ວິຊາກໍາມະພັນວິທະຍາ

ແມນ່ 44+XX ເມ່ອື ສາ້ ງຈລຸ ງັ ສືບເຊື້ອ ສາໍ ລບັ ເພດຊາຍຈະມຈີ ລຸ ງັ ສືບເຊ້ືອ 2 ແບບຄື: 22+X ແລະ 22+Y ຕາມແຜນວາດລມຸ່ ນ:ີ້ ເພດຊາຍ (44+XY) X ເພດິຍງ (44+XX) ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອື ທ່ ີສາ້ ງ 22+X 22+Y 22+X ໂອກາດຂອງເພດລກູ ຍງິ 50% (44+XX ) ຊາຍ 50% (44+XY) ຈາກຜນົ ຂາ້ ງເທິງນ້ີ ສະແດງໃຫເ້ ຫັນວາ່ ອດັ ຕາສວ່ ນລະຫວາ່ ງຍິງກບັ ຊາຍແມນ່ 1 : 1 ການກາໍ ນດົ ເພດດວ້ ຍໂຄຣໂມໂຊມນ້ີ ມຫີ ຼກັ ການແຕກຕາ່ ງກນັ ໃນແຕລ່ ະຊະນດິ ສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ຄ:ື - ຄນົ ແລະ ສດັ ລຽ້ ງດວ້ ຍນາໍ້ ນມົ ສວ່ ນຫຼາຍເພດຜແູ້ ມນ່ XY ແລະ ເພດແມແ່ ມນ່ XX. - ແມງກະເບອ້ື , ສດັ ເລອື ຄານ, ສດັ ເຄ່ ງິ ບກົ ເຄ່ ງິ ນາໍ້ , ນກົ ສວ່ ນຫຼາຍຕວົ ຜແູ້ ມນ່ XX ສວ່ ນຕວົ ແມ ່ ແມນ່ XY. - ຕກັ ແຕນ, ຈ່ຫີ ລ່ ໍ ຕວົ ຜແູ້ ມນ່ XO ໝາຍຄວາມວາ່ ມີ X ພຽງໂຄຣໂມໂຊມດຽວ, ສວ່ ນຕວົ ແມ ່ ແມນ່ XX. - ເຜ້ີງ, ຕ່ ໍ, ແຕນ, ມດົ ບ່ ໍມໂີ ຄຣໂມໂຊມເພດ, ມພີ ຽງໂຄຣໂມໂຊມທາໍ ມະດາ ແຕຕ່ ວົ ຜ້ແູ ມນ່ ມີ ໂຄຣໂມໂຊມເປັນແຮບພຼອຍດ໌ (n), ສວ່ ນຕວົ ແມມ່ ໂີ ຄຣໂມໂຊມເປັນດພີ ຼອຍດ໌ (2n). ດງ່ ັ ນນັ້ ເຜີ້ງໂຕແມ ່ (ຣາຊນີ )ີ ມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມ 2n = 32 ສາ້ ງໄຂທ່ ່ ີມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມເປັນ n = 16, ຕວົ ຜທູ້ ່ ີມຈີ າໍ ນວນສໂີ ສມເປັນແຮບພຼອຍດ໌ ຈະສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບື ເຊອ້ື ແບບໄມໂຕຊສິ (Mitosis) ດງ່ ັ ນນັ້ ສບື ເຊອ້ື ຕວົ ຜຈູ້ ະ ມໂີ ຄຣໂມໂຊມ n = 16, ຖາ້ ໄຂ່ ແລະ ສບື ເຊອື້ ຕວົ ຜຮູ້ ບັ ການປະສມົ ພນັ ກ່ສໍ ະແດງວາ່ ຈະມຈີ າໍ ນວນໂຄຣ ໂມໂຊມເປັນດີພຼອຍດ.໌ ລູກເກດີ ມາເປັນຕວົ ແມ,່ ແຕຖ່ າ້ ໄຂບ່ ່ ໍໄດຮ້ ບັ ການປະສມົ ພນັ ສະແດງວາ່ ມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມເປັນແຮບພຼອຍດ໌ ແລະ ລກູ ອອກມາຈະເປັນຕວົ ຜ.ູ້ ວທິ ີການແຜເ່ ຊອື້ ນເ້ີ ອນ້ີ ວາ່ : ການ ແຜເ່ ຊອ້ື ບໍລສິ ດຸ (Parthenogenesis). 2.2 ການກາໍ ນດົ ເພດດວ້ ຍສ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ນອກຈາກການກາໍ ນດົ ເພດດວ້ ຍໂຄຣໂມໂຊມແລວ້ ສ່ ິງແວດລອ້ ມຍງັ ມບີ ດົ ບາດໃນການກາໍ ນດົ ເພດອີກເຊ່ ັນ: ການຕອນ, ການສກັ ຮໍໂມນໃຫເ້ ພດມລີ ກັ ສະນະເພດທາງກງົ ກນັ ຂາ້ ມ ຫຼື ການສກັ ຮໍໂມນ ເຮັດໃຫອ້ ດັ ຕາສວ່ ນເພດແມ ່ ແລະ ເພດຜປູ້ ່ຽນແປງໄປ. ນອກຈາກນນັ້ ກ່ຍໍ ງັ ມອີ າຫານ, ແສງສະຫວາ່ ງ ແລະ ອ່ ນື ໆ ກ່ສໍ າມາດເຮັດໃຫອ້ ດັ ຕາສວ່ ນຂອງເພດປ່ຽນແປງໄດເ້ ຊ່ ັນ: ໝກູ ນິ ອາຫານພຽງພໍລກູ ທ່ ີເກດີ ມາມກັ ຈະເປັນເພດແມຫ່ ລາຍກວາ່ ເພດຜ.ູ້ 92

3. ການສບື ເຊອື້ ນາໍ ສໂີ ສມເພດ ໝາຍເຖງິ ການສບື ເຊອື້ ທ່ ີຄວບຄມຸ ໂດຍຢີນທ່ ີມຕີ າໍ ແໜງ່ ເທິງໂຄຣໂມໂຊມເພດ ເຊ່ ງິ ອາດຈະຢເູ່ ທິງ ໂຄຣໂມໂຊມ X ຫລື Y ໂດຍທ່ວົ ໄປແລວ້ ມກັ ປະກດົ ອອກໃນໂຄຣໂມໂຊມ X ຕວົ ຢາ່ ງ: ການສບື ເຊອ້ື ນາໍ ໂຄຣໂມໂຊມ X ຂອງຄນົ ລກັ ສະນະຕາບອດສຂີ ອງຄນົ ເຊ່ ັນ: ຕາບອດສແີ ດງ - ສຂີ ຽວ ແມນ່ ຢີນທ່ ີຢເູ່ ທິງເສັນ້ ໂຄຣໂມໂຊມ. ສມົ ມດຸ ວາ່ ຢີນ C ກາໍ ນດົ ຕາທາໍ ມະດາເປັນຢິນເດ່ ັນ ແລະ ຢີນ c ກາໍ ນດົ ຕາບອດສເີ ປັນຢີນລບັ ທງັ ສອງ ເປັນແອນລນີ (Allele) ກນັ ທ່ ີນອນເທິງເສັນ້ ໂຄຣໂມໂຊມ X ແບບຮບູ ແລະ ແບບຢີນປະກດົ ດງ່ ັ ນ:້ີ ແບບຢີນ ແບບຮບູ ເພດຊາຍ ເພດຍງິ XcY XcXc ເປັນພະຍາດຕາບອດສີ XCXc ບ່ ໍເປັນພະຍາດ ແຕເ່ ປັນຕວົ ນາໍ ສ່ງົ (carrier) XCY XCXC ປກົ ກະຕິ ອີກກລໍ ະນໜີ ່ ຶງຄື ພະຍາດເລືອດກາ້ ມຍາກ (Hemophilia) ຢີນທ່ ີກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະນແ້ີ ມນ່ ນອນ ເທິງໂຄຣໂມໂຊມ X ແລະ ເປັນຢີນລບັ ດ່ງັ ນນັ້ ຜຊູ້ າຍຈ່ ງຶ ສະແດງອາການພະຍາດນຫ້ີ ຼາຍກວາ່ ຜຍູ້ ິງ ທງັ ນກ້ີ ່ ເໍ ພາະວາ່ ໃນເພດຊາຍມໂີ ຄຣໂມໂຊມ X ພຽງຕວົ ດຽວ. ສາໍ ລບັ ຜຍູ້ ິງມໂີ ຄຣໂມໂຊມ X 2 ຕວົ ຈ່ ງຶ ເຮັດໃຫຢ້ ີນທ່ ີເປັນແອນລີນ ແລະ ເປັນຢີນທ່ ີເດັນກວາ່ ສາມາດຂ່ມົ ຢີນລບັ ນໄ້ີ ວໄ້ ດແ້ ຕຜ່ ຍູ້ ິງທ່ ີມຢີ ິນ ລບັ ຊະນດິ ນີ້ ເປັນຕວົ ນາໍ ສ່ງົ ພະຍາດນໃ້ີ ຫລ້ ກູ ຊາຍຂອງເຂົາ ຫຼື ລກູ ຍິງ ຖາ້ ຫາກຢ່ໃູ ນກລໍ ະນທີ ່ ີພ່ ໍຂອງ ເຂົາເປັນພະຍາດ. ຕວົ ຢາ່ ງ: ສມົ ມດຸ ຢີນ H ກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະປກົ ກະຕິ ເປັນຢີນເດ່ ັນ ຢີນ h ກາໍ ນດົ ເປັນພະຍາດຕາບອດສີ ເປັນຢີນລບັ (XhY) (XHXH) (XHY) (XHXh) ລກູ ຊາຍປກົ ກະຕິ ລກູ ຍງິ ປກົ ກະຕ(ິ ນາໍ ສ່ງົ ) (XHY) (XhY) (XHXH) (XHXh) ຊາຍປກົ ກະຕິ ຊາຍເປັນພະຍາດ ແມຍ່ ງິ ປກົ ກະຕິ ແມຍ່ ງິ ປກົ ກະຕິ (ພະວະນາໍ ສ່ງົ ) ນອກຈາກພະຍາດທ່ ີກາ່ ວມານນັ້ ຍງັ ມພີ ະຍາດຂາດເອັນໄຊມ ໌ ລກັ ສະນະຕາສຂີ າວຂອງແມງບດູ ເຊ່ ງິ ປກົ ກະຕແິ ລວ້ ແມງບດູ ມຕີ າສແີ ດງ. ຈາກການສະເໜີຂາ້ ງເທິງນນັ້ ສາມາດສະຫຸຼບໄດວ້ າ່ : 93

