ວິຊາກໍາມະພັນວິທະຍາ

ຮບູ ທີ 3.6 ການຈາໍ ລອງ DNA 3.2.6 ຮບູ ແບບການຈາໍ ລອງໂມເລກນຸ ຂອງ DNA ຮບູ ແບບການຈາໍ ລອງໂມເລກນຸ ຂອງ DNA ມີ 3 ແບບຄ:ື 1. ການຈາໍ ລອງແບບເຕຕາ (Theta model): ພບົ ໃນສ່ ິງທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ທ່ ີມີ DNA ເປັນວງົ ກມົ ເຊ່ ັນ: ແບັກທິເຣຍ, ໂດຍຊວ່ ງໜ່ ຶງ DNA ມຮີ ບູ ຮາ່ ງຄາ້ ຍຕວົ θ ການຈາໍ ລອງຈະເລ່ ີມຕນ້ົ ທ່ ີຈດຸ ໜ່ ຶງໆຊ່ ງື ຈະປ່ງົ ອອກເປັນວງົ ໂດຍມີ Replication fork ຢ່ທູ ່ ີປ່າຍແຕລ່ ະດາ້ ນຂອງຈດຸ ເລ່ ີມຕນ້ົ ເກດີ 2 ທິດທາງ ສດຸ ທາ້ ຍຈະໄດ້ DNA 2 ວງົ . ຮບູ ທີ 3.7 ການຈາໍ ລອງຕວົ ເອງແບບເຕຕາ (Theta model of replication) 42

2. ການຈາໍ ລອງແບບຊກິ ມາ (Sigma model): ຊວ່ ງໜ່ ຶງ DNA ຄາ້ ຍຮບູ ς ພບົ ໃນ DNA ທ່ ີເປັນວງົ ກມົ ທ່ ີຈດຸ ເລ່ ີມຕນ້ົ ຈະເກດີ ຊວ່ ງຂາດຂນ້ຶ ເນ່ ອື ງຈາກພນັ ທະຟດົ ສຟໍຖກື ຕດັ DNA ສາຍໜ່ ຶງຢືດ ຍາວອອກເປັນແມແ່ ບບເມ່ອື ສນ້ິ ສດຸ ຈະໄດ້ DNA ກຽ່ ວຄູ່ 1 ວງົ ແລະ ເປັນເສັນ້ 1 ເສັນ້ . ຮບູ ທີ 3.8 ການຈາໍ ລອງຕວົ ເອງແບບຊກິ ມາ (Sigma model of replication) 3. ການຈາໍ ລອງແບບວາຍ (Y –shaped model): ເປັນແບບທ່ ີພບົ ຫຼາຍທ່ ີສດຸ ໂດຍເລ່ ມີ ຕນົ້ ມຫີ ຼາຍກວາ່ 1 ຈດຸ ແຕລ່ ະຈດຸ ປ່ງົ ອອກເປັນຊວ່ ງກະຈາຍທ່ວົ ໄປເກດີ 2 ທິດທາງພອ້ ມກນັ ໃນທ່ ີສດຸ ແຕລ່ ະ ຊວ່ ງຈະມາຈອດກນັ ໄດ້ DNA ໃນ 2 ສາຍ. ຮບູ ທີ 3.9 ການຈາໍ ລອງຕວົ ເອງແບບຕວົ ວາຍ (Y-shaped model of replication) 3.2.7 ໂຄງສາ້ ງ RNA ແລະ ຂະບວນການສງັ ເຄາະ RNA (Ribonucleic acid) ກດົ ໄຣໂບນວິ ເຄຣຍອກິ ແອຊດິ ເປັນໂພລີເມຂີ ອງນວິ ເຄຣຍອກິ ທ່ ີປະກອບດວ້ ຍນວິ ເຄຣຍໂອ ໄທດ໌ (Nucleotide) ເຊ່ ອື ມຕ່ ໍກນັ ດວ້ ຍພນັ ທະໂຄເວເີ ລນ ອາເອັນເອນວິ ເຄຣຍໂອໄທດປ໌ ະກອບດວ້ ຍວງົ ແຫວນໄຣໂບສ (Ribose) ເຊ່ ີງແຕກຕາ່ ງຈາກດີເອັນເອທີປະກອບດວ້ ຍວງົ ແຫວນດີອອກໄຊໄຣໂບສ (Deoxyribose) ອາເອັນເອ ເກດີ ມາຈາກດເີ ອັນເອໂດຍເອັນໄຊມອ໌ າເອັນເອໂພລີເມເີ ລສ ແລວ້ ເຂົ້າຂະ ບວນການຕ່ ໍເນ່ ອື ງໂດຍເອັນໄຊມອ໌ ່ ນື ໆອີກ ອາເອັນເອຈະເຮັດໜາ້ ທີເໝືອນແມແ່ ບບສາໍ ຫຼບັ ແປຂໍມ້ ນູ ຈາກ 43

ຢິນໄປເປັນຂໍມ້ ນູ ໃນໂປຣຕີນແລວ້ ຂນົ ຍາ້ ຍກດົ ອາມໂີ ນເຂົ້າໄປໃນໄຣໂບໂຊມ (Ribosome) ເພ່ ືອຜະລິດ ໂປຣຕນີ ແລະ ແປຂຄໍ້ ວາມໃນໂປຣຕນີ (Transcript). 1. ໂຄງສາ້ ງຂນັ້ 1 ຂອງ ອາເອັນເອ RNA ຮບູ ທີ 3.10 single stranded RNA RNA ເປັນໂພລີໄຣໂບນວິ ເຄຼຍໂອໄທດມ໌ າເຊ່ ືອມກນັ ດວ້ ຍພນັ ທະຟອສໂຟໄດເອສເທີໃນ 3’ 5’ ຄື DNA ສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ບາງຊະນດິ ໃຊ້ RNA ເປັນສານກາໍ ມະພນັ ເຊ່ ັນ: ແຕໄ່ ວຣດັ ເອດສຈ໌ ນົ ເຖງິ ສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ຂນັ້ ສງູ ຂນ້ຶ ໄປເຊ່ ັນ: RNA ມຫີ ຼາຍຊະນດິ ມນີ າໍ້ ໜກັ ໂມເລກນຸ ມໂີ ຄງສາ້ ງ ແລະ ເບສທ່ ີ ເປັນອງົ ປະກອບແຕກຕາ່ ງກນັ ແລະ ມໜີ າ້ ທ່ ີໃນການສງັ ເຄາະໂປຣຕິນກ່ແໍ ຕກຕາ່ ງກນັ ດວ້ ຍ RNA ໄດ້ ແບງ່ ອອກເປັນ 3 ປະເພດຄ:ື 1. ເມສເຊເຈີ RNA (messenger RNA ຫືຼ mRNA) mRNA ມີໜ�າທີ່ສື່ສານເປັນຕົວກາງນ�າຂ�້ຄວາມທາງກ�າມະພັນຈາກ DNA ໃນນິວເຄຼຍຜ�າເຈ�ຍ ຫຸ�ມນິວເຄຼຍໄປເຖິງໄຣໂບໂຊມ (Ribosome) ພາຍໃນໄຊໂຕພຣາສເພື່ອໃຊ�ໃນການສ�າງໂປຣຕິນ mRNA ມັກມີ ຊ�ວງຊວີ ິດການເຮັດວຽກບ�ໄ່ ດ�ດົນເມ່ືອໃຊ�ງານແລວ� ກ່ມ� ັກຈະຖກື ທາ� ລາຍໄປ. ການຈດັ ລຽງຂອງໜ່ ຶງສາຍໂສຖ້ ກື ຈາໍ ລອງຕວົ ເອງແລະເມເຊັນເຈີ (messenge) ຖກື ຜະລິດຂນ້ຶ . 44

ຮບູ ທີ 3.11 mRNA 2. ໄຣໂບໂຊມ RNA (ribosome RNA ຫຼື rRNA) ມຫີ ຼາຍທ່ ີສດຸ ໃນຈລຸ ງັ ແລະ ມສີ ວ່ ນຮວ່ ມໃນການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ ແຕຍ່ ງັ ບ່ ໍຮໜູ້ າ້ ທ່ ີທີ ແນນ່ ອນການສງັ ເຄາະ mRNA ຈະມຫີ ຼາຍເມ່ອື ມຄີ ວາມຕອ້ ງການສາ້ ງໂປຣຕນິ ຫຼື ເອັນໄຊ mRNA ຖກື ທາໍ ລາຍ ເມ່ອື ໝດົ ຄວາມຕອ້ ງການທ່ ີຈະສາ້ ງໂປຣຕນິ ຫຼື ເອັນໄຊ ດງ່ ັ ນນັ້ ປະລມິ ານຂອງ mRNA ພາຍໃນຈລຸ ງັ ຈ່ງຶ ປຽ່ ນແປງຕາມຄວາມຕອ້ ງການຂອງຈລຸ ງັ ສວ່ ນ RNA ຊະນດິ ອ່ ນື ໆມກັ ມປີ ະລິມານຄງົ ທ່ ີ. RNA ທຸກຊະນດິ ຖືກສງັ ເຄາະໂດຍມີ DNA ເປັນແມແ່ ບບ (template) ດ່ງັ ນນັ້ ລາໍ ດບັ ຂອງເບສໃນ RNA ກ່ຈໍ ະຖກື ບງົ ການໂດຍລາໍ ດບັ ຂອງເບສໃນ DNA ເສັ້ນທ່ ີໃຊເ້ ປັນແມແ່ ບບໃນການ ກ່ ສໍ າ້ ງ RNA ນນັ້ ກ່ ໍຄືການລຽງລາໍ ດບັ ເບສຂອງ RNA ຕອ້ ງເປັນໄປໃນລກັ ສະນະທ່ ີໃຫ້ທຸກເບສໃນ RNA ຈບັ ຄກູ່ ບັ ເບສຂອງ DNA ທ່ ີຢ່ໃູ ນຕາໍ ແໜງ່ ດຽວກນັ ແລະ ເປັນໄປຕາມກດົ ການຈດັ ຄຂູ່ ອງເບສ ຄື: ອາເດນນິ (A) ຄກູ່ ບັ ຍຣູ ານນິ (U) ໃນ RNA ຫຼື ໄທມນິ (T) ໃນ DNA ແລະ ກວົ ນນິ (G) ຄູ່ ກບັ ໄຊໂທຊນິ (C). ຮບູ ທີ 3.12 ribosomal RNA ຫຼື rRNA 45

3. ທຣາສເຟີ RNA (Transfer RNA ຫຼື tRNA) tRNA ມໜີ ້າທ່ ີຂນົ ສ່ງົ ຄືເປັນຕວົ ນາໍ ກດົ ອາມໂິ ນທ່ ີມໃີ ນໄຊໂຕພຣາສ ໄປຫາບອ່ ນ ທ່ ີຈະມີ ການສາ້ ງໂປຣຕິນ ຫຼື ທ່ ີໄຣໂບໂຊມ tRNA ຊະນດິ ໜ່ ຶງຈະເລືອກນາໍ ກດົ ອະມໂິ ນໄປ, ດ່ງັ ນນັ້ ຈ່ ງຶ ມີ tRNA ຢາ່ ງໜອ້ ຍ 20 ຊະນດິ tRNA ຈະເລືອກກດົ ອະມໂິ ນຕາມການແປລະຫດັ ກາໍ ມະພນັ ໃນ mRNA ເປັນ RNA ທ່ ີມຂີ ະໜາດນອ້ ຍທ່ ີສດຸ ຮບູ ທີ 3.13 tRNA 3.2.8 ການສງັ ເຄາະ RNA ການສງັ ເຄາະ RNA ຖຶກເລ່ ັງປະຕິກີລີຍາໂດຍ Enzyme RNA polymerase ໂດຍໃຊ້ DNA ເປັນແມແ່ ບບເລ່ ີມຕນ້ົ ການສງັ ເຄາະໂດຍການເຊ່ ືອມຕ່ ໍກບັ ເອັນໄຊມໃ໌ ຫ້ຖກຶ ຕາໍ ແໜ່ງໂປຣໂມເຕີ (Promoter) ລຽງລາໍ ດບັ (Sequence) ໃນ DNA ຕາມທາໍ ມະດາພບົ ຕາມຕນ້ົ ກະແສ (upstream) ຂອງຢິນ DNA ກຽວຄຈູ່ ະຄາຍຕວົ ອອກໂດຍການທາໍ ງານຂອງເອັນໄຊມ ໌ helicase ແລວ້ ເອັນໄຊມຈ໌ ະ ເຄ່ ືອນທ່ ີໄປຕາມແມແ່ ບບກຽວໃນທິດທາງຈາກ 3’ 5’ ແລະ ການສງັ ເຄາະໂມເລກນຸ ຂອງ RNA ຈະມທີ ິດທາງຈາກ 5’ 3’ ສາໍ ລບັ ໂຄງສ້າງຂອງ RNA ນນັ້ ມລີ ກັ ສະນະເປັນສາຍໂພລີນິວເຄຣຍໂອໄທສາຍດຽວ ປະກອບດວ້ ຍນາໍ້ ຕານໄຣໂບສ ຢືດເກາະຢ່ກູ ບັ ໝຟູ່ ດົ ເຟດ ແລະ ເບສ 4 ເຊ່ ັນດຽວກບັ DNA ຍກົ ເວັ້ນ RNA ຈະມເີ ບສ ຍຣູ າຊລິ (uracil) ແທນເບສໄທມນິ ໂດຍສາມາດແບງ່ RNA ຕາມໜາ້ ທ່ ີການທາໍ ງານ ໄດເ້ ປັນ 3 ຊະນິດຄື: RNA ເກັບລະຫດັ (m RNA:messenger RNA), RNA ຖາ່ ຍໂອນ (tRNA: transfer RNA) ແລະ ໄຣໂບໂຊມ (ribosomal RNA: rRNA) ໂດຍ RNA ເຫ່ ົຼານມ້ີ ໜີ າ້ ທ່ ີສາໍ ຄນັ ໃນ ຂະບວນການສງັ ເຄາະໂປຣຕິນເຊິງດາໍ ລບັ ເບສເທິງ DNA ປຽບເໝ່ ືອນລະຫດັ ກາໍ ມະພນັ ຂອງສ່ ິງທ່ ີມີ ຊວີ ດິ ແຕລ່ ະຊະນດິ ລະຫດັ ດງ່ ັ ກາ່ ວຈະຖກື ຖາ່ ຍທອດໄປຍງັ ສາຍ RNA ເກບັ ລະຫດັ ໂດຍຂະບວນການ 46

ຖາ່ ຍທອດລະຫດັ (transcription) ແລະ ລະຫດັ ນຈ້ີ ະເປັນຕວົ ກາໍ ນດົ ຊະນດິ ຂອງໂປຣຕນິ ທ່ ີສງັ ເຄາະຂນຶ້ ໂດຍຜາ່ ນຂະບວນການແປລະຫດັ (transcription). ຂນັ້ ຕອນການສງັ ເຄາະ RNA ຫຼື ການຖອດລະຫດັ (Transcription)  ການຖອດລະຫດັ ແບງ່ ອອກເປັນ 4 ຂນັ້ ຕອນຄ:ື 1. ການຈບັ ທ່ ີແມພ່ ີມ (template binding) 2. ການເລີມຕນົ້ ສາ້ ງສາຍໂສ້ RNA (RAN initiation) 3. ການເພ່ ີມຄວາມຍາວຂອງສາຍໂສ້ (chain elongation) 4. ການສນິ້ ສດຸ ການສາ້ ງສາຍໂສ້ (chain termination) ຂນັ້ ຕອນການເລ່ ີມຕນ້ົ ການສາ້ ງສາຍໂສ້ RNA ກຽວຄຂູ່ ອງ DNA ຈະເກດີ ການມາຍກຽວ ໂດຍ RNA polymerase ເຮັດໜ້າທ່ ີມາຍກຽວແມພ່ ີມ DNA ປະມານ 17 ຄເູ່ ບຼສ ເຊິງເທ່ ົາກບັ 1.6 ຮອບກຽວ B-DNA ສາຍໂສຂ້ ອງ RNA ທ່ ີຖກື ສາ້ ງຂ້ຶນ ໂພຣຄາຣິໂອຕິກຈລຸ ງັ (prokaryotic cell) ເລ່ ີມຕນ້ົ ດວ້ ຍ pppA ຫຼື pppG ທ່ ີປາຍ 5’ ມໝີ ໄູ່ ຕຣຟອສເຟດ ປະຕກິ ລິ ິຍາການສາ້ ງພນັ ທະຟດົ ສຟໍໄດເອສເຕີ (phosphodiester bond) ພນັ ທະທາໍ ອິດເປັນການລວມກນັ ລະຫວ່ າງນວິ ຄີຣໂອໄຊໄຕຣຟອດສເຟດ 2 ໂມເລກນຸ ດງ່ ັ ນ.້ີ pppA + ppN ppppApN + Ppi A (G) N pppAPN ppp p 53 3.2.9 ຕວົ ຢບັ ຢງັ້ ການສາ້ ງ RNA ການຖອດລະຫດັ ສາມາດຖືກຢັບຢັງ້ ໂດຍຕວົ ຢັບຢັງ້ ທ່ ີ ຈາໍ ເພາະແອກຕີໂນໄມຊີນ (actinomycin) ແລະ ລິຟາໄມຊີນ (rifamycin) ເປັນສານປະຕິຊີວະນະທ່ ີສາມາດຢບັ ຢງັ້ ການສາ້ ງ RNA ແຕໃ່ ນລກັ ສະນະທ່ ີຕາ່ ງກນັ ແອກຕີໂນໄມຊີນ D ເປັນສານປະຕິຊີວະນະທ່ ີຖືກສາ້ ງຂ້ຶນໂດຍ Streptoces antibioticus ປະກອບໂດຍສາຍໂສພ້ ໍລເີ ພບໄທ ສາມາດຢບັ ຢງັ້ ການສງັ ເຄາະກດົ ນວີ ຄ◌ີ ອຼ ກີ ທງັ ໃນໂປຼຄາລີໂອຕີກແລະ ຍຄູ າລີໂອຕກີ ຈລຸ ງັ ໂມເລກນຸ ຂອງແອກຕີໂນໄມຊນີ D ສວ່ ນວງົ ແຫວນຟີນ ອກົ ຊາໂຊນ (phenoxazone ring) ສາມາດແຊກຕວົ (intercalate) ເຂ້ົາໄປຈບັ ຢູ່ໃນກຽວຄູ່ DNA ລະຫວາ່ ງຄເູ່ ບສຄື: G = C ຢ່າງແໜນ້ ເຮັດໃຫ້ DNA ບ່ ໍສາມາດເຮັດໜາ້ ທ່ ີເປັນແມພ່ ີມສາໍ ລບັ ການສງັ 47

ເຄາະ RNA ໄດ.້ ໂມເລກນຸ ຂອງແອກຕີໂນໄມຊນີ D ນຈ້ີ ະເຂ້ົາໄປຈບັ ຢໃູ່ ນສາຍດຽ່ ວຂອງ DNA ຫຼື RNA. ໜ່ ຶງສາຍໂປລີນວິ ຄເຼີ ກໂຼ ອໄທດຈ໌ ບັ ກບັ ( → m RNA, t RNA, r RNA ) ຮບູ ທີ 3.14 ສວ່ ນປະກອບທາງເຄມຂີ ອງ RNA  ປະຫວດັ ຜຄູ້ ນົ້ ພບົ ປີ ຄ.ສ 1869 ຄນົ້ ພບົ ໂດຍທ່ານ ໂຍຮນັ ໄມເຊີ (Johann Friedrich Miescher (1844 – 1895)) ເມ່ອື ພບົ ຄງັ້ ທາໍ ອິດເພ່ ີນເອ້ີນວດັ ຖນຸ ວີ້ າ່ : ນວິ ຄຣອີ ິນ (nuclein) ເພາະວາ່ ເຂົາພບົ ມນັ ໃນແກນ່ ຈຸ ລງັ ຕ່ ໍມາເຂົາພບົ ວາ່ ມນັ ກ່ມໍ ໃີ ນຈລຸ ງັ ປະເພດໂປຄາຣໂີ ອດ ເຊ່ ງິ ບ່ ໍມໃີ ນນວິ ເຄຣຍດວ້ ຍ. ປີ ຄ.ສ 1939 ເຂ້ົາໃຈໃນຫນາ້ ທ່ ີຂອງ ອາເອັນເອ ໃນການສງັ ເຄາະໂປຕີນ ໂດຍການສກຶ ສາທດົ ລອງຂອງ ທ່ານ ທອບເຍີລ ຄາສເພີສນັ (Torbjorn Oskar Casperssonv) , ຊອງ ບຣາເຊ , ແລະ ແຈກັ ຊດູ . ປີ ຄ.ສ 1964 ພບົ ຊວ່ ງຕ່ ໍ ຂອງນວິ ຄຣໂີ ອໄທ 77 ຕວົ ໃນ tRNA ຂອງ ຍສີ ໂດຍ ໂຣ ເບດີ ຮອລລ່ .ີ 48

ບດົ ທີ 4 ໂຄຣໂມໂຊມກບັ ຢີນ ທ່ານ ເກຣກເໍ ມນເດລ (GREGOR MENDEL) ເກດີ ເມ່ອື ປີ ຄສ 1822 ທ່ ີເມອື ງໄຮເຊນດອຣຟ ປະເທດອສົ ເຕຣຍ (Austria) ເມນເດລຄນົ້ ຄວາ້ ທາງວິທະຍາສາດດາ້ ນການປະສມົ ພນັ ພືດ, ເມນເດລ ເຊ່ ືອວ່າມໜີ ່ວຍກາໍ ມະພນັ ຢູ່ພາຍໃນສ່ ິງມຊີ ີວິດເຊ່ ິງຄວບຄຸມການຖາ່ ຍທອດ ແລະ ການສະແດງ ລກັ ສະນະຂອງສ່ ິງມຊີ ີວິດເຊ່ ິງໃນປດັ ຈບຸ ນັ ນເ້ີ ອ້ີນວາ່ : “ ຢີນ ” (GENE), ດ່ງັ ນນັ້ ຖາ້ ຢີນຫາກເກດີ ຂ້ນຶ ແລວ້ ບນັ ຫາຕ່ ໍໄປກ່ຄໍ ື ຢີນ (GENE) ຢບູ່ ອ່ ນໃດ. ເມນເດລເຊ່ ືອວາ່ ຢີນມຢີ ູ່ພາຍໃນສ່ ິງມຊີ ີວິດແຕບ່ ່ ໍໄດບ້ ອກວາ່ ຢູ່ຈດຸ ໃດ ແລະ ບ່ ໍເຄີຍເຫັນຢີນອີກ ດວ້ ຍ, ໃນປດັ ຈບຸ ນັ ນມ້ີ ກີ ອ້ ງຈລຸ ະທດັ ເຊ່ ງິ ສາມາດຂະຫຍາຍໃຫເ້ ຫັນສວ່ ນປະກອບສ່ ິງມຊີ ວີ ດິ ເຫັນວາ່ ພືດ ແລະ ສດັ ປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ງັ (Cell) ຖາ້ ເຊ່ ັນນນັ້ ຢີນຢຈູ່ ດຸ ໃດຂອງຈລຸ ງັ . 4.1 ການຄວບຄມຸ ລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ ດວ້ ຍກມຸ່ ຢີນ ກນຸ ແຈສາໍ ຄນັ ທ່ ີມບີ ດົ ບາດຄວບຄຸມຂະບວນການ metabolism ຂອງຮາ່ ງກາຍສ່ ິງມຊີ ີວິດທຸກ ຊະນດິ ໂດຍສະເພາະ, deoxyribonucleic acid (DNA) ທ່ ີເອ້ີນກນັ ທ່ວົ ໄປວາ່ : ຢີນ ຫຼື ໜວ່ ຍກາໍ ມະພນັ . ຫວົ ໜ່ວຍພື້ນຖານສາໍ ຄນັ ທາງຊີວະສາດເຊ່ ິງພບົ ໃນສ່ ິງມຊີ ີວິດທຸກຊະນດິ ເຊ່ ັນ: ໄວຣສັ (VIRUS) ກ່ ໍ ປະກອບດວ້ ຍ DNA. ເມນເດລໄດນ້ າໍ ຜນົ ງານຂອງເຂົາສະເໜີຕ່ ໍສະມາຄມົ ນກັ ວທິ ະຍາສາດທາໍ ມະຊາດແຫງ່ ເມອື ງບຼູນ ປະເທດອດົ ສເຕຼຍໃນປີ ຄສ 1865, ແຕຜ່ ນົ ງານດງ່ ັ ກາ່ ວບ່ ໍໄດຮ້ ບັ ຄວາມສນົ ໃຈຈາກນກັ ພືດສາດໃນສະໄ ໝນນັ້ ເລີຍ, ເນ່ ອື ງຈາກສ່ ິງທ່ ີເມນເດລຄນົ້ ພບົ ນນັ້ ເປັນກດົ ເກນທ່ ີຄິດຂນຶ້ . ຈາກຫຼກັ ເກນ ແລະ ຜນົ ທາງ ຄະນດິ ສາດບ່ ໍເປັນສ່ ິງທ່ ີເບ່ ິງເຫັນໄດ້ ເມນເດລບ່ ໍເຄີຍເຫັນຈລຸ ງັ ແລະ ບ່ ໍຮວູ້ າ່ ຈລຸ ງັ ທ່ ີເຂົາຄນົ້ ພບົ ຂນຶ້ ມາ ນນັ້ ຢສູ່ ວ່ ນໃດຂອງຈລຸ ງັ ດງ່ ັ ນນັ້ , ຈລຸ ງັ ໃນຄວາມຄດິ ຂອງເມນເດລຈ່ງຶ ເປັນນາມມະທາໍ ໃນສະໄໝນນັ້ . ໃນເວລາທ່ ີເມນເດລຄນົ້ ຄວາ້ ທດົ ລອງຢ່ນູ ນັ້ ນກັ ຊວີ ະວທິ ະຍາທ່ ີໃຊກ້ ອ້ ງຈລຸ ະທດັ ເປັນເຄ່ ືອງມໃື ນ ການຄນົ້ ຄວາ້ ກ່ໄໍ ດຄ້ ນົ້ ພບົ ລາຍລະອຽດພາຍໃນຈລຸ ງັ ຫຼາຍຂນຶ້ . ນບັ ແຕປ່ ີ ຄສ 1889 ທ່ ີມກີ ານປະກາດ ທິດສະດກີ ຽ່ ວກບັ ຈລຸ ງັ ເປັນເວລາຍາວນານເຖງິ 36 ປີ, ນກັ ຊວີ ະວທິ ະຍາຈ່ງຶ ສາມາດເຫັນລາຍລະອຽດທ່ ີ ເກດີ ຂນ້ຶ ພາຍໃນນວິ ເຄຼຍ (Nucleus) ຫຼື ແກນ່ ຈລຸ ງັ ໃນລະຫວາ່ ງການແບງ່ ຈລຸ ງັ ແລະ ມກີ ານຄນົ້ ພບົ ວາ່ ໂຄງສາ້ ງໃນນວິ ເຄຣຽດ ນນັ້ ເອນ້ີ ວາ່ : ໂຄຣໂມໂຊມ ເຊ່ ງິ ເຫັນໄດຊ້ ດັ ເຈນໃນການແບງ່ ຈລຸ ງັ . ຖາ້ ຈລຸ ງັ ແບງ່ ຕວົ ແບບຮກັ ສາຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມ (Mitosis) ກ່ ຈໍ ະເຫັນຈລຸ ງັ ໃໝ່ 2 ຕວົ ທ່ ີມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມ ໂຊມເທ່ ົາກນັ ແລະ ເທ່ ົາກບັ ຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມໃນຈລຸ ງັ ເດມີ ດວ້ ຍ. ແຕຖ່ າ້ ເປັນການແບງ່ ຈລຸ ງັ ແບບ ຜອ່ ນໂຄຣໂມໂຊມ (Meiosis) ເພ່ ືອສາ້ ງຈລຸ ງັ ສືບພນັ ກ່ ຈໍ ະມກີ ານຫຸຼດຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມລງົ ເຄ່ ິງໜ່ ຶງ 49

