Important Announcement
PubHTML5 Scheduled Server Maintenance on (GMT) Sunday, June 26th, 2:00 am - 8:00 am.
PubHTML5 site will be inoperative during the times indicated!

Home Explore SachMoi.Net-1001-bi-an-chua-co-loi-giai

SachMoi.Net-1001-bi-an-chua-co-loi-giai

Description: SachMoi.Net-1001-bi-an-chua-co-loi-giai

Search

Read the Text Version

["d\u00f9ng c\u00e1ch g\u00ec \u0111\u1ec3 v\u1eadn chuy\u1ec3n t\u1edbi n\u01a1i xa x\u00f4i \u0111\u1ec3 d\u1ef1ng l\u00ean cho \u0111\u1ee9ng s\u1eebng s\u1eefng m\u1ed9t c\u00e1ch v\u1eefng ch\u00e3i nh\u01b0 v\u1eady. H\u01a1n n\u1eefa, m\u1ea5y th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc, c\u01b0 d\u00e2n tr\u00ean \u0111\u1ea3o c\u00f2n ch\u01b0a bi\u1ebft \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3 s\u1eaft. V\u1eady ai l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebf t\u00e1c ra nh\u1eefng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 tr\u00ean \u0111\u1ea3o trong khi ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n tr\u00ean \u0111\u1ea3o c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng? C\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 ph\u00e2n t\u00edch c\u00e1ch b\u1ed1 tr\u00ed nh\u1eefng pho t\u01b0\u1ee3ng kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean \u0111\u1ea3o v\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n th\u1ea5y nh\u1eefng n\u01a1i khai th\u00e1c \u0111\u00e3 \u1edf tr\u00ean d\u00e3y n\u00fai Ran\u00f4rak\u00f4. M\u1ea5y ch\u1ee5c v\u1ea1n m\u00e9t kh\u1ed1i \u0111\u00e1 c\u1ee9ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee5c l\u1ea5y ra, kh\u1eafp n\u01a1i v\u01b0\u01a1ng v\u00e3i \u0111\u1ea7y nh\u1eefng \u0111\u00e1 v\u1ee5n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, nh\u1eefng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 kh\u1ed5ng l\u1ed3 sau khi l\u00e0m xong \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n \u0111\u1ebfn n\u01a1i xa \u0111\u1eb7t d\u1ef1ng. Tr\u00ean \\\"c\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng\\\" v\u1eabn c\u00f2n n\u1eb1m l\u1ea1i ng\u1ed5n ngang h\u00e0ng tr\u0103m t\u1ea3ng \u0111\u00e1 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c gia c\u00f4ng v\u00e0 nh\u1eefng pho t\u01b0\u1ee3ng \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ebf t\u00e1c dang d\u1edf. M\u1ed9t pho trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 th\u1eadt k\u1ef3 di\u1ec7u, ph\u1ea7n m\u1eb7t c\u1ee7a t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 \u0111\u00e3 t\u1ea1c xong, nh\u01b0ng ph\u1ea7n sau \u0111\u1ea7u th\u00ec v\u1eabn \u0111ang li\u1ec1n v\u1edbi n\u00fai \u0111\u00e1. Th\u1ef1c ra, ch\u1ec9 c\u1ea7n m\u1ea5y nh\u00e1t n\u1eefa l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00e1ch t\u01b0\u1ee3ng ra kh\u1ecfi n\u00fai, nh\u01b0ng t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a n\u00f3 l\u1ea1i kh\u00f4ng l\u00e0m nh\u01b0 v\u1eady; d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 h\u1ecd b\u1ed7ng ph\u00e1t hi\u1ec7n ra \u0111i\u1ec1u g\u00ec v\u00e0 v\u1ed9i v\u00e0ng b\u1ecf \u0111i. Ph\u00f3ng t\u1ea7m m\u1eaft ra to\u00e0n b\u1ed9 \\\"c\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng\\\" khai t\u00e1c \u0111\u00e1 l\u00e0 quang c\u1ea3nh \u0111\u1ed3 s\u1ed9, ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra khi\u1ebfn cho t\u1ea5t c\u1ea3 th\u1ee3 \u0111\u00e1 k\u00e9o nhau b\u1ecf \u0111i. Tr\u00ean \\\"c\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng\\\", nh\u1eefng m\u1ea3nh \u0111\u00e1 v\u1ee1, nh\u1eefng \u0111\u00e1 v\u1ee5n v\u1ee9t l\u1ea1i t\u1ee9 tung, t\u1ef1a nh\u01b0 nh\u1eefng v\u1ebft ch\u00e2n b\u1ecf ch\u1ea1y trong h\u1ed7n lo\u1ea1n. Tr\u00ean nh\u1eefng m\u1ea3nh \u0111\u00e1 \u0111\u00f3 c\u00f2n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i v\u1ebft \u0111\u1ee5c kh\u00e1 s\u00e2u v\u00e0 nh\u1eefng m\u1ea1t \u0111\u00e1 b\u1eafn tung t\u00f3e kh\u1eafp n\u01a1i, ch\u1ee9ng t\u1ecf tr\u00ean \\\"c\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng\\\" \u0111ang tr\u00e0n tr\u1ec1 b\u1ea7u kh\u00f4ng kh\u00ed vui v\u1ebb v\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c h\u0103ng say. Nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m \u1edf nh\u1eefng m\u1ee9c \u0111\u1ed9 ti\u1ebfn tri\u1ec3n kh\u00e1c nhau tr\u00ean c\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ng\u01b0ng \u0111\u1ecdng v\u1ebft th\u1eddi gian \u1edf \u0111\u00f3. V\u1eady tr\u00ean \u0111\u1ea3o \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra vi\u1ec7c g\u00ec? N\u00fai l\u1eeda phun tr\u00e0o? b\u1edfi \u0111\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh nh\u1edd ch\u00ednh n\u00fai l\u1eeda n\u00e0y. Tuy nhi\u00ean, c\u00e1c nh\u00e0 \u0111\u1ecba ch\u1ea5t cho r\u1eb1ng, \u0111\u1ea3o Rapanui c\u1ed1 nhi\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ea3o n\u00fai l\u1eeda, nh\u01b0ng n\u00fai l\u1eeda \u0111\u00e3 t\u1eaft t\u1eeb l\u00e2u, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn c\u01b0 tr\u00fa tr\u00ean \u0111\u1ea3o v\u00e0 n\u00f3 \u0111\u00e3 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh su\u1ed1t t\u1eeb \u0111\u00f3. Hay b\u1ecb cu\u1ed1ng phong s\u00f3ng gi\u1eef, ho\u1eb7c tai h\u1ecda g\u00ec \u0111\u00f3 khi\u1ebfn cho c\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng ph\u1ea3i d\u1eebng vi\u1ec7c. C\u01b0 d\u00e2n tr\u00ean \u0111\u1ea3o \u0111\u00e3 qu\u00e1 quen v\u1edbi c\u1ea3nh s\u00f3ng gi\u00f3, ch\u1eafc ch\u1eafn kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec c\u1ea3nh cu\u1ed3ng phong m\u00e0 ho\u1ea3ng lo\u1ea1n. V\u00e0 n\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 th\u00ec sau khi tai qua n\u1ea1n kh\u1ecfi, c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf l\u1ea1i. Nh\u01b0ng h\u1ecd \u0111\u00e3 kh\u00f4ng l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf. V\u00ec sao l\u1ea1i nh\u01b0 v\u1eady? V\u00ec sao ph\u1ea3i t\u1ea1c nh\u1eefng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 kh\u1ed5ng l\u1ed3 n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n, v\u00ec sao tr\u00ean c\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t d\u1eebng m\u1ecdi vi\u1ec7c l\u1ea1i l\u00e0 m\u1ed9t b\u00ed \u1ea9n n\u1eefa. R\u1ea5t nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 nghi\u00ean c\u1ee9u 600 pho t\u01b0\u1ee3ng r\u1ea3i r\u00e1c tr\u00ean \u0111\u1ea3o v\u00e0 quy m\u00f4, \u0111\u1ecba h\u00ecnh \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i c\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng khai th\u00e1c \u0111\u00e1 t\u1ea1c t\u01b0\u1ee3ng cho \u0111\u00e3 cho r\u1eb1ng, kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng c\u00f4ng vi\u1ec7c nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u00f2i h\u1ecfi ph\u1ea3i c\u00f3 5.000 lao \u0111\u1ed9ng kh\u1ecfe m\u1ea1nh m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m n\u1ed5i. H\u1ecd \u0111\u00e3 ti\u1ebfn h\u00e0nh, th\u00ed nghi\u1ec7m, t\u1ea1c m\u1ed9t pho t\u01b0\u1ee3ng h\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi c\u1ee1 trung b\u00ecnh, th\u1ea5y r\u1eb1ng ph\u1ea3i c\u00f3 h\u01a1n m\u01b0\u1eddi th\u1ee3 l\u00e0m vi\u1ec7c su\u1ed1t m\u1ed9t n\u0103m. D\u00f9ng b\u1ed9 con l\u0103n g\u1ed7 tr\u01b0\u1ee3t \u0111i h\u1ea7u nh\u01b0 l\u00e0 c\u00e1ch gi\u1ea3i quy\u1ebft duy nh\u1ea5t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u1eadn chuy\u1ec3n tr\u00ean \u0111\u1ea3o. H\u01a1n n\u1eefa ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p v\u1eadn chuy\u1ec3n nguy\u00ean th\u1ee7y \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng v\u1eadt kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u0111\u1ebfn b\u1ea5t c\u1ee9 x\u00f3 x\u1ec9nh n\u00e0o tr\u00ean \u0111\u1ea3o.","R\u00f5 r\u00e0ng ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c n\u00e0y \u0111\u00f2i h\u1ecfi r\u1ea5t nhi\u1ec1u s\u1ee9c lao \u0111\u1ed9ng, trong khi \u0111\u00f3 \u00f4ng Jac\u00f4b\u01a1 Rug\u01a1ven m\u00f3i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea3o n\u00e0y, \u00f4ng ta \u0111\u00e3 n\u00f3i r\u1eb1ng tr\u00ean \u0111\u1ea3o d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e2y c\u1ed1i g\u00ec c\u1ea3. V\u1eady l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u00f9ng con l\u0103n g\u1ed7 \u0111\u1ec3 v\u1eadn chuy\u1ec3n nh\u01b0ng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady th\u00ec nh\u1eefng pho t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eadn chuy\u1ec3n nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o tr\u00ean \u0111\u1ea3o? Ngo\u00e0i ra, trong s\u1ed1 nh\u1eefng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 tr\u00ean \u0111\u1ea3o, kh\u00f4ng \u00edt nh\u1eefng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed9i m\u0169 \u0111\u00e1. Nh\u1eefng chi\u1ebfu m\u0169 \u0111\u00e1 n\u1eb7ng t\u1eeb 2 \u0111\u1ebfn 10 t\u1ea5n, \u0111\u00e2y l\u1ea1i l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u1eefa, mu\u1ed1n \u0111\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng chi\u1ebfc m\u0169 \u0111\u00e1 \u0111\u00f3 l\u00ean \u0111\u1ea7u t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 kh\u1ed5ng l\u1ed3 th\u00ec \u00edt nh\u1ea5t c\u0169ng ph\u1ea3i c\u00f3 thi\u1ebft b\u1ecb c\u1ea7n c\u1ea9u. Tr\u00ean \u0111\u1ea3o kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e2y c\u1ed1i, c\u1ea3 \u0111\u1ebfn g\u1ed7 l\u00e0m con l\u0103n c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 th\u00ec v\u1eadt li\u1ec7u g\u00ec \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea7n c\u1ea9u. Ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn l\u00e0 5.000 s\u1ee9c lao \u0111\u1ed9ng kh\u1ecfe m\u1ea1nh \u0103n b\u1eb1ng g\u00ec, s\u1ed1ng ra sao? Trong th\u1eddi k\u1ef3 l\u1ecbch s\u1eed xa x\u01b0a \u1ea5y, tr\u00ean \u0111\u1ea3o ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ea5y tr\u0103m th\u1ed5 d\u00e2n, h\u1ecd \u0103n gi\u00f3 n\u1eb1m s\u01b0\u01a1ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi nguy\u00ean th\u1ee7y th\u00ec l\u00e0m g\u00ec c\u00f3 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c cung c\u1ea5p cho 5.000 mi\u1ec7ng \u0103n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi lao \u0111\u1ed9ng. V\u1ecf c\u00e2y tr\u00ean \u0111\u1ea3o, tr\u1ed3ng c\u1ea5y l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, h\u1ecda ho\u1eb1n c\u00f3 t\u00f4m c\u00e1 tr\u00f4i d\u1ea1t v\u00e0o b\u00e3i c\u00e1t c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u1ecfa m\u00e3n n\u1ed5i nhu c\u1ea7u cu\u1ed9c s\u1ed1ng th\u1ea5p nh\u1ea5t c\u1ee7a h\u1ecd. Hi\u1ec7n nay tr\u00ean \u0111\u1ea3o c\u0169ng ch\u1ec9 c\u00f3 1.800 ng\u01b0\u1eddi, r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u1ed3 d\u00f9ng sinh ho\u1ea1t c\u00f2n ph\u1ea3i d\u1ef1a v\u00e0o s\u1ef1 cung c\u1ea5p t\u1eeb \u0111\u1ea5t li\u1ec1n. C\u00f3 l\u1ebd th\u1ebf l\u1ef1c t\u00f4n gi\u00e1o b\u1eaft bu\u1ed9c th\u1ed5 d\u00e2n tr\u00ean \u0111\u1ea3o s\u00e1ng t\u1ea1o ra nh\u1eefng k\u1ef3 t\u00edch th\u1ebf gian n\u00e0y. Song th\u1ed5 d\u00e2n tr\u00ean \u0111\u1ea3o l\u00e0 nh\u1eefng c\u01b0 d\u00e2n nguy\u00ean th\u1ee7y ch\u01b0a c\u00f3 t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng t\u00f4n gi\u00e1o n\u00e0o. M\u00e3i \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 19, khi c\u00e1c gi\u00e1o s\u0129 ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p t\u1edbi truy\u1ec1n \u0111\u1ea1o, h\u1ecd m\u1edbi d\u1ea7n d\u1ea7n ti\u1ebfp thu \u0111\u1ea1o Thi\u00ean Ch\u00faa R\u00f4ma. Nh\u1eefng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 \u0111\u1ee9ng nh\u00ecn ra bi\u1ec3n th\u00ec \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho t\u00f4n gi\u00e1o m\u00e0 ngay c\u1ea3 \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n tr\u00ean \u0111\u1ea3o c\u0169ng ch\u1eb3ng hi\u1ec3u g\u00ec. N\u1eef s\u0129 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ed9i kh\u1ea3o s\u00e1t c\u1ee7a vi\u1ec7n b\u1ea3o t\u00e0ng Britain Scox\u01a1be R\u00f4t\u01a1li, b\u1eb1ng gi\u1ecdng x\u00fac \u0111\u1ed9ng v\u00e0 m\u01a1 h\u1ed3 ghi trong h\u1ed3i k\u00fd c\u1ee7a m\u00ecnh \\\"... v\u00ec kh\u00f4ng kh\u00ed tr\u00ean \u0111\u1ea3o khi\u1ebfn ch\u00fang t\u00f4i c\u00f3 c\u1ea3m gi\u00e1c r\u1eb1ng x\u01b0a kia n\u00f3 \u0111\u00e3 t\u1eebng t\u1ed3n t\u1ea1i m\u00e0 ng\u00e0y nay th\u00ec \u0111\u00e3 m\u1ea5t \u0111i m\u1ed9t quy ho\u1ea1ch qu\u00e1 \u0111\u1ed3 s\u1ed9 v\u1edbi m\u1ed9t kh\u00ed th\u1ebf v\u00f4 bi\u00ean. Nh\u01b0ng r\u1ed1t cu\u1ed9c n\u00f3 l\u00e0 c\u00e1i g\u00ec? V\u00e0 n\u00f3 v\u00ec c\u00e1i g\u00ec?\\\" H.T s\u01b0u t\u1ea7m T\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi Nam M\u1ef9 Tr\u01b0\u1edbc khi Colombo \u0111\u1eb7t ch\u00e2n l\u00ean ch\u00e2u M\u1ef9, n\u01a1i n\u00e0y v\u1ed1n l\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ecba c\u1ee7a ng\u1eddi Indian. \u0110i\u1ec1u l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f3 l\u00fd gi\u1ea3i l\u00e0: Trong t\u00e1c ph\u1ea9m ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u1ed5 \u0111\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n \u1edf Mexico v\u00e0 m\u1ed9t v\u00e0i n\u01a1i \u1edf Nam M\u1ef9 \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c l\u00e0m b\u1eb1ng \u0111\u00e1 ho\u1eb7c g\u1ed1m. \u1ede Mexico c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ecfa c\u1ed5 \u0111\u00e3 t\u1eebng ph\u00e1t hi\u1ec7n th\u1ea5y m\u1ed9t t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi Feicui \u0111i\u00eau kh\u1eafc v\u00e0o th\u1eddi k\u1ef3 v\u0103n h\u00f3a Olmek. Tuy ph\u1ea7n m\u0169i c\u1ee7a t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u1ee7y ho\u1ea1i nh\u01b0ng t\u1eeb c\u00e1c \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng nh\u01b0 khu\u00f4n m\u1eb7t ph\u1eb3ng, h\u00f5m m\u1eaft kh\u00f4ng s\u00e2u, l\u00f4ng m\u00e0y, tr\u00e1n v\u00e0 x\u01b0\u01a1ng g\u00f2 m\u00e1 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn ra \u0111\u00e2y l\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng. M\u1ed9t","t\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi b\u1eb1ng \u0111\u00e1 kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n \u1edf Oatimala c\u0169ng c\u00f3 \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng gi\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng r\u00f5 r\u1ec7t. M\u1ed9t t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi b\u1eb1ng \u0111\u00e1 kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n \u1edf Valalucks thu\u1ed9c Mexico, tho\u1ea1t nh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 nh\u1eadn ra l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi da \u0111en ch\u00e2u Phi v\u1edbi m\u00f4i d\u00e0y, tr\u00e1n tr\u00f2n ch\u1ee9 kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0 t\u01b0\u1edbng m\u1ea1o c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Indian ch\u00e2u M\u1ef9. Theo c\u00e1ch n\u00f3i th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng, ngh\u1ec7 thu\u1eadt l\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ea3n \u00e1nh cu\u1ed9c s\u1ed1ng. Ng\u01b0\u1eddi Indian c\u1ed5 \u0111\u1ea1i kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i\u00eau kh\u1eafc t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 m\u00ecnh ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng quen bi\u1ebft. V\u1eady t\u1ea1i \u1edf \u0111\u00e2y l\u1ea1i c\u00f3 nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1eb7t ch\u00e2n l\u00ean ch\u00e2u M\u1ef9? T\u1eeb l\u00e2u, ng\u01b0\u1eddi ta v\u1eabn n\u00f3i v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 t\u1eebng \u0111\u1eb7t ch\u00e2n \u0111\u1ebfn ch\u00e2u M\u1ef9 hay c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tin v\u00e0o tin \u0111\u1ed3n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi Phinigi ti\u1ec1n s\u1eed \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y. Nh\u01b0ng ch\u0169ng v\u1eabn l\u00e0 nh\u1eefng gi\u1ea3 thi\u1ebft ch\u01b0a c\u00f3 s\u1ee9c thuy\u1ebft ph\u1ee5c. Li\u1ec7u c\u00f3 ph\u1ea3i ng\u01b0\u1eddi da \u0111en \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00fac t\u01b0\u1ee3ng \u1ea5y l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00f4 l\u1ec7 ch\u00e8o thuy\u1ec1n trong h\u1ea1m \u0111\u1ed9i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Phinigi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i. M\u00e0 n\u1ebfu t\u00ednh c\u1ea3 s\u1ef1 vi\u1ec7c nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec ai l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 l\u1ea5y h\u1ecd \u0111\u1ec3 kh\u1eafc t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e2y? \u1ede b\u00ean c\u1ea1nh \\\"C\u1eeda m\u1eb7t tr\u1eddi\\\" n\u1ed5i ti\u1ebfng t\u1ea1i Tijuana c\u0169ng c\u00f3 t\u1edbi 48 pho t\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi. Ng\u01b0\u1eddi ta cho r\u1eb1ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ed9i danh d\u1ef1 t\u1ebf th\u1ea7n gi\u1ed1ng nh\u01b0 t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 tr\u01b0\u1edbc c\u00e1c mi\u1ebfu th\u1ea7n th\u01b0\u1eddng th\u1ea5y. Tuy nhi\u00ean, \u0111i\u1ec1u l\u00e0m cho c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 v\u00e0 nh\u00e2n lo\u1ea1i h\u1ecdc ch\u00fa \u00fd l\u00e0 dung m\u1ea1o c\u1ee7a 48 pho t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 n\u00e0y kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau: C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi m\u0169i cao, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi m\u00f4i d\u00e0y, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tai to, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng m\u0169i th\u1ea5p,... Qua c\u00e1c kh\u1ea3o s\u00e1t t\u1ef7 m\u1ef7, h\u1ecd ph\u00e1t hi\u1ec7n ra nh\u1eefng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 n\u00e0y l\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c ch\u1ee7 y\u1ebfu tr\u00ean Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. C\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i, nh\u1eefng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ebf t\u00e1c d\u1ef1a tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng v\u1ec1 ngo\u1ea1i h\u00ecnh c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c v\u00e0 t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1o ra n\u00f3 n\u1eafm b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. Tuy nhi\u00ean, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebf t\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 hi\u1ec3u bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c v\u00e0 c\u00e1c t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e2y? H.T s\u01b0u t\u1ea7m Th\u00e0nh ph\u1ed1 tr\u00ean kh\u00f4ng Machu Picchu - Peru Th\u00e1ng 6 n\u0103m 1011, \u0111\u1ed9i kh\u1ea3o s\u00e1t Tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Gi\u00earu d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a nh\u00e0 th\u00e1m hi\u1ec3m M\u1ef9 halmebinquy \u0111\u00e3 xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb Cuzco \u0111i t\u00ecm ki\u1ebfm m\u1ed9t c\u1ee9 \u0111i\u1ec3m b\u00ed m\u1eadt m\u00e0 b\u1ed9 ph\u1eadn c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a \u0110\u1ebf qu\u1ed1c Inca c\u00f2n gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c sau khi ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y Ban Nha chinh ph\u1ee5c Milu. K\u1ebft qu\u1ea3 l\u00e0 c\u1ee9 \u0111i\u1ec3m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y nh\u01b0ng kh\u00f4ng ng\u1edd h\u1ecd l\u1ea1i ph\u00e1t hi\u1ec7n ra m\u1ed9t \\\"Th\u00e0nh ph\u1ed1 tr\u00ean kh\u00f4ng\\\" b\u1ecb b\u1ecf hoang. Di\u1ec7n t\u00edch xung quanh \\\"Th\u00e0nh ph\u1ed1 tr\u00ean kh\u00f4ng\\\" r\u1ed9ng kho\u1ea3ng 1.400m2, \u0111\u1ed9 cao so v\u1edbi m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n 2.300m, quanh n\u0103m b\u1ecb m\u00e2y m\u00f9 che ph\u1ee7. M\u00f4i tr\u01b0\u1eddng xung quanh th\u00e0nh ph\u1ed1 n\u00e0y r\u1ea5t cao v\u00e0 hi\u1ec3m tr\u1edf. S\u00f4ng Urumbanba hung d\u1eef t\u1eeb Cusco chia c\u1eaft b\u1edfi v\u00e1ch n\u00fai h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 ph\u00eda B\u1eafc nh\u1eadp v\u00e0o h\u1ec7 th\u1ed1ng s\u00f4ng Amazone. L\u1ef1c \u0111\u1eadp c\u1ee7a d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh v\u00e1ch \u0111\u00e1 d\u1ef1ng \u0111\u1ee9ng nguy hi\u1ec3m th\u1eb3ng g\u00f3c 700m. Ng\u1ecdn n\u00fai Sa ReBan cao 6.264m so v\u1edbi m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c bao ph\u1ee7 b\u1edfi l\u1edbp tuy\u1ebft tr\u1eafng d\u00e0y tr\u1ea3i t\u1edbi","t\u1eadn khe n\u00fai. B\u1ec7 \u0111\u1ea5t \u0111\u00e1 hoa c\u01b0\u01a1ng ph\u00eda tr\u00ean n\u01a1i nguy hi\u1ec3m l\u00e0 th\u00e0nh c\u1ed5 Machu Picchu - Th\u00e0nh ph\u1ed1 n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1a v\u00e0o n\u00fai, 3 m\u1eb7t gi\u00e1p v\u1edbi s\u00f4ng, t\u1ef1a nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng l\u00ean. C\u00e1c gian ph\u00f2ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y l\u1ecdt gi\u1eefa n\u00fai trong \u0111\u00f3 c\u00f3 h\u00e0ng tr\u0103m c\u1ed9t \u0111\u00e1 t\u1ef1 nhi\u00ean ho\u00e0n h\u1ea3o, d\u1ec5 d\u00e0ng cho vi\u1ec7c tu s\u1eeda v\u00e0 thu\u1eadn ti\u1ec7n cho ng\u01b0\u1eddi \u1edf. Trong th\u00e0nh c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u ki\u1ec3u ki\u1ebfn tr\u00fac nh\u01b0: mi\u1ebfu th\u1ea7n M\u1eb7t tr\u1eddi, t\u1ebf \u0111\u00e0n, cung vua, dinh th\u1ef1 qu\u00fd t\u1ed9c, n\u01a1i \u1edf c\u1ee7a d\u00e2n th\u01b0\u1eddng ho\u1eb7c n\u00f4 l\u1ec7, ph\u01b0\u1eddng ngh\u1ec1, ch\u1ee3,... C\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 gian ph\u00f2ng giao nhau gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u00ea cung, v\u00e0o th\u00ec d\u1ec5, quay ra th\u00ec kh\u00f3. H\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c ki\u1ebfn tr\u00fac trong th\u00e0nh \u0111\u1ec1u x\u1ebfp b\u1eb1ng \u0111\u00e1 kh\u00f4ng d\u00f9ng v\u00f4i v\u1eefa. C\u00e1c t\u1ea3ng \u0111\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi nhau v\u00f4 c\u00f9ng ch\u1eafc ch\u1eafn, l\u01b0\u1ee1i dao c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e1ch v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00e1c b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 x\u00e2y n\u01a1i c\u00f4ng c\u1ed9ng n\u1eb7ng h\u00e0ng t\u1ea5n. Ch\u00e2n t\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee5c tr\u1ef1c ti\u1ebfp tr\u00ean t\u1ea7ng \u0111\u00e1. Di ch\u1ec9 b\u00e3i khai th\u00e1c \u0111\u00e1 r\u1ed9ng 30.000m2. \u1ede ph\u00eda ngo\u00e0i c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ee9ng minh: Kh\u00f4ng \u00edt nguy\u00ean li\u1ec7u b\u1eb1ng \u0111\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eadn chuy\u1ec3n t\u1eeb \u0111\u00e2u \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn, \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00e9o l\u00ean n\u00fai b\u1edfi s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 \u0111\u00f2n b\u1ea9y c\u1ee9ng. N\u1ebfu n\u00f4 l\u1ec7 kh\u00f4ng \u0111em \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1 l\u00ean s\u1ebd b\u1ecb \u0111\u00e1nh. N\u1ebfu nh\u01b0 nh\u1eefng m\u00e1i nh\u00e0 b\u1eb1ng c\u1ecf c\u1ee7a c\u00e1c ng\u00f4i nh\u00e0 \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i th\u00ec Machu Picchu ho\u00e0n to\u00e0n x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng l\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ed1 \u0111\u1eb9p nh\u1ea5t Th\u1ebf gi\u1edbi. \u0110\u1ec3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng nhu c\u1ea7u t\u1ef1 c\u1ea5p t\u1ef1 t\u00fac, ng\u01b0\u1eddi Inca \u0111\u00e3 khai hoang h\u00e0ng tr\u0103m ru\u1ed9ng b\u1eadc thang ph\u00eda sau n\u00fai v\u00e0 m\u1ecfm n\u00fai nghi\u00eang \u0111\u1ec3 tr\u1ed3ng c\u00e2y l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c. M\u1ed7i t\u1ea7ng v\u00e1ch \u0111\u00e1 cao kho\u1ea3ng 3m, d\u00e0i h\u00e0ng tr\u0103m m\u00e9t tr\u00f9ng \u0111i\u1ec7p \u0111\u1ebfn t\u1eadn \u0111\u1ec9nh n\u00fai, m\u1ed7i l\u1edbp \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e0o r\u00e3nh d\u1eabn n\u01b0\u1edbc t\u01b0\u1edbi. Tr\u00ean m\u1ed9t g\u00f2 \u0111\u1ea5t nh\u1ecf c\u1ee7a di ch\u1ec9 c\u1ed5 c\u00f3 m\u1ed9t t\u1ea5m \u0111\u00e1 h\u00ecnh ch\u1eef nh\u1eadt l\u1edbn kh\u00f4ng g\u00ec so \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1ec1 m\u1eb7t h\u00f2n \u0111\u00e1 \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0i nh\u1eb5n b\u00f3ng, g\u00f3c c\u1ea1nh s\u1eafc n\u00e9t, \u0111\u1eb7t h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 ph\u00eda \u0110\u00f4ng, tr\u00ean \u0111\u00e1 c\u1ed9t m\u1ed9t s\u1ee3i d\u00e2y th\u1eebng to b\u1eb1ng mi\u1ec7ng b\u00e1t. Qua kh\u1ea3o ch\u1ee9ng c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5, \u0111\u00e2y l\u00e0 \\\"\u0110\u00e1 bu\u1ed9c M\u1eb7t tr\u1eddi\\\" n\u1ed5i ti\u1ebfng, bi\u1ec3u \u0111\u1ea1t kh\u00e1t v\u1ecdng kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 M\u1eb7t tr\u1eddi r\u01a1i xu\u1ed1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Inca, \u0111\u1ec3 m\u00e3i m\u00e3i soi s\u00e1ng t\u00ecnh c\u1ea3m m\u1ed9c m\u1ea1c tr\u00ean Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. Ngo\u00e0i ra, \\\"\u0110\u00e1 bu\u1ed9c M\u1eb7t tr\u1eddi\\\" c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ed9 thi\u00ean v\u0103n nh\u1eadt d\u1ecbch \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng. Ng\u01b0\u1eddi Inca ng\u00e0y \u1ea5y \u0111\u00e3 bi\u1ebft th\u00f4ng qua s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i c\u1ee7a b\u00f3ng n\u1eafng \u0111\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh m\u00f9a, t\u1ea1o ra l\u1ecbch M\u1eb7t tr\u1eddi v\u00e0 d\u1ef1a v\u00e0o \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u00f4ng nghi\u1ec7p. V\u1eady, t\u00f2a th\u00e0nh n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0o v\u00e0 b\u1ecb v\u1ee9t b\u1ecf trong ho\u00e0n c\u1ea3nh n\u00e0o? T\u1eeb khi ph\u00e1t hi\u1ec7n th\u1ea5y \\\"Th\u00e0nh ph\u1ed1 tr\u00ean kh\u00f4ng\\\" \u0111\u1ebfn nay, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u ph\u00e1n \u0111o\u00e1n khoa h\u1ecdc v\u1ec1 s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i v\u00e0 m\u1ea5t \u0111i c\u1ee7a n\u00f3. BinQuy - Ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u00f3i: C\u00e1c mi\u1ebfu th\u1ea7n c\u1ee7a th\u00e0nh c\u1ed5 \u0111\u1ec1u l\u1eafp \u0111\u1eb7t 3 c\u1eeda th\u00f4ng gi\u00f3, kh\u00f4ng gi\u1ed1ng v\u1edbi c\u00e1c di ch\u1ec9 Inca kh\u00e1c. Do v\u1eady, \u0111\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 n\u01a1i sinh ra ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1o l\u1eadp \u0110\u1ebf qu\u1ed1c Inca - v\u1ecb Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean Mankekapark. C\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i h\u1ecdc gi\u1ea3 cho r\u1eb1ng, Machu Picchu l\u00e0 \\\"Th\u00e0nh c\u1ee7a n\u1eef th\u1ea7n M\u1eb7t tr\u1eddi\\\". B\u1edfi v\u1eady, t\u1ef7 l\u1ec7 nam n\u1eef c\u1ee7a d\u00e2n c\u01b0 trong th\u00e0nh l\u00e0 1\/2. Nh\u1eefng ph\u1ee5 n\u1eef dung m\u1ea1o \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn l\u00e0m n\u1eef th\u1ea7n c\u1ee7a M\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u1ebfn t\u1eeb kh\u1eafp n\u01a1i tr\u00ean \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u1ec1 \u0111\u00e2y, s\u1ed1ng cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u1ea9n d\u1eadt. Xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb vi\u1ec7c ph\u1ea3i gi\u1eef b\u00ed m\u1eadt c\u1ea9n th\u1eadn, v\u00ec v\u1eady c\u00e1c th\u1ea7n d\u00e2n \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u1ebfn s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a t\u00f2a th\u00e0nh n\u00e0y.","\u0110\u1ec3 l\u00fd gi\u1ea3i s\u1ef1 m\u1ea5t \u0111i c\u1ee7a th\u00e0nh ph\u1ed1 n\u00e0y, c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn n\u1ec1n k\u1ef9 thu\u1eadt l\u1ea1c h\u1eadu \u1edf th\u1eddi k\u1ef3 c\u1ed5 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Inca. H\u1ecd cho r\u1eb1ng, vi\u1ec7c cung c\u1ea5p qu\u1ea7n \u00e1o, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c cho v\u00e0i v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi th\u1eadt kh\u00f4ng d\u1ec5 d\u00e0ng, ng\u1eabu nhi\u00ean g\u1eb7p ph\u1ea3i thi\u00ean tai th\u00ec nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Inca c\u1ed5 \u0111\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1ch n\u00e0o duy tr\u00ec cu\u1ed9c s\u1ed1ng, ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e2n t\u00e1n m\u1ecdi n\u01a1i. Machu Picchu kh\u00f4ng ch\u1ecbu s\u1ef1 ph\u00e1 ho\u1ea1i c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean th\u00ec l\u1ea1i g\u1eb7p ph\u1ea3i s\u1ef1 t\u1ea5n c\u00f4ng t\u00e0n b\u1ea1o c\u1ee7a c\u00e1c b\u1ed9 l\u1ea1c t\u1eeb ph\u00eda r\u1eebng r\u1eadm ho\u1eb7c c\u00f3 l\u00fac l\u00e0 n\u1ed9i chi\u1ebfn \u0111i\u00eau t\u00e0n gi\u1eefa nh\u1eefng k\u1ebb th\u1ed1ng tr\u1ecb, c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00f4 l\u1ec7 \u0111\u1ee9ng l\u00ean kh\u1edfi ngh\u0129a. T\u1eeb \u0111\u00f3, c\u01b0 d\u00e2n ph\u1ea7n l\u1edbn t\u1eed vong ho\u1eb7c ch\u1ea1y tr\u1ed1n, th\u00e0nh ph\u1ed1 tr\u00ean kh\u00f4ng n\u00e0y b\u1ecb b\u1ecf hoang. H.T (Theo N\u1ec1n v\u0103n minh c\u1ed5 th\u1ebf gi\u1edbi) Th\u00e0nh Tula Tula l\u00e0 Th\u1ee7 \u0111\u00f4 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Turke c\u1ed5 \u0111\u1ea1i \u1edf Mexico. T\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 VIII \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 XIII sau C\u00f4ng nguy\u00ean, ng\u01b0\u1eddi Turke m\u1edf r\u1ed9ng v\u00f9ng \u0111\u1ea5t th\u1ed1ng tr\u1ecb ra ph\u00eda Nam Mexico t\u1ea1o n\u00ean s\u1ef1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng bao tr\u00f9m to\u00e0n b\u1ed9 mi\u1ec1n Trung ch\u00e2u M\u1ef9. Th\u1eddi k\u1ef3 h\u01b0ng th\u1ecbnh c\u1ee7a th\u00e0nh Tula trong kho\u1ea3ng t\u1eeb n\u0103m 900 \u0111\u1ebfn n\u0103m 1200 sau C\u00f4ng nguy\u00ean. Di ch\u1ec9 xa x\u01b0a \u1edf g\u1ea7n th\u00e0nh Tula chia l\u00e0m 2 b\u1ed9 ph\u1eadn l\u1edbn. C\u00e1c t\u01b0 li\u1ec7u kh\u1ea3o c\u1ed5 ch\u1ec9 r\u00f5 v\u00f9ng trung t\u00e2m c\u1ee7a th\u00e0nh Tula c\u00f3 m\u1ed9t qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng r\u1ed9ng, xung quanh l\u00e0 mi\u1ebfu th\u1ea7n Kim T\u1ef1 Th\u00e1p. C\u00e1c ki\u1ebfn tr\u00fac kh\u00e1c bao g\u1ed3m t\u1eadp h\u1ee3p cung \u0111i\u1ec7n hai