ມ.7_ພາສາອັງກິດ_ຄູ່ມື_english

2. Listen and repeat ຟງັ ແລະ ເວົ້າຕາມ - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບ 1-2 ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນເບ່ ິງຄາໍ ສບັ ແລະ ຟງັ ຄອູ າ່ ນ. - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ຄນື ,ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ອາ່ ນຕາມ 2-3 ຄງັ້ . - ຄເູ ອີນ້ ນກັ ຮຽນຈາໍ ນວນໜ່ ືງອາ່ ນຄາໍ ສບັ ເທ່ ືອລະຄນົ , ຄນົ ລະ 4-5ຄາໍ ສບັ . - ຄບູ ອກວທິ ີອອກສຽງໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ. 3.  Look and say ເບ່ ິງ ແລະ ເວ້ົາ A. - ຄບູ ອກນກັ ຮຽນເບ່ ິງຄາໍ ສບັ ຢໃູ່ ນວງົ ຂອບ. - ຄອູ າ່ ນຊ່ ື ແຕລ່ ະແຂວງໃນວງົ ຂອບ1-2ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນຟງັ . - ຄອູ າ່ ນຄນື , ນກັ ຮຽນອາ່ ນຕາມຫຼງັ 1-2ຄງັ້ . B. - ຄບູ ອກນກັ ຮຽນເບ່ ິງແຜນທ່ ີເປ່ ົາ. - ຄບູ ອກນກັ ຂຽນຊ່ ແື ຕລ່ ະແຂວງໃສໃ່ ນແຜນທ່ ີ. - ຄຍູ າ່ ງອອ້ ມຫອ້ ງເພ່ ືອສງັ ເກດການປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ຂອງນກັ ຮຽນ. - ຄເູ ອົາແຜນທ່ ີກຽ່ ວກບັ ປະເທດລາວອອກມາໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບ່ ງິ ແລະກວດພອ້ ມກນັ ໝດົ ຫອ້ ງ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ C. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແຕມ້ ແຜນວາດຊວ່ ຍຈ່ກື ຽ່ ວກບັ ປະເທດລາວ (mindmap)ເປັນກມຸ່ ຫຼືເປັນຄ.ູ່ - ນກັ ຮຽນສນົ ທະນາ ແລະ ຂຽນຄາໍ ຕອບໃສ.່ - ຄຍູ າ່ ງອອ້ ມຫອ້ ງເພ່ ືອສງັ ເກດເບ່ ິງການປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາໍ 47

- ຄເູ ອີ້ນເອົາອາສາສະມກັ ອອກມາແຕມ້ mindmap ໃສກ່ ະດານ ພອ້ ມທງັ ຂຽນແຕລ່ ະແຂວງຕ່ ມື ໃສແ່ ຜນວາດຊວ່ ຍຈ່ ື (mindmap). - ຄເູ ອົາແຜນທ່ ີທ່ ີກຽມມາໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບ່ ິງ ແລະກວດພອ້ ມກນັ . ຄາໍ ຕອບ: North: Phongsaly, Oudomxay, Luang Prabang. South: Salavan, Champasack, Xekong, Attapeu. East: Houaphan, Xiengkhouang. West: Luangnamtha, Bokeo, Xayaboury. Centre: Vientiane Capital, Vientiane Province, Bolikhamxay, Khammouane, Savannakhet, Xaysomboun. 4. Listen and practise ຟງັ ແລະ ເຝິກເວ້ົາ - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາ 1ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນຟງັ . - ຄຖູ າມເອົາຄວາມໝາຍລວມໂດຍຫຍໍເ້ ປັນພາສາລາວຈາກນກັ ຮຽນ. - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາຄນື ອີກ ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ອາ່ ນຕາມປະມານ 2 – 3 ຄງັ້ . - ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນຜດັ ປ່ຽນບດົ ບາດກນັ . - ຄຈູ ດັ ນກັ ຮຽນເປັນຄູ່ ເພ່ ືອປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາໍ ສນົ ທະນາໂດຍຜດັ ປ່ຽນບດົ ບາດກນັ . - ຄຍູ າ່ ງອອ້ ມຫອ້ ງເພ່ ືອສງັ ເກດ ແລະ ຊວ່ ຍນກັ ຮຽນໃນການປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ຂອງ ເຂົາເຈາ້ົ . - ຄເູ ອ້ີນເອົານກັ ຮຽນ 2 ຫາ 4 ຄູ່ ຢືນຂນຶ້ ຫຼື ອອກມາໜາ້ ກະດານ ເພ່ ືອສະແດງ ບດົ ບາດໃຫໝ້ ໃູ່ ນຫອ້ ງຟງັ ເທ່ ືອລະຄ.ູ່ 5. Grammar note ຫຼກັ ໄວຍາກອນ - ຄອູ ະທິບາຍການນາໍ ໃຊ້ There is/are + preposition of place. There is/are ແລະ have/has , ທງັ ສອງຢາ່ ງນແີ້ ປວາ່ ມ,ີ ແຕກ່ ານນາໍ ໃຊບ້ ່ ໍຄືກນັ . have/has ຕອ້ ງການມຕີ ວົ ປະທານ (ຕວົ ຕງັ້ ) ປະໂຫຍກ. ຕວົ ຢາ່ ງ: Vientiane has two border check points. - There is/ are ບ່ ໍຕອ້ ງການມປີ ະທານປະໂຫຍກ. ຕວົ ຢາ່ ງ: There is a border check point in Khammouane province. 48

6. Look and answer ເບ່ ງິ ແລະ ຕອບ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຄາໍ ຖາມທງັ 5 ຂໍ້ - ຄຈູ ດັ ນກັ ຮຽນເປັນຄເູ່ ພ່ ືອປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາໍ ຖາມ-ຕອບ - ຄຍູ າ່ ງອອ້ ມຫອ້ ງເພ່ ືອສງັ ເກດ ແລະຊວ່ ຍນກັ ຮຽນໃນການປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ - ຄກູ ວດແກໂ້ ດຍເອີນ້ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນ ແລວ້ ຂຽນຄາໍ ຕອບທ່ ີຖກື ຕອ້ ງໃສ່ ກະດານ. ຄາໍ ຕອບ: ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ1. There are 3 provinces in the north. 2. There are 6 provinces in the centre. 3. There are 3 provinces in the west. 4. There are 4 provinces in the south. 5. There are 2 provinces in the east. 7. Read and answer ອາ່ ນ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ - ຄອູ າ່ ນບດົ ອາ່ ນໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ 1 ເທ່ ືອ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນບດົ ອາ່ ນ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຄາໍ ຖາມ ທງັ 6 ຂໍ້ ໃນບດົ ເຝິກຫດັ . - ຄເູ ຮັດຕວົ ຢາ່ ງໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບ່ ງິ ໜ່ ຶງຂໍ.້ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮັດບດົ ຝຶກຫດັ . - ຄຍູ າ່ ງອອ້ ມຫອ້ ງ ແລະ ສງັ ເກດການປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ຂອງນກັ ຮຽນ. - ຄກູ ວດແກໂ້ ດຍເອີ້ນເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. - ຄພູ ານກັ ຮຽນສະຫຸຼບ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແປຄວາມໝາຍຂອງບດົ ອາ່ ນ ໂດຍຄຊູ ວ່ ຍ ໃນກລໍ ະນທີ ່ ີມຄີ າໍ ສບັ ທ່ ີບ່ ໍຄນຸ້ ເຄຍີ ຫຼື ປະໂຫຍກທ່ ີນກັ ຮຽນແປບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ. ຄາໍ ຕອບ: 1. In the north. 2. Vietnam. 3. 6 provinces. 49

4. 360,000 people . 5. 12 ethnic groups. 6. Visiting temples , old Royal Palace Museum and travelling up river by boat to visit the Buddha caves. 8. Ask and answer ຖາມ ແລະ ຕອບ - ຄຈູ ດັ ນກັ ຮຽນເປັນຄູ່ ຜໜູ້ ່ ືງເປັນ A ແລະ ຜໜູ້ ່ ືງເປັນ B ແຕລ່ ະຄນົ ມຕີ າຕະລາງ ໃຜລາວ ໃນຕາຕະລາງມບີ າງຂມໍ້ ນູ ຕວົ ເລກຂາດໄປ, ນກັ ຮຽນ A ຕອ້ ງໄປຖາມ ເອົານາໍ ນກັ ຮຽນ B ໂດຍການໃຊບ້ ດົ ສນົ ທະນາດງ່ ັ ນ:້ີ A: How many districts are there in Savannakhet province? B: There are_________ Student A: How many …? Student B: How many …? (ລະວງັ ເວລາການສນົ ທະນານກັ ຮຽນ A ຕອ້ ງບ່ໍໃຫ້ນກັ ຮຽນ B ເຫັນຂໍມ້ ນູ ຂອງຕນົ ເອງ, ຜດັ ປ່ຽນບດົ ບາດກນັ ) Provinces Districts Villages People Households Savannakhet 15 1,010 703,000 114,000 Bokeo 5 265 164,525 21,974 Oudomxay 7 475 313,380 35,815 - ຈາກນນັ້ ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນຂມໍ້ ນູ ຕວົ ເລກຈາກຕາຕະລາງເປັນແຕລ່ ະແຂວງຄື ຕວົ ຢາ່ ງ: In Savannakhet, there are 15 districts, 1,010 villages, 703,000 people and 114, 000 households. 50

9. Complete ຕ່ ມື ໃຫຄ້ ບົ - ຄແູ ນະນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເລອື ກເອົາແຂວງໃດກ່ໄໍ ດ້ ແລວ້ ຕ່ ືມຂມໍ້ ນູ ໃສຕ່ າຕະລາງເຊ່ ັນ: Name of province Savannakhet Where? Centre How many people? 703,000 Districts 15 Villages 1,010 Capital Kaisone Phomvihane Tourist attractions Inhang How/travel? By road/boat ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 10. Write ຂຽນ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນ ຫຼືແຕງ່ ເລ່ ອື ງກຽ່ ວກບັ ຂມໍ້ ນູ ແຂວງໃດໜ່ ຶງກ່ໄໍ ດຕ້ າມຕວົ ຢາ່ ງບດົ ອາ່ ນ ຂໍ້ 7. Lesson 2 Weather ບດົ ຮຽນທີ 2 ອາກາດ ໃນບດົ ຮຽນນ້ີ ນກັ ຮຽນຈະໄດຮ້ ຽນຮກູ້ ຽ່ ວກບັ ດນິ ຟ້າອາກາດ ແລະ ລະດກູ ານໃນ ປະເທດ ລາວ. 1. Vocabulary ຄາໍ ສບັ ໃໝ່ - ກອ່ ນເຂົ້າສບູ່ ດົ ຮຽນ ຄຖູ າມນກັ ຮຽນວາ່ ປະເທດລາວມຈີ ກັ ລະດ?ູ ລະດໃູ ດແດ?່ - ຄບູ ອກນກັ ຮຽນເປີດປຶ້ມ, ອາ່ ນຄາໍ ສບັ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບ ໃນໃຈ. - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບ 1-2 ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນເບ່ ງິ ຄາໍ ສບັ ແລະ ຟງັ ຄອູ າ່ ນ. - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ຄນື ,ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ອາ່ ນຕາມ 2-3 ຄງັ້ . - ຄເູ ອີ້ນນກັ ຮຽນຈາໍ ນວນໜ່ ືງອາ່ ນຄາໍ ສບັ ເທ່ ືອລະຄນົ , ຄນົ ລະ 4-5 ຄາໍ ສບັ . - ຄບູ ອກວທິ ີອອກສຽງໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ. 51

2. Listen and repeat ຟງັ ແລະ ເວ້ົາຕາມ - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບ 1-2 ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນເບ່ ງິ ຄາໍ ສບັ ແລະ ຟງັ ຄອູ າ່ ນ. - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ຄນື ,ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ອາ່ ນຕາມ 2-3 ຄງັ້ . - ຄເູ ອ້ນີ ນກັ ຮຽນຈາໍ ນວນໜ່ ືງອາ່ ນຄາໍ ສບັ ເທ່ ືອລະຄນົ , ຄນົ ລະ 4-5 ຄາໍ ສບັ . - ຄບູ ອກວທິ ີອອກສຽງໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ. 3. Look and match ເບ່ ງິ ແລະ ຈບັ ຄູ່ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບ່ ງິ ຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບ ຄອູ າ່ ນໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ 1-2 ຄງັ້ . - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ຜດັ ປ່ຽນກນັ ອາ່ ນຄາໍ ສບັ ແລະ ຈບັ ຄໃູ່ ສແ່ ຕລ່ ະຮບູ ພາບ. ໝາຍເຫດ: ໃນ 7 ຮບູ ພາບນ,້ີ ບາງຮບູ ພາບກບໍ ່ ໍມໃີ ນປະເທດເຮົາຄ:ື snowing and icy. 4. Match ຈບັ ຄູ່ - ຄແູ ນະນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບ່ ງິ ຕາຕະລາງພມູ ອາກາດຂອງປະເທດລາວທ່ ີມຕີ ວົ ເລກການ ວດັ ອນຸ ຫະພມູ ແຕເ່ ດອື ນ1 ຫາ 12. - ຄບູ ອກຄວາມແຕກຕາ່ ງລະຫວາ່ ງ ອງົ ສາ C (degree Celsius) ແລະ ອງົ ສາ F (degree Fahrenheit), 0.C = 32 .F 1.C = 33 .F 2.C = 35 .F 17.C = 62 .F - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນປະໂຫຍກຢຫູ່ ອ້ ງ A ຈາກນນັ້ ໃຫຊ້ ອກຄາໍ ຕອບຢຫູ່ ອ້ ງ B ໃຫ້ ຖກື ຕອ້ ງ. - ຄກູ ວດແກໂ້ ດຍເອນ້ີ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ຄາໍ ຕອບ: 1. 82 2. August 3. 17 4. 80-81 5. 1 52