ແລະ ມຈີ ລຸ ງັ ສືບພນັ ປະສມົ ກນັ ເພ່ ືອໃຫເ້ ກດີ ສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຕວົ ໃໝ,່ ຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມກກໍ ບັ ມາເທ່ ົາກບັ ຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມໃນລນຸ້ ພ່ ໍແມດ່ ງ່ ັ ເດມີ . ນກັ ຊວີ ະວທິ ະຍາຈ່ງຶ ເລ່ ີມເຂົ້າໃຈວາ່ ໃນການແບງ່ ຈລຸ ງັ ເປັນການ ແບງ່ ໂຄຣໂມໂຊມຢ່າງລະອຽດຖ່ ຖີ ວ້ ນ ດວ້ ຍເຫດຜນົ ນເີ້ ອງທ່ ີຊວ່ ຍໃຫສ້ ່ ິງມຊີ ີວິດຖາ່ ຍທອດລກັ ສະນະ ທາງກາໍ ມະພນັ ຕ່ ໍເນ່ອື ງກນັ ໄປ. ເນ່ ອື ງຈາກຄວາມກາ້ ວໜາ້ ໃນການສກຶ ສາກຽ່ ວກບັ ການແບງ່ ຈລຸ ງັ ປະກອບ ມນີ ກັ ປບັ ປງຸ ພນັ ພືດ ແລະ ພນັ ສດັ ອກີ ຫຼາຍທາ່ ນທ່ ີເຮັດການທດົ ລອງໃນລກັ ສະນະດຽວກບັ ເມນເດລໄດ້ ລວບລວມຄວາມຮຕູ້ າ່ ງໆກຽ່ ວກບັ ໂຄຣໂມໂຊມ. ໂຄຣໂມໂຊມປະກດົ ມເີ ປັນປະຈາໍ ໃນແກນ່ ຂອງຈລຸ ງັ ແລະ ເປັນທາດກາໍ ມະພນັ ຂອງສ່ ິງທ່ ີມຊີ ວີ ດິ . ເຖງິ ວາ່ ໂຄຣໂມໂຊມ ຈະປະກດົ ຕວົ ໃຫເ້ ຫັນວາ່ ມຮີ ບູ ຮາ່ ງ ແນນ່ ອນ ແລະ ໃນຈລຸ ງັ ມກີ ານແບງ່ ຕວົ ກ່ຕໍ າມ ມນັ ກ່ຍໍ ງັ ແມນ່ ອງົ ປະກອບພື້ນຖານ ແລະ ປກົ ກະຕຂິ ອງ ແກນ່ ຈລຸ ງັ ມນັ ຍງັ ສບື ຕ່ ໍຢພູ່ າຍໃນຮບູ ໂຄຣມາຕນິ (Chromatin) ໃນເວລາຈລຸ ງັ ບ່ ໍແບງ່ ຕວົ . ໃນປີ ຄສ 1900 ເມ່ອື ມກີ ານສະເໜີກດົ ເກນຖາ່ ຍທອດລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ ໂດຍນກັ ວິທະ ຍາສາດຈາກຫຼາຍປະເທດຄື ທາ່ ນ ກເໍ ຣນ (Correns) ຈາກປະເທດເຢຍລະມນັ , ທາ່ ນ ເດວິ ຣິ (Devries) ຈາກປະເທດເນເທິແລນ ແລະ ທ່ານ ເຊສີ ມາກ (Tschermak) ຈາກປະເທດອດົ ສເຕຣເລຍ. ຜນົ ງານ ທງັ ສາມທ່ານມຂີ ໍ້ສະຫຸຼບຄືກນັ ວາ່ : ໃນການສາ້ ງຈລຸ ງັ ສືບພນັ ມກີ ານແຍກຄູຂ່ ອງຈລຸ ງັ ທ່ ີເປັນອາແລນ (Alleles) ກນັ ເຊ່ ງິ ການຄນົ້ ພບົ ນໄ້ີ ດຮ້ ບັ ການຍອມຮບັ ເປັນຢາ່ ງດທີ ງັ ໆທ່ ີຜນົ ງານດຽວກນັ ນ້ີ ເມນເດລຄນົ້ ພບົ ໄວແ້ ລວ້ ເມ່ອື 35 ປີກອ່ ນໜາ້ ນນັ້ . ໃນປີ ຄສ 1902 ຈ່ ງິ ເປັນຈງັ ຫວະເວລາທ່ ີດີທ່ ີເຮັດໃຫທ້ ່ານ ວານເຕີ ສຕັ ຕນັ (Walters Sutton) ນກັ ວິທະຍາສາດຊາວອາເມຣິກາເຊ່ ງິ ໄດສ້ ຶກສາ ແລະ ລວບລວມຄວາມຮຕູ້ າ່ ງໆກຽ່ ວກບັ ໂຄຣໂມໂຊມ ແລະ ການຖາ່ ຍທອດລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ ໄດສ້ ະຫຸຼບລວມເປັນທິດສະດຂີ ນຶ້ ເອີ້ນວາ່ : ທິດສະດວີ າ່ ດວ້ ຍ ໂຄຣໂມໂຊມເປັນແຫຼງ່ ສບື ພນັ ຂອງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແລະ ຈດຸ ນເ້ີ ອງແມນ່ ຢີນ (GENE) ຕາມຄວາມຄດິ ຂອງມງັ ແດນສາໍ ພນັ ກບັ ໂຄຣໂມໂຊມ, ທງັ ຢີນ ແລະ ໂຄຣໂມໂຊມທຽບຄຽງຂາ້ ງກນັ ໄດ.້ ໃນປດັ ຈບຸ ນັ ນີ້ ເຮົາຮກູ້ ນັ ດວີ າ່ ຢີນ (gene) ຢໃູ່ ນໂຄຣໂມໂຊມນນັ້ ເອງ. ຕາຕະລາງທີ 4.1 ປຽບທຽບການແຍກຄຂູ່ ອງຢີນ ແລະ ໂຄຣໂມໂຊມ ການແຍກຄຂູ່ ອງຢີນ ການແຍກຄຂູ່ ອງໂອໂມໂລກສັ (Homologous) ໂຄຣ ໂມໂຊມ 1) ຢີນແຕລ່ ະຢີນຂອງຄໃູ່ ດຄໜູ່ ່ ຶງຈະແຍກ 1) ໂອໂມໂລກສັ ໂຄຣໂມໂຊມແຕລ່ ະເສັ້ນຈະແຍກ ອອກຈາກກນັ ເມ່ອື ມກີ ານສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບື ອອກຈາກກນັ ເມ່ອື ມກີ ານສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບື ພນັ . ພນັ . 2) ໃນຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ແຕລ່ ະຈລຸ ງັ ຍອ່ ມມຫີ ຼາຍໂຄຣໂມໂຊມ, 2) ໃນຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ແຕລ່ ະຈລຸ ງັ ຍອ່ ມມີ ແຕຈ່ ະມໂີ ຄຣໂມໂຊມພຽງເສັນ້ ດຽວຈາກໂອໂມໂລກສັ ຫຼາຍຢີນແຕຈ່ ະມຢີ ີນພຽງອນັ ດຽວຈາກແຕ່ 50

ລະຄູ່ ດງ່ ັ ນນັ້ , ຈາໍ ນວນຂອງຢີນຈ່ງຶ ຫຸຼດລງົ ໂຄຣໂມໂຊມແຕລ່ ະຄ.ູ່ ດງ່ ັ ນນັ້ , ຈາໍ ນວນຂອງໂຄຣໂມ ເຄ່ ງິ ໜ່ ຶງຂອງຈລຸ ງັ ຮາ່ ງກາຍ. ໂຊມໃນຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ຈ່ງຶ ເປັນເຄ່ ງິ ໜ່ ຶງຂອງຈລຸ ງັ ຮາ່ ງກາຍ. 3) ຢີນທ່ ີຢໃູ່ ນຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ຈະບ່ ໍແມນ່ ຢີນທ່ ີ 3) ໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີຢໃູ່ ນຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ຈະບ່ ໍແມນ່ ໂຄຣໂມ ເປັນອາແລນ (Allele) ກນັ ໂຊມທ່ ີເປັນໂອໂມໂລກສັ ໂຄຣໂມໂຊມ. ໂອໂມໂລກສັ (Homologous) ແປວາ່ ຄກື ນັ ຫຼື ມລີ ກັ ສະນະດຽວກນັ ດາ້ ນຮບູ ຮາ່ ງ ແລະ ອງົ ປະກອບ. ການແຍກຂອງຢີນໃນຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ການແຍກຂອງຢີນໃນຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ຮບູ ທີ 4.1 ການແຍກຂອງຢີນ ແລະ ໂຄຣໂມໂຊມໃນການແບງ່ ຈລຸ ງັ ແບບໄມໂອຊສີ (Meiosis) 4.2 ຢີນໃນໂອໂຕໂຊມຢີນໃນໂຄຣໂມໂຊມເພດ 4.1.1 ຢີນໃນໂອໂຕໂຊມ ໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີຢູ່ໃນລກັ ສະນະແບງ່ ຕວົ ມຮີ ບູ ຮາ່ ງລກັ ສະນະດ່ງັ ຮບູ ທີ 11, ແຕລ່ ະໂຄຣໂມ ໂຊມປະກອບດວ້ ຍໂຄຣມາຕດິ (Chromatid 2) ທອ່ ນທ່ ີຄກື ນັ ເຊ່ ງິ ເກດີ ຈາກໂຄຣໂມໂຊມສາມາດຈາໍ ລອງ ຕວົ ເອົາເອງໃນໄລຍະແອງແຕກຟາເຊີ (Interphase) ເພ່ ືອຕຽມຕວົ ແຍກກນັ ໃນໄລຍະອານາຟາເຊີ (Anaphase) ຂອງການແບ່ງຈຸລງັ . ໂຄຣມາຕິດທງັ ສອງມສີ ່ວນທ່ ີ ຕິດກນັ ຢູ່ເອີ້ນວ່າ: ຊງັ ໂຕຼແມ (Centromere). ໂຄຣໂມໂຊມໃນຈລຸ ງັ ຮາ່ ງກາຍຈະມຮີ ບູ ຮາ່ ງລກັ ສະນະທີຄກື ນັ ເປັນຄໆູ່ ; ແຕລ່ ະຄເູ່ ອນີ້ ວາ່ : ໂອໂມໂລກສຸ ໂຄຣໂມໂຊມ (Homologous chromosome), ເຮົາຈະຈາໍ ແນກໂຄຣໂມໂຊມຕາມຮບູ ຮາ່ ງ, ລກັ ສະນະ, ຂະໜາດ ແລະ ຕາໍ ແໜງ່ ຂອງຊງັ ໂຕຼແມທ່ ີແຕກຕາ່ ງກນັ , ບາງໂຄຣໂມໂຊມອາດມຕີ າໍ ແໜງ່ ຂອງຊງັ ໂຕແຼ ມຢກູ່ າງ ຫຼື ຂອ້ ນໄປທາງປາຍ ແລະ ອາດຈະມຂີ ະໜາດຕງັ້ ແຕນ່ ອ້ ຍສດຸ ເຊ່ ງິ ຄວາມຍາວ ຈາກປາຍໜ່ ຶງເຖງິ ປາຍໜ່ ຶງບ່ ໍເຖງິ 1 ມກີ ຣງົ ຈນົ ເຖງິ ຂະໜາດຍາວກວາ່ 30 ມກີ ຣງົ . 1 ມກີ ຣງົ (micron) = 10-6 m 51

ຮບູ ທີ 4.2 ສະແດງຕາໍ ແໜງ່ ຂອງຊງັ ໂຕແຼ ມໃນໂຄຣໂມໂຊມແບບຕາ່ ງໆ ໂດຍທ່ວົ ໄປແລວ້ ສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ແຕລ່ ະຊະນດິ ມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມຄງົ ທ່ ີດງ່ ັ ຕາຕະລາງຕ່ ໍໄປນ:ີ້ ລ/ດ ຊ່ ສື ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມ 1 ຖ່ວົ ລນັ ເຕົາ (Pisum sativum) 14 2 ສາລີ (Zea mays) 20 3 ເຂົ້າເບຼ (Hordeum vulgare) 14 4 ກວ້ ຍ (Musa paradisiaca) 22 5 ຜກັ ບ່ວົ (Allium cepa) 16 6 ໝາກໂມ (Citrillus vulgaris) 22 7 ໝາກເລ່ ັນ (Lycopersium esculentum) 24 8 ຊາ (Camellia sinensis) 30 9 ແມງບດູ (Drosophila melanogaster) 8 10 ຍງຸ ກນົ້ ຊ້ີ (Anophele dirus) 6 11 ແມງວນັ (Musca domestica) 12 12 ມອ້ ນ (Bombyx mori) 56 13 ກບົ (Rana sp) 26 14 ໄກ່ (Gallus domesticus) 78 15 ນກົ ກາງແກ (Columba livia) 80 16 ໝູ (Mus musculus) 40 17 ໜຂູ າວ (Rattus norvegicus) 42 18 ກະຕາ່ ຍ (Oryctolagus cuniculus) 44 52

19 ແມວ (Felis domestica) 76 20 ໝາ (Felis familiaris) 78 21 ມາ້ (Equus caballus) 64 22 ງວົ (Bos taurus) 60 23 ລີງຊມິ ແຟນຊີ (Pan trolodytes) 48 24 ຄນົ (Homo sapiens sapiens) 46 ຈລຸ ງັ (cell) ຮາ່ ງກາຍໂຄຣໂມໂຊມ 2 ຊຸດ ຫຼື ເອ້ີນວາ່ : ມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມເປັນ 2n ຫຼື ມຈີ າໍ ນວນໄດພຼອຍ (Diploid number) ສວ່ ນຈລຸ ງັ ສືບພນັ ມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມພຽງຊຸດດຽວ ຫຼື ເອນ້ີ ວາ່ n ຫຼື ຈາໍ ນວນອບັ ພຼອຍ (Haploid number) ການແບງ່ ຈລຸ ງັ ເພ່ ືອສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ເປັນການແບງ່ ໂຄຣໂມໂຊມເພ່ ືອຮກັ ສາຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມໄວເ້ ທ່ ົາເດີມໃຫລ້ ນຸ້ ຕ່ ໍໆໄປ. ສ່ ິງມຊີ ີວິດຈາໍ ນວນໂຄຣໂມ ໂຊມແຕກຕາ່ ງກນັ ເຊ່ ັນ: ພືດຊະນດິ ໜ່ ຶງມີ n ເທ່ ົາກບັ 2 , ພວກຜກັ ກດູ ບາງຊະນດິ n ເທ່ ົາກບັ 360, ແຕ່ ສວ່ ນຫຼາຍຈະມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມ n ຢລູ່ ະຫວາ່ ງ 6 ---> 25 ຮບູ ທີ 4.3 ແຜນພາບທ່ ີສະແດງເຖງິ ສວ່ ນປະກອບສາ້ ງຢາ່ ງລະອຽດຂອງໂຄຣໂມໂຊມ (ຮບູ ຂນົ ນກົ ) ຮບູ ທີ 4.4 ຮບູ ຮາ່ ງ ແລະ ຂະໜາດຂອງໂຄຣໂມໂຊມ 53

ໂຄຣໂມໂຊມຂອງຄນົ ໂຄຣໂມໂຊມຂອງຄນົ ສາມາດສຶກສາຈາກຈລຸ ງັ ຕາ່ ງໆຫຼາຍຊະນດິ ເຊ່ ັນ: ໄຂກະດກູ , ຈລຸ ງັ ເມດັ ເລືອດຂາວຊະນດິ ລິມໂຟຊດິ (Lymphocyte) ເປັນຕນ້ົ . ການກຽມແພຈລຸ ງັ ເພ່ ືອການສກຶ ສາໂຄຣໂມ ໂຊມຈາກລິມໂຟຊດິ ເປັນວທິ ີທ່ ີສະດວກສມົ ຄວນ ເຊ່ ງິ ເລ່ ີມຕນົ້ ຈາກການເຈາະເລືອດແລວ້ ແຍກຈລຸ ງັ ເມດັ ເລືອດແດງອອກໄປຈາກເລືອດ, ເນ່ ອື ງຈາກລິມໂຟຊດິ ເປັນຈລຸ ງັ ຖວ້ ນແລວ້ ແລະ ບ່ ໍແບງ່ ຈລຸ ງັ ອີກ ເຮົາ ຈ່ງຶ ຕອ້ ງໃສທ່ າດເຄມທີ ່ ີຈະກະຕນຸ້ ໃຫຈ້ ລຸ ງັ ແບງ່ ຕວົ ເພ່ ືອໃຫເ້ ຫັນໂຄຣໂມໂຊມ. ຫຼງັ ຈາກນນັ້ , ໃຫລ້ ຽ້ ງຈລຸ ງັ ດວ້ ຍທາດອາຫານທ່ ີເໝາະສມົ ໃນຕອູ້ ບົ ທ່ ີມອີ ນຸ ຫະພມູ ເທ່ ົາກບັ ອນຸ ຫະພມູ ຂອງຮາ່ ງກາຍເຮົາເປັນເວລາ ປະມານ 2-3 ວນັ ແລວ້ ກ່ຈໍ ະໄດຈ້ ລຸ ງັ ໃນໄລຍະເມຕາຟາເຊີ (Metaphase) ຈາໍ ນວນຫຼວງຫຼາຍ, ແລວ້ ຈ່ງຶ ໃສທ່ າດລະລາຍທ່ ີມຄີ ວາມເຂັມ້ ຂນຸ້ ໜອ້ ຍກວາ່ ຄວາມເຂັມ້ ຂນຸ້ ພາຍໃນເຊ່ ັນ: ນາໍ້ ກນ່ ັ ເພ່ ືອເຮັດໃຫເ້ ຈຍ້ ຫມຸ້ ຈຸ ລງັ ແຕກອອກ. ເທັກນກິ ນມີ້ ຈີ ດຸ ປະສງົ ໃຫໂ້ ຄຣໂມໂຊມກະຈາຍຕວົ ຫຼາຍຂນຶ້ ເຮັດໃຫເ້ ຮົາສຶກສາຮບູ ຮາ່ ງ ລກັ ສະນະຂອງໂຄຣໂມໂຊມໄດງ້ າ່ ຍຂ້ຶນ. ຈາກນນັ້ , ຈ່ ງຶ ຜ່ານກາໍ ມະວິທີຍອ້ ມສີໂຄຣໂມໂຊມແລ້ວນາໍ ມາສກຶ ສາດວ້ ຍກອ້ ງຈລຸ ະທດັ . ຮບູ ທີ 4.5 ສະແດງໂຄຣໂມໂຊມໃນຈລຸ ງັ ຮາ່ ງກາຍ 1 ຈລຸ ງັ ຂອງຜຊູ້ າຍ ກ. ໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີກະຈາຍຢໃູ່ ນຈລຸ ງັ . ຂ. ໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີນາໍ ມາຈດັ ລຽງເປັນຄໂູ່ ດຍຈາໍ ແນກຕາມຮບູ ຮາ່ ງ, ລກັ ສະນະ, ຂະໜາດ ແລະ ຕາໍ ແໜງ່ ຂອງຊງັ ໂຕຣແມ. 54

ຮບູ ທີ 4.6 ສະແດງໂຄຣໂມໂຊມໃນຈລຸ ງັ ຮາ່ ງກາຍ 1 ຈລຸ ງັ ຂອງຜຍູ້ ງິ ຈາກຮບູ ທີ 14 ແລະ 15 ຈະເຫັນໄດວ້ າ່ ໂຄຣໂມໂຊມຂອງຄນົ ມຈີ າໍ ນວນ 46 ໂຄຣໂມໂຊມ ເຊ່ ງິ ຈດັ ເປັນຄໆູ່ ໄດ້ 23 ຄ.ູ່ ໂຄຣໂມໂຊມ 22 ຄຄູ່ ກື ນັ ທງັ ໃນເພດແມ ່ ແລະ ເພດຜເູ້ ອນີ້ ວາ່ : ໂອໂຕໂຊມ (Autosome). ສວ່ ນໂຄຣໂມໂຊມອີກຄູໜ່ ່ ຶງຕາ່ ງກນັ ເອີ້ນວາ່ : ໂຄຣໂມໂຊມເພດ (sex chromosome) ເພດຍິງມໂີ ຄຣໂມໂຊມເພດແບບ xx ແລະ ເພດຊາຍມໂີ ຄຣໂມໂຊມເພດແບບ xy, ໂຄຣໂມໂຊມ y ມີ ຂະໜາດໜອ້ ຍກວາ່ ໂຄຣໂມໂຊມ x ຫຼາຍ, ໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີເປັນຈດັ ໄວເ້ ປັນກມຸ່ ໆເລ່ ີມຕງັ້ ແຕກ່ ມຸ່ A ຈນົ ເຖງິ ກມຸ່ B ໂດຍແຍກຕາມລກັ ສະນະ ແລະ ຂະໜາດດ່ງັ ທ່ ີເຫັນໃນຮບູ ທີ 14 ແລະ 15 ນນັ້ ເອີ້ນວາ່ : ກາຣໂີ ອຕບິ ເປິ (karyotype). ໃນການສຶກສາໂຄຣໂມໂຊມຂອງສ່ ິງມຊີ ີວິດເຮົາຕ້ອງສຶກສາກາຣີໂອຕິບເປິຂອງສ່ ິງມີ ຊວີ ດິ ນນັ້ ໆຢ່າງລະອຽດ, ການຍອ້ ມສີໂຄຣໂມໂຊມສາມາດຈາໍ ແນກໂຄຣໂມໂຊມອອກເປັນກມຸ່ ໃຫຍແ່ ຕບ່ ່ ໍ ສາມາດແຍກໂຄຣໂມໂຊມເປັນຄໄູ່ ດທ້ ງັ 23 ຄເູ່ ຊ່ ັນ: ໂຄຣໂມໂຊມ x ເປັນໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີມຂີ ະໜາດ ກາງເຊ່ ັນດຽວກບັ ໂຄຣໂມໂຊມໃນກມຸ່ C, ໃນຕວົ ຈງິ ເຮົາສາມາດຮໄູ້ ດແ້ ນນ່ ອນວາ່ ໂຄຣໂມໂຊມໃນກມຸ່ C ນນັ້ ແມນ່ ໂຄຣໂມໂຊມໃດເປັນໂຄຣໂມໂຊມ x ໃນປດັ ຈບຸ ນັ ໄດມ້ ເີ ຕັກນກິ ການຕຽມແພຈລຸ ງັ ເພ່ ືອສກຶ ສາ ໂຄຣໂມໂຊມໂດຍການຍອ້ ມສີໂຄຣໂມໂຊມໃຫເ້ ປັນແຖບໆ G-banding ດວ້ ຍສີຊນິ ຊາ (Giemsa) ເຊ່ ງິ ເຮັດໃຫຈ້ ດັ ໂຄຣໂມໂຊມເຂົ້າເປັນຄໆູ່ ເພ່ ືອໃຫ້ງາ່ ຍ ແລະ ຖກື ຕອ້ ງຫຼາຍຂນ້ຶ , ເນ່ ອື ງຈາກໂອໂມໂລກສຸ ໂຄຣໂມໂຊມແຕລ່ ະຄຈູ່ ະມລີ ກັ ສະນະຄືກນັ ສະເພາະຄຂູ່ ອງຕນົ ເອງເທ່ ົານນັ້ , ດວ້ ຍເທັກນກິ ເຊ່ ັນນເີ້ ຮົາຈ່ງິ ສາມາດສກຶ ສາລາຍລະອຽດຂອງໂຄຣໂມໂຊມໄດ້ ແລະ ຖາ້ ມຄີ ວາມຜິດປກົ ກະຕິເກດີ ຂນຶ້ ກ່ຍໍ ອ່ ມຄນົ້ ຫາ ໄດງ້ າ່ ຍຂນຶ້ . 55