t\u00f2a Kim T\u1ef1 Th\u00e1p, \u1edf gi\u1eefa qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u00e0n t\u1ebf cao. Tuy quy m\u00f4 Kim T\u1ef1 th\u00e1p c\u1ee7a th\u00e0nh Tula t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i nh\u1ecf nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4 \u0111i\u1ec3m n\u1ed5i b\u1eadt, c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng th\u00f4ng su\u1ed1t 2 ph\u00f2ng \u0111\u1eb7c k\u00edn mang \u0111\u1eadm s\u1eafc th\u00e1i hoa l\u1ec7.Tula c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \\\"\u0111\u00f4 th\u1ecb l\u1edbn\\\", th\u00e0nh Tula c\u1ed5 \u0111\u1ea1i danh ti\u1ebfng hi\u1ec3n h\u00e1ch nh\u01b0ng c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 ch\u01b0a c\u00f3 c\u00e1ch n\u00e0o kh\u1ea3o ch\u1ee9ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eddi gian x\u00e2y d\u1ef1ng th\u00e0nh. \u0110\u00e1p \u00e1n c\u1ee7a nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi n\u00e0y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y trong c\u00e1c ghi ch\u00e9p \u1edf b\u1ed9 s\u1eed c\u1ee7a Mexico m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm trong kho t\u00e0ng truy\u1ec1n thuy\u1ebft th\u1ea7n tho\u1ea1i. T\u1eeb kho t\u00e0ng n\u00e0y c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 t\u00ecm th\u1ea5y qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u00ecnh th\u00e0nh, ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 h\u1ee7y di\u1ec7t c\u1ee7a th\u00e0nh Tula g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi m\u1ed9t tr\u1eadn quy\u1ebft \u0111\u1ea5u. Truy\u1ec7n th\u1ea7n tho\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n \u1edf Trung M\u1ef9 v\u00e0 Mexico \u0111\u00e3 k\u1ec3 r\u1eb1ng: Th\u1eddi vi\u1ec5n c\u1ed5 c\u00f3 m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n quang minh t\u00ean l\u00e0 Cutraketer \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n t\u1edbi \u0111\u00e2y v\u00e0 l\u00ean b\u1edd \u1edf Mexico. Cutraketer l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng da tr\u1eafng, \u00f4ng c\u00f3 h\u1ecdc th\u1ee9c uy\u00ean b\u00e1c, th\u00e2n h\u00ecnh cao l\u1edbn, khu\u00f4n m\u1eb7t kh\u00f4i ng\u00f4 tu\u1ea5n t\u00fa, v\u1ea7ng tr\u00e1n r\u1ed9ng v\u00e0 m\u1ed9t b\u1ed9 r\u00e2u r\u1eadm. \u00d4ng m\u1eb7c m\u1ed9t chi\u1ebfc \u00e1o b\u00e0o d\u00e0i, ch\u1ea1m t\u1edbi \u0111\u1ea5t m\u00e0u tr\u1eafng. \u00d4ng \u0111\u00e3 \u0111em c\u00e1c lo\u1ea1i h\u00ecnh ngh\u1ec7 thu\u1eadt v\u00e0 tri th\u1ee9c du nh\u1eadp v\u00e0o Mexico, t\u1ea1o ra cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u0103n minh cho nh\u00e2n d\u00e2n n\u01a1i n\u00e0y v\u00e0 mang \u0111\u1ebfn cho h\u1ecd m\u1ed9t th\u1eddi \u0111\u1ea1i ho\u00e0ng kim c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a v\u00e0 v\u0103n minh. \u00d4ng d\u1ea1y c\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n Trung M\u1ef9 s\u1eed d\u1ee5ng v\u0103n t\u1ef1, thay h\u1ecd ch\u1ebf \u0111\u1ecbnh l\u1ecbch ph\u00e1p, truy\u1ec1n th\u1ee5 c\u00e1c b\u00ed quy\u1ebft x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0 k\u1ef9 thu\u1eadt x\u1ebfp \u0111\u00e1. Ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n n\u01a1i \u0111\u00e2y t\u00f4n \u00f4ng l\u00e0 cha \u0111\u1ebb c\u1ee7a to\u00e1n h\u1ecdc, luy\u1ec7n kim h\u1ecdc v\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc, \u00f4ng ch\u1ec9 r\u00f5 c\u00e1c b\u00ed \u1ea9n ti\u1ec1m t\u00e0ng trong c\u00e2y c\u1ecf cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. \u00d4ng ch\u1ebf \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt ph\u00e1p c\u00f4ng b\u1eb1ng, \u0111\u1ec1 x\u01b0\u1edbng ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1ed9t v\u1ee3 m\u1ed9t ch\u1ed3ng,","khuy\u00ean nh\u1ee7 m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u hay l\u1ebd ph\u1ea3i trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng. \u0110i\u1ec1u quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00e0 \u00f4ng l\u00ean \u00e1n ch\u1ebf \u0111\u1ed9 gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi t\u1ebf th\u1ea7n, \u00f4ng ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng d\u00f9ng hoa t\u01b0\u01a1i qu\u1ea3 ng\u1ecdt c\u00fang l\u1ec5 th\u1ea7n linh. Yaejisi kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec3u bi\u1ebft nh\u01b0 th\u1ebf. L\u00fac \u0111\u00f3 k\u1ebb t\u1eed d\u1ecbch c\u1ee7a Cutraketer xu\u1ea5t hi\u1ec7n. Th\u1ea7n linh \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho c\u00e1c th\u1ebf l\u1ef1c d\u00e2m lo\u1ea1n v\u00e0 \u0111en t\u1ed1i Taycike l\u00e0m s\u00f3ng gi\u00f3 d\u00e2ng cao. H\u1eafn v\u1eeba tr\u1ebb, ph\u00e1p l\u1ef1c l\u1ea1i v\u00f4 bi\u00ean, \u00fd \u0111\u1ed3 c\u1ee7a h\u1eafn l\u00e0 l\u00e0m h\u1ed5 ch\u00e2u M\u1ef9 hung m\u00e3nh. H\u1eafn xu\u1ea5t hi\u1ec7n b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, l\u1ea1nh l\u1ebdo v\u00f4 t\u00ecnh, v\u00f4 c\u00f9ng t\u00e0n b\u1ea1o. Trong th\u1ea7n tho\u1ea1i ch\u00e2u M\u1ef9, h\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u00eau t\u1ea3 l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ed3n ma m\u1eaft \u0111\u1ea7y s\u00e1t kh\u00ed, h\u1eafn c\u00f3 m\u1ed9t chi\u1ebfc g\u01b0\u01a1ng th\u1ea7n \u0111em theo ng\u01b0\u1eddi. Th\u00f4ng qua chi\u1ebfc g\u01b0\u01a1ng n\u00e0y, h\u1eafn c\u00f3 th\u1ec3 \u1ea9n n\u1ea5p \u1edf m\u1ecdi n\u01a1i xa, g\u1ea7n th\u0103m d\u00f2 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. H\u1eafn tri\u1ec3n khai m\u1ed9t cu\u1ed9c quy\u1ebft \u0111\u1ea5u l\u1edbn kinh thi\u00ean \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ecba v\u1edbi Cutraketer. Tr\u1eadn quy\u1ebft \u0111\u1ea5u sinh t\u1eed k\u1ecbch li\u1ec7t v\u00f4 ti\u1ec1n kho\u00e1ng h\u1eadu n\u00e0y x\u1ea3y ra \u1edf th\u00e0nh Tula, tuy nhi\u00ean s\u1ef1 t\u00e0n b\u1ea1o l\u1ea1i th\u1eafng ch\u00ednh ngh\u0129a. Cutraketer b\u1ecb \u0111\u01b0a ra kh\u1ecfi th\u00e0nh Tula v\u00e0 c\u01b0\u1ee1ng \u00e9p r\u1eddi kh\u1ecfi Mexico. T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n, \u00f4ng ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn ven bi\u1ec3n, \u0111\u00e1p m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n nh\u1ecf d\u1eddi \u0111i. Gi\u1edd chia tay, \u00f4ng h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 ph\u00eda nh\u00e2n d\u00e2n n\u00f3i r\u1eb1ng, s\u1ebd c\u00f3 ng\u00e0y \u00f4ng tr\u1edf l\u1ea1i chi\u1ebfn th\u1eafng b\u1ecdn th\u1ea7n linh hung \u00e1c kia, m\u1edf ra m\u1ed9t th\u1eddi \u0111\u1ea1i m\u1edbi. Th\u00e0nh Tula kh\u00f4ng c\u1ed5 x\u01b0a l\u1eafm, l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a n\u00f3 kh\u00f4ng h\u01a1n 1000 n\u0103m, nh\u01b0ng th\u1ea7n tho\u1ea1i v\u00e0 truy\u1ec1n thuy\u1ebft c\u1ee7a n\u00f3 l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea5y r\u1ea5t l\u00e2u. Do v\u1eady, c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc v\u00e0 c\u00e1c chuy\u00ean gia v\u0103n h\u00f3a s\u1eed \u0111\u1ec1u cho r\u1eb1ng, tr\u1eadn quy\u1ebft \u0111\u1ea5u l\u1edbn n\u00e0y c\u00f3 s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng quan t\u1edbi b\u1ed1i c\u1ea3nh l\u1ecbch s\u1eed. H.T (Theo N\u1ec1n v\u0103n minh c\u1ed5 th\u1ebf gi\u1edbi) Th\u00eam m\u1ed9t kh\u00e1m ph\u00e1 v\u1ec1 b\u00ed \u1ea9n \\\"Tam gi\u00e1c qu\u1ef7\\\" Bermuda Ngay t\u1eeb n\u0103m 1959, \u00fd ni\u1ec7m v\u1ec1 m\u1ed9t li\u00ean k\u1ebft \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra \u2013 \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 li\u00ean k\u1ebft c\u1ee7a c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed n\u01b0\u1edbc v\u1edbi nhau t\u1ea1o th\u00e0nh h\u00ecnh kh\u1ed1i tr\u00f2n nhi\u1ec1u c\u1ea1nh, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 tr\u00e1i b\u00f3ng \u0111\u00e1. C\u00f3 c\u00e1c h\u1ed1c r\u1ed7ng b\u00ean trong c\u0169ng l\u1edbn b\u1eb1ng c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed n\u01b0\u1edbc, hay c\u1ee7a m\u1ed9t v\u00e0i c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eeb kh\u00ed, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 kh\u00ed m\u00ea-tan. C\u00e1ch \u0111\u00e2y kh\u00f4ng l\u00e2u, 2 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Nga - Vushoski v\u00e0 Korninova \u0111\u00e3 ti\u1ebfn h\u00e0nh nghi\u00ean c\u1ee9u nh\u1eefng \u0111\u1eb7c t\u00ednh n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 chuy\u1ec3n d\u1ecbch c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed t\u1ef1 do c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc t\u1eeb tr\u1ea1ng th\u00e1i kh\u00f4ng li\u00ean k\u1ebft v\u00e0o c\u00e1c h\u1ed1c r\u1ed7ng v\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i. K\u1ebft qu\u1ea3 cho th\u1ea5y, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5u tr\u00fac c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc - t\u1ee9c s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed t\u1ef1 do c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc trong c\u00e1c h\u1ed1c r\u1ed7ng nh\u1edd t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a \u00e1p xu\u1ea5t, nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 v\u00e0 t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng. Nh\u01b0 v\u1eady n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \\\"t\u00edch \u0111i\u1ec7n\\\" n\u00e0y s\u1ebd gi\u1eef nguy\u00ean c\u1ea5u tr\u00fac \u0111\u00f3 trong m\u1ed9t th\u1eddi gian d\u00e0i. Trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n t\u1ef1 nhi\u00ean, c\u00e1c h\u1ed1c r\u1ed7ng trong k\u1ebft c\u1ea5u ph\u00e2n t\u1eed n\u01b0\u1edbc \u0111a c\u1ea1nh c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ee9a c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed kh\u00ed thi\u00ean nhi\u00ean v\u00e0 h\u00ecnh th\u00e0nh n\u00ean c\u00e1c hydrat d\u1ea1ng tinh th\u1ec3.","C\u00e1c hydrat d\u1ea1ng tinh th\u1ec3 m\u00e0 ta th\u01b0\u1eddng g\u1eb7p trong c\u00e1c l\u1edbp b\u0103ng v\u0129nh c\u1eedu, d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y bi\u1ec3n v\u00e0 \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng l\u00e0 lo\u1ea1i hydrat cacbon c\u1ee7a kh\u00ed m\u00ea-tan. N\u00f3 tr\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 tuy\u1ebft m\u1edbi r\u01a1i, v\u1ec1 nguy\u00ean t\u1eafc n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng nh\u01b0 1 lo\u1ea1i nhi\u00ean li\u1ec7u th\u1ee9 c\u1ea5p, song m\u1eb7t kh\u00e1c n\u00f3 l\u1ea1i r\u1ea5t nguy hi\u1ec3m \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u00ean Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. Ngay t\u1eeb n\u0103m 1988 nh\u00e0 \u0111\u1ecba ch\u1ea5t ng\u01b0\u1eddi Anh \u2013 Ben Klernel \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra k\u1ebft lu\u1eadn r\u1eb1ng, nguy\u00ean nh\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ee5 m\u1ea5t t\u00edch kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ea7u bi\u1ec3n v\u00e0 m\u00e1y bay \u1edf v\u00f9ng bi\u1ec3n tam gi\u00e1c Bemuda ch\u00ednh l\u00e0 hydrat cacbon c\u1ee7a kh\u00ed m\u00ea-tan n\u00e0y. D\u01b0\u1edbi t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a nhi\u1ec7t l\u01b0\u1ee3ng t\u1eeb l\u00f2ng \u0111\u1ea5t b\u1ed1c l\u00ean v\u00e0 c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 kh\u00e1c, kh\u00ed m\u00ea-tan b\u1ecb t\u00e1ch ra t\u1eeb hydrat tinh th\u1ec3 t\u1ea1o th\u00e0nh c\u00e1c b\u00f3ng kh\u00ed kh\u1ed5ng l\u1ed3 d\u01b0\u1edbi l\u1edbp b\u00f9n \u0111\u00e1y bi\u1ec3n. Nh\u1eefng b\u00f3ng kh\u00ed n\u00e0y, khi g\u1eb7p m\u1ed9t t\u00e1c \u0111\u1ed9ng d\u00f9 nh\u1ecf, v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 ch\u1ec9 l\u00e0 s\u1ef1 khu\u1ea5y \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a con c\u00e1 voi ..th\u00ec nh\u1eefng kh\u00ed n\u00e0y s\u1ebd tho\u00e1t l\u00ean kh\u1ecfi m\u1eb7t bi\u1ec3n. Khi \u0111\u00f3 n\u00f3 s\u1ebd qu\u00e2y l\u1ea5y con t\u00e0u v\u00e0 nh\u1ea5n ch\u00ecm n\u00f3 v\u00e0o xo\u00e1y n\u01b0\u1edbc h\u00ecnh ph\u1ec5u kh\u1ed5ng l\u1ed3. Kh\u1ed1i kh\u00ed t\u1ea1o th\u00e0nh v\u00e0 tho\u00e1t l\u00ean kh\u1ecfi m\u1eb7t bi\u1ec3n c\u00f3 th\u1ec3 b\u00f9ng n\u1ed5 khi c\u1ecd s\u00e1t v\u1edbi kh\u00f4ng kh\u00ed v\u00e0 g\u00e2y n\u00ean nh\u1eefng c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a m\u00e1y bay \u0111ang bay. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u00dac \u2013 Dzoseph Monagan v\u00e0 Devid Mei \u0111\u00e3 ti\u1ebfn h\u00e0nh c\u00e1c th\u00ed nghi\u1ec7m tr\u00ean c\u00e1c m\u1eabu t\u1ea3u bi\u1ec3n trong m\u1ed9t b\u1ec3 n\u01b0\u1edbc v\u1edbi s\u1ef1 m\u00f4 ph\u1ecfng c\u1ee7a m\u00e1y t\u00ednh \u0111i\u1ec7n t\u1eed, cho th\u1ea5y x\u00e1c su\u1ea5t nh\u1eefng tai n\u1ea1n m\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n nh\u01b0 n\u00f3i \u1edf tr\u00ean l\u00e0 kh\u00e1 l\u1edbn. S\u1ef1 gi\u1ea3i tho\u00e1t kh\u00ed m\u00ea-tan t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 v\u1eady t\u1eeb hydrat tinh th\u1ec3 v\u00e0 sau \u0111\u00f3 b\u00f9ng ch\u00e1y trong kh\u00f4ng kh\u00ed s\u1ebd c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ea3y ra v\u00e0 \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn c\u00e1c tai n\u1ea1n b\u00ed hi\u1ec3m trong t\u01b0\u01a1ng lai. \u0110i\u1ec1u nguy hi\u1ec3m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t cho h\u00e0nh tinh ch\u00ednh l\u00e0 s\u1ef1 \u1ea5m d\u1ea7n l\u00ean c\u1ee7a kh\u00ed h\u1eadu Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t do th\u1ea3i qu\u00e1 m\u1ee9c ch\u1ea5t kh\u00ed ox\u00fdt cacbon v\u00e0o b\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n. Vi\u1ec7c ph\u00e1 h\u1ee7y s\u1ef1 c\u00e2n b\u1eb1ng sinh th\u00e1i do h\u1eadu qu\u1ea3 c\u1ee7a c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd th\u00fac \u0111\u1ea9y qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u00e1ch kh\u00ed m\u00ea- tan trong hydrat tinh th\u1ec3 d\u01b0\u1edbI \u0111\u00e1y \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng v\u00e0 \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u h\u1eadu qu\u1ea3 kh\u00f3 l\u01b0\u1eddng cho s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u00ean Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. Vi\u1ec7c \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i nh\u1eb1m h\u1ea1n ch\u1ebf ti\u1ebfn tr\u00ecnh n\u1ea3y c\u1ee7a t\u01b0 nhi\u00ean \u2013 \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a Hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc Kyoto v\u1ec1 ng\u0103n ch\u1eb7n th\u1ea3i kh\u00ed cacbon l\u00ean b\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. Duy Kh\u00e1nh Theo VietNamNet\/B\u00e1o Nga \u0420\u0418\u0410 News Thu\u1eadt ph\u00e2n th\u00e2n hay nh\u1eefng ph\u00fat gi\u00e2y c\u1ee7a \u1ea3o \u1ea3nh","Khi c\u00f4 em g\u00e1i c\u1ee7a Maria kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh tr\u00f4ng th\u1ea5y ch\u1ed3ng Maria \u0111\u00e3 h\u00f4n m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 kh\u00e1c \u1edf khu v\u01b0\u1eddn nh\u00e0 c\u00f4 th\u00ec m\u1ed9t n\u1ed7i hoang mang hi\u1ec7n l\u00ean trong h\u1ed3n c\u00f4. L\u1ebd n\u00e0o ch\u1ed3ng c\u00f4 l\u1ea1i c\u00f3 thu\u1eadt ph\u00e2n th\u00e2n, v\u1eeba \u00e2u y\u1ebfm v\u1ee3 l\u1ea1i v\u1eeba c\u00f3 th\u1ec3 t\u01b0 t\u00ecnh v\u1edbi