- ການສືບເຊ້ືອຂອງຢີນລບັ ທ່ ີນອນເທິງໂຄຣໂມໂຊມເພດ X ພບົ ວາ່ ມກັ ເກດີ ນາໍ ເພດຊາຍຫຼາຍ ກວາ່ ເພດຍງິ ຍອ້ ນວາ່ ຢີນລບັ ທ່ ີຢເູ່ ທິງໂຄຣໂມໂຊມ X ພຽງຕວົ ດຽວສາມາດສະແດງອອກໄດ.້ ລາໍ ດບັ ເພດຍງິ ມີ XX ຈ່ງຶ ເຮັດໃຫມ້ ຄີ ຢູ່ ີນແອນລີນກນັ . ດງ່ ັ ນນັ້ ຢີນລບັ ທ່ ີຈ່ງຶ ຢເູ່ ທິງໂຄຣໂມໂຊມ X ອາດຖກື ປິດບງັ ຈາກຢີນອ່ ນື ທ່ ີເດ່ ັນກວາ່ . - ລກູ ຍງິ ທ່ ີເກດີ ຂນ້ຶ ມາແລວ້ ເປັນພະຍາດດງ່ ັ ກາ່ ວ ສວ່ ນຫຼາຍແມນ່ ພ່ ໍເປັນພະຍາດ ສາໍ ລບັ ແມແ່ ລວ້ ອາດເປັນ ຫຼື ບ່ ໍເປັນກໄໍ ດ.້ - ມສີ ະເພາະແຕເ່ ພດຍງິ ເທ່ ົານນັ້ ສາມາດຢໃູ່ ນພາວະນາໍ ສ່ງົ . ຕວົ ຢາ່ ງ 2: ການສບື ເຊອ້ື ນາໍ ໂຄຣໂມໂຊມ Y ໂຄຣໂມໂຊມ Y ແມນ່ ໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີສະແດງເປັນເພດຊາຍ, ເພດຍິງຈະບ່ ໍມໂີ ຄຣໂມໂຊມນີ້ ດ່ງັ ນນັ້ ບ່ ໍວາ່ ຢີນໃດໆທ່ ີນອນເທິງເສັ້ນໂຄຣໂມໂຊມ Y ແມນ່ ການສືບເຊ້ືອສະເພາະເພດຊາຍເທ່ ົານນັ້ ແລະ ຢີນນຈ້ີ ະສະແດງອອກທນັ ທີ ບ່ ໍວາ່ ຈະເປັນຢີນເດ່ ັນ ຫຼື ຢີນລບັ , ການສບື ເຊອ້ື ຈະເປັນແບບພ່ ໍສ່ງົ ໃຫ້ ລູກຊາຍ ແລະ ລູກຊາຍກ່ ຈໍ ະສ່ງົ ຕ່ ໍໃຫ້ຫຼານຊາຍຕ່ ໍໆໄປ. ບາງລກັ ສະນະທ່ ີສະແດງໃຫ້ເຫັນການສືບ ເຊອ້ື ນາໍ ຢີນທ່ ີນອນເທິງເສັ້ນໂຄຮໂມໂຊມ Y ແມນ່ ລກັ ສະນະການມຂີ ນົ ທ່ ີໃບຫຂູ ອງຊາວອນິ ເດຍ ຊ່ ງຶ ພບົ ສະເພາະໃນເພດຊາຍເທ່ ົານນັ້ . ຕວົ ຢາ່ ງ 3: ການສບື ເຊອ້ື ນາໍ ໂຄຣໂມໂຊມເພດໃນນກົ ເພາະການກາໍ ນດົ ເພດດວ້ ຍໂຄຣໂມໂຊມໃນນກົ ແຕກຕາ່ ງກນັ ກບັ ຄນົ ແລະ ສດັ ລຽ້ ງລກູ ດວ້ ຍນາໍ້ ນມົ ເຊ່ ັນ: ຕວົ ຜມູ້ ໂີ ຄຣໂມໂຊມ XX ສວ່ ນຕວົ ແມມ່ ໂີ ຄຣໂມໂຊມ XY ດງ່ ັ ນນັ້ ການສະແດງອອກຂອງຢີນ ທ່ ີຢເູ່ ທິງໂຄຣໂມໂຊມ X ຈ່ງຶ ເກດີ ຂນ້ຶ ໃນລກັ ສະນະທ່ ີແມຖ່ າ່ ຍທອດໄປໃຫລ້ ກູ ຕວົ ຜູ້ ສວ່ ນພ່ ໍຈະຖາ່ ຍທອດ ໃຫແ້ ກລ່ ກູ ຕວົ ແມ ່ ແລະ ຕວົ ຜ.ູ້ ຕວົ ຢ່າງ 4: ການຖາ່ ຍທອດລກັ ສະນະຂນົ ລາຍຂອງໄກພ່ ນັ Barred Plymouth Rock (BPR) ເປັນລກັ ສະນະເດ່ ັນທຽບກບັ ຂນົ ສແີ ດງ XBXB ແລະ ຂນົ ສດີ າໍ XbY. ສມົ ມດຸ ວາ່ ໃຫຢ້ ີນ B ກາໍ ນດົ ຂນົ ລາຍ ແລະ ຢີນ b ກາໍ ນດົ ຂນົ ສແີ ດງ ຫຼື ດາໍ ຫຼື ບ່ ໍລາຍ ການປະສມົ ພນັ ລະຫວາ່ ງໄກແ່ ມຂ່ ນົ ບ່ ໍລາຍກບັ ຕວົ ຜຂູ້ ນົ ລາຍ ທ່ ີເປັນຮາ່ ງກາຍຮວ່ ມຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດ, ລູກທ່ ີເກດີ ມາມລີ ກັ ສະນະຂນົ ລາຍທງັ ສອງເພດ ແຕເ່ ມ່ອື ປ່ອຍໃຫລ້ ກູ F1 ທ່ ີມຂີ ນົ ລາຍປະສມົ ພນັ ກນັ ເອງ ໄດລ້ ູກ F2 ພບົ ວາ່ ຕວົ ຜທູ້ ງັ ໝດົ ມຂີ ນົ ລາຍ ສວ່ ນຕວົ ແມມ່ ຂີ ນົ ລາຍ 50% ແລະ ມຂີ ນົ ບ່ ໍລາຍ 50% ຕາມວາດລມຸ່ ນ:ີ້ ສມົ ມດຸ : ຢີນ B ກາໍ ນດົ ຂນົ ລາຍ ເປັນຢີນເດ່ ັນ ຢີນ b ກາໍ ນດົ ຂນົ ແດງ ຫຼື ດາໍ ເປັນຢີນລບັ ກລໍ ະນີ 1 P: XBXB XbY ຕວົ ຜຂູ້ ນົ ລາຍ ຕວົ ແມຂ່ ນົ ບ່ ໍລາຍ 94

ລກູ ລນຸ້ F1 XBXb XBY ປະສມົ ພນັ ກນັ ເອງ ຕວົ ຜຂູ້ ນົ ລາຍ ຕວົ ແມຂ່ ນົ ລາຍ ລກູ ລນຸ້ F2 XBXB XBXb XBY XbY ຕວົ ຜຂູ້ ນົ ລາຍ ຕວົ ແມຂ່ ນົ ລາຍ ຕວົ ແມຂ່ ນົ ບ່ ໍລາຍ ຕວົ ຜຂູ້ ນົ ລາຍ ກລໍ ະນີ 2 P: XbXb XBY ຕວົ ຜຂູ້ ນົ ບ່ ໍລາຍ ຕວົ ແມຂ່ ນົ ລາຍ ລກູ ລນຸ້ F1 XBXb XbY ຕວົ ຜຂູ້ ນົ ລາຍ ຕວົ ແມຂ່ ນົ ບ່ ໍລາຍ XBXb ຕວົ ຜຂູ້ ນົ ລາຍ XbXb XBY XbY ຕວົ ຜຂູ້ ນົ ບ່ ໍລາຍ ຕວົ ແມຂ່ ນົ ລາຍ ຕວົ ແມຂ່ ນົ ບ່ ໍລາຍ 95

ບດົ ທີ 8 ກາໍ ມະພນັ ໝວດເລືອດ 8.1 ໝວດເລືອດຂອງຄນົ ລະບບົ ໝວດເລືອດໃນຄນົ ເຮົາມຫີ ຼາຍກວາ່ 16 ລະບບົ . ແຕໄ່ ດສ້ ຶກສາກນັ ຫຼາຍຄື ໝວດເລືອດ ລະບບົ ABO ແລະ ລະບບົ Rh; ເຊ່ ງິ ແຕລ່ ະລະບບົ ຄວບຄມຸ ໂດຍຢີນຄນົ ລະຊດຸ ຢເູ່ ທິງໂຄຣໂມໂຊມຄນົ ລະຄ.ູ່ ໝວດເລືອດລະບບົ Rh ມອີ າແລນທ່ ີຄວບຄມຸ ຢເູ່ ທິງໂຄຣໂມໂຊມຄທູ່ ່ ີ 1, ສວ່ ນໝວດເລອື ດ ABO ຢເູ່ ທິງໂຄຣໂມໂຊມຄທູ່ ່ ີ 9 ເຊ່ ງິ ມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ຕ່ ໍຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຮົາເປັນຢາ່ ງຍ່ ງິ . ລະບບົ ໝວດເລືອດ ABO ມຢີ ີນຄວບຄມຸ ເປັນພະຫແຸ ລນມີ 3 ອາແລນຄື: ອາແລນ A, B ແລະ O ເຊ່ ິງຢູ່ຕາໍ ແໜ່ງດຽວກນັ ເທິງໂຄຣໂມໂຊມຄູທ່ ່ ີ 9 ແລະ ໃນແຕ່ລະຄນົ ກ່ ໍມພີ ຽງ 2 ອາແລນເທ່ ົານນັ້ ເພາະແຕລ່ ະຄນົ ມໂີ ຄຣໂມໂຊມຄທູ່ ່ ີ 9 ພຽງ 2 ແທງ່ ເທ່ ົານນັ້ . ໃນປີ 1900 Karl Landsteiner ໄດນ້ າໍ ເອົາ ເລືອດຂອງຄນົ ມາແຍກແລພ້ ບົ ວາ່ ມສີ ວ່ ນສາໍ ຄນັ ຢູ່ 2 ສວ່ ນຄື ສວ່ ນທ່ ີເປັນຂອງແຫຼວເອນີ້ ວາ່ : Serum ຫຼື Plasma ອກີ ສວ່ ນທ່ ີເປັນຄື ເມດັ ເລືອດແດງ (Erythrocytes), ເມດັ ເລືອດຂາວ (Leucocyte) ແລະ ເມດັ ເລືອດນອ້ ຍ (Lymphocyte) ຈາກນນັ້ ໄດເ້ ອົາເມດັ ເລືອດແດງຂອງຄນົ ໜ່ ຶງປະສມົ ກບັ Serum ອກີ ຄນົ ໜ່ ຶ ງ; ພບົ ວາ່ ເລືອດຈະກາ້ ມຕວົ ເພາະເມດັ ເລືອດແດງມາຮວ່ ມກມຸ່ ກນັ ເປັນກອ້ ນ, ເຊ່ ງິ ເກດີ ຈາກປະຕິກລິ ະ ຍາຂອງ antigen ທ່ ີຢູ່ເທິງຜິວເມດັ ເລືອດແດງຜໃູ້ ຫກ້ ບັ antibody ເຊ່ ງິ ຢ່ໃູ ນ Serum ຂອງຜຮູ້ ບັ ແລະ ບາງຄງັ້ ກພໍ ບົ ວາ່ ບ່ ໍເກດີ ການກາ້ ມເລອື ດ. Antigen ແບງ່ ອອກເປັນ 2 ແບບຄື antigen A ແລະ antigen B. ສວ່ ນ antibody ກໍມຢີ ູ່ 2 ຊະນດິ ຄື antibody A ແລະ antibody B. ໃນປີ 1925 Bronstein ໄດ້ ອະທິບາຍເຖິງໝວດເລືອດ ABO ວາ່ ຢີນທ່ ີຄວບຄຸມລະບບົ ໝວດເລືອດນີ້ເປັນພະຫຸອາແລນ ເຊ່ ິງ ປະກອບດວ້ ຍ 3 ອາແລນດງ່ ັ ນ:ີ້ ອາແລນ A (IA) ຄວບຄມຸ ໃຫສ້ າ້ ງ antibody A ອາແລນ B (IB) ຄວບຄມຸ ໃຫສ້ າ້ ງ antibody B ອາແລນ O (IO ຫຼື i) ຄວບຄມຸ ບ່ ໍໃຫສ້ າ້ ງ antibody A ແລະ antibody B IA ແລະ IB ຂ່ມົ ກນັ ບ່ ໍໄດ້ ເປັນ ເດ່ ັນທຽບເທ່ ົາ IA ແລະ IB ເປັນລກັ ສະນະເດ່ ັນທ່ ີຂມ່ ົ ອາແລນ i IA = IB > i ເນ່ ອື ງຈາກມອີ າແລນຄວບຄມຸ ໝວດເລອື ດ ABO ເຖງິ 3 ໂຕ ຈ່ງຶ ເຮັດໃຫແ້ ບບຢີນທ່ ີເປັນໄປໄດມ້ ີ 6 ແບບ ແລະ ແບບຮບູ ທ່ ີສະແດງອອກ ກແໍ ຕກຕາ່ ງກນັ ດງ່ ັ ຕາຕະລາງລມຸ່ ນ:້ີ 96

ຕາຕະລາງທີ 8. 1 ສວ່ ນປະກອບຂອງໝວດເລືອດ ໝວດເລອື ດ antigen antibody ແບບຢີນ ແບບຮບູ ໝາຍເຫດ A A B IAIA, IAIO A B B A IBIB, IBIO B AB A ແລະ B IAIB AB ຮບັ ໄດທ້ ່ວົ ໄປ O A ແລະ B IOIO O ໃຫໄ້ ດທ້ ່ວົ ໄປ ການສ່ງົ ເລືອດໃຫຄ້ ນົ ປ່ວຍ ຈະຕອ້ ງຫຼີກລຽ້ ງປະຕິກລິ ິຍາການກາ້ ມຂອງເລືອດ ເພາະຈະເປັນໄພ ແກຜ່ ປູ້ ່ວຍ. ການສ່ງົ ເລືອດທ່ ີປອດໄພທ່ ີສດຸ ຄື: ການສ່ງົ ເລືອດກບັ ຄນົ ພາຍໃນໝວດເລືອດດຽວກນັ ແຕ່ ຕອ້ ງພິຈາລະນາໝວດເລືອດຂອງຜສູ້ ່ງົ ແລະ ຜຮູ້ ບັ ໂດບຄາໍ ນງຶ ເຖງິ ຊະນດິ ຂອງ antigen ໃນໝວດ ເລືອດຂອງຜ້ໃູ ຫ້ ແລະ antibody ຂອງຜ້ຮູ ບັ . ເພາະຮາ່ ງກາຍຜ້ຮູ ບັ ຈະສາ້ ງ antibody ເພ່ ືອຕ່ ໍຕາ້ ນ antigen ຊະນດິ ໃໝ່ທ່ ີເຂ້ົາມາໃນຮາ່ ງກາຍຂອງຕນົ ເອງ. ເມ່ອື ຜ້ຮູ ບັ ມີ antibody ຊະນດິ ດຽວກນັ ກບັ antigen ຂອງຜໃູ້ ຫ້ ກ່ຈໍ ະເຮັດໃຫເ້ ລືອດກາ້ ມ ແລະ ເປັນເຫດໃຫເ້ ລອື ດບ່ ໍສາມາດນາໍ ສ່ງົ ອກົ ຊເີ ຈນໄປສຈູ່ ຸ ລງັ ຕາ່ ງໆຂອງຮາ່ ງກາຍໄດ.້ ເລືອດໝວດ O ສາມາດໃຫກ້ ບັ ຄນົ ທ່ ີມໝີ ວດເລືອດອ່ ືນໆໄດ,້ ເນ່ ອື ງຈາກ ເລືອດໝວດ O ບ່ ໍມີ antigen, ສວ່ ນໝວດເລືອດ AB ບ່ ໍມີ antibody ຈ່ ງຶ ຮບັ ໝວດເລືອດອ່ ືນໄດໝ້ ດົ ດງ່ ັ ແຜນວາດການສ່ງົ ເລືອດລມຸ່ ນ:ີ້ ຮບູ ທີ 8.1 ແຜນວາດການສ່ງົ ເລອື ດທ່ ີປອດໄພ 8.2 ອງົ ປະກອບ Rh ໃນເລອື ດຄນົ ຄນົ ເຮົາຈະບ່ ໍສ້າງ antibody Rhesus ຂ້ຶນເອງໂດຍລາໍ ພງັ ແຕ່ຈະສ້າງເມ່ ອື ຖືກກະຕຸ້ນຈາກ antigen Rh ເຊ່ ັນ ຄນົ ທ່ ີມໝີ ວດເລອື ດ Rh- ຈະສາ້ ງ antibody ຂນຶ້ ມາເມ່ອື ໄດຮ້ ບັ Rh+ ດງ່ ັ ນນັ້ ການສ່ງົ ເລືອດ ນອກຈາກຈະພິຈາລະນາໃນດາ້ ນໝວດເລືອດ ABO ແລວ້ ຍງັ ຈະຕອ້ ງຄາໍ ນງຶ ເຖງິ ໝວດເລືອດ Rhesus ນາໍ ອກີ . ຄນົ ທ່ ີມໝີ ວດເລືອດ Rh- ຈະຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການສ່ງົ ເລືອດຈາກຄນົ ທ່ ີມໝີ ວດເລືອດ Rh- ເທ່ ົ ານນັ້ . ເພ່ ືອປ້ອງກນັ ການກະຕຸ້ນໃຫ້ມກີ ານສ້າງ antibody ຂ້ຶນມາໃນຮ່າງກາຍ ເຊ່ ິງຈະເຮັດ 97

