eam 1870-1871. 73","2. O\u00c2ng Vo\u00e2nla, nha\u00f8 khai ho\u00f9a kie\u00e2m nha\u00f8 buo\u00e2n, kho\u00e2ng tra\u00fb l\u00f6\u00f4ng \u00f1e\u00e0u \u00f1a\u00ebn cho nh\u00f6\u00f5ng nha\u00e2n vie\u00e2n ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 la\u00f8m cho o\u00e2ng. Mo\u00e4t trong nh\u00f6\u00f5ng nha\u00e2n vie\u00e2n \u00f1o\u00f9 nh\u00f4\u00f8 vie\u00e2n \u00f1o\u00e1c co\u00e2ng ho\u00fbi ho\u00e4 cho anh so\u00e1 l\u00f6\u00f4ng chu\u00fb co\u00f8n thie\u00e1u. O\u00c2ng Vo\u00e2nla be\u00f8n \u00f1\u00f6a cho vie\u00e2n \u00f1o\u00e1c co\u00e2ng mo\u00e4t ma\u00fbnh gia\u00e1y ghi ma\u00e1y ch\u00f6\u00f5 sau \u00f1a\u00e2y: \u201cBa\u00fbo ca\u00f9i con l\u00f4\u00efn a\u00e1y la\u00e1y C\u2026 ma\u00f8 a\u00ean, ch\u00e6 co\u00f9 mo\u00f9n a\u00e1y la\u00f8 h\u00f4\u00efp v\u00f4\u00f9i no\u00f9 tho\u00e2i\u201d. Vie\u00e4c na\u00f8y xa\u00fby ra \u00f4\u00fb Tuyni\u00f1i, na\u00eam 1923, ngay gi\u00f6\u00f5a lu\u00f9c o\u00e2ng to\u00e5ng tho\u00e1ng Mil\u00f4ra\u00eang \u00f1i kinh ly\u00f9 \u00f4\u00fb \u00f1o\u00f9. * ** Khi ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta co\u00f9 ma\u00f8u da tra\u00e9ng th\u00ec nghie\u00e3m nhie\u00e2n ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta la\u00f8 mo\u00e4t nha\u00f8 khai ho\u00f9a. Ma\u00f8 khi ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1a\u00f5 la\u00f8 mo\u00e4t nha\u00f8 khai ho\u00f9a th\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta co\u00f9 the\u00e5 la\u00f8m nh\u00f6\u00f5ng vie\u00e4c da\u00f5 man ma\u00f8 va\u00e3n c\u00f6\u00f9 la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i va\u00ean minh nha\u00e1t. Cho ne\u00e2n, mo\u00e4t vie\u00e2n \u00f1o\u00e1c co\u00e2ng lu\u00efc lo\u00e4 \u00f4\u00fb Nam Ky\u00f8 \u00f1a\u00f5 ba\u00e9t nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam ga\u00ebp ha\u00e9n tre\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng pha\u00fbi la\u00efy cha\u00f8o ha\u00e9n theo \u00f1u\u00f9ng nghi th\u00f6\u00f9c cu\u00fba chu\u00fbng to\u00e4c chie\u00e1n ba\u00efi \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i chu\u00fbng to\u00e4c chie\u00e1n tha\u00e9ng. Mo\u00e4t ho\u00e2m, mo\u00e4t vie\u00e2n th\u00f6 ky\u00f9 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f4\u00fb s\u00f4\u00fb ra, v\u00f6\u00f8a \u00f1i v\u00f6\u00f8a \u00f1o\u00efc mo\u00e4t quye\u00e5n tie\u00e5u thuye\u00e1t. \u00d1e\u00e1n mo\u00e4t \u00f1oa\u00efn ha\u00f8i h\u00f6\u00f4\u00f9c, anh ba\u00e4t le\u00e2n c\u00f6\u00f4\u00f8i. V\u00f6\u00f8a lu\u00f9c a\u00e1y vie\u00e2n \u00f1o\u00e1c co\u00e2ng lu\u00efc lo\u00e4 \u00f1i t\u00f4\u00f9i. O\u00c2ng ta no\u00e5i c\u00f4n gia\u00e4n le\u00e2n, th\u00f6\u00f9 nha\u00e1t la\u00f8 v\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 a\u00e1y ma\u00fbi \u00f1o\u00efc truye\u00e4n \u00f1e\u00e1n no\u00e3i kho\u00e2ng nh\u00ecn tha\u00e1y o\u00e2ng ma\u00f8 cha\u00f8o; th\u00f6\u00f9 hai la\u00f8 v\u00ec mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 ma\u00f8 la\u00efi da\u00f9m c\u00f6\u00f4\u00f8i khi \u00f1i qua tr\u00f6\u00f4\u00f9c ma\u00ebt mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i da tra\u00e9ng. The\u00e1 la\u00f8 nha\u00f8 khai ho\u00f9a na\u00e9m vie\u00e2n th\u00f6 ky\u00f9 la\u00efi, buo\u00e4c anh pha\u00fbi khai te\u00e2n va\u00f8 ho\u00fbi anh co\u00f9 muo\u00e1n a\u00ean mo\u00e4t ca\u00f9i ta\u00f9t 74","kho\u00e2ng. Ta\u00e1t nhie\u00e2n la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i th\u00f6 ky\u00f9 t\u00f6\u00f8 cho\u00e1i mo\u00f9n qua\u00f8 ha\u00f8o hie\u00e4p \u00f1o\u00f9, va\u00f8 to\u00fb ve\u00fb nga\u00efc nhie\u00e2n ta\u00efi sao la\u00efi co\u00f9 chuye\u00e4n tho\u00f9a ma\u00ef nh\u00f6 the\u00e1 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc. The\u00e1 la\u00f8 cha\u00fang no\u00f9i cha\u00fang ra\u00e8ng, ng\u00f6\u00f4\u00f8i vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c Pha\u00f9p tu\u00f9m a\u00f9o ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 a\u00e1y lo\u00e2i \u00f1e\u00e1n tr\u00f6\u00f4\u00f9c quan chu\u00fb t\u00e6nh. Cu\u00f5ng va\u00e3n ca\u00f9i la\u00f5o \u00f1o\u00e1c co\u00e2ng lu\u00efc lo\u00e4 a\u00e1y, la\u00e1y c\u00f4\u00f9 la\u00f8 pha\u00fbi sa\u00e9p xe\u00e1p nha\u00f8 c\u00f6\u00fba, v\u00f6\u00f4\u00f8n t\u00f6\u00f4\u00efc la\u00efi cho ngay nga\u00e9n, \u00f1a\u00f5 ra le\u00e4nh cho nha\u00e2n da\u00e2n \u00f4\u00fb hai be\u00e2n \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng ha\u00f8ng t\u00e6nh pha\u00fbi do\u00efn nha\u00f8 \u00f1i, cha\u00ebt ca\u00e2y va\u00f8 pha\u00f9 v\u00f6\u00f4\u00f8n trong mo\u00e4t th\u00f4\u00f8i ha\u00efn do ha\u00e9n quy \u00f1\u00f2nh, ne\u00e1u kho\u00e2ng th\u00ec se\u00f5 b\u00f2 pha\u00eft tie\u00e0n. Nh\u00f6 the\u00e1 \u00f1a\u00e1y ma\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta va\u00e3n c\u00f6\u00f9 nga\u00efc nhie\u00e2n v\u00ec sao ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f4\u00fb ca\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a la\u00efi c\u00f6\u00f9 ba\u00e1t b\u00ecnh! Cha\u00fang nh\u00f6\u00f5ng bo\u00efn tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c, co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 muo\u00e1n la\u00f8m g\u00ec th\u00ec la\u00f8m, ma\u00f8 ca\u00fb ca\u00f9c nha\u00e2n vie\u00e2n nha\u00f8 \u00f1oan, ca\u00fbnh binh va\u00f8 ta\u00e1t ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng ai co\u00f9 t\u00ed chu\u00f9t quye\u00e0n ha\u00f8nh trong tay cu\u00f5ng \u00f1e\u00e0u s\u00f6\u00fb du\u00efng va\u00f8 la\u00efm du\u00efng quye\u00e0n ha\u00f8nh \u00f1e\u00e5 tha\u00fb c\u00f6\u00fba la\u00f8m ba\u00e4y v\u00ec ho\u00ef bie\u00e1t cha\u00e9c ra\u00e8ng se\u00f5 kho\u00e2ng b\u00f2 to\u00e4i va\u00ef g\u00ec he\u00e1t. Mo\u00e4t vie\u00e2n ca\u00e5m \u00f4\u00fb Tuye\u00e2n Quang (Ba\u00e9c Ky\u00f8) \u00f1a\u00f5 \u00f1a\u00f9nh mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 ga\u00f5y ca\u00fb hai ca\u00f9nh tay. Mo\u00e4t vie\u00e2n ca\u00e5m kha\u00f9c \u00f4\u00fb \u00d1a\u00f8 La\u00eft (Trung Ky\u00f8) v\u00f6\u00f8a m\u00f4\u00f9i sa\u00f9ng ta\u00efo ra mo\u00e4t lo\u00e1i mua ba\u00f9n c\u00f6\u00efc ky\u00f8 ly\u00f9 thu\u00f9, chu\u00f9ng to\u00e2i xin thua\u00e4t ra \u00f1a\u00e2y \u00f1e\u00e5 hie\u00e1n quy\u00f9 nga\u00f8i \u00d1io\u00e2 va\u00f8 Xaro\u00e2. Mo\u00e4t ho\u00e2m o\u00e2ng ca\u00e5m ca\u00e0n go\u00e3 va\u00f9n, o\u00e2ng sai l\u00ednh ra pho\u00e1 mua. Mua la\u00f8 mo\u00e4t ca\u00f9ch no\u00f9i tho\u00e2i, ch\u00f6\u00f9 o\u00e2ng ta co\u00f9 \u00f1\u00f6a tie\u00e0n cho l\u00ednh cu\u00fba o\u00e2ng ta \u00f1a\u00e2u. Tuy va\u00e4y, l\u00ednh cu\u00fba o\u00e2ng ta cu\u00f5ng c\u00f6\u00f9 ra pho\u00e1, va\u00f8o ha\u00f8ng cho\u00efn go\u00e3 va\u00f8 \u00f1\u00f2nh mang \u00f1i, co\u00e1 nhie\u00e2n la\u00f8 kho\u00e2ng tra\u00fb tie\u00e0n. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00f9n go\u00e3 kho\u00e2ng cho. L\u00ednh tr\u00f4\u00fb ve\u00e0 ba\u00f9o ca\u00f9o v\u00f4\u00f9i quan Ta\u00e2y ye\u00e2u sa\u00f9ch qua\u00f9i g\u00f4\u00fb cu\u00fba nha\u00f8 buo\u00e2n a\u00e1y. 75","\u00d1ie\u00e2n tie\u00e1t le\u00e2n, o\u00e2ng ca\u00e5m pha\u00f9i ba ng\u00f6\u00f4\u00f8i l\u00ednh mang su\u00f9ng \u00f1e\u00e1n ba\u00e9t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00f9n go\u00e3 to gan \u00f1o\u00f9. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i na\u00f8y \u00f1ang b\u00f2 ca\u00fbm kho\u00e2ng ch\u00f2u \u00f1i. L\u00ednh ve\u00e0 ba\u00f9o la\u00efi v\u00f4\u00f9i o\u00e2ng ca\u00e5m. T\u00f6\u00f9c gia\u00e4n \u00f1e\u00e1n c\u00f6\u00efc \u00f1o\u00e4, o\u00e2ng ca\u00e5m lie\u00e0n pha\u00f9i the\u00e2m ba ng\u00f6\u00f4\u00f8i l\u00ednh n\u00f6\u00f5a nha\u00e4p v\u00f4\u00f9i to\u00e1p tr\u00f6\u00f4\u00f9c, va\u00f8 ha\u00ef le\u00e4nh cho ho\u00ef pha\u00fbi ba\u00e9t ba\u00e8ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc te\u00e2n c\u00f6\u00f9ng \u00f1a\u00e0u c\u00f6\u00f9ng co\u00e5 kia \u00f1em ve\u00e0 du\u00f8 so\u00e1ng hay che\u00e1t. Toa\u00f9n l\u00ednh vu\u00f5 trang \u00f1e\u00e1n bao va\u00e2y c\u00f6\u00fba hie\u00e4u ba\u00f9n go\u00e3 va\u00f8 sa\u00e9p s\u00f6\u00fba thi ha\u00f8nh me\u00e4nh le\u00e4nh. Lu\u00f9c a\u00e1y, mo\u00e4t nha\u00f8 buo\u00e2n ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u can thie\u00e4p be\u00e2nh ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00f9n go\u00e3 ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 va\u00f8 vie\u00e1t th\u00f6 cho o\u00e2ng ca\u00e5m. Nh\u00f6ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i co\u00e4ng s\u00f6\u00ef \u00f1a\u00e0y ngh\u00f2 l\u00f6\u00efc cu\u00fba o\u00e2ng Mirix\u00f4 Lo\u00e2ng, va\u00e3n kho\u00e2ng ch\u00f2u thu ho\u00e0i \u201ctra\u00f9t \u00f1o\u00f8i\u201d ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00f9n go\u00e3 va\u00f8 cho bie\u00e1t ra\u00e8ng ne\u00e1u anh ta kho\u00e2ng ch\u00f2u \u00f1e\u00e1n th\u00ec se\u00f5 ga\u00ebp nhie\u00e0u chuye\u00e4n ra\u00e9c ro\u00e1i. Nha\u00f8 buo\u00e2n ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 a\u00e1y \u00f1a\u00f8nh pha\u00fbi bo\u00fb co\u00e2ng vie\u00e4c la\u00f8m a\u00ean, bo\u00fb ca\u00fb que\u00e2 h\u00f6\u00f4ng \u00f1e\u00e5 la\u00e5n tra\u00f9nh c\u00f4n t\u00f6\u00f9c gia\u00e4n \u201ckhai ho\u00f9a\u201d cu\u00fba v\u00f2 quan da tra\u00e9ng. * ** Ba\u00fby ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam \u00f1a\u00f9ng th\u00f6\u00f4ng \u00f1ang b\u00f4i mo\u00e4t chie\u00e1c xuo\u00e0ng da\u00f8i mo\u00fbng ma\u00fbnh; \u00f1a\u00f5 xuo\u00e2i do\u00f8ng n\u00f6\u00f4\u00f9c, la\u00efi co\u00f9 \u00f1e\u00e1n ba\u00fby tay che\u00f8o ne\u00e2n chie\u00e1c xuo\u00e0ng \u00f1i vu\u00f8n vu\u00eft nh\u00f6 mo\u00e4t chie\u00e1c xuo\u00e0ng ma\u00f9y. Bo\u00e3ng thuye\u00e0n cu\u00fba mo\u00e4t nha\u00e2n vie\u00e2n nha\u00f8 \u00f1oan khua\u00e1t sau \u00f1a\u00f9m ca\u00e2y \u00f1\u00f6\u00f4\u00f9c trong la\u00efch hie\u00e4n ra, v\u00f4\u00f9i quo\u00e1c ky\u00f8 Pha\u00f9p ca\u00e9m sau la\u00f9i. Mo\u00e4t thu\u00fby thu\u00fb tre\u00e2n thuye\u00e0n nha\u00f8 \u00f1oan go\u00efi, ba\u00fbo xuo\u00e0ng kia d\u00f6\u00f8ng la\u00efi; ng\u00f6\u00f4\u00f8i tre\u00e2n xuo\u00e0ng va\u00e3n che\u00f8o. Thuye\u00e0n cu\u00fba vie\u00e2n Ta\u00e2y \u00f1oan \u00f1i cha\u00e4m 76","kho\u00e2ng \u00f1uo\u00e5i k\u00f2p. Vie\u00e2n \u00f1oan lie\u00e0n ca\u00e0m su\u00f9ng oanhsit\u00f4 ba\u00e9n theo. \u00d1oa\u00f8ng! \u00d1oa\u00f8ng! Mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1ang che\u00f8o the\u00f9t le\u00e2n ro\u00e0i nga\u00f5 gu\u00efc. \u00d1oa\u00f8ng! La\u00efi mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i n\u00f6\u00f5a nga\u00f5 gu\u00efc. Lu\u00f9c a\u00e1y, mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u kha\u00f9c, la\u00f8m nghe\u00e0 ga\u00efch ngo\u00f9i, v\u00f6\u00f8a \u00f1i xuo\u00e0ng t\u00f4\u00f9i, cu\u00f5ng tham gia \u00f1o\u00e4t k\u00edch \u201cbo\u00efn c\u00f6\u00f4\u00f9p\u201d kia \u00f4\u00fb mo\u00e4t khu\u00f9c ngoe\u00efo. \u00d1oa\u00f8ng! \u00d1oa\u00f8ng! \u00d1oa\u00f8ng! Qua\u00fb la\u00f8 tay su\u00f9ng c\u00f6\u00f8! Ba vie\u00e2n \u00f1a\u00efn, ba na\u00efn nha\u00e2n. Chie\u00e1c xuo\u00e0ng cu\u00f8ng hai ng\u00f6\u00f4\u00f8i so\u00e1ng so\u00f9t ma\u00e1t hu\u00f9t trong la\u00efch\u2026 Mo\u00e4t ho\u00e2m kha\u00f9c, cu\u00f5ng vie\u00e2n \u00f1oan a\u00e1y \u00f1i v\u00f4\u00f9i sa\u00f9u thu\u00fby thu\u00fb vu\u00f5 trang, pha\u00f9t hie\u00e4n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i kho\u00e1n kho\u00e5 \u00f1ang tro\u00e1n d\u00f6\u00f4\u00f9i ao, nga\u00e2m m\u00ecnh d\u00f6\u00f4\u00f9i bu\u00f8n, th\u00f4\u00fb ba\u00e8ng mo\u00e4t ca\u00f9i o\u00e1ng, mo\u00e4t \u00f1a\u00e0u nga\u00e4m \u00f4\u00fb mie\u00e4ng, mo\u00e4t \u00f1a\u00e0u \u00f1e\u00e5 lo\u00f9 ra kho\u00fbi ma\u00ebt n\u00f6\u00f4\u00f9c; tre\u00e2n ma\u00ebt n\u00f6\u00f4\u00f9c la\u00f9 sen che phu\u00fb mo\u00e4t ca\u00f9ch ra\u00e1t khe\u00f9o. Vie\u00e2n Ta\u00e2y \u00f1oan lie\u00e0n ba\u00e9t va\u00f8 cha\u00ebt \u00f1a\u00e0u \u201cte\u00e2n c\u00f6\u00f4\u00f9p\u201d a\u00e1y \u00f1em ve\u00e0 to\u00f8a s\u00f6\u00f9. Tha\u00e4t ra, \u00f1o\u00f9 ch\u00e6 la\u00f8 mo\u00e4t no\u00e2ng da\u00e2n b\u00ecnh th\u00f6\u00f4\u00f8ng khie\u00e1p s\u00f4\u00ef v\u00ec tha\u00e1y co\u00f9 nhie\u00e0u ng\u00f6\u00f4\u00f8i la\u00ef \u00f1e\u00e1n la\u00f8ng, ma\u00ebt ma\u00f8y hung t\u00f4\u00efn, mang \u00f1a\u00e0y su\u00f9ng lu\u00efc, tu\u00f9i \u00f1a\u00efn, la\u00eam la\u00eam su\u00f9ng oanhsit\u00f4 tre\u00e2n tay. So\u00e1 la\u00f8 bo\u00efn nha\u00f8 \u00f1oan va\u00f8o ca\u00f9c tu\u00f9p le\u00e0u trong la\u00f8ng \u00f1a\u00f5 t\u00ecm tha\u00e1y ba chie\u00e1c vo\u00fb \u00f1a\u00efn, ma\u00e1y ca\u00f9i ba\u00f9nh ta\u00f8u va\u00f8 mo\u00e4t ca\u00f9i bu\u00f9a \u00f1i r\u00f6\u00f8ng. Va\u00e4y \u00f1\u00edch th\u00f2 la\u00f8 mo\u00e4t la\u00f8ng la\u00f8m gia\u00ebc va\u00f8 tie\u00e1p te\u00e1 cho gia\u00ebc ro\u00e0i co\u00f8n nghi ng\u00f4\u00f8 g\u00ec n\u00f6\u00f5a! Mo\u00e4t s\u00f3 quan tre\u00fb tuo\u00e5i v\u00f6\u00f8a \u00f4\u00fb Pha\u00f9p sang, \u00f1e\u00e1n mo\u00e4t la\u00f8ng no\u00ef tha\u00e1y nha\u00f8 c\u00f6\u00fba va\u00e9ng ve\u00fb, co\u00f8n da\u00e2n chu\u00f9ng th\u00ec tu\u00ef ta\u00e4p la\u00efi mo\u00e4t cho\u00e3. T\u00f6\u00f4\u00fbng \u00f1a\u00e2u \u00f1a\u00f5 lo\u00eft va\u00f8o o\u00e5 phu\u00efc k\u00edch, ha\u00e9n ba\u00e9n xa\u00fb va\u00f8o \u00f1a\u00f9m \u00f1o\u00e2ng vo\u00e2 to\u00e4i. Tha\u00e4t ra th\u00ec da\u00e2n chu\u00f9ng \u00f1\u00f6\u00f4ng ho\u00efp \u00f1e\u00e5 cu\u00f9ng te\u00e1. B\u00f2 ba\u00e9n, ho\u00ef kinh hoa\u00fbng bo\u00fb cha\u00efy ta\u00f9n loa\u00efn. Te\u00e2n s\u00f3 quan \u00f1uo\u00e5i theo va\u00f8 ta\u00f8n sa\u00f9t ho\u00ef. Mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p \u00f1a\u00f5 t\u00f6\u00f8ng \u00f4\u00fb Ba\u00e9c Ky\u00f8 la\u00e2u na\u00eam ke\u00e5: Khi 77","t\u00f6\u00f8 chie\u00e1c ta\u00f8u cu\u00fba mo\u00e4t nha\u00f8 kinh doanh l\u00f4\u00f9n, to\u00e2i \u00f1a\u00ebt cha\u00e2n le\u00e2n Ba\u00e9c Ky\u00f8, anh co\u00f9 bie\u00e1t ma\u00efng cu\u00fba mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam \u00f1a\u00f9ng gia\u00f9 bao nhie\u00e2u kho\u00e2ng? Kho\u00e2ng \u00f1a\u00f9ng mo\u00e4t trinh! Tha\u00e4t \u00f1a\u00e1y. \u2013 Na\u00f8y nhe\u00f9, to\u00e2i co\u00f8n nh\u00f4\u00f9, khi chu\u00f9ng to\u00e2i ng\u00f6\u00f4\u00efc so\u00e2ng Ho\u00e0ng, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1a\u00f5 \u00f1em r\u00f6\u00f4\u00efu ra \u00f1a\u00f9nh cuo\u00e4c xem ai ngo\u00e0i d\u00f6\u00f4\u00f9i ta\u00f8u, ba\u00e9n m\u00f6\u00f4\u00f8i pha\u00f9t ma\u00f8 \u201cha\u00ef sa\u00f9t\u201d \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc nhie\u00e0u ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam nha\u00e1t \u00f4\u00fb tre\u00e2n b\u00f4\u00f8. Mo\u00e4t \u00f1o\u00e2i ke\u00fb su\u00f9ng ca\u00e0m tay \u00f1i lu\u00f8ng ba\u00e9t da\u00e2n la\u00f8ng, thuye\u00e0n be\u00f8 \u00f1e\u00e5 \u00f1o\u00f8i tie\u00e0n chuo\u00e4c. Mo\u00e4t \u00f1a\u00efi \u00f1o\u00e4i thu\u00fby qua\u00e2n lu\u00efc chie\u00e1n ha\u00f8nh qua\u00e2n \u00f1e\u00e1n V\u00f3nh Th\u00f6\u00f4\u00efng. Theo phe\u00f9p l\u00f2ch s\u00f6\u00ef, vie\u00e2n quan \u00f1\u00f2a ph\u00f6\u00f4ng da\u00f8n l\u00ednh (bo\u00efn l\u00ednh le\u00e4) nghe\u00e2nh tie\u00e1p. Te\u00e2n ch\u00e6 huy toa\u00f9n l\u00ednh \u00f1i do\u00f8 \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng cu\u00fba \u00f1a\u00efi \u00f1o\u00e4i tha\u00e1y the\u00e1 \u00f1a\u00f5 ra le\u00e4nh ba\u00e9n va\u00f8o ho\u00ef, la\u00f8m nhie\u00e0u ng\u00f6\u00f4\u00f8i che\u00e1t. Khi ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta kho\u00e2ng tr\u00f6\u00f8 no\u00e5i mo\u00e4t ngh\u00f3a qua\u00e2n th\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1o\u00e1t ca\u00fb la\u00f8ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i a\u00e1y. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1a\u00f5 trie\u00e4t ha\u00ef ca\u00fb mo\u00e4t vu\u00f8ng chung quanh H\u00f6ng Ho\u00f9a nh\u00f6 va\u00e4y. Mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam \u00f1ang \u00f1i la\u00fbo \u00f1a\u00fbo tre\u00e2n mo\u00e4t con \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng nho\u00fb he\u00fbo la\u00f9nh, vai ga\u00f9nh hai thu\u00f9ng to \u00f1a\u00e0y la\u00efc. Chu\u00f9ng to\u00e2i t\u00f4\u00f9i ga\u00e0n, ha\u00e9n ta kho\u00e2ng k\u00f2p tra\u00f9nh. T\u00f6\u00f9c th\u00f4\u00f8i ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ba\u00e9t ha\u00e9n va\u00f8 ba\u00e9n che\u00e1t. Suo\u00e1t nga\u00f8y, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta va\u00f9c ga\u00e4y hoa\u00ebc so\u00e1ng g\u00f6\u00f4m ne\u00e4n va\u00f8o ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam \u00f1e\u00e5 ba\u00e9t ho\u00ef la\u00f8m vie\u00e4c. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam ra\u00e1t hie\u00e0n la\u00f8nh, ra\u00e1t ngoan ngoa\u00f5n, nh\u00f6ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta la\u00efi no\u00f9i chuye\u00e4n v\u00f4\u00f9i ho\u00ef ch\u00e6 ba\u00e8ng nh\u00f6\u00f5ng ca\u00f9i \u00f1a\u00f9 \u00f1\u00edt tho\u00e2i. Chu\u00f9ng ta coi nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c la\u00f8 78","nh\u00f6\u00f5ng te\u00e2n c\u00f6\u00f4\u00f9p. Cha\u00fang ha\u00efn nh\u00f6 \u00d1o\u00e4i Va\u00ean(1), mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c \u00f1a\u00f5 t\u00f6\u00f8ng chie\u00e1n \u00f1a\u00e1u ma\u00e1y na\u00eam tr\u00f4\u00f8i cho\u00e1ng la\u00efi s\u00f6\u00ef tho\u00e1ng tr\u00f2 cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i n\u00f6\u00f4\u00f9c ngoa\u00f8i, b\u00f2 che\u00f9m ta\u00efi Ha\u00f8 No\u00e4i, be\u00e2u \u00f1a\u00e0u \u00f4\u00fb Ba\u00e9c Ninh, ne\u00f9m xa\u00f9c xuo\u00e1ng so\u00e2ng Ho\u00e0ng. To\u00e1ng Duy Ta\u00e2n(2) sau m\u00f6\u00f4\u00f8i na\u00eam ro\u00f8ng ra\u00f5 chie\u00e1n \u00f1a\u00e1u tuye\u00e4t vo\u00efng \u00f1a\u00f5 b\u00f2 ba\u00e9t va\u00f8 b\u00f2 che\u00f9m. Phan \u00d1\u00ecnh Phu\u00f8ng(3), mo\u00e4t v\u00f2 quan to, kha\u00f9ng chie\u00e1n trong m\u00f6\u00f4\u00f8i na\u00eam tr\u00f4\u00f8i ro\u00e0i che\u00e1t trong r\u00f6\u00f8ng sa\u00e2u. O\u00c2ng ta che\u00e1t ro\u00e0i ma\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta va\u00e3n kho\u00e2ng tha; ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta va\u00f8o r\u00f6\u00f8ng qua\u00e4t mo\u00e4 o\u00e2ng le\u00e2n, ne\u00f9m thi ha\u00f8nh o\u00e2ng mo\u00e3i n\u00f4i mo\u00e4t ma\u00fbnh. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ba\u00f9o thu\u00f8 o\u00e2ng ngay sau khi o\u00e2ng \u00f1a\u00f5 na\u00e8m sa\u00e2u d\u00f6\u00f4\u00f9i mo\u00e4. \u00d4\u00db t\u00e6nh Qua\u00fbng Tr\u00f2, mo\u00e4t vie\u00e2n cai lu\u00efc lo\u00e4 ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p say r\u00f6\u00f4\u00efu \u00f1a\u00f5 \u201cha\u00ef\u201d mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 ngo\u00e0i tre\u00e2n l\u00f6ng voi, ch\u00e6 v\u00ec to\u00e4i kho\u00e2ng nghe ro\u00f5 hay la\u00f8 kho\u00e2ng hie\u00e5u le\u00e4nh cu\u00fba ha\u00e9n. Mo\u00e4t vie\u00e2n Ta\u00e2y \u00f1oan \u00f4\u00fb Ba\u00f8 R\u00f2a (Nam Ky\u00f8) cu\u00f5ng say r\u00f6\u00f4\u00efu, phang mo\u00e4t ga\u00e4y tru\u00f9ng la\u00f9 la\u00f9ch mo\u00e4t thu\u00fby thu\u00fb An Nam thuo\u00e4c quye\u00e0n ha\u00e9n, la\u00f8m cho anh ta che\u00e1t t\u00f6\u00f4i. 1. \u00d1o\u00e4i Va\u00ean (co\u00f8n go\u00efi la\u00f8 Tua\u00e0n Va\u00ean): Mo\u00e4t trong nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ch\u00e6 huy cuo\u00e4c kh\u00f4\u00fbi ngh\u00f3a Ba\u00f5i Sa\u00e4y (1885-1889) thuo\u00e4c t\u00e6nh H\u00f6ng Ye\u00e2n cu\u00f5, do Nguye\u00e3n Thie\u00e4n Thua\u00e4t la\u00f5nh \u00f1a\u00efo. Na\u00eam 1889, b\u00f2 khu\u00fbng bo\u00e1 d\u00f6\u00f5, \u00d1o\u00e4i Va\u00ean tra\u00f9 ha\u00f8ng, \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc Pha\u00f9p ca\u00e1p cho 500 qua\u00e2n \u00f1e\u00e5 \u00f1a\u00f9nh la\u00efi ngh\u00f3a qua\u00e2n. O\u00c2ng mang toa\u00f8n bo\u00e4 qua\u00e2n l\u00ednh va\u00f8 vu\u00f5 kh\u00ed gia nha\u00e4p ngh\u00f3a qua\u00e2n Hoa\u00f8ng Hoa Tha\u00f9m, \u00f1a\u00f9nh la\u00efi qua\u00e2n Pha\u00f9p. 2. To\u00e1ng Duy Ta\u00e2n (1838-1892): Mo\u00e4t s\u00f3 phu ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c, h\u00f6\u00f4\u00fbng \u00f6\u00f9ng phong tra\u00f8o Ca\u00e0n V\u00f6\u00f4ng (do vua Ha\u00f8m Nghi pha\u00f9t \u00f1o\u00e4ng, 1885), la\u00f5nh \u00f1a\u00efo nha\u00e2n da\u00e2n cho\u00e1ng Pha\u00f9p \u00f4\u00fb vu\u00f8ng nu\u00f9i Hu\u00f8ng L\u00f3nh (Thanh Ho\u00f9a). 3. Phan \u00d1\u00ecnh Phu\u00f8ng (1847-1895): Mo\u00e4t s\u00f3 phu ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c no\u00e5i tie\u00e1ng. Na\u00eam 1885, h\u00f6\u00f4\u00fbng \u00f6\u00f9ng chie\u00e1u Ca\u00e0n V\u00f6\u00f4ng cu\u00fba vua Ha\u00f8m Nghi, o\u00e2ng pha\u00f9t \u00f1o\u00e4ng kh\u00f4\u00fbi ngh\u00f3a \u00f4\u00fb que\u00e2 o\u00e2ng, d\u00f6\u00efa va\u00f8o vu\u00f8ng r\u00f6\u00f8ng nu\u00f9i H\u00f6\u00f4ng S\u00f4n (Ha\u00f8 T\u00f3nh) la\u00f8m ca\u00ean c\u00f6\u00f9 cho\u00e1ng Pha\u00f9p. \u00d1\u00f2ch du\u00ef do\u00e3 va\u00f8 du\u00f8ng vu\u00f5 l\u00f6\u00efc uy hie\u00e1p, o\u00e2ng kho\u00e2ng ch\u00f2u khua\u00e1t phu\u00efc. Na\u00eam 1895, o\u00e2ng la\u00e2m be\u00e4nh ma\u00e1t ta\u00efi ca\u00ean c\u00f6\u00f9. 79","Mo\u00e4t vie\u00e2n tha\u00e0u khoa\u00f9n ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p gie\u00e1t mo\u00e4t l\u00ednh kho\u00e1 xanh \u00f4\u00fb \u00d1a\u00f8 La\u00eft. Cu\u00f5ng \u00f4\u00fb \u00f1a\u00e1y, mo\u00e4t nha\u00f8 khai ho\u00f9a kha\u00f9c \u00f1a\u00f5 \u00f1a\u00f9nh mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i th\u00f4\u00ef mo\u00e4c ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f1e\u00e1n che\u00e1t. Mo\u00e4t vie\u00e2n tha\u00e0u khoa\u00f9n ba\u00e9t th\u00f4\u00ef la\u00f8m vie\u00e4c nga\u00f8y \u00f1e\u00e2m d\u00f6\u00f4\u00f9i n\u00f6\u00f4\u00f9c \u00f1e\u00e5 \u00f1a\u00f8o mo\u00e4t \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng ha\u00e0m. Mo\u00e4t so\u00e1 \u00f1o\u00e2ng th\u00f4\u00ef che\u00e1t, nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i co\u00f8n so\u00e1ng so\u00f9t ba\u00f5i co\u00e2ng. Vie\u00e2n tha\u00e0u khoa\u00f9n \u00f1a\u00f5 t\u00f6\u00ef tay \u00f1o\u00e1t nha\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00f5i co\u00e2ng \u00f1e\u00e5 buo\u00e4c ho\u00ef pha\u00fbi \u00f1i la\u00f8m tr\u00f4\u00fb la\u00efi. Ca\u00fb mo\u00e4t la\u00f8ng cha\u00f9y r\u00f6\u00efc gi\u00f6\u00f5a \u00f1e\u00e2m to\u00e1i. Mo\u00e4t vie\u00e2n cha\u00f9nh qua\u00fbn pha\u00f9o binh n\u00f6\u00fba \u00f1e\u00e2m va\u00f8o nha\u00f8 mo\u00e4t ba\u00f8 va\u00e9ng cho\u00e0ng. Ba\u00f8 ta kho\u00e2ng ch\u00f2u tie\u00e1p ha\u00e9n. The\u00e1 la\u00f8 ha\u00e9n no\u00e5i l\u00f6\u00fba \u00f1o\u00e1t nha\u00f8 ba\u00f8. D\u00f3 nhie\u00e2n, ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00f8n ba\u00f8 \u00f1au kho\u00e5 kia he\u00e1t s\u00f6\u00f9c s\u00f4\u00ef ha\u00f5i. Mo\u00e4t vie\u00e2n quan hai nhie\u00e0u v\u00f4\u00ef, \u00f1a\u00f5 qua\u00e4t nga\u00f5 mo\u00e4t thie\u00e1u phu\u00ef, du\u00f8ng ga\u00e4y song \u00f1a\u00f9nh ch\u00f2 \u00f1e\u00e1n che\u00e1t ch\u00e6 v\u00ec ch\u00f2 kho\u00e2ng ch\u00f2u a\u00ean \u00f4\u00fb v\u00f4\u00f9i ha\u00e9n. Mo\u00e4t vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c \u00f4\u00fb x\u00f6\u00f4\u00fbng \u00f1o\u00f9ng ta\u00f8u cu\u00fba ha\u00fbi qua\u00e2n gie\u00e1t mo\u00e4t nha\u00e2n vie\u00e2n ho\u00fba xa ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam ba\u00e8ng ca\u00f9ch xo\u00e2 anh va\u00f8o mo\u00e4t \u00f1o\u00e1ng than ho\u00e0ng sau khi \u00f1a\u00f9nh \u00f1a\u00e4p anh he\u00e1t s\u00f6\u00f9c ta\u00f8n nha\u00e3n. * ** O\u00c2ng Vinhe\u00e2 \u00d1o\u00e1cto\u00e2ng vie\u00e1t: \u201cTre\u00e2n the\u00e1 gi\u00f4\u00f9i kho\u00e2ng co\u00f9 da\u00e2n to\u00e4c chie\u00e1n ba\u00efi na\u00f8o b\u00f2 \u00f1a\u00f8n a\u00f9p va\u00f8 ha\u00f8nh ha\u00ef nh\u00f6 ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a\u201d. Mo\u00e4t nha\u00f8 du l\u00f2ch kha\u00f9c vie\u00e1t: \u201c\u00d1\u00f4\u00f8i so\u00e1ng \u00f4\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a ch\u00e6 la\u00f8m cho ta\u00e4t xa\u00e1u cu\u00fba ca\u00f9 nha\u00e2n pha\u00f9t trie\u00e5n: nh\u00f6\u00f5ng ke\u00fb \u00f1a\u00f5 ne\u00e1m mu\u00f8i chie\u00e1n tranh th\u00ec ca\u00f8ng ma\u00e1t he\u00e1t y\u00f9 th\u00f6\u00f9c \u00f1a\u00efo \u00f1\u00f6\u00f9c, 80","ca\u00f8ng tru\u00efy la\u00efc, ba\u00e1t l\u00f6\u00f4ng va\u00f8 \u00f1o\u00e4c a\u00f9c; nh\u00f6\u00f5ng bo\u00efn con buo\u00e2n va\u00f8 bo\u00efn phie\u00e2u l\u00f6u kha\u00f9c th\u00ec ca\u00f8ng quen mu\u00f8i tro\u00e4m ca\u00e9p, c\u00f6\u00f4\u00f9p gia\u00e4t. \u00d4\u00db be\u00e2n Pha\u00f9p \u00edt co\u00f9 d\u00f2p \u00f1e\u00e5 la\u00f8m nh\u00f6\u00f5ng vie\u00e4c \u00f1o\u00f9, va\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta s\u00f4\u00ef ca\u00fbnh sa\u00f9t h\u00f4n! \u00d4\u00db \u00f1a\u00e2y, bo\u00efn no\u00f9i tre\u00e2n, \u00f1o\u00e2i khi ch\u00e6 co\u00f9 mo\u00e4t m\u00ecnh v\u00f4\u00f9i va\u00f8i ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9, tre\u00e2n mo\u00e4t con thuye\u00e0n hoa\u00ebc trong mo\u00e4t tho\u00e2n xo\u00f9m; v\u00ec va\u00e4y chu\u00f9ng c\u00f6\u00f4\u00f9p bo\u00f9c tra\u00e9ng tr\u00f4\u00efn h\u00f4n la\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u tre\u00e2n th\u00f2 tr\u00f6\u00f4\u00f8ng, va\u00f8 \u00f1o\u00e1i x\u00f6\u00fb ta\u00f8n nha\u00e3n h\u00f4n v\u00f4\u00f9i nh\u00f6\u00f5ng no\u00e2ng da\u00e2n na\u00f8o pha\u00fbn \u00f1o\u00e1i chu\u00f9ng\u201d. Mo\u00e4t nha\u00f8 du l\u00f2ch th\u00f6\u00f9 ba vie\u00e1t: khi \u00f1a\u00ebt cha\u00e2n \u00f1e\u00e1n \u00f1a\u00e2y, ta\u00e1t ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p \u00f1e\u00e0u ngh\u00f3 ra\u00e8ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam la\u00f8 ha\u00efng ng\u00f6\u00f4\u00f8i tha\u00e1p ke\u00f9m va\u00f8 pha\u00fbi la\u00f8m no\u00e2 le\u00e4 cho ho\u00ef. Ho\u00ef coi ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam nh\u00f6 nh\u00f6\u00f5ng su\u00f9c va\u00e4t pha\u00fbi \u00f1ie\u00e0u khie\u00e5n ba\u00e8ng roi vo\u00eft. Ta\u00e1t ca\u00fb \u00f1e\u00e0u quen t\u00f6\u00ef coi m\u00ecnh thuo\u00e4c mo\u00e4t \u00f1a\u00fang ca\u00e1p quy\u00f9 to\u00e4c m\u00f4\u00f9i, co\u00f9 \u00f1a\u00ebc quye\u00e0n \u00f1a\u00ebc l\u00f4\u00efi. Binh s\u00f3 hay la\u00f8 th\u00f6\u00efc da\u00e2n, ho\u00ef \u00f1e\u00e0u cho ra\u00e8ng gi\u00f6\u00f5a ho\u00ef va\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 kho\u00e2ng co\u00f9 ca\u00f9ch \u00f1o\u00e1i x\u00f6\u00fb na\u00f8o kha\u00f9c h\u00f4n la\u00f8 s\u00f6\u00ef \u00f1o\u00e1i x\u00f6\u00fb gi\u00f6\u00f5a chu\u00fb va\u00f8 t\u00f4\u00f9. H\u00ecnh nh\u00f6 \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i ho\u00ef, ng\u00f6\u00f4\u00f8i bo\u00e0i la\u00f8 tie\u00e2u bie\u00e5u cu\u00fba ca\u00fb chu\u00fbng to\u00e4c da va\u00f8ng. Pha\u00fbi nghe mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p \u00f4\u00fb \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng no\u00f9i ve\u00e0 ng\u00f6\u00f4\u00f8i da va\u00f8ng m\u00f4\u00f9i tha\u00e1y he\u00e1t ca\u00f9i ngu xua\u00e5n trong lo\u00e1i no\u00f9i nga\u00efo ma\u00efn cu\u00fba ha\u00e9n. Pha\u00fbi nh\u00ecn mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u \u00f1o\u00e1i x\u00f6\u00fb v\u00f4\u00f9i ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 m\u00f4\u00f9i tha\u00e1y he\u00e1t ca\u00f9i cu\u00efc ca\u00e8n tho\u00e2 lo\u00e3 cu\u00fba ha\u00e9n. Ke\u00fb \u00f1i chinh phu\u00efc ra\u00e1t quan ta\u00e2m \u00f1e\u00e1n tha\u00f9i \u00f1o\u00e4 phu\u00efc tu\u00f8ng va\u00f8 cung k\u00ednh cu\u00fba ng\u00f6\u00f4\u00f8i b\u00f2 chinh phu\u00efc. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam \u00f4\u00fb tha\u00f8nh th\u00f2 cu\u00f5ng nh\u00f6 \u00f4\u00fb no\u00e2ng tho\u00e2n \u00f1e\u00e0u ba\u00e9t buo\u00e4c pha\u00fbi nga\u00fb no\u00f9n tr\u00f6\u00f4\u00f9c ma\u00ebt ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u. Mo\u00e4t te\u00e2n ma\u00e4t tha\u00f9m Pha\u00f9p \u00f1a\u00f9nh \u00f1a\u00e4p ta\u00f8n nha\u00e3n nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam na\u00f8o que\u00e2n kho\u00e2ng go\u00efi ha\u00e9n ta ba\u00e8ng quan 81","l\u00f4\u00f9n. Mo\u00e4t te\u00e2n tham ta\u00f9 nha\u00f8 \u00f1oan buo\u00e4c nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 khi \u00f1i qua nha\u00f8 ha\u00e9n pha\u00fbi nga\u00fb mu\u00f5 hoa\u00ebc xuo\u00e1ng xe, xuo\u00e1ng ng\u00f6\u00efa. Mo\u00e4t ho\u00e2m, nha\u00f8 khai ho\u00f9a na\u00f8y \u00f1a\u00f9nh \u00f1a\u00e4p ta\u00f8n nha\u00e3n mo\u00e4t ch\u00f2 ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam \u00f1ang co\u00f9 mang, ch\u00e6 v\u00ec tuy ch\u00f2 co\u00f9 cha\u00f8o ha\u00e9n, nh\u00f6ng la\u00efi que\u00e2n go\u00efi ha\u00e9n la\u00f8 quan l\u00f4\u00f9n. Ha\u00e9n \u00f1a\u00f9 mo\u00e4t ca\u00f9i ra\u00e1t ma\u00efnh va\u00f8o bu\u00efng ch\u00f2 la\u00f8m ch\u00f2 tru\u00efy thai, \u00edt la\u00e2u sau th\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00f8n ba\u00f8 kho\u00e1n kho\u00e5 a\u00e1y che\u00e1t. Ca\u00f9c quan ba\u00fbo ho\u00e4 cu\u00fba chu\u00f8ng ta buo\u00e4c ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam pha\u00fbi khu\u00f9m nu\u00f9m, ngoan ngoa\u00f5n, de\u00e3 ba\u00fbo va\u00f8 le\u00e3 phe\u00f9p, nh\u00f6ng ng\u00f6\u00f4\u00efc la\u00efi, ve\u00e0 ph\u00eda ca\u00f9c quan, th\u00ec nh\u00f6 mo\u00e4t nha\u00f8 va\u00ean sang tha\u00eam \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng \u00f1a\u00f5 vie\u00e1t: \u201cH\u00ecnh nh\u00f6 ho\u00ef ch\u00e6 la\u00f8m nh\u00f6\u00f5ng \u00f1ie\u00e0u khie\u00e1n cho s\u00f6\u00ef co\u00f9 ma\u00ebt cu\u00fba chu\u00f9ng ta tr\u00f4\u00fb tha\u00f8nh mo\u00e4t \u00f1ie\u00e0u xa\u00e1u xa b\u00e6 o\u00e5i kho\u00e2ng ai ch\u00f2u \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc\u201d. Nha\u00f8 va\u00ean a\u00e1y co\u00f8n vie\u00e1t tie\u00e1p: \u201c\u00d4\u00db cha\u00e2u A\u00c2u ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta coi gio\u00e1ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i da va\u00f8ng ch\u00f6\u00f9a \u00f1\u00f6\u00efng ta\u00e1t ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng tho\u00f9i \u00f1ie\u00e2u ngoa xa\u00fbo tra\u00f9. A\u00c1y the\u00e1 ma\u00f8, ch\u00ednh chu\u00f9ng ta th\u00ec la\u00efi ra\u00e1t \u00edt chu\u00f9 y\u00f9 to\u00fb ra la\u00f8 m\u00ecnh ngay tha\u00fang, tha\u00f8nh tha\u00e4t\u201d. Co\u00f9 nh\u00f6\u00f5ng s\u00f3 quan \u00f1a\u00f5 gia\u00e4t ra\u00e2u nha\u00f8 s\u00f6 ngay trong lu\u00f9c ho\u00ef la\u00f8m le\u00e3. Mo\u00e4t ca\u00e4u a\u00e1m ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p \u00f1a\u00f5 \u00f1a\u00f9nh nh\u00f6\u00f8 \u00f1o\u00f8n mo\u00e4t vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam, v\u00ec o\u00e2ng na\u00f8y \u00f1a\u00f5 ngo\u00e0i tr\u00f6\u00f4\u00f9c tre\u00e2n mo\u00e4t chie\u00e1c xe ha\u00f8ng ma\u00f8 kho\u00e2ng ch\u00f2u nh\u00f6\u00f4\u00f8ng cho\u00e3 cho ca\u00e4u. Mo\u00e4t vie\u00e2n toa\u00f8n quye\u00e0n v\u00f6\u00f8a ve\u00e0 t\u00f4\u00f9i Ma\u00f9cxa\u00e2y, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta the\u00e1t tie\u00e4c o\u00e2ng ta va\u00f8 \u00f1e\u00e0 ngh\u00f2 cho ma\u00e1y vie\u00e2n quan Nam trie\u00e0u \u00f1ang co\u00f9 ma\u00ebt \u00f4\u00fb ca\u00fbng \u00f1e\u00e1n cu\u00f8ng d\u00f6\u00ef. Vie\u00e2n toa\u00f8n quye\u00e0n \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng \u00f1a\u00f9p: \u201cNe\u00e1u ca\u00f9c o\u00e2ng m\u00f4\u00f8i ca\u00f9c te\u00e2n quan la\u00efi a\u00e1y, th\u00ec to\u00e2i cu\u00f5ng se\u00f5 \u00f1\u00f6a te\u00e2n bo\u00e0i cu\u00fba to\u00e2i \u00f1e\u00e1n\u201d. * ** 82","Chu\u00f9ng to\u00e2i xin tr\u00edch trong nha\u00e4t ky\u00f9 \u00f1i \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng cu\u00fba mo\u00e4t anh l\u00ednh thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a, s\u00f6\u00ef vie\u00e4c sau \u00f1a\u00e2y: \u2013 Trong khi \u201cnh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i t\u00f6\u00f8ng \u00f4\u00fb Ba\u00e9c Ky\u00f8\u201d \u00f1ang vui ch\u00f4i nh\u00f4\u00fbn nh\u00f4 tre\u00e2n ta\u00f8u, th\u00ec d\u00f6\u00f4\u00f9i ma\u00efn ta\u00f8u ph\u00eda be\u00e2n pha\u00fbi co\u00f9 ma\u00e1y chie\u00e1c xuo\u00e0ng ba\u00f9n hoa qua\u00fb, o\u00e1c he\u00e1n. \u00d1e\u00e5 \u00f1\u00f6a ha\u00f8ng \u00f1e\u00e1n ta\u00e4n tay chu\u00f9ng to\u00e2i, nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam buo\u00e4c gio\u00fb \u00f1\u00f6\u00efng ha\u00f8ng va\u00f8o \u00f1a\u00e0u ngo\u00efn sa\u00f8o, ro\u00e0i gi\u00f4 le\u00e2n. Chu\u00f9ng to\u00e2i ch\u00e6 co\u00f9 ma\u00e1t co\u00e2ng cho\u00efn. Nh\u00f6ng \u00f1a\u00f9ng le\u00f5 tra\u00fb tie\u00e0n, th\u00ec ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta la\u00efi co\u00f9 nha\u00f5 y\u00f9 bo\u00fb va\u00f8o gio\u00fb \u00f1u\u00fb th\u00f6\u00f9 nh\u00f6 sau: o\u00e1ng \u00f1ie\u00e1u, khuy qua\u00e0n, ma\u00e5u ta\u00f8n thuo\u00e1c (co\u00f9 le\u00f5 ho\u00ef la\u00f8m nh\u00f6 the\u00e1 \u00f1e\u00e5 gia\u00f9o du\u00efc t\u00ednh ngay tha\u00e4t trong vie\u00e4c mua ba\u00f9n cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 cha\u00eang!). \u00d1o\u00e2i khi \u00f1e\u00e5 \u00f1u\u00f8a vui, mo\u00e4t anh th\u00f4\u00ef \u00f1o\u00e1t ma\u00f9y ha\u00e9t mo\u00e4t thu\u00f8ng n\u00f6\u00f4\u00f9c so\u00e2i xuo\u00e1ng l\u00f6ng nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00f9n ha\u00f8ng kho\u00e1n kho\u00e5. The\u00e1 la\u00f8, nh\u00f6\u00f5ng tie\u00e1ng ke\u00e2u ru\u00f9 le\u00e2n, ma\u00f9i che\u00f8o vung le\u00e2n loa\u00efn xa\u00ef \u00f1e\u00e5 b\u00f4i tra\u00f9nh, la\u00f8m cho xuo\u00e0ng va cha\u00efm va\u00f8o nhau lo\u00e4c co\u00e4c. \u201cNgay be\u00e2n d\u00f6\u00f4\u00f9i to\u00e2i, mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam b\u00f2 gio\u00e4i n\u00f6\u00f4\u00f9c so\u00e2i, bo\u00fbng t\u00f6\u00f8 \u00f1a\u00e0u \u00f1e\u00e1n cha\u00e2n, pha\u00f9t \u00f1ie\u00e2n le\u00e2n muo\u00e1n nha\u00fby xuo\u00e1ng bie\u00e5n. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i anh cu\u00fba anh ta, que\u00e2n ca\u00fb nguy hie\u00e5m, bo\u00fb che\u00f8o, o\u00e2m la\u00e1y anh, ba\u00e9t anh na\u00e8m xuo\u00e1ng lo\u00f8ng thuye\u00e0n. Cuo\u00e4c va\u00e4t lo\u00e4n ch\u00f4\u00f9p nhoa\u00f9ng v\u00f6\u00f8a cha\u00e1m d\u00f6\u00f9t th\u00ec mo\u00e4t thu\u00f8ng n\u00f6\u00f4\u00f9c so\u00e2i th\u00f6\u00f9 hai do mo\u00e4t ba\u00f8n tay tha\u00f8nh tha\u00efo la\u00efi gio\u00e4i xuo\u00e1ng; the\u00e1 la\u00f8 \u00f1e\u00e1n l\u00f6\u00f4\u00eft ch\u00ednh ng\u00f6\u00f4\u00f8i anh, ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1i c\u00f6\u00f9u, b\u00f2 luo\u00e4c ch\u00edn. To\u00e2i tro\u00e2ng tha\u00e1y o\u00e2ng ta gia\u00e3y giu\u00efa trong thuye\u00e0n, da b\u00f2 lo\u00e4t ra, ga\u00f8o ro\u00e1ng le\u00e2n nh\u00f6 mo\u00e4t con va\u00e4t. The\u00e1 nh\u00f6ng ca\u00fbnh \u00f1o\u00f9 la\u00efi la\u00f8m cho chu\u00f9ng to\u00e2i c\u00f6\u00f4\u00f8i, chu\u00f9ng to\u00e2i cho la\u00f8 ra\u00e1t ngo\u00e4 ngh\u00f3nh. Qua\u00fb tha\u00e4t chu\u00f9ng to\u00e2i \u00f1a\u00f5 co\u00f9 ta\u00e2m ho\u00e0n th\u00f6\u00efc da\u00e2n!