m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 kh\u00e1c? Nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ef3 d\u1ecb v\u1ec1 thu\u1eadt ph\u00e2n th\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ec3 \u1edf kh\u1eafp n\u01a1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi t\u1eeb th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ebfn th\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. V\u00e0o nh\u1eefng thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7 \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i Inca, thu\u1eadt ph\u00e2n th\u00e2n l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ph\u00e9p thu\u1eadt c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a nh\u1eefng ph\u00f9 th\u1ee7y trong b\u1ed9 t\u1ed9c. Yonser, m\u1ed9t ph\u00f9 th\u1ee7y \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n l\u00e0 gi\u1ecfi nh\u1ea5t th\u1eddi \u1ea5y. \u00d4ng ta c\u00f3 c\u00e1ch ph\u00e2n th\u00e2n kh\u00f4ng kh\u00e1c g\u00ec T\u00f4n Ng\u1ed9 Kh\u00f4ng trong t\u00e1c ph\u1ea9m T\u00e2y Du K\u00fd. Ng\u01b0\u1eddi ta cho r\u1eb1ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ph\u00f9 th\u1ee7y \u0111\u00e3 tu luy\u1ec7n nhi\u1ec1u n\u0103m th\u00ec trong c\u01a1 th\u1ec3 c\u1ee7a \u00f4ng ta t\u1ed3n t\u1ea1i r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u1eddi s\u1ed1ng kh\u00e1c nhau. Yonser c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f9ng m\u1ed9t l\u00fac c\u00f3 m\u1eb7t \u1edf nhi\u1ec1u n\u01a1i, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u1ed3n v\u1edbi nhau nh\u01b0 v\u1eady. Nh\u01b0ng kh\u00f4ng hi\u1ec3u sao, \u00f4ng ta ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1eb7t trong gi\u00e2y l\u00e1t r\u1ed3i bi\u1ebfn \u0111i ngay. Yonser hi\u1ec7n \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3, kh\u00f4ng l\u00e0m g\u00ec h\u1ebft r\u1ed3i l\u1ea1i tan bi\u1ebfn \u0111i. C\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u1ea1 l\u00f9ng l\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1ee9a tr\u1ebb hay ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1ea5y \u0111i\u1ec1u \u1ea5y. M\u1ed9t trong nh\u1eefng k\u1ebb th\u00f9 c\u1ee7a Yonser, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ph\u00f9 th\u1ee7y (nh\u1eefng k\u1ebb lu\u00f4n l\u1eeba g\u1ea1t ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c b\u1eb1ng kh\u1ea3 n\u0103ng c\u1ee7a m\u00ecnh) kh\u00f4ng tin v\u00e0o thu\u1eadt ph\u00e2n th\u00e2n c\u1ee7a Yonser v\u00ec h\u01a1n ai h\u1ebft ch\u00ednh k\u1ebb \u0111\u00f3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c \u201cthu\u1eadt ph\u00e2n th\u00e2n\u201d l\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o. Ti\u1ebfng t\u0103m c\u1ee7a Yonser l\u00e0m cho anh ta ghen t\u1ee9c v\u00e0 anh ta quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh ph\u00e1 v\u1ee1 huy\u1ec1n tho\u1ea1i v\u1ec1 Yonser b\u1eb1ng c\u00e1ch b\u1eaft c\u00f3c v\u1ee3 c\u1ee7a Yonser. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 b\u1ecb t\u01b0\u1edbc b\u1ecf h\u1ebft qu\u1ea7n \u00e1o v\u00e0 c\u1ea3 m\u1ea3nh \u0111\u00e1 nh\u1ecf c\u00f3 kh\u1eafc h\u00ecnh c\u1ee7a ch\u1ed3ng r\u1ed3i b\u1ecb \u0111\u01b0a l\u00ean giam \u1edf t\u00fap l\u1ec1u nh\u1ecf tr\u00ean n\u00fai cao. Xung quanh t\u00fap l\u1ec1u \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5t \u0111\u1ea7y c\u1ee7i. Ng\u1ecdn l\u1eeda v\u00e2y k\u00edn th\u00e0nh m\u1ed9t v\u00f2ng l\u1edbn c\u00e1ch xa t\u00fap l\u1ec1u nh\u01b0ng ng\u1ecdn l\u1eeda \u0111\u1ee7 l\u1edbn \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng ai c\u00f3 th\u1ec3 v\u00e0o c\u1ee9u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c. Sau khi ng\u1ecdn l\u1eeda \u0111\u00e3 r\u1ef1c l\u00ean, tin \u0111\u1ed3n r\u1eb1ng v\u1ee3 Yonser b\u1ecb b\u1eaft v\u00e0 b\u1ecb nh\u1ed1t tr\u00ean n\u00fai cao \u0111\u01b0\u1ee3c lan truy\u1ec1n nhanh ch\u00f3ng. H\u00e0ng ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed5 \u0111\u1ebfn ng\u1ecdn n\u00fai \u0111ang b\u1ed1c ch\u00e1y r\u1eebng r\u1ef1c \u0111\u1ec3 xem Yonser ph\u00e2n th\u00e2n c\u1ee9u v\u1ee3 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o. \u0110\u00fang l\u00fac m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111ang x\u00ec x\u00e0o b\u00e0n t\u00e1n th\u00ec ng\u1ecdn l\u1eeda t\u1ef1 nhi\u00ean b\u1ecb u\u1ed1n xu\u1ed1ng m\u1ed9t g\u00f3c. \u0110\u00e1m \u0111\u00f4ng quay \u0111\u1ea7u l\u1ea1i. Yonser xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0 theo sau l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3. M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi x\u00f4 \u0111\u1ebfn h\u1ecfi han nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3 n\u00f3i r\u1eb1ng \u0111\u00e2y l\u00e0 hi\u1ec7n th\u00e2n c\u1ee7a ch\u1ed3ng n\u00ean \u201canh ta\u201d s\u1ebd kh\u00f4ng n\u00f3i g\u00ec. Yonser th\u1eadt v\u1eabn \u0111ang \u1edf trong thung l\u0169ng... \u0110\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 XIX \u1edf M\u1ef9 di\u1ec5n ra m\u1ed9t v\u1ee5 \u00e1n h\u1ebft s\u1ee9c ph\u1ee9c t\u1ea1p. Kater, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb t\u00ecnh","nghi l\u00e0 \u0111\u00e3 gi\u1ebft ch\u1ebft hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 v\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ee9a tr\u1ebb, sau \u0111\u00f3 l\u1ea5y h\u1ebft t\u01b0 trang c\u1ee7a h\u1ecd. C\u00f3 nhi\u1ec1u nh\u00e2n ch\u1ee9ng nh\u00ecn th\u1ea5y \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3. H\u01a1n n\u1eefa, ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f2n t\u00ecm th\u1ea5y chi\u1ebfc r\u0103ng gi\u1ea3 m\u00e0 k\u1ebb \u0111\u00f3 l\u00e0m r\u01a1i l\u00fac y g\u00e2y \u00e1n. Chi\u1ebfc r\u0103ng \u0111\u00f3 v\u1eeba kh\u00edt v\u1edbi h\u00e0m r\u0103ng c\u1ee7a y... Nh\u01b0ng c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u1ea1 l\u00e0 \u0111\u00fang trong th\u1eddi \u0111i\u1ec3m x\u1ea3y ra v\u1ee5 \u00e1n th\u00ec Kater l\u1ea1i \u0111ang ng\u1ed3i u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u v\u1edbi ch\u00ednh v\u1ecb c\u1ea3nh s\u00e1t tr\u01b0\u1edfng, v\u00ec hai ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 h\u00e0ng x\u00f3m c\u1ee7a nhau. Ban \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi ta nghi ng\u1edd v\u1ecb c\u1ea3nh s\u00e1t tr\u01b0\u1edfng che gi\u1ea5u t\u1ed9i l\u1ed7i cho Kater. Nh\u01b0ng ngo\u00e0i \u00f4ng ta ra c\u00f2n r\u1ea5t nhi\u1ec1u nh\u00e2n ch\u1ee9ng kh\u00e1c trong qu\u00e1n r\u01b0\u1ee3u. \u0110i\u1ec1u l\u1ea1 l\u00e0 ch\u00ednh v\u1ecb c\u1ea3nh s\u00e1t tr\u01b0\u1edfng c\u0169ng th\u1eeba nh\u1eadn r\u1eb1ng h\u00f4m \u0111\u00f3 \u00f4ng ta kh\u00f4ng nh\u00ecn th\u1ea5y chi\u1ebfc r\u0103ng gi\u1ea3 c\u1ee7a Kater Gi\u1ea3i th\u00edch v\u1ec1 chuy\u1ec7n n\u00e0y, Kater c\u0169ng kh\u00f4ng hi\u1ec3u n\u1ed5i t\u1ea1i sao anh ta \u0111ang u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u th\u00ec r\u0103ng gi\u1ea3 l\u1ea1i r\u01a1i ra \u1edf m\u1ed9t n\u01a1i xa th\u1ebf. Trong c\u1ea3 bu\u1ed5i ng\u1ed3i u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u, Kater kh\u00f4ng h\u1ec1 \u0111\u1ee9ng d\u1eady m\u1ed9t ch\u00fat n\u00e0o... T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111i\u1ec1u \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c nh\u1eadn r\u00f5 r\u00e0ng... V\u1ee5 \u00e1n c\u00f3 \u0111\u1ea7y nh\u1eefng chi ti\u1ebft ly k\u1ef3 n\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 k\u1ebft \u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c. Su\u1ed1t qu\u00e3ng \u0111\u1eddi c\u00f2n l\u1ea1i, Kater lu\u00f4n s\u1ed1ng trong s\u1ef1 theo d\u00f5i c\u1ee7a c\u1ea3nh s\u00e1t v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi xung quanh. Nh\u01b0ng d\u00f9 \u0111\u00e0o b\u1edbi h\u00e0ng ch\u1ee5c l\u1ea7n c\u1ea3 khu v\u01b0\u1eddn r\u1ed9ng nh\u00e0 Kater, ng\u01b0\u1eddi ta v\u1eabn kh\u00f4ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3 n\u1eef trang \u0111\u00e3 b\u1ecb l\u1ea5y m\u1ea5t. Tr\u01b0\u1edbc khi ch\u1ebft, Kater \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn nh\u00e0 th\u1edd \u0111\u1ec3 x\u01b0ng t\u1ed9i l\u1ea7n cu\u1ed1i. \u00d4ng gi\u00e0 Kater v\u1eabn m\u1ed9t m\u1ef1c k\u00eau oan. Kater ch\u1ebft v\u00e0 v\u1ee5 \u00e1n c\u0169ng \u0111\u00f3ng l\u1ea1i. Sau n\u00e0y, v\u00e0o cu\u1ed1i nh\u1eefng n\u0103m 70, khi khoa h\u1ecdc h\u00ecnh s\u1ef1 \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n, ng\u01b0\u1eddi ta x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng d\u1ea5u v\u00e2n tay c\u1ee7a Kater tr\u00ean qu\u1ea7n \u00e1o n\u1ea1n nh\u00e2n v\u00e0 \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ea5u v\u00e2n tay c\u1ee7a \u00f4ng ta tr\u00ean chi\u1ebfc c\u1ed1c m\u00e0 Kater \u0111\u00e3 u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3. Th\u1ebf l\u00e0 th\u1ebf n\u00e0o? Ph\u1ea3i ch\u0103ng Kater th\u1ef1c s\u1ef1 bi\u1ebft \u0111\u1ebfn thu\u1eadt ph\u00e2n th\u00e2n. B\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a \u1ea3o \u1ea3nh Th\u1ef1c ra thu\u1eadt ph\u00e2n th\u00e2n c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t ngu\u1ed3n g\u1ed1c ph\u00e1t sinh th\u1eadt s\u1ef1. Con ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a kia th\u01b0\u1eddng tin v\u00e0o m\u1ed9t v\u1ecb th\u1ea7n c\u00f3 s\u1ee9c m\u1ea1nh tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i n\u00e0o \u0111\u00f3. V\u1ecb th\u1ea7n n\u00e0y s\u1ebd gi\u00fap \u201ct\u1eebng ng\u01b0\u1eddi\u201d m\u1ed9t \u1edf m\u1ecdi l\u00fac m\u1ecdi n\u01a1i khi ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n. M\u00e0 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n cho n\u00ean trong t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, v\u1ecb th\u1ea7n \u0111\u00f3 bi\u1ebft ph\u00e2n th\u00e2n ra \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 h\u1ecd. Nh\u1eefng v\u1ecb ph\u00f9 th\u1ee7y x\u01b0a \u0111\u00e3 n\u1eafm l\u1ea5y ni\u1ec1m tin n\u00e0y \u0111\u1ec3 h\u00f9 d\u1ecda ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n v\u00e0 m\u01b0u l\u1ee3i cho m\u00ecnh. Tuy v\u1eady, c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi v\u1eabn b\u00e1n t\u00edn, b\u00e1n nghi v\u1ec1 s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a thu\u1eadt ph\u00e2n th\u00e2n v\u00ec v\u1eabn c\u00f3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch n\u1ed5i hi\u1ec7n ra tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft h\u1ecd. Hi\u1ec7n nay, tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 c\u1ea3 \u1edf Vi\u1ec7t Nam n\u1eefa th\u1ec9nh tho\u1ea3ng c\u00f3 tin \u0111\u00e1m tr\u1ebb con n\u00e0y, \u0111\u00e1m","ph\u1ee5 n\u1eef kia nh\u00ecn th\u1ea5y s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n n\u00e0o \u0111\u00f3. Ch\u00fang ta l\u01b0u \u00fd r\u1eb1ng trong nh\u1eefng tin \u0111\u1ed3n \u0111\u00f3 kh\u00f4ng h\u1ec1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng. \u1ede Ai C\u1eadp, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 nh\u00ecn th\u1ea5y v\u1ecb Pharaon xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong l\u00e0n s\u00e1ng ngay c\u1ea1nh Kim t\u1ef1 th\u00e1p. V\u1ecb Pharaon n\u00e0y xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong gi\u00e2y l\u00e1t, kh\u00f4ng n\u00f3i g\u00ec r\u1ed3i tan bi\u1ebfn. C\u00f9ng th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, \u1edf m\u1ed9t v\u00e0i n\u01a1i c\u00f3 h\u00ecnh kh\u1eafc h\u1ecda v\u1ecb Pharaon n\u00e0y, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 kh\u00e1c c\u0169ng \u201cnh\u00ecn th\u1ea5y\u201d v\u1ecb Pharaon hi\u1ec7n l\u00ean trong l\u00e0n \u00e1nh s\u00e1ng. Ngay l\u1eadp t\u1ee9c c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0o cu\u1ed9c. Ng\u01b0\u1eddi ta nh\u1eadn ra r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 \u201cnh\u00ecn th\u1ea5y\u201d v\u1ecb Pharaon hi\u1ec7n ra \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 c\u00f3 t\u00e2m h\u1ed3n y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i. V\u1ecb tr\u00ed m\u00e0 v\u1ecb Pharaon hi\u1ec7n ra l\u00e0 d\u00f2ng \u00e1nh n\u1eafng b\u00ean tr\u00e1i Kim t\u1ef1 th\u00e1p. M\u1ed9t \u0111i\u1ec1u n\u1eefa ph\u1ea3i l\u01b0u \u00fd r\u1eb1ng, tr\u00ean m\u1eb7t Kim t\u1ef1 th\u00e1p li\u1ec1n k\u1ec1 d\u00f2ng \u00e1nh s\u00e1ng \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc h\u1ecda ch\u00ednh v\u1ecb Pharaon \u0111\u00f3. C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u k\u1ebft lu\u1eadn r\u1eb1ng, kh\u00f4ng c\u00f3 v\u1ecb Pharaon hi\u1ec7n h\u00ecnh n\u00e0o c\u1ea3. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 nh\u00ecn h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng Pharaon kh\u1eafc h\u1ecda tr\u00ean m\u1eb7t Kim t\u1ef1 th\u00e1p r\u1ed3i t\u00e2m th\u1ea7n x\u00fac \u0111\u1ed9ng \u0111\u01b0a m\u1eaft sang b\u00ean c\u1ea1nh. D\u00f2ng \u00e1nh n\u1eafng \u1eadp v\u00e0o m\u1eaft khi m\u00e0 h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a Pharaon v\u1eabn c\u00f2n l\u01b0u l\u1ea1i v\u00e0i gi\u00e2y trong v\u00f5ng m\u1ea1c. \u0110\u1ec3 ch\u1eafc ch\u1eafn h\u01a1n, ng\u01b0\u1eddi ta l\u00e0m l\u1ea1i c\u00e1c th\u00ed nghi\u1ec7m ki\u1ec3u \u0111\u00f3 v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 \u1ea5y. Cu\u1ed1i c\u00f9ng h\u1ecd \u0111i \u0111\u1ebfn k\u1ebft lu\u1eadn r\u1eb1ng, \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 \u0111\u00f3, h\u00ecnh \u1ea3nh n\u00e0o g\u00e2y x\u00fac \u0111\u1ed9ng cho h\u1ecd th\u00ec s\u1ebd l\u01b0u l\u1ea1i trong v\u00f5ng m\u1ea1c c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e2u h\u01a1n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u0169ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u1edf nh\u1eefng \u0111\u1ee9a tr\u1ebb. Khi l\u00fd tr\u00ed ch\u01b0a ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh, t\u00e2m h\u1ed3n tr\u1ebb nh\u1ecf \u201ct\u1ea9y \u0111i\u201d nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh m\u00e0 ch\u00fang thu nh\u1eadn r\u1ea5t ch\u1eadm ch\u1ea1p. Do \u0111\u00f3 khi m\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh l\u1ecdt v\u00e0o m\u1eaft ch\u00fang, n\u1ebfu h\u00ecnh \u1ea3nh \u0111\u00f3 g\u00e2y \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng m\u1ea1nh, th\u00ec h\u00ecnh \u1ea3nh \u0111\u00f3 v\u1eabn l\u01b0u gi\u1eef trong v\u00f5ng m\u1ea1c ch\u00fang khi m\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh k\u1ebf ti\u1ebfp \u1eadp t\u1edbi. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 gi\u1ea3i th\u00edch r\u1eb1ng t\u1ea1i sao con tr\u1ebb hay g\u1eb7p nh\u1eefng chuy\u1ec7n k\u1ef3 l\u1ea1 l\u00e0 v\u00ec th\u1ebf... Ngo\u00e0i ph\u1ee5 n\u1eef, con tr\u1ebb, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i, \u0111a c\u1ea3m c\u0169ng hay g\u1eb7p nh\u1eefng \u1ea3o \u1ea3nh \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t nh\u01b0 tr\u00ean. N\u1ebfu h\u00ecnh \u1ea3nh \u0111\u00f3 qu\u00e1 \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng th\u00ec n\u00f3 s\u1ebd \u0111\u1ecdng l\u1ea1i r\u1ea5t l\u00e2u trong v\u00f5ng m\u1ea1c anh ta. Th\u1eadm ch\u00ed t\u00e2m t\u01b0\u1edfng anh ta lu\u00f4n suy ngh\u0129 v\u1ec1 n\u00f3 th\u00ec n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 v\u00f4 t\u00ecnh \u201chi\u1ec7n l\u00ean\u201d \u1edf b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111\u00e2u, b\u1ea5t c\u1ee9 l\u00fac n\u00e0o. Nh\u1eefng \u1ea3o \u1ea3nh nh\u01b0 v\u1eady kh\u00f4ng h\u1eb3n \u0111\u00e3 l\u00e0 x\u1ea5u v\u00ec n\u1ebfu l\u00e0 m\u1ed9t h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng t\u1ed1t sinh ra c\u00e1c \u1ea3o \u1ea3nh th\u00ec t\u00e2m h\u1ed3n con ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed3i \u0111\u1eafp r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Nh\u01b0ng n\u1ebfu \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng x\u1ea5u th\u00ec ch\u00fang ta ph\u1ea3i c\u1ea3nh gi\u00e1c v\u00ec c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f3 thi\u1ec7n t\u00e2m, s\u1eb5n s\u00e0ng l\u1ee3i d\u1ee5ng c\u00e1c \u1ea3o \u1ea3nh c\u1ee7a ch\u00ednh ch\u00fang ta \u0111\u1ec3 m\u01b0u c\u1ea7u l\u1ee3i \u00edch c\u00e1 nh\u00e2n h\u1ecd. L\u00ea T\u1ea5t \u0110\u1eafc Theo An ninh th\u1ebf gi\u1edbi Th\u1ef1c s\u1ef1 c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t chi\u1ec1u kh\u00f4ng gian kh\u00e1c? \u0110\u00e3 t\u1eeb l\u00e2u, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi tin r\u1eb1ng th\u1eddi gian v\u00e0 \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m","ch\u00fang ta \u0111ang s\u1ed1ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t trong nhi\u1ec1u chi\u1ec1u kh\u00f4ng gian v\u00e0 th\u1eddi gian m\u00e0 ch\u00fang ta kh\u00f4ng nh\u00ecn th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c. Theo h\u1ecd, th\u1eddi gian c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea1ng v\u1eadt ch\u1ea5t kh\u00f4ng th\u1ec3 bi\u1ebfn m\u1ea5t. Do \u0111\u00f3 h\u00ecnh h\u00e0i c\u1ee7a chi\u1ec1u th\u1eddi gian c\u0169ng c\u00f3 m\u1eb7t \u1edf m\u1ecdi n\u01a1i. Khi 2 chi\u1ec1u th\u1eddi gian tr\u00f9ng nhau th\u00ec \u0111\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng t\u1ef1 nhi\u00ean, gi\u1ed1ng nh\u01b0 l\u00fac m\u01b0a r\u01a1i, n\u1eafng r\u1ecdi v\u00e0 s\u1ea5m s\u00e9t d\u1eady tr\u1eddi. Ng\u01b0\u1eddi \u1edf m\u1ed9t chi\u1ec1u th\u1eddi gian c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1ea5y m\u1ed9t chi\u1ec1u th\u1eddi gian kh\u00e1c, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 chi\u1ec1u th\u1eddi gian t\u01b0\u01a1ng lai ho\u1eb7c qu\u00e1 kh\u1ee9. \\\"Tam gi\u00e1c qu\u1ec9\\\" Bermuda \u1edf \u0110\u1ea1i T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ec7nh danh l\u00e0 \\\"t\u1eed \u0111\u1ecba\\\", v\u00ec \u0111\u00e3 c\u00f3 h\u00e0ng tr\u01cem t\u00e0u thuy\u1ec1n v\u00e0 m\u00e1y bay b\u1ecb m\u1ea5t t\u00edch m\u1ed9t c\u00e1ch b\u00ed \u1ea9n t\u1ea1i \u0111\u00e2y trong v\u00f2ng 100 n\u01cem qua. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i bi\u1ec3n tin r\u1eb1ng gi\u1eefa \u0110\u1ea1i T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng c\u00f3 m\u1ed9t \\\"r\u1ed1n bi\u1ec3n\\\" v\u1edbi nh\u1eefng xo\u00e1y n\u01b0\u1edbc kh\u1ed5ng l\u1ed3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh h\u01a1n 100 d\u1eb7m... V\u00e0 \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 c\u00e1nh c\u1eeda xuy\u00ean v\u00e0o m\u1ed9t chi\u1ec1u th\u1eddi gian kh\u00e1c c\u00f3 t\u1ed1c \u0111\u1ed9 g\u1ea5p 2 l\u1ea7n t\u1ed1c \u0111\u1ed9 \u00e1nh s\u00e1ng. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u1edf m\u1ed9t s\u1ed1 c\u01a1 quan nghi\u00ean c\u1ee9u qu\u1ed1c t\u1ebf n\u1ed5i ti\u1ebfng cho bi\u1ebft, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m cho con ng\u01b0\u1eddi ch\u00fang ta xuy\u00ean qua m\u1ed9t chi\u1ec1u th\u1eddi gian kh\u00e1c, nh\u01b0ng \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc t\u1ed1c \u0111\u1ed9 c\u1ee7a c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1o ra hi\u1ec7n th\u1eddi m\u1edbi ch\u1ec9 \u0111\u1ea1t ch\u01b0a \u0111\u1ea7y 1\/3 t\u1ed1c \u0111\u1ed9 \u00e1nh s\u00e1ng. V\u00ec v\u1eady, nh\u1eefng t\u00e0u thuy\u1ec1n v\u00e0 m\u00e1y bay b\u1ecb m\u1ea5t t\u00edch m\u1ed9t c\u00e1ch b\u00ed \u1ea9n c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 do b\u1ecb h\u00fat v\u00e0o m\u1ed9t chi\u1ec1u kh\u00f4ng gian kh\u00e1c. C\u0169ng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ef1 ki\u1ec7n b\u00ed \u1ea9n x\u1ea3y ra tr\u00ean b\u1ea7u tr\u1eddi Niu Yo\u00f3c (M\u1ef9) v\u00e0o cu\u1ed1i n\u01cem 1999. \\\"L\u1ea1y Ch\u00faa, ch\u00fang t\u00f4i \u0111ang \u1edf \u0111\u00e2u v\u1eady. L\u00e0m sao ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01a1i \u0111\u00e2y? \u0110\u00e2y l\u00e0 H\u00e3ng h\u00e0ng kh\u00f4ng Alp Air, chuy\u1ebfn bay 703. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u l\u1ea1 l\u00f9ng. T\u00f4i kh\u00f4ng bi\u1ebft m\u00ecnh \u1edf \u0111\u00e2u. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng l\u1eddi n\u00e0y xin h\u00e3y gi\u00fap ch\u00fang t\u00f4i\\\". \u0110\u00f3 l\u00e0 n\u1ed9i dung l\u1eddi k\u00eau c\u1ee9u c\u1ee7a m\u1ed9t vi\u00ean phi c\u00f4ng \\\"ma\\\" truy\u1ec1n qua l\u00e0n s\u00f3ng \u0111i\u1ec7n v\u1edbi gi\u1ecdng v\u00f4 c\u00f9ng s\u1ee3 h\u00e3i. R\u1ed3i chi\u1ebfc m\u00e1y bay h\u00e0nh kh\u00e1ch ki\u1ec3u c\u0169 \u0110C.7 m\u00e0 h\u00e3ng Boing ch\u1ebf t\u1ea1o t\u1eeb h\u01a1n 30 n\u01cem tr\u01b0\u1edbc b\u1ed7ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n ph\u00eda tr\u00ean \u0111\u1ea3o Mah\u00e1ttan \u1edf th\u00e0nh ph\u1ed1 Niu Yo\u00f3c. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee9ng ki\u1ebfn h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a \\\"chi\u1ebfc m\u00e1y bay ma\\\" n\u00f3i tr\u00ean l\u00e0 vi\u00ean phi c\u00f4ng l\u00e1i m\u1ed9t chi\u1ebfc m\u00e1y bay tr\u1ef1c th\u01ceng \u0111\u01b0a m\u1ed9t s\u1ed1 du kh\u00e1ch bay th\u01b0\u1edfng ngo\u1ea1n to\u00e0n c\u1ea3nh th\u00e0nh ph\u1ed1 l\u1edbn nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y. Vi\u00ean phi c\u00f4ng l\u00e1i m\u00e1y bay tr\u1ef1c th\u01ceng t\u00ean l\u00e0 Ben Gi\u1eafcman \u0111\u00e3 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eddi c\u1ea5p b\u00e1o \u0111\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1ch r\u00f5 r\u00e0ng. V\u00e0 12 kh\u00e1ch du l\u1ecbch tr\u00ean chi\u1ebfc m\u00e1y bay c\u0169ng t\u1eadn m\u1eaft nh\u00ecn th\u1ea5y \\\"chi\u1ebfc m\u00e1y bay ma\\\" \u0110C.7, m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ee5p \u1ea3nh n\u00f3. Ben Gi\u1eafcman sau \u0111\u00f3 thu\u1eadt l\u1ea1i tr\u00ean truy\u1ec1n h\u00ecnh v\u1ec1 s\u1ef1 ki\u1ec7n b\u00ed \u1ea9n n\u00e0y: \\\"Khi t\u00f4i nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a anh ta, t\u00f4i v\u1ed9i b\u1ea5m n\u00fat tr\u1ea3 l\u1eddi ngay, v\u00ec nh\u1eadn th\u1ea5y gi\u1ecdng n\u00f3i c\u1ee7a anh ta gi\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi \u0111ang b\u1ecb ho\u1ea3ng lo\u1ea1n. Anh ta cu\u1ed1ng l\u00ean n\u00f3i r\u1eb1ng l\u1ebd ra m\u00e1y bay \u0111\u00e3 t\u1edbi d\u00e3y n\u00fai Alp (\u1edf ch\u00e2u \u00c2u), nh\u01b0ng sao kh\u00f4ng nh\u00ecn th\u1ea5y n\u00f3 v\u00e0 ph\u00eda d\u01b0\u1edbi c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i Thu\u1ef5 S\u0129, v\u00ec anh ta bi\u1ebft r\u00f5 \u0111\u1ecba h\u00ecnh. T\u00f4i b\u00e8n n\u00f3i v\u1edbi anh ta r\u1eb1ng anh ta \u0111ang","\u1edf tr\u00ean b\u1ea7u tr\u1eddi n\u01b0\u1edbc M\u1ef9, v\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ecbch tr\u00ecnh bay qua \u0111\u00e2y. Anh ta c\u1ea5t c\u00e1nh t\u1eeb s\u00e2n bay th\u00e0nh ph\u1ed1 V\u00ear\u00f4na (Italia) v\u00e0 bay \u0111\u1ebfn th\u00e0nh ph\u1ed1 Inxbr\u00fac (\u00e1o). Khi \u0111\u00f3 t\u00f4i ngh\u0129 r\u1eb1ng g\u00e3 phi c\u00f4ng n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111i\u00ean th\u00ec c\u0169ng say r\u01b0\u1ee3u. Nh\u01b0ng t\u00f4i b\u1ed7ng r\u1ee3n t\u00f3c g\u00e1y v\u00ec ch\u1ee3t ngh\u0129 ra \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3. T\u00f4i h\u1ecfi ng\u00e0y c\u1ea5t c\u00e1nh c\u1ee7a anh ta l\u00e0 ng\u00e0y n\u00e0o. \u0110i\u1ec1u vi\u00ean phi c\u00f4ng tr\u1ea3 l\u1eddi khi\u1ebfn t\u00f4i g\u1ea7n nh\u01b0 kh\u00f4ng tin n\u1ed5i v\u00e0o tai m\u00ecnh. Anh ta n\u00f3i r\u00e0nh m\u1ea1ch r\u1eb1ng m\u00e1y bay c\u1ea5t c\u00e1nh t\u1ea1i s\u00e2n bay qu\u1ed1c t\u1ebf V\u00ear\u00f4na h\u1ed3i 6h45 ng\u00e0y 26\/11\/1972 \u0111\u1ec3 bay t\u1edbi th\u00e0nh ph\u1ed1 Inxbr\u00fac, r\u1ed3i s\u1ebd bay ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn L\u00edchtenxten. M\u00e1y bay c\u1ee7a anh ta c\u00f3 phi h\u00e0nh \u0111o\u00e0n 7 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 132 h\u00e0nh kh\u00e1ch. T\u00f4i s\u1eefng s\u1edd, kh\u00f4ng bi\u1ebft n\u00f3i sao, r\u1ed3i t\u00f4i nghe ti\u1ebfng vi\u00ean phi c\u00f4ng \\\"ma\\\" \u0111\u00f3 b\u1eaft li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi tr\u1ea1m hoa ti\u00eau bay c\u1ee7a th\u00e0nh ph\u1ed1 Inxbr\u00fac. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y t\u00f4i bi\u1ebft r\u1eb1ng m\u00ecnh \u0111ang \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi \u0111i\u1ec1u t\u1ef1a nh\u01b0 chuy\u1ec7n truy\u1ec1n k\u1ef3 b\u00ed \u1ea9n. T\u00f4i \u0111\u00e3 g\u1eb7p ma hay linh h\u1ed3n \u0111ang xuy\u00ean qua chi\u1ec1u th\u1eddi gian qu\u00e1 kh\u1ee9 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn v\u1edbi chi\u1ec1u th\u1eddi gian hi\u1ec7n t\u1ea1i. T\u00f4i n\u00f3i v\u1edbi anh ta r\u1eb1ng gi\u1edd \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 n\u01cem 1972 m\u00e0 l\u00e0 n\u01cem 1999, nh\u01b0ng anh ta v\u1eabn kh\u01ceng kh\u01ceng c\u00e3i n\u01cem nay l\u00e0 n\u01cem 1972\\\". V\u1ec1 sau Ben \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft r\u1eb1ng H\u00e3ng h\u00e0ng kh\u00f4ng Alp Air v\u00e0 chuy\u1ebfn bay 703 l\u00e0 c\u00f3 th\u1eadt 100%. N\u01cem 1972, chuy\u1ebfn bay n\u00e0y \u0111\u00e3 ch\u1edf c\u00e1c SV ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p v\u00e0 Italia \u0111i d\u1ef1 cu\u1ed9c thi tr\u01b0\u1ee3t tuy\u1ebft m\u00f9a \u0111\u00f4ng. Nh\u01b0ng m\u00e1y bay \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 g\u1eb7p b\u00e3o tuy\u1ebft \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t v\u00e0 b\u1ecb r\u01a1i sau khi c\u1ea5t c\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c 40 ph\u00fat. Chuy\u1ebfn bay n\u00f3i tr\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn l\u00e0 \\\"m\u1ea5t t\u00edch\\\" c\u00f9ng v\u1edbi th\u00f4ng b\u00e1o t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c h\u00e0nh kh\u00e1ch v\u00e0 phi h\u00e0nh \u0111o\u00e0n tr\u00ean m\u00e1y bay \u0111\u1ec1u ch\u1ebft, v\u00ec t\u1eeb \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn nay ng\u01b0\u1eddi ta ch\u01b0a h\u1ec1 t\u00ecm ra v\u1ebft t\u00edch c\u1ee7a chi\u1ebfc m\u00e1y bay n\u00e0y. Ben cho bi\u1ebft th\u00eam: \\\"Khi \u0111ang c\u1ed1 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh \u0111ang l\u00e0 n\u01cem 1999, t\u00f4i nghe th\u1ea5y ti\u1ebfng n\u1ea5c v\u00e0 gi\u1ecdng n\u00f3i nh\u01b0 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi h\u1ea5p h\u1ed1i c\u1ee7a \\\"vi\u00ean phi c\u00f4ng ma\\\". T\u00f4i nh\u00ecn v\u1ec1 ph\u00eda c\u1eeda s\u1ed5 bu\u1ed3ng l\u00e1i v\u00e0 c\u1eeda s\u1ed5 khoang h\u00e0nh kh\u00e1ch c\u1ee7a chi\u1ebfc m\u00e1y bay \u0111\u00f3 v\u00e0 th\u1ea5y r\u1eb1ng h\u00ecnh nh\u01b0 b\u00ean trong m\u00e1y bay kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 h\u00ecnh b\u00f3ng c\u1ee7a h\u1ecd. T\u00f4i t\u00ecm c\u00e1ch l\u00e1i tr\u1ef1c th\u01ceng ti\u1ebfn l\u1ea1i g\u1ea7n chi\u1ebfc m\u00e1y bay DC.7, nh\u01b0ng ngay l\u1eadp t\u1ee9c c\u00f3 m\u1ed9t lu\u1ed3ng \u00e1nh s\u00e1ng tr\u1eafng lo\u00e1 l\u00ean r\u1ed3i \\\"chi\u1ebfc m\u00e1y bay ma\\\" n\u1ecd b\u1ed7ng nhi\u00ean m\u1ea5t h\u00fat, c\u1ee9 nh\u01b0 ch\u1eb3ng c\u00f3 g\u00ec x\u1ea3y ra tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3\\\"... T.H S\u01b0u t\u1ea7m Tranh nham th\u1ea1ch \u1edf T\u00e2n C\u01b0\u01a1ng T\u1ea1i m\u1ed9t khe n\u00fai \u1edf ph\u00eda t\u00e2y B\u1eafc huy\u1ec7n Thanh H\u00f2a, ph\u00eda B\u1eafc t\u1ec9nh T\u00e2n C\u01b0\u01a1ng, c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 c\u1ee7a B\u1ea3o t\u00e0ng Khu t\u1ef1 tr\u1ecb d\u00e2n t\u1ed9c Duy Ng\u00f4 Nh\u0129 T\u00e2n C\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t qu\u1ea7n th\u1ec3 th\u1ea1ch c\u1ee9ng n\u1eb1m r\u1ea3i r\u00e1c tr\u00ean m\u1ed9t di\u1ec7n t\u00edch r\u1ed9ng. Qu\u1ea7n th\u1ec3 thi\u00ean th\u1ea1ch \u0111\u00e3 l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi ta ngh\u0129 r\u1eb1ng ch\u00fang c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi ngo\u00e0i h\u00e0nh tinh. C\u00e1c chuy\u00ean gia nh\u1eadn th\u1ea5y, c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o th\u1ec3 t\u00edch v\u00e0 m\u1eadt \u0111\u1ed9 c\u1ee7a th\u00e0nh ph\u1ea7n thi\u00ean th\u1ea1ch, b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7u \u01b0\u1edbc t\u00ednh trong \u0111\u00f3 c\u01a1 h\u01a1n 100 t\u1ea5n thi\u00ean th\u1ea1ch. M\u1ea3nh thi\u00ean th\u1ea1ch c\u1ee9ng l\u1edbn nh\u1ea5t tr\u00ean Th\u1ebf gi\u1edbi hi\u1ec7n nay l\u00e0 Thi\u00ean th\u1ea1ch kha n\u1eb7ng 65 t\u1ea5n r\u1ea3i \u1edf Nammibia - Ch\u00e2u Phi v\u00e0o n\u0103m 1921. Trong l\u1ecbch s\u1eed, Thanh H\u00f2a \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u00f3 tr\u1eadn m\u01b0a thi\u00ean th\u1ea1ch r\u1ea5t l\u1edbn,","c\u00e1c chuy\u00ean ra cho r\u1eb1ng, cho d\u00f9 quy m\u00f4, di\u1ec7n t\u00edch hay s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng thi\u00ean th\u1ea1ch ph\u00e1t t\u00e1n th\u00ec \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 coi \u0111\u00e2y l\u00e0 tr\u1eadn m\u01b0a thi\u00ean th\u1ea1ch l\u1edbn nh\u1ea5t tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. Thi\u00ean th\u1ea1ch ph\u00e2n l\u00e0m 3 lo\u1ea1i: thi\u00ean th\u1ea1ch \u0111\u00e1, thi\u00ean th\u1ea1ch s\u1eaft v\u00e0 thi\u00ean th\u1ea1ch \u0111\u00e1 s\u1eaft. Trong \u0111\u00f3, thi\u00ean th\u1ea1ch s\u1eaft v\u00e0 thi\u00ean th\u1ea1ch \u0111\u00e1 s\u1eaft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i hi\u1ebfm, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi ta l\u1ea1i t\u00ecm th\u1ea5y ch\u00fang \u1edf Th\u1ea1ch H\u00f2a. K\u1ef3 l\u1ea1 h\u01a1n khi \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f2n ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u n\u01a1i c\u00f3 c\u00e1c hi\u1ec7n v\u1eadt v\u0103n h\u00f3a kh\u1ea3o c\u1ed5 \u0111\u1ec1u t\u1eeb thi\u00ean th\u1ea1ch m\u00e0 ra nh\u01b0: ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1 h\u00ecnh c\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebdo t\u1eeb thi\u00ean th\u1ea1ch, nh\u1eefng b\u1ee9c tranh b\u00f2, d\u00ea, ng\u1ef1a, l\u1ea1c \u0111\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc tr\u00ean thi\u00ean th\u1ea1ch. Trong \u0111\u00f3, b\u1ee9c tranh thi\u00ean th\u1ea1ch \u0110\u1ed9c M\u1ee5c Nh\u00e2n (ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u1eaft) gi\u1ed1ng y nh\u01b0 nh\u1eefng b\u1ee9c tranh t\u1eebng l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi ta kinh ng\u1ea1c v\u1ec1 gn\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 nhi\u1ec1u n\u01a1i tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. B\u1ee9c tranh \u1ea5y kh\u1eafc ph\u1ea7n \u0111\u1ea7u c\u1ee7a \\\"Ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u1eaft\\\" c\u00f3 