ປະຕິກລິ ິຍາກບັ antigen Rh+ (ຕາມປກົ ກະຕິ ຄນົ ທ່ ີມີ Rh- ບ່ ໍມີ antigen ແລະ antibody ; ແຕຄ່ ນົ ທ່ ີມີ Rh- ສາມາດຖກື ກະຕນຸ້ ໃຫສ້ າ້ ງ antibody ໄດ)້ . 98

ບດົ ທີ 9 ການເລອື ກແນວພນັ ພືດ, ສດັ ແລະ ຈລຸ ນິ ຊີ ພ້ືນຖານທິດສະດຂີ ອງວທິ ະຍາການເລອື ກແນວ 9.1.1 ຄວາມສາໍ ນກຶ ກຽ່ ວກບັ ວທິ ະຍາສາດການເລອື ກແນວພນັ ຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງດາ້ ນແນວພນັ ຂອງສດັ ລຽ້ ງ ແລະ ພືດທ່ ີມໃີ ນປດັ ຈບຸ ນັ ລວ້ ນແຕເ່ ປັນ ໝາກຜນົ ແຫງ່ ການປະດດິ ສາ້ ງຂອງຄນົ ໂດຍການແບງ່ ພືດ ແລະ ສດັ ອອກເປັນ 2 ປະເພດຄ:ື - ປະເພດດ:ີ ແມນ່ ໄດຜ້ ນັ ຂະຫຍາຍ ແລະ ຮກັ ສາໄວ້ - ປະເພດບ່ ໍດ:ີ ແມນ່ ໃຊເ້ ປັນອາຫານ 9.1.2 ພື້ນຖານວທິ ະຍາສາດການສບື ເຊອ້ື ແລະ ວທິ ີການເລືອກແນວພນັ ເພ່ ືອເຮັດໃຫສ້ ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ມກີ ານປ່ຽນແປງໃໝຕ່ ອ້ ງນາໍ ໃຊ້ 2 ວທິ ີດງ່ ັ ນ:ີ້ - ວທິ ີ 1: ການປະສມົ ພນັ ຊອດ ອາດຈະປະສມົ ພນັ ລະຫວາ່ ງຮາ່ ງກາຍໃນເຊອື້ ໃກຄ້ ຽງ ທ່ ີຈະ ສາ້ ງທາ່ ທີທ່ ີດໃີ ນລນຸ້ ຕ່ ໍໄປເຊ່ ັນ: ໃຫຍໄ່ ວ, ຕຍຸ້ ພີ, ແຂງແຮງ, ທນົ ທານ. - ວທິ ີ 2: ເພ່ ືອຍກົ ລະດບັ ໝາກຜນົ ຂອງການເລືອກແນວພນັ ໃຫມ້ ປີ ະສດິ ທິພາບສງູ ຕອ້ ງນາໍ ໃຊບ້ ນັ ດາໄຈທາງດາ້ ນຟີຊກິ (ກາໍ ມນັ ຕະພາບລງັ ສ,ີ ອນຸ ຫະພມູ ), ທາງດາ້ ນເຄມີ (ນາໍ ໃຊທ້ າດກະຕນຸ້ ). 9.1.3 ການເລອື ກແນວພນັ ແມນ່ ວວິ ດັ ທະນາການອນັ ກາ້ ວໜາ້ ຂອງຊວີ ະສາດ ເພ່ ືອດດັ ສາ້ ງແນວພນັ ຕາມຄວາມ ຮຽກຮອ້ ງຕອ້ ງການຂອງຄນົ ເຮົາ ດງ່ ັ ນນັ້ , ການເລອື ກພນັ ຈ່ງຶ ມີ 3 ຂນັ້ ຕອນ ດງ່ ັ ນ:້ີ - ສາ້ ງແຫຼງ່ ວດັ ຖປຸ ດັ ໄຈ - ການປ່ຽນໃໝລ່ ກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ - ເລືອກເຟັ້ນຕລີ າຄາພນັ ໃໝ່ ພ້ືນຖານການເລືອກແນວພນັ ແມນ່ ຂະບວນການແບບຄອ່ ຍເປັນຄອ່ ຍໄປ ແລະ ບ່ ໍສມຸ່ ເຊ່ ງິ ລກັ ສະນະທາງຊວີ ະວທິ ະຍາຈະພບົ ຫຼາຍຂນ້ຶ ຫຼື ນອ້ ຍລງົ ໃນປະຊາກອນເປັນໜາ້ ທ່ ີຂອງການສບື ພນັ ທ່ ີ ແຕກຕາ່ ງກນັ ຂອງຜໃູ້ ຫກ້ າໍ ເນດີ ມນັ ເປັນກນົ ໄກສາໍ ຄນັ ຂອງວວິ ດັ ທະນາການ, ການຄດັ ເລືອກໂດຍທາໍ ມະ ຊາດນນັ້ ຖກື ເຮັດໃຫແ້ ຜຫ່ ຼາຍໂດຍທາ່ ນ ຊາລສ໌ ດາຣວ໌ ນິ ຜຕູ້ ງັ້ ໃຈໃຫທ້ ຽບໄດກ້ ບັ ການຄດັ ເລືອກຂອງ ມະນດຸ ຫຼື ປດັ ຈບຸ ນັ ເອນີ້ ວາ່ : ການຄດັ ເລອື ກແນວພນັ . ການເລອື ກແນວພນັ ພືດ, ພນັ ສດັ ແລະ ຈລຸ ິນຊີ 9.2.1 ການເລອື ກແນວພນັ ຂອງພືດທ່ ີດີ ໝາຍເຖງິ ກມຸ່ ຂອງພືດທ່ ີມລີ ກັ ສະນະຄກື ນັ ຫຼື ຄາ້ ຍກນັ ທ່ ີມຢີ ໃູ່ ນຕວົ ມນັ ເອງ ເປັນລກັ ສະນະ 99

ປະຈາໍ ພນັ ຫຼື ເພາະສະພາບແວດລອ້ ມເຮັດໃຫ້ມລີ ກັ ສະນະທ່ ີດີເປັນທ່ ີເພ່ ິງ ຕອ້ ງປະສງົ ລກັ ສະນະທ່ ີ ດເີ ດ່ ັນຂອງພນັ ດເີ ຊ່ ັນ: ໃຫຜ້ ນົ ຜະລິດສງູ , ຕາ້ ນທານໂຣກແມງ, ຕອບສະໜອງການໃຊປ້ ຍຸ໋ , ປບັ ຕວົ ເຂ້ົາ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມໄດດ້ ,ີ ສກຸ ແກໄ່ ວ ອາຍເຸ ກບັ ກຽ່ ວສນັ້ , ທນົ ທານຕ່ ໍສະພາບອາກາດບ່ ໍວາ່ ຈະຍາມ ແລງ້ ຍາມຝນົ . ປດັ ຈຸບນັ ມກີ າໍ ມະພນັ ພືດຫຼາກຫຼາຍກາໍ ມະພນັ ທ່ ີກາໍ ລງັ ມກີ ານຕດັ ຕ່ ໍຢີນກນັ ຢູ່ໃນຫ້ອງ ປະຕິບດັ ການທາງເຕັກໂນໂລຊີຊວີ ະພາບທ່ວົ ໂລກ ໃນຂະນະທ່ ີມກີ າໍ ມະພນັ ພືດດດັ ແປງກາໍ ມະພນັ ນບັ ພນັ ຊະນດິ ຢູ່ໃນຂນັ້ ຕອນການທດົ ສອບພາກສະໜາມ ໂດຍສວ່ ນໃຫຍຢ່ ູ່ໃນປະເທດສະຫະລດັ ອາຣິກາ ແລະ ຈາໍ ນວນນບັ 10 ຊະນດິ ທ່ ີຜາ່ ນການທດົ ສອບພາກສະໜາມຂນັ້ ຕອນສດຸ ທາ້ ຍຈນົ ຮອດໄດຮ້ ບັ ການ ຈດົ ທະບຽນການຄາ້ ຂາຍເປັນທ່ ີຮຽບຮອ້ ຍ. 9.2.2 ການເລອື ກແນວພນັ ຂອງສດັ ການຄດັ ເລືອກເປັນຂະບວນການທ່ ີສດັ ໂຕໃດໜ່ ຶງໃນຝງູ ມໂີ ອກາດທ່ ີຈະຖກື ຄດັ ເລືອກໄວ້ ເພ່ ືອໃຫສ້ ືບພນັ ໃນຮນຸ່ ຕ່ ໍໆໄປ, ການຄດັ ເລືອກພນັ ເປັນວທິ ີການຢ່າງໜ່ ຶງໃນການປບັ ປງຸ ພນັ ສດັ ໂດຍໃຊ້ ຮວ່ ມກບັ ແຜນການປະສມົ ພນັ ເພ່ ືອໃຫໄ້ ດສ້ ດັ ຮນຸ່ ໆຕ່ ໍໄປ ມລີ ກັ ສະນະທ່ ີດຕີ າມຄວາມຕອ້ ງການຫຼາຍຍ່ ິງ ຂ້ຶນ ຖາ້ ຫາກເຮົາເຮັດການຄດັ ເລືອກພນັ ສດັ ໄດຖ້ ືກຕ້ອງແນນ່ ອນເຮົາກ່ ໍຈະໄດສ້ ດັ ລ້ຽງທ່ ີໃຫ້ການ ຜະລິດຕອຍແທນສງູ ໃນທ່ ີສດຸ . ການເລອື ກແນວພນັ ສດັ ແບງ່ ອອກເປັນ 2 ແບບຄ:ື 1. ການຄດັ ເລືອກແບບທາໍ ມະຊາດ: ສວ່ ນໃຫຍຈ່ ະກຽ່ ວຂອ້ ງກບັ ການປບັ ຕວົ ໃຫເ້ ໝາະສມົ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມ ແລະ ວວິ ດັ ທະນາການສດັ ທ່ ີແຂງແຮງຈະມໂີ ອກາດໃນການຖາ່ ຍທອດກາໍ ມະພນັ ໄດຫ້ ຼາຍກວາ່ ພວກທ່ ີອອ່ ນແອ. 2. ການຄດັ ເລືອກແບບຄນົ (ມະນດຸ ): ເປຫນການຄດັ ເລືອກໂດຍມະນດຸ ເພ່ ືອໃຫລ້ ກັ ສະນະ ຕາ່ ງໆຕາມຄວາມຕອ້ ງການຂອງມະນດຸ ໂດຍການໃຊເ້ ຄ່ ືອງມື ແລະ ວທິ ະຍາການສະໄໝໃໝເ່ ຂ້ົາຊວ່ ຍ ການຄດັ ເລອື ກໂດຍມະນດຸ ມກັ ຈະໄດສ້ ດັ ທ່ ີມຄີ ນຸ ນະພາບດີ ໃຫໄ້ ດຜ້ ນົ ສງູ ແລະ ໄດຜ້ ນົ ໄວ. ຫຼກັ ການຄດັ ເລືອກພນັ ສດັ : ການຄດັ ເລືອກກາໍ ມະພນັ ສດັ ມຫີ ຼກັ ໃນການຢຶດຖໃື ຫ້ປະຕິບດັ ຫຼາຍປະການ ຜລູ້ ຽ້ ງສດັ ຈະຢຶດຖຫື ຼກັ ການຂໍໃ້ ດຂໍໜ້ ່ ຶງ ຫຼື ທງັ ໝດົ ກ່ໄໍ ດ້ ເຊ່ ງິ ຫຼກັ ການຄດັ ເລືອກພນັ ສດັ ມີ ຫຼກັ ການດງ່ ັ ນ:ີ້ ການຄດັ ເລືອກຈາກຄວາມສາມາດຂອງຕວົ ມນັ ເອງ ຫຼື ການຄດັ ເລືອກຄວາມສາມາດຂອງ ສດັ ທງັ ຝງູ ການຄດັ ເລອື ກແບບນີ້ ພິຈາລະນາຈາກລກັ ສະນະທ່ ີປະກດົ ພາຍນອກຂອງສດັ ເຊ່ ັນ: ການໃຫ້ ຜນົ ຜະລິດ, ປະລິມານນາໍ້ ນມົ , ການໃຫ້ໄຂ່ ແລະ ອ່ ືນໆ. ການຄດັ ເລືອກໂດຍວິທີນຕ້ີ ອ້ ງພະຍາຍາມ ຄວບຄຸມອິດທິລິດທ່ ີເກີດຈາກສະພາບແວດລ້ອມໃຫ້ຄງົ ທ່ ີ ວິທີການກ່ ໍຄືຄດັ ເລືອກຈາກສດັ ທ່ ີລ້ຽງດູ 100