\u201d. 83","\u00d4\u00db mo\u00e4t trang kha\u00f9c, anh l\u00ednh vie\u00e1t: \u2013 Trong th\u00f4\u00f8i ky\u00f8 to\u00e2i \u00f4\u00fb \u00f1a\u00e1y (\u00f4\u00fb Ba\u00e9c Ky\u00f8), kho\u00e2ng co\u00f9 tua\u00e0n na\u00f8o la\u00f8 to\u00e2i kho\u00e2ng tha\u00e1y va\u00f8i ca\u00f9i \u00f1a\u00e0u ru\u00efng. Trong nh\u00f6\u00f5ng ca\u00fbnh a\u00e1y, to\u00e2i ch\u00e6 co\u00f8n ghi nh\u00f4\u00f9 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mo\u00e4t \u00f1ie\u00e0u la\u00f8 chu\u00f9ng ta co\u00f8n \u00f1o\u00e4c a\u00f9c, co\u00f8n da\u00f5 man h\u00f4n ca\u00fb bo\u00efn ke\u00fb c\u00f6\u00f4\u00f9p nha\u00f8 nghe\u00e0. Ta\u00efi sao la\u00efi co\u00f9 nh\u00f6\u00f5ng ha\u00f8nh vi qua\u00f9i a\u00f9c \u00f1e\u00e1n the\u00e1 \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i tu\u00f8 sa\u00e9p pha\u00fbi che\u00e1t? Ta\u00efi sao la\u00efi du\u00f8ng nhu\u00efc h\u00ecnh, ta\u00efi sao pha\u00fbi gia\u00fbi t\u00f6\u00f8ng \u00f1oa\u00f8n tu\u00f8 \u00f1i be\u00e2u kha\u00e9p xo\u00f9m la\u00f8ng? * ** O\u00c2ng \u00d1ume, c\u00f6\u00efu toa\u00f8n quye\u00e0n \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng, \u00f1a\u00f5 tr\u00f2nh tro\u00efng pha\u00f9t bie\u00e5u ta\u00efi ha\u00ef ngh\u00f2 vie\u00e4n nh\u00f6 sau: \u201cTo\u00e2i hie\u00e5u ro\u00f5 nh\u00f6\u00f5ng ca\u00fbnh binh \u00f4\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a. To\u00e2i \u00f1a\u00f5 t\u00f6\u00f8ng cho ta\u00eang so\u00e1 \u00f1o\u00e4i ca\u00fbnh binh le\u00e2n, v\u00ec to\u00e2i \u00f1a\u00f5 nha\u00e4n tha\u00e1y ra\u00e8ng l\u00f6\u00efc l\u00f6\u00f4\u00efng ca\u00fbnh binh ba\u00fbo \u00f1a\u00fbm cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 tra\u00f9nh \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc nh\u00f6\u00f5ng s\u00f6\u00ef ha\u00f8 la\u00efm co\u00f9 the\u00e5 do mo\u00e4t so\u00e1 te\u00e2n th\u00f6\u00efc da\u00e2n ga\u00e2y ra. Ca\u00fbnh binh ra\u00e1t \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc lo\u00f8ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9\u201d. Chu\u00f9ng ta ha\u00f5y xem ca\u00f9c o\u00e2ng ca\u00fbnh binh \u00f1a\u00f5 la\u00f8m the\u00e1 na\u00f8o \u00f1e\u00e5 \u201c\u00f1\u00f6\u00f4\u00efc lo\u00f8ng da\u00e2n\u201d. Pha\u00fbi no\u00f9i ngay ra\u00e8ng nh\u00ecn chung, ca\u00f9c o\u00e2ng ra\u00e1t hie\u00e0n t\u00f6\u00f8 \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i bo\u00efn co\u00e2n \u00f1o\u00e0, \u00f1o\u00f9 la\u00f8 \u00f1ie\u00e0u cha\u00e9c cha\u00e9n ro\u00e0i. Nh\u00f6ng \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i da\u00e2n hie\u00e0n la\u00f8nh th\u00ec la\u00efi la\u00f8 chuye\u00e4n kha\u00f9c. Chu\u00f9ng ta ch\u00f6a ca\u00e0n no\u00f9i \u00f1e\u00e1n chuye\u00e4n th\u00f6\u00f4ng ta\u00e2m xa\u00fby ra ta\u00efi kha\u00f9m l\u00f4\u00f9n Sa\u00f8i Go\u00f8n na\u00eam 1916, na\u00eam ma\u00f8 ca\u00f9c nga\u00f8i ca\u00fbnh binh, do \u201cnhie\u00e4t t\u00ecnh ye\u00e2u n\u00f6\u00f4\u00f9c\u201d, \u00f1a\u00f5 ba\u00e9t ng\u00f6\u00f4\u00f8i b\u00f6\u00f8a ba\u00f5i, va\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i vo\u00e2 to\u00e4i b\u00f2 ba\u00e9t a\u00e1y \u00f1a\u00f5 b\u00f2 ke\u00e1t a\u00f9n va\u00f8 ha\u00f8nh h\u00ecnh. Du\u00f8 ma\u00f9u ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam 84","nhuo\u00e4m \u00f1o\u00fb \u201c\u00f1o\u00e0ng Ma\u00fb ngu\u00efy\u201d(1) co\u00f9 phai \u00f1i v\u00f4\u00f9i th\u00f4\u00f8i gian cha\u00eang n\u00f6\u00f5a, th\u00ec ve\u00e1t th\u00f6\u00f4ng lo\u00f8ng cu\u00fba nh\u00f6\u00f5ng ba\u00f8 me\u00ef gia\u00f8, nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i v\u00f4\u00ef go\u00f9a, nh\u00f6\u00f5ng \u00f1\u00f6\u00f9a con co\u00e2i kho\u00e2ng bao gi\u00f4\u00f8 ha\u00f8n ga\u00e9n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc. Bo\u00efn thu\u00fb pha\u00efm ga\u00e2y ra vu\u00ef \u00f1o\u00f9, ma\u00f8 ca\u00fbnh binh la\u00f8 co\u00e2ng cu\u00ef he\u00f8n ma\u00eft cu\u00fba chu\u00f9ng, kho\u00e2ng he\u00e0 b\u00f2 tr\u00f6\u00f8ng tr\u00f2, chu\u00f9ng cu\u00f5ng ch\u00f6a he\u00e0 b\u00f2 truy to\u00e1. Ba\u00e2y gi\u00f4\u00f8, ch\u00e6 xin ne\u00e2u mo\u00e4t va\u00f8i tr\u00f6\u00f4\u00f8ng h\u00f4\u00efp \u00f1a\u00ebc bie\u00e4t: Mo\u00e4t vie\u00e2n ca\u00e5m \u00f4\u00fb Ba\u00e9c Ky\u00f8 suo\u00e1t nga\u00f8y \u00f1i do\u00efc ca\u00f9c co\u00e1ng ra\u00f5nh, ba\u00fbo la\u00f8 \u00f1e\u00e5 g\u00ecn gi\u00f6\u00f5 ve\u00e4 sinh. He\u00e3 ba\u00e9t ga\u00ebp \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc du\u00f8 ch\u00e6 mo\u00e4t cuo\u00e4ng co\u00fb tre\u00e2n do\u00f8ng n\u00f6\u00f4\u00f9c, la\u00f8 t\u00f6\u00f9c kha\u00e9c ha\u00e9n tr\u00f6\u00f8ng tr\u00f2 va\u00f8 pha\u00eft tie\u00e0n nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n nghe\u00f8o kho\u00e5 \u00f4\u00fb quanh \u00f1a\u00e1y. \u00d4\u00db mie\u00e0n Ta\u00e2y Nam Bo\u00e4, nha\u00e8m tra\u00f9nh tai na\u00efn trong ca\u00f9c ke\u00e2nh co\u00f9 thuye\u00e0n be\u00f8 \u00f1i la\u00efi, mo\u00e3i con ke\u00e2nh \u00f1e\u00e0u co\u00f9 mo\u00e4t tra\u00efm ca\u00fbnh binh la\u00f8m nhie\u00e4m vu\u00ef kie\u00e5m soa\u00f9t kho\u00e2ng cho thuye\u00e0n be\u00f8 \u00f1i qua\u00f9 nhanh hoa\u00ebc la\u00f8m tr\u00f4\u00fb nga\u00efi giao tho\u00e2ng. Nh\u00f6ng v\u00f4\u00f9i s\u00f6\u00ef co\u00f9 ma\u00ebt cu\u00fba bo\u00efn ca\u00fbnh binh, th\u00ec \u00f1o\u00f9 la\u00f8 mo\u00e4t ca\u00f9i \u201cc\u00f6\u00fba co\u00e1ng\u201d tuo\u00e2n ra kho\u00e2ng bie\u00e1t bao nhie\u00e2u vu\u00ef pha\u00eft tie\u00e0n, pha\u00eft vi ca\u00fbnh. Ha\u00e0u he\u00e1t thuye\u00e0n be\u00f8 qua la\u00efi tre\u00e2n ca\u00f9c ke\u00e2nh la\u00efch co\u00f9 tra\u00efm ca\u00fbnh binh a\u00e1y \u00f1e\u00e0u b\u00f2 pha\u00eft t\u00f6\u00f8 mo\u00e4t \u00f1e\u00e1n hai \u00f1o\u00e0ng. Nh\u00f6 the\u00e1 la\u00f8 ngoa\u00f8i ca\u00f9c khoa\u00fbn thue\u00e1 cu\u00fba nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c cho\u00e0ng cha\u00e1t le\u00e2n nga\u00e4p \u00f1a\u00e0u, co\u00f8n the\u00e2m thue\u00e1 so\u00e2ng n\u00f6\u00f4\u00f9c do ca\u00f9c nga\u00f8i ca\u00fbnh binh \u201c\u00f1\u00f6\u00f4\u00efc lo\u00f8ng da\u00e2n\u201d \u00f1a\u00ebt ra n\u00f6\u00f5a; ne\u00e2n ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam tha\u00e4t la\u00f8 sung s\u00f6\u00f4\u00f9ng, sung s\u00f6\u00f4\u00f9ng la\u00e9m! 1. \u00d1o\u00e0ng Ma\u00fb ngu\u00efy: Te\u00e2n mo\u00e4t ca\u00f9nh \u00f1o\u00e0ng thuo\u00e4c t\u00e6nh Gia \u00d1\u00f2nh x\u00f6a (tie\u00e1ng Pha\u00f9p go\u00efi la\u00f8 Plaine des Tombeaux). \u00d1a\u00e2y la\u00f8 n\u00f4i ma\u00f8 na\u00eam 1835, bo\u00efn phong kie\u00e1n trie\u00e0u Nguye\u00e3n vu\u00f8i cho\u00e2n h\u00f4n mo\u00e4t ngh\u00ecn ng\u00f6\u00f4\u00f8i kho\u00e2ng pha\u00e2n bie\u00e4t gia\u00f8 tre\u00fb, l\u00f4\u00f9n be\u00f9, nam n\u00f6\u00f5, binh l\u00ednh hay th\u00f6\u00f4\u00f8ng da\u00e2n trong so\u00e1 ngh\u00f3a qua\u00e2n cu\u00fba Le\u00e2 Va\u00ean Kho\u00e2i \u00f1e\u00e5 tra\u00fb thu\u00f8 v\u00ec \u00f1a\u00f5 cho\u00e1ng la\u00efi chu\u00f9ng. S\u00f6\u00ef kie\u00e4n na\u00f8y xa\u00fby ra sau khi tha\u00f8nh Gia \u00d1\u00f2nh \u2013 do ngh\u00f3a qua\u00e2n \u00f1o\u00f9ng gi\u00f6\u00f5 \u2013 b\u00f2 chu\u00f9ng chie\u00e1m la\u00efi. 85","Ngoa\u00f8i vie\u00e4c tha\u00eang th\u00f6\u00f4\u00fbng da\u00f8nh cho nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00e9c l\u00f6\u00efc nha\u00e1t, nghe \u00f1a\u00e2u ca\u00f9c nga\u00f8i ca\u00fbnh binh co\u00f8n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc h\u00f6\u00f4\u00fbng mo\u00f9n hoa ho\u00e0ng ba\u00e8ng 20% so\u00e1 tie\u00e0n pha\u00eft n\u00f6\u00f5a th\u00ec pha\u00fbi! Che\u00e1 \u00f1o\u00e4 to\u00e1t \u00f1e\u00efp thay! Mo\u00e4t t\u00f4\u00f8 ba\u00f9o ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 vie\u00e1t: \u201cDa\u00e2n ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 kho\u00e2ng muo\u00e1n co\u00f9 ca\u00fbnh binh Pha\u00f9p n\u00f6\u00f5a v\u00ec \u00f1o\u00f9 th\u00f6\u00f4\u00f8ng la\u00f8 mo\u00e1i tai ho\u00efa cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i l\u00f6\u00f4ng thie\u00e4n\u201d. * ** Mo\u00e4t ga\u00f5 Puo\u00e1cxinho\u00e2ng na\u00f8o \u00f1o\u00f9 tha\u00e1y mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam da\u00f9m to\u00f8 mo\u00f8 va\u00f8 ca\u00fb gan nh\u00ecn va\u00f8o nha\u00f8 ha\u00e9n trong va\u00f8i gia\u00e2y, ha\u00e9n \u00f1a\u00f5 nha\u00e5y xo\u00e5 ra \u00f1a\u00f9nh va\u00f8 gie\u00e1t anh ta ba\u00e8ng mo\u00e4t pha\u00f9t su\u00f9ng lu\u00efc va\u00f8o \u00f1a\u00e0u. Mo\u00e4t nha\u00e2n vie\u00e2n ho\u00fba xa ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p \u00f4\u00fb Ba\u00e9c Ky\u00f8, la\u00e1y roi ma\u00e2y qua\u00e1t mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ly\u00f9 tr\u00f6\u00f4\u00fbng, ro\u00e0i ba\u00e9t nho\u00e1t va\u00f8o cu\u00f5i cho\u00f9. O\u00c2ng Be\u00e1c \u00f1a\u00e1m v\u00f4\u00f5 so\u00ef ng\u00f6\u00f4\u00f8i la\u00f9i xe cho o\u00e2ng ta. O\u00c2ng B\u00f4re\u00f9t tha\u00e0u khoa\u00f9n, tro\u00f9i mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam cho cho\u00f9 ca\u00e9n, ro\u00e0i \u00f1a\u00f9 anh ta cho \u00f1e\u00e1n che\u00e1t. O\u00c2ng \u00d1e\u00f9pphi, chu\u00fb s\u00f6\u00ef thue\u00e1 quan, \u00f1a\u00f9 va\u00f8o ho\u00e2ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00f8y t\u00f4\u00f9 mo\u00e4t ca\u00f9i ra\u00e1t ma\u00efnh la\u00f8m anh na\u00f8y che\u00e1t t\u00f6\u00f4i. O\u00c2ng Ha\u00eangri, th\u00f4\u00ef ma\u00f9y, nghe co\u00f9 tie\u00e1ng o\u00e0n a\u00f8o ngoa\u00f8i pho\u00e1; c\u00f6\u00fba nha\u00f8 o\u00e2ng v\u00f6\u00f8a m\u00f4\u00fb; mo\u00e4t ch\u00f2 ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam cha\u00efy xo\u00e4c va\u00f8o, co\u00f9 mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00f8n o\u00e2ng ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f1uo\u00e5i theo. Ha\u00eangri t\u00f6\u00f4\u00fbng ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00f8n o\u00e2ng kia ghe\u00efo \u201ccon ga\u00f9i\u201d(1) cu\u00fba 1. Ho\u00e0i Pha\u00f9p tho\u00e1ng tr\u00f2 n\u00f6\u00f4\u00f9c ta, ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p th\u00f6\u00f4\u00f8ng nuo\u00e2i nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i thie\u00e1u n\u00f6\u00f5 An Nam v\u00f6\u00f8a la\u00f8m ng\u00f6\u00f4\u00f8i ha\u00e0u ha\u00ef, may va\u00f9, v\u00f6\u00f8a la\u00f8m tro\u00f8 ch\u00f4i; chu\u00f9ng go\u00efi nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i a\u00e1y la\u00f8 \u201ccon ga\u00f9i\u201d. Khi mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p no\u00f9i \u201cma con ga\u00f9i\u201d (\u00f1\u00f6\u00f9a con ga\u00f9i cu\u00fba to\u00e2i), cu\u00f5ng nh\u00f6 no\u00f9i \u201cmon boy\u201d (ng\u00f6\u00f4\u00f8i bo\u00e0i cu\u00fba to\u00e2i) va\u00e4y. 86","m\u00ecnh, lie\u00e0n v\u00f4\u00f9 ngay kha\u00e5u su\u00f9ng sa\u00ean, ba\u00e9n mo\u00e4t pha\u00f9t, ng\u00f6\u00f4\u00f8i kia nga\u00f5 gu\u00efc. Mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p \u00f1em ng\u00f6\u00efa cu\u00fba ha\u00e9n buo\u00e4c va\u00f8o mo\u00e4t ta\u00f8u ng\u00f6\u00efa trong \u00f1o\u00f9 \u00f1a\u00f5 co\u00f9 con ng\u00f6\u00efa ca\u00f9i cu\u00fba mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n ba\u00fbn x\u00f6\u00f9. Con ng\u00f6\u00efa \u00f1\u00f6\u00efc lo\u00e0ng le\u00e2n la\u00f8m cho ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p t\u00f6\u00f9c \u00f1ie\u00e2n \u00f1a\u00e0u. Ha\u00e9n lie\u00e0n \u00f1a\u00f9nh ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 a\u00e1y ho\u00e4c ma\u00f9u mo\u00e0m ma\u00f9u mu\u00f5i, ro\u00e0i tro\u00f9i anh ta la\u00efi, treo le\u00e2n ca\u00e0u thang. Mo\u00e4t nha\u00f8 truye\u00e0n gia\u00f9o (va\u00e2ng, mo\u00e4t to\u00e2ng \u00f1o\u00e0 hie\u00e0n la\u00f8nh cu\u00fba Chu\u00f9a!) nghi cho mo\u00e4t ho\u00efc sinh chu\u00fbng vie\u00e4n ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 la\u00e1y ca\u00e9p mo\u00e4t ngh\u00ecn \u00f1o\u00e0ng; ha\u00e9n tro\u00f9i anh ta la\u00efi ru\u00f9t le\u00e2n xa\u00f8 nha\u00f8 ma\u00f8 \u00f1a\u00f9nh. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ho\u00efc sinh to\u00e4i nghie\u00e4p kia nga\u00e1t \u00f1i. Ha\u00e9n ha\u00ef anh ta xuo\u00e1ng. Anh ho\u00e0i t\u00e6nh, ha\u00e9n la\u00efi ru\u00f9t anh le\u00e2n, tra kha\u00fbo. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 \u00f1o\u00f9 d\u00f4\u00fb so\u00e1ng d\u00f4\u00fb che\u00e1t. Co\u00f9 le\u00f5 ho\u00e2m nay th\u00ec \u00f1a\u00f5 che\u00e1t tha\u00e4t. Va\u00e2n va\u00e2n va\u00f8 va\u00e2n va\u00e2n. To\u00f8a a\u00f9n co\u00f9 tr\u00f6\u00f8ng pha\u00eft nh\u00f6\u00f5ng ke\u00fb a\u00e1y, nh\u00f6\u00f5ng nha\u00f8 khai ho\u00f9a a\u00e1y kho\u00e2ng? Mo\u00e4t so\u00e1 \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc tha bo\u00e5ng, co\u00f8n mo\u00e4t so\u00e1 th\u00ec cha\u00fang he\u00e0 b\u00f2 \u00f1o\u00e4ng t\u00f4\u00f9i lo\u00e2ng cha\u00e2n. * ** Mo\u00e4t te\u00e2n th\u00f6\u00efc da\u00e2n Pha\u00f9p tha\u00e1y ba ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 tha\u00fb c\u00f6\u00f8u va\u00f8o v\u00f6\u00f4\u00f8n o\u00e2liu cu\u00fba ha\u00e9n. Ha\u00e9n ba\u00fbo v\u00f4\u00ef \u00f1em su\u00f9ng \u00f1a\u00efn ra na\u00e1p va\u00f8o bu\u00efi ra\u00e4m, ha\u00e9n ba\u00e9n ba pha\u00f9t, la\u00f8m b\u00f2 th\u00f6\u00f4ng na\u00ebng ca\u00fb ba ng\u00f6\u00f4\u00f8i. Mo\u00e4t te\u00e2n th\u00f6\u00efc da\u00e2n Pha\u00f9p kha\u00f9c co\u00f9 hai co\u00e2ng nha\u00e2n 87","ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 giu\u00f9p vie\u00e4c la\u00f8 Am\u00f1uni va\u00f8 Benbenkhia. Hai ng\u00f6\u00f4\u00f8i na\u00f8y h\u00ecnh nh\u00f6 co\u00f9 ha\u00f9i tro\u00e4m va\u00f8i chu\u00f8m nho. Te\u00e2n th\u00f6\u00efc da\u00e2n lie\u00e0n cho go\u00efi ho\u00ef \u00f1e\u00e1n, la\u00e1y roi ga\u00e2n bo\u00f8 qua\u00e1t xo\u00e1i xa\u00fb va\u00f8o ho\u00ef cho \u00f1e\u00e1n che\u00e1t nga\u00e1t. Khi ho\u00ef t\u00e6nh la\u00efi th\u00ec quan l\u00f4\u00f9n ba\u00fbo ho\u00e4 sai tro\u00f9i gia\u00e4t ca\u00f9nh khuy\u00fbu la\u00efi va\u00f8 treo le\u00e2n. Ma\u00ebc du\u00f8 hai ng\u00f6\u00f4\u00f8i kho\u00e1n kho\u00e5 kia \u00f1a\u00f5 me\u00e2 man ba\u00e1t t\u00e6nh, cuo\u00e4c ha\u00f8nh ha\u00ef ghe\u00e2 t\u00f4\u00fbm \u00f1o\u00f9 va\u00e3n c\u00f6\u00f9 ke\u00f9o da\u00f8i suo\u00e1t bo\u00e1n tie\u00e1ng \u00f1o\u00e0ng ho\u00e0 cho \u00f1e\u00e1n khi co\u00f9 ng\u00f6\u00f4\u00f8i la\u00f9ng gie\u00e0ng pha\u00fbn \u00f1o\u00e1i m\u00f4\u00f9i tho\u00e2i. Khie\u00e2ng va\u00f8o be\u00e4nh vie\u00e4n, mo\u00e3i ng\u00f6\u00f4\u00f8i b\u00f2 c\u00f6a ma\u00e1t mo\u00e4t ba\u00f8n tay. Co\u00f8n ba\u00f8n tay kia cu\u00f5ng kho\u00e2ng cha\u00e9c g\u00ec c\u00f6\u00f9u kho\u00fbi. * ** Mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam, 50 tuo\u00e5i, t\u00f6\u00f8ng la\u00f8m vie\u00e4c 25 na\u00eam \u00f4\u00fb s\u00f4\u00fb xe l\u00f6\u00fba Nam Ky\u00f8, \u00f1a\u00f5 b\u00f2 mo\u00e4t vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c da tra\u00e9ng gie\u00e1t che\u00e1t. \u00d1a\u00e0u \u00f1uo\u00e2i nh\u00f6 sau: O\u00c2ng Le\u00e2 Va\u00ean Ta\u00f8i co\u00f9 bo\u00e1n ng\u00f6\u00f4\u00f8i giu\u00f9p vie\u00e4c d\u00f6\u00f4\u00f9i quye\u00e0n m\u00ecnh. Pha\u00e4n s\u00f6\u00ef cu\u00fba ho\u00ef la\u00f8 \u00f1o\u00f9ng ca\u00e0u mo\u00e3i khi co\u00f9 xe l\u00f6\u00fba \u00f1i qua va\u00f8 m\u00f4\u00fb ca\u00e0u cho thuye\u00e0n be\u00f8 qua la\u00efi. Theo le\u00e4 th\u00ec pha\u00fbi \u00f1o\u00f9ng ca\u00e0u m\u00f6\u00f4\u00f8i phu\u00f9t tr\u00f6\u00f4\u00f9c khi xe l\u00f6\u00fba \u00f1i qua. Nga\u00f8y 2 tha\u00f9ng 4, ho\u00e0i 16 gi\u00f4\u00f8 30 phu\u00f9t, mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i trong bo\u00efn ho\u00ef v\u00f6\u00f8a m\u00f4\u00f9i \u00f1o\u00f9ng ca\u00e0u va\u00f8 treo t\u00edn hie\u00e4u xong th\u00ec mo\u00e4t xuo\u00e0ng ma\u00f9y co\u00e2ng \u00f1i \u00f1e\u00e1n; tre\u00e2n xuo\u00e0ng co\u00f9 mo\u00e4t vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p cu\u00fba x\u00f6\u00f4\u00fbng \u00f1o\u00f9ng ta\u00f8u ha\u00fbi qua\u00e2n \u00f1i sa\u00ean ve\u00e0. Chie\u00e1c xuo\u00e0ng ke\u00f9o co\u00f8i. Nha\u00e2n vie\u00e2n ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 lie\u00e0n ra gi\u00f6\u00f5a ca\u00e0u pha\u00e1t c\u00f4\u00f8 \u00f1o\u00fb ba\u00f9o cho nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i tre\u00e2n xuo\u00e0ng bie\u00e1t xe l\u00f6\u00fba sa\u00e9p cha\u00efy qua. The\u00e1 la\u00f8 chie\u00e1c xuo\u00e0ng ca\u00e4p va\u00f8o mo\u00e4t tru\u00ef ca\u00e0u. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c Pha\u00f9p nha\u00fby le\u00e2n b\u00f4\u00f8, ha\u00e0m ha\u00e0m \u00f1i ve\u00e0 ph\u00eda 88","ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam. Anh na\u00f8y kho\u00e2n y\u00f9 cha\u00efy ve\u00e0 ph\u00eda nha\u00f8 o\u00e2ng Ta\u00f8i la\u00f8 \u201cxe\u00e1p\u201d cu\u00fba m\u00ecnh. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p \u00f1uo\u00e5i ba\u00e9t, la\u00e1y \u00f1a\u00f9 ne\u00f9m theo. Nghe tie\u00e1ng o\u00e0n a\u00f8o, o\u00e2ng Ta\u00f8i cha\u00efy ra, \u00f1o\u00f9n vie\u00e2n \u00f1a\u00efi die\u00e4n cu\u00fba va\u00ean minh, th\u00ec vie\u00e2n na\u00f8y s\u00f6\u00f8ng so\u00e4 ma\u00e9ng va\u00f8o ma\u00ebt o\u00e2ng: \u201c\u00d1o\u00e0 su\u00f9c sinh! Ta\u00efi sao ma\u00f8y kho\u00e2ng m\u00f4\u00fb ca\u00e0u ra?\u201d. Vo\u00e1n kho\u00e2ng bie\u00e1t no\u00f9i tie\u00e1ng Pha\u00f9p, o\u00e2ng Ta\u00f8i ch\u00e6 co\u00f8n bie\u00e1t tra\u00fb l\u00f4\u00f8i ha\u00e9n ba\u00e8ng ca\u00f9ch tro\u00fb tay va\u00f8o ca\u00f9i t\u00edn hie\u00e4u ma\u00f8u \u00f1o\u00fb. C\u00f6\u00fb ch\u00e6 \u00f1\u00f4n gia\u00fbn a\u00e1y la\u00f8m cho v\u00f2 co\u00e4ng s\u00f6\u00ef cu\u00fba nga\u00f8i toa\u00f8n quye\u00e0n Lo\u00e2ng pha\u00f9t khu\u00f8ng le\u00e2n. Kho\u00e2ng pha\u00e2n pha\u00fbi tra\u00f9i, ha\u00e9n ta nha\u00fby xo\u00e5 va\u00f8o o\u00e2ng Ta\u00f8i va\u00f8 sau khi \u00f1a\u00f9nh o\u00e2ng nh\u00f6\u00f8 t\u00f6\u00fb, ha\u00e9n xo\u00e2 o\u00e2ng va\u00f8o mo\u00e4t \u00f1o\u00e1ng than ho\u00e0ng ga\u00e0n \u00f1o\u00f9. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam ga\u00f9c ca\u00e0u a\u00e1y b\u00f2 bo\u00fbng mo\u00e4t ca\u00f9ch ru\u00f8ng r\u00f4\u00efn, pha\u00fbi ch\u00f4\u00fb \u00f1i \u00f1e\u00e1n nha\u00f8 th\u00f6\u00f4ng, va\u00f8 sau sa\u00f9u nga\u00f8y gia\u00f5y giu\u00efa, o\u00e2ng \u00f1a\u00f5 che\u00e1t. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c kia va\u00e3n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc vo\u00e2 s\u00f6\u00ef, kho\u00e2ng b\u00f2 \u00f1o\u00f8i ho\u00fbi g\u00ec ca\u00fb. Trong lu\u00f9c \u00f4\u00fb Ma\u00f9cxa\u00e2y ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta tr\u00f6ng ba\u00f8y s\u00f6\u00ef pho\u00e0n vinh gia\u00fb ta\u00efo cu\u00fba x\u00f6\u00f9 \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng, th\u00ec \u00f4\u00fb Trung Ky\u00f8 da\u00e2n \u00f1ang che\u00e1t \u00f1o\u00f9i. \u00d4\u00db \u00f1a\u00e2y ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ca ng\u00f4\u00efi lo\u00f8ng trung tha\u00f8nh, th\u00ec \u00f4\u00fb be\u00e2n kia ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1ang gie\u00e1t ng\u00f6\u00f4\u00f8i! Trong khi t\u00ednh ma\u00efng mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam b\u00f2 re\u00fb ru\u00f9ng kho\u00e2ng \u00f1a\u00f9ng gia\u00f9 mo\u00e4t trinh, th\u00ec nga\u00f8i to\u00e5ng thanh tra Re\u00e2na ch\u00e6 b\u00f2 s\u00f6\u00f4\u00f9t mo\u00e4t chu\u00f9t da \u00f4\u00fb ca\u00f9nh tay la\u00efi \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc l\u00f3nh tie\u00e0n 120.000 phra\u00eang tie\u00e0n bo\u00e0i th\u00f6\u00f4\u00f8ng. * ** Co\u00e2ng cuo\u00e4c khai ho\u00f9a ng\u00f6\u00f4\u00f8i Maro\u00e1c ba\u00e8ng \u00f1a\u00efi ba\u00f9c va\u00e3n tie\u00e1p die\u00e3n. 89","Mo\u00e4t vie\u00e2n ch\u00e6 huy bo\u00e4 binh Zuav\u00f4(1) \u00f1o\u00f9ng \u00f4\u00fb Xe\u00f9tta\u00f9t, \u00f1a\u00f5 no\u00f9i v\u00f4\u00f9i binh s\u00f3 nh\u00f6 the\u00e1 na\u00f8y: \u201cChu\u00f9ng ta pha\u00fbi die\u00e4t cho xong lu\u00f5 man r\u00f4\u00ef na\u00f8y. \u00d1a\u00e1t Maro\u00e1c gia\u00f8u khoa\u00f9ng sa\u00fbn va\u00f8 no\u00e2ng sa\u00fbn. Chu\u00f9ng ta, nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p, nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i va\u00ean minh, chu\u00f9ng ta \u00f1e\u00e1n \u00f1a\u00e2y v\u00f4\u00f9i hai mu\u00efc \u00f1\u00edch: khai ho\u00f9a va\u00f8 la\u00f8m gia\u00f8u cho chu\u00f9ng ta\u201d. Vie\u00e2n ch\u00e6 huy a\u00e1y no\u00f9i \u00f1u\u00f9ng \u00f1a\u00e1y. Nha\u00e1t la\u00f8 o\u00e2ng ta \u00f1a\u00f5 tha\u00f8nh tha\u00e4t thu\u00f9 nha\u00e4n ra\u00e8ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta sang thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a la\u00f8 \u00f1e\u00e5 c\u00f6\u00f4\u00f9p bo\u00f9c ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9. B\u00f4\u00fbi v\u00ec ch\u00e6 sau 10 na\u00eam \u00f1a\u00ebt d\u00f6\u00f4\u00f9i che\u00e1 \u00f1o\u00e4 ba\u00fbo ho\u00e4, x\u00f6\u00f9 Maro\u00e1c \u00f1a\u00f5 b\u00f2 ng\u00f6\u00f4\u00f8i A\u00c2u c\u00f6\u00f4\u00f9p ma\u00e1t 379.000 he\u00f9cta \u00f1a\u00e1t tro\u00e0ng tro\u00eft, trong \u00f1o\u00f9 368.000 he\u00f9cta \u00f1a\u00f5 lo\u00eft va\u00f8o tay nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p khai ho\u00f9a. Die\u00e4n t\u00edch Maro\u00e1c co\u00f9 815.000 kilo\u00e2me\u00f9t vuo\u00e2ng; ne\u00e1u co\u00e2ng cuo\u00e4c khai ho\u00f9a c\u00f6\u00f9 tie\u00e1p tu\u00efc v\u00f4\u00f9i \u00f1a\u00f8 a\u00e1y th\u00ec cha\u00fang ma\u00e1y na\u00eam n\u00f6\u00f5a, ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n Maro\u00e1c kho\u00e1n kho\u00e5 se\u00f5 kho\u00e2ng co\u00f8n la\u00e1y mo\u00e4t ta\u00e1c \u00f1a\u00e1t t\u00f6\u00ef do na\u00f8o \u00f1e\u00e5 tro\u00e0ng tro\u00eft va\u00f8 sinh so\u00e1ng tre\u00e2n To\u00e5 quo\u00e1c m\u00ecnh ma\u00f8 kho\u00e2ng pha\u00fbi ch\u00f2u ca\u00f9i a\u00f9ch bo\u00f9c lo\u00e4t va\u00f8 no\u00e2 d\u00f2ch cu\u00fba chu\u00fb ngh\u00f3a th\u00f6\u00efc da\u00e2n. 1. Zouaves: Danh t\u00f6\u00f8 du\u00f8ng \u00f1e\u00e5 ch\u00e6 nh\u00f6\u00f5ng binh l\u00ednh thuo\u00e4c nh\u00f6\u00f5ng \u00f1\u00f4n v\u00f2 qua\u00e2n \u00f1o\u00e4i th\u00f6\u00efc da\u00e2n Pha\u00f9p lu\u00f9c m\u00f4\u00f9i tha\u00f8nh la\u00e4p ch\u00e6 go\u00e0m nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 Angie\u00e2ri \u00f4\u00fb vu\u00f8ng Zouagha, mo\u00e4t \u00f1\u00f2a ph\u00f6\u00f4ng thuo\u00e4c mie\u00e0n nu\u00f9i n\u00f6\u00f4\u00f9c Angie\u00e2ri, gia\u00f9p gi\u00f4\u00f9i Tuyidi. 