h\u00ecnh v\u00f2ng tr\u00f2n, \u1edf gi\u1eefa v\u1ebd m\u1ed9t con m\u1eaft, hai tay khoanh tr\u01b0\u1edbc ng\u1ef1c, \u1edf b\u00ean ph\u1ea3i v\u00e0 tr\u00e1i d\u01b0\u1edbi ng\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c bao b\u1ecdc b\u1edfi 2 v\u00f2ng cung ch\u1ec9 l\u1ed9 ra m\u1ed9t \u0111\u00f4i ch\u00e2n. Tranh nham th\u1ea1ch \u1edf N\u00fai C\u1ed5 \u00c2m c\u1ee7a N\u1ed9i M\u00f4ng, \u1edf N\u00fai H\u1ea1 Lan v\u00f9ng Ninh H\u1ea1, \u1edf ph\u00eda B\u1eafc c\u1ee7a sa m\u1ea1c Sahara tr\u00ean \\\"C\u1ed9t Giedchi\\\" c\u1ee7a Ai C\u1eadp \u0111\u1ec1u c\u00f3 h\u00ecnh \\\"ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u1eaft\\\". T\u1ea1o h\u00ecnh \u1edf b\u1ee9c tranh ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n \u1edf Thanh H\u00f2a c\u00f9ng v\u1edbi h\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u1eaft tr\u00ean nham th\u1ea1ch \u1edf N\u00fai H\u1ea1 La d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb m\u1ed9t n\u01a1i v\u00e0 c\u00f9ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfng n\u00f3i chung. V\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 VII tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng Nguy\u00ean, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u \u0111\u1ebfn th\u00e1m hi\u1ec3m Trung Qu\u1ed1c s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 Alisdias - ng\u01b0\u1eddi Hy L\u1ea1p c\u1ed5 \u0111\u00e3 t\u1edbi v\u00f9ng N\u00fai A C\u1ea7u Th\u00e1i c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c v\u00e0 \u0111em v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec tai nghe m\u1eaft th\u1ea5y trong khi du h\u00e0nh vi\u1ebft th\u00e0nh cu\u1ed1n s\u00e1ch \\\"Ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u1eaft\\\". Trong s\u00e1ch c\u00f3 \u0111\u00e3 vi\u1ebft: \\\"Ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t m\u1eaft\\\" \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc tr\u00ean thi\u00ean th\u1ea1ch s\u1eaft c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 ph\u1ea3n \u00e1nh \\\"Th\u1eddi \u0111\u00f3 th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ee9 gi\u1ea3 c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n minh si\u00eau vi\u1ec7t\\\". \\\"B\u1ee9c h\u1ecda tr\u00ean nham th\u1ea1ch l\u00e0 b\u1ee9c \u0111\u1ed3 s\u00f9ng b\u00e1i thi\u00ean th\u1ea7n nh\u1ea5t c\u1ee7a \u0110\u1ea1o T\u00e1t M\u00e3n thu\u1ed9c h\u1ec7 ng\u00f4n ng\u1eef d\u00e2n t\u1ed9c A Nh\u0129 Th\u00e1i\\\". C\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 v\u1eabn \u0111ang t\u1eebng b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn h\u00e0nh nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ec3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf v\u1ec1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y. H.T (Theo n\u1ec1n v\u0103n minh c\u1ed5 th\u1ebf gi\u1edbi) Truy\u1ec1n thuy\u1ebft N\u00fai g\u1ea5u \u1ede khu v\u1ef1c Th\u1ea7n N\u00f4ng Gi\u00e1, c\u00e1i m\u00e0 th\u1ea7n b\u00ed nh\u1ea5t, h\u1ea5p d\u1eabn ng\u01b0\u1eddi ta nh\u1ea5t v\u1eabn l\u00e0 truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u1ec1 G\u1ea5u ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 N\u00fai g\u1ea5u. Truy\u1ec1n thuy\u1ebft N\u00fai G\u1ea5u \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u1eeb th\u1eddi xa x\u01b0a. Trong b\u1ed9 s\u00e1ch c\u1ed5 \\\"S\u01a1n H\u1ea3i Kinh\\\" c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 n\u00eau: \u1edf N\u00fai g\u1ea5u c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u lo\u1ea1i g\u1ea5u kh\u00e1c nhau, nh\u01b0ng N\u00fai g\u1ea5u \u1edf \u0111\u00e2u? Cho t\u1edbi nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 tranh lu\u1eadn s\u00f4i n\u1ed5i, n\u0103m 1987, c\u00e1c chuy\u00ean gia nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng N\u00fai g\u1ea5u c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u1edf khu v\u1ef1c Th\u1ea7n N\u00f4ng Gi\u00e1. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y l\u00e0 c\u00f3 c\u0103n c\u1ee9. V\u00ec ta c\u00f3 th\u1ec3 h\u00ecnh dung Th\u1ea7n N\u00f4ng Gi\u00e1 tr\u00ean b\u1ea3n \u0111\u1ed3 gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t con g\u1ea5u \u0111ang \u0111\u1ee9ng v\u00e0 t\u00ecm th\u1ea5y trong r\u1eebng s\u00e2u n\u00fai th\u1eb3m nh\u1eefng d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a g\u1ea5u.","Ng\u00e0y nay, theo th\u1ed1ng k\u00ea ch\u01b0a \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, \u1edf khu n\u00fai Th\u1ea7n N\u00f4ng Gi\u00e1 c\u00f3 kho\u1ea3ng 7 lo\u00e0i g\u1ea5u. N\u1ebfu d\u1ef1a v\u00e0o ngo\u1ea1i h\u00ecnh v\u00e0 m\u00e0u l\u00f4ng c\u1ee7a g\u1ea5u \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t, ta c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e2n th\u00e0nh g\u1ea5u ch\u00f3, g\u1ea5u n\u00e2u, g\u1ea5u ng\u1ef1a, g\u1ea5u l\u1ee3n, g\u1ea5u tr\u1eafng, g\u1ea5u ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 g\u1ea5u hoa. Trong \u0111\u00f3 lo\u00e0i g\u1ea5u g\u00e2y n\u00ean tranh lu\u1eadn l\u00e0 g\u1ea5u hoa, th\u1ea7n b\u00ed nh\u1ea5t l\u00e0 g\u1ea5u ng\u01b0\u1eddi. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng, g\u1ea5u hoa ch\u00ednh la lo\u00e0i g\u1ea5u m\u00e8o l\u1edbn. C\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a ra \u00fd ki\u1ebfn g\u1ea5u hoa c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 h\u1eadu du\u1ec7 c\u1ee7a g\u1ea5u tr\u1eafng v\u00e0 g\u1ea5u ch\u00f3. C\u00f2n v\u1ec1 g\u1ea5u l\u1ea1i c\u00e0ng c\u00f3 nhi\u1ec1u quan \u0111i\u1ec3m. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i, n\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 g\u1ea5u, m\u00e0 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi r\u1eebng, ho\u1eb7c n\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t lo\u00e0i th\u00fa kh\u00e1c ngo\u00e0i lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t. C\u00e1ch n\u00f3i n\u00e0y c\u00f2n thi\u1ebfu c\u0103n c\u1ee9 nh\u01b0ng l\u1ea1i t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i d\u1ec5 d\u00e0ng gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1ch \u0111\u1ee9ng th\u1eb3ng, c\u00e1ch d\u00f9ng tay \u0111\u1ec3 c\u1ea7m \u0111\u1ed3 c\u1ee7a g\u1ea5u ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u00f3 c\u00e1i c\u00e1i m\u1eb7t r\u1ea5t gi\u1ed1ng khu\u00f4n m\u1eb7t ng\u01b0\u1eddi. Lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt \u1ea5y l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi hay l\u00e0 g\u1ea5u? Hay l\u00e0 s\u1ef1 k\u1ebft h\u1ee3p gi\u1eefa 2 lo\u00e0i m\u00e0 th\u00e0nh? Th\u1ea7n N\u00f4ng Gi\u00e1 th\u1eadt \u0111\u00fang l\u00e0 \\\"N\u00fai g\u1ea5u\\\" c\u00f3 ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c ghi trong s\u00e1ch c\u1ed5? C\u00e1c chuy\u00ean gia \u0111\u1ec1u kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh l\u00e0 r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3. Hi\u1ec7n nay v\u1eabn ch\u01b0a nh\u00e0 sinh h\u1ecdc n\u00e0o gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng b\u1edfi t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc t\u1edbi nay v\u1eabn ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t con g\u1ea5u ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f2n s\u1ed1ng. H.T s\u01b0u t\u1ea7m Truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u1ec1 lo\u00e0i \\\"r\u1eafn bi\u1ec3n kh\u1ed5ng l\u1ed3\\\" Th\u00e1ng 7\/1897, t\u00e0u chi\u1ebfn Ph\u00e1p Avalanche \u0111\u00e3 \u0111\u1ee5ng \u0111\u1ed9 qu\u00e1i v\u1eadt bi\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \\\"r\u1eafn bi\u1ec3n kh\u1ed5ng l\u1ed3\\\" \u0111\u1ebfn 3 l\u1ea7n trong v\u1ecbnh Along. \u0110\u1ea1i b\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00e3 r\u1ea7n nh\u01b0ng kh\u00f4ng ch\u1ea1m \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3. Tr\u01b0\u1edbc Avalanche, nh\u1eefng con t\u00e0u kh\u00e1c c\u0169ng \u0111\u00e3 g\u1eb7p \\\"r\u1eafn bi\u1ec3n kh\u1ed5ng l\u1ed3\\\". K\u1ec3 t\u1eeb \u0111\u00f3, \\\"r\u1eafn bi\u1ec3n\\\" tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t trong c\u00e1c b\u00ed \u1ea9n l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u1ed9ng v\u1eadt h\u1ecdc... Th\u1ef1c t\u1ebf v\u00e0 truy\u1ec1n thuy\u1ebft T\u00e0u h\u1ed9 t\u1ed1ng Anh Daedalus th\u1ef1c hi\u1ec7n h\u1ea3i tr\u00ecnh t\u1eeb Antilles \u0111\u1ebfn Cap. Ng\u00e0y 6-8-1848, l\u00fac 16 gi\u1edd, trong mi\u1ec1n Nam \u0110\u1ea1i T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng gi\u1eefa \u0111\u1ea3o Saint-H\u00e9l\u00e8ne v\u00e0 Cap c\u1ee7a BonneEsp\u00e9rance (c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 M\u0169i Gi\u00f4ng T\u1ed1, n\u1eb1m \u1edf ph\u00eda nam ch\u00e2u Phi), d\u01b0\u1edbi l\u00e0n gi\u00f3 m\u00e1t t\u00e2y b\u1eafc v\u00e0 b\u1ea7u tr\u1eddi quang t\u1ea1nh, vi\u00ean s\u0129 quan Sartoris ch\u1ee3t th\u1ea5y r\u00f5 m\u1ed9t v\u1eadt \u0111\u00e1ng ng\u1edd trong l\u1edbp b\u1ecdt s\u00f3ng \u1ed3 \u1ea1t. Sartoris t\u1ee9c th\u00ec c\u1ea3nh b\u00e1o v\u1edbi ch\u1ec9 huy M'Quhae tr\u00ean c\u1ea7u t\u00e0u. Con v\u1eadt n\u1ed5i l\u00ean m\u1eb7t bi\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn th\u1ea5y c\u00f3 d\u00e1ng d\u1ea5p nh\u01b0 r\u1eafn bi\u1ec3n kh\u1ed5ng l\u1ed3. \u0110\u1ea7u qu\u00e1i v\u1eadt nh\u00f4 cao tr\u00ean m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc 2 m\u00e9t. M\u1ed9t ph\u1ea7n th\u00e2n c\u1ee7a n\u00f3 th\u1ea5y r\u00f5 d\u00e0i tr\u00ean 15 m\u00e9t. Qu\u00e1i v\u1eadt b\u01a1i d\u1ecdc theo con t\u00e0u, gi\u1eef m\u1ed9t kho\u1ea3ng c\u00e1ch. Khi th\u00ec n\u00f3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n d\u01b0\u1edbi v\u1ecf t\u00e0u, l\u00fac b\u00ean m\u1ea1n tr\u00e1i, l\u00fac l\u1ea1i b\u00ean m\u1ea1n ph\u1ea3i t\u00e0u. C\u1ea3 th\u1ee7y th\u1ee7 \u0111o\u00e0n \u0111\u1ec1u ch\u0103m ch\u00fa quan s\u00e1t h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a qu\u00e1i v\u1eadt trong kho\u1ea3ng 20 ph\u00fat. C\u00f3 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u l\u1ea1 l\u00f9ng l\u00e0 v\u00e0o 10 n\u0103m sau, c\u0169ng t\u1ea1i v\u1ecb tr\u00ed n\u00e0y, ch\u1ec9 huy t\u00e0u Carnatic l\u00e0 Shuckling c\u0169ng ch\u1ee9ng ki\u1ebfn c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1. \u0110\u1ea7u ti\u00ean, \u00f4ng tin r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t thanh g\u1ed7 d\u00e0i, ph\u1ea7n s\u00f3t l\u1ea1i c\u1ee7a c\u1ed9t bu\u1ed3m. Nh\u01b0ng li\u1ec1n sau \u0111\u00f3 \u00f4ng th\u1ea5y \u201cc\u1ed9t bu\u1ed3m\u201d n\u00e0y \u0111\u1ed9ng \u0111\u1eady v\u00e0 r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 c\u00f3 c\u00e1i \u0111\u1ea7u nh\u00f4","l\u00ean. Qu\u00e1i v\u1eadt c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i chi ti\u1ebft d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 gi\u1ed1ng v\u1edbi qu\u00e1i v\u1eadt m\u00e0 t\u00e0u Daedalus \u0111\u00e3 nh\u00ecn th\u1ea5y. C\u00e1c b\u00e1o c\u00e1o c\u1ee7a hai v\u1ecb thuy\u1ec1n tr\u01b0\u1edfng n\u00e0y \u0111\u00e3 khi\u1ebfn cho b\u00e1o ch\u00ed Anh th\u1eddi \u0111\u00f3 hao t\u1ed1n bi\u1ebft bao gi\u1ea5y m\u1ef1c. C\u00e1c b\u1eb1ng ch\u1ee9ng n\u00e0y ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c minh b\u1edfi c\u00e1c c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3 \u0111\u1ecbnh k\u1ef3 c\u1ee7a c\u00e1c th\u1ee7y th\u1ee7 m\u00e0 trong \u0111\u00f3 nghi\u00eam ch\u1ec9nh nh\u1ea5t l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n c\u1ee7a V\u1ecbnh Along x\u1ea3y ra v\u00e0o ng\u00e0y 25\/2\/1904. M\u1ed9t v\u1ec7t \u0111en l\u1ea1 l\u00f9ng H\u00f4m \u0111\u00f3, ph\u00e1o h\u1ea1m La D\u00e9cid\u00e9e chu\u1ea9n b\u1ecb t\u1eadp tr\u1eadn d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 ch\u1ec9 huy c\u1ee7a \u0110\u1ea1i \u00fay h\u1ea3i qu\u00e2n L'Eost. Bu\u1ed5i chi\u1ec1u, L'Eost ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn m\u1ed9t v\u1ec7t \u0111en d\u00e0i 300 m\u00e9t xu\u1ea5t hi\u1ec7n b\u00ean m\u1ea1n tr\u00e1i con t\u00e0u. Tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ee7a n\u00f3 c\u00f3 ph\u1ee7 l\u1edbp t\u1ea3o d\u00e0y c\u00f3 v\u1ebb gi\u1ed1ng nh\u01b0 v\u1ea3y c\u00e1. Ph\u00e1o h\u1ea1m La D\u00e9cid\u00e9e l\u1eeb l\u1eeb ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn g\u1ea7n v\u1ec7t \u0111en h\u01a1n. M\u1ed9t chi\u1ebfc can\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c chu\u1ea9n b\u1ecb th\u1ea3 xu\u1ed1ng bi\u1ec3n. M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean t\u00e0u im l\u1eb7ng theo d\u00f5i. B\u1ea5t ng\u1edd \u201cd\u1ea3i \u0111\u00e1 ng\u1ea7m\u201d \u0111\u1ed9ng \u0111\u1eady m\u1ea1nh t\u1ef1a nh\u01b0 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a \u0111\u1ecba ch\u1ea5n. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t gi\u1ea3 thuy\u1ebft c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ea5p nh\u1eadn. Song \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng ng\u1ea1c nhi\u00ean l\u00e0 bi\u1ec3n v\u1eabn t\u0129nh l\u1eb7ng, ngo\u00e0i c\u01a1n xo\u00e1y n\u01b0\u1edbc nh\u1eb9 do c\u00e1c \u201ckh\u1ed1i \u0111\u00e1\u201d t\u1ea1o ra. Th\u00eam v\u00e0i gi\u00e2y tr\u00f4i qua, L'Eost h\u1ea1 l\u1ec7nh t\u1eaft h\u1ebft c\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u01a1. B\u00e2y gi\u1edd vi\u00ean \u0111\u1ea1i \u00fay kh\u00f4ng c\u00f2n tin v\u00e0o chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ecba ch\u1ea5n n\u1eefa, m\u00e0 cho \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t hay nhi\u1ec1u con v\u1eadt m\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c lo\u00e0i g\u00ec. L'Eost ch\u01b0a k\u1ecbp ra l\u1ec7nh th\u1ea3 can\u00f4 xu\u1ed1ng bi\u1ec3n th\u00ec \u0111\u1ed9t nhi\u00ean \u201cc\u00e1c kh\u1ed1i \u0111\u00e1\u201d thay \u0111\u1ed5i h\u00ecnh d\u1ea1ng. Tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 kinh ng\u1ea1c c\u1ee7a m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed9t v\u1eadt kh\u1ed5ng l\u1ed3 hi\u1ec7n ra l\u00e0 lo\u00e0i b\u00f2 s\u00e1t v\u1edbi l\u1edbp da s\u1ea7n s\u00f9i, m\u00e0u n\u00e2u. Kh\u00f4ng tr\u00f4ng th\u1ea5y \u0111\u1ea7u con v\u1eadt. B\u1ea5t ng\u1edd \\\"con r\u1eafn\\\" bi\u1ebfn m\u1ea5t. Kh\u00f4ng l\u00e2u sau \u0111\u00f3 con v\u1eadt bi\u1ec3n b\u00ed \u1ea9n l\u1ea1i xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u00e1ch t\u00e0u 150 m\u00e9t. L\u1ea7n n\u00e0y n\u00f3 ti\u1ebfn l\u00ean r\u1ea5t nhanh v\u00e0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i \u0111\u1ea7u h\u00ecnh tam gi\u00e1c v\u00e0 con m\u1eaft x\u1ebfp n\u1ebfp c\u1ee7a n\u00f3. \u0110\u01b0\u1eddng k\u00ednh \u0111\u1ea7u r\u1eafn kho\u1ea3ng 80cm. Qu\u00e1i v\u1eadt d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ea5y chi\u1ebfc t\u00e0u. Theo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, lo\u00e0i r\u1eafn bi\u1ec3n n\u00e0y \u0111\u00e3 g\u00e2y run s\u1ee3 cho nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7 th\u1ee7y th\u1ee7, nh\u01b0ng l\u00fac n\u00e0y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 n\u00f3 v\u00f4 h\u1ea1i. N\u00f3 b\u01a1i \u0111\u1eb1ng sau t\u00e0u, n\u1ed5i l\u00ean v\u00e0i gi\u00e2y b\u00ean m\u1ea1n ph\u1ea3i t\u00e0u v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u1eb7n m\u1ea5t. Ph\u00e2n t\u00edch