ສະພາບທ່ ີໃກຄ້ ຽງກນັ ໃຫ້ຫຼາຍທ່ ີສຸດ ການຄດັ ເລືອກຈາກຄວາມສາມາດຂອງຕວົ ມນັ ເອງຈະເກີດຜນົ ຜະລດິ ດເີ ມ່ອື : - ລກັ ສະນະທ່ ີຕດັ ເລອື ກນນັ້ ມອີ ດັ ຕາກາໍ ມະພນັ ສງູ - ລກັ ສະນະທ່ ີຄດັ ເລືອກນນັ້ ຕອ້ ງປະກດົ ອອກມາໃນລກັ ສະນະທ່ ີສດັ ມຊີ ວີ ດິ ການຄດັ ເລືອກຈາກການບນັ ທຶກປະຫວດັ : ເປັນການຄດັ ເລືອກໂດຍອາໄສການພິຈາລະນາ ຈາກກາໍ ມະພນັ ປະຫວດັ ຫຼື ບນັ ທຶກກາໍ ມະພນັ ປະຫວດັ ຂອງຕນົ ເອງ ແລະ ຂອງບນັ ພະບລູ ດຸ ດ່ງັ ນນັ້ ການຄດັ ເລືອກຈ່ ງຶ ຕອ້ ງມບີ ນັ ທຶກກາໍ ມະພນັ ປະຫວດັ ສມົ ບູນ ແລະ ຈະເບ່ ິງກາໍ ມະພນັ ປະຫວດັ ຂອງບນັ ພະບລູ ດຸ ຍອ້ ນຫຼງັ 2 ຊ່ວົ ອາຍຄຸ :ື ພ່ ໍ, ແມ,່ ປ່,ູ ຍາ່ , ຕາ, ຍາຍ. 9.2.3 ການເລອື ກແນວພນັ ຂອງຈລຸ ນິ ຊີ ການສກຶ ສາກຽ່ ວກບັ ສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ເຊ່ ງິ ບ່ ໍສາມາດເບ່ ງິ ເຫັນດວ້ ຍຕາເປ່ ົາໄດ້ ເຊ່ ງິ ເອນ້ີ ວາ່ : ຈລຸ ິນຊີ ໄດແ້ ກ:່ ແບັກທີເຣຍ, ໂປຣໂຕຊວົ , ໄວຣສັ , ເຊອື້ ຣາ ແລະ ສາຫຼາ່ ຍ. ກາໍ ມະພນັ ຂອງຈລຸ ິນຊີແມນ່ ສຶກສາຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວາ່ ງໜ້າທ່ ີຂອງຈລຸ ງັ , ຂອງຈລຸ ິນຊີ ແລະ ການສາ້ ງ ຫຼື ຄວບຄຸມຢີນ ສາຂານ້ີແມນ່ ມຄີ ວາມກຽ່ ວຂອ້ ງກບັ ອະນຸຊີວະວິທະຍາ ຫຼື ຊີວະ ວທິ ະຍາລະດບັ ໂມເລກນຸ . ກາໍ ມະພນັ ວທິ ະຍາກຽ່ ວກບັ ຄນົ ການສຶກສາວິທະຍາສາດກາໍ ມະພນັ ກຽ່ ວກບັ ຄນົ ເປັນເລ່ ືອງທ່ ີມຄີ ວາມຫຍຸງ້ ຍາກຫຼາຍກວາ່ ສ່ ິງມີ ຊວີ ດິ ອ່ ນື ໆ. ທງັ ນກີ້ ເໍ ພາະວາ່ ຄນົ ເຮົາມຮີ ອບວຽນຊວີ ດິ ຍາວນານ, ມລີ ກູ ໜອ້ ຍບ່ ໍສາມາດນາໍ ໄປວເິ ຄາະທາງ ສະຖິຕິຢ່າງມຜີ ນົ ໄດ,້ ຄນົ ເຮົາບ່ ໍສາມາດນາໍ ມາທດົ ລອງໄດ,້ ຄນົ ເຮົາຍງັ ມກີ ານຄຸມກາໍ ເນີດ, ຮີດຄອງ ປະເພນີ ແລະ ກດົ ໝາຍທ່ ີເຄ່ ັງຄດັ . ເຖງິ ຢາ່ ງໃດກດໍ ີ ນກັ ວທິ ະຍາສາດພະຍາຍາມພດັ ທະນາການສກຶ ສາ ແລະ ຄນົ້ ຄວາ້ ໂດຍອາໄສເຕັກນກິ ວິທະຍາການພິເສດ ທ່ ີແຕກຕາ່ ງໄປຈາກການຄນົ ຄວາ້ ພືດ ແລະ ສດັ . 9.3.1 ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ໃນວງົ ຕະກນຸ ດຽວກນັ ຫຼື ການວເິ ຄາະເຄອື ຄະນະຍາດ ຈດຸ ປະສງົ ສາໍ ຄນັ ຂອງການສຶກສາຄນົ້ ຄວາ້ ວງົ ຕະກນຸ ດຽວ ເພ່ ືອຄນົ້ ຄວາ້ ລກັ ສະນະສືບເຊອ້ື ຂອງຄນົ ໃນຄອບຄວົ ທ່ ີມພີ ະຍາດແປກປະຫຼາດ ຊ່ ງຶ ເປັນຜນົ ປະໂຫຍດໃນການໃຫຄ້ າໍ ປຶກສາແກຄ່ ອບຄວົ ທ່ ີມພີ ະຍາດຜິດປກົ ກະຕິຢ່ນູ າໍ ພອ້ ມກນັ ນນັ້ ກຫໍ າວທິ ີສະກດັ ກນັ້ ຫຼື ປ່ ິນປວົ ປດັ ຈບຸ ນັ ເພ່ ິນໄດຮ້ ພູ້ ະຍາດ ສບື ເຊອ້ື ຫຼາຍຢາ່ ງຄ:ື  ພະຍາດນວ້ິ ມສື ນັ້ (Brachydactyly)  ລກັ ສະນະເຕຍ້ ແຄະ (Achondroplasia)  ພະຍາດຕາບອດສີ (Color blindness) 101

 ພະຍາດເລືອດໄຫຼບ່ ໍຢດຸ (Hemophilia)  ພະຍາດຜິວຂາວເຜືອກ (Albinism)  ພະຍາດເມດັ ເລືອດແດງຮບູ ກຽ່ ວ (Sickle cell anemia)  ພະຍາດໂງຈ່ າ້ ປະສາດອອ່ ນ (Mongolism)  ພະຍາດບາ້ ໝູ (Epilepsy)  ຄວາມຮບັ ຮລູ້ ດົ ຂມົ ຂອງທາດເຟນລີ ທີໂອກາກບາມດິ (Phenylthiocarbamide or PTC) 9.3.2 ວເິ ຄາະຄນົ້ ຄວ້ າຢໃູ່ ນລກູ ແຝດ ລກູ ແຝດມີ 2 ກລໍ ະນຄີ :ື (1) ແຝດບ່ ໍແມນ່ ເກດີ ຈາກໄຂໜ່ ວ່ ຍດຽວ (ແຝດທຽມ Dizygotic or fraternal twin) - ຮບູ ຮາ່ ງ ແລະ ອປຸ ະນໄິ ສຂອງເດັກຝາແຝດອາດຄກື ນັ ຫຼື ຕາ່ ງກນັ (ແບບດຽວກບັ ອາ້ ຍ ນອ້ ງທາໍ ມະດາ) (2) ແຝດທ່ ີເກດີ ຈາກໄຂໜ່ ວ່ ຍດຽວ (ແຝດຮວ່ ມ) ມລີ ກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ ເໝອື ນກນັ ຫຼື ເວ້ົາອກີ ວາ່ ບ່ ໍມກີ ານປ່ຽນແປງທາງກາໍ ມະພນັ . 102

ບດົ ເພ່ ີມເຕມີ ວສິ ະວະກາ� ກ�າມະພັນ (Genetic engineering) 1. ປະຫວດັ ຄວາມເປັນມາຂອງວສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ຈໂິ ນມມະນດຸ ຄນົ້ ພບົ ວາ່ ຈາໍ ນວນຂອງເບສ ມປີ ະມານ 3 ພນັ ລາ້ ນ ຄເູ່ ບສ (base pairs). ຢູ່ໃນໂຄຣໂມໂຊມ 23 ຄູ່ 46 ໂຄຣໂມໂຊມ ໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີບ່ ໍແມນ່ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ (autosome) 22 ຄູ່ ແລະ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ (Sex chromosome) 1 ຄ.ູ່ 1) ລາໍ ດບັ ເບສໃນສາຍ DNA ຂອງມະນດຸ . ລາໍ ດບັ ເບສທງັ ໝດົ ໃນຈໂີ ນມຂອງມະນດຸ ໃນປີ ຄສ 2003 ໃນໂຄຣໂມໂຊມ 1 ຊດຸ ມີ 23 ຄ.ູ່ ການສາໍ ຫຼວດຈໂີ ນມຂອງຄນົ ພບົ ວາ່ ມຢີ ີນພຽງ 20000 – 25000 ຢີນທ່ ີຖກື ປ່ຽນເປັນໂປຼຕນີ ຊ່ ງື ຄິດເປັນຈາໍ ນວນເບສພຽງ 1,5% (ຂອງ 3 ພນັ ລາ້ ນຄເູ່ ບສ) ອີກ 80 – 90% ເປັນ ຂເີ ຫຍ້ືອ (Junk) DNA ລາໍ ດບັ ເບສຂອງຈໂີ ນມຂອງສ່ ິງມຊີ ວີ ດິ ອີກຫຼາຍຊະນດິ ຫຼາຍກວ່ າ 4000 ຊະນດິ ໄດແ້ ກຈ່ າໍ ພວກ ແມງເຊ່ ັນ: ແມງວ່ ີ ຍງຸ , ປາ ແລະ ຈລຸ ນິ ຊ.ີ 2. ວສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ (Genetic engineering) 2.1 ວສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ແມນ່ ຫຍງັ ? ວສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ໝາຍເຖງິ ເທັກໂນໂລຢີທ່ ີເຮັດການເຄ່ ອື ນຍາ້ ຍຂອງຢີນ (gene) ຈາກ ສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ສາຍພນັ ໜ່ ຶງໄປສສູ່ ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ອກີ ສາຍພນັ ໜ່ ຶງເພືອສາ້ ງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຮບູ ແບບໃໝ່ (Nove) ເທັກນກິ ເຫ່ ົຼານເ້ີ ປັນວທິ ີການທາງວທິ ະຍາສາດທ່ ີສະຫຼບັ ຊບັ ຊອ້ ນໃນການປ່ຽນແປງໜວ່ ຍກາໍ ມະພນັ ຫຼື DNA ຂອງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ໂດຍອາໄສເທັກໂນໂລຢີທາງກາໍ ມະພນັ ນກັ ວທິ ະຍາສາດສາມາດເຄ່ ອື ນຍາ້ ຍຢີນເນ່ ອື ງ ຈາກກດົ ເກນທາໍ ມະຊາດ ສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທ່ ີເກດີ ຂນ້ຶ ອາດມຢີ ີນລກູ ປະສມົ ແບບໃໝເ່ ຮັດໃຫເ້ ກດີ ຄນຸ ລກັ ສະນະ ແບບໃໝເ່ ຊ່ ງິ ບ່ ໍເຄຍີ ມໃີ ນທາງທາໍ ມະຊາດມາກອ່ ນ. 2.2 ວທິ ະຍາສາດວສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ແມນ່ ການຕດັ ຕ່ ໍຢີນໃຫກ້ ບັ ສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ທ່ ີເຮົາຕອ້ ງການສກຶ ສາເຊ່ ັນ: ການໃສຢ່ ີນປະເພດ ຕາ້ ນທານພະຍາດ ແລະ ຢີນທ່ ີມລີ ກັ ສະນະທ່ ີຕອ້ ງການໃຫແ້ ກພ່ ືດເຮັດໃຫພ້ ືດມຄີ ວາມຕາ້ ນທານພະຍາດ ແລະ ໃຫຜ້ ນົ ຜະລິດດຂີ ນ້ຶ . ປີ ຄສ 1960 - 1970 ເປັນຍກຸ ແຫງ່ ການປະຕວິ ດັ ຂຽວ (Green revolution) ມກີ ານເພ່ ີມຜນົ ຜະລດິ ທາງການກະເສດ ມກີ ານສະສມົ ແລະ ປບັ ປງຸ ພນັ ພືດ 103