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ5. Listen and answer ຟງັ ແລະ ຕອບ - ຄແູ ນະນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ ບດົ ອາ່ ນ 1-2 ຄງັ້ ກອ່ ນຈະໝາຍຄາໍ ຕອບ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ຫຼງັ ຈາກໄດຟ້ ງັ ບດົ ອາ່ ນແລວ້ . - ຄກູ ວດແກໂ້ ດຍເອນີ້ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ບດົ ອາ່ ນສາໍ ລບັ ຄູ Laos is a completely landlocked country of Indo-China, bordered with Myanmar and China on the north, Vietnam on the east, Cambodia on the south, and Thailand on the west. The general features of the weather and climate of Laos are similar to those described for Vietnam. It has a single rainy season with a maximum rainfall between May and September or October. The rest of the year is dry and rather sunny. Temperatures remain rather high the year round but in the North it is occasionally cooler during the winter season. The humidity is significantly lower during the dry season; the weather is more comfortable and pleasant than during the rather muggy and sultry days. ຄາໍ ຕອບ: 1. True 2. False (bordered with Myanmar and China on the north, Vietnam on the east, Cambodia on the south, and Thailand on the west). 3. False (It has a single rainy season) 4. True 5. True 53

6. Read and complete ອາ່ ນ ແລະຕ່ ືມໃຫຄ້ ບົ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຄາໍ ສບັ ທ່ ີຢໃູ່ ນວງົ ຂອບກອ່ ນ ເພ່ ືອທາໍ ຄວາມເຂົ້າໃຈກບັ ຄວາມ ໝາຍຂອງຄາໍ ສບັ . - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນ ແລະໃຊຄ້ ວາມສາມາດໃນການຕ່ ມື ຄາໍ ສບັ ໃສບ່ ອ່ ນຫວາ່ ງໃຫ້ ຖກື ຕອ້ ງ. - ຄກູ ວດແກໂ້ ດຍເອ້ນີ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ຄາໍ ຕອບ: 1. climate 2. season 3. distinct 4. cool 5. hot 6. rainy 7. time 8. green 9. colourful 7. Read and answer ອາ່ ນ ແລະ ຕອບ - ຄອູ າ່ ນບດົ ອາ່ ນໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ 1 ເທ່ ືອ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນບດົ ອາ່ ນ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຄາໍ ຖາມທງັ 6 ຂໍໃ້ ນບດົ ເຝິກຫດັ . - ຄເູ ຮັດຕວົ ຢາ່ ງໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບ່ ງິ ໜ່ ຶງຂ.ໍ້ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮັດບດົ ຝຶກຫດັ . - ຄຍູ າ່ ງອອ້ ມຫອ້ ງ ແລະ ສງັ ເກດການປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາໍ ຂອງນກັ ຮຽນ. - ຄກູ ວດແກໂ້ ດຍເອ້ີນເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. - ຄພູ ານກັ ຮຽນສະຫຸຼບ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແປຄວາມໝາຍຂອງບດົ ອາ່ ນ ໂດຍຄຊູ ວ່ ຍ ໃນກລໍ ະນທີ ່ ີມີ ຄາໍ ສບັ ທ່ ີບ່ ໍຄນຸ້ ເຄຍີ ຫຼື ປະໂຫຍກທ່ ີນກັ ຮຽນແປບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ. ຄາໍ ຕອບ: 1. There are two distinct seasons. 2. For land transport during Laos’s wet season it can be slow and soggy. 3. They are cool dry seaon and hot dry season. 54

4. The cool dry season lasts from November to February. ( 4 months) 5. Apirl is the hottest month and August is the westtest month. 8. Write ຂຽນ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນບດົ ກຽ່ ວກບັ ດນິ ຟາ້ ອາກາດໃນເຂດແຂວງຕນົ ເອງ ໂດຍໃຊຂ້ ມໍ້ ນູ ຈາກກດິ ຈະກາໍ ທີ 6. ………………………………………………………………………….…… ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ………………………………………………………………………….…… ………………………………………………………………………….…… Lesson 3 Tourist sites ບດົ ຮຽນທີ 3 ສະຖານທ່ ີທອ່ ງທຽ່ ວ ໃນບດົ ຮຽນນ້ີ ນກັ ຮຽນຈະໄດຮ້ ຽນຮກູ້ ຽ່ ວກບັ ສະຖານທ່ ີທອ່ ງທຽ່ ວໃນປະເທດລາວ. 1. Vocabulary ຄາໍ ສບັ ໃໝ່ - ກອ່ ນເຂ້ົາສບູ່ ດົ ຮຽນ ຄຖູ າມນກັ ຮຽນກຽ່ ວກບັ ສະຖານທ່ ີທອ່ ງທຽ່ ວຢໃູ່ ນປະເທດລາວ. - ຄບູ ອກນກັ ຮຽນເປີດປ້ຶມ, ອາ່ ນຄາໍ ສບັ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບ ໃນໃຈ. 2. Listen and repeat ຟງັ ແລະ ເວົ້າຕາມ - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບ 1–2 ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນເບ່ ງິ ຄາໍ ສບັ ແລະ ຟງັ ຄອູ າ່ ນ. - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ຄນື , ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະອາ່ ນຕາມ 2–3 ຄງັ້ . - ຄເູ ອ້ີນນກັ ຮຽນຈາໍ ນວນໜ່ ຶງອາ່ ນຄາໍ ສບັ ເທ່ ືອລະຄນົ , ຄນົ ລະ 4–5 ຄາໍ ສບັ . - ຄບູ ອກວທິ ີອອກສຽງໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ. - ຄພູ ານກັ ຮຽນແປຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ສບັ . 3. Listen and practise ຟງັ ແລະ ເຝິກຫດັ - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາ 1ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນຟງັ . 55

- ຄຖູ າມເອົາຄວາມໝາຍລວມໂດຍຫຍໍເ້ ປັນພາສາລາວຈາກນກັ ຮຽນ. - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາຄນື ອີກ ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ອາ່ ນຕາມປະມານ 2 – 3 ຄງັ້ . - ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນຜດັ ປ່ຽນບດົ ບາດກນັ . - ຄຈູ ດັ ນກັ ຮຽນເປັນຄູ່ ເພ່ ືອປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາໍ ສນົ ທະນາໂດຍຜດັ ປ່ຽນບດົ ບາດກນັ . - ຄຍູ າ່ ງອອ້ ມຫອ້ ງເພ່ ືອສງັ ເກດ ແລະ ຊວ່ ຍນກັ ຮຽນໃນການປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ຂອງ ເຂົາເຈາ້ົ . - ຄເູ ອນີ້ ເອົານກັ ຮຽນ 2 ຫາ 4 ຄູ່ ຢືນຂນຶ້ ຫຼື ອອກມາໜາ້ ກະດານ ເພ່ ືອສະແດງ ບດົ ບາດໃຫໝ້ ໃູ່ ນຫອ້ ງຟງັ ເທ່ ືອລະຄ.ູ່ 4. Match ຈບັ ຄູ່ - ຂໍ້ A ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຊ່ ທື ່ ີໃຫມ້ າ ແລະ ສງັ ເກດເບ່ ິງຮບູ ພາບ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນຊ່ ລື ງົ ໃສກ່ ອ້ ງຮບູ ພາບໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປຽບທຽບຄາໍ ຕອບກບັ ໝທູ່ ່ ີນງ່ ັ ຢຂູ່ າ້ ງ. - ຄຍູ ງັ ບ່ ໍຄວນໃຫຄ້ າໍ ຕອບແກນ່ ກັ ຮຽນເທ່ ືອ ເພາະວາ່ ມນັ ກຽ່ ວພນັ ກບັ ຂໍ້ B. - ຂໍ້ B ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນເນອ້ື ໃນ (a, b, c, d,e, f, g, h) ແລະ ໃຫຂ້ ຽນຕວົ ອກັ ສອນ ໃສແ່ ຕລ່ ະຮບູ ພາບໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ ໂດຍຄເູ ຮັດຂໜໍ້ ່ ຶງເປັນຕວົ ຢາ່ ງກອ່ ນ - ຄກູ ວດແກໂ້ ດຍເອ້ນີ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ຄາໍ ຕອບ: 1. (g)Wat Sisaket 2.(f) National Museum 3.(e) Xiengkhouan Buddha Park 4.(c)Ho Phakeo Museum 5. (a)IngHang Stupa 6.(b) Patuxai 7. (h)Ang Nam Ngum 8. (d)Wat Phou 56

5. Grammar note ຫຼກັ ໄວຍາກອນ - ຄອູ ະທິບາຍການນາໍ ໃຊ້ First conditionalໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ ຄ:ື ໃຊເ້ ພ່ ືອສະແດງ ເຖງີ ເຫດການທ່ ີເປັນໄປໄດ້ ແລະ ມຜີ ນົ ຕາມມາ Possible situation result ຕວົ ຢາ່ ງຮບູ ແບບການຂຽນປະໂຫຍກ: If + present simple, + will+ infinitive verb If you go to Pakse by bus, it will take about 12 hours. (ພາສາເວ້ົາ) If you go to Pakse, you’ll see Wat Phou. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ(ພາສາຂຽນ) If you go to Pakse, you will see Wat Phou. 6. Choose ເລືອກ - ຄແູ ນະນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຄາໍ ສບັ ທ່ ີຢໃູ່ ນວງົ ຂອບ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນສງັ ເກດເບ່ ງິ ຮບູ ພາບແລະ ເລືອກເອົາຄາໍ ສບັ ທ່ ີຢໃູ່ ນວງົ ຂອບຂຽນໃສ່ ກອ້ ງຮບູ ໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ. ຄາໍ ຕອບ: 2. boat racing festival 1. trade fair 4. Lao New Year 3. stupa 6. Market 5. rocket festival 7. Listen and answer ຟງັ ແລະ ຕອບ - ຄອູ າ່ ນບດົ ເລ່ ອື ງໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ (ຄງັ້ ທ່ ີໜ່ ືງ). - ຄອູ າ່ ນຄງັ້ ທ່ ີສອງໃຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນຄາໍ ຕອບໃສບ່ ອ່ ນຫວາ່ ງໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ. - ຄກູ ວດແກໂ້ ດຍເອນີ້ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ບດົ ອາ່ ນ: What happens in Champasack of the 2015? There are many events on in Champasack to celebrate Visit Laos Year. On the tenth of February there is a weekend trade fair at Lao-Thai border. From the twentieth to the twenty-eighth of February, the Wat Phou festival is held at Wat Phou Champasack. 57

On the twenty-ninth of February, the Pang Stupa festival is on. On the fourth of March there is the Nanging Stupa festival. From the thirteenth to the sixteenth of April there is a Lao New Year festival at Pakse. During May there are rocket festivals in many different villages around Laos. In June there is a fruit market at Laksao. On the fourteenth of October there is boat racing in Pakse. In November there is boat racing at Khong Island. Dates February : Weekend trade fair on the Lao-Thai border February 20-28 : Wat Phou festival February 29 : Pang Stupa festival March 4 : Nanging Stupa festival April 13-16 : Lao New Year festival at Pakse May : Rocket festival June : fruit market at Laksaoet October 14 : Boat racing in Pakse November : Boat racing festival at Khong Island (ຕວົ ເຂັມ້ ແລະ ເນງີ້ ແມນ່ ຄາໍ ຕອບ) 8. Complete ຕ່ ມື ໃຫຄ້ ບົ - ຄແູ ນະນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບ່ ິງວນັ ສາໍ ຄນັ ຕາ່ ງໆຂອງຊາດແລວ້ ຂຽນວນັ ທີ, ເດອື ນໃສໃ່ ຫ້ ຖກື ກບັ ວນັ ດງ່ ັ ກາ່ ວ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບ່ ງິ ບນັ ດາວນັ ສາໍ ຄນັ ຂອງຊາດແລວ້ ຂຽນວນັ ທີ, ເດອື ນໃສໃ່ ຫ່ ຖກື ຕອ້ ງ. ຄາໍ ຕອບ: 8 March/ (the eighth of March) is Woman’s Day 58