c\u1ee7a ng\u00e0nh \u0111\u1ed9ng v\u1eadt h\u1ecdc \u0110i\u1ec1u th\u1ea5y r\u00f5 l\u00e0 s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a lo\u00e0i \\\"r\u1eafn bi\u1ec3n kh\u1ed5ng l\u1ed3\\\" \u0111\u00e3 \u00e1m \u1ea3nh nhi\u1ec1u nh\u00e0 \u0111\u1ed9ng v\u1eadt h\u1ecdc v\u00e0 \u0111\u1ed9ng v\u1eadt h\u1ecdc \u1ea9n. N\u0103m 1893, nh\u00e0 \u0111\u1ed9ng v\u1eadt h\u1ecdc H\u00e0 Lan Oudemans \u0111\u00e3 xu\u1ea5t b\u1ea3n cu\u1ed1n s\u00e1ch v\u1ec1 b\u00ed \u1ea9n n\u00e0y (\u201cR\u1eafn bi\u1ec3n kh\u1ed5ng l\u1ed3\u201d). \u00d4ng k\u1ebft lu\u1eadn r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt ch\u00e2n v\u00e2y (pinnip\u00e8de) c\u00f3 d\u00e1ng nh\u01b0 kh\u1ee7ng long c\u1ed5 d\u00e0i (pl\u00e9siosaure) v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c","\u00f4ng \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 Megophias megophias. S\u1ef1 m\u00f4 t\u1ea3 c\u1ee7a Oudemans d\u1ef1a tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf t\u1eadp h\u1ee3p nhi\u1ec1u \u0111\u1ed9ng v\u1eadt. N\u0103m 1965, Bernard Heuvelmans xu\u1ea5t b\u1ea3n m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y. Qua nghi\u00ean c\u1ee9u th\u1ed1ng k\u00ea h\u00e0ng tr\u0103m b\u1eb1ng ch\u1ee9ng, Heuvelmans mu\u1ed1n ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng \\\"r\u1eafn bi\u1ec3n kh\u1ed5ng l\u1ed3\\\" c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c ph\u1ee9c t\u1ea1p: - C\u00e1c con v\u1eadt quan s\u00e1t th\u1ea5y, nh\u01b0ng ch\u01b0a x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m x\u1ea3y ra s\u1ef1 ki\u1ec7n, v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p \u0111\u00f3 l\u00e0: c\u00e1 m\u1eadp voi (cetorhinus maximus), m\u1ef1c th\u1ebb kh\u1ed5ng l\u1ed3 (architeuthis), c\u00e1 \u0111ai (regalecus glane), lo\u00e0i giun v\u00f2i to l\u1edbn nh\u01b0 lo\u00e0i lineus longissimus. - Nh\u1eefng con v\u1eadt kh\u00f4ng c\u00f3 quan h\u1ec7 g\u1ea7n g\u0169i v\u1edbi nh\u1eefng con v\u1eadt c\u00f3 d\u1ea1ng r\u1eafn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh. Theo Heuvelmans, chi\u1ebfc c\u1ed5 d\u00e0i hi\u1ec3n nhi\u00ean l\u00e0 c\u1ee7a lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt ch\u00e2n v\u00e2y, c\u00f2n 4 lo\u00e0i kh\u00e1c c\u00f3 l\u1ebd thu\u1ed9c b\u1ed9 c\u00e1 voi c\u00f3 c\u1ed5 nh\u1ecf. Con nhi\u1ec1u b\u01b0\u1edbu ch\u1eafc ch\u1eafn c\u00f3 quan h\u1ec7 g\u1ea7n g\u0169i v\u1edbi lo\u00e0i zeuglodonte. C\u00e1c b\u1eb1ng ch\u1ee9ng m\u1edbi nh\u1ea5t v\u1ec1 r\u1eafn bi\u1ec3n Ng\u00e0y 30\/7\/1915, t\u00e0u ng\u1ea7m \u0110\u1ee9c U-28 \u0111\u00e1nh \u0111\u1eafm chi\u1ebfc t\u00e0u Iberia c\u1ee7a Anh v\u00e0 n\u00f3 b\u1ecb n\u1ed5 \u1edf \u0111\u1ed9 s\u00e2u t\u1eeb 100 \u0111\u1ebfn 200 m\u00e9t. C\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c m\u1ea3nh v\u1ee1 con t\u00e0u b\u1eafn tung l\u00ean kh\u00f4ng, m\u1ed9t con c\u00e1 s\u1ea5u bi\u1ec3n kh\u1ed5ng l\u1ed3 d\u00e0i 20 m\u00e9t c\u0169ng b\u1ecb h\u1ea5t tung l\u00ean cao v\u00e0 r\u01a1i xu\u1ed1ng gi\u00e3y gi\u1ee5a trong n\u01b0\u1edbc. Ng\u00e0y 30\/12\/1947, con t\u00e0u kh\u00e1ch Santa Clara c\u1ee7a M\u1ef9 va ph\u1ea3i m\u1ed9t con v\u1eadt d\u1ea1ng c\u00e1 ch\u00ecnh d\u00e0i kho\u1ea3ng 15 m\u00e9t \u1edf ngo\u00e0i kh\u01a1i B\u1eafc Carolina. Con v\u1eadt sau \u0111\u00f3 b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn ch\u1ebft v\u00e0 m\u00e1u ch\u1ea3y loang m\u1ed9t v\u00f9ng n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n. Th\u00e1ng 10\/1969, \u1edf \u0111\u1ed9 s\u00e2u 270 m\u00e9t ngo\u00e0i kh\u01a1i v\u00f9ng Bermudes, t\u00e0u ng\u1ea7m Alvin \u201cm\u1eb7t \u0111\u1ed1i m\u1eb7t\u201d v\u1edbi m\u1ed9t con v\u1eadt kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u0111\u1ea7u lo\u00e0i b\u00f2 s\u00e1t v\u00e0 c\u1ed5 d\u00e0i. Nh\u01b0ng kh\u00f4ng may l\u00e0 con v\u1eadt \u0111\u00e3 l\u1eb7n m\u1ea5t tr\u01b0\u1edbc khi n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c quay phim. V\u00e0o th\u00e1ng 4\/1977, ng\u01b0 d\u00e2n \u0111\u00e1nh l\u01b0\u1edbi r\u00ea ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt B\u1ea3n Zuiyo Maru b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u1eadt kh\u1ed5ng l\u1ed3 d\u00e0i h\u01a1n 10 m\u00e9t. C\u00e1c b\u1ee9c \u1ea3nh ch\u1ee5p cho th\u1ea5y m\u1ed9t con v\u1eadt c\u1ed5 d\u00e0i, \u0111u\u00f4i d\u00e0i gi\u1ed1ng nh\u01b0 lo\u00e0i kh\u1ee7ng long c\u1ed5 d\u00e0i. Nh\u01b0ng c\u0169ng l\u1ea1i kh\u00f4ng may l\u00e0 ng\u01b0 d\u00e2n \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 v\u1ee9t x\u00e1c con v\u1eadt xu\u1ed1ng bi\u1ec3n v\u00ec kh\u00f4ng ch\u1ecbu n\u1ed5i m\u00f9i h\u00f4i th\u1ed1i c\u1ee7a n\u00f3. K\u1ebft lu\u1eadn","T\u1eeb l\u00e2u \\\"r\u1eafn bi\u1ec3n kh\u1ed5ng l\u1ed3\\\" \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra s\u1ef1 \u00e1m \u1ea3nh, n\u1ed7i h\u00e3i h\u00f9ng v\u00e0 th\u1eadm ch\u00ed ti\u1ebfng c\u01b0\u1eddi nh\u1ea1o, nh\u01b0ng n\u00f3 lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi m\u00f4 t\u1ea3 kh\u00e1 gi\u1ed1ng nhau. Th\u1ebf n\u00ean c\u00f3 l\u1ebd n\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 \u201cnh\u1eefng con r\u1eafn c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng\u201d h\u01a1n l\u00e0 \u201cr\u1eafn bi\u1ec3n\u201d. Li\u1ec7u r\u1eb1ng ch\u00fang ta c\u00f3 l\u00fd kh\u00f4ng khi ngh\u0129 r\u1eb1ng nh\u1eefng con v\u1eadt th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ed1ng s\u00f3t \u0111\u1ebfn t\u1eadn ng\u00e0y nay? Di\u00ean San (T\u1ed5ng h\u1ee3p t\u1eeb Internet) Theo An ninh th\u1ebf gi\u1edbi Truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u1ec1 'ng\u00e0y c\u1ee7a qu\u1ef7' 6\/6 \u1ede c\u00e1c n\u01b0\u1edbc ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y v\u1edbi \u0111a s\u1ed1 d\u00e2n theo C\u00f4ng gi\u00e1o, con s\u1ed1 666 \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 con s\u1ed1 c\u1ee7a qu\u1ef7. N\u0103m nay, ng\u00e0y 6\/6\/2006, \u1ee9ng v\u1edbi con s\u1ed1 huy\u1ec1n b\u00ed 666, s\u1ebd x\u1ea3y ra chuy\u1ec7n g\u00ec? \u0110\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean s\u1ebd l\u00e0 chuy\u1ec7n kh\u00f4ng hay b\u1edfi nh\u1eefng g\u00ec li\u00ean quan \u0111\u1ebfn qu\u1ef7 th\u00ec c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 t\u1ed1t. Nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i ai c\u0169ng tin nh\u01b0 th\u1ebf. 6\/6\/2006 l\u00e0 ng\u00e0y duy nh\u1ea5t trong th\u1ebf k\u1ef7 21 n\u00e0y c\u00f3 d\u00e3y s\u1ed1 666 huy\u1ec1n b\u00ed. X\u01b0a nay, ng\u01b0\u1eddi ta s\u1ee3 con s\u1ed1 n\u00e0y b\u1edfi trong quy\u1ec3n cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a b\u1ed9 kinh T\u00e2n \u01af\u1edbc, th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi l\u00e0 s\u00e1ch Kh\u1ea3i huy\u1ec1n, con s\u1ed1 666 \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 d\u1ea5u \u1ea5n \u0111\u00e1ng s\u1ee3 c\u1ee7a qu\u1ef7 Sa-t\u0103ng. Con s\u1ed1 666 r\u1ea5t \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y th\u1eadt ra kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u201c\u0111\u1eb7c s\u1ea3n\u201d c\u1ee7a C\u00f4ng gi\u00e1o. Nhi\u1ec1u t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c c\u0169ng xem con s\u1ed1 n\u00e0y l\u00e0 xui x\u1ebbo, ch\u1ec9 mang l\u1ea1i tai h\u1ecda. Tr\u00e1nh sinh con Lo l\u1eafng nh\u1ea5t ph\u1ea3i k\u1ec3 \u0111\u1ebfn c\u00e1c thai ph\u1ee5 s\u1eafp sinh con trong th\u00e1ng n\u00e0y. Tr\u00ean website c\u1ee7a t\u1ea1p ch\u00ed M\u1eb9 v\u00e0 con, xu\u1ea5t b\u1ea3n t\u1ea1i London, c\u00e1c b\u00e0 b\u00e0n lu\u1eadn s\u00f4i n\u1ed5i chuy\u1ec7n n\u00ean hay kh\u00f4ng n\u00ean sinh con v\u00e0o c\u00e1i ng\u00e0y \u0111\u00e1ng nguy\u1ec1n r\u1ee7a \u1ea5y. B\u00e0 Francesca Renouf n\u00f3i b\u00e0 lo s\u1ee3 \u0111\u1ebfn n\u1ed7i bu\u1ed9c m\u1ed9t b\u00e1c s\u0129 b\u1ea3o \u0111\u1ea3m v\u1edbi b\u00e0 r\u1eb1ng s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 chuy\u1ec7n sinh con v\u00e0o ng\u00e0y 6\/6\/2006. M\u1ed9t thai ph\u1ee5 kh\u00e1c, Melissa Parker, t\u00e2m s\u1ef1 tr\u00ean t\u1edd The Sun: \u201cM\u1ed7i ng\u00e0y, t\u00f4i th\u1ee9c gi\u1ea5c v\u1edbi linh c\u1ea3m s\u1eafp c\u00f3 chuy\u1ec7n ch\u1eb3ng l\u00e0nh. Ngh\u0129 t\u1edbi c\u1ea3nh sinh kh\u00f3 ho\u1eb7c sinh ra m\u1ed9t \u0111\u1ee9a con c\u00f3 m\u1ea7m m\u1ed1ng c\u1ee7a c\u00e1i \u00e1c trong ng\u01b0\u1eddi v\u00e0o ng\u00e0y 6\/6\/2006 l\u00e0 t\u00f4i h\u00e3i h\u00f9ng. T\u1ec7 h\u01a1n n\u1eefa, \u0111\u1ee9a b\u00e9 c\u00f3 th\u1ec3 ch\u00ednh l\u00e0 qu\u1ef7 d\u1eef b\u1eb1ng x\u01b0\u01a1ng b\u1eb1ng th\u1ecbt\u201d. Nh\u01b0ng c\u00f3 nhi\u1ec1u thai ph\u1ee5 kh\u00e1c kh\u00f4ng quan tr\u1ecdng h\u00f3a v\u1ea5n \u0111\u1ec1 nh\u01b0 b\u00e0 Parker. Th\u1eadm ch\u00ed h\u1ecd c\u00f2n \u0111\u1ecbnh \u0111\u1eb7t t\u00ean con theo t\u00ean nh\u00e2n v\u1eadt trong c\u00e1c phim kinh d\u1ecb. V\u00ed d\u1ee5 b\u00e0 Emma Parker cho bi\u1ebft s\u1ebd \u0111\u1eb7t t\u00ean con l\u00e0 Damien, t\u00ean \u0111\u1ee9a con trai hi\u1ec7n th\u00e2n c\u1ee7a qu\u1ef7 trong phim The Omen n\u1ed5i ti\u1ebfng. M\u1ed9t b\u00e0 kh\u00e1c t\u00ean Donna Magnante, ch\u1ecdn t\u00ean Regan, m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt trong phim The Exorcist. Hi\u1ec3u sai kinh th\u00e1nh S\u00e1ch Kh\u1ea3i huy\u1ec1n c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111o\u1ea1n tr\u00ecnh b\u00e0y thi\u1ebfu kh\u00fac chi\u1ebft c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u nhi\u1ec1u c\u00e1ch. Con s\u1ed1 666 n\u1eb1m trong m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n nh\u01b0 th\u1ebf, c\u1ee5 th\u1ec3 \u1edf ch\u01b0\u01a1ng 13, t\u1eebng g\u00e2y tranh c\u00e3i gi\u1eefa c\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3. M\u1ed9t s\u1ed1 h\u1ecdc gi\u1ea3 cho r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 hi\u1ec3u sai. Con s\u1ed1 c\u1ee7a qu\u1ef7 ch\u00ednh x\u00e1c l\u00e0 616 ch\u1edb kh\u00f4ng ph\u1ea3i 666. Tuy nhi\u00ean, x\u01b0a nay ng\u01b0\u1eddi ta v\u1eabn thi\u00ean v\u1ec1 d\u00e3y s\u1ed1 666 b\u1edfi c\u00e1i v\u1ebb huy\u1ec1n b\u00ed c\u1ee7a n\u00f3. Phillips Stevens Jr., gi\u00e1o s\u01b0 khoa nh\u00e2n ch\u1ee7ng h\u1ecdc thu\u1ed9c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Khoa h\u1ecdc v\u00e0 M\u1ef9","thu\u1eadt, nh\u1eadn x\u00e9t: \u201cKh\u1ea3i huy\u1ec1n l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch ph\u1ee9c t\u1ea1p v\u00e0 l\u1ed9n x\u1ed9n. C\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3 \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y nhi\u1ec1u 'con qu\u1ef7' trong ch\u01b0\u01a1ng 13 v\u00e0 nhi\u1ec1u ch\u01b0\u01a1ng kh\u00e1c. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u n\u00f3i v\u1ec1 Rome, c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ebf La M\u00e3, c\u00e1c ki\u1ec3u th\u1edd th\u1ea7n La M\u00e3 v\u00e0 th\u1edd c\u00fang ho\u00e0ng \u0111\u1ebf\u201d. Theo gi\u00e1o s\u01b0 Stevens, c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ecdi ki\u1ec3u m\u00ea t\u00edn d\u1ecb \u0111oan, c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 con s\u1ed1 c\u1ee7a qu\u1ef7 d\u1ef1a tr\u00ean m\u1ed9t d\u1eef li\u1ec7u sai. Ch\u1eef \\\"qu\u1ef7\\\" trong s\u00e1ch Kh\u1ea3i huy\u1ec1n kh\u00f4ng ch\u1ec9 qu\u1ef7 Sa- t\u0103ng m\u00e0 l\u00e0 nhi\u1ec1u th\u1ef1c th\u1ec3 kh\u00e1c nhau. T\u00e1c gi\u1ea3 s\u00e1ch Kh\u1ea3i huy\u1ec1n l\u00e0 John \u1edf Patmos m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi l\u00e0 th\u00e1nh John t\u00f4ng \u0111\u1ed3. \u00d4ng vi\u1ebft cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y v\u1edbi \u00edt nhi\u1ec1u m\u1eadt m\u00e3. Gi\u00e1o s\u01b0 Stevens cho r\u1eb1ng d\u00e3y s\u1ed1 666, d\u1ea5u \u1ea5n c\u1ee7a qu\u1ef7, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1eadn t\u00e2m ph\u1ee5c v\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf La M\u00e3, c\u0169ng \u0111\u1ed3ng ngh\u0129a v\u1edbi ch\u1ed1ng Ch\u00faa. N\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 con s\u1ed1 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng v\u1edbi s\u1ed1 t\u1eeb Nero Caesar (v\u1ecb ho\u00e0ng \u0111\u1ebf La M\u00e3 cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i Julio- Claude kh\u00e9t ti\u1ebfng \u0111\u1ed9c \u00e1c) trong ti\u1ebfng Do Th\u00e1i. Doanh nh\u00e2n t\u00ecm v\u1eadn may Ai lo s\u1ee3 m\u1eb7c ai, ri\u00eang gi\u1edbi kinh doanh ng\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p gi\u1ea3i tr\u00ed l\u1ea1i th\u1ea5y ng\u00e0y 6\/6\/2006 l\u00e0 m\u1ed9t c\u01a1 h\u1ed9i tr\u0103m n\u0103m m\u1edbi c\u00f3 \u0111\u1ec3 bi\u1ebfn qu\u1ef7 th\u00e0nh v\u00e0ng. Ng\u00e0y 6\/6 t\u1edbi, h\u00e3ng phim 20th Century Fox s\u1ebd tung ra phim The Omen. L\u00e0m l\u1ea1i t\u1eeb b\u1ed9 phim ma qu\u1ef7 c\u00f9ng t\u00ean n\u1ed5i ti\u1ebfng \u0103n kh\u00e1ch n\u0103m 1976, \u0111\u1ea1o di\u1ec5n John Moore cho bi\u1ebft \u00fd ngh\u0129a s\u00e2u xa c\u1ee7a phim The Omen m\u1edbi l\u00e0 b\u00ecnh ph\u1ea9m m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi th\u1eddi h\u1eadu 11\/9\/2001. Ph\u1ea7n m\u1edf \u0111\u1ea7u l\u00e0 nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n phim t\u01b0 li\u1ec7u quay c\u1ea3nh s\u1ee5p \u0111\u1ed5 c\u1ee7a t\u00f2a th\u00e1p \u0111\u00f4i \u1edf New York, v\u1ee5 n\u1ed5 t\u00e0u con thoi Columbia, th\u1ea3m h\u1ecda s\u00f3ng th\u1ea7n \u1edf ch\u00e2u \u00c1 cu\u1ed1i n\u0103m 2004, h\u00ecnh \u1ea3nh t\u00f9 binh Iraq b\u1ecb l\u00e0m nh\u1ee5c trong nh\u00e0 t\u00f9 Abu Graib. Ng\u1eabu nhi\u00ean v\u1edbi con s\u1ed1 666 N\u1ebfu b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb 1\/8\/1914 l\u00e0 ng\u00e0y b\u00f9ng n\u1ed5 th\u1ebf chi\u1ebfn th\u1ee9 nh\u1ea5t, kho\u1ea3ng c\u00e1ch 666 ng\u00e0y c\u00f3 m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t. Nh\u00e2n v\u1edbi 666 ta s\u1ebd c\u00f3 m\u1ed9t th\u00e1ng t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng \u0111\u00e1nh d\u1ea5u b\u1eb1ng nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec7n ti\u00eau c\u1ef1c v\u1edbi x\u00e1c su\u1ea5t c\u1ed9ng tr\u1eeb v\u00e0i tu\u1ea7n. V\u00ed d\u1ee5: - 5 x 666: Th\u00e1ng 9\/1923. \u0110\u00fang ng\u00e0y 1\/9, m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t 8,9 \u0111\u1ed9 Richter \u0111\u00e3 t\u00e0n ph\u00e1 m\u1ed9t khu v\u1ef1c l\u1edbn \u1edf Tokyo. - 11 x 666: Th\u00e1ng 12\/1941. Ng\u00e0y 7\/12, Nh\u1eadt t\u1ea5n c\u00f4ng Tr\u00e2n Ch\u00e2u c\u1ea3ng. M\u1ef9 bu\u1ed9c ph\u1ea3i tham gia th\u1ebf chi\u1ebfn th\u1ee9 hai. - 17 x 666: Th\u00e1ng 8\/1945. Ng\u00e0y 6\/8, M\u1ef9 n\u00e9m bom nguy\u00ean t\u1eed xu\u1ed1ng th\u00e0nh ph\u1ed1 Hiroshima. - 34 x 666: Th\u00e1ng 8\/1976. \u0110\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m b\u00f9ng ph\u00e1t m\u1ed9t lo\u1ea1t th\u1ea3m h\u1ecda nh\u00e2n \u0111\u1ea1o nh\u01b0 b\u1ec7nh Ebola \u1edf ch\u00e2u Phi, \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t l\u1edbn nh\u1ea5t th\u1ebf k\u1ef7 \u1edf Trung Qu\u1ed1c (ng\u00e0y 28\/7). Trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng d\u00e3y s\u1ed1 666 \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd nh\u01b0 nguy\u00ean t\u1eed carbon, th\u00e0nh ph\u1ea7n c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng, g\u1ed3m c\u00f3 6 h\u1ea1t proton, 