ການພດັ ທະນາເຄ່ ອື ງຈກັ ເຂົ້າຊວ່ ຍ ການໃຊປ້ ຍຸ໋ ແລະ ຢາຂາ້ ສດັ ຕພູ ືດ. ຕງັ້ ແຕປ່ ີ ຄສ 1970 ມກີ ານນາໍ ຄວາມຮດູ້ າ້ ນວິສະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ເຂົ້າມາໃຊໃ້ ນການກະເສດ ແຜນໃໝມ່ ກີ ານປບັ ປງຸ ພນັ ພືດໃຫໄ້ ດພ້ ືດແຕລ່ ະສາຍພນັ ຕາມທ່ ີກາໍ ນດົ ໄວ.້ ໂດຍວທິ ີຂອງວສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ໃຊເ້ ວລາປະມານ 2 ປີ ໂດຍວທິ ີປະສມົ ແບບເກ່ າົ (ປະສມົ ກນັ ) ໃຊເ້ ວລາປະມານ 12 ປີ. ຮບູ ທີ 9.1 ປບັ ປງຸ ພນັ ພືດໃຫໄ້ ດພ້ ືດ 3. ສ່ ງິ ທ່ ີນາໍ ໄປສຄູ່ ວາມຮທູ້ າງວສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ປະກອບດວ້ ຍຄວາມຮູ້ 3 ສວ່ ນໃຫຍ່ ທ່ ີເກດີ ຂນຶ້ ໄດແ້ ກ:່ (1) ງານຄນົ້ ຄວ້ າວິໄຈຂອງທ່ານວອດສນັ ແລະ ທ່ານ ຄຣິກ ໃນປີ ຄສ 1953 ເຮັດໃຫ້ຮເູ້ ຖງິ ໂຄງສາ້ ງຂອງ DNA ໃນຖານະຢີນ ເຊ່ ງິ ຄອບຄມຸ ການສງັ ເຄາະໂປຣຕນີ (2) ງານວໄິ ຈທາງກາໍ ມະພນັ ລະດບັ ໂມເລກນຸ ແລະ ຈລຸ ະຊບີ ວທິ ະຍາໃນປີ ຄສ 1970 ໄດພ້ ບົ DNA ນ້ອຍໆໃນແບັກຣີເຣຍ E. Coli ແຍກອອກຈາກ DNA ປົກກະຕິເອ້ີນວ່າ: ພຣາສມດິີ (Plasmid) ແລະ ຍງັ ພບົ ອກີ ວາ່ : ເມ່ອື ແບັກຣເີ ຣຍແບງ່ ຈລຸ ງັ ຈະມກີ ານແບງ່ ໂຄຣໂມໂຊມ ແລະ ພຣາສ ມດິ ດວ້ ຍ ແລະ ຍງັ ຖາ່ ຍທອດໄປສຈູ່ ລຸ ງັ ລກູ ຫຼານໄດ.້ (3) ການຄນົ້ ພບົ ຂອງ Hamilton smith ແຫ່ງ John Hopkins Medical Institute ໃນປີ ຄສ 1970 ໂດຍພບົ ເອັນໄຊມ ໌ ຕດັ ຈາໍ ເພາະ (Restriction Enzyme) ໃນ Eoli ຊ່ ງຶ ມໜີ າ້ ທ່ ີຕດັ ສາຍ DNA 104

ຖກື ບໍລິເວນທ່ ີມລີ ະດບັ ສະເພາະໄດ້ ແລະ ເອັນໄຊມໄ໌ ລເກສ (Ligase) ເຮັດໜາ້ ທ່ ີເຊ່ ອື ມຕ່ ໍສາຍ DNA ໃຫເ້ ປັນສາຍດຽ່ ວກນັ ໄດ.້ ໃນປີ ຄສ 1973 Cohen and Boyer ໄດ້ປະສບົ ຜນົ ສາໍ ເລັ ດໃນການສ້າງ DNA ລູກປະສມົ (Recombinant DNA) ຈາກການເຊ່ ອື ມ DNA ທອ່ ນສນັ້ ໆຂອງສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ຊະນດິ ຕາ່ ງກນັ ເຊ່ ັນ: ການ ສາ້ ງ DNA ລກູ ປະສມົ ຂອງຄນົ ແລະ ແບັກຣເີ ຣຍປະກອບດວ້ ຍຂນັ້ ຕອນດງັ ນ:ີ້ ນາໍ DNA ທ່ ີເອ້ີນວາ່ : ພລາສມດິ ຈາກແບັກທິເຣຍອອກມາແລວ້ ຕດັ ດອ້ ຍເອັນໄຊມຕ໌ ດັ ຈາໍ ເພາະ (Restriction Enzyme) ທາໍ ໃຫສ້ າຍຂອງ DNA ຫຼື ພລາສມດິ ຂາດອອກຈາກກນັ . ນາໍ DNA ຈາກນວິ ເຄຼຍຂອງຈລຸ ງັ ອອກມາແລ້ວແລ້ວຕດັ ດວ້ ຍເອັນໄຊມຕ໌ ດັ ຈາໍ ເພາະໃນສວ່ ນ ຂອງຢີນທ່ ີຄວບຄມຸ ການສາ້ ງສ່ ງິ ທ່ ີເຮົາຕອ້ ງການເຊ່ ັນ: ໂປຼຕນີ ອນິ ຊູລນິ ອອກມາ. ນາໍ ຢີນອິນຊູລິນຂອງມະນຸດຕ່ ໍເຂ້ົາກບັ ພລາສມດິ ຂອງແບັກທີເຣຍໂດຍໃຊເ້ ອັນໄຊມໄ໌ ລເກສ (Ligase) ເຮັດໃຫໄ້ ດ້ DNA ວງົ ໃໝທ່ ່ ີປະກອບດວ້ ຍຢີນອນິ ຊູລິ ແລະ ພລາສມດິ ຂອງແບດທີເຣຍເອນີ ວາ່ : Engineered rings of DNA. ໃສ່ DNA ວງົ ໃໝ່ນ້ີເຂ້ົາສູ່ຈຸລງັ ເພ່ ີມຈາໍ ນວນ ແລະ ສ້າງທາດໂປຼຕີນອິນຊູລິນຕາມຄາໍ ສ່ງັ ຂອງຢີນໃໝທ່ ່ ີໃຊເ້ ຂ້ົາໄປໄດເ້ ຊ່ ງິ ການແບງ່ ຈລຸ ງັ ນຈ້ີ ະເປັນການແບງ່ DNA ວງົ ໃໝນ່ ດ້ີ ວ້ ຍຈ່ງື ເປັນການ ເພ່ ີມຢີນໃໝຈ່ າກຈລຸ ງັ ແບັກທີເຣຍທ່ ີແບງ່ ຕວົ ໄດ.້ ຮບູ ທີ 9.2 ການຕດັ ຕ່ ໍ DNA 4. ການໃຊແ້ ບກທີເຣຍຕອ່ ມຮໍໂມນອນິ ຊູລນິ ຂອງມະນດຸ • ການຄນົ້ ຫາຢີນຜະລິດອິນຊູລິນ (Insulin) ຈາກຈລຸ ງັ ມະນດຸ ແລວ້ ຕດັ ອອກດອ້ ຍເອັນໄຊມຕ໌ ດັ ຈາໍ ເພາະ (Restriction Enzyme) • ການນາໍ ຢີນອນິ ຊລູ ນິ ໄປຕ່ ໍໃນ DNA ພາຫະ (Vector) • ການນາໍ ໄປໃສໃ່ ນຈລຸ ງັ ແບັກທີເຣຍ 105

• ການລຽ້ ງຈລຸ ງັ ແບັກທີເຣຍໃຫຜ້ ະລິດອນິ ຊູລິນອອກມາຕາມຕອ້ ງການ. ນກັ ວສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ມວີ ທິ ີການປະຢກຸ ໃຊ້ DNA ລກູ ປະສມົ (Recombinant DNA) ເປັນ 3 ແນວທາງຄ:ື 1. ໃສຢ່ ີນຄປູ່ ະສມົ ເຂ້ົາໄປໃນຈລຸ ງັ ຂອງຈລຸ ິນຊີເຊ່ ັນ: ແບັກທີເຣຍເພ່ ືອສາ້ ງໂປຣຕິນທ່ ີມມີ ະນດຸ ຕອ້ ງການ 2. ໃສຢ່ ີນທ່ ີປບັ ປງຸ ແລວ້ ເຂົ້າໄປໃນພືດ ຫຼື ໃນສດັ ໃຫມ້ ກີ ານຈະເລີນເຕີບໂຕ ແລະ ໃຫໃ້ ຫຍໄ່ ວ ແລະ ຄນຸ ນະພາບດເີ ຊ່ ັນ: ກາໍ ຢີນທ່ ີໃຫຍໄ່ ວຂອງໝໂູ ດຍໃຊເ້ ທັກນກິ Microinjection ເຂ້ົາໄປໃນຈລຸ ງັ ໄຂຂ່ ອງໝເູ ມ່ອື ໄຂໄ່ ດຮ້ ບັ ປະສມົ ຈະເລ່ ມີ ເປັນໜ່ ໍ ລກູ ແລວ້ ຈະເປັນໝທູ່ ່ ີໃຫຍໄ່ ວກວາ່ ໝປູ ກົ ກະຕ.ິ 3. ສອດໃສຢ່ ີນທ່ ີຕອ້ ງການເຂົ້າໄປໃນຈລຸ ງັ ຂອງຄນົ ໂດຍກງົ ເພ່ ືອຮກັ ສາພະຍາດທາງກາໍ ມະພນັ ບາງຢາ່ ງໄດ.້ 5. ການປະຍກຸ ໃຊວ້ ສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ທ່ ີເຮັດໃຫເ້ ກດີ ຜນົ 1. ການຜະລດິ ໂປຣຕນິ ຕາມຄວາມຕອ້ ງການເຊ່ ັນ: ຮໂໍ ມໂລກສັ ຈະປ້ອງກນັ ພະຍາດຕບັ ອກັ ເສບ ຊະນດິ B 2. ການປບັ ປງຸ ພນັ ຈລຸ ິນຊເີ ຊ່ ງິ ໃຊປ້ ະໂຫຍດທາງອດຸ ສາຫະກາໍ ເຊ່ ັນ: ການຜະລດິ ເຫົ້ຼາ ແລະ ການ ຜະລດິ ຢາຕາ້ ນເຊອື້ 3. ການປບັ ປງຸ ພນັ ພືດ ແລະ ສດັ ໃຫທ້ ນົ ກບັ ພະຍາດ ທນົ ກບັ ສະພາບທ່ ີບ່ ໍເໝາະສມົ ໄດຫ້ ຼາຍຂນ້ຶ ໃຫຍໄ່ ວ ແລະ ຜນົ ຜະລິດຄນຸ ນະພາບສງູ ເຊ່ ັນ: ກະລາ່ ໍ ປີ, ໝາກເລ່ ັນ, ໄກ,່ ໝ.ູ ... 4. ກວດກາ ແລະ ແກໄ້ ຂຄວາມບກົ ພອ່ ງທາງກາໍ ມະພນັ ຂອງສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ໄດຢ້ າ່ ງຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ໄວຍ່ ງິ ຂນ້ຶ 5. ໃຊໃ້ ນການກວດສອບ DNA ການເປັນພ່ ໍ ແມ ່ ລກູ ລວມເຖງິ ການພິສດູ ຫຼກັ ຖານໃນການ ຄາດຕະກາໍ ♣ ໃນພືດວສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ແມນ່ ພດັ ທະນາໄປຫຼາຍກວາ່ ໃນສດັ ♣ ການເຮັດແຜນທ່ ີຈໂີ ນມເພ່ ືອໃຫຮ້ ວູ້ າ່ ຢີນແຕລ່ ະຢີນຢໃູ່ ສ ແລະ ເຮັດໜາ້ ທ່ ີຫຍງັ ແລະ ມອີ ດິ ທິພນົ ຕ່ ໍຮາ່ ງກາຍຢາ່ ງໃດແດ່ ເພ່ ືອປະໂຫຍດທາງການຮກັ ສາພະຍາດຕາ່ ງໆກາໍ ມະພນັ ໃຫໄ້ ດຜ້ ນົ ຫຼາຍຂນ້ຶ 6. ປະໂຫຍດຂອງວສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ວສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ເປັນຂະບວນການປບັ ປງຸ ສ່ ິງທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ຊະນດິ ພນັ (Species) ໜ່ ຶງໂດຍນາໍ ຢີນອກີ ຊະນດິ ໜ່ ຶງຖາ່ ຍຝາກເຂ້ົາໄປເພ່ ືອຈດຸ ປະສງົ ທ່ ີຈະສາມາດເຮັດວຽກໃຫດ້ ຂີ ນຶ້ ຂະບວນການດງ່ ັ ກາ່ ວ ມຊີ ່ ວື າ່ : LMO (Living modified organism) ຫຼື GMO (genetically modified organism). 106