90","CH\u00d6\u00d4NG VI TE\u00c4 THAM NHU\u00d5NG TRONG BO\u00c4 MA\u00d9Y CAI TR\u00d2 Nga\u00e2n sa\u00f9ch Nam Ky\u00f8 cha\u00fang ha\u00efn, na\u00eam 1911 la\u00f8 5.561.680 \u00f1o\u00e0ng (12.791.000 phra\u00eang); na\u00eam 1912 la\u00f8 7.321.817 \u00f1o\u00e0ng (16.840.000 phra\u00eang). Na\u00eam 1922, nga\u00e2n sa\u00f9ch \u00f1o\u00f9 le\u00e2n t\u00f4\u00f9i 12.821.325 \u00f1o\u00e0ng (96.169.000 phra\u00eang). Mo\u00e4t con t\u00ednh \u00f1\u00f4n gia\u00fbn cho chu\u00f9ng ta tha\u00e1y gi\u00f6\u00f5a hai na\u00eam 1911 va\u00f8 1922, trong nga\u00e2n sa\u00f9ch cu\u00fba thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a na\u00f8y co\u00f9 s\u00f6\u00ef che\u00e2nh le\u00e4ch la\u00f8 83.369.000 phra\u00eang. So\u00e1 tie\u00e0n \u00f1o\u00f9 cha\u00efy va\u00f8o \u00f1a\u00e2u? Ta\u00e1t nhie\u00e2n la\u00f8 va\u00f8o ca\u00f9c khoa\u00fbn chi ve\u00e0 nha\u00e2n s\u00f6\u00ef, v\u00ec ca\u00f9c khoa\u00fbn na\u00f8y ngo\u00e1n ga\u00e0n he\u00e1t 100% to\u00e5ng so\u00e1 thu. He\u00e1t ha\u00f8nh vi \u00f1ie\u00e2n ro\u00e0 na\u00f8y \u00f1e\u00e1n ha\u00f8nh vi \u00f1ie\u00e2n ro\u00e0 kha\u00f9c \u00f1a\u00f5 phung ph\u00ed \u00f1o\u00e0ng tie\u00e0n ma\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n An Nam kho\u00e1n kho\u00e5 \u00f1a\u00f5 pha\u00fbi \u00f1o\u00e5 mo\u00e0 ho\u00e2i n\u00f6\u00f4\u00f9c ma\u00e9t m\u00f4\u00f9i kie\u00e1m \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc. Chu\u00f9ng to\u00e2i ch\u00f6a bie\u00e1t \u00f1\u00edch xa\u00f9c so\u00e1 tie\u00e0n chi tie\u00e2u cho vua An Nam sang ngao du be\u00e2n Pha\u00f9p, ch\u00e6 bie\u00e1t ra\u00e8ng, \u00f1e\u00e5 \u00f1\u00f4\u00efi 91","nga\u00f8y la\u00f8nh cho con Ro\u00e0ng tre(1) xuo\u00e1ng ta\u00f8u, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1a\u00f5 pha\u00fbi bo\u00e0i th\u00f6\u00f4\u00f8ng cho ta\u00f8u Poo\u00f9cto\u00e1tx\u00f4 trong bo\u00e1n nga\u00f8y ch\u00f4\u00f8 \u00f1\u00f4\u00efi, mo\u00e3i nga\u00f8y 100.000 phra\u00eang (t\u00f6\u00f9c la\u00f8 400.000 phra\u00eang ta\u00e1t ca\u00fb). Tie\u00e0n ta\u00f8u he\u00e1t 400.000 phra\u00eang. Tie\u00e0n chie\u00e2u \u00f1a\u00f5i he\u00e1t 240.000 phra\u00eang (ch\u00f6a ke\u00e5 tie\u00e0n l\u00f6\u00f4ng tra\u00fb cho bo\u00efn ma\u00e4t vu\u00ef \u00f1e\u00e5 theo do\u00f5i ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam \u00f4\u00fb Pha\u00f9p), 77.600 phra\u00eang tra\u00fb tie\u00e0n a\u00ean \u00f4\u00fb ta\u00efi Ma\u00f9cxa\u00e2y cho l\u00ednh kho\u00e1 xanh du\u00f8ng \u00f1e\u00e5 \u201cbo\u00e0ng su\u00f9ng cha\u00f8o\u201d Cu\u00ef l\u00f4\u00f9n va\u00f8 Hoa\u00f8ng th\u00f6\u00f4\u00efng. V\u00ec no\u00f9i \u00f1e\u00e1n Ma\u00f9cxa\u00e2y, ne\u00e2n nha\u00e2n tie\u00e4n cu\u00f5ng th\u00f6\u00fb xem cuo\u00e4c trie\u00e5n la\u00f5m thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a \u00f4\u00fb \u00f1a\u00e2y \u00f1a\u00f5 to\u00e5n ph\u00ed bao nhie\u00e2u. Tr\u00f6\u00f4\u00f9c he\u00e1t ngoa\u00f8i bo\u00efn co\u00f9 the\u00e1 l\u00f6\u00efc \u00f4\u00fb ch\u00ednh quo\u00e1c ra, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta co\u00f8n cho m\u00f4\u00f8i ba chu\u00efc vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c cao ca\u00e1p \u00f4\u00fb ca\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a ve\u00e0; bo\u00efn na\u00f8y phe\u00f8 ph\u00f4\u00f5n \u00f4\u00fb \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng pho\u00e1 Cann\u00f4bie(2) ma\u00f8 va\u00e3n \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc l\u00f3nh phu\u00ef ca\u00e1p ca\u00fb \u00f4\u00fb trie\u00e5n la\u00f5m la\u00e3n \u00f4\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a. Rie\u00e2ng \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng pha\u00fbi bo\u00fb ra 12 trie\u00e4u cho cuo\u00e4c trie\u00e5n la\u00f5m na\u00f8y. Va\u00f8 ca\u00f9c ba\u00efn co\u00f9 bie\u00e1t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1a\u00f5 chi tie\u00e2u so\u00e1 tie\u00e0n \u00f1o\u00f9 nh\u00f6 the\u00e1 na\u00f8o kho\u00e2ng? Mo\u00e4t v\u00ed du\u00ef: vie\u00e4c d\u00f6\u00efng la\u00efi ca\u00f9i mo\u00e2 h\u00ecnh no\u00e5i tie\u00e1ng cu\u00fba ca\u00f9c cung \u00f1ie\u00e4n A\u00cangco \u00f1a\u00f5 to\u00e1n 3.000 me\u00f9t kho\u00e1i go\u00e3, gia\u00f9 400 hoa\u00ebc 500 phra\u00eang mo\u00e4t me\u00f9t kho\u00e1i. T\u00f6\u00f9c la\u00f8: t\u00f6\u00f8 1 trie\u00e4u 200 ngh\u00ecn \u00f1e\u00e1n 1 trie\u00e4u 500 ngh\u00ecn phra\u00eang! 1. Con ro\u00e0ng tre: A\u00d9m ch\u00e6 vua Kha\u00fbi \u00d1\u00f2nh, xua\u00e1t pha\u00f9t t\u00f6\u00f8 s\u00f6\u00ef vie\u00e4c sau \u00f1a\u00e2y: Na\u00eam 1922, vua Kha\u00fbi \u00d1\u00f2nh sang Pha\u00f9p d\u00f6\u00ef ho\u00e4i ch\u00f4 trie\u00e5n la\u00f5m thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a ta\u00efi Ma\u00f9cxa\u00e2y, \u00f1o\u00e0ng ch\u00ed Nguye\u00e3n A\u00d9i Quo\u00e1c vie\u00e1t v\u00f4\u00fb k\u00f2ch \u201cCon ro\u00e0ng tre\u201d \u00f1e\u00e5 va\u00efch tra\u00e0n bo\u00e4 ma\u00ebt ba\u00f9n n\u00f6\u00f4\u00f9c ha\u00efi da\u00e2n cu\u00fba te\u00e2n vua na\u00f8y. \u00d1a\u00efi y\u00f9: Co\u00f9 nh\u00f6\u00f5ng ca\u00e2y tre tha\u00e2n h\u00ecnh co\u00f8ng queo, nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i ch\u00f4i \u00f1o\u00e0 co\u00e5 la\u00e1y ve\u00e0 \u00f1e\u00f5o go\u00eft tha\u00f8nh con r o\u00e0ng. No\u00f9 la\u00f8 mo\u00e4t \u00f1o\u00e0 ch\u00f4i, mo\u00e4t khu\u00f9c tre nh\u00f6ng la\u00efi \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc mang te\u00e2n va\u00f8 co\u00f9 h\u00ecnh da\u00f9ng con ro\u00e0ng. Th\u00f6\u00efc ra, no\u00f9 ch\u00e6 la\u00f8 mo\u00e4t va\u00e4t vo\u00e2 du\u00efng. 2. La Cannebie\u00f8re: Te\u00e2n mo\u00e4t \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng pho\u00e1 \u00f1o\u00e2ng \u00f1u\u00f9c \u00f4\u00fb Ma\u00f9cxa\u00e2y. 92","Co\u00f8n nhie\u00e0u v\u00ed du\u00ef kha\u00f9c ve\u00e0 s\u00f6\u00ef phung ph\u00ed n\u00f6\u00f5a. Trong vie\u00e4c \u00f1i la\u00efi cu\u00fba quan toa\u00f8n quye\u00e0n, xe h\u00f4i va\u00f8 xe luy\u00f9ch va\u00e3n ch\u00f6a \u00f1u\u00fb, co\u00f8n pha\u00fbi co\u00f9 mo\u00e4t toa xe l\u00f6\u00fba \u00f1a\u00ebc bie\u00e4t n\u00f6\u00f5a kia; vie\u00e4c s\u00f6\u00fba sang toa xe \u00f1o\u00f9 to\u00e1n cho nga\u00e2n kho\u00e1 125.250 phra\u00eang. Trong vo\u00f8ng m\u00f6\u00f4\u00f8i mo\u00e4t tha\u00f9ng hoa\u00eft \u00f1o\u00e4ng, nha kinh te\u00e1 (?) \u00f1a\u00f5 la\u00f8m hao ph\u00ed co\u00e2ng quy\u00f5 \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng mo\u00e4t so\u00e1 tie\u00e0n 464.000 phra\u00eang. Ta\u00efi tr\u00f6\u00f4\u00f8ng thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a, n\u00f4i \u201cche\u00e1 ta\u00efo\u201d ra nh\u00f6\u00f5ng nha\u00f8 khai ho\u00f9a t\u00f6\u00f4ng lai, 44 gia\u00f9o s\u00f6 \u00f1u\u00fb ca\u00f9c loa\u00efi \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc \u00f1a\u00f8i tho\u00ef \u00f1e\u00e5 da\u00efy t\u00f6\u00f8 30 \u00f1e\u00e1n 35 ho\u00efc vie\u00e2n. La\u00efi pha\u00fbi to\u00e1n ha\u00f8ng ngh\u00ecn phra\u00eang n\u00f6\u00f5a. Co\u00e2ng vie\u00e4c thanh tra th\u00f6\u00f4\u00f8ng xuye\u00e2n ca\u00f9c co\u00e2ng tr\u00ecnh pho\u00f8ng thu\u00fb thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a ha\u00f8ng na\u00eam to\u00e1n cho nga\u00e2n sa\u00f9ch 785.168 phra\u00eang. The\u00e1 nh\u00f6ng ca\u00f9c nga\u00f8i thanh tra th\u00ec kho\u00e2ng bao gi\u00f4\u00f8 r\u00f4\u00f8i kho\u00fbi Pari va\u00f8 \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i ca\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a th\u00ec ca\u00f9c nga\u00f8i cu\u00f5ng kho\u00e2ng hie\u00e5u bie\u00e1t g\u00ec h\u00f4n la\u00f8 hie\u00e5u bie\u00e1t o\u00e2ng tra\u00eang gia\u00f8! Ne\u00e1u chu\u00f9ng ta \u00f1e\u00e1n ca\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a kha\u00f9c, th\u00ec \u00f4\u00fb \u00f1a\u00e2u chu\u00f9ng ta cu\u00f5ng tha\u00e1y mo\u00e4t t\u00ecnh tra\u00efng te\u00e4 la\u00e4u nh\u00f6 va\u00e4y. \u00d1e\u00e5 \u00f1o\u00f9n tie\u00e1p mo\u00e4t pha\u00f9i \u00f1oa\u00f8n \u201ckinh te\u00e1\u201d kho\u00e2ng ch\u00ednh th\u00f6\u00f9c, nga\u00e2n kho\u00e1 Ma\u00f9ctin\u00edch \u201cnhe\u00ef bo\u00e5ng \u00f1i\u201d ma\u00e1t 400.000 phra\u00eang. Trong vo\u00f8ng 10 na\u00eam, nga\u00e2n sa\u00f9ch Maro\u00e1c t\u00f6\u00f8 17 trie\u00e4u ta\u00eang le\u00e2n 290 trie\u00e4u phra\u00eang, ma\u00ebc da\u00e0u ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1a\u00f5 gia\u00fbm 30% khoa\u00fbn chi tie\u00e2u cho l\u00f4\u00efi \u00edch \u00f1\u00f2a ph\u00f6\u00f4ng, t\u00f6\u00f9c la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng khoa\u00fbn chi tie\u00e2u co\u00f9 the\u00e5 co\u00f9 l\u00f4\u00efi cho nha\u00e2n da\u00e2n ba\u00fbn x\u00f6\u00f9! * ** 93","Mo\u00e4t c\u00f6\u00efu ngh\u00f2 s\u00f3 \u00f1i tha\u00eam thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a ve\u00e0, \u00f1a\u00f5 pha\u00fbi ke\u00e2u le\u00e2n: \u201cSo v\u00f4\u00f9i bo\u00efn vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a th\u00ec nh\u00f6\u00f5ng te\u00e2n c\u00f6\u00f4\u00f9p \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng co\u00f8n la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i l\u00f6\u00f4ng thie\u00e4n!\u201d. Ma\u00ebc du\u00f8 \u00f1o\u00e0ng l\u00f6\u00f4ng ra\u00e1t ha\u00e4u (mo\u00e4t nha\u00e2n vie\u00e2n Pha\u00f9p m\u00f4\u00f9i bo\u00e5 du\u00efng, du\u00f8 co\u00f9 do\u00e1t \u00f1a\u00ebc \u00f1i n\u00f6\u00f5a, l\u00f6\u00f4ng \u00edt nha\u00e1t cu\u00f5ng 200 \u00f1o\u00e0ng = 2.000 phra\u00eang mo\u00e3i tha\u00f9ng), nh\u00f6ng ca\u00f9c nga\u00f8i vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c a\u00e1y va\u00e3n kho\u00e2ng bao gi\u00f4\u00f8 tho\u00fba ma\u00f5n. Ho\u00ef muo\u00e1n kie\u00e1m cha\u00f9c nhie\u00e0u h\u00f4n, ba\u00e8ng \u00f1u\u00fb ca\u00f9ch. Ho\u00efc bo\u00e5ng th\u00ec ca\u00e1p cho ca\u00f9c ca\u00e4u a\u00e1m con ca\u00f9c quan co\u00e2ng s\u00f6\u00f9, hoa\u00ebc ca\u00f9c quan cai tr\u00f2 ta\u00efi ch\u00f6\u00f9c ma\u00f8 l\u00f6\u00f4ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc coi nh\u00f6 qua\u00f9 tha\u00e1p (t\u00f6\u00f8 4 va\u00efn \u00f1e\u00e1n 10 va\u00efn phra\u00eang). Co\u00f9 the\u00e5 no\u00f9i mo\u00e4t so\u00e1 phie\u00e2n ho\u00efp cu\u00fba ho\u00e4i \u00f1o\u00e0ng qua\u00fbn ha\u00eft ch\u00e6 la\u00f8 \u00f1e\u00e5 ba\u00f8n vie\u00e4c c\u00f6\u00f4\u00f9p gia\u00e4t co\u00e2ng quy\u00f5 mo\u00e4t ca\u00f9ch co\u00f9 ph\u00f6\u00f4ng pha\u00f9p. Rie\u00e2ng mo\u00e4t o\u00e2ng chu\u00fb t\u00f2ch na\u00f8o \u00f1o\u00f9 cu\u00fba ho\u00e4i \u00f1o\u00e0ng \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc la\u00f5nh tha\u00e0u nh\u00f6\u00f5ng co\u00e2ng vie\u00e4c tr\u00f2 gia\u00f9 hai trie\u00e4u phra\u00eang ro\u00e0i. O\u00c2ng \u00f1o\u00e5ng ly\u00f9 s\u00f6\u00ef vu\u00ef no\u00ef, \u00f1a\u00efi die\u00e4n cu\u00fba ch\u00ednh phu\u00fb trong ho\u00e4i \u00f1o\u00e0ng, \u00f1a\u00f5 xin ta\u00eang l\u00f6\u00f4ng m\u00ecnh le\u00e2n ga\u00e1p \u00f1o\u00e2i va\u00f8 \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc cha\u00e1p thua\u00e4n. Vie\u00e4c la\u00f8m mo\u00e4t con \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng ke\u00f9o da\u00f8i na\u00eam na\u00f8y qua na\u00eam kha\u00f9c cha\u00fang ai kie\u00e5m tra \u00f1em la\u00efi cho mo\u00e4t v\u00f2 th\u00f6\u00f9 ba nh\u00f6\u00f5ng mo\u00f9n l\u00f4\u00efi th\u00f6\u00f4\u00f8ng xuye\u00e2n \u00f1e\u00e0u \u00f1a\u00ebn. Ch\u00f6\u00f9c vu\u00ef tha\u00e0y thuo\u00e1c cu\u00fba ca\u00f9c vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng \u00f1em la\u00efi cho v\u00f2 th\u00f6\u00f9 t\u00f6 mo\u00e4t khoa\u00fbn l\u00f6\u00f4ng kha\u00f9 ha\u00e4u. V\u00f2 th\u00f6\u00f9 na\u00eam \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc bo\u00e5 la\u00f8m tha\u00e0y thuo\u00e1c ca\u00f9c co\u00e2ng s\u00f4\u00fb tha\u00f8nh pho\u00e1. V\u00f2 th\u00f6\u00f9 sa\u00f9u nha\u00e4n cung \u00f6\u00f9ng gia\u00e1y va\u00f8 in ta\u00f8i lie\u00e4u cho ch\u00ednh phu\u00fb. C\u00f6\u00f9 the\u00e1, va\u00e2n va\u00e2n va\u00f8 va\u00e2n va\u00e2n. Kho ba\u00efc co\u00f9 v\u00f4i \u00f1i chu\u00f9t \u00edt th\u00ec \u00f1a\u00f5 co\u00f9 nh\u00f6\u00f5ng qu\u00ed quan la\u00f8m cho no\u00f9 \u00f1a\u00e0y la\u00efi mo\u00e4t ca\u00f9ch nhanh cho\u00f9ng. V\u00f4\u00f9i quye\u00e0n sa\u00fcn co\u00f9, ho\u00ef s\u00f6\u00f9c cho da\u00e2n ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 bie\u00e1t nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c ca\u00e0n mo\u00e4t khoa\u00fbn tie\u00e0n bao nhie\u00e2u \u00f1o\u00f9, ro\u00e0i ho\u00ef pha\u00e2n bo\u00e5 cho ca\u00f9c la\u00f8ng 94","pha\u00fbi \u00f1o\u00f9ng go\u00f9p. Va\u00f8 ca\u00f9c la\u00f8ng lo vo\u00e4i va\u00f8ng tua\u00e2n le\u00e4nh \u00f1e\u00e5 kho\u00fbi b\u00f2 tr\u00f6\u00f8ng pha\u00eft ngay la\u00e4p t\u00f6\u00f9c. Khi mo\u00e4t vie\u00e2n kha\u00e2m s\u00f6\u00f9 ca\u00e0n thanh toa\u00f9n mo\u00e4t khoa\u00fbn tie\u00e0n g\u00ec \u00f1o\u00f9 th\u00ec nga\u00f8i pha\u00f9t ha\u00f8nh ca\u00f9c ba\u00e8ng sa\u00e9c \u00f1e\u00e5 ba\u00f9n. Ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ke\u00e5 la\u00efi \u00f4\u00fb mo\u00e4t t\u00e6nh no\u00ef, mo\u00e4t vu\u00ef kinh doanh kie\u00e5u a\u00e1y \u00f1a\u00f5 thu \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc t\u00f4\u00f9i 10.620 phra\u00eang. Ma\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng vu\u00ef nh\u00f6 the\u00e1 kho\u00e2ng pha\u00fbi hie\u00e1m. Mo\u00e4t trong nh\u00f6\u00f5ng quan kha\u00e2m s\u00f6\u00f9 cu\u00fba chu\u00f9ng ta, v\u00ec tie\u00e2u he\u00e1t tr\u00f6\u00f4\u00f9c ha\u00efn ma\u00e1y tha\u00f9ng ta\u00e1t ca\u00fb kinh ph\u00ed cho chie\u00e1c xa\u00f8lu\u00f9p \u00f1a\u00f5 ba\u00e9t co\u00e2ng quy\u00f5 hoa\u00f8n la\u00efi cho nga\u00f8i ca\u00f9c khoa\u00fbn chi ph\u00ed ve\u00e0 mo\u00e4t cuo\u00e4c le\u00e3 tie\u00e1t na\u00f8o \u00f1o\u00f9 kho\u00e2ng ai bie\u00e1t ro\u00f5, nh\u00f6ng no\u00f9i ra\u00e8ng nha\u00f8 vua \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc m\u00f4\u00f8i ng\u00f6\u00ef tre\u00e2n xa\u00f8lu\u00f9p. Ca\u00f9c tay cha\u00f8o ha\u00f8ng cho va\u00ean minh va\u00f8 da\u00e2n chu\u00fb qua\u00fb tha\u00e4t tho\u00e2ng tha\u00efo ve\u00e0 ca\u00f9i ngo\u00f9n xoay x\u00f4\u00fb kie\u00e5u D. * ** Mo\u00e4t c\u00f6\u00efu toa\u00f8n quye\u00e0n \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng, mo\u00e4t ho\u00e2m \u00f1a\u00f5 thu\u00f9 nha\u00e4n ra\u00e8ng thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a na\u00f8y \u00f1a\u00e0y da\u00e3y nh\u00f6\u00f5ng vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c a\u00ean ha\u00efi nga\u00e2n sa\u00f9ch ma\u00f8 th\u00f6\u00f4\u00f8ng cha\u00fang \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc t\u00edch s\u00f6\u00ef g\u00ec ca\u00fb. Mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i th\u00f6\u00efc da\u00e2n vie\u00e1t: qua\u00f9 n\u00f6\u00fba so\u00e1 vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c a\u00e1y, t\u00f6\u00f8 ca\u00f9c quan \u00f1a\u00e0u t\u00e6nh \u00f1e\u00e1n ca\u00f9c quan ch\u00f6\u00f9c kha\u00f9c, \u00f1e\u00e0u kho\u00e2ng \u00f1u\u00fb t\u00f6 ca\u00f9ch ca\u00e0n thie\u00e1t cu\u00fba nh\u00f6\u00f5ng con ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc giao pho\u00f9 nh\u00f6\u00f5ng quye\u00e0n ha\u00efn ro\u00e4ng ra\u00f5i va\u00f8 ghe\u00e2 g\u00f4\u00f9m nh\u00f6 the\u00e1. Ta\u00e1t ca\u00fb bo\u00efn chu\u00f9ng ch\u00e6 co\u00f9 mo\u00e3i ca\u00f9i ta\u00f8i la\u00f8 phung ph\u00ed co\u00e2ng quy\u00f5, co\u00f8n ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam kho\u00e1n kho\u00e5 th\u00ec c\u00f6\u00f9 nai l\u00f6ng \u00f1o\u00f9ng go\u00f9p, \u00f1o\u00f9ng go\u00f9p ma\u00f5i. Ho\u00ef \u00f1o\u00f9ng go\u00f9p kho\u00e2ng nh\u00f6\u00f5ng \u00f1e\u00e5 tra\u00fb l\u00f6\u00f4ng cho nh\u00f6\u00f5ng vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c gi\u00f6\u00f5 nh\u00f6\u00f5ng ch\u00f6\u00f9c vu\u00ef vo\u00e2 du\u00efng, ma\u00f8 co\u00f8n \u00f1e\u00e5 tra\u00fb l\u00f6\u00f4ng cho ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng vie\u00e2n ch\u00f6\u00f9c 95","kho\u00e2ng co\u00f9 ch\u00f6\u00f9c vu\u00ef g\u00ec ca\u00fb! Na\u00eam 19\u2026, 250.000 phra\u00eang \u00f1a\u00f5 tan bie\u00e1n \u00f1i nh\u00f6 the\u00e1. Mo\u00e4t chie\u00e1n ha\u00efm \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc da\u00f8nh rie\u00e2ng cho s\u00f6\u00ef \u00f1i la\u00efi cu\u00fba mo\u00e4t cu\u00ef l\u00f4\u00f9n. Vie\u00e4c s\u00f6\u00fba sang chie\u00e1c chie\u00e1n ha\u00efm \u00f1a\u00f5 to\u00e1n 250.000 phra\u00eang, a\u00e1y la\u00f8 ch\u00f6a ke\u00e5 nh\u00f6\u00f5ng khoa\u00fbn \u201cchi ph\u00ed linh tinh\u201d ma\u00f8 \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng pha\u00fbi \u00f1a\u00f8i tho\u00ef cho mo\u00e3i chuye\u00e1n \u00f1i la\u00f8 tre\u00e2n 80.000 phra\u00eang. Quan toa\u00f8n quye\u00e0n ch\u00f6a v\u00f6\u00f8a y\u00f9 v\u00f4\u00f9i nh\u00f6\u00f5ng la\u00e2u \u00f1a\u00f8i tra\u00f9ng le\u00e4 ma\u00f8 nga\u00f8i \u00f4\u00fb ta\u00efi Sa\u00f8i Go\u00f8n va\u00f8 Ha\u00f8 No\u00e4i, co\u00f8n pha\u00fbi ca\u00e0n the\u00e2m cho nga\u00f8i mo\u00e4t bie\u00e4t th\u00f6\u00ef \u00f4\u00fb ba\u00f5i bie\u00e5n n\u00f6\u00f5a. Nga\u00e2n sa\u00f9ch \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng la\u00efi pha\u00fbi \u201ce\u00f8 l\u00f6ng ra ga\u00f9nh\u201d. Na\u00eam 19\u2026, mo\u00e4t tay n\u00f6\u00f4\u00f9c ngoa\u00f8i(1) tai to ma\u00ebt l\u00f4\u00f9n na\u00f8o \u00f1o\u00f9 ghe\u00f9 qua Sa\u00f8i Go\u00f8n, \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc vie\u00e2n tho\u00e1ng \u00f1o\u00e1c \u00f1o\u00f9n tie\u00e1p mo\u00e4t ca\u00f9ch \u00f1e\u00e1 v\u00f6\u00f4ng. Bo\u00e1n nga\u00f8y lie\u00e0n a\u00ean ch\u00f4i phe\u00f8 ph\u00f4\u00f5n tha\u00fb c\u00f6\u00fba, ye\u00e1n tie\u00e4c, r\u00f6\u00f4\u00efu che\u00f8 lu bu\u00f8, ro\u00e1t cuo\u00e4c x\u00f6\u00f9 Nam Ky\u00f8 to\u00e4i nghie\u00e4p pha\u00fbi t\u00ednh so\u00e1 tra\u00fb 75.000 phra\u00eang. Ca\u00f9c quan cai tr\u00f2 \u00f1e\u00e0u la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng o\u00e2ng vua con. Ho\u00ef muo\u00e1n xung quanh m\u00ecnh ca\u00f9i g\u00ec cu\u00f5ng xa hoa tra\u00f9ng le\u00e4, va\u00f8 no\u00f9i ra\u00e8ng, co\u00f9 the\u00e1 m\u00f4\u00f9i na\u00e2ng cao \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc uy t\u00edn cu\u00fba ho\u00ef \u00f1o\u00e1i v\u00f4\u00f9i ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9. Mo\u00e4t vie\u00e2n co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 no\u00ef \u00f1a\u00f5 la\u00e4p ca\u00fb mo\u00e4t \u00f1o\u00e4i k\u00ee ma\u00f5 ca\u00e4n ve\u00e4 va\u00f8 kho\u00e2ng bao gi\u00f4\u00f8 ha\u00e9n \u00f1i \u00f1a\u00e2u ma\u00f8 kho\u00e2ng co\u00f9 \u00f1o\u00e4i a\u00e1y theo ha\u00e0u. \u00d4\u00db ta\u00e1t ca\u00fb ca\u00f9c to\u00f8a s\u00f6\u00f9 \u00f1e\u00e0u co\u00f9 t\u00f6\u00f8 6 \u00f1e\u00e1n 11 con ng\u00f6\u00efa va\u00f8 na\u00eam sa\u00f9u co\u00e3 xe sang tro\u00efng \u00f1u\u00fb kie\u00e5u: \u00f1o\u00e4c ma\u00f5, song ma\u00f5, t\u00f6\u00f9 ma\u00f5(2), v.v... Ngoa\u00f8i nh\u00f6\u00f5ng 1. Nguye\u00e2n va\u00ean: Un Tartempion de marque e\u00f9tranger. Tartempion la\u00f8 mo\u00e4t danh t\u00f6\u00f8 rie\u00e2ng \u00f1a\u00ebt ra du\u00f8ng \u00f1e\u00e5 ch\u00e6 mo\u00e4t anh cha\u00f8ng cha ca\u00eang chu\u00f9 kie\u00e1t na\u00f8o \u00f1o\u00f9. 2. Trong ba\u00fbn tie\u00e1ng Pha\u00f9p, ta\u00f9c gia\u00fb ke\u00e5 \u00f1u\u00fb ca\u00f9c kie\u00e5u xe nh\u00f6: victorias, muylords, tilburys, malabars. 96","ph\u00f6\u00f4ng tie\u00e4n \u00f1i la\u00efi \u00f1a\u00f5 qua\u00f9 th\u00f6\u00f8a a\u00e1y, co\u00f8n the\u00e2m nh\u00f6\u00f5ng xe h\u00f4i my\u00f5 le\u00e4, to\u00e1n cho co\u00e2ng quy\u00f5 ha\u00f8ng va\u00efn \u00f1o\u00e0ng. Mo\u00e4t vie\u00e2n quan cai tr\u00f2 no\u00ef co\u00f8n co\u00f9 ca\u00fb mo\u00e4t ta\u00f8u ng\u00f6\u00efa \u00f1ua. Tie\u00e0n nha\u00f8 c\u00f6\u00fba, ba\u00f8n ghe\u00e1, \u00f1ie\u00e4n n\u00f6\u00f4\u00f9c cu\u00fba ca\u00f9c v\u00f2 \u00f1o\u00f9 \u00f1e\u00e0u do co\u00e2ng quy\u00f5 \u00f1a\u00f8i tho\u00ef ca\u00fb. Ngoa\u00f8i ra, nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00f9nh xe, la\u00f9i xe, gi\u00f6\u00f5 ng\u00f6\u00efa, la\u00f8m v\u00f6\u00f4\u00f8n, to\u00f9m la\u00efi, ta\u00e1t ca\u00fb nh\u00f6\u00f5ng ke\u00fb ha\u00e0u ng\u00f6\u00f4\u00f8i ha\u00ef cu\u00fba ho\u00ef cu\u00f5ng \u00f1e\u00e0u do nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c tra\u00fb tie\u00e0n co\u00e2ng. Tha\u00e4m ch\u00ed nh\u00f6\u00f5ng cuo\u00e4c gia\u00fbi tr\u00ed ve\u00e0 va\u00ean ch\u00f6\u00f4ng cu\u00fba nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i to\u00e1t so\u00e1 a\u00e1y cu\u00f5ng la\u00efi do nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c trang tra\u00fbi. Mo\u00e4t vie\u00e2n quan cai tr\u00f2 \u00f1a\u00f5 ghi va\u00f8o nga\u00e2n sa\u00f9ch 900 \u00f1o\u00e0ng tie\u00e0n s\u00f6\u00f4\u00fbi a\u00e1m, va\u00f8 1.700 \u00f1o\u00e0ng mua ba\u00f9o ch\u00ed! Mo\u00e4t v\u00f2 kha\u00f9c \u00f1a\u00f5 du\u00f8ng ma\u00f9nh l\u00f4\u00f9i ke\u00e1 toa\u00f9n \u00f1e\u00e5 bie\u00e1n tie\u00e0n mua sa\u00e9m a\u00f9o khoa\u00f9c ngoa\u00f8i, \u00f1a\u00f8n d\u00f6\u00f4ng ca\u00e0m, \u00f1o\u00e0 trang s\u00f6\u00f9c tha\u00f8nh nh\u00f6\u00f5ng khoa\u00fbn va\u00e4t lie\u00e4u tu bo\u00e5 to\u00f8a s\u00f6\u00f9, hoa\u00ebc nh\u00f6\u00f5ng khoa\u00fbn t\u00f6\u00f4ng t\u00f6\u00ef nh\u00f6 the\u00e1 \u00f1e\u00e5 ba\u00e9t nga\u00e2n sa\u00f9ch nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c pha\u00fbi ch\u00f2u. * ** Du\u00f8 tr\u00f6\u00f4\u00f9c kia ho\u00ef la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng anh ha\u00f8ng cha\u00f9o, hoa\u00ebc gia\u00f9m th\u00f2 trong ca\u00f9c nha\u00f8 tr\u00f6\u00f4\u00f8ng, nh\u00f6ng khi \u00f1a\u00f5 \u00f1a\u00ebt cha\u00e2n \u00f1e\u00e1n thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a la\u00f8 ca\u00f9c nha\u00f8 khai ho\u00f9a a\u00e1y cu\u00fba chu\u00f9ng ta so\u00e1ng mo\u00e4t \u00f1\u00f4\u00f8i so\u00e1ng \u00f1e\u00e1 v\u00f6\u00f4ng. Mo\u00e4t vie\u00e2n quan cai tr\u00f2 du\u00f8ng na\u00eam sa\u00f9u l\u00ednh kho\u00e1 xanh \u00f1e\u00e5 cha\u00ean de\u00e2 cho m\u00ecnh; mo\u00e4t vie\u00e2n kha\u00f9c ba\u00e9t l\u00ednh co\u00f9 nghe\u00e0 \u00f1ie\u00e2u kha\u00e9c cha\u00efm tro\u00e5 cho m\u00ecnh nh\u00f6\u00f5ng t\u00f6\u00f4\u00efng Pha\u00e4t xinh xa\u00e9n hoa\u00ebc \u00f1o\u00f9ng cho m\u00ecnh nh\u00f6\u00f5ng r\u00f6\u00f4ng ho\u00f8m ra\u00e1t \u00f1e\u00efp ba\u00e8ng go\u00e3 da\u00ef h\u00f6\u00f4ng. Theo le\u00e4, mo\u00e4t vie\u00e2n gia\u00f9m binh ch\u00e6 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc la\u00e1y mo\u00e4t l\u00ednh ha\u00e0u, the\u00e1 ma\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ke\u00e5, co\u00f9 mo\u00e4t nga\u00f8i \u00f1a\u00f5 du\u00f8ng: 97","Mo\u00e4t vie\u00e2n \u00f1o\u00e4i la\u00f8m qua\u00fbn gia, mo\u00e4t \u00f1a\u00e0u be\u00e1p, ba bo\u00e0i, hai phu\u00ef be\u00e1p, ba ng\u00f6\u00f4\u00f8i la\u00f8m v\u00f6\u00f4\u00f8n, mo\u00e4t ha\u00e0u pho\u00f8ng, mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i \u00f1a\u00f9nh xe, mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i gi\u00f6\u00f5 ng\u00f6\u00efa. Co\u00f8n ba\u00f8 l\u00f4\u00f9n th\u00ec du\u00f8ng: mo\u00e4t th\u00f4\u00ef may, hai th\u00f4\u00ef gia\u00ebt, mo\u00e4t th\u00f4\u00ef the\u00e2u ren, mo\u00e4t th\u00f4\u00ef \u00f1an la\u00f9t. Va\u00f8 ca\u00e4u a\u00e1m th\u00ec co\u00f9 mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i bo\u00e0i rie\u00e2ng kho\u00e2ng lu\u00f9c na\u00f8o r\u00f4\u00f8i ca\u00e4u n\u00f6\u00fba b\u00f6\u00f4\u00f9c. Mo\u00e4t ng\u00f6\u00f4\u00f8i ma\u00e9t tha\u00e1y ke\u00e5 la\u00efi: ch\u00e6 trong mo\u00e4t b\u00f6\u00f5a a\u00ean th\u00f6\u00f4\u00f8ng, kho\u00e2ng pha\u00fbi ye\u00e1n tie\u00e4c g\u00ec, \u00f4\u00fb nha\u00f8 mo\u00e4t vie\u00e2n quan cai tr\u00f2, cu\u00f5ng tha\u00e1y \u00f1a\u00e8ng sau mo\u00e3i ng\u00f6\u00f4\u00f8i ngo\u00e0i a\u00ean co\u00f9 mo\u00e4t l\u00ednh \u00f1\u00f6\u00f9ng ha\u00e0u ch\u00f4\u00f8 thay \u00f1\u00f3a va\u00f8 \u00f1\u00f6a mo\u00f9n a\u00ean. Va\u00f8 ta\u00e1t