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ13 -16 April/ (from the 13th-16th of April) is Lao New Year 1 June/ (on the first of June) is Children’s day 7 October/(on the seventh of October) is Teacher’s Day In October is Boat Racing festival In December is That Luang festival 2 December/ (on the second of December) is Lao National Day 9. Read and answer ອາ່ ນ ແລະ ຕອບ - ຄອູ າ່ ນບດົ ອາ່ ນໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ 1 ເທ່ ືອ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນບດົ ອາ່ ນ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຄາໍ ຖາມ ທງັ 5 ຂໍ້ ໃນບດົ ເຝິກຫດັ . - ຄເູ ຮັດຕວົ ຢາ່ ງໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບ່ ງິ ໜ່ ຶງຂໍ.້ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮັດບດົ ຝຶກຫດັ . - ຄຍູ າ່ ງອອ້ ມຫອ້ ງ ແລະ ສງັ ເກດການປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາໍ ຂອງນກັ ຮຽນ. - ຄກູ ວດແກໂ້ ດຍເອີນ້ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. - ຄພູ ານກັ ຮຽນສະຫຸຼບ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແປຄວາມໝາຍຂອງບດົ ອາ່ ນ ໂດຍຄຊູ ວ່ ຍ ໃນກລໍ ະນທີ ່ ີມຄີ າໍ ສບັ ທ່ ີບ່ ໍຄນຸ້ ເຄຍີ ຫຼື ປະໂຫຍກທ່ ີນກັ ຮຽນແປບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ. ຄາໍ ຕອບ: 1. in the sixth Lunar month (around May or June) 2. is a ceremony believed to bring the rains so that rice planting can begin 3. two to three days. 4. Designers of failed rockets are thrown in the mud or pond. 5. Yes, they do. 59

10. Write ຂຽນ ພາກຂຽນ. ຄແູ ນະນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຝຶກຂຽນເລ່ ືອງທ່ ີເຂົາເຈາົ້ ເລອື ກມາໃນກມຸ່ ໂດຍນາໍ ໃຊແ້ ນວຄດິ ທ່ ີໃດມ້ າເພ່ ືອຊວ່ ຍໃນການຂຽນເລ່ ອື ງ. ແຕວ່ າ່ ໃຫໝ້ ນັ້ ໃຈວາ່ ການຂຽນ ເລ່ ືອງຕອ້ ງໃຫມ້ ພີ າກສວ່ ນລມຸ່ ນ.ີ້ x Title x Introductory sentences- Name of festival or special day. Where/ when/ why is it held? Who takes part? x Details – Preparations, ceremonies, what happens, food, clothes and others activities. x Closing sentences – Feelings about the festival or special day. Changes in the way it is celebrated. 60

Unit5 Agriculture ການກະສກິ າໍ ເວລາຮຽນ: 9 ຊ່ວົ ໂມງ ຈດຸ ປະສງົ : x ເພ່ ືອໃຫນ້ ກັ ຮຽນສາມາດນາໍ ໃຊພ້ າສາເຂ້ົາໃນການອະທິບາຍຂນັ້ ຕອນຕາ່ ງໆຂອງ ການຜະລິດ ແລະ ຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງການກະສິກາໍ . x ຮກູ້ ຽ່ ວກບັ ຂະບວນການ ການປກູ ກາເຟ x ຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງສດັ ລຽ້ ງ x ຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງລະບບົ ຊນົ ລະປະທານຢລູ່ າວ ສ່ ກື ານສອນ: ກອ່ ນຂນ້ຶ ຫອ້ ງຄຕູ ອ້ ງກະກຽມ: x ຮບູ ພາບກຽ່ ວກບັ ການປກູ ກາເຟ, ສດັ ລຽ້ ງຕາ່ ງໆ, ລະບບົ ຊນົ ລະປະທານ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ Lesson 1 Coffee growing ບດົ ຮຽນທີ 1 ການປກູ ກາເຟ ໃນບດົ ຮຽນນ້ີ ນກັ ຮຽນ ຮຽນກຽ່ ວກບັ ຂນັ້ ຕອນການປກູ ກາເຟ ແລະ ການນາໍ ໃຊ້ passive voice. 1. Vocabulary ຄາໍ ສບັ ໃໝ່ - ກອ່ ນເຂົ້າສບູ່ ດົ ຮຽນ ຄຖູ າມນກັ ຮຽນວາ່ ມໃີ ຜເຄຍີ ເຫັນ ຫຼື ເຄຍີ ປກູ ກາເຟບ່ ໍ? ຈງ່ ົ ເລ່າົ ໃຫໝ້ ຟູ່ ງັ . - ຄບູ ອກນກັ ຮຽນເປີດປຶ້ມ, ອາ່ ນຄາໍ ສບັ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບ ໃນໃຈ (ປະມານ 1-2 ນາທີ). 2. Listen and repeat ຟງັ ແລະ ເວົ້າຕາມ - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບ 1 – 2 ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນເບ່ ງິ ຄາໍ ສບັ ແລະ ອາ່ ນຕາມຄ.ູ (ຄຈູ ະເນັນ້ ໜກັ ການສອນຄາໍ ສບັ ໃໝໃ່ ນເວລາທ່ ີພໍ້ໃນກດິ ຈະກາໍ ຕາ່ ງໆ). 61

3. Listen and practise ຟງັ ແລະ ເຝິກຊອ້ ມ - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາ 1ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນຟງັ . - ຄຖູ າມເອົາຄວາມໝາຍລວມໂດຍຫຍໍເ້ ປັນພາສາລາວຈາກນກັ ຮຽນ. - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາຄນື ອກີ ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ອາ່ ນຕາມປະມານ 2 – 3 ຄງັ້ . - ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນຜດັ ປ່ຽນບດົ ບາດກນັ . - ຄຈູ ດັ ນກັ ຮຽນເປັນຄູ່ ເພ່ ືອປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາໍ ສນົ ທະນາໂດຍຜດັ ປ່ຽນບດົ ບາດກນັ . - ຄຍູ າ່ ງອອ້ ມຫອ້ ງເພ່ ືອສງັ ເກດ ແລະ ຊວ່ ຍນກັ ຮຽນໃນການປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ຂອງ ເຂົາເຈາ້ົ . - ຄເູ ອນ້ີ ເອົານກັ ຮຽນ 2 ຫຼື 3 ຄູ່ ຢືນຂນ້ຶ ຫຼື ອອກມາໜາ້ ກະດານ ເພ່ ືອສະແດງ ບດົ ບາດໃຫໝ້ ໃູ່ ນຫອ້ ງຟງັ ເທ່ ືອລະຄ.ູ່ 4. Read and answer ອາ່ ນ ແລະ ຕອບ - ຄອູ າ່ ນບດົ ເລ່ ືອງ 1 ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ເບ່ ງິ ປ້ຶມໄປພອ້ ມ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນດວ້ ຍຕນົ ເອງ ແລວ້ ປ່ຽນກນັ ອາ່ ນໃຫກ້ ນັ ຟງັ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນບອກຄາໍ ສບັ ໃໝ່ ແລວ້ ຄຂູ ຽນໃສກ່ ະດານເພ່ ືອແປນາໍ ກນັ ໝດົ ຫອ້ ງ - ຄບູ ອກນກັ ຮຽນທງັ ໝດົ ອາ່ ນຄາໍ ຖາມທງັ 5 ຂໍ້ ໃນບດົ ເຝິກຫດັ ນພ້ີ ອ້ ມໆກນັ . - ຄອູ ະທິບາຍຖາ້ ວາ່ ນກັ ຮຽນຍງັ ບ່ ໍເຂ້ົາໃຈຄາໍ ຖາມ. - ຄໃູ ຫກ້ັ ຮຽນຕອບຄາໍ ຖາມ (ກດິ ຈະກາໍ ນຄ້ີ ອູ າດໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຮັດເປັນຄູ່ ຫຼື ເປັນກມຸ່ ກໍ ໄດ)້ - ຄເູ ອນີ້ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. - ຄພູ ານກັ ຮຽນສະຫຸຼບ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແປຄວາມໝາຍຂອງບດົ ອາ່ ນໂດຍຄຊູ ວ່ ຍ ໃນກລໍ ະນທີ ່ ີມຄີ າໍ ສບັ ທ່ ີບ່ ໍຄນຸ້ ເຄຍີ ຫຼື ໃນປະໂຫຍກທ່ ີນກັ ຮຽນແປບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ. ຄາໍ ຕອບ: 1. In the south of Laos, east of Pakse city in Champasak province. 2. From growing coffee. 3. Cool wet climate. 4. After seven years. 5. No, we can’t. 6. Increasing. 62

ບດົ ແປສາໍ ຫຼບັ ຄູ ເຕີບໃຫຍໃ່ ນສວນກາເຟ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຂອ້ ຍໄດເ້ ຕບີ ໃຫຍຂ່ ນຶ້ ຢທູ່ ່ ີປາກຊອ່ ງ ເມອື ງນອ້ ຍໆທ່ ີຫາ່ ງຈາກເມອື ງປາກເຊໄປ ທາງທິດຕາເວັນອອກໃນແຂວງຈາໍ ປາສກັ . ຄອບຄວົ ຂອງຂອ້ ຍຍງັ ຄງົ ໃຊຊ້ ວີ ດິ ຢທູ່ ່ ີນນັ້ . ປາກຊອ່ ງຕງັ້ ຢເູ່ ທິງພພູ ຽງບໍລະເວນ, ເຊ່ ງິ ເປັນເຂດອດຸ ມົ ສມົ ບນູ ສງູ ປະກອບກບັ ສະພາບອາກາດທ່ ີຊຸມ່ ເຢັນ, ເໝາະສມົ ຕ່ ໍການປກູ ກາເຟ. ປະຊາຊນົ ທງັ ໝດົ ທ່ ີອາໄສຢູ່ ທ່ ີນນັ້ ແມນ່ ສາ້ ງລາຍຮບັ ຈາກການປກູ ກາເຟ. ຂອ້ ຍຈ່ໄື ດດ້ ເີ ມ່ອື ເວລາຂອ້ ຍຍງັ ນອ້ ຍ, ຂອ້ ຍເຄຍີ ໄດເ້ ຮັດວຽກໜກັ . ຂອ້ ຍໄດ້ ຊວ່ ຍເຫຼືອຄອບຄວົ ຂອງຂອ້ ຍສບັ ຊາ່ ວດນິ ແລະ ປກູ ພືດ, ໂດຍສະເພາະແມນ່ ກາເຟ. ຂອ້ ຍຍງັ ຈ່ໄື ດດ້ ວີ າ່ ພວກເຮົາໄດຈ້ ດັ ການແນວໃດກບັ ການປກູ ກາເຟ. ທາໍ ອດິ ພວກເຮົາໄດກ້ ຽມດນິ ເພ່ ືອປກູ ເບຍ້ ໄມ.້ ພວກເຮົາໄດຕ້ ດັ ຕນົ້ ໄມນ້ ອ້ ຍ ແລະ ຟ່ມຸ ໄມ,້ ແຕຈ່ ະຈງ່ ົ ຕນ້ົ ໄມໃ້ ຫຍໄ່ ວເ້ ພ່ ືອກນັ ບ່ ໍໃຫດ້ ນິ ແຫງ້ ເກນີ ໄປ. ຫຼງັ ຈາກນນັ້ ພວກເຮົາໄດແ້ ຊເ່ ມດັ ພືດໃນດນິ ທ່ ີກຽມໄວ.້ ຕ່ ໍມາພວກເຮົາໄດກ້ ຽມດນິ ປກູ ຝງັ . ພວກ ເຮົາໄດຈ້ ດັ ສນັ ທ່ ີດນິ ໃຫປ້ າດສະຈາກຕນ້ົ ໄມແ້ ລະຟ່ມຸ ໄມ.້ ພວກເຮົາໄດປ້ ກູ ເບຍ້ ໄມເ້ ປັນ ແຖວ ເຊ່ ງິ ມໄີ ລຍະຫາ່ ງກນັ ປະມານສອງແມດັ . ພວກເຮົາມເີ ນອື້ ທ່ ີສວນກາເຟຢເູ່ ທິງພູ ຊາວເຮັກຕາ. ໃນເວລານນັ້ , ກາເຟໄດເ້ ຕບີ ໃຫຍຕ່ າມທາໍ ມະຊາດ. ຕນົ້ ໄມ(້ ກາເຟ)ໄດ້ ເຕີບໃຫຍຂ່ ນ້ຶ ໂດຍປາດສະຈາກການໃສປ່ ຍຸ ຫຼື ສານເຄມຕີ າ່ ງໆ. ພວກເຮົາພຽງແຕ່ ຫຼກົ ຫຍາ້ ແລະ ເສຍຫຍາ້ ເທ່ ົານນັ້ . ຫຼງັ ຈາກເຈດັ ປີ, ພວກເຮົາໄດທ້ າໍ ການເກບັ ກຽ່ ວໝາກກາເຟເປັນເທ່ ືອທາໍ ອດິ . ປະມານແປດສບິ ເປີເຊັນຂອງລາຍຮບັ ທ່ ີໄດໃ້ ນແຕລ່ ະປີຂອງພວກເຮົາແມນ່ ມາຈາກ ຜນົ ຜະລິດໝາກກາເຟ. ມນ້ື ,ີ້ ຜນົ ລະປກູ ຂອງພວກເຮົາມອີ າຍຫຸ ຼາຍກວາ່ ສ່ ີສບິ ປີແລວ້ . ມນັ ບ່ ໍສາມາດ ຜະລິດກາເຟໄດຫ້ ຼາຍ. ເຊ່ ັນດຽວກນັ , ຕນົ້ ກາເຟຂອງພວກເຮົາຈາໍ ນວນໜ່ ຶງໄດຖ້ ກື ສງົ ຄາມທາໍ ລາຍ. ຄອບຄວົ ຂອງເອອື້ ຍຂອ້ ຍໄດທ້ າໍ ການປກູ ຄນື ແລະ ສືບຕ່ ໍປບັ ປງຸ ດນິ ເພ່ ືອການປກູ ກາເຟ. 63