ຕວົ ຢາ່ ງ: ການວໄິ ຈ ແລະ ພດັ ທະນາລວມເຖງິ ການໃຊປ້ ະໂຫຍດທາງການຄາ້ 1. ດາ້ ນການກະເສດ ແລະ ອາຫານ ການປບັ ປງຸ ພນັ ພືດໃຫຕ້ າ້ ນທານພະຍາດ ແລະ ແມງໄມ ້ ວທິ ີປບັ ປງຸ ພນັ ແບບດງັ້ ເດມີ ຊ່ ຶງຍງັ ຄງົ ເຮັດຢແູ່ ມນ່ ໃຊວ້ ທິ ີຫາພນັ ທ່ ີຕາ້ ນທານ ຊ່ ງຶ ສວ່ ນໃຫຍແ່ ມນ່ ພນັ ປ່າຈາກນນັ້ ເອົາພນັ ຕາ້ ນທານປະສມົ ກບັ ພນັ ພ່ ໍແມ ່ ລວມທງັ ລກັ ສະນະຕາ້ ນທານພອ້ ມ. ດວ້ ຍເຫດນຕີ້ ອ້ ງເສຍເວລາຄດັ ເລືອກ ແລະ ພດັ ທະນາຕ່ ໍໄປ ອກີ ຢາ່ ງໜອ້ ຍ 8-10 ປີ ກວາ່ ຈະໄດພ້ ນັ ຕາ້ ນທານ ແລະ ມລີ ກັ ສະນະອ່ ນື ໆອກີ . ດ່ງັ ນນັ້ , ວີທີການປບັ ປຸງພນັ ໂດຍການຖາ່ ຍຢີນທ່ ີໄດຮ້ ບັ ຈາກຊະນດິ ພນັ ອ່ ືນໆຈ່ ງຶ ສາມາດຫຸຼດ ໄລຍະເວລາພດັ ທະນາໄດຫ້ ຼາຍ. 2. ການພດັ ທະນາພນັ ພືດໃຫມ້ ຄີ ນຸ ະພາບຜນົ ຜະລິດດີ ຕວົ ຢ່າງ: ໄດແ້ ກກ່ ານຖາ່ ຍຝາກຢີນສກຸ ຊາ້ (delayed ripeing gene) ໃນໝາກເລ່ ັນບ່ ໍໄດເ້ ກດີ ມາ ຈາກການຜະລິດ Ethylene ເພ່ ີມຫຼາຍໃນໄລຍະສກຸ ແກ່ ນກັ ວິຊາການສາມາດວິເຄາະໂຄງສາ້ ງຢີນ ແລະ ມວີ ທິ ີການຄວບຄມຸ ການສະແດງອອກໂດຍມວີ ທິ ີຖາ່ ຍຝາກຢີນໄດແ້ ລວ້ ຈະເຮັດໃຫໝ້ າກໄມສ້ ກຸ ຊາ້ ແລະ ສາມາດເກບັ ຮກັ ສາໄວໄ້ ດດ້ ນົ ຂນຶ້ ຫຼື ສ່ງົ ໄປຂາຍໃນປະເທດທ່ ີໄກໄດ.້ 3. ການພດັ ທະນາພນັ ພືດໃຫຜ້ ະລິດສານພິເສດ ການພດັ ທະນາພນັ ພືດໃຫຜ້ ະລິດສານພິເສດເຊ່ ັນ: ສານທ່ ີເປັນປະໂຫຍດຕາ່ ງໆທ່ ີມຄີ ນຸ ຄາ່ ທາງ ອາຫານສງູ ອາດເປັນແຫຼງ່ ຜະລິດວຕິ າມນິ , ຜະລິດຢາປ້ອງກນັ (ວກັ ຊນິ ) ແລະ ຜະລິດສານທ່ ີນາໍ ໄປສູ່ ການຜະລິດອດຸ ສາຫະກາໍ ຕາ່ ງໆເຊ່ ັນ: ພລາສຕກິ ທ່ ີຍອ່ ຍສະຫຼາຍໄດ້ ແລະ ໂພລເິ ມຊີ ະນດິ ຕາ່ ງໆ. 4. ການພດັ ທະນາພນັ ສດັ ມກີ ານພດັ ທະນາໂດຍການຖາ່ ຍຝາກຢີນທງັ ໃນສດັ ບກົ ແລະ ສດັ ນາໍ້ ລວມທງັ ປາໄດມ້ ຕີ ວົ ຢາ່ ງ ຫຼາຍລາຍການເຊ່ ັນ: ການຖາ່ ຍຝາກຢີນເລ່ ັງການຈະເລີນເຕບີ ໂຕ ແລະ ຢີນຕາ້ ນທານພະຍາດ. ນອກຈາກນ້ີ ປະໂຫຍດຂອງວິສະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ໃນເລ່ ືອງການຜະລິດ ດ່ງັ ເປັນເລ່ ືອງຂອງ ການພດັ ທະນາຊດຸ ກວດລະວງັ ພະຍາດເປັນສວ່ ນໃຫຍ.່ 5. ດາ້ ນການແພດ ແລະ ສາທາລະນະສກຸ ເທັກໂນໂລຢີຊວີ ະພາບໂດຍສະເພາະແມນ່ ຄວາມຮຈູ້ າກການວໄິ ຈຈໂີ ນມເຮັດໃຫນ້ ກັ ວໄິ ຈຮເູ້ ລິກ ເຖງິ ລະດບັ ຢີນສ່ ິງທ່ ີມຊີ ີວິດຮວູ້ າ່ ຢີນໃດຢູ່ບອ່ ນໃດໃນໂຄຣໂມໂຊມ ຫຼື ນອກໂຄຣໂມໂຊມ ສາມາດສງັ ເຄາະຊນ້ິ ສວ່ ນໃດ ຫຼື ຕດັ ອອກມາໄດແ້ ລວ້ ນາໍ ໄປໃຊປ້ ະໂຫຍດເລ່ ືອຍໆ. 6. ການກວດຈບັ ພະຍາດ ເພ່ ືອສາມາດສງັ ເຄາະຊນ້ິ ສວ່ ນ DNA ຫຼື ຢີນໃດແ້ ລວ້ ກ່ສໍ າມາດພດັ ທະນາເປັນເຄ່ ອື ງທ່ ີສາໍ ຫຼວດ ລະດບັ ໂມເລກນຸ (molecular probes) ສາໍ ລບັ ການໃຊກ້ ວດພະຍາດຕາ່ ງໆຢາ່ ງມປີ ະສດິ ທິພາບ 107

ການສບັ ປ່ຽນຢີນດອ້ ຍຢີນດີ gene therapy ໃນອານາຄດົ ເມ່ອື ງານວິໄຈຈໂີ ນມມະນດຸ ສາໍ ເລັດ ຄວາມຫວງັ ຂອງຄນົ ທ່ ີປ່ວຍເປັນພະຍາດທາງກາໍ ມະພນັ ອາດມຫີ ນົ ທາງຮກັ ສາໂດຍມວີ ທິ ີປບັ ປ່ຽນຢີນໄດ.້ 7. ການພດັ ທະນາຢາຕາ້ ນພະຍາດ ແລະ ວກັ ຊນິ ຢາຕ້ານພະຍາດ ແລະ ວກັ ຊິນໃໝ່ໆຜະລິດໂດຍວິສະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ໃນຈຸລິນຊີ ຫຼື Recombinant DNA ທງັ ໝດົ . 7. ຄວາມສຽ່ ງ (Risk) ຂອງ LMO ຫຼື GOMs ພືດ, ສດັ ແລະ ຈລຸ ິນຊທີ ່ ີໄດຮ້ ບັ ການຕດັ ແຕງ່ , ຕດັ ຕ່ ໍຢີນ ຫຼື ເອີ້ນວາ່ LOMs ນນັ້ ອາດເອນີ້ ໄດ້ ວາ່ ເປັນສ່ ິງທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ແປງພນັ ແລະ ອາດມຜີ ນົ ກະທບົ ຕ່ ໍສ່ ິງແວດລອ້ ມຄນົ ແລະ ສດັ ແຕກຕາ່ ງກນັ ໄປ ເຊ່ ງິ ຂນ້ຶ ຢກູ່ ບັ ປດັ ໄຈຕາ່ ງໆດງ່ ັ ນ:ີ້ 7.1 ແຫຼງ່ ແຫຼງ່ ຢີນ ຖາ້ ເປັນຢີນຊະນດິ ດຽວກນັ ເຊ່ ັນ: ຢີນຈາກພືດຖາ່ ຍໃຫພ້ ດື ຍອ່ ມມບີ ນັ ຫາໜອ້ ຍ ຫຼື ບ່ ໍມຄີ ວາມສຽ່ ງເລຍີ . ຢີນຈາກສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ອ່ ນື ໆທ່ ີຮກູ້ ນັ ດແີ ລວ້ ວາ່ ບ່ ໍມພີ ິດບ່ ໍມໄີ ພ ກ່ອໍ າດຈດັ ຢໃູ່ ນກມຸ່ ສຽ່ ງໜ້ ອຍ. ຖາ້ ເປັນຢີນຈາກຈລຸ ນິ ຊອີ າດກ່ໃໍ ຫເ້ ກດີ ພະຍາດໄດແ້ ມນ່ ມຄີ ວາມສຽ່ ງສງູ ແລະ ຖາ້ ເປັນຢີນທ່ ີຮວູ້ າ່ ສະກດັ ມາຈາກເຊອ້ື ພະຍາດຍ່ ງິ ມຄີ ວາມສຽ່ ງຫຼາຍ. 7.2 ສວ່ ນປະກອບຂອງຢີນ ສວ່ ນປະກອບຂອງຢີນ:ຢີນຄວບຄມຸ ລກັ ສະນະໜ່ ຶງນນັ້ ແມນ່ ບ່ ໍສາມາດສະແດງອອກຫາກ ປາສະຈາກຢີນຊວ່ ຍສະແດງ (Promoter). ນອກຈາກນນັ້ ຍງັ ຕອ້ ງມຢີ ີນຊວ່ ຍຄດັ ເລືອກ (Selectable markers) ອີກດວ້ ຍ. ຢີນພວກນອີ້ າດເປັນຢີນຕວົ ແທນຢາປະຕິຊວີ ະ (ຢາຕາ້ ນເຊອ້ື ) ຫຼື ຢີນຕາ້ ນທານ ສານກາໍ ຈດັ ວດັ ຊະພືດ. ຢີນເຫ່ ົຼານຕີ້ ອ້ ງສາ້ ງສວ່ ນປະກອບຂອງ DNA ສາຍດຽວກນັ ແລວ້ ຈ່ງຶ ຖາ່ ຍຝາກ ໃຫພ້ ືດຕວົ ຮບັ . ບນັ ຫາທ່ ີຕາມມາກ່ຄໍ ຢື ີນຊວ່ ຍຄດັ ເລອື ກອາດມພີ ິດໄພຕ່ ໍສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ກ່ເໍ ປັນໄດ.້ ສ່ ິງທ່ ີມຊີ ີວິດແປງພນັ ເຫ່ ົຼານີ້ຕ່າງຈາກກາໍ ມະພນັ ທາໍ ມະດາບ່ອນທ່ ີມຢີ ີນແປກປອມໃໝ່ໆ (Novel genes) ເຂ້ົາໄປຢໃູ່ ນພນັ ເຮັດໃຫມ້ ຄີ ວາມຢາ້ ນ ແລະ ມຄີ າໍ ຖາມຫຼາຍຂໍເ້ ຊ່ ັນ: 1. ສະຖານະພາບຂອງຢີນວາ່ ຈະຢຄູ່ ງົ ທນົ ໃນພນັ ດນົ ເທ່ ົາໃດ ຫຼື ຈະຫາຍໄປໃນຊວ່ ງໃດ 2. ຢີນທ່ ີມາຈາກຈລຸ ິນຊີທ່ ີບ່ ໍໃຫ້ເກີດພະຍາດມໂີ ອກາດຈະກາຍພນັ ເປັນຢີນກ່ ໍໃຫ້ເກີດ ພະຍາດໄດ້ ຫຼື ບ່ ໍ 3. ຢີນເຫ່ ົຼານມີ້ ໂີ ອກາດຫຸຼດໄປສພູ່ ືດພນັ ອ່ ນື ຫຼື ຈລຸ ິນຊໄີ ດ້ ຫຼື ບໍ 4. ຜນົ ຜະລດິ ຈະມໄີ ພຕ່ ໍສຂຸ ະພາບຄນົ ແລະ ສດັ ບ່ ໍ 108

8. ຜນົ ກະທບົ ຜນົ ກະທບົ ຕ່ ໍເສດຖະກດິ ແລະ ສງັ ຄມົ ທ່ ີເກດີ ຈາກການຜະລິດ ແລະ ໃຊຜ້ ະລິດຕະພນັ ທ່ ີຜະລິດ ໂດຍວສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ ຫຼື ເອີ້ນວາ່ : GMOs ໃນຂະນະນກ້ີ ່ ມໍ ຂີ ອ້ ນຂາ້ ງສງູ ນບັ ເປັນກະແສຂອງຜູ້ ບໍລິໂພກ ແລະ ຄນົ ທ່ວົ ທກຸ ມມຸ ໂລກມຄີ ວາມເປັນຫວ່ ງດງ່ ັ ຕ່ ໍໄປນ:້ີ 1. ເທັກໂນໂລຢີໃໝມ່ ກີ ານວໄິ ຈ ແລະ ພດັ ທະນາໃນບາງປະເທດເທ່ ົານນັ້ ຄນົ ທ່ວົ ໄປຈ່ງຶ ບ່ ໍຮວູ້ າ່ GMO ນນັ້ ແມນ່ ຫຍງັ ມປີ ະໂຫຍດ ຫຼື ໂທດຢາ່ ງໃດ 2. ຜນົ ຜະລິດ GMO ມຄີ ວາມປອດໄພຕ່ ໍມະນດຸ ແລະ ສດັ ຫຼື ບ່ ໍ ທງັ ທ່ ີມກີ ານທດົ ສອບຄວາມ ປອດໄພໃນປະເທດອ່ ືນກ່ຕໍ າມ ແຕຍ່ ງັ ຄງົ ມຄີ າໍ ຖາມຢ່ວູ າ່ ເຖງິ ແມວ້ າ່ ຈະປອດໄພໃນທາໍ ອິດ ແຕອ່ ານາ ຄດົ 10-20 ປີ ຈະເປັນຫຍງັ ຫຼື ບ່ ໍ ເຊ່ ງິ ນບັ ວາ່ ເປັນເລ່ ືອງຍາກທ່ ີຈະຫາຄາໍ ຕອບ 3. ມຜີ ນົ ກະທບົ ຕ່ ໍຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງຊວີ ະພາບ ຫຼື ບ່ ໍ ເຊ່ ງິ ເລ່ ອື ງນແີ້ ມນ່ ຂນ້ຶ ຢກູ່ ບັ ມມຸ ມອງທ່ ີຕາ່ ງ ກນັ ຂອງນກັ ວຊິ າການກມຸ່ ໜ່ ຶງ ອາດມອງໄປວາ່ ຈະເປັນການນາໍ ໄປສກູ່ ານປກູ ພືດດາ້ ນດຽວຫຼາຍຂນ້ຶ ແຕ່ ແທຈ້ ງິ ແລວ້ ເປັນການສາ້ ງຄວາມຫຼາກຫຼາຍໃຫຫ້ ຼາຍຂນ້ຶ ຈາກການພດັ ທະນາສ່ ິງທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ທ່ ີມຢີ ີນໃໝທ່ ່ ີບ່ ໍ ເຄຍີ ມຕີ າມທາໍ ມະຊາດເລຍີ . - ຄວາມຈງິ ແລວ້ ມະນດຸ ໄດປ້ ບັ ປ່ຽນພນັ ພືດ, ສດັ ແລະ ຈລຸ ິນຊີ ໂດຍວິທີປະສມົ ພນັ ຢ່ແູ ກວ້ ໃນ ການໃຊວ້ ສິ ະວະກາໍ ກາໍ ມະພນັ . 109