ຮບູ ທີ 4.7 ໂຄຣໂມໂຊມຍອ້ ມສເີ ປັນແຖບໆ (G-banding) 4.1.2 ຢີນໃນໂຄຣໂມໂຊມເພດ ຈລຸ ງັ ເພດຜູ້ ແລະ ເພດແມມ່ ໂີ ຄຣໂມໂຊມຄາ້ ຍຄືກນັ ເກອື ບທກຸ ຄາ່ , ຍກົ ເວັ້ນພຽງຄດູ່ ຽວທ່ ີ ເອ້ີນວາ່ : ໂຄຣໂມໂຊມເພດ (sex chromosome) ສວ່ ນໂຄຣໂມໂຊມອ່ ືນໆທ່ ີຄືກນັ ໃນທງັ ສອງເພດນນັ້ ເອີ້ນວາ່ : ໂອໂຕໂຊມ (Autosome). ໃນແມງມ່ຊີ ະນດິ ໂດຣໂຊຟີລາ ເມລາໂນກາສແຕ (Drosophila melanogaster), ໂຄຣໂມໂຊມທງັ ໝດົ 4 ຄເູ່ ປັນໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີຄືກນັ ທງັ ເພດຜູ້ ແລະ ເພດແມ ່ 3 ຄ,ູ່ ສ່ວນອີກຄູ່ໜ່ ຶງຕ່າງກນັ ຕາມເພດ ຄືໃນເພດແມໂ່ ຄຣໂມໂຊມເພດຄູ່ນ້ີຈະຄືກນັ ເປັນ xx sex homo gamete ສວ່ ນໃນເພດຜຈູ້ ະມໂີ ຄຣໂມໂຊມໜ່ ຶງຄືກບັ ຂອງຕວົ ແມຄ່ ືມໜີ ່ ຶງ x ແລະ ອີກໂຄຣໂມໂຊມໜ່ ຶງມີ ຮບູ ຮາ່ ງສນັ້ ແລະ ງເໍ ປັນຮບູ ຂໍເກາະເຊ່ ງິ ໂດຍປກົ ກະຕິແລວ້ ຈະພບົ ໃນຕວົ ຜເູ້ ທ່ ົານນັ້ ເອີ້ນວາ່ : ໂຄຣໂມ ໂຊມ y ດງ່ ັ ນນັ້ , ໃນຕວົ ຜຈູ້ ່ງິ ມຄີ ຂູ່ ອງໂຄຣໂມໂຊມເພດເປັນ xy Heterogamete ດງ່ ັ ຮບູ ທີ 4.7 . ຍງຸ ກນົ້ ຊຊ້ີ ະນດິ Anopheles dirus ທ່ ີພບົ ໃນເຂດຮອ້ ນຄປື ະເທດເຮົາເປັນພາຫະນະເຊອື້ ໄຂ້ ມາລາເຣຍມາສຄູ່ ນົ ນນັ້ ກ່ມໍ ໂີ ຄຣໂມໂຊມເພດແບບ x ແລະ y ເຊ່ ັນດຽວກນັ . 56

ຮບູ ທີ 4.8 ໂຄຣໂມໂຊມແມງມ່ ີ ກ. ເພດແມ ່ ຂ. ເພດຜູ້ ໂຄຣໂມໂຊມເພດຂອງຄນົ ກ່ ຄໍ າ້ ຍຄືກບັ ໂຄຣໂມໂຊມຂອງແມງມ່ຄີ ື ເພດຍິງເປັນ xx ແລະ ເພດຜເູ້ ປັນ xy, ໂຄຣໂມໂຊມ y ຂອງຄນົ ຈະມຂີ ະໜາດນອ້ ຍກວາ່ ໂຄຣໂມໂຊມ x ແລະ ເມ່ອື ຍອ້ ມສມີ ກັ ຈະຕດິ ສເີ ຂັມ້ ກວາ່ , ການປະກດົ ມໂີ ຄຣໂມໂຊມເພດນຈ້ີ ດັ ວາ່ ເປັນກນົ ໄກຢາ່ ງໜ່ ຶງທ່ ີໃຊກ້ າໍ ນດົ ເພດຂອງສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ຕາ່ ງໆໂດຍສະເພາະໃນພວກສດັ , ສາໍ ລບັ ສດັ ບາງຊະນດິ ເຊ່ ັນ: ພວກນກົ ຈະມໂີ ຄຣໂມໂຊມເພດ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ຄນົ , ວທິ ີກາໍ ນດົ ອາດສະຫຸຼບໄດວ້ າ່ ປະກອບດວ້ ຍຫຼກັ ການດງ່ ັ ນ:້ີ ກ. ການໃຊໂ້ ຄຣໂມໂຊມ y ເປັນຕວົ ກາໍ ນດົ ເພດຊາຍເຊ່ ັນ: ພບົ ໃນຄນົ , ສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ອ່ ນື ໆລວມທງັ ພືດບາງຊະນດິ ດວ້ ຍ. ດງ່ ັ ນນັ້ , ໃນໂຄຣໂມໂຊມເພດຜິດປກົ ກະຕເິ ປັນ xo ຈ່ງຶ ເປັນຜຍູ້ ງິ ເພາະຂາດໂຄຣໂມໂຊມ y ແລະ ຄນົ ທ່ ີມີ ໂຄຣໂມໂຊມ xxy ຫຼື xxxy ຈະສະແດງອອກເປັນເພດຊາຍສະເໝີ. ຂ. ການໃຊອ້ ດັ ຕາສວ່ ນຂອງໂຄຣໂມໂຊມ x ຈາໍ ນວນຊຸດຂອງໂອໂຕໂຊມເຊ່ ັນ: ທ່ ີພບົ ໃນແມງມ່,ີ ເຖງິ ຈນົ ມໂີ ຄຣໂມໂຊມເພດຄາ້ ຍຄືກບັ ຂອງຄນົ ແຕ່ ໂຄຣໂມໂຊມ y ໃນແມງມ່ບີ ່ ໍມລີ ກັ ສະນະເປັນຕວົ ກາໍ ນດົ ເພດໂດຍກງົ ຄືດ່ງັ ຂອງຄນົ , ເນ່ ອື ງຈາກແມງມ່ ີ ເປັນສດັ ພວກ ດໂີ ປຼອດິ ເດິ (Diploid) ຫຼື ມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມເປັນ 2n ດງ່ ັ ນນັ້ , ຈະມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມ ໂຊມເປັນ 2 ຊຸດ ຖາ້ ອດັ ຕາສວ່ ນດງ່ ັ ກາ່ ວຕາ່ ໍ ກວາ່ 0.5 ແມງມ່ນີ ນັ້ ຈະເປັນເພດຜ,ູ້ ແຕຖ່ າ້ ອດັ ຕາສວ່ ນສງູ ກວາ່ 0.5 ຈະເປັນເພດແມທ່ ງັ ນໂ້ີ ດຍບ່ ໍໄດຄ້ າໍ ນງຶ ເຖງິ ໂຄຣໂມໂຊມ y ດງ່ ັ ຕາຕະລາງລມຸ່ ນ:້ີ ລ/ດ ຮບູ ແບບ Phenotype ຈາໍ ນວນ x ໂຄຣ ຈາໍ ນວນຊຸດຂອງ ດດັ ຊະນຂີ ອງເພດ ໂມໂຊມ ໂອໂຕໂຊມ (x/a) 1 Super female 3 2 1.5 2 Tetraploid 44 3 Normal female 4 Triploid 3 3 1.0 5 Diploid 2 2 1.0 6 Normal female 7 Haploid 1 1 1.0 8 Inter sex 2 3 0.67 9 Normal male 1 2 0.50 10 Super male 1 3 0.33 ນອກຈາກນ້ີ ຍງັ ມກີ ານກາໍ ນດົ ເພດໂດຍວິທີອ່ ືນໆອີກເຊ່ ັນ: ການໃຊຈ້ າໍ ນວນຊຸດຂອງໂຄຣ ໂມໂຊມໃນພວກເຜ້ິງ, ຕ່ ໍ, ແຕນ ແລະ ມດົ ; ຕວົ ຜ້ມູ ກັ ຈະເປັນ Haploid (n) ໃນຂະນະທ່ ີຕວົ ແມເ່ ປັນ Diploid (2n). ສ່ ງິ ທ່ ີຄວນຮກູ້ ຽ່ ວກບັ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ 57

ເພດຊາຍ ມໂີ ຄໂຼ ມໂຊມ 44 + xy ຫຼື 44, xy. 44 ຄື autosome, xy ຄື sexchro (hetero gametic male). ເພດຍງິ ມໂີ ຄໂຼ ມໂຊມ 44 + xx ຫຼື 44, xx. 44 ຄື autosome, xx ຄື sexchro (homo gametic female). � = xy � ຄົນ, ໝູ, ແມວ, ແມງບດູ = xx = xy � ແມງກະເບ້ອື , ກົບ, ເຕ່ົາ, ນກົ � = xx ຕກັ ກະແຕນ, ຈນີ່ າຍ = xo � = xx � = n � ເຜິງ້ , ຕ່,� ແຕນ, ມົດ � = 2n ໂດຍທ່ວົ ໄປແລວ້ ຄນົ ມໂີ ອກາດທ່ ີຈະໄດລ້ ູກຍິງ (XX) ເທ່ ົາກບັ ໂອກາດທ່ ີຈະໄດລ້ ູກຊາຍ (XY) ຄຝື າ່ ຍລະ 50%, ເພດຂອງລກູ ທ່ ີເກດີ ມາແລວ້ ຈະບ່ ໍມອີ ດິ ທິພນົ ຕ່ ໍການກາໍ ນດົ ເພດຂອງລກູ ຄນົ ຕ່ ໍໄປ ແຕກ່ ່ ພໍ ບົ ວາ່ ບາງຄອບຄວົ ຢາກໄດລ້ ກູ ຊາຍເພາະມລີ ກູ ຍິງຫຼາຍແລວ້ ຫຼື ບາງຄອບຄວົ ຢາກໄດລ້ ກູ ຍິງ ເພາະມລີ ູກຊາຍແລວ້ , ການທ່ ີເປັນແບບນກີ້ ່ ເໍ ພາະສະພາບແວດລອ້ ມທ່ ີອະສຈຸ ຈິ ະຕອ້ ງຜ່ານໄປສໄູ່ ຂມ່ ີ ຄວາມສາໍ ຄນັ ຕ່ ໍຄວາມສາມາດໃນການເຄ່ ອື ນທ່ ີຂອງອະສຈຸ ທິ ່ ີມໂີ ຄຣໂມໂຊມເພດ x ຫຼື y ທ່ ີຈະໄປປະສມົ ກບັ ຈລຸ ງັ ໄຂເ່ ພດແມໄ່ ດ.້ 58

ຮບູ ທີ 4.9 ສະແດງການຖາ່ ຍທອດຂອງໂຄຣໂມໂຊມ 4.3 ຄວາມຜິດປກົ ກະຕຂິ ອງໂຄຣໂມໂຊມ ເນ່ ອື ງຈາກໂຄຣໂມໂຊມເປັນແຫຼງ່ ຂອງຢີນຈາໍ ນວນຫຼວງຫຼາຍໃນການແບງ່ ຈລຸ ງັ ເພ່ ືອສາ້ ງສບື ພນັ ຫຼື ແບງ່ ຈລຸ ງັ ຮາ່ ງກາຍ, ຄວາມຜິດພາດຍອ່ ມເກດີ ຂນຶ້ ໄດ,້ ເຖງິ ວາ່ ຈະເປັນສວ່ ນໜອ້ ຍກ່ຕໍ າມ, ເມ່ອື ມຄີ ວາມ ຜິດພາດເກດີ ຂນຶ້ ໃນລກັ ສະນະທ່ ີເຮັດໃຫຈ້ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມ ຫຼື ມຊີ ນິ້ ສວ່ ນຂອງໂຄຣໂມໂຊມເກນີ ຫຼື ຂາດໄປຈາກປກົ ກະຕິຍອ່ ມຈະມຜີ ນົ ຕ່ ໍລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ ດງ່ ັ ຕວົ ຢ່າງຄວາມຜິດປກົ ກະຕິທ່ ີພບົ ໃນ ຄນົ ດງ່ ັ ຕ່ ໍໄປນ:ີ້ ຮບູ ທີ 4.10 ກມຸ່ ອາການດາວນ໌ (Down’ S Syndrome) ແລະ ກາລໂີ ອຕິບເປິ ຮບູ ທີ 4.10 ເປັນຮບູ ຂອງເດັກຜິດປກົ ກະຕທິ ່ ີເອນ້ີ ວາ່ : ກມຸ່ ອາການດາວນ໌ (Down’ S Syndrome) ເຊ່ ິງພບົ ປະມານໜ່ ຶງໃນແມມ່ ານ 660 ຄນົ , ເດັກທ່ ີເປັນໂລກນລີ້ ກັ ສະນະກະໂຫຼກຫວົ ນອ້ ຍກມົ ແລະ ງອ່ ນແປ, ຕນົ ຕວົ ອອ່ ນແອ,ດງັ ແໝບ, ຕາຊຂີ້ ນຶ້ ເທິງ, ລ້ີນຈປຸ າກ, ນວ້ິ ມສື ນັ້ ປ້ອມ ແລະ ມເີ ສັ້ນລາຍມຂື າດ. ນອກຈາກນີ້ ຍງັ ເປັນປນັ ຍາອອ່ ນ, ມີ IQ ໃນ 20-50 ມກັ ພບົ ກບັ ແມມ່ ານທ່ ີມອີ າຍແຸ ກເ່ ຊ່ ັນ: ແມທ່ ່ ີມອີ າຍຸ 59

45 ປີ ຂນ້ຶ ໄປລກູ ຈະມໂີ ອກາດຜິດປກົ ກະຕແິ ບບນສີ້ ງູ ເຖງິ 1 ຕ່ ໍ 50 ຄນົ ສາເຫດຂອງຄວາມຜິດປກົ ກະຕິ ເຊ່ ັນນ້ີ ເນ່ ອື ງຈາກມໂີ ຄຣໂມໂຊມຄທູ່ ີ 21 ເກນີ 1 ໂຄຣໂມໂຊມ ເຮັດໃຫເ້ ດັກເຫ່ ົຼານມ້ີ ໂີ ຄຣໂມໂຊມ 47 ໂຄຣໂມໂຊມແທນທ່ ີຈະມີ 46 ເທ່ ົາຄນົ ປກົ ກະຕ.ິ ໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີມຮີ ບູ ຮາ່ ງຜິດປກົ ກະຕິກ່ເໍ ຮັດໃຫລ້ ກັ ສະນະຂອງສ່ ິງມຊີ ວີ ດິ ຜິດປກົ ກະຕິໄດເ້ ຊ່ ັນ: ຜູ້ ປ່ວຍທ່ ີເປັນພະຍາດກມຸ່ ອາການກຣີດຍຸ ຊາ (cri - du - chat Syndrome) ຫຼື Cat – cry Syndrome ໃນ ຮບູ ທີ 18 ເນ່ ອື ງຈາກມໂີ ຄຣໂມໂຊມຄທູ່ ີ 5 ຜິດປກົ ກະຕໄິ ປ 1 ໂຄຣໂມໂຊມໂດຍມສີ ວ່ ນ 1 ຂອງໂຄຣໂມ ໂຊມອາດຫາຍໄປເຮັດໃຫມ້ ແີ ຂນທງັ 2 ຕາ່ ງກນັ , ສນັ້ ກວາ່ ປກົ ກະຕິຜທູ້ ່ ີເປັນພະຍາດນມີ້ ປີ ນັ ຍາອອ່ ນ, ຫວົ ນອ້ ຍກວາ່ ປກົ ກະຕິ, ຈະເລີນເຕບີ ໂຕຊາ້ , ຫວົ ກມົ , ໃບຫໃູ ຫຍກ່ ວາ່ ປກົ ກະຕິ ແລະ ຄນົ ທ່ ີເປັນພະຍາດນີ້ ມີ ສຽງຮອ້ ງແຫຼມຄາ້ ຍສຽງແມວຮອ້ ງ IQ ເທ່ ົາກບັ Intelligen Quotient ຄວາມຜິດປກົ ກະຕິທງັ 2 ແບບທ່ ີ ຍກົ ມານເີ້ ປັນພະຍາດຮາ້ ຍແຮງ, ຜ້ທູ ່ ີເປັນພະຍາດນບີ້ ່ ໍສາມາດສືບທອດລູກຫຼານໄດ.້ ຈາໍ ນວນໂຄຣໂມ ໂຊມທ່ ີຜິດປກົ ກະຕິບາງປະເພດເຊ່ ັນ: ມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມເກນີ ກວາ່ 2 ຊຸດເອ້ີນວາ່ ໂປລີໂປອິດເດິ (poly ploide) ອາດຈະເປັນ 3 ຊຸດ (3n) ຫຼື 4 ຊຸດ (4n) ຄວາມຜິດປກົ ກະຕິແບບນີ້ ຫາກເກດີ ຂ້ຶນໃນ ສດັ ລຽ້ ງລກູ ດວ້ ຍນາໍ້ ນມົ ແຕສ່ ວ່ ນຫຼາຍຈະຕາຍແຕຍ່ ງັ ເປັນຕວົ ອອ່ ນມພີ ຽງສວ່ ນນອ້ ຍທ່ ີສດຸ ທ່ ີລອດຊວີ ດິ ໄດ.້ ຮບູ ທີ 4.11 ກມຸ່ ອາການກຣດີ ຍຸ ຊາ ແລະ ກາຣໂີ ອຕບິ ເປິ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມຄວາມຜິດປກົ ກະຕຫິ າກເກດີ ຂນ້ຶ ກບັ ພືດບາງຊະນດິ ຊາໍ້ ພດັ ໃຫຜ້ ນົ ທ່ ີສາ້ ງຄວາມພໍໃຈໃຫ້ ແກມ່ ະນດຸ ຄື ພືດ 3n ຫຼື 4n ສວ່ ນຫຼາຍໃຫຜ້ ນົ ຜະລິດທ່ ີມຂີ ະໜາດໃຫຍເ່ ຊ່ ັນ: ໃບໃຫຍ່ ຫຼື ໝາກໃຫຍ່ ກວາ່ ປກົ ກະຕິແລະ ບ່ ໍມແີ ກນ່ ດ່ງັ ນນັ້ , ໃນການປບັ ປຸງພນັ ພືດ, ການເຮັດໃຫ້ພືດມໂີ ຄຣໂມໂຊມຜິດ ປກົ ກະຕິອາດຈະເຮັດໃຫ້ເກດີ ຜນົ ຜະລິດທ່ ີເຮັດໃຫ້ຄນົ ພໍໃຈ ແລະ ມຄີ ນຸ ຄາ່ ທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ ໄດ.້ ການເພ່ ີມຈາໍ ນວນຊຸດໂຄຣໂມໂຊມນຍີ້ ງັ ເປັນກນົ ໄກສາໍ ຄນັ ໃນວວິ ດັ ທະນາການຂອງພືດຂນັ້ ສງູ ອີກດວ້ ຍ. ການປ່ຽນແປງຈາໍ ນວນ ແລະ ຮບູ ຮາ່ ງຂອງໂຄຣໂມໂຊມ ຫຼື ມຍຸ ຕາຊງົ (Mutation) ໃນລະດບັ ໂຄຣໂມ 60

ໂຊມ ຄາໍ ວາ່ : ມຍຸ ຕາຊງົ ໝາຍເຖງິ ການປຽ່ ນແປງວດັ ຖສຸ ບື ເຊອ້ື ເຊ່ ງິ ອາດຈະເກດີ ຂນຶ້ ໃນລະດບັ ໂຄຣໂມ ໂຊມ ແລະ ລະດບັ ຢີນກ່ໄໍ ດ.້ ແນວຄວາມຄດິ ຂອງນກັ ວທິ ະຍາສາດກາໍ ມະພນັ ນກັ ວທິ ະຍາສາດກາໍ ມະພນັ ໄດກ້ ະຕວງວາ່ ລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ ຂອງຄນົ ຖກື ຄວບຄມຸ ໂດຍຢີນ ປະມານເຖງິ 30.000 ຄ.ູ່ ແຕໄ່ ດຄ້ ນົ້ ພບົ ວາ່ ໂຄຣໂມໂຊມຂອງຄນົ ມພີ ຽງ 23 ຄເູ່ ທ່ ົານນັ້ , ໃນແມງມ່ມີ ີ ລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ ຫຼາຍຮອ້ ຍລກັ ສະນະແຕມ່ ໂີ ຄຣໂມໂຊມພຽງ 4 ຄ,ູ່ ລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ ຫຼວງຫຼາຍ ຫຼື ຢີນ (Gene) ເຫ່ ົຼານນັ້ ແມນ່ ຢເູ່ ທິງໂຄຣໂມໂຊມນນັ້ ເອງ. ນກັ ຊວີ ະວທິ ະຍາຍງັ ຄນົ້ ພບົ ວາ່ ໂຄຣໂມໂຊມບາງສວ່ ນອາດຂາດຫາຍໄປ ດງ່ ັ ນນັ້ , ຖາ້ ຢີນຢ່ເູ ທິງ ໂຄຣໂມໂຊມແລວ້ ໂຄຣໂມໂຊມສວ່ ນທ່ ີຂາດຫາຍໄປກ່ຍໍ ອ່ ມຈະເຮັດໃຫຢ້ ີນສວ່ ນທ່ ີຢເູ່ ທິງສວ່ ນນນັ້ ຫາຍໄປ ດວ້ ຍ, ຖາ້ ເຊ່ ັນນນັ້ ການທ່ ີສວ່ ນໃດສວ່ ນໜ່ ຶງຂອງໂຄຣໂມໂຊມຂາດຫາຍໄປຍອ່ ມຈະມຜີ ນົ ຕ່ ໍການສະແດງ ອອກທາງລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ . ຖາ້ ສງັ ເກດລກັ ສະນະຂອງເດັກຈາກຮບູ ພາບ 20 ຈະພບົ ໄດທ້ ນັ ທີວາ່ ມລີ ກັ ສະນະຜິດປກົ ກະຕເິ ກດີ ຂນຶ້ ກບັ ເດັກ, ຈາກການວເິ ຄາະໂຄຣໂມໂຊມຂອງເດັກຄນົ ນພີ້ ບົ ວາ່ ມໂີ ຄຣໂມໂຊມຄໜູ່ ່ ຶງໃນຈາໍ ນວນທງັ ໝດົ 23 ຄູ່ ຄື ຄທູ່ ີ 4 ແຕກຕາ່ ງຈາກໂຄຣໂມໂຊມຄອູ່ ່ ນື ໆຄື ມຄີ ວາມຍາວບ່ ໍເທ່ ົາກນັ ເຊ່ ງິ ໂຄຣໂມໂຊມ ແຕລ່ ະຄຄູ່ ວນຈະມຂີ ະໜາດ ແລະ ຄວາມຍາວເທ່ ົາກນັ . ນກັ ຮຽນຄດິ ວາ່ ການຜິດປກົ ກະຕຂິ ອງເດັກຄນົ ນີ້ ມສີ ວ່ ນກຽ່ ວຂອ້ ງກບັ ການຂາດຫາຍໄປຂອງຢີນບາງສວ່ ນ ຫຼື ບ່ ໍ, ເພາະເຫດໃດ? ຮບູ ທີ 4.12 ລກັ ສະນະທ່ ີຜິດປກົ ກະຕຂິ ອງຄນົ ອນັ ເນ່ອື ງມາຈາກບາງສວ່ ນຂອງໂຄຣໂມໂຊມຂາດຫາຍໄປ  ບນັ ດາກດົ ເກນປ່ຽນໃໝ່ ການສືບເຊອື້ ແລະ ການປ່ຽນໃໝແ່ ມນ່ 2 ລກັ ສະນະຈາໍ ເພາະຂອງຮາ່ ງກາຍຊວີ ະສາດມນັ ແມນ່ ສອງດາ້ ນທ່ ີກງົ ກນັ ຂາ້ ມກນັ ແຕກ່ ່ເໍ ປັນລະບບົ ເອກະພາບອນັ ໜ່ ຶງທ່ ີມກີ ານພວົ ພນັ ຢ່າງແໜນ້ ໜານາໍ ກນັ , 61