ກາເຟເປັນສນິ ຄາ້ ຫຼກັ ເພ່ ືອການສ່ງົ ອອກຂອງສ.ປ.ປ.ລາວ, ເຊ່ ງິ ເປັນໜ່ ຶງໃນ ໜອ້ ຍປະເທດທ່ ີທາໍ ການປກູ (ຜະລດິ )ກາເຟໃນອາຊຕີ າເວັນອອກສຽງໃຕ.້ ປະຊາຊນົ ຊາວປາກຊອ່ ງຫຼາຍຄນົ ກາໍ ລງັ ຫວນກບັ ຄນື ມາສກູ່ ານປກູ ກາເຟ. 5. Grammar note ຫຼກັ ໄວຍາກອນ - ຄອູ າທິບາຍກຽ່ ວກບັ ຄາໍ ກາໍ ມະວາຈກົ ຫຼື ປະໂຫຍກຮບັ (Passive voice) - ຄາໍ ກາໍ ມະວາຈກົ ແມນ່ ນາໍ ໃຊເ້ ຂ້ົາການຂຽນ ຫຼື ຄາໍ ເວົ້າ. ໃຊໃ້ ນເວລາທ່ ີບ່ ໍຮູ້ ຜ້ກູ ະທາໍ ຫຼື ສ່ ິງທ່ ີກະທາໍ ຫຼືວາ່ ຜ້ກູ ະທາໍ ຫຼື ສ່ ິງທ່ ີກະທາໍ ນນັ້ ບ່ ໍມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ . ສ່ ິງທ່ ີເກດີ ຂນຶ້ ຫຼື ຈະເກດີ ຂນຶ້ ສາໍ ຄນັ ກວາ່ ຕວົ ຢາ່ ງ: - (Active): The war destroyed some coffee plants. (ປະໂຫຍກກງົ ): ສງົ ຄາມໄດທ້ າໍ ລາຍຕນົ້ ກາເຟ. (Passive): Some coffee plants were destroyed (by the war). (ປະໂຫຍກຮບັ ): ຕນົ້ ກາເຟຈາໍ ນວນໜ່ ຶງໄດຖ້ ກື ທາໍ ລາຍ(ໂດຍສງົ ຄາມ). ຄາໍ ກາໍ ມະວາຈກົ ຖກື ນາໍ ມາໃຊ(້ ໃນປະໂຫຍກ)ເພາະວາ່ ສ່ ິງທ່ ີເກດີ ຂນຶ້ ມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ຫຼາຍກວາ່ ຜ້ກູ ະທາໍ ຫຼື ສ່ ິງທ່ ີກະທາໍ . ຄາໍ ກາໍ ມະວາຈກົ ສາມາດໃຊໃ້ ນທກຸ ກາລະ(tense) ກາລະປດັ ຈບຸ ນັ (Present simple): ກາເຟລາວຖກື ສ່ງົ ອອກໄປຫຼາຍປະເທດ. ກາລະອາດດີ (Past simple): ຕນ້ົ ກາເຟໄດຖ້ ກື ທາໍ ລາຍຈາກສງົ ຄາມ. ກາລະປດັ ຈບຸ ນັ ໃກອ້ າດດີ (Present perfect): ດນິ ຍງັ ຄງົ ໄດຮ້ ບັ ການປບັ ປງຸ (ພດັ ທະນາ)ເພ່ ືອການປກູ ກາເຟ. 6. Rearrange ຈດັ ລຽງປະໂຫຍກຄນື - ຄແູ ນະນາໍ ວທິ ີເຮັດກດິ ຈະກາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຕາມຕວົ ຢາ່ ງໃນປຶ້ມແບບຮຽນ.(ຈດັ ລຽນຄນື ໃ ໝໃ່ ຫເ້ ປັນປະໂຫຍກກງົ ທ່ ີຖກື ຕອ້ ງ, ຈາກນນັ້ ໃຫປ້ ່ຽນຈາກປະໂຫຍກກງົ ເປັນ ປະໂຫຍກຮບັ ) - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປຽບທຽບຄາໍ ຕອບຕນົ ເອງກບັ ໝທູ່ ່ ີນງ່ ັ ຂາ້ ງກນັ . - ຄເູ ອີນ້ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. 64

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຄາໍ ຕອບ: 1. We leave the taller trees to stop the soil from becoming too dry. The taller trees are left to stop the soil from becoming too dry. 2. We sow the seeds into the prepared soil. The seeds are sowed / sown into the prepared soil. 3. We clear the land of all trees and bushes. All trees and bushes are cleared of the land. 4. We plant the seedlings in rows about two metres apart. The seedlings are planted in rows about two metres apart. 5. We weed and hoe the soil. The soil is weeded and hoed. 7. Listen and complete ຕ່ ືມໃຫຄ້ ບົ - ຄແູ ນະນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນ ແລວ້ ເດົາວາ່ ຄາໍ ໃດຂາດຫາຍໄປ. - ຄບູ ອກນກັ ຮຽນອາ່ ນບດົ ສນົ ທະນາໃນໃຈພອ້ ມກບັ ຄດິ ຫາຄາໍ ສບັ ທ່ ີຄວນຈະເອົາມາ ຕ່ ມື ໃສບ່ ອ່ ນຫວາ່ ງ. - ຄຂູ ຽນຄາໍ ສບັ ຈາກຄາໍ ຕອບໃສບ່ ອ່ ນຫວາ່ ງໃນປຶ້ມຂອງຄ.ູ - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາ 1 ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນຟງັ . - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາຄນື ອີກ ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ຂຽນຄາໍ ສບັ ທ່ ີຂາດໄປ ໃສໃ່ ນບອ່ ນ ຫວາ່ ງ. - ຄອູ າ່ ນຄນື ອກີ ເທ່ ືອໜ່ ຶງ ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ກວດຄນື . - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປຽບທຽບຄາໍ ຕອບຕນົ ເອງກບັ ໝທູ່ ່ ີນງ່ ັ ຂາ້ ງກນັ . - ຄເູ ອີນ້ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ຄາໍ ຕອບ: First, a field (1) was prepared for the seedlings. Small trees and bushes were cut down , but big trees (2) were left. Then the seeds were sown / sowed in the prepared field. Next, the plantation area (3) was prepared by clearing the land. After that, the seedlings were planted in rows. Fertilizers (4) were not used because at that time, coffee (6) was grown by traditional methods. 65

8. Write ຂຽນ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮັດກດິ ຈະກາໍ ເປັນກມຸ່ , ກມຸ່ ລະສ່ ຄີ ນົ ເພ່ ືອສນົ ທະນາກຽ່ ວກບັ ຄາໍ ຖາມທ່ ີ ໃຫມ້ າ. - ຄແູ ນະນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄນົ້ ຄດິ ແລະ ອອກຄາໍ ຄດິ ຄາໍ ເຫັນພາຍໃນກມຸ່ ຂອງຕນົ ເອງ ເຖງິ ເຫດຜນົ ທ່ ີວາ່ ເປັນຫຍງັ ຄນົ ຈ່ງຶ ພາກນັ ປກູ ກາເຟຢປູ່ າກຊອ່ ງນບັ ມນື້ ບັ ຫຼາຍຂນ້ຶ ແລວ້ ຂຽນໃສໃ່ ນເຈຍັ້ ປະມານ 4 ຫຼື 5 ປະໂຫຍກ. - ຄໃູ ຫຕ້ າງໜາ້ ກມຸ່ ລະໜ່ ຶງຄນົ ອາ່ ນປະໂຫຍກຂອງເຂົາເຈາົ້ ໃຫກ້ ມຸ່ ອ່ ນື ໆຟງັ . - ຄເູ ກບັ ເອົາເຈຍັ້ ນາໍ ນກັ ຮຽນແຕລ່ ະກມຸ່ ,ກວດຄາໍ ຜິດແລວ້ ຕິດໃສຝ່ າຫອ້ ງຮຽນເພ່ ືອໃຫ້ ນກັ ຮຽນແຕລ່ ະຄນົ ໄດອ້ າ່ ນ ຫຼື ຈດົ ກາ່ ຍເອົາໃນຊ່ວົ ໂມງຫວາ່ ງ. ຄາໍ ຕອບທ່ ີນກັ ຮຽນອາດຈະເວ້ົາ: - The land can be developed again after the war. - Farmers can see that these are good profits to be made from growing coffee. - Transportation to get coffee to markets has improved. - There are markets in neighbouring countries that could become very profitable. - There are new varieties of coffee and new methods that growers can try to improve their profits. Lesson 2 Farm animals ບດົ ຮຽນທີ 2 ຟາມລຽ້ ງສດັ ໃນບດົ ຮຽນນີ້ ນກັ ຮຽນ ຮຽນກຽ່ ວກບັ ບາງກດິ ຈະກາໍ ຢໃູ່ ນຟາມລຽ້ ງສດັ ແລະ ການ ນາໍ ໃຊ້ causative passive. 1. Vocabulary ຄາໍ ສບັ ໃໝ່ - ກອ່ ນເຂົ້າສບູ່ ດົ ຮຽນ ຄຖູ າມນກັ ຮຽນວາ່ ມໃີ ຜເຄຍີ ລຽ້ ງສດັ ຫຼື ເຄຍີ ເຫັນຟາມລຽ້ ງສດັ ບ່ ໍ? ຈງ່ ົ ເລ່າົ ໃຫໝ້ ຟູ່ ງັ (ໃຫກ້ ນິ ຫຍງັ , ລຽ້ ງໄວຢ້ ໃູ່ ສ, ໃຫນ້ ອນຢໃູ່ ສ…) - ຄບູ ອກນກັ ຮຽນເປີດປຶ້ມ, ອາ່ ນຄາໍ ສບັ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ສບັ ທ່ ີຢໃູ່ ນວງົ ຂອບໃນໃຈ. 66

- ຄບູ ອກນກັ ຮຽນເປີດປຶ້ມ, ອາ່ ນຄາໍ ສບັ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບ ໃນໃຈ (ປະມານ 1-2 ນາທີ). 2. Listen and repeat ຟງັ ແລະ ເວົ້າຕາມ - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບ 1 – 2 ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນເບ່ ິງຄາໍ ສບັ ແລະ ອາ່ ນຕາມຄ.ູ (ຄຈູ ະເນັນ້ ໜກັ ການສອນຄາໍ ສບັ ໃໝໃ່ ນເວລາທ່ ີພໍ້ໃນກດິ ຈະກາໍ ຕາ່ ງໆ). 3. Listen and complete ຟງັ ແລະ ຕ່ ືມໃຫຄ້ ບົ - ຄບູ ອກນກັ ຮຽນອາ່ ນບດົ ສນົ ທະນາໃນໃຈພອ້ ມກບັ ຄດິ ຫາຄາໍ ສບັ ທ່ ີຄວນຈະເອົາມາ ຕ່ ືມໃສບ່ ອ່ ນຫວາ່ ງ. - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາ 1 ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນຟງັ . - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາຄນື ອີກ ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ຂຽນຄາໍ ສບັ ທ່ ີຂາດໄປ ໃສໃ່ ນບອ່ ນ ຫວາ່ ງ. - ຄອູ າ່ ນຄນື ອກີ ເທ່ ືອໜ່ ຶງ ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ກວດຄນື . - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປຽບທຽບຄາໍ ຕອບຕນົ ເອງກບັ ໝທູ່ ່ ີນງ່ ັ ຂາ້ ງກນັ . - ຄເູ ອ້ີນເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ Script: Ms. Naly: How long (1)…have you …….been raising cattle? Mr. Bounma: Since I got married, about eight years ago. Ms. Naly: How many cattle do you have? Mr. Bounma: Well, I’ve got (2)…twenty…buffaloes and (3)…fifty..cows. Ms. Naly: What do you do with (4)…them……… in the wet season? Mr. Bounma: In the wet …(5) season……….. , I keep them in a pen or (6) under… my rice barn. I feed them with (7) grass… and rice straw. Ms. Naly: What about the …(8) dry………. season? Mr. Bounma: In the dry season, I let them …(9) …graze……… freely. In the evening, I put them in a pen. Ms. Naly: Do you have your …(10) animals…………. vaccinated? Mr. Bounma: Yes, twice a year. A (11)……vet…… from the district comes to the village and gives vaccination. 67