110

111

ຄ. ຖກື ສະເພາະຂໍ້ 1 ແລະ 3 ຄາໍ ຕອບ: ງ. ຖກື ທງັ ຂໍ້ 1, 2 ແລະ 3 10. ໂອໂຕໂຊມ (Autosome) ຄ:ື ກ. ໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີເພ່ ີມຂນຶ້ ຈາກປກົ ກະຕິ ຂ. ຈລຸ ງັ ສາມາດເພ່ ີມຈາໍ ນວນຈລຸ ງັ ດວ້ ຍຕວົ ເອງໄດ້ ຄ. ອະນອຸ ງົ ປະກອບ Organelle ທ່ ີສາມາດເພ່ ີມຈາໍ ນວນຂນ້ຶ ເອງໄດ້ ງ. ໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີບ່ ໍແມນ່ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ ຄາໍ ຕອບ: ງ. ໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີບ່ ໍແມນ່ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ 11. ຈາກການກວດສອບຈລຸ ງັ ຜິວໜງັ ຈາກຄນົ ທ່ ີເປັນພະຍາດປນັ ຍາອອ່ ນ (Downs syndrome) ດວ້ ຍກອ້ ງຈຸ ລະທດັ ຂໃໍ້ ດຕ່ ໍໄປນທ້ີ ່ ີໄດຈ້ າກການສງັ ເກດດງ່ ັ ກາ່ ວ. ກ. ມໂີ ຄຣໂມໂຊມເພ່ ີມຂນຶ້ 1 ແທງ່ ຂ. ມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມຫຸຼດລງົ ຄ. ມໂີ ຄຣໂມໂຊມເປັນອາໂປຼອດິ (Haploid) ງ. ຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມຕາ່ ງຈາກຈລຸ ງັ ທ່ ີຢຂູ່ າ້ ງຄຽງ ຄາໍ ຕອບ: ກ. ມໂີ ຄຣໂມໂຊມເພ່ ີມຂນຶ້ 1 ແທງ່ 12. ລກັ ສະນະສະເພາະຂອງແຕລ່ ະຄນົ ຂນຶ້ ກບັ ກ. ເຊໂນໄທ (genotype) ຂ. ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມຢາ່ ງດຽວ ຄ. ເຊໂນໄທ (genotype) ກບັ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມ (Environment) ງ. ຟີໂນໄທ (Phenotype) ທງັ ໝດົ ຂອງພ່ ໍແມ ່ ຄາໍ ຕອບ: ງ. ຟີໂນໄທ (Phenotype) ທງັ ໝດົ ຂອງພ່ ໍແມ ່ 13. ຂໍໃ້ ດເປັນສາເຫດມາຈາກການທ່ ີຮາ່ ງກາຍມະນດຸ ໄດຮ້ ບັ ທາດກາໍ ມະຕະພາບລງັ ສໃີ ນອດັ ຕາສງູ ກ. ທາໍ ລາຍລະບບົ ການຜິດຼ ເມດັ ເລືອດແດງ ຂ. ເປັນມະເຮັງ ຄ. ມເີ ລືອດອອກໃນກະເພາະອາຫານ ແລະ ລາໍ ໄສ້ ງ. ຫວົ ໃຈວາຍ ຄາໍ ຕອບ: ຂ. ເປັນມະເຮັງ 14. ກດິ ຈະກາໍ : ສງັ ເກດແຜນວາດການແຍກຂອງຢີນ ແລະ ໂຄຣໂມໂຊມ. ຈດຸ ປະສງົ : ເພ່ ືອໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຂົ້າໃຈການຈດັ ລຽງຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງໄດ.້ 112

ອປຸ ະກອນ: ເຈຍ້ ຂາວ (ແຜນ່ ບາງ ຫຼື ໜາ) 1 ແຜນ່ ໃຫຍ່ ໂກມປາ 1 ຊຸດ ສໍສນີ າໍ້ 1 ກບັ ກາວຕດິ ເຈຍ້ 1 ກອ່ ງນອ້ ຍ ມດີ ຕດັ 1 ດວງ ວທິ ີດາໍ ເນນີ ກດິ ຈະກາໍ ການແຍກຂອງຢີນໃນຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ການແຍກຂອງໂຄໂຼ ມໂຊມໃນຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ການແຍກຂອງຢີນ ແລະ ໂຄຣໂມໂຊມໃນການແບງ່ ຈລຸ ງັ ແບບມໂີ ອສຊສີ (Meiosis) ເມ່ອື ສງັ ເກດແຜນວາດແລວ້ ຈງ່ ົ ຕອບຄາໍ ຖາມ ແລະ ເຮັດກດິ ຈະກາໍ ດງ່ ັ ຕ່ ໍໄປນ:້ີ 1. ຈາກແບບຢີນ (Genotype AaBb) ນີ້ ເພ່ ິນສາມາດແຍກເປັນຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ມຈີ ກັ ແບບ? ຄແື ບບ ໃດແດ?່ 2. ສມົ ມດຸ ຢີນ A ຢໃູ່ ນໂຄຣໂມໂຊມ ສຟີ ້າ ສມົ ມດຸ ຢີນ a ຢໃູ່ ນໂຄຣໂມໂຊມ ສແີ ດງ ສມົ ມດຸ ຢີນ B ຢໃູ່ ນໂຄຣໂມໂຊມ ສຂີ ຽວ ສມົ ມດຸ ຢີນ b ຢໃູ່ ນໂຄຣໂມໂຊມ ສເີ ຫຼືອງ 15. ກດິ ຈະກາໍ 2: ສງັ ເກດຕາໍ ແໜງ່ ຂອງຊງັ ໂຕແຼ ມ ຈດຸ ປະສງົ : ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສາມາດຈາໍ ແນກຮບູ ຮາ່ ງ ແລະ ສວ່ ນປະກອບທາງນອກຂອງໂຄຣໂມໂຊມ ໄດ.້ ອປຸ ະກອນ: - ເຈຍ້ ຂາວແຜນ່ ບາງ 2 ແຜນ່ ໃຫຍ່ 113

- ສໍສໄີ ມກ້ ບັ ນອ້ ຍ 1 ກບັ ວທິ ີດາໍ ເນນີ ກດິ ຈະກາໍ ຈາກການສງັ ເກດແຜນພາບໃນຮບູ ທີ 11 ຈງ່ ົ ຕອບຄາໍ ຖາມຕ່ ໍໄປນ:້ີ 1). ໂຄຣໂມໂຊມມຮີ ບູ ຮາ່ ງຄກື ນັ ຫຼື ຕາ່ ງກນັ ແນວໃດ, ຈງ່ ົ ໃຫເ້ ຫດຜນົ ? 2). ໂຄຣໂມໂຊມ 1 ເສັນ້ ປະກອບດວ້ ຍໂຄຣມາຕດິ ຈກັ ແທງ່ ? 3). ໃນໂຄຣໂມໂຊມ 1 ເສັ້ນນອກຈາກໂຄຣມາຕດິ ແລວ້ ມຫີ ຍງັ ອກີ ແດ?່ 114

ກດິ ຈະກາໍ : ການຜະລດິ ແບບຈາໍ ລອງ DNA ທາ່ ນວດັ ສນັ ແລະ ຄຣກິ ໄດສ້ າ້ ງແບບຈາໍ ລອງຮບູ ກຽວຄູ່ ແລະມນັ ກ່ເໍ ປັນ ໂຄງສາ້ ງແບບ 3 ມຕິ ທິ ່ ີນາໍ ມາສະແດງໃຫເ້ ຫັນ.ບນັ ດາຢີນຈະພບົ ໄດກ້ ່ຕໍ ອ້ ງສາ້ ງເປັນແບບຈາໍ ລອງຂອງ DNA ເທ່ ົານນັ້ . 1. ໂຄງສາ້ ງຂອງອາຊດີ ນຍຸ ເກອຼ ກິ ໜ່ ຶງ. ນວິ ຄໂຼີ ອໄທຂອງ RNA ນວິ ຄໂຼີ ອໄທຂອງ DNA ອາຊດີ ຟດົ ສະຟໍຣກິ ອາຊດີ ຟດົ ສະຟໍຣກິ ນາໍ້ ຕານດອີ ກົ ຊໄີ ຣໂບສ໌ ນາໍ້ ຕານໄຣໂບສ໌ ບາເຊີ : (A: ອາເດນນີ ) ບາເຊີ (A: ອາເດນນີ ) (G: ກອຸ ານນີ ) (G: ກອຸ ານນີ ) (T: ທີມນີ ) (T: ທີມນີ ) (C: ໄຊໂຕຊນີ ) (U: ອຣຸ າຊລີ ) ໃນ DNA, ມນັ ມີ 4 ບາເຊທີ ່ ີແຕກຕາ່ ງກນັ . ມພີ ວກ ອາເດນນີ , ກອູ ານນີ , ທີມນີ ,ແລະໄຊໂຕຊນີ . ໃນ RNA. ມບີ າເຊີ 4 ບາເຊ.ີ ມພີ ວກ ອາເດນນີ , ກອູ ານນີ , ທີມນີ , ແລະ ອຣູ າຊລີ . ອາເດນນີ ສາໍ ພນັ ກບັ ທີມນີ (ຫຼືອຣູ າຊລີ ) ແລະກອູ າມນີ ສາໍ ພນັ ກບັ ໄຊໂຕຊນີ ເປັນສາຍສາໍ ພນັ ເຄມທີ ່ ີບ່ ໍ ໜນັ້ ໜຽວ. ແຕລ່ ະສາຍປະກອບດວ້ ຍນຍຸ ເກໂຼ ອໄທແລະສາ້ ງເປັນສາຍໂປລເີ ປບໄທ 115

・ສາຍບດິ ຄໂູ່ ຄງສາ້ ງຂອງ DNA ໜ່ ຶງສາຍໂປລີນວິ ເກໂຼ ອໄທຈບັ ກບັ ( → m RNA, t RNA, r RNA ) ສອງສາຍໂປລີນວິ ເກໂຼ ອໄທຈບັ ກບັ ( → DNA ) ສາໍ ພນັ ບ່ ໍໜນັ້ ໜຽວ ---―P―dR―P ―dR―-- ໂຄງສາ້ ງສາຍຄຂູ່ ອງ DNA ອປຸ ະກອນ: ມດີ ຕດັ , ທ່ ໍດດູ ກາເຟ, ມດີ ຄດັ ເຕ,ີ ມດີ ຕດັ ສໍສີ ຫຼື ມາກເກີ (8 ສ)ີ , ເຈຍັ້ ແບບ DNA,ໄມບ້ ນັ ທດັ , ກາວ, ເຫັຼກລວດປະມານ 50cm,ທ່ ໍດດູ ກາເຟ. ວທິ ີປະຕບິ ດັ : ( 1 ) ທາສບີ ນັ ດາໂມເລກນຸ . ນຄີ້ ຕື ວົ ຢາ່ ງໜ່ ືງ. ທ່ ີເຈາົ້ ສາມາດເລືອກສຂີ ອງເຈາົ້ ຕາມໃຈໄດ.້ ຕວົ ຢາ່ ງ: ນາໍ້ ຕານເດອກົ ຊຣີ ໂີ ບສ໌ = ສແີ ດງ ອາຊດີ ຟດົ ສະຟໍຣກິ = ສຟີ ້າ ອາເດນນີ ( A ) = ສສີ ມົ້ ທີມນີ ( T ) = ສຂີ ຽວ ກອູ ານນີ ( G ) = ສເີ ຫຼືອງ 116

ໄຊໂຕຊນີ ( C ) = ສອີ ດິ ຫຼືມວ້ ງ ສດູ ນາໍ້ ຕານເດອກົ ຊຣີ ໂີ ບສ໌ C5H10O4 ສດູ ອາຊດີ ຟດົ ສະຟໍຣກິ H3PO4 (2) ໃຊມ້ ດີ ຕດັ ຮບູ ແບບໂຄງສາ້ ງຂອງ DNA ອອກເປັນ 12 ສນ້ິ . (3) ຕດັ ໂຄງສາ້ ງຂອງ DNA ແຕລ່ ະອນັ ຕາມເສັ້ນທ່ ີທາສເີ ຂັມ້ ດວ້ ຍຄດັ ເຕແີ ລວ້ ເຈາະຮຢູ ສູ່ ວ່ ນກາງທ່ ີຈາໍ ເມດັ ດາໍ ໆໄວ.້ (4) ວາ່ ງໄມບ້ ນັ ທດັ ເທິງເສັນ້ ຈາໍ້ ເມດັ ທງັ ສອງເສັ້ນແລະພບັ ຂນ້ຶ ແລະພບັ ລງົ . ເສັ້ນທ່ ີຈາໍ້ ແລະ ຂດີ ຍາວພບັ ໂນນຂນ້ຶ ແລະເສັ້ນທ່ ີຈາໍ ເມດັ ນອ້ ຍໆຖ່ ໆີ ໃຫພ້ ບັ ຫຸຼບລງົ (ຫຼືຄຮື ບູ ຈວຍ). (5) ຕດັ ທ່ ໍດດູ ກາເຟຍາວປະມານ 1.5 ຊງັ ຕແີ ມດັ ໃຫໄ້ ດ້ 13 ອນັ . (6) ຄບີ ຕດັ ເສັ້ນລວດຍາວປະມານ 50 ຊງັ ຕແີ ມດັ ແລວ້ ຂດົ ລວດເຮັດຕນີ ແລະຕງັ້ ໄດຄ້ ດື ງ່ ັ ຮບູ ທ່ ີສະແດງ 117