ບນົ ພ້ືນຖານນນັ້ ຊີວະສາດໄດຂ້ ະຫຍາຍຕວົ ແລະ ຈະເລີນກາ້ ວໜ້າຢ່າງບ່ ໍຢຸດຢງັ້ ການປ່ຽນໃໝ່ແມນ່ ຫຍງັ ? ຢໃູ່ ນໂລກຊວີ ະສາດບ່ ໍວາ່ ສດັ , ພືດ ຫຼື ຄນົ ເຮົາເກດີ ມາບາງເທ່ ືອກ່ບໍ ່ ໍຄກື ບັ ພ່ ໍແມ.່ ເຊ່ ງິ ມຄີ ວາມແຕກ ຕາ່ ງລະຫວາ່ ງລກູ ກບັ ພ່ ໍແມນ່ ນັ້ ເອນີ້ ວາ່ ການປຽ່ ນໃໝ.່ ກ. ການປ່ຽນໃໝຮ່ ຽງໝຢູ່ ີນ ແມນ່ ຈດັ ສນັ ລະບບົ ຢີນຄນື ໃໝໂ່ ດຍຜາ່ ນຂະບວນການປະສມົ ພນັ ພິເສດ ຕວົ ຢາ່ ງ: ການປະສມົ ພນັ ລະຫວາ່ ງ (AaBb) x (AaBb) ເພ່ ິນໄດ້ 4 ຮບູ ແບບໃໝ,່ ໃນນນັ້ ມີ [aB] ແລະ [Ab] ທ່ ີບ່ ໍຄລື ນຸ້ ພ່ ໍແມປ່ ່ຍູ າ່ ຕາຍາຍ. ຂ. ການປ່ຽນໃໝທ່ າໍ ມະດາ ການປຽ່ ນໃໝທ່ າໍ ມະດາ ຫຼື ການປ່ຽນໃໝແ່ ບບຮບູ ຮາ່ ງພາຍໃຕຜ້ ນົ ສະທອ້ ນຂອງສະພາບແວດ ລອ້ ມ. ການປຽ່ ນໃໝແ່ ບບນແ້ີ ມນ່ ການປຽ່ ນໃໝບ່ ່ ໍສບື ເຊອື້ ໄດໂ້ ດຍຜາ່ ນເວລາອນັ ສນັ້ ຍອ້ ນວາ່ ມນັ ມກີ ານ ພວົ ພນັ ກບັ ການປ່ຽນແປງຂອງແບບຢີນ, ແຕກ່ ່ມໍ ຄີ ວາມໝາຍສາໍ ຄນັ ທ່ ີສດຸ ຕ່ ໍກບັ ການແທດເໝາະຂອງ ຮາ່ ງກາຍກບັ ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ຕວົ ຢາ່ ງ: ເງ່ອື ນໄຂອນຸ ຫະພມູ , ແສງສະຫວາ່ ງ, ອາຫານ....ເຮັດໃຫຮ້ າ່ ງກາຍ ມກີ ານປ່ຽນແປງ. ໃນຊີວະສາດຊະນດິ ຕາ່ ງໆ, ນອກຈາກການປ່ຽນແປງໃໝທ່ າໍ ມະດາເຊ່ ິງເປັນການປ່ຽນໃໝທ່ ່ ີບ່ ໍມີ ການພວົ ພນັ ເຖງິ ການປ່ຽນໃໝຂ່ ອງແບບຢີນແລວ້ , ເຂົາເຈົາ້ ຍງັ ພບົ ເຫັນຊະນດິ ການປ່ຽນໃໝອ່ ່ ນື ອີກເອນີ້ ວາ່ ການປ່ຽນກະໂດດ. ຄ. ການປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ Mutation ໝາຍເຖິງການປ່ຽນແປງທ່ ີເກີດໃນລະບບົ ກງົ ຈກັ ສືບເຊື້ອຂອງຢີນ ຫຼື ເວ້ົາໄດວ້ າ່ ແມນ່ ການ ປ່ຽນແປງຂອງແບບຢີນ. ທາງດາ້ ນທາດແທ,້ ການປ່ຽນກະໂດດແມນ່ ການປ່ຽນໃໝສ່ ບື ເຊອື້ ໄດ,້ ສວ່ ນວາ່ ປ່ຽນໃໝທ່ າໍ ມະດາ ແມນ່ ການປ່ຽນໃໝ່ບ່ ໍສືບເຊື້ອໄດ,້ ແຕຍ່ ອ້ ນລະດບັ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງຊີວະວິທະຍາສະໄໝນນັ້ ຍງັ ຕາ່ ໍ , ດາກວນິ (Darwin) ຈ່ງຶ ບ່ ໍໄດຍ້ ກົ ທາດແທຂ້ ອງການປ່ຽນໃໝຕ່ າ່ ງໆເຫ່ ົຼານນັ້ ຂນຶ້ ຢາ່ ງຈະແຈງ້ . ປດັ ຈບຸ ນັ ນີ້ ເພ່ ິນໄດປ້ ່ຽນແປງກະໂດດຂນັ້ ອອກເປັນ 2 ແບບຄ:ື ການປຽ່ ນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ໂຄຣໂມໂຊມ ແລະ ການ ປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ຢີນ ງ. ການປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ໂຄຣໂມໂຊມ ຫຼື ສໂີ ສມ ແມນ່ ການປ່ຽນແປງຂອງຊຸມໂຄຣໂມໂຊມດາ້ ນຈາໍ ນວນ ຫຼື ດາ້ ນການປະກອບ ເຊ່ ິງເນ່ ອື ງຈາກ ການວນຸ້ ວາຍໃນຂະບວນການແບງ່ ຈລຸ ງັ ເຊ່ ິງນາໍ ໄປເຖງິ ການກບັ ເກດີ ໃໝ່ ແລະ ການຜນັ ແຍກບ່ ໍເປັນ ປກົ ກະຕຂິ ອງໂຄຣໂມໂຊມຕາ່ ງໆ. 62

ການປ່ຽນກະໂດດເກດີ ຂນ້ຶ ດວ້ ຍຫຼາຍສາເຫດດງ່ ັ ນ:ີ້ - ອາດເກດີ ຈາກການປ່ຽນແປງຂອງສ່ ງິ ແວດລອ້ ມທາງໃນໝາຍເຖງິ ການປຽ່ ນແປງສະລລິ ະສາດ , ຊວີ ະເຄມພີ າຍໃນຮາ່ ງກາຍ - ອາດເກດີ ຈາກຜນົ ສະທອ້ ນປດັ ໄຈສ່ ງິ ແວດລອ້ ມທາງນອກເຊ່ ັນ: ຈາກກາໍ ມະລງັ ສ,ີ ທາດເຄມ,ີ ອນຸ ຫະພມູ ... ການປຽ່ ນກະໂດດອາດຈະສະແດງຕາມປະກດົ ການຕາ່ ງໆຄ:ື 1. ການຂາດຕອນ: ໝາຍເຖງິ ການເສຍໄປຂອງຕອນໃດຕອນໜ່ ຶງຂອງໂຄຣໂມໂຊມ 2. ການຕ່ ມື ຕອນ: ໝາຍເຖງິ ຕ່ ມື ຕອນໃດຕອນໜ່ ຶງຂອງໂຄຣໂມໂຊມເຂ້ົາ 3. ການປີ້ນຕອນ: ການມຕີ ອນໃດຕອນໜ່ ຶງປ້ີນຄນື ດວ້ ຍມມູ 180 ອງົ ສາ 4. ມກີ ານແລກປ່ຽນຕອນກບັ ໂຄຣໂມໂຊມອ່ ນື 5. ມກີ ານປ່ຽນແປງທາງດາ້ ນຈາໍ ນວນຄກູ່ ບັ ໂຄຣໂມໂຊມໃດໜ່ ຶງຈະມຜີ ນົ ສະທ້ອນຂອງການປ່ຽນ ກະໂດດຂອງໂຄຣໂມໂຊມ - ຢູ່ໃນພືດຕາມທາໍ ມະດາຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມຢູ່ໃນຈລຸ ງັ ຂອງອະໄວຍະວະບາໍ ລຸງລຽ້ ງຂອງ ຕນົ້ ໄມ,້ ຮາກ, ລາໍ , ໃບ, ຫວົ . ມີ 2n ໂຄຣໂມໂຊມ, ແຕມ່ ບີ າງກລໍ ະນໄີ ດເ້ ພ່ ີມຂນ້ຶ ເປັນ 3n , 4n , 5n…. ເຊ່ ງິ ເອ້ີນວາ່ ປະກດົ ການໂຄຣໂມໂຊມພະຫທຸ ບົ ຍອ້ ນການປ່ຽນແປງຜິດປກົ ກະຕິຂອງຈລຸ ງັ ໃນການແບງ່ ຜອ່ ນໂຄຣໂມໂຊມ. - ໃນທາໍ ມະຊາດການປ່ຽນແປງຢາ່ ງກະທນັ ຂອງອນຸ ຫະພມູ , ການກະທບົ ຂອງແສງ UV ຈະເຮັດ ໃຫເ້ ກດີ ມໂີ ຄຣໂມໂຊມພະຫທຸ ບົ . - ຢໃູ່ ນການເລືອກແນວເພ່ ິນໄດໃ້ ຊຫ້ ຼາຍວທິ ີເພ່ ືອກ່ໃໍ ຫເ້ ກດີ ການກະໂດດໂຄຣໂມໂຊມພະຫທຸ ບົ ຄ:ື 1) ວິທີວດັ ຖຸວິທະຍາ: ໃຊກ້ າໍ ມະລງັ ສີ, ອນຸ ຫະພມູ , ຄວາມແຮງໜີສນູ ກະທບົ ໃສພ່ ືດໃນໄລຍະ ອນັ ເໝາະສມົ . 2) ວທິ ີເຄມສີ າດ: ໃຊທ້ າດ Colchicine, naphthalene, ethylene, caffeine ກະທບົ ໃສຈ່ ດຸ ເຕບີ ໃຫຍຂ່ ອງຕນົ້ ໄມ.້ ຕນ້ົ ໄມທ້ ່ ີມໂີ ຄຣໂມໂຊມພະຫທຸ ບົ ເຊ່ ງິ ຈະມຈີ ດຸ ພິເສດຕາ່ ງໄປຈາກປກົ ກະຕິເຊ່ ັນ: ມລີ າໍ ຕນ້ົ ຫຼື ອະໄວຍະວະບາໍ ລຸງລ້ຽງໃຫຍ,່ ເຕີບໃຫຍຂ່ ະຫຍາຍຕວົ ໄວ, ໄລຍະເຕີບໂຕຍາວນານ ແລະ ແທດເໝາະກບັ ເງ່ອື ນໄຂດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ . ຕວົ ຢາ່ ງ: - ຢໃູ່ ນພືດຜກັ ບງົ້ ໂຄຣໂມໂຊມພະຫທຸ ບົ ມກີ າ້ ນໃບໃຫຍກ່ ວາ່ ລາໍ ຜກັ ບງົ້ ທາໍ ມະດາ - ຜກັ ກາດຫວົ ຫວານ (3n) ໃຫນ້ າໍ້ ຕານຫຼາຍກວາ່ ທາໍ ມະດາ - ແນວໝາກໄມ ້ (3n) ມໜີ ວ່ ຍໃຫຍ່ ແລະ ບ່ ໍມແີ ກນ່ ທ່ ີໄດຈ້ າກການປະສມົ ພນັ ລະຫວາ່ ງ (2n) ກບັ (4n) - ແນວໝາກອາງນຸ່ (3n) ບ່ ໍມແີ ກນ່ 63

- ແນວດອກໄມໃ້ ຫຍ່ ແລະ ມສີ ຊີ າໍ້ .... • ຢໃູ່ ນສດັ ໃນປີ 1791, ເພ່ ິນສງັ ເກດເຫັນແກະຂາຫຼງັ ຍາວແລະຂາໜາ້ ສນັ້ ຄໜູ່ ່ ຶງເກດີ ຂນຶ້ ໃນເຂດຊນົ ນະບດົ ແຫງ່ ໜ່ ຶງໃນລດັ Massachusetts ແລະ ປີ 1919, ແກະຂາສນັ້ ນກ້ີ ປໍ ະກດົ ເຫັນຢໃູ່ ນປະເທດ Norvege. ໂຕງວົ ຫວົ ສນັ້ , ຮດູ ງັ ກບັ ຮມີ ສບົ ເຫວຂີ ນຶ້ ເທິງເຮັດໃຫເ້ ຫັນແຂວ້ ທາງລມຸ່ ຈະແຈງ້ ເຊ່ ັນ: ງວົ Natos ປະກດົ ອອກໃຫເ້ ຫັນໃນປີ 1760, ທ່ ີເມອື ງ Buenos Aires ຈາກນນັ້ ເພ່ ິນຍງັ ເຫັນຢປູ່ ະເທດ Argentine ແລະ France ຍອ້ ນງວົ ຊະນດິ ນກ້ີ ນິ ອາຫານຍາກ ເພ່ ນິ ຈ່ງິ ບ່ ໍຮກັ ສາແນວພນັ ໄວ.້ ງວົ ບ່ ໍມເີ ຂົາກ່ແໍ ມນ່ ເກດີ ຈາກການປຽ່ ນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ເພ່ ິນພບົ ຢທູ່ ່ວົ ໆໄປໃນທກຸ ມມຸ ໂລກມາແລວ້ ເລ່ ມີ ແຕສ່ ະໄໝຄນົ ເຮົາຮໃູ້ ຊທ້ ອງແດງ. ໂຕໜາອອກສຟີ ້າ argente ຊ່ ວື າ່ Pletine ເກດີ ຂນ້ຶ ຢບູ່ ອ່ ນລຽ້ ງສດັ ທ່ ີ Norvege, ຈາກນນັ້ ເພ່ ິນ ໄດນ້ າໍ ເອົາໄປລຽ້ ງຢທູ່ ່ວົ ໂລກ. • ຢໃູ່ ນຄນົ ກລໍ ະນເີ ສຍຕອນໂຄຣໂມໂຊມ Chromosome ຢແູ່ ຂນສນັ້ ຂອງຄທູ່ ີ 5 ເດັກບ່ ໍມອີ ອກປອງ (ຖາ້ ມີ ກໜໍ ້ອຍ), ເດັກປນັ ຍາອອ່ ນຮາ່ ງກາຍອອ່ ນແອ, ມກັ ເຈັບໄຂ,້ ຄໍຫອຍບ່ ໍຂະຫຍາຍ, ສຽງຮອ້ ງຄືສຽງແມວ (maladie du cris de chat). ກລໍ ະນເີ ສຍຕອນໂຄຣໂມໂຊມ ຢູ່ແຂນຍາວຂອງຄທູ່ ີ 18 ຈະເປັນເດັກປນັ ຍາອອ່ ນ, ຮບູ ໃບໜ້າ ແລະ ມຜື ິດປກົ ກະຕເິ ປັນພະຍາດດາ້ ນດາ້ ນຈດິ ຕະສາດຮາ້ ນແຮງ. ໃນກລໍ ະນປີ ຽ່ ນກະໂດດ (ເສຍ ຫຼື ຕ່ ມື ຕອນໂຄຣໂມໂຊມ), ຕາມທາໍ ມະດາຈະກ່ໃໍ ຫເ້ ກດີ ອນັ ຕະລາຍ ກນັ ດານ ແລະ ລກູ ໃນທອ້ ງຈະເປັນຮບູ ແປກປະຫຼາດ. ຕວົ ຢາ່ ງ: ຄໂູ່ ຄຣໂມໂຊມທີ 21 ຂອງຄນົ ຖກື ເສຍຕອນໄປຈະພາໃຫເ້ ກດີ ພະຍາດມະເຮັງເລືອດ ຫຼື ກງັ ແຊ. ປ່ຽນກະໂດດໂຄຮໂມໂຊມ ຍງັ ສະແດງອອກດວ້ ຍການປ່ຽນແປງທາງດາ້ ນຈາໍ ນວນຂອງຄໂູ່ ຄຣ ໂມໂຊມ ໜ່ ຶງ, ການປຽ່ ນແປງນຕີ້ າມທາໍ ມະດາຈະນາໍ ອນັ ຕະລາຍຢາ່ ງຮາ້ ຍແຮງທ່ ີສດຸ . ຄນົ ທ່ ີເປັນພະຍາດໂຄຣໂມໂຊມ 21 ຕາມທາໍ ມະດາຈະໂງຈ່ າ້ , ບ່ ໍມລີ ູກ ແລະ ຮ່າງກາຍ ຂະຫຍາຍຕວົ ຜິດປກົ ກະຕິ. ສາເຫດຂອງປະກດົ ການນ້ີ ແມນ່ ຍອ້ ນໃນຂະບວນການແບງ່ ຜອ່ ນຈລຸ ງັ ແຜ່ ເຊອື້ , ການຜນັ ແຍກໂຄຣໂມໂຊມ ຖກື ສບັ ສນົ ວນຸ້ ວາຍຄທູ່ ີ 21 ບ່ ໍຜນັ ແຍກ, ເຫດນນັ້ ຈ່ງິ ມຈີ ລຸ ງັ ສບື້ ເຊອື້ ຈາໍ ນວນໜ່ ຶງບ່ ໍມໂີ ຄຣໂມໂຊມທ່ ີ 21, ກງົ ກນັ ຂາ້ ມມບີ າງຈລຸ ງັ ສບື ເຊອື້ ພດັ ມໂີ ຄຣໂມໂຊມ ນເ້ີ ຖງິ 2 ອນັ , ຜນົ ສດຸ ທ້າຍໃນເວລາປະສມົ ເພດມນັ ຈະປະກອບເປັນຊະນດິ ຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດທ່ ີມໂີ ຄຣໂມໂຊມ ເກດີ ຢ່ຄູ ທູ່ ່ ີ 21. 64

II II ພແ່� ມ� 21 X 21 ຈລຸ ງັ ສືບເຊ້ືອ II I 21 21 III ລູກ 21 ຮບູ ທີ 4.13 ຂະບວນການເກດີ ປຽ່ ນກະໂດດໂຄຣໂມໂຊມ ຂອງຄນົ ເປັນພະຍາດໂຄຣໂມໂຊມທີ 21 ການປ່ຽນກະໂດດທາງດາ້ ນໂຄຣໂມໂຊມ ຢໃູ່ ນແຕລ່ ະຄຍູ່ ງັ ສະແດງອອກຢໃູ່ ນໂຄຣໂມໂຊມ ເພດ ແລະ ຕາມທາໍ ມະດາແລວ້ ຈະນາໍ ໄປເຖງິ ຜນົ ອນັ ຕະລາຍຢາ່ ງຮາ້ ຍແຮງໃນຂະບວນການແບງ່ ຜອ່ ນ ຍອ້ ນ ເຫດຜນົ ອນັ ໃດອນັ ໜ່ ຶງໃນຮາ່ ງກາຍ ເຮັດໃຫ້ການຜນັ ແຍກໂຄຣໂມໂຊມເພດຖກື ວນຸ້ ວາຍ. ບາງທີທງັ ສອງພອ້ ມກນັ ໄປຫາຊນັ້ ໜ່ ຶງຂອງຈລຸ ງັ ແບງ່ ປນັ ຜນົ ທ່ ີສດຸ ກາຍເປັນຈລຸ ງັ ໄຂສ່ ອງຊະນດິ : ຊະນດິ ໜ່ ຶງມີ ໂຄຣໂມໂຊມ xx , ອີກຊະນດິ ໜ່ ຶງບ່ ໍມໂີ ຄຣໂມໂຊມ ຈກັ ອນັ ດງ່ ັ ນນັ້ , ເມ່ອື ເວລາປະສມົ ພນັ ຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດຈະມກີ ານລຽງໝໂູ່ ຄຣໂມໂຊມ ຜິດປກົ ກະຕດິ ງ່ ັ ນ້ີ xxx, ox, xxy, oy ຈລຸ ງັ ໄຂ່ XX O ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອ້ື ຜູ້ XXX OX XXY OY X Y - ຖາ້ ລກູ ເກດີ ມາມໜີ ່ ຶງໃນຊມຸ ໂຄຣໂມໂຊມ ເທິງນນັ້ ແມນ່ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງຮາ່ ງກາຍຈະຖກື ວນຸ້ ວາຍ, ຕາມທາໍ ມະດາຈະກາຍເປັນຄນົ ໂງຈ່ າ້ , ເສຍຄວາມສາມາດແຜເ່ ຊອື້ ແລະ ຈະຕາຍໃນໄວ ເດັກນອ້ ຍພະຍາດທ່ ີເກດີ ຈາກການຜິດປກົ ກະຕຂິ ອງຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມ. - ຢນູ່ າໍ ຄນົ ເຮົາມຫີ ຼາຍທ່ ີສດຸ ແຕສ່ ວ່ ນຫຼາຍໜ່ ໍ ລກູ ຈະຕາຍ ແລະ ຜເູ້ ປັນແມມ່ ກັ ຈະແທງ້ ລກູ ຢາ່ ງ ກະທນັ ຫນັ , ແຕກ່ ່ມໍ ຈີ າໍ ນວນໜ່ ຶງສາມາດມຊີ ວີ ດິ ຢໄູ່ ດແ້ ຕວ່ າ່ ມຮີ າ່ ງກາຍຜິດປກົ ກະຕໄິ ປຈາກທາໍ ມະຊາດ ເຊ່ ັນ: 65

- ຜທູ້ ່ ີມໂີ ຄຣໂມໂຊມ 3 ອນັ XXY, Syndrome de klinefelter ຈະມລີ ກັ ສະນະເປັນເພດຊາຍແຕ່ ຕອ່ ມອນັ ທະນອ້ ຍ, ເປັນໝນັ , ເບ່ ງິ ລວມມຮີ ບູ ຮາ່ ງຄເື ພດຍງິ , ການຂະຫຍາຍຕວົ ດາ້ ນມນັ ສະໝອງ, ຈດິ ຕະສາດຊກັ ຊາ້ ແລະ ຜິດປກົ ກະຕ.ິ - ຜທ�ູ ່ີມີໂຄຣໂມໂຊມ ໂຕດຽວ (XO) ເປັນເພດຍິງແຕຮ� ວຍໄຂ�ລີບນ�ອຍ, ເປັນໝັນ, ການຂະຫຍາຍຕວົ ດ�ານ ມນັ ສະໝອງຖືກກົດໜ�ວງລ�າຊ�າ ແລະ ຜິດປກົ ກະຕິ. - ກ�ລະນຫີ າຍາກແຕກ� �ປະກົດມີ (XXY) ເປນັ ເພດຊາຍ Super male ການຂະຫຍາຍຕວົ ດ�ານຈິດຕະສາດ ຜິດປົກກະຕິ, ແຜເ� ຊ້ືອໄດ� (XXX) ເປນັ ເພດຍງິ , ແຜເ� ຊອື້ ບໄ�່ ດດ� ີ ບາງເທື່ອເປັນໝັນ, ມັນສະໝອງຂະຫຍາຍຊັກຊາ� ທີສ່ ຸດ (XXXY) ເປນັ ເພດຊາຍແຕເ� ປນັ ໝັນ ມັນສະໝອງຂະຫຍາຍຕົວລ�າຊ�າທສ່ີ ດຸ , ເປັນໂລກຈດິ ຮາ� ຍແຮງ. (XXXXX) ເປນັ ເພດຍງິ ໂລກຈດິ ຮາ� ຍແຮງທ່ີສດຸ . - ຍັງມີພະຍາດປັນຍາອອ� ນຮ�າຍແຮງກວາ� ນອ້ີ ີກຄື ມໂີ ຄຮໂມໂຊມ 6 ອນັ ຢ�ຄູ ທ�ູ ີ 18 ແລະ ຄທູ� ີ 13 trisomie 18, trisomie 13 ສ�ວນຫຼາຍບ�່ມຊີ ວີ ິດຍນື ຍົງ. ສດຸ ທາ້ ຍ, ການປຽ່ ນກະໂດດໂຄຣໂມໂຊມ ບ່ ໍອາດປະກດົ ອອກຢໃູ່ ນການປຽ່ ນແປງປະລິມານຢໃູ່ ນ ທກຸ ໂຄຣໂມໂຊມ ໄດ.້ ຕວົ ຢາ່ ງ: ປະລິມານໂຄຣໂມໂຊມ ຈະເພ່ ີມຂນ້ຶ 3n, 4n, 5n…. ພະຫທຸ ບົ ໂຄຣໂມໂຊມ. ການປຽ່ ນ ກະໂດດພະຫທຸ ບົ ໂຄຣໂມໂຊມຕາມທາໍ ມະດາແລວ້ ຈະພວົ ພນັ ເຖງິ ປະກດົ ການວນຸ້ ວາຍ ໃນຂະບວນການ ແບງ່ ທາງອອ້ ມ ແລະ ແບງ່ ຜອ່ ນຂອງຈລຸ ງັ . ໃນຂະບວນການແບງ່ ຈລຸ ງັ , ໂຄຣໂມໂຊມ ຕາ່ ງໆໄດຄ້ ນູ ສອງເອົາເອງຕາມປກົ ກະຕິ, ແຕຍ່ ອ້ ນເຫດຜນົ ໃດເຫດໜ່ ຶງເສັ້ນບ່ ໍຕດິ ສຕີ າ່ ງໆບ່ ໍເກດີ ຂນຶ້ , ອນັ ເຮັດໃຫກ້ ານ ຜນັ ແຍກ ແລະ ຈະປະກອບເປັນຈລຸ ງັ ໜ່ ຶງທ່ ີມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມ ເພ່ ີມຂນ້ຶ ສອງທບົ . ຖາ້ ວາ່ ຂະບວນ ນນັ້ ເກດີ ຂ້ຶນຢູ່ຈລຸ ງັ ຮາ່ ງກາຍແມນ່ ຈລຸ ງັ ໃໝ່ຈະປະກດົ ມຊີ ຸມໂຄຣໂມໂຊມ ເພ່ ີມຂ້ຶນສອງທບົ (2n x 2 = 4n) ນນັ້ ແມນ່ ຊຸມໂຄຣໂມໂຊມ 4 ທບົ . ຖາ້ ລກັ ສະນະນນັ້ ເກດີ ຂນ້ຶ ໃນການແບງ່ ຜອ່ ນເພ່ ືອປະກອບເປັນຈຸ ລງັ ສືບເຊ້ືອ, ແມນ່ ຈລຸ ງັ ສືບເຊ້ືອຈາໍ ນວນໜ່ ຶງຈະມຊີ ຸມໂຄຣໂມໂຊມຄູ່. ໃນຂະບວນການປະສມົ ພດ ລະຫວາ່ ງຮາ່ ງກາຍທ່ ີມຈີ ລຸ ງັ ສືບເຊ້ືອນກີ້ ບັ ຮາ່ ງກາຍທາໍ ມະດາແມນ່ ຈະນາໍ ໄປເຖງິ ບອ່ ນວາ່ ຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດບນັ ຈໂຸ ຄຣໂມໂຊມ 3 ທບົ (3n) ປະກດົ ການພະຫທຸ ບົ ໂຄຣໂມໂຊມ ທ່ ີເກດີ ຂ້ຶນຢູ່ໃນພືດຕາ່ ງໆມີ ລກັ ສະນະກວ້ າງຂວາງທ່ ີສຸດ. ທຸກວນັ ນ້ີ ເພ່ ິນໄດນ້ າໍ ໃຊຢ້ ່າງກວາ້ ງຂວາງເຂ້ົາໃນການປບັ ປຸງພນັ ພືດ ປກູ ຝງັ . ຈ. ການປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ຢີນ ແມນ່ ການປ່ຽນໃໝ່ທ່ ີເກີດຂ້ຶນໃນການປະກອບສ້າງໂມເລກນຸ ຂອງໂຄຣໂມໂຊມ ແມນ່ ການ ປ່ຽນແປງທ່ ີເກດີ ຂນ້ຶ ກບັ ພາກສວ່ ນ, ຈາໍ ນວນ ແລະ ລາໍ ດບັ ສບັ ຊອ້ ນຂອງບນັ ດານຍຸ ເກຼໂອຕິດຢຈູ່ ດຸ ໃດຈດຸ ໜ່ ຶງໃນໂມເລກນຸ DNA. 66