Ms. Naly: Is it (12)…free………… of charge? Mr. Bounma: No, but it’s cheap and I don’t …(13)…want……….. my animals to get sick. They are no good to me then! 4. Match ຈດັ ຄໃູ່ ຫກ້ ງົ ກນັ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮັດກດິ ຈະກາໍ ເປັນຄູ່ ຫຼື ເຮັດດວ້ ຍຕນົ ເອງ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຄາໍ ກາໍ ມະ ແລະ ຈດັ ຄໃູ່ ສກ່ ບັ ກມຸ່ ຄາໍ ທ່ ີຖກື ຕອ້ ງ. - ຄເູ ອີ້ນເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ຄາໍ ຕອບ: 1. - b 2. - g 3. - e 4. - a 5. - c 6. - d 7. - h 8. - f 5. Read and answer ອາ່ ນ ແລະ ຕອບ - ຄອູ າ່ ນບດົ ເລ່ ອື ງ 1 ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ເບ່ ງິ ປ້ຶມໄປພອ້ ມ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນດວ້ ຍຕນົ ເອງ ແລວ້ ປ່ຽນກນັ ອາ່ ນໃຫກ້ ນັ ຟງັ . - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນບອກຄາໍ ສບັ ໃໝ່ ແລວ້ ຄຂູ ຽນໃສກ່ ະດານເພ່ ືອແປນາໍ ກນັ ໝດົ ຫອ້ ງ. - ຄບູ ອກນກັ ຮຽນທງັ ໝດົ ອາ່ ນຄາໍ ຖາມທງັ 6 ຂໍ້ ໃນບດົ ເຝິກຫດັ ນພ້ີ ອ້ ມໆກນັ . - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຕອບຄາໍ ຖາມ (ກດິ ຈະກາໍ ນຄ້ີ ອູ າດໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຮັດເປັນຄູ່ ຫຼື ເປັນກມຸ່ ກໄໍ ດ)້ . - ຄເູ ອນ້ີ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. Answer: 1. T 2. T 3. T 4. F (We can get them from sheep) 5. F ( Horses are working animals) 6. T 68

6. Grammar note ຫຼກັ ໄວຍາກອນ - ຄອູ າທິບາຍກຽ່ ວກບັ ຄາໍ ກາໍ ມະວາຈກົ (ຫຼືປະໂຫຍກຮບັ ) ທ່ ີສະແດງເຫດທາງອອ້ ມ (causative passive) ເຊ່ ງິ ຕວົ ປະກອບຖກື ກະທາໍ ໂດຍຜອູ້ ່ ນື ທ່ ີບ່ ໍແມນ່ ຕວົ ຕງັ້ . ຕວົ ຢາ່ ງ: Mr. Bounma has his animals vaccinated twice a year. ທາ່ ນບນຸ ມາໄດມ້ ກີ ານສກັ ຢາໃຫສ້ ດັ ຂອງລາວສອງຄງັ້ ຕ່ ໍປີ (ໃນປະໂຫຍກນທ້ີ າ່ ນບນຸ ມາບ່ ໍໄດສ້ ກັ ຢາໃຫສ້ ດັ ຂອງລາວດວ້ ຍຕນົ ເອງ, ແຕລ່ າວໄດໃ້ ຫສ້ ດັ ຕະວະແພດເປັນ ຜສູ້ ກັ ໃຫ)້ . ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 7. Write ຂຽນ - ຄແູ ນະນາໍ ນກັ ຮຽນໃຫໃ້ ຊ້ going to ແລະ causative passive ເພ່ ືອຂຽນປະໂຫຍກ ກຽ່ ວກບັ ສ່ ິງທ່ ີທາ່ ນບນຸ ມາຈະເຮັດດວ້ ຍຕນົ ເອງແລະຈາ່ ຍເງນິ ໃຫຄ້ ນົ ອ່ ນື ເຮັດໃຫ້ (ຂໍ້ ມນູ ຢໃູ່ ນຕາຕະລາງ) - ຄອູ ະທິບາຍກຽ່ ວກບັ ການຂຽນປະໂຫຍກທງັ ສອງແບບໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ ຕາມຕວົ ຢາ່ ງ ໃນປ້ຶມ. ຄາໍ ຕອບ: Things he will do: - He is going to build a new fence. - He is going to take some chickens to the market. - He is going to plant a new vegetable garden. - He is going to repair his motorbike. Things he will pay other people to do: - He is going to have a new rice barn built. - He is going to have the cattle vaccinated. - He is going to have the rice fields ploughed. - He is going to have a new fish pond dug. 8. Look and write ເບ່ ິງ ແລະ ຂຽນ - ສາໍ ລບັ ກດິ ຈະກາໍ ນແ້ີ ມນ່ ເຝິກກຽ່ ວກບັ ຫຼກັ ໄວຍາກອນໂດຍກງົ ຄອູ າດຈະໃຫເ້ ປັນ ວຽກບາ້ ນກໄໍ ດ.້ 69

- ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເບ່ ງິ ຮບູ ແລວ້ ຂຽນເປັນປະໂຫຍກຮບັ ທ່ ີສະແດງເຫດທາງອອ້ ມ (causative passive) - ຄເູ ຮັດຂໜໍ້ ່ ຶງເປັນຕວົ ຢາ່ ງໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບ່ ງິ . ຄາໍ ຕອບ: 1. I’m going to have my cassette player repaired. 2. I’m going to have my hair cut. 3. I’m going to have my bicycle repaired. 4. I’m going to have my house painted. 5. I’m going to have my dog vaccinated. 6. I’m going to have my photograph taken. Lesson 3 Irrigation ບດົ ຮຽນທີ 3 ການຊນົ ລະປະທານ ໃນບດົ ຮຽນນ້ີ ນກັ ຮຽນ ຮຽນກຽ່ ວກບັ ຄນຸ ປະໂຫຍດຂອງຊນົ ລະປະທານ, ຂນັ້ ຕອນ ຕາ່ ງໆ ຂອງການຜະລິດກາເຟສາໍ ເລັດຮບູ ແລະ ເຈຍັ້ , ແລະ ການນາໍ ໃຊ້ auxiliaries ໄປ ກບັ passive verbs. 1. Vocabulary ຄາໍ ສບັ ໃໝ່ - ກອ່ ນເຂ້ົາສບູ່ ດົ ຮຽນ ຄຖູ າມນກັ ຮຽນວາ່ ມໃີ ຜຮຈູ້ ກັ ຊນົ ລະປະທານບ່ ໍ? ໃຫເ້ ລ່າົ ສໝູ່ ູ່ ຟງັ . - ຄບູ ອກນກັ ຮຽນເປີດປ້ຶມ, ອາ່ ນຄາໍ ສບັ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບ ໃນໃຈ (ປະມານ 1-2 ນາທີ). 2. Listen and repeat ຟງັ ແລະ ເວ້ົາຕາມ - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບ 1 – 2 ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນເບ່ ງິ ຄາໍ ສບັ ແລະ ອາ່ ນຕາມຄ.ູ (ຄຈູ ະເນັນ້ ໜກັ ການສອນຄາໍ ສບັ ໃໝໃ່ ນເວລາທ່ ີພໍ້ໃນກດິ ຈະກາໍ ຕາ່ ງໆ). 3. Read and answer ອາ່ ນ ແລະ ຕອບ - ຄອູ າ່ ນບດົ ເລ່ ອື ງ 1 ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ເບ່ ງິ ປຶ້ມໄປພອ້ ມ. 70

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ- ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນດວ້ ຍຕນົ ເອງ ແລວ້ ປ່ຽນກນັ ອາ່ ນໃຫກ້ ນັ ຟງັ . - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນບອກຄາໍ ສບັ ໃໝ່ ແລວ້ ຄຂູ ຽນໃສກ່ ະດານເພ່ ືອແປນາໍ ກນັ ໝດົ ຫອ້ ງ. - ຄບູ ອກນກັ ຮຽນທງັ ໝດົ ອາ່ ນຄາໍ ຖາມທງັ 6 ຂໍ້ ໃນບດົ ເຝິກຫດັ ນພີ້ ອ້ ມໆກນັ . - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຕອບຄາໍ ຖາມ (ກດິ ຈະກາໍ ນຄີ້ ອູ າດໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຮັດເປັນຄູ່ ຫຼື ເປັນກມຸ່ ກໄໍ ດ)້ . - ຄເູ ອນ້ີ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ຄາໍ ຕອບ: 1. Crops need water to grow. 2. Because natural rainfall does not provide enough water. 3. It is possible to use much more land because of irrigation. 4. Irrigation has been used for thousands of years. 5. They used it for seven thousand years ago. 6. It has increased since 1800. ບດົ ແປສາໍ ລບັ ຄູ ການຊນົ ລະປະທານ ພືດທກຸ ຊະນດິ ຕອ້ ງການນາໍ້ ເພ່ ືອເຕບີ ໃຫຍ.່ ໃນຫຼາຍພ້ືນທ່ ີ ປະລິມານນາໍ້ ຝນົ ຕາມທາໍ ມະຊາດບ່ ໍອາດສະໜອງນາໍ້ ໄດພ້ ຽງພໍ, ດງ່ ັ ນນັ້ , ການຊນົ ລະປະທານຈ່ງຶ ຖກື ນາໍ ໃຊເ້ ຂ້ົາເພ່ ືອສະໜອງນາໍ້ ໃຫພ້ ຽງພໍແທນປະລມິ ານນາໍ້ ຝນົ . ດວ້ ຍການຊນົ ລະປະ ທານ, ມນັ ເປັນໄປໄດທ້ ່ ີຈະນາໍ ໃຊທ້ ່ ີດນິ ໄດຫ້ ຼາຍຂນ້ຶ ເພ່ ືອເພ່ ີມປະລມິ ານອາຫານທ່ ີດນິ ສາມາດຜະລດິ ໄດ.້ ການຊນົ ລະປະທານໄດຖ້ ກື ນາໍ ໃຊມ້ າເປັນພນັ ໆປີແລວ້ . ຄນົ ອ່ ີຢິບໄດທ້ າໍ ການ ຊນົ ລະປະທານເນອ້ື ທ່ ີດນິ ບໍລເິ ວນແມນ່ າໍ້ ນາຍເປັນເວລາເຈດັ ພນັ ປີມາແລວ້ . ຄນົ ຈນີ ໄດນ້ າໍ ໃຊລ້ ະບບົ ຊນົ ລະປະທານມາຫຼາຍກວາ່ ສ່ ພີ ນັ ປີ. ຕງັ້ ແຕປ່ ີ 1800 ຈາໍ ນວນຂອງ ທ່ ີດນິ ໃນເຂດຊນົ ລະປະທານໃນໂລກໄດເ້ ພ່ ີມຂນຶ້ ຈາກປະມານ 8 ລາ້ ນ ເຮັກຕາ້ ຂນຶ້ ເປັນປະມານ 222 ລາ້ ນເຮັກຕາ້ . ປດັ ຈບຸ ນັ ນປ້ີ ະເທດຈນີ ແລະ ອິນເດຍມເີ ນອ້ື ທ່ ີດນິ ທ່ ີໃຊລ້ ະບບົ ຊນົ ລະປະທານຫຼາຍກວາ່ ປະເທດອ່ ນື ໆ ເພ່ ືອລຽ້ ງປະຊາກອນທ່ ີໜາແໜນ້ ຂອງພວກເຂົາ. 71

ເຖງິ ຢາ່ ງໃດກຕໍ າມ, ການຊນົ ລະປະທານຍງັ ສາມາດສາ້ ງບນັ ຫານາໍ ອີກ. ນາໍ້ ຝນົ ຈາກທາໍ ມະຊາດບ່ ໍມທີ າດເກອື ແຕນ່ າໍ້ ຈາກຊນົ ລະປະທານຈະບນັ ຈທຸ າດເກອື ຈາໍ ນວນໜ່ ຶງ. ຜາ່ ນໄປຫຼາຍປີ, ຈາໍ ນວນເກອື ໃນດນິ ຈະຄອ່ ຍໆເພ່ ີມຂນຶ້ , ແລະ ເຫດນີ້ ຈະສາ້ ງຄວາມເສຍຫາຍຕ່ ໍພືດ. ເນອື້ ທ່ ີດນິ ທ່ ີມກີ ານຊນົ ລະປະທານຈະຕອ້ ງມກີ ານ ລະບາຍນາໍ້ ທ່ ີດເີ ພ່ ືອໃຫເ້ ກອື ໄດຖ້ ກື ລາ້ ງອອກໄປຈາກດນິ . 4. Match ຈດັ ຄໃູ່ ຫກ້ ງົ ກນັ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮັດກດິ ຈະກາໍ ເປັນຄູ່ ຫຼື ເຮັດດວ້ ຍຕນົ ເອງ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນນຍິ າມທງັ ໝດົ ຂອງຄາໍ ສບັ 6 ຄາໍ ທ່ ີຢໃູ່ ນວງົ ຂອບ ແລະ ຈດັ ຄູ່ ໃຫກ້ ງົ ກນັ . - ຄເູ ອນ້ີ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ຄາໍ ຕອບ: 1. artificial watering of land = irrigation 2. not natural = artificial 3. very big = huge 4. removing water from the soil = drainage 5. become more = increase 6. plants grown by farmers = crops 5. Complete ຕ່ ືມໃຫຄ້ ບົ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮັດກດິ ຈະກາໍ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຕ່ ືມປະໂຫຍກໃຫຄ້ ບົ ຖວ້ ນ ແລະ ຖກື ຕອ້ ງ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປຽບທຽບຄາໍ ຕອບຂອງຕນົ ເອງກບັ ໝທູ່ ່ ີນງ່ ັ ຂາ້ ງກນັ . - ຄເູ ອ້ນີ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ຄາໍ ຕອບ: 1. Irrigated land can produce more food. 2. Without water, crops cannot grow. 3. India and China need to use irrigation because they have very large population. 72