ລມຸ່ ນ.ີ້ ສອດເສັ້ນລວດຕາມຮສູ ວ່ ນກາງເຈຍັ້ ໂຄງສາ້ ງ DNA ແລວ້ ສອດທ່ ໍດດູ ໜ່ ຶງອນັ ຕາມທກຸ ຄງັ້ . (ທ່ ໍກາເຟ,ເຈຍັ້ ແບບ,ທ່ ໍກາເຟ,ເຈຍັ້ ແບບ…) ( 7 ) ທາກາວໃສສ່ ນົ້ ເຈຍັ້ ຕວົ ອກັ ສອນ A ຕດິ ກບັ ສນົ້ ເຈຍັ້ ຕວົ ອກັ ສອນ B ທາກາວສນົ້ ເຈຍັ້ ຕວົ ອກັ ສອນ C ຕດິ ກບັ ສນົ້ ເຈຍັ້ ຕວົ ອກັ ສອນ D ສນົ້ ເຈຍັ້ ອກັ ສອນ A ແລະ ສນົ້ ເຈຍັ້ ຕວົ ອກັ ສອນ C (ໃຫຢ້ ເູ່ ບອື້ ງເທິງ), ສວ່ ນສນົ້ ເຈຍັ້ ອກັ ສອນ B ແລະ D (ຢເູ່ ບອ້ື ງລມຸ່ ).ຄຕື ວົ ຢາ່ ງລມຸ່ ນ.ີ້ ອາຊດີ ຟດົ ສະຟໍຣກິ ແລະ ອາຊດີ ເດອກົ ຊຣີ ໂີ ບສນ໌ ຍຸ ເກອຼ ດິ ມາໃສໃ່ ນໜ່ ຶງສາຍນຍຸ ເກໂຼ ອໄທ. 118

ໂຄງສາ້ ງແບບ DNA ມສີ ອງປະເພດຄ:ື ປະເພດແບບກຽ້ ວໄປຕາມທິດຂອງເຂັມໂມງແລະປະເພດ ແບບກຽ້ ວກງົ ກນັ ຂາ້ ມທິດເຂັມໂມງ.ແບບຈາໍ ລອງ DNA ທ່ ີເຮົາຜະລິດນເ້ີ ປັນປະເພດກຽ້ ວຕາມທິດເຂັ້ມ ໂມງ. 119

ສາຍໂສ້ ເືບ້ ອງ ສາຍໂສ້ ເືບ້ ອງ ຊ້ າຍເປັ ນດ້ ານລຸ່ ມ ຂວາເປັ ນດ້ ານເທິ ງ 2. ຂະບວນການສງັ ເຄາະໂປຣຕນີ . 1. ໂຄງສາ້ ງສາຍບດິ ຄູ່ DNA ຂອງສອງສາຍຕອ່ ງໂສທ້ ່ ີບ່ ໍໜນັ້ ໜຽວ. ການຈດັ ລຽນຂອງໜ່ ຶງສາຍໂສຖ້ ກື ຈາໍ ລອງຕວົ ເອງແລະເມເຊັນເຈຖີ ກື ຜະລດິ ຂນຶ້ . m-RNA ອອກຈາກແກນ່ ໄປຫາໄຊໂຕປລາສ໌ 2. m-RNA ອອກຈາກແກນ່ ແລະໄປຈບັ ກບັ ນາໍ້ ຕານຣໂີ ບສ໌ 120

3. t-RNA ນາໍ ອາຊດິ ອາມນີ ແມນ່ ອງີ ຕາມໂກດງົ ຂອງ m-RNA. t-RNA UAC ຈບັ ກບັ AUG ເປັນພາກສວ່ ນຂອງ m-RNA. ມນັ ນາໍ ເອົາເມທີໂອນນີ (ເບ່ ງິ ໃນຕາຕະລາງໂກດງົ AUG) ລມຸ່ ນ:ີ້ 4. ອາມໂີ ນອາຊດີ ຈບັ ກນັ ຕ່ ໍໆເປັນສາຍແລະກາຍເປັນໜ່ ຶງສາຍໂມເລກນຸ ໂປລີເປັບໄທ (ໂປຼຕີນ) ທ່ ີ ຖກື ຜະລິດຂນຶ້ . ການຈດັ ລຽນບາເຊຂີ ອງ t-RNA ແລະ ອາມໂີ ນອາຊດີ ທ່ ີສາໍ ເລັດ. ຄາໍ ຖາມ: ຈງ່ ົ ສງັ ເກດໂຄງສາ້ ງສາຍບດິ ຄຂູ່ ອງແບບຈາໍ ລອງ DNA ຂອງເຈາົ້ ສາ້ ງ. ( 1 ) ໃນໜ່ ຶງຮອບວຽນຂອງສາຍບດິ ຄມູ່ ນີ ຍຸ ເກໂຼ ອຕດີ ຫຼາຍປານໃດ? ( 2 ) ຂຽນການຈດັ ລຽງຂອງສາຍຂນ້ຶ ເບອ້ື ງຂວາ (ຕາມທິດເຂັມໂມງ) ຕອ່ ງໂສຈ້ າກສນົ້ ລມຸ່ ຂນ້ຶ ເທິງສດຸ ). ( 3 ) ຈງ່ ົ ຂຽນການຈດັ ລຽງຂອງ m-RNA ເຊ່ ງິ ຖກື ຈາໍ ລອງຈາກໂມເລກນຸ DNA. ( 4) ຈງ່ ົ ຂຽນການຈດັ ລຽງຂອງ t-RNA ເຊ່ ງິ ຈບັ ກບັ m-RNA. 121

( 5 ) ໃນກມຸ່ ຂອງ m-RNA ປະກອບມບີ າເຊຢີ ູ່ 3 ຕວົ ທ່ ີເອນ້ີ ວາ່ : “ໜ່ ຶງໂກດງົ ”. ເບ່ ງິ ໂກດງົ ໃນຕາຕະລາງ ແລະ ຂຽນຊ່ ຂື ອງອາຊດີ ອາມໂີ ນເຊ່ ງິ ເປັນຕວົ ນາໍ ພາອາຊດີ ອາມໂິ ນໄປສງັ ເຄາະ ໂປຣຕນິ ໂດຍ t-RNA. ການຈດັ ລຽນບາເຊີ ຂອງໂມເລກນຸ DNA ການຈດັ ລຽນບາເຊີ ຂອງໂມເລກນຸ m-RNA ການຈດັ ລຽນບາເຊີ ຂອງໂມເລກນຸ t-RNA. ອາຊດີ ອາມໂີ ນ ຕາຕະລາງໂກດງົ ໃນແຖວໜ່ ຶງປະກອບມີ ບາເຊີ 3 ຕວົ ,ມໜີ ່ ຶງໂກ ດງົ . ເປັນຕວົ ແທນໜ່ ຶງ ອາຊດີ ອາມນີ . ຕວົ ຢາ່ ງ: AUG→ເມທີ ໂອນນີ ອາຊດິ ອາມໂິ ນ Phe Phenylalanine Leu Leucine Ile Isoleucine Met Methionine Val Valine Ser Serine Pro Proline Thr Threonine Ala Alanine Tyr Tylosine His Histidine Gln Glutamine Asn Asparagine Lys Lysine 122

Asp Aspartic acid Glu Glutamic acid Cys Cysteine Trp Tryptophan Arg Arginine Gly Glycine 123

ຮບູ ໂຄງສາ້ ງນວິ ຄຣໂີ ອໄທ 124

ຮບູ ໂຄງສາ້ ງນວິ ຄຣໂີ ອໄທ 125

ເອກະສານອາ້ ງອງີ ດາວຣງຸ່ ກງັ ວານພງົ . (2546). ພນັ ທສຸ າດ. ປະເທດໄທ: ຫາ້ ງຫນຸ້ ສວ່ ນຈາໍ ກດັ ຊຽງໃໝບ່ ນິ ເນສເຊັນເຕີ ແອນສະຕດູ ໂິ ອ. Garder, E.J & Mertens, Thomas R. (1970). Genetics Laboratory Investigations. USA: Burgess Publishing Company. USA. Gareth Williams. (2004). ຊວີ ະວທິ ະຍາລະດບັ ມດັ ທະຍມົ ສກຶ ສາ . ປະເທດໄທ: ສາໍ ນກັ ພິມບໍລສິ ດັ ນານ ມບີ ກຸ ຈາໍ ກດັ . Goodenough, U. (1984 ). Genetics Holt-Saunders international Editions. N.Y: CBS college Publishing. N.Y. Hickman. F.M. (1979). Laboratory studies in integrated Zoology. U.S.A: The C.V Mosby Company. U.S.A. Keeton, W.T. (1972). Biological Science. New York: W.W Norton & Company Inc. New York. Neil A Campbell, et al. (1996). Biology. USA: The Benjamin/Cummings Publishing Company, California, USA. Robert J. Brooker, et al. (2008). Biology international edition. USA: McGraw Hill, New York, USA. ກະຊວງສກຶ ສາທິການ ແລະ ກລິ າ, ກມົ ສາ້ ງຄ,ູ ສນູ ພດັ ທະນາຄ.ູ (2008). ຊວີ ະສາດ 4. ປະເທດລາວ: ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ : Nhan Dan Printing House HCMC. ຈນັ ທອນ ສມົ ວງົ ສາ. (1998). ຄມູ່ ທື ດົ ລອງວຊິ າ ຊວີ ະສາດພ້ືນຖານ II . ປະເທດລາວ: ສາໍ ນກັ ພິມສນູ ພດັ ທະນາຄູ ກະຊວງສກຶ ສາທິການ. ຈນັ ທອນ ສມົ ວງົ ສາ. (1998). ຊວີ ະສາດພື້ນຖານ II . ປະເທດລາວ: ສາໍ ນກັ ພິມສນູ ພດັ ທະນາຄູ ກະຊວງ ສກຶ ສາທິການ. ສະຖາບນັ ສ່ງົ ເສມີ ການສອນວທິ ະຍາສາດ ແລະ ເທັກໂນໂລຊ.ີ (1997). ແບບຮຽນວຊິ າຊວີ ະວທິ ະຍາ ເຫັຼ້ມ 4. ະເທດໄທ: ສາໍ ນກັ ພິມ ໂຮງພິມ ພະຄລຸ ຣສຸ ະພາລາດພາ້ ວ. ສມົ ສະໜິດ ປຣະວງົ ວຽງຄາໍ . (1986). ພື້ນຖານ ວຊິ າ ຈລຸ ິນຊວີ ະວທິ ະຍາ ແພດວທິ ະຍາ ແລະ ກາໍ ມະ ພນັ ທ່ວົ ໄປ. ປະເທດລາວ: ສາໍ ນກັ ພິມ ດງົ ໂດກ ວຽງຈນັ . ສະມານ ແກວ້ ໄວຍດຸ . (1978). ຊວີ ະວທິ ະຍາ ມ.4, ມ.5, ມ.6. ປະເທດໄທ: ພິມທ່ ີປະເທດໄທສາໍ ນກັ ພິມບໍລິສດັ Hi-ed publishing ຈາໍ ກດັ . ທນັ ຍາ ກາວວິ ງົ . (2548). ສນູ ພນັ ທສຸ າດ. ປະເທດໄທ: ຫາ້ ງຫນຸ້ ສວ່ ນຈາໍ ກດັ ບນຸ ໄຊການພິມ. ປະດດິ ພງົ ທອງຄາໍ . (2004). ຊວີ ະວທິ ະຍາ 3. ປະເທດໄທ: ສາໍ ນກັ ພິມ ບໍລີສດັ ດາ່ ນ ສທຸ າການ ພິມຈາໍ ກດັ . 126

ມະຫາວທິ ະຍາໄລຂອງທະບວງ. (2527). ຊວີ ະວທິ ະຍາ. ປະເທດໄທ: ຕາມໂຄງການປບັ ປງຸ ຫຼກັ ສດູ ວທິ ະຍາສາດລະດບັ ມະຫາວທິ ະຍາໄລ. ພິມຄງັ້ ທີ 3 ໂຮງພິມຊວນພິມ ກງຸ ເທບ. ອດີ ະ ຊເິ ງໂອະ (ອງົ ການໄຈກາ), ແກວ້ ພາ ສວຸ ນັ ນະສີ . (2011). ການທດົ ລອງຊວີ ະສາດສາໍ ລບັ ນກັ ສກຶ ສາຄຊູ ວີ ະສາດ. ປະເທດລາວ: ພາກວຊິ າຄວູ ທິ ະຍາສາດທາໍ ມະຊາດ ຄະນະສກຶ ສາສາດ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ່ ຊາດ. ໄຫງວ ແກວ້ ສະດາ. (1979). ຊວີ ະສາດທ່ວົ ໄປ . ປະເທດລາວ: ກະຊວງສກຶ ສາທິການ ກລິ າ ແລະ ທາໍ ມະການ. 127

ປະຫວດັ ຫຍໍຜ້ ຮູ້ ຽບຮຽງ  ຊ່ ື ແລະ ນາມສະກນຸ : ປທ ນາງ ສນິ ສະໄໝ ຄາໍ ສີ ວນັ , ເດອື ນ, ປີເກດີ : 22/11/1995 ບາ້ ນເກດີ : ພະໄຊ, ເມອື ງສສີ ດັ ຕະນາກ, ແຂວງນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ທ່ ີຢປູ່ ດັ ຈບຸ ນັ : ໂນນສະຫວາ່ ງ, ເມອື ງໄຊເສດຖາ, ແຂວງນະຄອນຫຼວງ ວຽງຈນັ ເບໂີ ທລະສບັ : 020 55383929 Email: [email protected]