ການປ່ຽນກະໂດດຢີນຕາ່ ງກບັ ການປ່ຽນກະໂດດຂນັ້ ໂຄຣໂມໂຊມ, ການປ່ຽນກະໂດດຢີນບ່ ໍອາດ ຈະເຫັນໄດຢ້ ໃູ່ ນກອ້ ງຈລຸ ະທດັ ທາໍ ມະດາກ່ຄໍ ກື ອ້ ງຈລຸ ະທດັ ເອເລັກຕຣງົ . ແຕເ່ ຂົ້າໃຈວາ່ : • ການເສຍໜ່ ຶງນຍຸ ເກໂຼ ອຕດິ ໃນໂມເລກນຸ DNA. • ການຕດິ ເອົາໜ່ ຶງນຍຸ ເກໂຼ ອຕດິ ໃສຕ່ ່ ມື ໃນໂມເລກນຸ DNA. • ການແທນທ່ ີນຍຸ ເກໂຼ ອຕດິ ນດ້ີ ວ້ ຍນຍຸ ເກໂຼ ອຕດິ ອ່ ນື ໃນໂມເລກນຸ DNA. ສດຸ ທາ້ ຍ, ການປ່ຽນແປງເຫ່ ົຼານຈ້ີ ະນາໍ ໄປເຖງິ ການປ່ຽນແປງທາງດາ້ ນການປະກອບສາ້ ງຂອງໂປຼ ຕິດເທ່ ົາທຽມ ແລະ ຈະປະກດົ ມກີ ານປ່ຽນໃໝ່ໂດຍບງັ ເອີນກຽ່ ວກບັ ລກັ ສະນະໃດໜ່ ຶງຂອງຮາ່ ງກາຍ. ການປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດຢີນນເີ້ ກດີ ຂນ້ຶ ພາຍໃຕກ້ ານກະທບົ ໂດຍກງົ ຈາກສ່ ິງແວດລອ້ ມເຊ່ ັນ: ກາໍ ມະລງັ ສີ, ແສງ UV ແລະ X-ray, ທາດເຄມ.ີ ... ພອ້ ມນນັ້ ກ່ ອໍ າດຈະເກດີ ຂນຶ້ ພາຍໃຕກ້ ານກະທບົ ໂດຍກງົ ຂອງ ເງ່ອື ນໄຂດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ . ການປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດຢີນແມນ່ ການຖາ່ ຍທອດຜິດປກົ ກະຕຢິ ຈູ່ ດຸ ໃດຈດຸ ໜ່ ຶງໃນໂມ ເລກນຸ ຂອງ DNA ຕາມທາໍ ມະດາມກັ ຈະເກດີ ຂນ້ຶ ໃນເວລາຈລຸ ງັ ແບງ່ ຕວົ ; ພິເສດແມນ່ ໃນໄລຍະການ ແບງ່ ຜ່ອນພາໃຫເ້ ກດີ ມກີ ານປ່ຽນໃໝແ່ ຜ່ເຊ້ືອໄປຫາລນຸ້ ໃໝຕ່ ່ ໍໆໄປ. ຢູ່ໃນຄນົ ເຮົາສວ່ ນຫຼາຍການປ່ຽນ ກະໂດດຢີນອາດຈະນາໍ ຜນົ ເສຍຫາຍໃຫແ້ ກຮ່ າ່ ງກາຍ. ຕວົ ຢາ່ ງ: ພະຍາດເມດັ ເລືອດແດງຮບູ ກຽ່ ວ Drepanocytanemie ສາເຫດພາໃຫເ້ ກດີ ພະຍາດນ.ີ້ ຍອ້ ນວາ່ ລາໍ ດບັ ການສບັ ຊອ້ ນຂອງນຍຸ ເກຼໂອຕິດໃນຕອນ DNA, ທ່ ີຄວບຄມຸ ການສງັ ເຄາະເຮໂມໂກຼບິນ ເກດີ ວນຸ້ ວາຍເຊ່ ງິ ນາໍ ໄປເຖງິ ການສບັ ຊອ້ ນຜິດຂອງອາຊດິ ອາມນິ ເມຢໃູ່ ນສາຍໂປລີແປບຕດິ . ຕາມທາໍ ມະ ດາຢລູ່ າໍ ດບັ ທີ 6 ຂອງສາຍເບຕາ B ແມນ່ ອາຊດິ ກະລຍຸ ຕາມກິ ແຕຖ່ າ້ ມນັ ຖກື ປຽ່ ນແທນດວ້ ຍວາລິນຈະ ກາຍເປັນເຮໂມໂກຼບິນ S ion negative ທ່ ີຜິດປກົ ກະຕິຈາກເຮໂມໂກຼບິນ hemoglobin A ທາໍ ມະດາ ion positive ເລີຍກາຍເປັນຮບູ ກຽ່ ວ. ສດຸ ທາ້ ຍ ເຮັດໃຫລ້ ກັ ສະນະວດັ ຖເຸ ຄມຂີ ອງເຮໂມໂກຼບິນປ່ຽນແປງ ໄປ ຍອ້ ນເຫດນນັ້ ຄວາມສາມາດຂນົ ສ່ງົ ອກົ ຊຂີ ອງມນັ ກຈໍ ະຖກື ຫຸຼດຜອ່ ນໄປ. ເດັກນອ້ ຍທ່ ີມແີ ບບຢີນ SA ບ່ ໍສະແດງອາການອອກຢ່າງຊດັ ເຈນຜທູ້ ່ ີມີ SS ຈະເປັນພະຍາດ, ມຮີ າ່ ງກາຍລາ່ ເຫຼືອງ, ປ້າງໃຫຍ,່ ມກັ ເຈບັ ທອ້ ງ ແລະ ປວດຮາກ, ຂາດເລອື ດ, ສວ່ ນຫຼາຍອາຍບຸ ່ ໍເກນີ 10 ປີ. ເວົ້າລວມແລວ້ ການປ່ຽນກະໂດດຢີນລວ້ ນແຕນ່ າໍ ຜນົ ເສຍຫາຍໃຫແ້ ກຮ່ າ່ ງກາຍ. ຢີນທ່ ີພາໃຫມ້ ີ ການປ່ຽນກະໂດດຈຸລງັ ຕາມທາໍ ມະດາແລ້ວແມນ່ ຢີນລບັ ມໃີ ນກໍລະນີຮຽງໝູ່ຢີນອນັ ເໝາະສມົ ຫຼື ເງ່ອື ນໄຂດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ສະດວກມນັ ຈ່ງຶ ປະກດົ ອອກເປັນແບບຮບູ . ບາງກໍລະນກີ ານປ່ຽນກະໂດດຢີນອາດມຜີ ນົ ດີໃຫ້ແກກ່ ານດດັ ແປງສດັ ລ້ຽງ ແລະ ເຄ່ ືອງປູກ ພອ້ ມນນັ້ ມນັ ກມໍ ບີ ດົ ບາດສາໍ ຄນັ ໃນຂະບວນການຈະເລນີ ກາ້ ວໜາ້ ຂອງຊວີ ະສາດ. 67

ຢ່ໃູ ນຕວົ ຈງິ ເພ່ ິນໄດພ້ ບົ ເຫັນກລໍ ະນປີ ່ຽນກະໂດດມຜີ ນົ , ເຮົາອາດຈະເປັນເຈົ້າການສາ້ ງໃຫ້ເກດີ ປ່ຽນການກະໂດດທຽມທ່ ີມຜີ ນົ ສະທອ້ ນເພ່ ືອສາ້ ງພ້ືນຖານໃຫແ້ ກກ່ ານດດັ ປຽ່ ນແນວສດັ ລຽ້ ງ ແລະ ຕນົ້ ໄມ ້ ປກູ . ປ່ຽນກະໂດດຈລຸ ງັ ບ່ ໍແມນ່ ວດັ ຖອຸ ນັ ຕນ້ົ ຕໍທ່ ີສາ້ ງພ້ືນຖານໃຫແ້ ກຂ່ ະບວນການເລອື ກເຟັ້ນທາໍ ມະຊາດ. 68

ບດົ ທີ 5 ກດົ ເກນການປ່ຽນໃໝ່ ການປ່ຽນໃໝແ່ ມນ່ ລກັ ສະນະໃໝທ່ ່ ີປະກດົ ຂນຶ້ ມາປ່ຽນແທນລກັ ສະນະອນັ ເກ່ າົ ໝາຍຄວາມວາ່ ລກູ ທ່ ີເກດີ ມາບາງຄງັ້ ກຄໍ ກື ນັ ກບັ ພ່ ໍ ແລະ ແມ ່ ແຕບ່ າງທີກມໍ ລີ ກັ ສະນະທ່ ີແຕກຕາ່ ງຈາກພ່ ໍ ແລະ ແມ ່ ການທ່ ີ ລກູ ແຕກຕາ່ ງຈາກພ່ ໍ ແລະ ແມ ່ ນເ້ີ ອນ້ີ ວາ່ : ການປ່ຽນໃໝ.່ ເພ່ ິນສາມາດຈາໍ ແນກການປ່ຽນໃໝອ່ ອກເປັນ 3 ແບບຄ:ື 5.1 ການປຽ່ ນໃໝທ່ າໍ ມະດາ (Modification) ເປັນການປ່ຽນແປງທາງແບບຮບູ ພາຍໃຕອ້ ດິ ທິພນົ ຂອງສະພາບແວດລອ້ ມ ການປ່ຽນໃໝທ່ າໍ ມະ ດານີ້ບ່ ໍສາມາດສືບເຊື້ອໄດ້ ເພາະບ່ ໍແມນ່ ການປ່ຽນແປງແບບຢີນ ແຕ່ມນັ ກ່ ໍມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ທ່ ີສຸດຕ່ ໍ ລກັ ສະນະການປບັ ຕວົ ໃຫແ້ ທດເໝາະກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມທ່ ີຢອູ່ າໄສເຊ່ ັນ: ເງ່ອື ນໄຂການກນິ ອາຫານ, ອນຸ ຫະພມຸ , ການເຄ່ ອື ນໄຫວ ລວ້ ນແລວ້ ແຕເ່ ຮັດໃຫຮ້ າ່ ງກາຍມກີ ານປຽ່ ນແປງໄດ.້ 5.2 ການປຽ່ ນໃໝທ່ ່ ີເກດີ ຈາກການຮຽງໝໃູ່ ໝຂ່ ອງແຊນ (Recombination) ເປັນການປ່ຽນແປງທ່ ີເກດີ ຂນ້ຶ ໃນເວລາມກີ ານຈດັ ສນັ ຄນື ໃໝຂ່ ອງຢີນ ຫຼື ຢີນໃໝມ່ ກີ ານຈດັ ລຽງໝູ່ ຄືນໃໝ່ ທງັ ນແ້ີ ມນ່ ຜາ່ ນຂະບວນການແບງ່ ແບບ Meiosis ໃນເວລາສາ້ ງຈລຸ ງັ ສືບເຊອື້ ແລະ ຂະບວນ ການປະສມົ ພນັ ແບບມເີ ພດຂອງຈລຸ ງັ ສືບເຊ້ືອຜູ້ ແລະ ຈລຸ ງັ ສືບເຊື້ອແມມ່ າລວມກນັ ຈະເຮັດໃຫ້ເກດີ ແບບຢີນຊຸດໃໝ.່ 5.3 ການປຽ່ ນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ (Mutation) ໝາຍເຖງິ ການປ່ຽນໃໝທ່ ່ ີເກດີ ຂນຶ້ ໃນລະບບົ ກງົ ຈກັ ສບື ເຊອື້ ຫຼື ການປຽ່ ນແປງທ່ ີເກດີ ຂນ້ຶ ໃນລະບບົ ຂອງແບບຢີນນນັ້ ເອງ. ການປ່ຽນໃໝນ່ ສ້ີ າມາດສບື ເຊອື້ ໄດ.້ ເພ່ ິນສາມາດຈາໍ ແນກການປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດ ຂນັ້ ນອ້ີ ອກເປັນ 2 ລະດບັ ຄື: ການປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ໃນລະດບັ ໂຄຣໂມໂຊມ ແລະ ການປ່ຽນໃໝ່ ກະໂດດຂນັ້ ໃນລະດບັ ຢີນ. ກ. ການປຽ່ ນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ໃນລະດບັ ຢີນ (Gene mutation) ເປັນການປ່ຽນແປງທ່ ີເກດີ ຂນ້ຶ ຢ່ໃູ ນການປະກອບສາ້ ງໂມເລກນຸ ຂອງໂຄຣໂມໂຊມ ຊ່ ຶງອາດແມນ່ ການປ່ຽນແປງຈາໍ ນວນ ແລະ ລາໍ ດບັ ຊບັ ຊອ້ ນຂອງບນັ ດານວິ ຄຼີໂອໄທດໃ໌ ນໂມເລກນຸ DNA ຊ່ ຶງແມນ່ ໂຄງສາ້ ງທ່ ີເປັນສວ່ ນປະກອບຂອງຢີນ. ການປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ໃນລະດບັ ຢີນອາດເກດີ ຂນ້ຶ ໃນ 3 ຮບູ ແບບຄ:ື • ການເສຍໄປ ໝາຍເຖງິ ນວິ ຄໂຼີ ອໄທດໃ໌ ດໜ່ ຶງຂອງ DNA ເສຍໄປ • ການເພ່ ີມເຂົ້າມາ ໝາຍເຖງິ ການມນີ ວິ ຄໂຼີ ອໄທດໃ໌ ດໜ່ ຶງເພ່ ີມຕ່ ມື ເຂົ້າມາໃນໂມເລກນຸ ຂອງ DNA 69

• ການແລກປ່ຽນກນັ ໝາຍເຖງິ ການແລກປ່ຽນນວິ ຄໂຼີ ອໄທດນ໌ ດີ້ ວ້ ຍນວິ ຄໂຼີ ອໄທໃ໌ ໝ່ ສດຸ ທາ້ ຍການປຽ່ ນແປງເຫ່ ົຼານຈ້ີ ະນາໍ ໄປເຖງິ ການປຽ່ ນແປງທາງດາ້ ນການປະກອບສາ້ ງຂອງໂມເລ ກນຸ ໂປຣຕນິ ເທ່ ົາທຽມແລວ້ ຈະປະກດົ ເປນັ ແບບຮບູ ເຊ່ ງິ ໝາຍເຖງິ ລກັ ສະນະໃດໜ່ ຶງຂອງຮາ່ ງກາຍ. ການ ປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ໃນລະດບັ ຢີນເກດີ ຂນຶ້ ພາຍໃຕກ້ ານກະທບົ ໂດຍກງົ ຂອງສ່ ງິ ແວດລອ້ ມເຊ່ ັນ: ທາດກາໍ ມະລງັ ສ,ີ ທາດເຄມ,ີ ແສງກາຍອດິ (UV). ນອກຈາກນນັ້ ຍງັ ເກດີ ຂຶ້ນພາຍໃຕກ້ ານກະທບົ ໂດຍກງົ ຂອງສະພາບການດາໍ ລງົ ຊີວິດໂດຍຜ່ານ ຂະບວນການແລກປ່ຽນທາດ ແລະ ພະລງັ ງານຂອງຮາ່ ງກາຍ, ຄວາມຈງິ ແລວ້ ການປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ລະດບັ ຢີນແມນ່ ການຖາ່ ຍທອດລກັ ສະນະສືບເຊອ້ື ຜິດຢ່ຈູ ດຸ ໃດຈດຸ ໜ່ ຶງຂອງໂມເລກນຸ DNA ຊ່ ງຶ ມກັ ເກດີ ຂ້ຶນໃນເວລາຈລຸ ງັ ມກີ ານແບງ່ ຕວົ ແບບໄມໂອຊິສ (Miosis) ຊ່ ຶງເຮັດໃຫ້ເກດີ ການປ່ຽນໃໝ່ຂ້ຶນ ແລະ ສາມາດແຜເ່ ຊອື້ ຕ່ ໍໆໄປໄດ.້ ການປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ໃນລະດບັ ຢີນສາມາດນາໍ ຜນົ ເສຍຫາຍໃຫແ້ ກຮ່ າ່ ງກາຍເຊ່ ັນ: ພະຍາດ ເມດັ ເລອື ດແດງຮບູ ກຽ່ ວ ສາເຫດທ່ ີພາໃຫເ້ ປັນພະຍາດນຍີ້ ອ້ ນໂມເລກນຸ ຂອງ DNA ທ່ ີຄວບຄມຸ ເຮໂມໂກຼ ບິນ (hemoglobin) ໃນເມັດເລືອດແດງມລີ ະດບັ ຊບັ ຊອ້ ນນິວຄຼີໂອໄທດ໌ ອນັ ເນ່ ືອງມາຈາກລະດບັ ຊບັ ຊອ້ ນຂອງອາຊດິ ອາມໂິ ນ (Amino acid) ປ່ຽນແປງໄປ. ຕາມທາໍ ມະດາແລວ້ ໃນຕາໍ ແໜງ່ ທ່ ີ 6 ຂອງ ໂມເລກນຸ ໂປຣຕິນຊະນດິ ນີ້ ແມນ່ ອາຊິດກຼຕູ າມກິ (glutamic acid) ແຕຖ່ າ້ ຖືກປ່ຽນແປງດວ້ ຍວາລີນ (valine) ຈະພາໃຫເ້ ກດີ ເປັນພະຍາດເມດັ ເລືອດແດງຮບູ ກຽ່ ວລກັ ສະນະທ່ ີປະກດົ ອອກຄື: ຄນຸ ລກັ ສະນະ ໃນການຂນົ ສ່ງົ O2 ຫຸຼດລງົ , ປ້າງໃຫຍ່ , ເຈັບທອ້ ງ, ປວດຮາກ, ຂາດເລືອດ, ສວ່ ນຫຼາຍມອີ າຍບຸ ່ ໍເກນີ 10 ປີ. ຢີນທ່ ີກ່ໃໍ ຫເ້ ກດີ ການປ່ຽນໃໝສ່ ວ່ ນຫຼາຍແມນ່ ຢີນລບັ . ກລໍ ະນີ ທ່ ີເໝາະສມົ ເທ່ ົານນັ້ ທ່ ີສາມາດສະແດງ ອອກໄດ້ ໝາຍຄວາມວາ່ ຕອ້ ງເປັນຮາ່ ງກາຍຮວ່ ມຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດລບັ . ໃນຕວົ ຈງິ ເພ່ ີນມກັ ນາໍ ໃຊກ້ ານ ປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ລະດບັ ຢີນເປັນສາຍເຫດຊກັ ນາໍ ໃຫເ້ ກດີ ລກັ ສະນະໃໝໃ່ ນການປບັ ປງຸ ພນັ ພືດ ແລະ ພນັ ສດັ ພອ້ ມນໃ້ີ ນປະກດົ ການທາໍ ມະຊາດການປ່ຽນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ລະດບັ ຢີນເປັນແຫຼງ່ ສາ້ ງສະສມົ ພ້ືນ ຖານໃຫແ້ ກຂ່ ະບວນການເລືອກເຟັ້ນທາໍ ມະຊາດ ແລະ ມຄີ ວາມໝາຍເຖງິ ວວິ ດັ ທະນາການຂອງສ່ ິງມີ ຊວີ ດິ . ຂ. ການປຽ່ ນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ໃນລະດບັ ໂຄຣໂມໂຊມ (chromosome mutation) ເປັນການປຽ່ ນແປງທ່ ີເກດີ ຂນຶ້ ນາໍ ໂຄຣໂມໂຊມ ເຊ່ ງິ ເຮັດໃຫມ້ ກີ ານປ່ຽນແປງທາງດາ້ ນໂຄງສາ້ ງຮບູ ຮາ່ ງ ແລະ ຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມ ໃນສ່ ິງມຊີ ີວິດຊະນດິ ຕາ່ ງໆ. ສາເຫດແມນ່ ເນ່ ອື ງມາຈາກການຜິດ ປກົ ກະຕິໃນຂະບວນການແບງ່ ຈລຸ ງັ ແບບໄມໂອຊສິ ຊ່ ງຶ ຈະນາໍ ໄປສກູ່ ານເກດີ ໃໝ່ ແລະ ການຜນັ ແຍກ ໂຄຣໂມໂຊມ ປ່ຽນແປງໄປ. ການປຽ່ ນໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ໃນລະດບັ ໂຄຣໂມໂຊມ ເກດີ ຈາກຫຼາຍສາເຫດຄ:ື ເກດີ ຈາກການປ່ຽນແປງທາງສະລິລະວິທະຍາ ແລະ ຂະບວນການທາງຊີວະເຄມພີ າຍໃນຮາ່ ງກາຍ 70

ແລະ ຍອ້ ນປດັ ໄຈສ່ ງິ ແວດລອ້ ມພາຍນອກເຊ່ ັນ: ທາດກາໍ ມະລງັ ສ,ີ ທາດເຄມ,ີ ອນຸ ຫະພມູ ... ການປ່ຽນໃ ໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ໃນໂຄຣໂມໂຊມ ສາມາດແບງ່ ອອກເປັນ 2 ປະເພດຄື: ການປ່ຽນທາງຮບູ ຮາ່ ງໂຄງສາ້ ງ ຂອງແຕລ່ ະແທງ່ ໂຄຣໂມໂຊມ ແລະ ການປ່ຽນແປງທາງຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມ. (1) ການປ່ຽນແປງທາງຮບູ ຮາ່ ງໂຄງສາ້ ງຂອງໂຄຮໂມໂຊມ ການປ່ຽນແປງນເ້ີ ປັນຜນົ ເຮັດໃຫເ້ ກດີ ການປຽ່ ນແປງຕາໍ ແໜງ່ ຂອງຢີນທ່ ີຢເູ່ ທິງເສັ້ນໂຄຣໂມໂຊມ ນນັ້ ໆ ການປຽ່ ນແປງດງ່ ັ ກາ່ ວມີ 4 ແບບຄ:ື a) ການຂາດຫາຍໄປ (deletion) ເປັນການຂາດຫາຍໄປຂອງທອ່ ນໃດທອ່ ນໜ່ ຶງຂອງໂຄຣໂມໂຊມ ນນັ້ ໝາຍເຖງິ ການສນູ ເສຍຢີນໃດຢີນໜ່ ຶງນນັ້ ເອງ. ກລໍ ະນນີ ໃີ້ ນຮາ່ ງກາຍ 2n ໂຄຣໂມໂຊມ ຈະບ່ ໍມຜີ ນົ ສະທອ້ ນຕ່ ໍການສະແດງອອກເປັນແບບຮບູ ຂອງຮາ່ ງກາຍ ເພາະຍງັ ມແີ ອລລນີ ເທ່ ົາທຽມຢູ່ ແຕສ່ າໍ ລບັ ຮາ່ ງກາຍ n ໂຄຮໂມໂຊມ ຈະມຜີ ນົ ສະທອ້ ນຮາ້ ຍແຮງຕ່ ໍຮາ່ ງກາຍ ຖາ້ ວາ່ ຢີນທ່ ີມບີ ດົ ບາດສາໍ ຄນັ ຕ່ ໍກບັ ຊວີ ດິ ຖກື ເສຍໄປ. b) ການເພ່ ີມເຂົ້າມາ (duplication) ເປັນການຕ່ ມື ທອ່ ນໃດທອ່ ນໜ່ ຶງຂອງໂຄຣໂມໂຊມ ເຊ່ ງິ ໝາຍ ເຖງິ ເພ່ ີມຂນ້ຶ ຂອງຢີນ. c) ການປ້ີນຕອນ (inversion) ເປັນການປ້ີນທອ່ ນໃດທອ່ ນໜ່ ຶງຂອງໂຄຣໂມໂຊມ ກລໍ ະນນີ ຢ້ີ ີນບ່ ໍໄດ້ ສນູ ເສຍ ຫຼື ເພ່ ີມ ແຕເ່ ປັນການສະລບັ ຕາໍ ແໜງ່ ໃໝ່ ການປຽ່ ນແປງແບບນມີ້ ກີ ານພວົ ພນັ ກບັ ການປບັ ຕວົ ເຂົ້າກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມຂອງສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວິ ດິ . d) ການແລກປຽ່ ນຕອນ (translation) ເປັນການແລກປຽ່ ນໂຄຣໂມໂຊມ ດວ້ ຍກນັ ຂອງໂຄຣໂມ ໂຊມ ທ່ ີບ່ ໍເປັນຄຄູ່ ກື ນັ (non homologous chromosome) ກລໍ ະນນີ ຢ້ີ ີນບ່ ໍໄດເ້ ສຍໄປ ຫຼື ເພ່ ີມຂນ້ຶ , ແຕ່ ເປັນການແລກປຽ່ ນທ່ ີຢຂູ່ ອງຢີນຈາກອກີ ໂຄຣໂມໂຊມ ເສັນ້ ໜ່ ຶງໄປຢນູ່ າໍ ເສັນ້ ໂຄຣໂມໂຊມ ອກີ ເສັ້ນໜ່ ຶງ ໂດຍມກີ ານປ່ຽນເຊ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ . ການປຽ່ ນແປງແບບນອີ້ າດເປັນສາເຫດຂອງການເປັນໝນັ ໃນສດັ . ຕວົ ຢ່າງ: ພະຍາດທ່ ີເກດີ ຈາກການປ່ຽນແປງໃໝກ່ ະໂດດຂນັ້ ທ່ ີກຽ່ ວຂອ້ ງກບັ ການປ່ຽນແປງໂຄງ ສາ້ ງ ແລະ ຮບູ ຮາ່ ງຂອງໂຄຣໂມໂຊມຄື: ພະຍາດສຽງຮອ້ ງຄືແມວຂອງຄນົ (cat cry syndrome ຫຼື crie du cat syndrome) ເມ່ອື ກວດສອບໂຄຣໂມໂຊມ ຂອງຄນົ ທ່ ີເປັນພະຍາດນແີ້ ລວ້ ພບົ ວາ່ ແຂນໜ່ ຶງ ຂອງໂຄຣໂມໂຊມ ຄທູ່ ່ ີ 5 ໄດຂ້ າດຫາຍໄປ. ນອກຈາກສຽງຮອ້ ງຄືແມວແລວ້ ຍງັ ມອີ າການເປັນປນັ ຍາ ອອ່ ນ, ນວິ້ ມສື ນັ້ , ຫາງຕາຊຂິ້ ນຶ້ ເທິງ. ດງ່ ັ ຮບູ ລມຸ່ ນ:ີ້ 71