4. The Chinese started using irrigation over four thousand years ago. 5. Irrigation has many advantages, but it can also cause problems. 6. Sometimes, irrigated soil contains too much salt. 7. Irrigated land must have good drainage. 6. Grammar note ຫຼກັ ໄວຍາກອນ - ຄອູ າທິບາຍກຽ່ ວກບັ ການນາໍ ໃຊຄ້ າໍ ກາໍ ມະຊວ່ ຍ (Modal Auxiliaries) ເຂົ້າໃນ ປະໂຫຍກທ່ ີເປັນຄາໍ ກາໍ ມະວາຈກົ (ຫຼືປະໂຫຍກຮບັ ). ເມ່ອື ໃຊຄ້ າໍ ກາໍ ມະຊວ່ ຍເຊ່ ງິ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ປະກອບມ:ີ will, can, must (ແລະຄາໍ ກາໍ ມະອ່ ືນໆ) ເຂົ້າໃນປະໂຫຍກທ່ ີເປັນ ກາໍ ມະວາຈກົ ທກຸ ຄງັ້ ຈະຕອ້ ງຕິດຕາມດວ້ ຍ verb to be + past participle (V3). ຕວົ ຢາ່ ງ: Salt can be washed out of the soil by a good drainage. ເກອື ສາມາດຖກື ລາ້ ງອອກຈາກດນິ ໂດຍການລະບາຍນາໍ້ ທ່ ີດ.ີ Coffee beans will be harvested after seven years. ໝາກກາເຟຈະຖກື ເກບັ ກຽ່ ວຫຼງັ ຈາກນເີ້ ຈດັ ປີ. 7. Read and answer ອາ່ ນ ແລະ ຕອບ - ສາໍ ລບັ ກດິ ຈະກາໍ ນແີ້ ມນ່ ເຝິກກຽ່ ວກບັ ຫຼກັ ໄວຍາກອນໂດຍກງົ . - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຄາໍ ຖາມແລວ້ ຂຽນຄາໍ ຕອບໃສໃ່ ນປ້ຶມ. - ຄແູ ນະນາໍ ນກັ ຮຽນວາ່ ພວກເຂົາສາມາດໃຊຄ້ າໍ ຕອບ ເພ່ ືອຕອບຄາໍ ຖາມ “when” ໄດຕ້ າມໃຈເຊ່ ັນ: today, tomorrow, the day after tomorrow, next week, soon, ... - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປຽບທຽບຄາໍ ຕອບຂອງຕນົ ເອງກບັ ໝທູ່ ່ ີນງ່ ັ ຂາ້ ງກນັ . - ຄເູ ອີນ້ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ຄາໍ ຕອບ: 1. It will be built next week / soon / … 2. It must be prepared at once / next week / … 3. They can be irrigated soon / … 4. It must be cultivated the day after tomorrow / … 5. They will be harvested in the next two months / … 73

8. Read and complete ອາ່ ນ ແລະ ຕ່ ືມໃຫຄ້ ບົ - ສາໍ ລບັ ກດິ ຈະກາໍ ນແີ້ ມນ່ ເຝິກກຽ່ ວກບັ ຫຼກັ ໄວຍາກອນ ແລະ ເພ່ ືອເສີມຄວາມຮກູ້ ຽ່ ວ ກບັ ຂະບວນການການຜະລິດເຈຍັ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນໄດຮ້ ຈູ້ ກັ . (ເວ້ົາເຖງິ ຂນັ້ ຕອນການຜະລິດເຈຍັ້ ). - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນໃຊຄ້ າໍ ກາໍ ມະໃນວງົ ເລັບຕ່ ືມປະໂຫຍກໃຫຄ້ ບົ ແລະຖກື ຕອ້ ງ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປຽບທຽບຄາໍ ຕອບຂອງຕນົ ເອງກບັ ໝທູ່ ່ ີນງ່ ັ ຂາ້ ງກນັ . - ຄເູ ອນ້ີ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ຄາໍ ຕອບ: 1. Trees are cut down. 2. They are taken to the paper mill. 3. The bark is removed. 4. The wood is broken into small chips. 5. The chips are mixed with water. 6. The mixture is made into a pulp. 7. Chemical and dyes are added to the mixture. 8. The pulp is pressed by rollers to remove the water. 9. The paper is sent to factories, newspaper offices, etc. 9. Listen and complete ຟງັ ແລະ ຕ່ ືມໃຫຄ້ ບົ - ຄບູ ອກນກັ ຮຽນອາ່ ນບດົ ອາ່ ນໃນໃຈພອ້ ມກບັ ຄດິ ຫາຄາໍ ສບັ ທ່ ີຄວນຈະເອົາມາຕ່ ມື ໃສ່ ບອ່ ນຫວາ່ ງ. - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາ 1 ຄງັ້ , ນກັ ຮຽນຟງັ . - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາຄນື ອີກ ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ຂຽນຄາໍ ສບັ ທ່ ີຂາດໄປ ໃສໃ່ ນບອ່ ນ ຫວາ່ ງ. - ຄອູ າ່ ນຄນື ອີກເທ່ ືອໜ່ ຶງ ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ກວດຄນື . - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນປຽບທຽບຄາໍ ຕອບຕນົ ເອງກບັ ໝທູ່ ່ ີນງ່ ັ ຂາ້ ງກນັ . - ຄເູ ອນ້ີ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. 74

Script: The first paper …(1) was made………..in China. It (2)…was invented….nearly two thousand years ago. The method of making paper ……(3)…were brought……… to Europe by the Arabs. In the 8th century. Paper ……(4)…was not used…………for many years, because it was …(5)…expensive………..Until the 19th century old …(6)…were used…..is used to make the pulp. Many paper products (7) …have been developed…… ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 10. Read and write ອາ່ ນ ແລະ ຂຽນ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮັດກດິ ຈະກາໍ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ ຫຼື ເປັນຄ.ູ່ - ນກັ ຮຽນສມົ ທຽບຄາໍ ຕອບກບັ ໝູ່ ແລະ ສນົ ທະນາຖາ້ ຄາໍ ຕອບບ່ ໍກງົ ກນັ . - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອອກມາຂຽນຄາໍ ຕອບຢກູ່ ະດານ ແລວ້ ກວດແກນ້ າໍ ກນັ ໝດົ ຫອ້ ງ. ຄາໍ ຕອບ: 1. The pollution in our rivers must be cleaned up. 2. This form has to be signed by your adviser before you will be allowed to take this class. 3. The graduation ceremony might be held outside. 4. Mina mustn’t be told about our surprise / Our surprise mustn’t be told to Mina. 75

Unit6 Revision ບດົ ທວນຄນື ບດົ ຮຽນນແີ້ ມນ່ ການທວນຄນື ແຕພ່ າກທີ1-5. 1. Write ຂຽນ Imagine that you are in these situations. For each situation, write a sentence with I wish… Example: You’ve swum in the river too long and you feel sick. I wish I hadn’t swum so long. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮັດກດິ ຈະກາໍ . - ຄກູ ວດແກໂ້ ດຍເອນີ້ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. - ຄພູ ານກັ ຮຽນແປຄວາມໝາຍຂອງແຕລ່ ະປະໂຫຍກ. ຄາໍ ຕອບ: 1. You are in the countryside and there is a beautiful view, but you didn’t bring your camera. I wish I had brought my camera. 2. When you were young, you didn’t study hard. Now you regret this. I wish I had studied harder when I was young. 3. Last week you were interviewed for a job. They offered you the job, but you decided not to take it. Now you regret this. I wish I had taken the job last week. 4. You didn’t have breakfast this morning, so you are very hungry now. I wish I had had breakfast this morning. 5. You went to bed late last night. Now you feel very tired. I wish I had gone to bed early last night. 76

2. Match ຈບັ ຄູ່ Match English words with their Lao translations. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຄາໍ ສບັ ໃນຖນັ ເບອ້ື ງຊາ້ ຍ ແລະ ຄວາມໝາຍໃນຖນັ ເບອື້ ງຂວາ ແລວ້ ຈບັ ຄໃູ່ ຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ. - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຮັດກດິ ຈະກາໍ . - ຄກູ ວດແກໂ້ ດຍເອນີ້ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນ ແລະ ຂຽນຄາໍ ຕອບໃສກ່ ະດານ. Example: (1-b) ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 1. maths a. ພມູ ສາດ 2. history b. ຄະນດິ ສາດ 3. geography c. ຟີຊກິ ສາດ 4. science d. ວທິ ະຍາສາດ 5. language and literature e. ປະຫວດັ ສາດ 6. foreign language f. ເຄມສີ າດ 7. physics g. ຊວີ ະສາດ 8. chemistry h. ພາສາລາວ ແລະ ວນັ ນະຄະດີ 9. biology i. ພາສາຕາ່ ງປະເທດ Answer: 1 - b 2 - e 3 - a 4 - d 5 - h 6 - i 7 - c 8 - f 9 - g 3. Find ຊອກຄາໍ ສບັ Find words or phrases in the texts that mean: 1. opportunity 2. a person who translates spoken language 3. in another country 4. department of the university 5. join a course of study 77

General education in Laos General education in Laos consists of pre-school, primary school and secondary school. Most children in Laos start their education at about three years old when they enter pre-school. Pre-school takes three years to prepare children for primary school. Children study at primary school from about six to eleven years old- a total of five years. Primary education is compulsory in Laos. After finishing primary school, they go to secondary school, which takes seven years to finish- four years for lower secondary school and three years for upper secondary school. Normally, students complete their general education at the age of about eighteen years old. Students who pass the final exam in secondary school receive a Secondary School Certificate. Students who can pass the entrance examination can continue their education after secondary school. The highest level of education is university- this takes four to six years. Students who do not go to university can go to vocational or technical schools, which take three years. Another option is vocational hands-on training for a particular job. Answer: 1. interpreter 2. oversea 3. exam 4. faculty 5. enroll 4. Write ຂຽນ - ສາໍ ຫຼບັ ກດິ ຈະກາໍ ນແີ້ ມນ່ ເຝິກກຽ່ ວກບັ ຫຼກັ ໄວຍາກອນໂດຍກງົ ຄອູ າດຈະໃຫເ້ ປັນ ວຽກບາ້ ນກໄໍ ດ.້ - ຄໃູ ຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນປະໂຫຍກຄນື ໂດຍປ່ຽນຈາກປະໂຫຍກກງົ ໄປເປັນປະໂຫຍກຮບັ . 78

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ1. We received seven applicants. Seven applicants were received. 2. The manager interview three people today. Three people are interviewed by the manager today. 3. He has written notes about each of them. Notes have been written about each of them. 4. He is considering the applicants at the moment. The applicants are being considered at the moment. 5. He will make a decision soon. A decision will be made soon. 5. Read and complete ອາ່ ນ ແລະ ຕ່ ືມໃຫຄ້ ບົ P.O. Box 117 Vientiane 5 April 2010 Mrs Clak (Personnel Manager) Lincoln Engineering Services Ltd. P.O. Box 2897 Vientiane (1) Dear Mrs Clak, I saw your advertisement in yesterday’s Vientiane Times, and I would like to (2) apply for the position of Electrical Engineering. I am twenty-five years old. I studied electrical engineering at the National University (Faculty of Engineering), and I (3) worked two years ago. I have (4) been as an electrician for my father’s company (5) since that time. I am interested in working on hydro-electricity projects, and I would be happy to work in the provinces. I enclose my (6) resume (7) Could you please send me more details and an (8) application form? I (9) look forward to hearing from you. (10) Yours Sincerely, (Mr) Vilaysack Inkhalavong 79

6. Translate ແປ ເມ່ອື ໄຟອາໍ ນາດເປັນສເີ ຫຼືອງຜຂູ້ ບັ ຂ່ ໃີ ຫກ້ ະກຽມຢດຸ ລດົ ຫຼື ກຽມໄປ. 1. ຢທູ່ າງວງົ ວຽນ,ຜຂູ້ ບັ ຂ່ ຢີ ໃູ່ ນທາງວງົ ວຽນມສີ ດິ ໄປກອ່ ນ. 2. ຜຂູ້ ບັ ຂ່ ຄີ ວນຈະຜອ່ ນຄວາມໄວລງົ ຄະນະທ່ ີຂບັ ຂ່ ຜີ າ່ ນຕະຫລາດ,ຫມບູ່ າ້ ນ, ໂຮງຮຽນ ແລະ ສະຖານທ່ ີຊຸມນມຸ ຕາ່ ງໆ. 3. ຜຂູ້ ບັ ຂ່ ຄີ ວນຈະຜອ່ ນຄວາມໄວລງົ ເມ່ອື ຜາ່ ນທາງມາ້ ລາຍ. 4. ຫາ້ ມຈອດລດົ ຢທູ່ າງມາ້ ລາຍ. 5. ຄວນໃຫສ້ ນັ ຍານກອ່ ນຈະປຽ່ ນເສັ້ນທາງ ຫລື ກບັ ລດົ . 6. ຫາ້ ມໃຊໄ້ ຟສງູ ຄະນະຂບັ ລດົ ຢໃູ່ ນຕວົ ເມອື ງໃນຕອນກາງຄນື . 7. Write ຂຽນ Do not turn right Do not park on odd date Do not turn left Round – about Do not overtake Do not park on even date 80