ca\u00fb l\u00ednh ha\u00e0u trong pho\u00f8ng a\u00ean \u00f1e\u00e0u do mo\u00e4t vie\u00e2n \u00f1o\u00e4i duy nha\u00e1t ch\u00e6 huy! 98","CH\u00d6\u00d4NG VII BO\u00d9C LO\u00c4T NG\u00d6\u00d4\u00d8I BA\u00dbN X\u00d6\u00d9 \u201cSau khi c\u00f6\u00f4\u00f9p he\u00e1t nh\u00f6\u00f5ng ruo\u00e4ng \u00f1a\u00e1t ma\u00f8u m\u00f4\u00f5, bo\u00efn ca\u00f9 ma\u00e4p Pha\u00f9p \u00f1a\u00f9nh va\u00f8o nh\u00f6\u00f5ng ruo\u00e4ng \u00f1a\u00e1t ca\u00e8n co\u00e3i nh\u00f6\u00f5ng th\u00f6\u00f9 thue\u00e1 vo\u00e2 ly\u00f9 ga\u00e1p tra\u00eam la\u00e0n thue\u00e1 \u00f1a\u00e1t th\u00f4\u00f8i phong kie\u00e1n\u201d. Vinhe\u00e2 \u00d1o\u00e1cto\u00e2ng Tr\u00f6\u00f4\u00f9c khi Pha\u00f9p chie\u00e1m c\u00f6\u00f9 x\u00f6\u00f9 na\u00f8y, trong bo\u00e4 thue\u00e1 \u00f1ie\u00e0n tho\u00e5 ca\u00f9c la\u00f8ng, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta xe\u00e1p \u00f1a\u00e1t ruo\u00e4ng, co\u00e2ng cu\u00f5ng nh\u00f6 t\u00f6, tha\u00f8nh nhie\u00e0u ha\u00efng d\u00f6\u00efa theo ca\u00f9c loa\u00efi ca\u00e2y tro\u00e0ng. Thue\u00e1 sua\u00e1t ruo\u00e4ng t\u00f6\u00f8 na\u00eam ha\u00f8o \u00f1e\u00e1n mo\u00e4t \u00f1o\u00e0ng mo\u00e4t ma\u00e3u, co\u00f8n \u00f1a\u00e1t t\u00f6\u00f8 mo\u00e4t ha\u00f8o hai \u00f1e\u00e1n mo\u00e4t \u00f1o\u00e0ng t\u00f6 mo\u00e4t ma\u00e3u. Ma\u00e3u la\u00f8 \u00f1\u00f4n v\u00f2 die\u00e4n t\u00edch h\u00ecnh vuo\u00e2ng mo\u00e3i ca\u00efnh 150 th\u00f6\u00f4\u00f9c. Th\u00f6\u00f4\u00f9c th\u00ec da\u00f8i, nga\u00e9n kho\u00e2ng ch\u00f6\u00f8ng, tu\u00f8y t\u00f6\u00f8ng t\u00e6nh, co\u00f9 th\u00f6\u00f4\u00f9c 42, 47 hoa\u00ebc 64 xa\u00eangtime\u00f9t. V\u00ec the\u00e1, die\u00e4n t\u00edch ma\u00e3u ro\u00e4ng he\u00efp kha\u00f9c nhau, co\u00f9 n\u00f4i ba\u00e8ng 3.970 me\u00f9t vuo\u00e2ng, n\u00f4i 4.900, n\u00f4i 6.200 me\u00f9t vuo\u00e2ng. \u00d1e\u00e5 ta\u00eang thu nha\u00e4p cho nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c, ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta \u00f1a\u00f5 \u00f1\u00f2nh mo\u00e4t th\u00f6\u00f4\u00f9c tho\u00e1ng nha\u00e1t la\u00f8 40 xa\u00eangtime\u00f9t, non h\u00f4n ta\u00e1t ca\u00fb ca\u00f9c th\u00f6\u00f9 th\u00f6\u00f4\u00f9c tho\u00e2ng du\u00efng, do \u00f1o\u00f9 mo\u00e3i ma\u00e3u ch\u00e6 ba\u00e8ng 99","3.600 me\u00f9t vuo\u00e2ng. V\u00f4\u00f9i ca\u00f9ch na\u00f8y, thue\u00e1 \u00f1ie\u00e0n tho\u00e5 ta\u00eang le\u00e2n theo ty\u00fb le\u00e4 kha\u00f9c nhau tu\u00f8y t\u00f6\u00f8ng t\u00e6nh: co\u00f9 n\u00f4i ta\u00eang mo\u00e4t pha\u00e0n m\u00f6\u00f4\u00f8i hai, co\u00f9 n\u00f4i mo\u00e4t pha\u00e0n ba, n\u00f4i kho\u00e2ng may nha\u00e1t ta\u00eang \u00f1e\u00e1n hai pha\u00e0n ba. T\u00f6\u00f8 na\u00eam 1890 \u00f1e\u00e1n na\u00eam 1896, thue\u00e1 tr\u00f6\u00efc thu ta\u00eang ga\u00e1p \u00f1o\u00e2i; t\u00f6\u00f8 na\u00eam 1896 \u00f1e\u00e1n na\u00eam 1898 la\u00efi ta\u00eang le\u00e2n ga\u00e1p r\u00f6\u00f4\u00f5i. La\u00f8ng na\u00f8o b\u00f2 ta\u00eang thue\u00e1 cu\u00f5ng ca\u00e9n ra\u00eang ma\u00f8 ch\u00f2u; ho\u00fbi co\u00f8n bie\u00e1t ke\u00e2u va\u00f8o \u00f1a\u00e2u? \u00d1\u00f6\u00f4\u00efc the\u00e1 ca\u00f9c nga\u00f8i co\u00e2ng s\u00f6\u00f9 ca\u00f8ng la\u00f8m gia\u00f8. Nhie\u00e0u ng\u00f6\u00f4\u00f8i Pha\u00f9p coi vie\u00e4c ca\u00f9c la\u00f8ng ngoan ngoa\u00f5n \u00f1o\u00f9ng thue\u00e1 nh\u00f6 va\u00e4y la\u00f8 mo\u00e4t ba\u00e8ng ch\u00f6\u00f9ng ro\u00f5 ra\u00f8ng ra\u00e8ng m\u00f6\u00f9c thue\u00e1 kho\u00e2ng co\u00f9 g\u00ec la\u00f8 qua\u00f9 \u00f1a\u00f9ng! * ** Thue\u00e1 tha\u00e2n ta\u00eang t\u00f6\u00f8 mo\u00e4t ha\u00f8o t\u00f6 le\u00e2n hai \u00f1o\u00e0ng r\u00f6\u00f4\u00f5i. Nh\u00f6\u00f5ng thanh nie\u00e2n ch\u00f6a va\u00f8o so\u00e5 \u00f1inh, ngh\u00f3a la\u00f8 co\u00f8n d\u00f6\u00f4\u00f9i 18 tuo\u00e5i, tr\u00f6\u00f4\u00f9c kia kho\u00e2ng pha\u00fbi no\u00e4p g\u00ec ca\u00fb th\u00ec nay pha\u00fbi no\u00e4p ba ha\u00f8o mo\u00e3i ng\u00f6\u00f4\u00f8i, t\u00f6\u00f9c la\u00f8 h\u00f4n ga\u00e1p \u00f1o\u00e2i mo\u00e4t sua\u00e1t \u00f1inh tr\u00f6\u00f4\u00f9c kia. Theo ngh\u00f2 \u00f1\u00f2nh nga\u00f8y 11 tha\u00f9ng Cha\u00efp na\u00eam 1919 cu\u00fba tho\u00e1ng s\u00f6\u00f9 Ba\u00e9c Ky\u00f8, th\u00ec ta\u00e1t ca\u00fb ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9, t\u00f6\u00f8 18 \u00f1e\u00e1n 60 tuo\u00e5i \u00f1e\u00e0u pha\u00fbi \u00f1o\u00f9ng mo\u00e4t sua\u00e1t thue\u00e1 tha\u00e2n \u00f1o\u00e0ng loa\u00eft la\u00f8 hai \u00f1o\u00e0ng r\u00f6\u00f4\u00f5i. Mo\u00e3i ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam lu\u00f9c na\u00f8o cu\u00f5ng pha\u00fbi mang theo m\u00ecnh the\u00fb thue\u00e1 tha\u00e2n, khi ho\u00fbi pha\u00fbi xua\u00e1t tr\u00ecnh; ai que\u00e2n hoa\u00ebc \u00f1a\u00f9nh ma\u00e1t se\u00f5 b\u00f2 ba\u00e9t bo\u00fb tu\u00f8. \u00d1e\u00e5 bu\u00f8 va\u00f8o cho\u00e3 \u00f1o\u00e0ng ba\u00efc b\u00f2 su\u00eft gia\u00f9, toa\u00f8n quye\u00e0n \u00d1ume ch\u00e6 ca\u00e0n la\u00f8m mo\u00e4t vie\u00e4c \u00f1\u00f4n gia\u00fbn la\u00f8 ta\u00eang so\u00e1 \u00f1inh le\u00e2n! Mo\u00e3i na\u00eam ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta pha\u00e2n bo\u00e5 cho mo\u00e3i la\u00f8ng mo\u00e4t so\u00e1 100","nha\u00e1t \u00f1\u00f2nh ve\u00e0 \u00f1inh va\u00f8 \u00f1ie\u00e0n thuo\u00e4c ca\u00f9c ha\u00efng. Nh\u00f6ng khi ca\u00e0n ta\u00eang the\u00e2m nguo\u00e0n thu th\u00ec the\u00e1 na\u00f8o? Th\u00ec c\u00f6\u00f9 vie\u00e4c ch\u00f6\u00f5a la\u00efi ca\u00f9c con so\u00e1 cu\u00fba ta\u00f8i kho\u00f9a ro\u00e0i ba\u00e9t ca\u00f9c la\u00f8ng pha\u00fbi \u00f1o\u00f9ng thue\u00e1 cho so\u00e1 \u00f1inh va\u00f8 \u00f1ie\u00e0n cao h\u00f4n con so\u00e1 \u00f1a\u00f5 pha\u00e2n bo\u00e5 \u00f1a\u00e0u na\u00eam. V\u00ec the\u00e1, t\u00e6nh Nam Ky\u00f8 (Ba\u00e9c Ky\u00f8) to\u00e5ng die\u00e4n t\u00edch ch\u00f6a \u00f1e\u00e1n 120.000 he\u00f9cta nh\u00f6ng tho\u00e1ng ke\u00e2 \u00f1a\u00f5 ghi \u00f1e\u00e1n 122.000 he\u00f9cta ruo\u00e4ng, va\u00f8 ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n An Nam buo\u00e4c pha\u00fbi no\u00e4p thue\u00e1 cho nh\u00f6\u00f5ng ruo\u00e4ng kho\u00e2ng co\u00f9 tre\u00e2n th\u00f6\u00efc te\u00e1! Co\u00f9 ke\u00e2u cu\u00f5ng cha\u00fb ai the\u00f8m nghe! Thue\u00e1 ma\u00f9 kho\u00e2ng nh\u00f6\u00f5ng na\u00ebng oa\u00e8n l\u00f6ng, ma\u00f8 co\u00f8n luo\u00e2n luo\u00e2n thay \u00f1o\u00e5i. Mo\u00e4t so\u00e1 thue\u00e1 l\u00f6u tho\u00e2ng ha\u00f8ng ho\u00f9a cu\u00f5ng gio\u00e1ng nh\u00f6 the\u00e1. Va\u00fb la\u00efi, \u00f1a\u00f9nh thue\u00e1 nh\u00f6 ca\u00f9ch sau \u00f1a\u00e2y th\u00ec la\u00f8m sao ma\u00f8 co\u00e2ng ba\u00e8ng \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc: ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ca\u00e1p gia\u00e1y phe\u00f9p l\u00f6u tho\u00e2ng cho 150 kilo\u00e2gam thuo\u00e1c la\u00f8o, sau \u00f1o\u00f9 la\u00efi bo\u00e1 tr\u00ed \u00f1e\u00e5 \u00f1a\u00f9nh thue\u00e1 \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc nhie\u00e0u la\u00e0n cu\u00f5ng mo\u00f9n ha\u00f8ng \u00f1o\u00f9 mo\u00e3i khi no\u00f9 chuye\u00e5n sang tay chu\u00fb kha\u00f9c, mo\u00e3i khi so\u00e1 150 kilo\u00e2gam a\u00e1y \u00f1\u00f6\u00f4\u00efc pha\u00e2n pho\u00e1i cho ba, bo\u00e1n kha\u00f9ch mua? Cha\u00fang co\u00f8n lua\u00e4t le\u00e4 na\u00f8o kha\u00f9c ngoa\u00f8i s\u00f6\u00ef tu\u00f8y tie\u00e4n cu\u00fba bo\u00efn nha\u00f8 \u00f1oan. B\u00f4\u00fbi va\u00e4y, ng\u00f6\u00f4\u00f8i An Nam ra\u00e1t s\u00f4\u00ef bo\u00efn nha\u00f8 \u00f1oan, c\u00f6\u00f9 thoa\u00f9ng tha\u00e1y chu\u00f9ng la\u00f8 ho\u00ef v\u00f6\u00f9t ngay gi\u00f6\u00f5a \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng nh\u00f6\u00f5ng thu\u00f9ng muo\u00e1i, thu\u00f9ng cau, hoa\u00ebc thuo\u00e1c la\u00f8o cu\u00fba ho\u00ef: tha\u00f8 v\u00f6\u00f9t cu\u00fba \u00f1i co\u00f8n h\u00f4n la\u00f8 pha\u00fbi \u00f1o\u00f9ng thue\u00e1 he\u00e1t khoa\u00fbn na\u00f8y \u00f1e\u00e1n khoa\u00fbn kha\u00f9c ma\u00f5i ma\u00f5i kho\u00e2ng tho\u00e2i. \u00d4\u00db mo\u00e4t so\u00e1 vu\u00f8ng nha\u00e2n da\u00e2n buo\u00e4c lo\u00f8ng pha\u00fbi nho\u00e5 thuo\u00e1c, cha\u00ebt cau, \u00f1e\u00e5 tra\u00f9nh nh\u00f6\u00f5ng phie\u00e0n nhie\u00e3u v\u00ec thue\u00e1 m\u00f4\u00f9i. \u00d4\u00db Luo\u00e2ng Phaba\u00eang, nhie\u00e0u phu\u00ef n\u00f6\u00f5 nghe\u00f8o kho\u00e5 tha\u00fbm th\u00f6\u00f4ng pha\u00fbi mang xie\u00e0ng \u00f1i que\u00f9t \u00f1\u00f6\u00f4\u00f8ng ch\u00e6 v\u00ec mo\u00e4t to\u00e4i kho\u00e2ng no\u00e4p no\u00e5i thue\u00e1. 101","T\u00e6nh Ba\u00e9c Ninh (Ba\u00e9c Ky\u00f8) b\u00f2 lu\u00f5 lu\u00eft ta\u00f8n pha\u00f9, the\u00e1 ma\u00f8 cu\u00f5ng pha\u00fbi no\u00e4p 500.000 \u00f1o\u00e0ng tie\u00e0n thue\u00e1. * ** Ca\u00f9c ba\u00efn \u00f1a\u00f5 nghe o\u00e2ng Mo\u00e2rix\u00f4 Lo\u00e2ng, toa\u00f8n quye\u00e0n \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng, o\u00e2ng Anbe Xaro\u00e2, Bo\u00e4 tr\u00f6\u00f4\u00fbng Bo\u00e4 Thuo\u00e4c \u00f1\u00f2a, va\u00f8 ba\u00f9o ch\u00ed cu\u00fba ho\u00ef \u2013 mo\u00e4t th\u00f6\u00f9 ba\u00f9o ch\u00ed vo\u00e2 t\u00f6 \u2013 khua chie\u00e2ng go\u00f5 tro\u00e1ng ve\u00e0 tha\u00f8nh co\u00e2ng cu\u00fba co\u00e2ng tra\u00f9i \u00d1o\u00e2ng D\u00f6\u00f4ng. Nh\u00f6ng ho\u00ef la\u00efi gi\u00f6\u00f5 k\u00edn kho\u00e2ng no\u00f9i la\u00f8 \u00f1a\u00f5 du\u00f8ng bie\u00e4n pha\u00f9p g\u00ec \u00f1e\u00e5 \u00f1i \u00f1e\u00e1n tha\u00f8nh co\u00e2ng \u00f1o\u00f9. Ho\u00ef s\u00f4\u00ef lo\u00e4 b\u00ed quye\u00e1t nha\u00f8 nghe\u00e0. Ke\u00e5 cu\u00f5ng pha\u00fbi. Va\u00f8 b\u00ed quye\u00e1t a\u00e1y la\u00f8 nh\u00f6 the\u00e1 na\u00f8y: tr\u00f6\u00f4\u00f9c he\u00e1t, ho\u00ef \u00f1em khoa\u00fbn l\u00f4\u00efi t\u00f6\u00f9c co\u00e2ng tra\u00f9i ra \u00f1e\u00e5 ca\u00e2u nh\u00f6\u00f5ng ke\u00fb nga\u00e2y th\u00f4. Nh\u00f6ng ngo\u00f9n a\u00e1y kho\u00e2ng a\u00ean thua ma\u00e1y, ho\u00ef be\u00f8n ba\u00e9t ca\u00f9c xa\u00f5 pha\u00fbi ba\u00f9n co\u00e2ng sa\u00fbn \u00f1i \u00f1e\u00e5 mua co\u00e2ng tra\u00f9i. Cu\u00f5ng va\u00e3n kho\u00e2ng \u00f1u\u00fb, ho\u00ef lie\u00e0n \u00f1o\u00f8i nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i co\u00f9 ma\u00f9u ma\u00ebt \u00f1e\u00e1n, a\u00e1n cho mo\u00e3i ng\u00f6\u00f4\u00f8i mo\u00e4t bie\u00e2n lai tr\u00f6\u00f4\u00f9c, the\u00e1 la\u00f8 nh\u00f6\u00f5ng ng\u00f6\u00f4\u00f8i na\u00f8y ch\u00e6 co\u00f8n co\u00f9 vie\u00e4c cha\u00efy va\u00efy no\u00e4p cho \u00f1u\u00fb khoa\u00fbn tie\u00e0n \u00f1a\u00f5 ghi sa\u00fcn trong bie\u00e2n lai. V\u00ec ruo\u00e4t ke\u00f9t cu\u00fba ch\u00ednh phu\u00fb th\u00ec ro\u00e4ng the\u00e2nh thang, ma\u00f8 so\u00e1 nh\u00f6\u00f5ng nha\u00f8 co\u00e2ng th\u00f6\u00f4ng ba\u00fbn x\u00f6\u00f9 th\u00ec kho\u00e2ng nhie\u00e0u, cho ne\u00e2n so\u00e1 co\u00e2ng tra\u00f9i a\u00e1n va\u00f8o cho ho\u00ef kho\u00e2ng \u00f1u\u00fb \u00f1e\u00e5 nhe\u00f9t \u00f1a\u00e0y ca\u00f9i ruo\u00e4t ke\u00f9t kho\u00e2ng \u00f1a\u00f9y kia. The\u00e1 la\u00f8 ca\u00f9i nha\u00f8 n\u00f6\u00f4\u00f9c quen go\u00f5 c\u00f6\u00f9 go\u00f5 ma\u00f5i va\u00f8o \u00f1a\u00f9m \u00f1o\u00e2ng \u00f1a\u00f5 b\u00f2 go\u00f5 nhie\u00e0u nha\u00e1t: ng\u00f6\u00f4\u00f8i ta ba\u00e9t hai, ba, bo\u00e1n ng\u00f6\u00f4\u00f8i da\u00e2n nghe\u00f8o hoa\u00ebc nhie\u00e0u h\u00f4n n\u00f6\u00f5a, pha\u00fbi mua chung mo\u00e4t co\u00e5 phie\u00e1u! D\u00f6\u00f4\u00f9i \u00f1a\u00e2y la\u00f8 mo\u00e4t v\u00ed du\u00ef ve\u00e0 ca\u00f9i ngo\u00f9n ma\u00f8 ca\u00f9c quan cai tr\u00f2 cu\u00fba chu\u00f9ng ta th\u00f6\u00f4\u00f8ng du\u00f8ng \u00f1e\u00e5 mo\u00f9c tie\u00e0n trong tu\u00f9i ng\u00f6\u00f4\u00f8i ba\u00fbn x\u00f6\u00f9. 102"]


Like this book? You can publish your book online for free in a few minutes!
Create your own flipbook