ຮບູ ທີ 5.1 ສະແດງແຂນໜ່ ຶງຂອງໂຄຣໂມໂຊມ ຄທູ່ ່ ີ 5 ໄດຂ້ າດຫາຍໄປ (2) ການປ່ຽນແປງຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມ ໃນສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຈາໍ ພວກດພີ ຼອຍດອ໌ າດຈາໍ ແນກເປັນ 2 ປະເພດຄ:ື ແອນຢພູ ຼອຍດີ (aneuploidy) ແລະ ຢພູ ຼອຍດີ (euploidy). - ແອນຢູພຼອຍດີ: ໝາຍເຖງິ ການເພ່ ີມ ຫຼື ຫຸຼດຈາໍ ນວນແທ່ງໂຄຣໂມໂຊມ ໃດໜ່ ຶງເທ່ ົານນັ້ ຊ່ ຶງ ຈາກຈາໍ ນວນປກົ ກະຕິ 2n ໂຄຣໂມໂຊມ ກາຍມາເປັນ 2n + 1, 2n + 2, 2n – 1 ຫຼື 2n – 2 ເປັນຕນ້ົ . ກລໍ ະນນີ ມີ້ ຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ທາງເພດສງູ ຊ່ ຶງພະຍາດຮາ້ ຍແຮງບາງປະເພດທ່ ີເກດີ ຂຶ້ນນາໍ ຄນົ ເຮົາອາດມີ ສາເຫດມາຈາກການຜິດປກົ ກະຕິຂອງຈາໍ ນວນໂຄຮໂມໂຊມ ທ່ ີຄືກນັ ທ່ ີບ່ ໍແຍກອອກຈາກກນັ ໃນເວລາ ຮາ່ ງກາຍສາ້ ງຈລຸ ງັ ສືບເຊື້ອ. ເພ່ ີນເອ້ີນປະກດົ ການໂຄຣໂມໂຊມ ທ່ ີບ່ ໍແຍກອອກຈາກກນັ ນວ້ີ າ່ : non disjunction. ນເີ້ ປັນສາເຫດທ່ ີເຮັດໃຫຄ້ ນົ ເຮົາມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມ ຜິດປກົ ກະຕເິ ຊ່ ັນ: ກລໍ ະນເີ ກດີ ຂນຶ້ ກບັ ຄໂູ່ ຄຣໂມໂຊມ ເພດ ຈາກ (44 + XX) ຫຼື (44 + XY) ປ່ຽນມາມີ 45 ຫຼື 47 ແທງ່ . *(44 + XO) ເປັນກະເທີຍຍງິ ຫຼື ເອນີ້ ວາ່ ພະຍາດເທີເນຊີ ນິ ໂດຣມ (Turner’s Syndrome) *(44 + XXY) ເປັນກະເທີຍຊາຍ ຫຼື ເອນີ້ ວາ່ ພະຍາດໂຄເຼ ຟີນເທີຊນິ ໂດຣມ (Klinefelter Syndrome) 72

(ກ) (ຂ) ຮບູ ທີ 5.2 ການຜິດປກົ ກະຕໂິ ຄຣໂມໂຊມ ເພດ (ກ) ແມຍ່ ງິ (ຂ) ຜຊູ້ າຍ ກລໍ ະນເີ ກດີ ຂນຶ້ ກບັ ໂຄຣໂມໂຊມ ເພດທາໍ ມະດາເຊ່ ັນ: ພະຍາດປນັ ຍາອອ່ ນ (Down’s syndrome) ທ່ ີເກດີ ຂຶ້ນໃນຄນົ ຊ່ ຶງເປັນປະກດົ ການທ່ ີເກດີ ຂຶ້ນຈາກໂຄຣໂມໂຊມ ຄທູ່ ່ ີ 21 ບ່ ໍແຍກອອກຈາກກນັ ໃນ ເວລາຮາ່ ງກາຍພ່ ໍ ຫຼື ແມສ່ າ້ ງຈລຸ ງັ ສືບເຊ້ືອ, ເຮັດໃຫ້ລູກເກດີ ມາມຈີ າໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມ ເທ່ ົາກບັ 47 ແທງ່ ໂດຍຄທູ່ ່ ີ 21 ມີ 3 ແທ່ງ ເອ້ີນວາ່ : ໄທຣໂຊມີ (Trisomy) ຂອງໂຄຣໂມໂຊມ ຄທູ່ ່ ີ 21 ດງ່ ັ ຮບູ ລມຸ່ ນ:້ີ 73

ໂຄຣໂມໂຊມ ຄທູ່ ່ ີ 21 ຂອງພ່ ໍ ໂຄຣໂມໂຊມ ຄທູ່ ່ ີ 21 ຂອງແມ່ ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອື້ ທ່ ີສາ້ ງຂນ້ຶ ລກູ ເກດີ ມາໂຄຣໂມໂຊມ ຄທູ່ ່ ີ 21 ມເີ ຖງິ 3 ແທງ່ ຮບູ ທີ 5.3 ການຜິດປກົ ກະຕຂິ ອງໂຄຣໂມໂຊມ ຄທູ່ ່ ີ 21 ແລະ ແຜນຖາ່ ຍທອດທາງກາໍ ມະພນັ - ຢູພລອຍດີ (euploidy): ໝາຍເຖິງການເພ່ ີມ ຫຼື ຫຸຼດຈາໍ ນວນຊຸດໂຄຣໂມໂຊມ ຊ່ ຶງຈາກ ປກົ ກະຕິເປັນ 2 ໂຄຣໂມໂຊມ ກາຍມາເປັນ 2n, 3n, 4n, 5n… ກລໍ ະນນີ ມ້ີ ຜີ ນົ ດີຕ່ ໍການປບັ ປງຸ ພນັ ພືດ ແລະ ພນັ ສດັ ຊ່ ງຶ ເຮັດໃຫພ້ ືດ ແລະ ສດັ ມຄີ ນຸ ຄາ່ ທາງປະລິມານ ແລະ ຄນຸ ະພາບໃຫແ້ ກຄ່ ນົ ເຮົາ. ແຕ່ ສວ່ ນໃຫຍກ່ ານປບັ ປງຸ ພນັ ພືດຫຼາຍກວາ່ ການປບັ ປງຸ ພນັ ສດັ , ເພາະວາ່ ສດັ ສວ່ ນຫຼາຍທ່ ີຜາ່ ນການປຽ່ ນແປງ ໂຄຣໂມໂຊມ ແບບຢພູ ລອຍດ໌ ແລວ້ ມກັ ເປັນໝນັ , ບ່ ໍສາມາດສບື ເຊອື້ ໄດ.້ ຕວົ ຢາ່ ງ: ໝາກໂປມ 2n – 3n ໝາກກວ້ ຍ 4n ຝາ້ ຍ 4n ອອ້ ຍ 8n ຕນົ້ ຢາສບູ 4n ກາເຟ 2n – 4n – 6n – 8n 74

ບດົ ທີ 6 ກດົ ເກນການສບື ເຊອື້ ຂອງເມນເດລ ຄວາມໝາຍຄາໍ ສບັ ກາໍ ມະພນັ 1) Gene: ແມນ່ ທາດເຄມເີ ປັນຫວົ ໜວ່ ຍຄວບຄມຸ ລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ ຂອງສ່ ິງມຊີ ວີ ິດ (ມຕີ າໍ ແໜງ່ ເທິງ ໂຄຣໂມໂຊມ) ເຮັດໜ້າທ່ ີເປັນຕວົ ຄວບຄຸມການຖາ່ ຍທອດລກັ ສະນະຂອງສ່ ິງມຊີ ີວິດຈາກພ່ ໍແມ ່ ຫຼື ບນັ ພະບລຸ ດຸ ໄປສລູ່ ນຸ້ ລກູ ຫຼານ. 2) Allel ຫຼື Allelomorps: ໝາຍເຖງິ ຢີນ 2 ຢີນເຊ່ ງີ ຢ່ຕູ າໍ ແໜງ່ ດຽວກນັ ກບັ ໂຄຣໂມໂຊມຄຄູ່ ກື ນັ ໂດຍຄວບຄມຸ ລກັ ສະນະດຽວ ກນັ ຖາ້ ມີ ຢີນຄືກນັ ເອ້ີນວາ່ : ພນັ ແທ້ (Homozygous) ເຊ້ືອບໍລິສດຸ . ຕວົ ຢ່າງ: (TT).(RR) ພນັ ແທ້ ຫຼື ຮາ່ ງກາຍຮວ່ ມຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດ. ຖາ້ ມຢີ ີນຕາ່ ງກນັ ຫຼື ເຊອ້ື ຊອດ (Tt), (Rr) ຮາ່ ງກາຍຕາ່ ງຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດ (Heterozygous). 3) ແບບຢີນ (Genotype): ໝາຍເຖງິ ຊດຸ ຂອງຢີນທ່ ີມາເຂົ້າຄກູ່ ນັ ເຊ່ ງີ ສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ໄດຮ້ ບັ ມາຈາກພ່ ໍ ແລະ ແມ ່ (ເປັນລກັ ສະນະ ຂອງ ຢີນຢພູ່ າຍໃນເບ່ ງີ ບ່ ໍເຫັນຈາກພາຍນອກ). 4) ແບບຮບູ (Phenotype): ໝາຍເຖງິ ລກັ ສະນະຕາ່ ງໆທ່ ີສະແດງອອກມາໃຫເ້ ຫັນໄດເ້ ຊ່ ງີ ມຜີ ນົ ຈາກແບບຢີນ ແລະ ສ່ ງິ ແວດ ລອ້ ມ. 5) ລກັ ສະນະເດ່ ັນສມົ ບນູ (Complete dominance): ໝາຍເຖງິ ລກັ ສະນະທ່ ີສະແດງອອກແບບຮບູ ທ່ ີຢີນເດ່ ັນສາມາດຂມ່ ົ ຢີນລບັ ໄດຢ້ າ່ ງສມົ ບນູ ເຊ່ ັນ: Rr (ດອກສແີ ດງ). 6) ລກັ ສະນະເດ່ ັນບ່ ໍສມົ ບນູ (Incomplete dominance): ໝາຍເຖງິ ການສະແດງອອກຂອງລກັ ສະນະທ່ ີບ່ ໍສມົ ບນູ ເນ່ ອື ງຈາກລກັ ສະນະລບັ ມອີ ດິ ທີພນົ ຫຼາຍພໍ ສາມາດສະແດງລກັ ສະນະອອກມາໄດກ້ າໍ້ ເກ່ ງີ ລະຫວາ່ ງລກັ ສະນະເດ່ ັນ ແລະ ລກັ ສະນະລບັ ເຊ່ ັນ: ດອກ ບານເຢັນສີແດງປະສມົ ກນັ ດອກເຢັນສີຂາວໄດລ້ ູກອອກມາມລີ ກັ ສະນະດອກສີຊມົ ພູ ຫຼື ສີບວົ ທງັ ໝດົ (RRrr) Rr (ດອກສສີ ມົ ບນູ ). 7) Monohybrid cross: 75

ໝາຍເຖງິ ການປະສມົ ພນັ ພິຈາລະນາພຽງລກັ ສະນະດຽວເຊ່ ັນ: ເບ່ ີງຄວາມສງູ ຫຼືສີຂອງດອກ (ພຽງຢາ່ ງ ໃດຢາ່ ງໜ່ ືງ ແຕຖ່ າ້ ເປັນການປະສມົ ພນັ ໂດຍສກຶ ສາ ຫຼື ພິຈາລະນາທງັ 2 ລກັ ສະນະຄວບຄູ່ ກນັ ເອນີ້ ວາ່ : (Dihybrid cross). 8) Homozygous ຫຼື Homozygote: ໝາຍເຖງິ ກາໍ ມະພນັ ຂອງລກັ ສະນະທ່ ີມຄີ ຂູ່ ອງຢີນທ່ ີເປັນ Allele ກບັ ຄກື ນັ ຫຼືເອນ້ີ ວາ່ :ພນັ ແທເ້ ຊ່ ັນ: TT ຫຼື T/T ເອ້ີນວ່າພນັ ແທ້ລກັ ສະນະເດ່ ັນ (Homozygous dominant), tt ຫຼື t/t ເອ້ີນວ່າ: ພນັ ແທ້ ລກັ ສະນະລບັ (Homozygous recessive). Genotype (ພ່ ໍ, ແມ)່ Meiosis Meiosis Meiosis ຊະນດິ ຂອງຈລຸ ງັ ສບື AA aa Aa ພນັ ທ່ ີສາ້ ງ AA aa Aa 9) Heterozygous ຫຼື Heterozygote: ໝາຍເຖງິ ກາໍ ມະພນັ ຂອງລກັ ສະນະທ່ ີມຄີ ຂູ່ ອງຢີນທ່ ີເປັນອາແລນ (Allele) ກນັ ແຕກຕາ່ ງກນັ ຫຼື ເອນ້ີ ວາ່ : ພນັ ຊອດເຊ່ ັນ: Tt ເອນ້ີ ວາ່ : Heterozygous Rr ເອນີ້ ວາ່ : Heterozygous 10) ລກັ ສະນະເດ່ ັນຮວ່ ມ (Co-dominant): ໝາຍເຖງິ ລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ ທ່ ີຢີນແຕລ່ ະຕວົ ທ່ ີເປັນ Allele ກນັ ມລີ ກັ ສະນະເດ່ ັນທງັ ຄຂູ່ ່ມົ ກນັ ບ່ ໍລງົ ຈ່ ງິ ສະແດງອອກມາທງັ ສອງລກັ ສະນະເຊ່ ັນ: ກາໍ ມະພນັ ຂອງໝວດເລືອດ AB (ທງັ Allele IA ແລະ Allele IB ສະແດງອອກມາທງັ ຄເູ່ ອນີ້ ວາ່ : ມຢີ ີນຄວບຄມຸ ແບບ (Co-dominant). Homozygous aa Heterozygous aa dominant (AA)? aa aa A Aa Aa If so (Aa)? A Aa Aa If so Aa Aa aa aa If so A a ແຜນວາດສະແດງການປະສມົ ພນັ ເພ່ ືອທດົ ສອບ Genotype (Test cross) ວາ່ ເປັນເຊອື້ ບໍລສິ ດຸ ຫຼືເຊອື້ ຊອດ. 76

ກດົ ເກນການຖາ່ ຍທອດລກັ ສະນະກາໍ ມະພນັ 6.1.1 ການປະສມົ ພນັ ລະຫວາ່ ງ 1 ຄລູ່ ກັ ສະນະ ເມນເດລໄດປ້ ະສມົ ພນັ ໝາກຖວ່ ົ ຍດັ ເຊອ້ື ບໍລິສດຸ ສອງສາຍພນັ ຕາ່ ງກນັ 1 ຄພູ່ າບລກັ ສະນະ ຄ:ື ລກັ ສະນະແກນ່ ກຽ້ ງ ກບັ ລກັ ສະນະແກນ່ ຊາ ເຖງິ ວາ່ ຈະເອົາພນັ ໃດເປັນພ່ ໍ ຫຼື ເປັນແມກ່ ່ຕໍ າມລນຸ້ ລກູ ອອກມາລວ້ ນແຕມ່ ແີ ກນ່ ກຽ້ ງໝດົ . ບດົ ແກ້ ສມົ ມດຸ : ຢີນ R ກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະແກນ່ ກຽ້ ງ ຢີນ r ກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະແກນ່ ຊາ - ຈລຸ ງັ ຮາ່ ງກາຍຂອງພນັ ໝາກຖ່ວົ ແກນ່ ກຽ້ ງເຊອື້ ບໍລສິ ດຸ ມແີ ບບຢີນ (RR) - ຈລຸ ງັ ຮາ່ ງກາຍຂອງພນັ ໝາກຖ່ວົ ແກນ່ ຊາເຊອ້ື ບໍລສິ ດຸ ມແີ ບບຢີນ (rr) ລນຸ້ P (RR) x (rr) ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອ້ື RR rr ລນຸ້ F1 (Rr) ແກນ່ ກຽ້ ງໝດົ ທກຸ ແກນ່ . ສະແດງຢີນ R ເປັນຢີນເດ່ ັນເພາະວາ່ ສາມາດຂມ່ ົ ຢີນ r, ດງ່ ັ ນນັ້ ແບບຮບູ ຂອງ F1 ຈ່ງິ ເປັນແກນ່ ກຽ້ ງທງັ ໝດົ [R] ເມນເດລໄດສ້ ືບຕ່ ໍປະສມົ ພນັ ໝາກຖ່ວົ ຍດັ ໃນລນຸ້ F1 ໂດຍທ່ ີປະໃຫ້ມນັ ປະສມົ ລະອອງເອົາເອງ. ຜນົ ໄດຮ້ ບັ ໃນລນຸ້ F2 ເຫັນວາ່ ມແີ ກນ່ ຊາປະກດົ ອອກມາຈາໍ ນວນ ¼ ຂອງຈາໍ ນວນທງັ ໝດົ ແລະ ອກີ ¾ ເປັນແກນ່ ກຽ້ ງ. ລນຸ້ : F2 (F1 x F1): (Rr) x (Rr) ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອ້ື ½ R ½ r ½R ½r ¼ (RR) ¼ (rR) ¼ (Rr) ¼ (rr) [R] ¼ ແກນ່ ກຽ້ ງໝດົ ທກຸ ແກນ່ [r] ¼ ແກນ່ ຊາ ອດັ ຕາສວ່ ນໃນແບບຮບູ ໃນລນຸ້ F2 ແມນ່ ¾ [R]; ¼ [r] ໝາຍຄວາມວາ່ : 3 : 1 ອດັ ຕາສວ່ ນແບບຢີນໃນລນຸ້ F2 ແມນ່ 1 (RR) : 2 (Rr) : 1 (rr) ຫຼື 1 : 2 : 1 77

ນອກຈາກການປະສມົ ພນັ ແກນ່ ກຽ້ ງ ແລະ ແກນ່ ຊາແລວ້ ເມນເດລຍງັ ໄດປ້ ະສມົ ພນັ ຄພູ່ າບ ລກັ ສະນະອ່ ນື ອກີ ເຊ່ ັນ: ຕນ້ົ ສງູ ກບັ ຕນ້ົ ເຕຍ້ , ແກນ່ ສເີ ຫຼືອງກບັ ແກນ່ ສຂີ ຽວ ແລະ ອ່ ນື ໆ ເຊ່ ງິ ຜນົ ໄດຮ້ ບັ ເປັນແບບດຽວກນັ ທກຸ ໆຄພູ່ າບລກັ ສະນະ. ຈາກການທດົ ລອງນເີ້ ມນເດລຈ່ງື ໄດສ້ ະຫຸຼບອອກເປັນ 2 ກດົ ເກນຄ:ື ກດົ ເກນທີ 1: ກດົ ເກນຮວ່ ມລກັ ສະນະໃນລນຸ້ F1 ຫຼື ກດົ ເກນທາ່ ເດ່ ັນ ໝາຍວາ່ ຖາ້ ປະສມົ ພນັ ເຊອ້ື ບໍລສິ ດຸ ໃສກ່ ນັ ລກູ ຊອດລນຸ້ F1 ຈະມລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍຄກື ນັ ໝດົ ແລະ ລວ້ ນແຕມ່ ລີ ກັ ສະນະຂອງ ຝາ່ ຍໃດຝາ່ ຍໜ່ ືງເທ່ ົານນັ້ ເຊ່ ງີ ອາດຈະແມນ່ ຝາ່ ຍພ່ ໍ ຫຼື ຝາ່ ຍແມກ່ ່ໄໍ ດເ້ ພາະລກັ ສະນະຕາ່ ງໆທ່ ີມາຈາກພ່ ໍ ແລະ ຈະຢນູ່ າໍ ກນັ ເປັນຄໆູ່ ແລະ ລກັ ສະນະທ່ ີປະກດົ ອອກໃຫເ້ ຫັນເປັນລກັ ສະນະເດ່ ັນ, ສວ່ ນລກັ ສະນະທ່ ີ ບ່ ໍປະກດົ ອອກເປັນລກັ ສະນະລບັ . ກດົ ເກນທີ 2: ກດົ ເກນການຜນັ ແຍກລກັ ສະນະ (Law of segregation) ຫຼື ກດົ ເກນຄວາມ ເອກະລາດຂອງຈລຸ ງັ ສບື ເຊອື້ ໝາຍວາ່ ລກັ ສະນະທ່ ີຢເູ່ ປັນຄໆູ່ ກນັ ຫຼື ຢີນທ່ ີຢເູ່ ປັນຄກູ່ ນັ ຈະແຍກອອກ ຈາກກນັ ໄປຢນູ່ າໍ ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອ້ື ຂອງແຕລ່ ະຕວົ . ດງ່ ັ ນນັ້ ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອ້ື ຂອງແຕລ່ ະຕວົ ຈະມລີ ກັ ສະນະຂອງ ຝາ່ ຍໃດຝາ່ ຍໜ່ ືງເທ່ ົານນັ້ . 1. ການປະສມົ ພນັ ຄນື ແລະ ການປະສມົ ພນັ ໄຈແ້ ຍກ 1.1 ການປະສມົ ພນັ ຄນື (Back cross) ແມນ່ ການປະສມົ ພນັ ລະຫວາ່ ງລກູ ຊອດທ່ ີເປັນ Hybrid ກບັ ພ່ ໍ ຫຼື ແມທ່ ່ ີເປັນຮາ່ ງກາຍຮວ່ ມ ຈລຸ ງັ ປະສມົ ພນັ ເພດລບັ (Homozygous recessive). 1.2 ການປະສມົ ພນັ ໄຈແ້ ຍກ (Test cross) ແມນ່ ການເອົາຮາ່ ງກາຍຊອດທ່ ີຕອ້ ງການຢາກຮແູ້ ບບຢີນປະສມົ ພນັ ກບັ ພ່ ໍ ຫຼື ແມທ່ ່ ີເປັນ ຮາ່ ງກາຍຮວ່ ມຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດລບັ (Homologous recessive) ເພ່ ືອກວດສອບຫາແບບຢີນຂອງລກູ ທ່ ີ ຕອ້ ງການຢາກຮວູ້ າ່ ເປັນຮາ່ ງກາຍຕາ່ ງຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດ (Heterozygous) ຫຼື ຮາ່ ງກາຍຮວ່ ມຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດເດ່ ັນ (Homozygous dominant) ເຊ່ ັນ: ຢາກຮຈູ້ ກັ ແບບຢີນຂອງໝາກຖວ່ ົ ຍດັ ແກນ່ ກຽ້ ງ. ກລໍ ະນທີ ີ 1: ລນຸ້ P ຮາ່ ງກາຍທ່ ີຕອ້ ງຢາກຮແູ້ ບບຢີນ X ຮາ່ ງກາຍຮວ່ ມປະສມົ ເພດລບັ ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອື້ (......) x (rr) r .... ລກູ ລນຸ້ F1 (r) ແມນ່ ແກນ່ ກຽ້ ງ [R] 100% 78

ແບບຮບູ ທ່ ີໄດຮ້ ບັ ແກນ່ ກຽ້ ງທງັ ໝດົ ສະແດງວາ່ ແບບຢີນຂອງຮາ່ ງກາຍທ່ ີຕອ້ ງການຢາກຮູ້ ແມນ່ ຮາ່ ງກາຍຮວ່ ມຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດເດ່ ັນ (RR) ເຊ່ ງິ ຮແູ້ ລວ້ ວາ່ ແອນລີນ r ແມນ່ ມາຈາກຮາ່ ງກາຍຮວ່ ມຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດລບັ . ສະນນັ້ ແອນລີນ R ແມນ່ ມາຈາກຮາ່ ງກາຍທ່ ີຕອ້ ງຮແູ້ ບບຢີນ. ກລໍ ະນທີ ີ 2: ລນຸ້ P: ຮາ່ ງກາຍທ່ ີຕອ້ ງການຢາກຮແູ້ ບບຢີນ X ຮາ່ ງກາຍຮວ່ ມຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດລບັ . (......) X (rr) ….. …… r ລກູ ລນຸ້ F1 ½ (Rr) ½ (rr) ແບບຮູບຂອງລູກທ່ ີໄດມ້ າສະແດງອອກ 2 ແບບຄື: [R] 50% ແລະ [r] 50% ສະແດງວ່າ ຮາ່ ງກາຍທ່ ີຕອ້ ງການຢາກຮນູ້ ນັ້ ແມນ່ ຮາ່ ງກາຍຕາ່ ງປະສມົ ເພດ ເພາະແອນລີນ (R) ທ່ ີກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະ ແກນ່ ກຽ້ ງ ແລະ ແອນລີນ (r) ຕວົ ໜ່ ຶງທ່ ີກາໍ ນດົ ແກນ່ ຊາ ແມນ່ ມາຈາກຮາ່ ງກາຍທ່ ີຕ້ອງການຢາກຮູ້ ແບບຢີນ. ສະນນັ້ ແບບຢີນທ່ ີຕອ້ ງການຢາກຮແູ້ ມນ່ (Rr). 6.1.2 ການປະສມົ ພນັ ລະຫວາ່ ງຮາ່ ກາຍທ່ ີມີ 2 ຄພູ່ າບລກັ ສະນະ ກດົ ເກນທີ 3 ຂອງເມນເດລເອ້ີນວາ່ : ກດົ ເກນແຫງ່ ການຮຽງໝໃູ່ ໝຢ່ ່າງອິດສະຫຼະ (Law of independent assortment) ໝາຍຄວາມວາ່ : ໃນເວລາປະສມົ ພນັ ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອື້ ແຕລ່ ະຕວົ ທ່ ີຮາ່ ງກາຍພ່ ໍ ຫຼື ແມສ່ າ້ ງຂນຶ້ ມາຈະມາຮຽງໝແູ່ ບບອິດສະຫຼະໂດຍບ່ ໍຂນ້ຶ ກບັ ກນັ ແລະ ກນັ ການສຶກສາກດົ ເກນນເ້ີ ພ່ ິນ ພິຈາລະນາຈາກການປະສມົ ພນັ ໃນຮາ່ ງກາຍທ່ ີມສີ ອງຄພູ່ າບລກັ ສະນະ (Dihybrid cross). 1. ການທດົ ລອງຂອງເມນເດລ ເມນເດລໄດປ້ ະສມົ ພນັ ໝາກຖ່ວົ ຍດັ ພນັ ແກນ່ ກຽ້ ງທ່ ີມເີ ນອ້ື ສີເຫຼືອງ ກບັ ພນັ ແກນ່ ຊາທ່ ີມີ ເນອື້ ສຂີ ຽວ, ທງັ ສອງພນັ ລວ້ ນແຕແ່ ມນ່ ເຊອື້ ບໍລິສດຸ . ລກູ ຊອດລນຸ້ F1 ທ່ ີໄດມ້ າລວ້ ນແຕມ່ ລີ ກັ ສະນະແກນ່ ກຽ້ ງທ່ ີມເີ ນອ້ື ສີເຫຼືອງທງັ ໝດົ . ນສ້ີ ະແດງວາ່ ລກັ ສະນະແກນ່ ກຽ້ ງທ່ ີມເີ ນອ້ື ສີເຫຼືອງເປັນລກັ ສະນະເດ່ ັນ, ກງົ ກນັ ຂາ້ ມ ກບັ ລກັ ສະນະແກນ່ ຊາທ່ ີມເີ ນອື້ ສີຂຽວເປັນລກັ ສະນະລບັ ຕາມກດົ ເກນທີ 1 ຂອງເມນເດລ ທ່ ີໄດສ້ ະເໜີໄວ.້ ຕ່ ໍມາເມນເດລສບື ຕ່ ໍປກູ ໝາກຖ່ວົ ລນຸ້ F1 ທງັ ໝດົ ໂດຍປ່ອຍໃຫພ້ ວກມນັ ປະສມົ ພນັ ກນັ ເອງ, ຜນົ ໄດຮ້ ບັ ໃນລນຸ້ F2 ປະກດົ ມີ 4 ຮບູ ແບບໂດຍມຈີ າໍ ນວນທ່ ີແຕກຕາ່ ງກນັ ຄ:ື - ແກນ່ ກຽ້ ງມເີ ນອື້ ສເີ ຫຼືອງ 315 ແກນ່ - ແກນ່ ກຽ້ ງມເີ ນອ້ື ສຂີ ຽວ 101 ແກນ່ - ແກນ່ ຊາເນອື້ ສເີ ຫຼືອງ 108 ແກນ່ 79