8. Write ຂຽນ 1. When I arrived home. I saw a present on the table. 2. I saw an accident when I walked out of the market. 3. I said thank you very much when he gave me a birthday present. 4. I’ll ask the teacher when I have maths problem. 5. I do it right when I do something. 6. When I was young, I could swim. 7. I was doing homework when my mother cooked breakfast. 8. I always stop jogging when I feel tired. 9. When I saw a snake I stopped my car. 10. I ask someone to pick up and put the rubbish into the bin when I see someone just drop them anywhere. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 9. Write ຂຽນ 1. Since the 19th century, wood has been used for making the pulp. 2. Many different paper products have been developed. 3. A lot of pollution has been caused by bleaching paper to make it white. 4. Many lakes and rivers have been destroyed by pollution from paper mills. 5. Since the 1980s more and more paper has been recycled. 10. Puzzle ເກມປິດສະໜາ ຄພູ ານກັ ຮຽນຫຼິ້ນເກມອກັ ສອນໄຂວໂ່ ດຍໃຫນ້ ກັ ຮຽນຊອກຫາຄາໍ ສບັ ກຽ່ ວກບັ ການ ກະສິກາໍ ໃນຕາຕະລາງເຊ່ ງິ ມທີ ງັ ໝດົ 16 ຄາໍ : 81

ຄາໍ ຕອບ: 2. field 1. seed 4. hose 3. agriculture 6. bucket 5. irrigation 8. fertilizer 7. cultivate 10. grow 9. manure 12. rain 11. rice 14. well 13. crops 16. water 15. beans 82

Lesson 1 Unit7 The environment ບດົ ຮຽນທີ 1 ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມ Living in the big city ການອາໃສຢໃູ່ ນເມອື ງໃຫຍ່ ຮຽນຮກູ້ ານດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຢໃູ່ ນເມອື ງໃຫຍ່ ແລະ ສມົ ທຽບໃສກ່ ບັ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຢໃູ່ ນເຂດ ຊນົ ນະບດົ . ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ Lesson 2 Rubbish burning ບດົ ຮຽນທີ 2 ການທາໍ ລາຍ/ເຜົາຂເີ້ ຫຍອື້ ຮຽນຮກູ້ ຽ່ ວກບັ ການຮກັ ສາສ່ ງິ ແວດລອ້ ມໃຫດ້ ຂີ ນ້ຶ ໃນເຂດທ່ ີພວກເຂົາອາໃສຢ.ູ່ Lesson 3 The lively cities ບດົ ຮຽນທີ 3 ຕວົ ເມອື ງທ່ ີໜາ້ ຢອູ່ າໄສ ຮຽນຮກູ້ ຽ່ ວກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມທ່ ີໜາ້ ຢູ່ ແລະ ການພດັ ທະນາໃນຕວົ ເມອື ງໃຫຍ.່ ເວລາຮຽນ 9 ຊວົ ໂມງ ການກະກຽມ: ກອ່ ນຂນ້ຶ ຫອ້ ງຄຕູ ອ້ ງກະກຽມ: x ອປຸ ະກອນ ແລະ ຮບູ ພາບການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຢໃູ່ ນເມອື ງໃຫຍ່ ແລະ ຊນົ ນະບດົ ; ຮບູ ພາບສະຖານທ່ ີ ທ່ ີສາມາດສມົ ທຽບກນັ ໄດ້ ຫຼື ອປຸ ະກອນອ່ ນື ໆທ່ ີຄສູ າມາດຈດັ ຫາ ໄດ.້ x ອປຸ ະກອນ ແລະ ຮບູ ພາບກຽ່ ວກບັ ການຮກັ ສາສງິ ແວດລອ້ ມ. x ອປຸ ະກອນ ແລະ ຮບູ ພາບກຽ່ ວກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມທ່ ີໜາ້ ຢູ່ ແລະ ການ ພດັ ທະນາຕວົ ເມອື ງໃຫຍ່ (ຖາ້ ມ)ີ . ຈດຸ ປະສງົ : x ເພ່ ືອພດັ ທະນາທກັ ສະໃນການຟງັ , ການອາ່ ນ ແລະ ການຂຽນພາສາອງັ ກດິ . x ເພ່ ືອໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ຮຽນວທິ ີການນາໍ ໃຊຄ້ າໍ ຄນຸ ນາມ ເພ່ ືອສມົ ທຽບວດັ ຖຸ ແລະ ສ່ ງິ ແວດ ລອ້ ມທ່ ີແຕກຕາ່ ງໃນເງ່ອື ນໄຂຕາ່ ງກນັ . 83

x ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ຮຽນວທິ ີການປ່ຽນຄາໍ ຄນຸ ນາມໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງຕາມລະດບັ ການສມົ ທຽບ. x ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ຮຽນຄາໍ ສບັ ກຽ່ ວກບັ ການຮກັ ສາສ່ ິງແວດລອ້ ມໂດຍພ້ືນຖານ. x ເພ່ ືອປກູ ຈດິ ສາໍ ນກຶ ນກັ ຮຽນໃຫຮ້ ຮູ້ ກັ ສາສ່ ິງແວດລອ້ ມ. Lesson 1 Living in the big cities ບດົ ຮຽນທີ 1 ການອາໃສຢໃູ່ ນເມອື ງໃຫຍ່ ໃນບດົ ຮຽນນນ້ີ ກັ ຮຽນ ຮຽນກຽ່ ວກບັ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຢໃູ່ ນເມອື ງໃຫຍ່ ແລະ ສມົ ທຽບໃສກ່ ບັ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຢໃູ່ ນເຂດຊນົ ນະບດົ . 1. Vocabulary ຄາໍ ສບັ ໃໝ່ - ກອ່ ນເຂ້ົາບດົ ຮຽນ ຄບູ ອກນກັ ຮຽນເປີດປຶ້ມ ແລະ ແນະນາໍ ໃຫເ້ ຂົາເຈາ້ົ ອາ່ ນຄາໍ ສບັ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບດວ້ ຍຕນົ ເອງກອ່ ນ. 2. Listen and repeat ຟງັ ແລະ ເວ້ົາຕາມ - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບແຕລ່ ະຄາໍ 1 – 2 ຄງັ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ . - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ແຕລ່ ະຄາໍ ຄນື ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ອາ່ ນຕາມ 2 – 3 ຄງັ້ . - ຄເູ ອ້ນີ ນກັ ຮຽນຈາໍ ນວນໜ່ ຶງອາ່ ນຄາໍ ສບັ ເທ່ ືອລະຄນົ , ຄນົ ລະ 4 – 5 ຄາໍ ສບັ . - ຄບູ ອກວທິ ີອອກສຽງໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ. - ຄອູ ະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບໃຫນ້ ກັ ຮຽນຕ່ ມື ຖາ້ ຈາໍ ເປັນ. 3. Read and match ອາ່ ນ ແລະ ຈບັ ຄູ່ - ຄອູ ະທິບາຍວທິ ີດາໍ ເນນີ ກດິ ຈະກາໍ ນໃີ້ ຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ ລະອຽດກອ່ ນໂດຍອງີ ໃສຕ່ ວົ ຢາ່ ງ ໃນກດິ ຈະກາໍ ນ.້ີ - ຄອູ ະທິບາຍບດົ ອາ່ ນເປັນພາສາລາວໂດຍຫໍ້ຍກອ່ ນ. - ຄກູ າໍ ນດົ ເວລາໃຫນ້ ກັ ຮຽນດາໍ ເນນີ ກດິ ຈະກາໍ ນຕີ້ າມຕວົ ຢາ່ ງ. - ຄກູ ວດແກຄ້ າໍ ຕອບຂອງກດິ ຈະກາໍ ນໄ້ີ ດຫ້ ຼາຍວທິ ີເຊ່ ັນ: ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຄາໍ ຕອບ ແລວ້ ຄຂູ ຽນໃສກ່ ະດານ, ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນ ຫຼືຶ ອອກມາຂຽນໃສກ່ ະດານ. 84

ຄາໍ ຕອບ:   English words Lao and translations expressions a. __5__ ພຽງພໍ 1. migrate b. __6__ ຄວາມອາດສາມາດ c. __4__ ຄວາມຮຽກຮອ້ ງຕອ້ ງການ 2. opportunity d. __1__ ການຍກົ ຍາ້ ຍຖ່ ນິ ຖານ e. __2__ ໂອກາດ 3. ignore 4. demand 5. adequate ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 6. potential f. __7__ ມອີ ານາໄມ 7. hygiene g. __9__ (ທ່ ີ)ບໍລສິ ດຸ , ບໍລສິ ດຸ 8. mental problem h. __3__ ບ່ ໍເອົາໃຈໃສ,່ ຖເື ບົາ 9. pure i. __10_ ອິດທິພນົ 10. influence j. __8__ ບນັ ຫາດາ້ ນຈດິ ໃຈ 4. Read and Answer (True or False) ອາ່ ນ ແລະ ຕອບ ຖກື /ຜິດ - ອາ່ ນບດົ ອາ່ ນໃນບດົ ເຝິກຫດັ ທ່ ີ 3 ແລະ ຕອບປະໂຫຍກລມຸ່ ນວ້ີ າ່ ຖກື ຫຼື ຜິດ - ຄແູ ນະນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນປະໂຫຍກທງັ ໝດົ ກອ່ ນ. - ຄອູ ະທິບາຍ ແລະ ແປປະໂຫຍກເຫ່ ົຼານນັ້ ເພ່ ີມຖາ້ ວາ່ ນກັ ຮຽນບ່ ໍເຂົ້າໃຈ. - ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນບດົ ອາ່ ນແລວ້ ຂຽນບອກວາ່ ປະໂຫຍກໃດ ຖກື ຫຼື ຜິດ (ກາໍ ນດົ ເວລາ). - ຄເູ ອນີ້ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ (ຫຼື ໃຊວ້ ທິ ີອ່ ນື ). ຄາໍ ຕອບ: 1. Mostly, people migrate to big cities because it is very easy to find jobs. ___T___ 2. Small villages fail in providing earning potentials to the people. __T__ 85

3. There is more demand for services in small villages. __F__ There is more demand for services for large number of people. 4. People living in big cities have more quality time for themselves and their family. __F__ People living in big cities have less quality time for oneself and family. 5. Rate of physical and mental problems of the people in big cities is higher than the people in small villages. __F__ Rate of physical and mental problems of the people in big cities is higher than the people in long term. 6. We can easily find pure water and air in big cities. __F__ pure water and air, as most of big cities of the world are polluted very badly. 7. People in the small villages have adequate opportunity to commune with nature and appreciate its beauty. __T__ 5. Grammar note ຫຼກັ ໄວຍາກອນ - ຄອູ ະທິບາຍລະດບັ ໃນການສມົ ທຽບຄນຸ ຄາ່ , ປະລິມານ ແລະ ຄນຸ ນະພາບຂອງ ວດັ ຖໂຸ ດຍສະເພາະ ແມນ່ ເນັນ້ ໃສກ່ ານປ່ຽນແປງຂອງຄາໍ ຄນຸ ນາມເວລາສມົ ທຽບທງັ ສອງລະດບັ ແລະ ວທິ ີການໃຊ້ ແລະ ຕາໍ ແໜງ່ ຂອງ “than” ໃນປະໂຫຍກສມົ ທຽບທ່ ີມຈີ າໍ ນວນຫຼາຍກວາ່ ສອງສ່ ງິ ຂນ້ຶ ໄປ. - ຄຂູ ຽນຕວົ ຢາ່ ງໃສກ່ ະດານ ແລວ້ ອະທິບາຍຫຼກັ ການໃນການປ່ຽນແປງຂອງຄາໍ ຄນຸ ນາມເວລາສມົ ທຽບ ທງັ ສອງລະດບັ . - ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນຕວົ ຢາ່ ງຂອງເຂົາເຈາົ້ ເອງແລວ້ ອາ່ ນໃຫໝ້ ູ່ ຟງັ ໃນຫອ້ ງ. 86

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ6. Read and complete ອາ່ ນ ແລະ ຕ່ ມື ໃຫຄ້ ບົ - ຄອູ ະທິບາຍວທິ ີການດາໍ ເນນີ ກດິ ຈະກາໍ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນແຕລ່ ະປະໂຫຍກ ກອ່ ນ. - ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນແຕລ່ ະປະໂຫຍກແລວ້ ເລອື ກເອົາຄາໍ ໃນວງົ ເລັບຕ່ ືມໃສຫ່ ວາ່ ງ (ກາໍ ນດົ ເວລາ). - ໃຫນ້ ກັ ຮຽນປຽບທຽບຄາໍ ຕອບຕນົ ເອງກບັ ໝທູ່ ່ ີນງ່ ັ ຂາ້ ງກນັ . - ຄກູ ວດແກດ້ ວ້ ຍການອາ່ ນປະໂຫຍກຄນື ຫຼື ຖາມເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນ ແລະ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. ຄາໍ ຕອບ: 1. Sorry I’m late. It took me ……longer…. to get here ……than….. I expected (longer … than / more long … than). 2. My toothache is … more painful ……than it was yesterday. (more painful / painfuler). 3. She looks about 20, but in fact she’s much … older ……. than she looks. (more older / older). 4. The problem is not so complicated. It’s … more simple …….than you think. (more simple / more simpler) Your English has improved. You speak much … better …….than you did when we last met. (gooder / better). 5. Health and happiness are … more important ……. than money. (importanter / more important). 7. Rearrange ຈດັ ລຽງຄນື ໃໝ່ - ຄອູ ະທິບາຍວທິ ີການຈດັ ລຽງຄາໍ ສບັ ໃຫເ້ ປັນປະໂຫຍກທ່ ີສມົ ບນູ ດວ້ ຍການຂຽນ ຕວົ ຢາ່ ງໃສກ່ ະດານ. - ແນະນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນດາໍ ເນນີ ກດິ ຈະກາໍ ເປັນບກຸ ຄນົ ຫຼື ເປັນຄກູ່ ່ໄໍ ດ.້ - ຄຍູ າ່ ງອອ້ ມຫອ້ ງເພ່ ືອສງັ ເກດ ແລະ ຊວ່ ຍນກັ ຮຽນໃນການປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ຂອງ ເຂົາເຈາົ້ . - ຄກູ ວດແກດ້ ວ້ ຍການໃຫນ້ ກັ ຮຽນອອກມາຂຽນປະໂຫຍກໃສກ່ ະດານ. 87