- ແກນ່ ຊາເນອື້ ສຂີ ຽວ 32 ແກນ່ ເມ່ອື ຄດິ ໄລຕ່ າມອດັ ຕາສວ່ ນແລວ້ ພບົ ວາ່ ເປັນ 9 : 3 : 3 : 1 2. ວທິ ີການຄດິ ໄລ່ ມີ 3 ວທິ ີຄ:ື - ສາ້ ງຕາຕະລາງ (Punnett square) - ສາ້ ງເສັ້ນແບບແຕກແໜງ (Branching or Forget line) - ໃຊລ້ ກັ ສະນະການກະຕວງ (Probability) ໂດຍປະສມົ ເທ່ ືອລະລກັ ສະນະ 2.1 ສາ້ ງຕາຕະລາງ (Punnett square) ສມົ ມດຸ ຢີນ R ກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະແກນ່ ກຽ້ ງ ແລະ ຢີນ r ກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະແກນ່ ຊາ, ຢີນ Y ກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະເນອຶ້ ສເີ ຫຼືອງ ແລະ ຢີນ y ກາໍ ນດົ ເນອື້ ສຂີ ຽວ ການປະສມົ ພນັ ລນຸ້ P: ແກນ່ ກຽ້ ງ - ສເີ ຫຼືອງ ກບັ ແກນ່ ຊາ - ສຂີ ຽວ (RRYY) x (rryy) ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອ້ື RY ry ລກູ ລນຸ້ F1 (RrYy) (RY) ແກນ່ ກຽ້ ງ - ສເີ ຫຼືອງ 100% ຖາ້ ໃຫລ້ ກູ ລນຸ້ F1 ປະສມົ ກນັ ເອງ ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອ້ື ຈະມີ 4 ແບບຄ:ື ພໍ່ Ry rY ry RY (RRYy) (RrYY) (RrYy) ແມ� [RY] [RY] [RY] (RrYy) (Rryy) RY (RRYY) (RRyy) [RY] [Ry] [RY] [Ry] (rrYY) (rrYy) [rY] [rY] Ry (RRYy) (RrYy) (rrYy) (rryy) [RY] [RY] [rY] [ry] (Rryy) rY (RrYY) [Ry] [RY] ry (RrYy) [RY] 80

ຈາກຕາຕະລາງຂາ້ ງເທິງນສ້ີ ະຫຸຼບໄດວ້ າ່ : ມແີ ບບຢີນ 9 ແບບ ມກີ ານຈດັ ໝວດທງັ ໝດົ 16 ແບບ (combinations) ຄ:ື 1/16 (RRYY); 2/16 (RRYy); 2/16(RrYY); 1/16(RRyy); 4/16(RrYy); 2/16(Rryy); 2/16(rrYy); 1/16 (rrYY); 1/16 (rryy). ຈາກບດົ ສະຫຸຼບຂາ້ ງເທິງນີ້ ຈ່ງິ ຄດິ ໄລເ່ ປັນສດູ ຕາໍ ລາຊອກຫາແບບຢີນດງ່ ັ ນ:້ີ ຖາ້ n ເປັນຈາໍ ນວນຄພູ່ າບລກັ ສະນະ ຫຼື ຈາໍ ນວນຄຂູ່ ອງ Heterozygous gene ເຊ່ ັນກລໍ ະນເີ ທິງມີ 2 ຄພູ່ າບລກັ ສະນະ ໝາຍວາ່ n = 2 ແບບຢີນມີ 9 ແບບ ຫຼື 32 ແບບດງ່ ັ ສດູ ຕາໍ ລາຄ:ື ຖາ້ ມີ n ຄູ່ Heterozygous genes ຈະມແີ ບບຢີນຈາໍ ນວນ 3n ແບບ ຈາກຕາຕະລາງເທິງສງັ ເກດວາ່ ມຈີ າໍ ນວນແບບຮບູ ຮບູ 4 ແບບແຕກຕາ່ ງກນັ ຄ:ື ມີ 9/16 ແບບຮບູ ທ່ ີເປັນ ແກນ່ ກຽ້ ງ - ສເີ ຫຼືອງ ຫຼື 9/16 [RY] ມີ 3/16 ແບບຮບູ ທ່ ີເປັນ ແກນ່ ກຽ້ ງ - ສຂີ ຽວ ຫຼື 3/16[Ry] ມີ 3/16 ແບບຮບູ ທ່ ີເປັນ ແກນ່ ຊາ - ສເີ ຫຼືອງ ຫຼື 3/16[rY] ມີ 1/16 ແບບຮບູ ທ່ ີເປັນ ແກນ່ ຊາ - ສຂີ ຽວ ຫຼື 1/16[ry] ຈາກການສະຫຸຼບຂາ້ ງເທິງນ້ີ ຈ່ງິ ຄດິ ໄລເ່ ປັນສດູ ຕາໍ ລາຊອກຫາແບບຮບູ ໄດດ້ ງ່ ັ ນ:້ີ ຖາ້ n ເປັນຈາໍ ນວນຄຂູ່ ອງ Heterozygous gene ແບບຮບູ ຈະມຈີ າໍ ນວນ 2n ແບບ. ກດົ ເກນທີ 3 ຂອງເມນເດລໄດຈ້ າກການປະສມົ ພນັ 2 ຄພູ່ າບລກັ ສະນະຊ່ ງຶ ແມນ່ ກດົ ເກນ ການຮຽງໝໃູ່ ໝຢ່ າ່ ງອດິ ສະຫຼະຂອງຈລຸ ງັ ສບື ພນັ ໃນ F2 2.2 ການຄດິ ໄລໂ່ ດຍການສາ້ ງແບບແຕກແໜງ ກ. ການຊອກຫາອດັ ຕາສວ່ ນແບບຢີນ ແມນ່ ການໃຫ້ຢີນປະສມົ ພນັ ເທ່ ືອລະລກັ ສະນະ ພອ້ ມກບັ ເອົາຫຼກັ ການການກະຕວງມາຄນູ . (ໂດຍອງີ ໃສອ່ ດັ ຕາສວ່ ນແບບຮບູ ແລະ ແບບຢີນຂອງ 1 ຄູ່ ພາບລກັ ສະນະ). ແຍກຢີນແລວ້ ປະສມົ ພນັ ເທ່ ືອລະລກັ ສະນະ ½ Rr x ½ Rr ½ Yy x ½ Yy ¼ RR 2/4 Rr ¼ rr ¼ YY 2/4 Yy ¼ yy 81

ເອົາຫຼກັ ການການກະຕວງມາຄນູ 1/4 YY 1/16 RRYY 1/4 YY 2/16 RrYY 2/4 Yy 4/16 RrYy 1/4 RR 2/4 Yy 2/16 RRYy 2/4 Rr 1/4 yy 2/16 Rryy 1/16 yy 1/16RRyy 1/4YY 1/16 rrYY 1/4 rr 2/4Yy 2/16 rrYy 1/4yy 1/16 rryy ຂ. ການຊອກຫາອດັ ຕາສວ່ ນແບບຮບູ ແມນ່ ລວມເອົາແບບຢີນທ່ ີໃຫລ້ ກັ ສະນະແບບຮບູ ອນັ ດຽວກນັ ແລວ້ ນາໍ ໄປປະສມົ ກນັ ເທ່ ືອລະລກັ ສະນະ ໂດຍເອົາຄາ່ ກະຕວງມາຄນູ ໃສດ່ ງ່ ັ ນ:້ີ 3/4 [R] 3/4 Y 9/16 [RY] ແກນ່ ກຽ້ ງ - ສເີ ຫຼືອງ 3/4 Y 3/16 [Ry] ແກນ່ ກຽ້ ງ - ສຂີ ຽວ 1/4 [r] 3/4 Y 3/16 [rY] ແກນ່ ຊາ - ສເີ ຫຼືອງ 1/4 y 1/16 [ry] ແກນ່ ຊາ - ສຂີ ຽວ 2.3 ການຄດິ ໄລໂ່ ດຍການໃຊຫ້ ຼກັ ການກະຕວງ ໃຫປ້ ະສມົ ເທ່ ືອລະລກັ ສະນະ ແລະ ນາໍ ເອົາຄາ່ ກະຕວງມາຄນູ ເຊ່ ັນ: 1/2 Rr x 1/2 Rr 1/2 Yy x 1/2 Yy 1/4 RR 2/4 Rr 1/4 rr 1/4 YY 2/4 Yy 1/4 yy ໂອກາດທ່ ີຈະໄດແ້ ບບຢີນ (RrYy) ຄດິ ໄລໄ່ ດດ້ ງ່ ັ ນ:ີ້ 2/4 Rr x 2/4 = 4/16 (RrYy) ຫຼື ໂອກາດທ່ ີຈະໄດແ້ ບບຢີນ (rryy) ແມນ່ ຄດິ ໄລຈ່ າກ 1/4 rr x 1/4 yy = 1/16 (rryy) ຖາ້ ຕອ້ ງການຄດິ ໄລຫ່ າແບບຮບູ ກ່ຊໍ ອກຫາໂອກາດທ່ ີຈະເກດີ ເປັນແບບຮບູ ໄດເ້ ຊ່ ັນ: ໂອກາດທ່ ີຈະໄດ້ [RY] ແມນ່ ຄດິ ໄລມ່ າຈາກ 3/4 R x 3/4 Y = 9/16 [RY] ໂອກາດທ່ ີຈະໄດ້ [Ry] ແມນ່ ໄດມ້ າຈາກ 3/4 R x 1/4 y = 3/16 [Ry] ແລະ ອ່ ນື ໆ. 82

ສະຫຸຼບລວມກດົ ເກນເມນເດລ ເມນເດລໄດໃ້ ຊເ້ ວລາທງັ ໝດົ ທດົ ລອງເຖງິ 7 ປີ ຈ່ງິ ໄດຂ້ ໍມ້ ນູ ເປັນຈາໍ ນວນຫຼວງຫຼາຍ ແລະ ສາມາດສະຫຸຼບດງ່ ັ ນ:້ີ ກ. ຢີນໜ່ ຶງສາມາດຄວບຄມຸ ລກັ ສະນະໃດໜ່ ືງທາງກາໍ ມະພນັ ຂ. ຢີນໜ່ ຶງສາມາດຄວບຄຸມລກັ ສະນະໃດໜ່ ຶງນນັ້ ຈະຢູ່ເປັນຄູ່ໆ. ຢີນຄູ່ນນັ້ ອາດຄືກນັ (ຕວົ ຢາ່ ງ: (RR) ຫຼື (rr) ຫຼື ຕາ່ ງກນັ ກ່ໄໍ ດ.້ (ຕວົ ຢາ່ ງ:(Rr) ຄ. ຖາ້ ຢີນຄນູ່ ນັ້ ຕາ່ ງກນັ ມຢີ ີນດຽວເທ່ ົານນັ້ ທ່ ີສາມາດສະແດງອອກເປັນແບບຮບູ ໄດ້ ສວ່ ນ ອກີ ຢີນໜ່ ຶງແອບແຝງຢຕູ່ າມກດົ ເກນຮວ່ ມລກັ ສະນະຂອງເມນເດລ. ງ. ໃນເວລາສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບື ເຊອື້ ຢີນແຕລ່ ະຄຈູ່ ະແຍກອອກຈາກກນັ ໄປຫາຈລຸ ງັ ສບື ເຊອ້ື ແຕລ່ ະ ຕວົ ຕາມກດົ ເກນແຍກລກັ ສະນະຂອງເມນເດລ. ຈ. ການແຍກອອກຈາກກນັ ຂອງແຕລ່ ະຄຈູ່ ະເປັນໄປແບບມອີ ດິ ສະຫຼະຕ່ ໍກນັ ແລະ ກນັ ກບັ ຄອູ່ ່ ນື ໆ ແລະ ຢີນຈະຮຽງຄກູ່ ນັ ໃໝໃ່ ນເວລາມກີ ານປະສມົ ພນັ ເກດີ ຂນຶ້ ຈະເປັນໄປຕາມກດົ ເກນຮຽງໝຢູ່ າ່ ງ ອດິ ສະຫຼະຕາມກດົ ເກນແຍກອດິ ສະຫຼະ. ສ. ເນ່ ອື ງຈາກຈລຸ ງັ ສືບເຊອື້ ເພດແມມ່ ໂີ ອກາດປະສມົ ພນັ ກບັ ຈລຸ ງັ ສືບເຊອ້ື ເພດຜຈູ້ ລຸ ງັ ໃດກ່ ໍ ໄດ້ ດ່ງັ ນນັ້ ອດັ ຕາສວ່ ນຂອງລກູ ຈ່ງຶ ເປັນອດັ ຕາສວ່ ນທ່ ີເກດີ ຈາກການປະສມົ ພນັ ແບບບງັ ເອີນ ຫຼື ແບບ ສມຸ່ (Random). 83

ກດົ ເກນຄວາມໜາ້ ເປັນໄປໄດ້ ໄດກ້ າ່ ວວາ່ : ໂອກາດໃນການເກີດລກັ ສະນະໃດໜ່ ຶງເທ່ ົາຜນົ ຄູນຂອງໂອກາດແຕລ່ ະໂອກາດ ເຫ່ ົຼານນັ້ ເຊ່ ັນ: ໂອກາດການເກດີ ລກູ ຊາຍ X ໂອກາດມລີ ກູ ລກັ ສະນະໜງັ ດອ່ ນ. ຕວົ ຢາ່ ງ 1: ຜວົ ເມຍຄໜູ່ ່ ຶງຕາ່ ງມລີ ກັ ສະນະ (heterozygous) ຂອງໜງັ ດອ່ ນ (albino) ໂອກາດທ່ ີ ຜວົ ເມຍຄນູ່ :ີ້ 1. ມລີ ກູ ເປັນຊາຍ - ຍງິ 2. ມລີ ກູ ເປັນໜງັ ດອ່ ນ 3. ມລີ ກູ ຍງິ ສໜີ ງັ ດອ່ ນ 4 ມລີ ກູ ຍງິ ສໜີ ງັ ປກົ ກະຕ.ິ ວທິ ີເຮັດ: ກາໍ ນດົ ໃຫ້ A = gene ຄວບຄມຸ ສປີ ກົ ກະຕິ (ເດ່ ັນ). ກາໍ ນດົ ໃຫ້ a = gene ຄວບຄມຸ ສດີ ອ່ ນ (ລບັ ). ຜວົ ເມຍຄນູ່ ຕີ້ າ່ ງມລີ ກັ ສະນະພນັ ຊອດ ຂອງສໜີ ງັ ດອ່ ນ Genotype ຈ່ງຶ ເປັນ Aa Aa = Aa x Aa Aa Aa AA Aa Aa aa ສປີ ກົ ກະຕິ = 3 4 1 ສດີ ອ່ ນ = 4 ຕອບ: 1. ຜຜຜຜົວົວວວົົ ເເເເມມມມຍຍຍຍຄຄຄຄນ�ນ�ູູ�ນູູ�ນມີ້ີີມມ້້ີມ້ ໂໂີີີໂໂີ ອອອອກກກກາາາາດດດດມມມມີີີີລລລລູູູກກກກູ ຊໜຍຍງງາິິ ັງຍສສດດປີີ -�ອກ�ອົ ນຍນກງິ =ະ==ຕ14ິ 21=14x1241x=34 1 5 2. 8 8 3. 4. = ຕວົ ຢາ່ ງ 2: ຊາຍຄນົ ໜ່ ຶງມໝີ ວດເລອື ດ A ກບັ ຍງິ ມໝີ ວດເລືອດ B ລກູ ຄນົ ທາໍ ອດິ ມໝີ ວດເລືອດ O. ໂອກາດທ່ ີຜວົ ເມຍຄນູ່ ີ້ ຈະມລີ ກູ ຄນົ ທ່ ີ 2 ໝວດເລອື ດ O ແລະ ຄນົ ທ່ ີ 3 ມໝີ ວດເລືອດ O ເທ່ ົາກບັ ເທ່ ົາໃດ? ວທິ ີແກ:້ ຊາຍໝວດເລອື ດ A, ຍງິ ໝວດເລືອດ B ມລີ ກູ ໝວດເລືອດ O ສະແດງວາ່ ແມຕ່ ອ້ ງມີ ລກັ ສະນະ ເຊອື້ ຊອດ (heterozygous): 84

P: Ai x Bi ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອື້ : A i Bi F1: (AB) (Ai) (Bi) (ii) ຄາໍ ຕອບ: ໂອກາດທ່ ີຜວົ - ເມຍ ຄນູ່ ຈ້ີ ະມລີ ກູ ຄນົ ທ່ ີ 2 ໝວດເລອື ດ O= 1 ໂອກາດທ່ ີຈະມລີ ກູ ຄນົ 4 1 1 1 ທ່ ີ 3 ເປັນຊາຍໝວດເລືອດ O = 2 x 4 = 8 85

ບດົ ທີ 7 ການຖາ່ ຍທອດລກັ ສະນະທາງກາໍ ມະພນັ ທ່ ີບ່ ໍເປັນໄປຕາມກດົ ເກນຂອງເມນ ເດລ 7.1 ການຖາ່ ຍທອດແຊນໃນກລໍ ະນແີ ຊນເດ່ ັນບ່ ໍສມົ ບນູ (Incomplete dominance) ໃນກໍລະນຢີ ີນເດ່ ັນສະແດງອອກຢ່າງເຕັມສວ່ ນ ແລະ ສາມາດຂ່ມົ ຢີນລບັ ຢ່າງສມົ ບູນ ດ່ງັ ນນັ້ ຮາ່ ງກາຍຮວ່ ມຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດເດ່ ັນ ແລະ ຮາ່ ງກາຍຕາ່ ງປະສມົ ພນັ ເພດ ຈະມຮີ ບູ ແບບຄກື ນັ ຕວົ ຢາ່ ງ: ແບບຢີນ (RR) ແລະ ແບບຢີນ (Rr) ຈະມຮີ ບູ ແບບຄກື ນັ ຄ:ື ແກນ່ ກຽ້ ງ. 7.2 ການຖາ່ ຍທອດລກັ ສະນະເດ່ ັນພິເສດ ເປັນການຖາ່ ຍທອດລກັ ສະນະທ່ ີເກີດຂຶ້ນເມ່ ອື ຮາ່ ງກາຍທ່ ີເປັນຮາ່ ງກາຍຕ່າງຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດ ປະກດົ ມລີ ກັ ສະນະເໜືອກວາ່ ແບບຮບູ ຂອງພ່ ໍ ແລະ ແມ ່ ທ່ ີເປັນເຊ້ືອບໍລິສຸດ. ລູກຊອດນ້ີເອີ້ນວາ່ : Heterosis ຕວົ ຢ່າງ: ຢີນ T ກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະຕນ້ົ ສງູ 75 ຊມ ແລະ t ກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະຕນ້ົ ເຕຍ້ ສງູ 25 ຊມ ເມ່ອື ປະສມົ ພນັ ເຊອື້ ບໍລສິ ດຸ ລນຸ້ P (TT) X (tt) ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອື້ T t ປະກດົ ວາ່ ລກູ ລນຸ້ F1 ແບບຢີນ (Tt) ແລະ ສງູ ເຖງິ 125 ຊມ 7.3 ພະຫອຸ າແລນ (Multiple alleles) ໝາຍເຖງິ ການສບື ເຊອື້ ທ່ ີປະກອບດວ້ ຍແອນລີນຫຼາຍກວາ່ 2 ຊະນດິ ຂນຶ້ ໄປແຕຄ່ ວບຄມຸ ລກັ ສະນະ ໃດໜ່ ຶງ ແອນລີນນ້ີມຕີ າໍ ແໜ່ງຢູ່ເທິງເສັ້ນໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີເປັນໂຄຣໂມໂຊມຄືກນັ (Homologous chromosome). ຕວົ ຢາ່ ງ: 1) ການສບື ເຊອື້ ກຽ່ ວກບັ ໝວດເລືອດ A, B, O ແລະ ເຣຊຸດ (Rhesus) ຂອງຄນົ ຖກື ຄວບ ຄມຸ ດວ້ ຍແອນລນີ ທ່ ີມຕີ າໍ ແໜງ່ ດຽວກນັ ຈາໍ ນວນ 3 ແອນລນີ ຄ:ື IA IB ແລະ IO ໃນນແີ້ ອນລີນ IA ເດ່ ັນ ທຽບເທ່ ົາກບັ IB ແລະ ແອນລີນທງັ ສອງ IA ແລະ IB ເດ່ ັນກວາ່ IO ຄນຸ ສມົ ບດັ ຂອງແອນລນີ ພວກນ້ີ ຄ:ື ແອນລນີ IA ກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະມແີ ອນຕເີ ຈນ Isoagglutinogen A ໃນເມດັ ເລືອດແດງ. ແອນລີນ IB ກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະມແີ ອນຕເີ ຈນ Isoagglutinogen B ໃນເມດັ ເລອື ດແດງ. ແອນລນີ IO ກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະບ່ ໍມແີ ອນຕເີ ຈນ Isoagglutinogen ໃດເລຍີ ໃນເມດັ ເລອື ດແດງ. 86

ດງ່ ັ ນນັ້ ທງັ 3 ແອນລີນຈະເຮັດໃຫມ້ ີ 6 ແບບຢີນ ແລະ ມີ 4 ແບບຮບູ ດງ່ ັ ລມຸ່ ນ:ີ້ ໝວດເລອື ດ ແບບຢີນ ແບບຮບູ A (IAIA) ແລະ (IAIO) [A] B ( IBIB) ແລະ (IBIO) [B] A ແລະ B (IAIB) [AB] O (IOIO) [O] ສດູ ຕາໍ ລາຊອກຫາຈາໍ ນວນແບບຢີນຂອງການສບື ເຊອື້ ທ່ ີເປັນພະຫແຸ ອນລີນຈາໍ ນວນ ແບບຢີນ = n/2 (n + 1) (n ແມນ່ ຈາໍ ນວນພະຫພຸ ດົ ແອນລນີ ) ໝວດເລືອດ A,B,O ມີ 3 ແອນລນີ ຕາ່ ງກນັ ດງ່ ັ ນນັ້ ມແີ ບບຢີນແມນ່ 3/2 (3+1) = 6 *Multiple alleles: ໝາຍເຖງິ ລກັ ສະນະໃດລກັ ສະນະໜ່ ຶງທ່ ີຖກື ຄວບຄມຸ ໂດຍ alleles ຫຼາຍກວາ່ 2 alleles ຂນຶ້ ໄປ ໂດຍຢີນດງ່ ັ ກາ່ ວມຕີ າໍ ແໜງ່ ຢເູ່ ທິງໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີເປັນ Homologous ເຊ່ ັນ: ກາໍ ມະພນັ ຂອງໝວດເລືອດ ABO (ພບົ ໂດຍ Bernstein) ຖກື ຄວບຄມຸ ໂດຍ alleles 3 alleles, ສຂີ ນົ ຂອງກະຕາ່ ຍ ຖກື ຄວບບຄມຸ ໂດຍ alleles 4 alleles ແລະ ສຕີ າຂອງແມງບດູ 3 alleles. ABO ຖກື ຄວບຄມຸ 3 alleles A ລກັ ສະນະເດ່ ັນ B ລກັ ສະນະເດ່ ັນ i ບ່ ໍສາ້ ງແອນຕເິ ຈນ - ລບັ A ແລະ B ເດ່ ັນທງັ ຄູ່ - ຂມ່ ົ ກນັ ບ່ ໍລງົ . ຂໍສ້ ງັ ເກດ: ໃນພະຫແຸ ອນລີນຈະບອກແຕພ່ ຽງວາ່ ມຢີ ີນຫຼາຍຕວົ ທ່ ີຄວບຄມຸ ລກັ ສະນະນນັ້ ໆ 1 ລກັ ສະນະ ໂດຍແຕລ່ ະລກັ ສະນະ ຫຼື 1 phenotype ມຢີ ີນຄວບຄມຸ ພຽງ 1 ແອນລີນເທ່ ົານນັ້ ໝາຍຄວາມ ວາ່ ຈະມຢີ ີນຈາໍ ນວນຫຼາຍເຊ່ ງິ ສະແດງລກັ ສະນະແບບຮບູ ອອກມາ. ຕວົ ຢາ່ ງ: 2) ໝວດເລືອດເຣຊຸດ (Rhesus) ເຊ່ ງິ ໝາຍເຖງິ ເຣຊຸດໃນໝວດເລືອດຂອງຄນົ ມີ 2 ຊະນດິ ຄື: Rh+ ແລະ Rh- . ຄນົ ທ່ ີມໝີ ວດເລືອດເຣຊຸດບວກ (Rh+) ຈະມແີ ອນຕີເຈນເຣຊຸດ (antigen Rh) ຢໃູ ນເຈຍ້ ຫມຸ້ ຈລຸ ງັ ເມດັ ເລອື ດແດງແຕບ່ ່ ໍມແີ ອນຕບີ ໍດເີ ຣຊຸດ (antibody Rh) ໃນນາໍ້ ເລືອດ. ຄນົ ທ່ ີມໝີ ວດເລອື ດເຣຊດຸ ລບົ (Rh-) ບ່ ໍມແີ ອນຕເີ ຈນເຣຊດຸ (antigen Rh) ຢໃູ່ ນເມດັ ເລືອດແດງ ແລະ ບ່ ໍມແີ ອນຕີ ບໍດເີ ຣຊຸດ (antibody Rh). ໄຟຖາ້ ຜຮູ້ ບັ ເລືອດມໝີ ວດເລືອດເຣຊຸດລບົ (Rh-) ໄດຮ້ ບັ ໝວດເລືອດເຣຊຸດ ບວກ (Rh+) ເຂົ້າໄປໃນຮາ່ ງກາຍຈະກະຕນຸ້ ໃຫສ້ າ້ ງແອນຕີບໍດເີ ຣຊຸດຂນ້ຶ . ຖາ້ ໃຫເ້ ຣຊຸດບວກຄງັ້ ຕ່ ໍໄປ ແອນຕີບໍດີເຣຊຸດໃນຮາ່ ງກາຍຜ້ຮູ ບັ ຈະຕອ້ ງແອນຕີເຈນເຣຊຸດເຮັດໃຫ້ເປັນອນັ ຕະລາຍເຖງິ ຕາຍໄດ.້ ດງ່ ັ ນນັ້ ຮບັ ໝວດເລືອດທ່ ີບ່ ໍເປັນອນັ ຕະລາຍຄື: Rh- ໃຫກ້ ບັ Rh+ ຫຼື Rh+ ໃຫກ້ ບັ Rh+ ແລະ Rh- ໃຫ້ 87

ກບັ Rh- ແຕຖ່ າ້ ໝວດເລືອດເຣຊຸດ Rh+ ໃຫຜ້ ທູ້ ່ ີມໝີ ວດເລືອດ Rh- ຈະເປັນອນັ ຕະລາຍເຖງິ ແກຄ່ ວາມ ຕາຍໄດ.້ ຖາ້ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປັນຕອ້ ງໃຫເ້ ລືອດໃນຄນົ , ຄນົ ດຽວຫຼາຍຄງັ້ ໃນໄລຍະ 1-2 ປີ ການໃຫເ້ ລືອດ ແບບໃດຈ່ງິ ມຄີ ວາມປອດໄພຫຼາຍທ່ ີສດຸ ? ຕວົ ຢ່າງ: ໝວດເລືອດເອ ເຣຊຸດລບົ (AARh-Rh-) ໃຫຜ້ ທູ້ ່ ີມີ ໝວດເລືອດເອ ເຣຊຸດບວກ (AARh+Rh+), ຜທູ້ ່ ີມໝີ ວດເລືອດບີເຣຊຸດບວກ (BBRh+Rh+) ໃຫຜ້ ທູ້ ່ ີມີ ໝວດເລືອດບີເຣຊຸດລບົ (BBRh-Rh-), ຜທູ້ ່ ີມໝີ ວດເລືອດໂອ ເຣຊຸດບວກ (OORh+Rh+) ໃຫຜ້ ທູ້ ່ ີມໝີ ວດເລືອດເອເຣຊຸດບວກ (AARh+Rh+), ຜທູ້ ່ ີມໝີ ວດເລືອດເອ ເຣຊຸດລບົ (AARh- Rh-) ໃຫຜ້ ທູ້ ່ ີມໝີ ວດເລອື ດເອບເີ ຣຊຸດລບົ (ABRh-Rh-). ຄາໍ ຕອບ: ຜທູ້ ່ ີມໝີ ວດເລືອດບເີ ຣຊຸດບວກ (BBRh+ Rh+) ໃຫຜ້ ທູ້ ່ ີມໝີ ວດເລືອດບເີ ຣຊຸດລບົ (BBRh-Rh-) ເປັນອນັ ຕະລາຍເຖງິ ຕາຍໄດ.້ 7.4 ພະຫແຸ ຊນ (Poly genes or Multiple genes) ພະຫຢຸ ີນໝາຍເຖງິ ກມຸ່ ຂອງຢີນຫຼາຍກວາ່ 2 ຄຂູ່ ນຶ້ ໄປຄວບຄມຸ ລກັ ສະນະໜ່ ຶງ ໂດຍທ່ ີຢີນເຫ່ ົຼານນັ້ ອາດຢູເທິງໂຄຣໂມໂຊມດຽວກນັ ຫຼື ຕາ່ ງໂຄຣໂມໂຊມກໍໄດ້ ຜນົ ທ່ ີໄດຄ້ ື ລກັ ສະນະທ່ ີເກດີ ຂ້ຶນເປັນ ລກັ ສະນະເຄ່ ິງກາງ ຫຼືຕ່ ໍເນ່ ືອງກນັ ຂ້ຶນຢູ່ກບັ ຈາໍ ນວນຂອງແອນລີນເດ່ ັນຂອງຢີນທງັ ໝດົ ທ່ ີຄວບຄຸມ ລກັ ສະນະນນັ້ ໆ ວາ່ ມຫີ ຼາຍໜ້ອຍພຽງໃດ ຕວົ ຢ່າງຂອງລກັ ສະນະທ່ ີຖກື ຄວບຄມຸ ໂດຍໂພລີຢີນໄດແ້ ກ່ ຄວາມສງູ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງສີຜິວໜງັ ຄນົ , ສີເນອ້ື ແກນ່ ໝາກສາລີ ກຣາຟທ່ ີສະແດງການກະຈາຍ ຂອງລກັ ສະນະເຫ່ ົຼານມ້ີ ກັ ຈະເປັນກຣາຟໂຄງ້ ທາໍ ມະດາ (nomal curve) ຍ່ ິງໄປກວາ່ ນນັ້ ຖາ້ ມຈີ າໍ ນວນຄູ່ ຂອງຢີນຫຼາຍເທ່ ົາໃດຄວາມແຕກຕາ່ ງຂອງລກັ ສະນະດ່ງັ ກາ່ ວກເໍ ຫັນໄດໜ້ ້ອຍລງົ ນນັ້ ຄືເປັນລກັ ສະຕ່ ໍ ເນ່ ອື ງຫຼາຍຂນ້ຶ ເທ່ ົານນັ້ ເຮັດໃຫຍ້ າກທ່ ີຈະລະບລຸ ກັ ສະນະດງ່ ັ ກາ່ ວລງົ ໄປຢາ່ ງຊດັ ເຈນ. ຕວົ ຢາ່ ງທ່ ີພ່ ໍສະແດງໃຫເ້ ຫັນໄດກ້ ຄໍ ື ການປະສມົ ພນັ ໝາກສາລີແກນ່ ສແີ ດງກບັ ແກນ່ ສຂີ າວຊ່ ງຶ ຖກື ຄວບຄມຸ ດວ້ ຍຢີນສອງຄູ່ ຖາ້ ຫາກໃຊພ້ ນັ ແທສ້ ແີ ດງ AABB ປະສມົ ກບັ ພນັ ແທສ້ ຂີ າວ aabb ຈະໄດ້ F1 ເປັນ AaBb ຊ່ ງຶ ມສີ ກີ າງໆ ຖາ້ ເອົາ F1 ປະສມົ ກນັ ເອງ ຈະໄດລ້ ກູ F2 ດງ່ ັ ນ:ີ້ AABB ມສີ ແີ ດງ AABb, AaBB ມສີ ສີ ມົ້ AaBb, AAbb. aaBB ມສີ ກີ າງໆ Aabb, aaBb ມສີ ອີ ອ່ ນ Aabb ມສີ ຂີ າວ ເນ່ ອື ງຈາກລກັ ສະນະສີຂອງແກນ່ ສາລີມສີ ີຢີນຄວບຄມຸ ພຽງ 2 ຄູ່ ການຈດັ ລະດບັ ສີກຍໍ ງັ ພໍແຍກ ອອກ ແຕສ່ ີໜງັ ຂອງຄນົ ຄາດວາ່ ມຢີ ີນເຖງິ 5 ຄູ່ ຄວບຄມຸ ຢູ່ ການແຍກລະດບັ ສີຈ່ ງິ ເຮັດໄດຍ້ າກໂດຍ ສະເພາະໃນກມຸ່ ເຊອ້ື ຊາດດຽວກນັ . 88

ຈະເຫັນໄດວ້ າ່ ລກັ ສະນະໜ່ ຶງ ທ່ ີເຮົາກາ່ ວມາຈະຕອ້ ງຖກື ຄວບຄມຸ ໂດຍຢີນຢາ່ ງໜອ້ ຍໜ່ ຶງຄສູ່ ະເໝີ ໃນທາງກບັ ກນັ ເປັນໄປໄດຫ້ ຼືບ່ ໍທ່ ີຢີນຄໜູ່ ່ ຶງຈະສາມາດຄວບຄມຸ ລກັ ສະນະໄດຫ້ ຼາຍກວາ່ ໜ່ ຶງຄາໍ ຕອບກຄໍ ື ເປັນໄປໄດ້ ແລະ ເຮົາເອ້ີນຢີນແບບນວີ້ າ່ ໄພໂອໂທຣປິກ (pieiotropic gene) ຕວົ ຢ່າງ: ໃນໜຊູ ະນດິ ໜ່ ຶງຊ່ ຶງຄວບຄຸມການຜະລິດໂປຣຕິນຊ່ ຶງເປັນສວ່ ນປະກອບຂອງກະດູກອອ່ ນຫາກເກດີ ການກາຍພນັ (mutation) ໃນຢີນນເ້ີ ຮັດໃຫ້ເກດີ ລກັ ສະນະຫຼາຍຢ່າງພ້ອມໆກນັ ໃນໜນູ ນັ້ ໆ ໄດແ້ ກກ່ ະດກູ ຂາ້ ງໜາ, ຫຼອດລມົ ຕບີ , ປອດຢືດຢນຸ່ ບ່ ໍໄດ,້ ຫວົ ໃຈໃຫຍ,່ ຜງົ້ ຮດູ ງັ ຕນັ ເປັນຕນົ້ . 7.5 ແຊນສາໍ ພນັ (linked genes) ຢີນສາໍ ພນັ ແມນ່ ຢີນທ່ ີນອນຢູ່ເທິງເສັ້ນໂຄຣໂມໂຊມອນັ ດຽວກນັ ເຊ່ ິງຈາໍ ນວນກມຸ່ ຂອງຢີນສາໍ ພນັ ຂອງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແຕລ່ ະຊະນດິ ຈະມເີ ທ່ ົາກບັ ຈາໍ ນວນແຮບພຣອຍດໂ໌ ຄຣໂມໂຊມຂອງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ນນັ້ ໆເຊ່ ັນ: ຄນົ ເຮົາຈະມຢີ ີນຄສູ່ າໍ ພນັ ເທ່ ົາກບັ 23 ກມຸ່ ຫຼື ເທ່ ົາກບັ ຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີເປັນແຮບພຣອຍດ໌ (n = 23). ດງ່ ັ ນນັ້ , ເທິງເສັ້ນໂຄຣໂມໂຊມໜ່ ຶງໆຕອ້ ງມຢີ ີນສາໍ ພນັ ຈາໍ ນວນຫຼວງຫຼາຍ ແລະ ບນັ ດາຢີນເຫ່ ົຼານ້ີ ຈະຖກື ການຖາ່ ຍທອດໄປຫາລນຸ້ ລກູ ຫຼານນາໍ ກນັ ສະເໝີ. ຢາກຮຢູ້ ີນນນັ້ ສາໍ ພນັ ກນັ ຫຼື ບ່ ໍຈະຕອ້ ງມກີ ານ ສກຶ ສາຈາກອດັ ຕາສວ່ ນຂອງແບບຮບູ ໃນລນຸ້ ລກູ ວາ່ ເປັນແນວໃດ? ຕວົ ຢາ່ ງ: ປະສມົ ພນັ ໝາກເລ່ ັນທ່ ີແຕກຕາ່ ງກນັ ດວ້ ຍ 2 ຄພູ່ າບລກັ ສະນະດງ່ ັ ນ:້ີ ສມົ ມດຸ ຢີນ T ກາໍ ນດົ ຕນົ້ ສງູ ເປັນຢີນເດ່ ັນ t ກາໍ ນດົ ຕນ້ົ ເຕຍ້ ທ່ ີເປັນຢີນລບັ ຢີນ S ກາໍ ນດົ ຕນ້ົ ບ່ ໍມຂີ ນົ ເປັນຢີນເດ່ ັນ s ກາໍ ນດົ ຕນົ້ ມຂີ ນົ ເປັນຢີນລບັ ການປະສມົ ພນັ ລນຸ້ P [ຕນ້ົ ສງູ - ບ່ ໍມຂີ ນົ ] x [ຕນ້ົ ເຕຍ້ - ມຂີ ນົ ] P: T- -T X t- -t S- -S s- -s ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອ້ື T- -t S- -s T- -t S- -s [TS] ເມ່ອື ໃຫລ້ ກູ F1 ໄປປະສມົ ພນັ ກບັ ຕນົ້ ເຕຍ້ - ມຂີ ນົ ເຊ່ ງິ ເປັນຮາ່ ງກາຍຮວ່ ມຈລຸ ງັ ປະສມົ ເພດລບັ ລກູ F2 ທ່ ີໄດມ້ າມີ 112 ຕນົ້ ແລະ ປະກດົ ອອກເປັນ 2 ຮບູ ແບບຄື: ຕນ້ົ ສູງ - ບ່ ໍມຂີ ນົ ຈາໍ ນວນ 54 ຕນົ້ ແລະ ຕນ້ົ ເຕຍ້ - ມຂີ ນົ ຈາໍ ນວນ 58 ຕນ້ົ ເມ່ອື ທຽບອດັ ຕາສວ່ ນແລວ້ ພບົ ເປັນອດັ ຕາສວ່ ນຄ:ື 1 : 1 89

F1 ປະສມົ ພນັ ກນັ ເອງ P: T- -t X T- -t S- -s S- -s ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອື້ F1 T- -t -t S- -s -s ແບບຢີນລກູ ລນຸ້ F2 T- -t t- -t S- -s s- -s [TS] [ts] ແບບຮບູ ທ່ ີປະກດົ ອອກມາ [ຕນ້ົ ສງູ - ບ່ ໍມຂີ ນົ ] [ຕນົ້ ເຕຍ້ - ມຂີ ນົ ] ຈາກການປະສມົ ພນັ ຂາ້ ງເທິງນພ້ີ ບົ ວາ່ ອດັ ຕາສວ່ ນແບບຮບູ ຂອງລກູ ລນຸ້ F2 ແມນ່ 1 : 1 ສະແດງ ວາ່ ຢີນທ່ ີກາໍ ນດົ ລກັ ສະນະທງັ ສອງນອນຢູ່ເທິີງເສັ້ນໂຄຣໂມໂຊມອນັ ດຽວກນັ . ໝາຍຄວາມວາ່ ຢີນ T ກບັ ຢີນ S ແມນ່ ຢເູ່ ທີງເສັ້ນໂຄຣໂມໂຊມອນັ ດຽວກນັ ແລະ ເປັນໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີເປັນ Homologous ກບັ ເສັ້ນໂຄຣໂມໂຊມຢີນ t ກບັ s ນອນຢູ່. ດ່ງັ ນນັ້ ຢີນທງັ ສອງຈ່ ງິ ຖກື ຖາ່ ຍທອດໄປຫາລູກນາໍ ກນັ ໂດຍບ່ ໍ ແຍກອອກຈາກກນັ ບ່ ໍເປັນໄປຕາມກດົ ເກນຂອງມງັ ແດນທ່ ີໄດສ້ ະເໜີໄວ.້ ໝາຍຄວາມວາ່ ຈລຸ ງັ ສບື ເຊອ້ື ທ່ ີ ສ້າງຂຶ້ນພຽງແຕ່ 2 ແບບຄື: TS ແລະ ts ແຕ່ຖາ້ ເປັນໄປຕາມກດົ ເກນຂອງມງັ ແດນຮາ່ ງກາຍທ່ ີມີ ແບບຢີນ (TtSs) ຈະຕອ້ ງສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບື ເຊອື້ 4 ແບບຄ:ື TS; Ts; tS; ແລະ ts ຈາກການປະສມົ ພນັ ຂາ້ ງເທິງນສ້ີ າມາດສະຫຸຼບໄດດ້ ງ່ ັ ນ:້ີ 1. ຖາ້ ຢີນທ່ ີສະແດງລກັ ສະນະແຕລ່ ະລກັ ສະນະນອນຢ່ເູ ທີິງເສັ້ນໂຄຣໂມໂຊມດຽວກນັ ເມ່ອື ສາ້ ງຈຸ ລງັ ສືບເຊອ້ື ຢີນທ່ ີສະແດງລກັ ສະນະທງັ ສອງນນັ້ ຈະບ່ ໍແຍກອອກຈາກກນັ . ດງ່ ັ ນນັ້ ຈ່ງຶ ຖກື ຖາ່ ຍທອດໄປ ດວ້ ຍກນັ ຢສູ່ ະເໝີເອນີ້ ຢີນເຫ່ ົຼານວ້ີ າ່ : “ ຢີນສາໍ ພນັ ”. 2. ຖາ້ ຢີນທ່ ີສະແດງລກັ ສະນະແຕລ່ ະລກັ ສະນະເປັນອິດສະຫຼະຕ່ ໍກນັ ຄືນອນຢູ່ເທິງເສັ້ນໂຄຣໂມ ໂຊມທ່ ີເປັນເສັ້ນຕາ່ ງກນັ ເມ່ອື ສາ້ ງຈລຸ ງັ ສືບເຊອ້ື ຢີນເຫ່ ົຼານຈີ້ ະແຍກອອກຈາກກນັ ຕາມກດົ ເກນຂອງມງັ ແດນ. 7.6 ລກັ ສະນະເພດ, ການກາໍ ນດົ ເພດ ແລະ ການສບື ເຊອື້ ໄປຕາມໂຄຣໂມໂຊມເພດ 1. ລກັ ສະນະເພດ ແມນ່ ບນັ ດາລກັ ສະນະ ແລະ ຈດຸ ພິເສດທາງກາຍະວພິ າກ ແລະ ສະລິລະວທິ ະຍາ ທງັ ພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກ ຂອງຮາ່ ງກາຍທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ສະແດງອອກເພ່ ືອຮບັ ປະກນັ ໃຫແ້ ກກ່ ານຂະຫຍາຍພນັ ແລະ 90

ສບື ເຊອື້ ສາຍດວ້ ຍເພດ ໄປຫາແຕລ່ ະລນຸ້ ຂອງສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ນນັ້ . ການຈາໍ ແນກຄວາມແຕກຕາ່ ງກນັ ລະຫວາ່ ງເພດຜູ້ ແລະ ເພດແມ ່ ໃນຈາໍ ພວກສດັ ທ່ວົ ໄປ ບ່ ໍວາ່ ຂນັ້ ຕາ່ ໍ ແລະ ຂນັ້ ສງູ ເພ່ ິນສາມາດຈາໍ ແນກຄວາມແຕກຕາ່ ງລະຫວາ່ ງເພດຜູ້ ແລະ ເພດແມໄ່ ດດ້ ວ້ ຍ 2 ລກັ ສະນະຄ:ື - ລກັ ສະນະເພດຂນັ້ I ແມນ່ ລກັ ສະນະຂອງອະໄວຍະວະເພດຜະລິດຈລຸ ງັ ສບື ເຊອື້ ແລະ ອະໄວ ຍະວະທ່ ີຮບັ ປະກນັ ໃຫແ້ ກກ່ ານປະສມົ ພນັ ໂດຍກງົ (reproductive organs) - ລກັ ສະນະເພດຂນັ້ II ຫຼື ລກັ ສະນະເພດສາໍ ຮອງ ແມນ່ ບນັ ດາລກັ ສະນະທ່ ີສະແດງອອກທງັ ພາຍ ໃນ ຫຼື ພາຍນອກຂອງຮາ່ ງກາຍ ແຕບ່ ່ ໍມບີ ດົ ບາດໂດຍກງົ ຕ່ ໍການປະສມົ ພນັ ບາງລກັ ສະນະກ່ມໍ ບີ ດົ ບາດ ຊວ່ ຍການປະສມົ ພນັ ບາງລກັ ສະນະກ່ບໍ ່ ໍມບີ ດົ ບາດຫຍງັ ເລຍີ . ລກັ ສະນະເພດຂນັ້ II ສະແດງອອກທາງ ດາ້ ນຮບູ ຮາ່ ງ, ລກັ ສະນະ, ສສີ ນັ ແລະ ສຽງ. ຕວົ ຢາ່ ງ: - ຜຊູ້ າຍ: ມໜີ ວດ, ເຄົາ, ມສີ ຽງໃຫຍ່ (ທມຸ້ ) ຫຼາຍກວາ່ ຜຍູ້ ງິ ; ກະດກູ ແຂນຂອງຜຊູ້ າຍໜກັ ກວາ່ ກະດກູ ແຂນຂອງຜຍູ້ ງິ - ຜຍູ້ ງິ : ມປີ ະຈາໍ ເດອື ນ, ມນີ ມົ ຂະຫຍາຍຕວົ ຫຼາຍກວາ່ ຜຊູ້ າຍ, ຜຍູ້ ງິ ມກີ ະດກູ ຊາມໃຫຍກ່ ວາ່ ກະດກູ ຊາມເພດຊາຍ - ກວາງເພດຜ:ູ້ ມເີ ຂົາ ແຕກ່ ວາງແມບ່ ່ ໍມເີ ຂົາ - ນກົ : ໂດຍທ່ວົ ໄປນກົ ຕວົ ຜມູ້ ສີ ສີ ນັ ແລະ ຮອ້ ງມວ່ ນກວາ່ ນກົ ຕວົ ແມ ່ ຄວາມແຕກຕາ່ ງລກັ ສະນະເພດຂນັ້ II ຂອງເພດຜູ້ ແລະ ເພດແມ ່ ແມນ່ ຂນຶ້ ກບັ ແຕລ່ ະຊະນດິ ຂອງ ສ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແຕລ່ ະຊະນດິ ຫຼື ບາງຊະນດິ ກ່ຈໍ າໍ ແນກໄດງ້ າ່ ຍ ພຽງແຕເ່ ຫັນກ່ຮໍ ວູ້ າ່ ເພດຜູ້ ຫຼື ເພດແມ ່ ເຊ່ ັນ: ໄກງ່ ວງ, ສງິ ແຕບ່ າງຊະນດິ ກ່ຈໍ າໍ ແນກໄດຍ້ າກເຊ່ ັນ: ນກົ ກາງແກ… ການສະແດງລກັ ສະນະເພດຂນັ້ II ບາງຊະນດິ ກ່ສໍ ະແດງອອກຕງັ້ ແຕເ່ ກດີ ບາງຊະນດິ ສະແດງອອກໃນໄລຍະເວລາຮາ່ ງກາຍຈະເລີນເຕບີ ໂຕ ຫຼື ເປັນໄປຕາມລະດກູ ານ. 2. ການກາໍ ນດົ ເພດ 2.1 ການກາໍ ນດົ ເພດດວ້ ຍ ໂຄຣໂມໂຊມ (chromosome) ໂຄຣໂມໂຊມໃນຈລຸ ງັ ຮາ່ ງກາຍຂອງສ່ ງິ ທ່ ີມຊີ ວີ ດິ ແບງ່ ອອກເປັນ 2 ປະເພດຄ:ື ໂຄຣໂມໂຊມທາໍ ມະ ດາ (autosome) ແມນ່ ໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີຄວບຄມຸ ລກັ ສະນະຕາ່ ງໆຂອງຮາ່ ງກາຍເຊ່ ງິ ມຢີ ່ໃູ ນເພດຍິງ ແລະ ເພດຊາຍ, ໂຄຣໂມໂຊມເພດ (sex chromosome) ເປັນໂຄຣໂມໂຊມທ່ ີມຮີ ບູ ຮາ່ ງແຕກຕາ່ ງກນັ ສະເພາະ ໃນເພດຊາຍ ໂດຍທ່ວົ ໄປແລວ້ ກຽ່ ວຂອ້ ງກບັ ເພດເຊ່ ັນ: ໃນຄນົ ເຮົາ ຖາ້ ມີ XY ແມນ່ ເພດຊາຍ, ຖາ້ ມີ XX ແມນ່ ເພດຍິງ. ດ່ງັ ນນັ້ ຈາໍ ນວນໂຄຣໂມໂຊມທງັ ໝດົ ໃນເພດຊາຍແມນ່ 44+XY ແລະ ໃນເພດຍິງ 91