ຄາໍ ຕອບ: 1. from/ influence / live /the /city /of /overseas /from /people. - Broadcasts from overseas influence the lives of city people. 2. Education / development / big / depend / cities./ and / on / economic - Education and economic development depend on big cities. 3. People / cities / quality / in big / living / time / oneself / for / have less / and family. - People living in big cities have less quality time for oneself and family. 4. communication / benefits / have / People / developments./ from - People have benefits from communication developments. 5. is more / demand / There / services / for / number / of people. / for large - There is more demand for services for large number of people. 8. Write ຂຽນ - ຄແູ ນະນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນກຽ່ ວກບັ ຄວາມປະທບັ ໃຈ 5 ຢາ່ ງ ກຽ່ ວກບັ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ທ່ ີອາໄສຢໃູ່ ນບາ້ ນ ແລະ ເມອື ງຂອງເຂົາເຈາົ້ ເອງ. 1. …………………………………………………………………………… 2. …………………………………………………………………………… 3. …………………………………………………………………………… 4. …………………………………………………………………………… 5. …………………………………………………………………………… 88

Lesson 2 Rubbish burning ບດົ ຮຽນທີ 2 ການທາໍ ລາຍ/ເຜົາຂເ້ີ ຫຍື້ອ ໃນບດົ ຮຽນນີ້ ນກັ ຮຽນ ຮຽນກຽ່ ວກບັ ການຮກັ ສາສ່ ງິ ແວດລອ້ ມໃຫດ້ ຂີ ນ້ຶ ໃນເຂດທ່ ີພວກເຂົາ ອາໃສຢ.ູ່ 1. Vocabulary ຄາໍ ສບັ ໃໝ່ - ກອ່ ນເຂ້ົາບດົ ຮຽນ ຄບູ ອກນກັ ຮຽນເປີດປ້ຶມ ແລະ ແນະນາໍ ໃຫເ້ ຂົາເຈາ້ົ ອາ່ ນຄາໍ ສບັ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດແລະ ຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບດວ້ ຍຕນົ ເອງກອ່ ນ. 2. Listen and repeat ຟງັ ແລະ ເວົ້າຕາມ - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບແຕລ່ ະຄາໍ 1 – 2 ຄງັ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ . - ຄອູ າ່ ນຄາໍ ສບັ ແຕລ່ ະຄາໍ ຄນື ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ອາ່ ນຕາມ 2 – 3 ຄງັ້ . - ຄເູ ອ້ີນນກັ ຮຽນຈາໍ ນວນໜ່ ຶງອາ່ ນຄາໍ ສບັ ເທ່ ືອລະຄນົ , ຄນົ ລະ 4 – 5 ຄາໍ ສບັ . - ຄບູ ອກວທິ ີອອກສຽງໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງ. - ຄອູ ະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ສບັ ໃນວງົ ຂອບໃຫນ້ ກັ ຮຽນຕ່ ມື ຖາ້ ຈາໍ ເປັນ. 3. Read and practise ອາ່ ນ ແລະ ເຝິກແອບ - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ 1ຄງັ້ . - ຄອູ າ່ ນບດົ ສນົ ທະນາຄນື ອີກ ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ອາ່ ນຕາມປະມານ 2 – 3 ຄງັ້ . - ຄອູ ະທິບາຍຄວາມໝາຍລວມຂອງບດົ ສນົ ທະນາ ເປັນພາສາລາວໂດຍຫຍໍໃ້ ຫ້ ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ຖາມ. - ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນຜດັ ປ່ຽນບດົ ບາດກນັ . - ຄຈູ ດັ ນກັ ຮຽນເປັນຄູ່ ເພ່ ືອປະຕິບດັ ກດິ ຈະກາໍ ສນົ ທະນາໂດຍຜດັ ປ່ຽນບດົ ບາດກນັ . - ຄຍູ າ່ ງອອ້ ມຫອ້ ງເພ່ ືອສງັ ເກດ ແລະ ຊວ່ ຍນກັ ຮຽນໃນການປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ຂອງ ເຂົາເຈາ້ົ . - ຄເູ ອນີ້ ເອົານກັ ຮຽນ 2 ຫຼື 3 ຄູ່ ຢືນຂນຶ້ ຫຼື ອອກມາໜາ້ ກະດານ ເພ່ ືອສະແດງ ບດົ ບາດໃຫໝ້ ໃູ່ ນຫອ້ ງຟງັ ເທ່ ືອລະຄ.ູ່ 89

4. Read and answer ອາ່ ນ ແລະ ຕອບ - ຄແູ ນະນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຄາໍ ຖາມທງັ ໝດົ ກອ່ ນ, - ຄອູ ະທິບາຍດວ້ ຍການເຮັດຕວົ ຢາ່ ງໃຫນ້ ກັ ຮຽນເບ່ ງິ ໜ່ ຶງຂໍ້ ກອ່ ນ ຫຼື ແປຄາໍ ຖາມ ເພ່ ີມຖາ້ ວາ່ ນກັ ຮຽນບ່ ໍເຂາ້ົ ໃຈ, - ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນບດົ ສນົ ທະນາແລວ້ ຕອບຄາໍ ຖາມທງັ 4 ຂໍ້ ໃນບດົ ເຝິກຫດັ . (ກາໍ ນດົ ເວລາ). - ຄຍູ າ່ ງອອ້ ມຫອ້ ງ ແລະ ສງັ ເກດການປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ຂອງນກັ ຮຽນ. - ຄກູ ວດແກໂ້ ດຍເອນີ້ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນແລວ້ ຂຽນໃສກ່ ະດານ. - ຄພູ ານກັ ຮຽນສະຫຸຼບ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແປຄວາມໝາຍຂອງບດົ ອາ່ ນ ໂດຍຄຊູ ວ່ ຍ ໃນກລໍ ະນທີ ່ ີມຄີ າໍ ສບັ ທ່ ີບ່ ໍຄນຸ້ ເຄຍີ ຫຼື ປະໂຫຍກທ່ ີນກັ ຮຽນແປບ່ ໍຖກື ຕອ້ ງ. ຄາໍ ຕອບ: 1. Why does Davanh prefer plastic bags to wrap her food for customers? Because they are much cheaper and more convenient. ……………………………………………………………………… 2. Why does khamsone prefer banana leaves to wrap her food for her customers? Because she doesn’t have to buy them. ……………………………………………………………………… 3. What are the advantages and disadvantages of using plastic bags? Advantages: much cheaper and more convenient. Disadvantages: messy and stay forever. 4. What are the advantages and disadvantages of using banana leaves? Advantages: will disappear and become natural fertilizer after few years. Disadvantage: expensive. 5. What way you can help community to reduce the using plastic bags? ສາໍ ລບັ ຂໍ້ 5 ແມນ່ ຕອບໄດຫ້ ຼາຍວທິ ີ ບ່ ໍມຜີ ິດ 90

5. Read and match ອາ່ ນ ແລະ ຈບັ ຄູ່ - ຄອູ ະທິບາຍວທິ ີດາໍ ເນນີ ກດິ ຈະກາໍ ນໃ້ີ ຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ ລະອຽດກອ່ ນໂດຍອີງໃສຕ່ ວົ ຢາ່ ງ ໃນກດິ ຈະກາໍ ນ.້ີ - ຄອູ ະທິບາຍບດົ ອາ່ ນເປັນພາສາລາວໂດຍຫຍໍກ້ ອ່ ນ. - ຄກູ າໍ ນດົ ເວລາໃຫນ້ ກັ ຮຽນດາໍ ເນນີ ກດິ ຈະກາໍ ນຕ້ີ າມຕວົ ຢາ່ ງ. - ຄກູ ວດແກຄ້ າໍ ຕອບຂອງກດິ ຈະກາໍ ນໄ້ີ ດຫ້ ຼາຍວທິ ີເຊ່ ັນໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນຄາໍ ຕອບແລວ້ ຄຂູ ຽນໃສກ່ ະດານ ຫຼື ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນ ຫຼື ອອກມາຂຽນໃສກ່ ະດານ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຄາໍ ຕອບ: English words and Lao translations expressions ສານໄດອອັ ກຊນິ (ສານພິດ) ສະຕຕິ ່ ນື ຕວົ 1. cause a. __5__ ສຂຸ ະພາບ ຂເີ້ ຫຍອ້ື 2. effect b. __7__ ສ່ ິງແວດລອ້ ມ ວນັ ຕາ້ ນມນົ ລະພິດ 3. consist of c. __9__ ປະກອບດວ້ ຍ ສາເຫດ 4. plastic d. __11__ ປລາສະຕກິ 5. dioxin e. __10__ ຜນົ ສະທອ້ ນ ອນັ ຕະລາຍ 6. anti-pollution day f. __6__ 7. awareness g. __3__ 8. dangerous h. __1__ 9. health i. __4__ 10. environment j. __2__ 11. rubbish k. __8__ 6. Listen and complete ຟງັ ແລະ ຕ່ ືມໃຫຄ້ ບົ - ຄອູ ະທິບາຍວທິ ີການດາໍ ເນນີ ກດິ ຈະກາໍ ແລະ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນອາ່ ນບດົ ອາ່ ນກອ່ ນ. - ຄອູ ະທິບາຍຄາໍ ສບັ ເປັນພາສາລາວຖາ້ ຈາໍ ເປັນ. - ຄອູ າ່ ນຜາ່ ນບດົ ອາ່ ນ 1 ຫຼື 2 ຄງັ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຟງັ . - ຄອູ າ່ ນບດົ ອາ່ ນຊາ້ ໆເພ່ ືອໃຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນຄາໍ ສບັ ທ່ ີຂາດໄປໃສບ່ ອ່ ນຫວາ່ ງຄນື . 91

- ຄອູ າ່ ນບດົ ອາ່ ນຄນື ອກີ ເທ່ ືອໜ່ ຶງ ນກັ ຮຽນຟງັ ແລະ ກວດຄນື . - ໃຫນ້ ກັ ຮຽນປຽບທຽບຄາໍ ຕອບຕນົ ເອງກບັ ໝທູ່ ່ ີນງ່ ັ ຂາ້ ງກນັ . - ຄກູ ວດແກດ້ ວ້ ຍການອາ່ ນບດົ ອາ່ ນຄນື ແລະ ຢດຸ ບອ່ ນທ່ ີຄາໍ ສບັ ຂາດໄປເພ່ ືອຖາມ ເອົາຄາໍ ຕອບຈາກນກັ ຮຽນ ແລະ ຂຽນໃສກ່ ະດານ ຄາໍ ຕອບ: Beijing has a big problem with rubbish. The city is full of plastic bags and disposable cups and boxes. China’s 1.2 billion people produce about 100 million tons of garbage each year. This includes about 220 million food boxes and 2.3 billion plastic bags. Beijing, a city of 12 million people, produces up to 15,000 tons of household waste each day. Recycling is not new in China. Just a few years ago, very little was thrown away in Beijing. Office workers used coffee jars as cups. Orange peel was hung out to dry and used in Chinese medicine. That was before the arrival of fast food and supermarket packaging. These days, people can be seen poking through the rubbish, looking for different kinds of things that can be recycled, such as bread to feed the animals and plastic bags and empty cans to sell to recycling companies. 7. Write ຂຽນ - ຄອູ ະທິບາຍ ແລະ ແນະນາໍ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຂຽນປະໂຫຍກກຽ່ ວກບັ ວທິ ີການກາໍ ຈດັ ສ່ ງິ ເສດເຫຼືອ/ຂເ້ີ ຫຍອ້ື ທ່ ີຄອບຄວົ ເຂົາເຈາ້ົ ເຄຍີ ປະຕບິ ດັ ກນັ ມາດວ້ ຍການຂຽນຕວົ ຢາ່ ງໃສ່ ກະດານ. - ຄເູ ອນ້ີ ນກັ ຮຽນຂນຶ້ ມາຂຽນຄາໍ ຕອບຂອງເຂົາເຈາ້ົ ຢກູ່ ະດານ ແລວ້ ກວດແກນ້ າໍ ກນັ ໝດົ ຫອ້ ງ. Lesson 3 The lively cities ບດົ ຮຽນທີ 3 ຕວົ ເມອື ງທ່ ີໜາ້ ຢອູ່ າໄສ ໃນບດົ ຮຽນນ້ີ ນກັ ຮຽນ ຮຽນກຽ່ ວກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມທ່ ີໜາ້ ຢູ່ ແລະ ການພດັ ທະນາໃນ ຕວົ ເມອື ງໃຫຍ.່ 92