6 h\u1ea1t neutron v\u00e0 6 h\u1ea1t electron. C\u1ef1u T\u1ed5ng th\u1ed1ng M\u1ef9 Ronald Reagan v\u00e0 phu nh\u00e2n Nancy tin v\u00e0o s\u1ef1 xui x\u1ebbo c\u1ee7a d\u00e3y s\u1ed1 666. Ng\u00f4i nh\u00e0 c\u1ee7a v\u1ee3 ch\u1ed3ng \u00f4ng \u1edf bang California mang s\u1ed1 666. Khi v\u1ec1 h\u01b0u,","\u00f4ng b\u00e0 Reagan y\u00eau c\u1ea7u ch\u00ednh quy\u1ec1n \u0111\u1ed5i th\u00e0nh s\u1ed1 668. C\u00e1i chuy\u1ec7n m\u00ea t\u00edn n\u00e0y kh\u00f4ng hi\u1ec3u c\u00f3 ph\u1ea3i b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb nguy\u00ean nh\u00e2n sau \u0111\u00e2y: T\u00ean \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 Ronald Wilson Reagan m\u00e0 t\u00ean \u0111\u1ea7u, t\u00ean l\u00f3t v\u00e0 t\u00ean cu\u1ed1i, t\u00ean n\u00e0o c\u0169ng g\u1ed3m 6 ch\u1eef c\u00e1i! Theo Ng\u01b0\u1eddi Lao \u0110\u1ed9ng, Vnexpress V\u00e9n m\u00e0n b\u00ed m\u1eadt v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111\u1ec1n th\u00e1p c\u1ed5 \u1edf C\u00e1t Ti\u00ean Nh\u1eefng th\u00e1p Ch\u0103m, nh\u1eefng ng\u00f4i \u0111\u1ec1n Ph\u00f9 Nam r\u1ed3i di t\u00edch C\u00e1t Ti\u00ean, t\u1ea5t c\u1ea3 d\u00f9 hi\u1ec7n h\u1eefu hay l\u1ed9 ra qua kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc, v\u1eabn \u0111\u1ec3 m\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi l\u01a1 l\u1eedng l\u00e2u nay: V\u1eadt li\u1ec7u x\u00e2y d\u1ef1ng t\u1eeb \u0111\u00e2u, hay gi\u1ea3 thi\u1ebft r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a \u0111\u00e3 x\u1ebfp g\u1ea1ch l\u00ean r\u1ed3i nung nguy\u00ean c\u1ea3 ng\u1ecdn th\u00e1p? Nh\u1eefng ng\u00e0y qua, ph\u00e1t hi\u1ec7n \u1edf v\u00f9ng C\u00e1t Ti\u00ean \u0111\u00e3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf nh\u1eefng th\u1eafc m\u1eafc tr\u00ean.M\u1ed9t c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng bao la r\u1ed9ng h\u00e0ng ch\u1ee5c m\u1eabu, v\u1edbi m\u1ed9t v\u00f2ng cung nh\u1eefng ng\u1ecdn n\u00fai h\u00ecnh b\u00e1t \u00fap k\u1ebft th\u00e0nh d\u00e3y \u00f4m l\u1ea5y c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng, c\u00e1ch \u0111\u00f3 kh\u00f4ng xa l\u00e0 d\u00f2ng s\u00f4ng \u0110\u1ed3ng Nai v\u1edbi di t\u00edch C\u00e1t Ti\u00ean l\u1ee5i t\u00e0n n\u1eb1m ngay b\u00ean b\u1edd. Ngay gi\u1eefa \u0111\u1ed3ng, thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn x\u00e3 T\u01b0 Ngh\u0129a, huy\u1ec7n C\u00e1t Ti\u00ean, L\u00e2m \u0110\u1ed3ng, su\u1ed1t hai tu\u1ea7n khai qu\u1eadt, t\u1eeb 15\/7 (v\u00e0 s\u1ebd k\u00e9o d\u00e0i \u0111\u1ebfn 20\/8 \u0111\u1ec3 hy v\u1ecdng c\u00f3 th\u00eam ph\u00e1t hi\u1ec7n kh\u00e1c), c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y d\u01b0\u1edbi l\u00f2ng \u0111\u1ea5t b\u1ed1n l\u00f2 g\u1ea1ch c\u00e1ch nhau kh\u00f4ng xa. \u0110\u1ea5y l\u00e0 d\u1ea5u t\u00edch nh\u1eefng l\u00f2 g\u1ea1ch c\u1ed5, \u01b0\u1edbc ch\u1eebng c\u00e1ch nay 12-16 th\u1ebf k\u1ef7. C\u00e1c l\u00f2 g\u1ea1ch ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y tr\u00ean l\u00e3nh th\u1ed5 Vi\u1ec7t Nam n\u00e0y tr\u00f4ng r\u1ea5t th\u00f4 s\u01a1 v\u1edbi chi\u1ec1u d\u00e0i c\u1ea3 kh\u1ed1i l\u00f2 \u0111\u1ed9 21m, ngang 6m. \u1ede \u0111\u00f3 hi\u1ec7n ra nh\u1eefng l\u1eb1n g\u1ea1ch b\u1ecb ch\u00e1y \u0111en chen l\u1eabn nh\u1eefng l\u1eb1n c\u00f3 g\u1ea1ch au \u0111\u1ecf, than c\u1ee7i, c\u00f9ng h\u1ec7 th\u1ed1ng k\u1ebft c\u1ea5u l\u00f2 v\u1edbi nh\u1eefng c\u1ea7u l\u1eeda (\u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1t l\u1eeda v\u00e0o nung g\u1ea1ch) v\u00e0 c\u1ea7u g\u1ea1ch (\u0111\u1ec3 ch\u1ea5t g\u1ea1ch l\u00ean nung) \u0111\u1ec1u c\u00f3 h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f3n gi\u00f3 v\u00e0o l\u00f2 t\u1eeb ph\u00eda nam. \u0110o\u00e0n kh\u1ea3o c\u1ed5 (g\u1ed3m Trung t\u00e2m Nghi\u00ean c\u1ee9u kh\u1ea3o c\u1ed5 TP HCM thu\u1ed9c Vi\u1ec7n Khoa h\u1ecdc x\u00e3 h\u1ed9i v\u00f9ng Nam b\u1ed9 v\u00e0 B\u1ea3o t\u00e0ng L\u00e2m \u0110\u1ed3ng) \u0111\u00e3 mang g\u1ea1ch \u0111i so s\u00e1nh v\u00e0 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh ch\u1ee7ng lo\u1ea1i g\u1ea1ch. \u201cKh\u00f4ng nghi ng\u1edd g\u00ec n\u1eefa, nh\u1eefng l\u00f2 nung b\u00ed \u1ea9n b\u1ecb ch\u00f4n v\u00f9i d\u01b0\u1edbi l\u00f2ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y ch\u00ednh l\u00e0 n\u01a1i s\u1ea3n xu\u1ea5t ra g\u1ea1ch ph\u1ee5c v\u1ee5 \u0111\u1ea1i c\u00f4ng tr\u00ecnh x\u00e2y d\u1ef1ng di t\u00edch C\u00e1t Ti\u00ean, c\u00e1ch \u0111\u1ea5y ch\u1eebng 1 \u0111\u1ebfn 1,5km\u201d, nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc B\u00f9i Ch\u00ed Ho\u00e0ng, ph\u00f3 gi\u00e1m \u0111\u1ed1c Trung t\u00e2m Nghi\u00ean c\u1ee9u kh\u1ea3o c\u1ed5 TP HCM, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eb7t nh\u1eefng nh\u00e1t khai qu\u1eadt kh\u1ea3o c\u1ed5 \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf C\u00e1t Ti\u00ean t\u1eeb n\u0103m 1985, nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh.Theo ti\u1ebfn s\u0129 Ho\u00e0ng, vi\u1ec7c x\u00e2y d\u1ef1ng nh\u1eefng l\u00f2 g\u1ea1ch ngay s\u00e1t con su\u1ed1i l\u1edbn ch\u1ea3y qua l\u00e0 \u0111\u1ec3 thu\u1eadn l\u1ee3i trong v\u1eadn chuy\u1ec3n g\u1ea1ch ra s\u00f4ng \u0110\u1ed3ng Nai \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a v\u1ec1 c\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng x\u00e2y d\u1ef1ng, v\u00e0 ch\u1ecdn c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng tho\u00e1ng r\u1ed9ng tr\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ec3 c\u00f3 s\u00e2n ph\u01a1i trong qu\u00e1 tr\u00ecnh s\u1ea3n xu\u1ea5t g\u1ea1ch L\u00e2u nay, vi\u1ec7c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh ni\u00ean \u0111\u1ea1i cho di t\u00edch C\u00e1t Ti\u00ean v\u1eabn c\u00f2n ch\u01b0a c\u00f3 s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t. C\u00f3 chuy\u00ean gia cho l\u00e0 t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 4, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i th\u1ebf k\u1ef7 7-8, c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i cho t\u1eeb 8 \u0111\u1ebfn 11\u2026 Trong vi\u1ec7c ho\u00e0n thi\u1ec7n h\u1ed3 s\u01a1 m\u00e0 C\u1ee5c Di s\u1ea3n - B\u1ed9 V\u0103n ho\u00e1 Th\u00f4ng tin \u0111ang l\u00e0m \u0111\u1ec3 tr\u00ecnh UNESCO c\u00f4ng nh\u1eadn di t\u00edch C\u00e1t Ti\u00ean l\u00e0 di s\u1ea3n v\u0103n h\u00f3a th\u1ebf gi\u1edbi, vi\u1ec7c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh","\u0111\u01b0\u1ee3c ni\u00ean \u0111\u1ea1i ra \u0111\u1eddi c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t y\u00eau c\u1ea7u. \u00d4ng Ho\u00e0ng cho r\u1eb1ng nh\u1eefng m\u1eabu than \u1edf \u201ctrung t\u00e2m\u201d s\u1ea3n xu\u1ea5t g\u1ea1ch n\u00e0y s\u1ebd gi\u00fap x\u00e1c \u0111\u1ecbnh ni\u00ean \u0111\u1ea1i d\u1ec5 d\u00e0ng h\u01a1n, b\u1eb1ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p C14. Th\u00eam n\u1eefa, t\u1eeb c\u00e1c l\u00f2 g\u1ea1ch c\u1ed5 s\u1ebd m\u1edf ra kh\u1ea3 n\u0103ng nh\u1eadn bi\u1ebft v\u1ec1 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u01b0 tr\u00fa, c\u01b0 d\u00e2n, ngh\u1ec1 th\u1ee7 c\u00f4ng\u2026 \u1edf C\u00e1t Ti\u00ean trong qu\u00e1 kh\u1ee9, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng x\u00e1c \u0111\u1ecbnh ch\u1ee7 nh\u00e2n c\u1ee7a di t\u00edch Hindu gi\u00e1o n\u00e0y\u2026 Sau khi nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng tin tr\u00ean, ch\u00ednh quy\u1ec1n t\u1ec9nh L\u00e2m \u0110\u1ed3ng \u0111\u00e3 l\u1eadp t\u1ee9c \u0111\u1ed3ng \u00fd cho x\u00e2y nh\u00e0 m\u00e1i che \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 nh\u1eefng l\u00f2 g\u1ea1ch c\u1ed5. Theo Tu\u1ed5i Tr\u1ebb, Vnexpress V\u1ebft ch\u00e2n th\u1ea7n b\u00ed c\u1ee7a Akkowarlink T\u1ea1i b\u1edd Nam h\u1ed3 Managua thu\u1ed9c n\u01b0\u1edbc Nicaragua c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u d\u1ea5u ch\u00e2n c\u00f2n in r\u00f5 tr\u00ean \u0111\u00e1. Ng\u01b0\u1eddi Nicaragua g\u1ecdi nh\u1eefng d\u1ea5u ch\u00e2n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i c\u00f2n l\u01b0u l\u1ea1i tr\u00ean \u0111\u00e1 n\u00e0y l\u00e0 d\u1ea5u ch\u00e2n c\u1ee7a Akkowarlink. \u0110\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 di t\u00edch c\u1ed5 x\u01b0a hi\u1ebfm th\u1ea5y n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 d\u1ef1ng m\u1ed9t c\u00e1i l\u1ec1u l\u1edbn v\u00e0 \u0111\u00e0o 2 h\u1ed1 s\u00e2u kho\u1ea3ng 2-3m b\u00ean d\u01b0\u1edbi l\u1ec1u. D\u01b0\u1edbi l\u00f2ng h\u1ed1, m\u1eb7t \u0111\u00e1 nh\u1eb5n b\u00f3ng b\u1eb1ng ph\u1eb3ng in t\u1eebng h\u00e0ng d\u1ea5u ch\u00e2n to nh\u1ecf, s\u00e2u n\u00f4ng kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. Nh\u1eefng d\u1ea5u ch\u00e2n n\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 ch\u00e2n ng\u01b0\u1eddi ta b\u01b0\u1edbc qua ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t m\u1ec1m ho\u1eb7c \u0111\u1ea5t b\u00f9n, ng\u00f3n ch\u00e2n hi\u1ec7n l\u00ean r\u00f5 r\u00e0ng. Nh\u1eefng d\u1ea5u ch\u00e2n to s\u00e2u, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1eb7t v\u1eeba b\u00e0n ch\u00e2n tr\u1ea7n c\u1ee7a m\u00ecnh, gi\u1ed1ng nh\u01b0 nh\u1eefng d\u1ea5u ch\u00e2n khi ng\u01b0\u1eddi ta \u0111i qua v\u0169ng b\u00f9n. V\u1ebft ch\u00e2n Akkowarlink v\u1ed1n b\u1ecb v\u00f9i trong \u0111\u1ea5t b\u00f9n s\u00e2u v\u00e0i m\u00e9t, do \u0111\u1ea5t \u1edf \u0111\u00e2y r\u1ea5t th\u1ea5p. M\u1ed7i khi m\u00f9a m\u01b0a \u0111\u1ebfn, l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn n\u01b0\u1edbc m\u01b0a t\u1eeb tr\u00ean cao ch\u1ea3y v\u00e0o h\u1ed3 Managua, d\u1ed9i h\u1ebft ng\u00e0y n\u00e0y sang ng\u00e0y kh\u00e1c l\u00e0m cho b\u00f9n \u0111\u1ea5t b\u1ecb x\u00f3i m\u00f2n, c\u00e1c v\u1ebft ch\u1ea5t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i m\u1edbi l\u1ed9 ra ng\u00e0y c\u00e0ng r\u00f5 r\u1ec7t. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean ph\u00e1t hi\u1ec7n ra nh\u1eefng d\u1ea5u ch\u00e2n n\u00e0y l\u00e0 b\u00e1c s\u1ef9 Plither v\u1ed1n sinh s\u1ed1ng tr\u00ean m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t n\u00e0y. N\u0103m1878, \u00f4ng c\u00f4ng b\u1ed1 ph\u00e1t hi\u1ec7n c\u1ee7a m\u00ecnh, nh\u01b0ng ph\u1ea3i 63 n\u0103m sau m\u1edbi thu h\u00fat \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ch\u00fa \u00fd c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc thu\u1ed9c Vi\u1ec7n b\u1ea3o t\u00e0ng Canneki \u1edf Washington \u0111\u1ec3 h\u1ecd ti\u1ebfn h\u00e0nh khai qu\u1eadt di t\u00edch n\u00e0y. C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o gi\u00e1m \u0111\u1ecbnh, c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc k\u1ebft lu\u1eadn v\u1ebft t\u00edch c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f3 c\u00e1ch ng\u00e0y nay kho\u1ea3ng 6000 n\u0103m l\u1ecbch s\u1eed, nh\u01b0ng ng\u00e0y nay nh\u00ecn v\u1ebft ch\u00e2n \u1ea5y v\u1eabn r\u1ea5t r\u00f5 r\u00e0ng, gi\u1ed1ng nh\u01b0 v\u1ebft ch\u00e2n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi v\u1eeba m\u1edbi \u0111i qua. T\u1ea1i sao ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i d\u1ea5u ch\u00e2n c\u1ee7a m\u00ecnh tr\u00ean \u0111\u00e1 c\u1ee9ng nh\u01b0 v\u1eady? Theo c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 suy \u0111o\u00e1n, c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 \u0111i qua khi nham th\u1ea1ch ch\u01b0a ho\u00e0n to\u00e0n c\u1ee9ng l\u1ea1i. B\u1edd bi\u1ec3n \u0110\u1ea1i T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a Nicaragua l\u00e0 n\u01a1i c\u00f3 nhi\u1ec1u n\u00fai l\u1eeda, khi n\u00fai l\u1eeda ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ho\u1ea3ng lo\u1ea1n ch\u1ea1y tr\u1ed1n \u0111i kh\u1eafp n\u01a1i. Khi n\u00fai l\u1eeda ng\u1eebng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng, h\u1ecd l\u1ea1i ti\u1ebfp t\u1ee5c ch\u1ea1y t\u1edbi ch\u1ed7 an to\u00e0n h\u01a1n, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng nh\u1eefng v\u1ebft ch\u00e2n n\u00e0y c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 l\u1ea1i khi ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i ch\u1ea1y qua ch\u1ed7 ch\u01b0a c\u1ee9ng l\u1ea1i. Nh\u01b0ng \u0111\u1ebfn n\u0103m 1915, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc M\u1ef9 ti\u1ebfn h\u00e0nh cu\u1ed9c th\u1ef1c nghi\u1ec7m: khi n\u00fai l\u1eeda California ng\u1eebng phun sau v\u00e0i ti\u1ebfng \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 nham th\u1ea1ch \u0111\u00e3 ho\u00e0n to\u00e0n c\u1ee9ng l\u1ea1i, l\u00fac \u0111\u00f3 kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3 c\u00e1ch g\u00ec \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i d\u1ea5u v\u1ebft. T\u1eeb \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y, qu\u00e1","tr\u00ecnh c\u1ee9ng l\u1ea1i c\u1ee7a nham th\u1ea1ch l\u00e0 r\u1ea5t nhanh. Ph\u00eda Nam Akkowarlink l\u00e0 n\u00fai l\u1eeda, ph\u00eda B\u1eafc l\u00e0 h\u1ed3 Managua. L\u00fac \u0111\u00f3, con ng\u01b0\u1eddi mu\u1ed1n v\u01b0\u1ee3t qua ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ea1y theo b\u1edd h\u1ed3. Nh\u01b0ng nh\u1eefng v\u1ebft ch\u00e2n n\u00e0y l\u1ea1i l\u00e0 nh\u1eefng v\u1ebft ch\u00e2n ch\u1ea1y ra kh\u1ecfi b\u1edd h\u1ed3. C\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng, khi ch\u1ea1y ra kh\u1ecfi n\u01a1i nguy hi\u1ec3m ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ch\u1ea1y c\u00e0ng nhanh c\u00e0ng t\u1ed1t. C\u00f2n d\u1ea5u ch\u00e2n th\u00ec l\u1ea1i cho th\u1ea5y h\u1ecd \u0111ang \u0111i ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111ang ch\u1ea1y, h\u01a1n n\u1eefa v\u1ebft ch\u00e2n h\u1eb1n r\u1ea5t s\u00e2u, gi\u1ed1ng nh\u01b0 khi \u0111i ph\u1ea3i mang v\u00e1c v\u1eadt n\u1eb7ng. Tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 uy hi\u1ebfp c\u1ee7a c\u00e1i ch\u1ebft, c\u00f3 ai l\u1ea1i c\u00f2n ngh\u0129 t\u1edbi vi\u1ec7c v\u00e1c \u0111\u1ed3 v\u1eadt n\u1eb7ng? Nh\u01b0 v\u1eady, cho \u0111\u1ebfn nay ch\u00fang ta v\u1eabn ch\u01b0a bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch ch\u00ednh x\u00e1c, h\u1ee3p l\u00fd v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ebft ch\u00e2n \u1edf Akkowarlink trong khi \u0111\u00f3 c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u1eabn kh\u00f4ng ng\u1eebng t\u00ecm hi\u1ec3u, nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 th\u1ea3o lu\u1eadn. H.T (Theo N\u1ec1n v\u0103n minh c\u1ed5 th\u1ebf gi\u1edbi) V\u00ec sao c\u00e1c thi\u1ec1n s\u01b0 b\u1ea5t ho\u1ea1i sau khi ch\u1ebft? C\u00e1c ph\u1eadt t\u1eed n\u00f3i r\u1eb1ng, ch\u1ec9 c\u00f3 nh\u1eefng thi\u1ec1n s\u01b0 cao c\u1ea5p m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 r\u01a1i v\u00e0o m\u1ed9t v\u00e0i tr\u1ea1ng th\u00e1i \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t tr\u01b0\u1edbc khi ch\u1ebft v\u00e0 t\u1ef1 g\u1ed9t s\u1ea1ch m\u00ecnh t\u1edbi m\u1ee9c c\u01a1 th\u1ec3 kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u00e2n h\u1ee7y. 78 n\u0103m sau khi t\u1eeb tr\u1ea7n, di h\u00e0i c\u1ee7a v\u1ecb l\u1ea1t ma cao c\u1ea5p thu\u1ed9c ph\u00e1i Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0110\u00f4ng Sibiri, Dasha Darjo Itigelop v\u1eabn c\u00f2n nguy\u00ean v\u1eb9n nh\u01b0 m\u00f4 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Nga x\u00e1c nh\u1eadn r\u1eb1ng thi th\u1ec3 c\u1ee7a \u00f4ng kh\u00f4ng ph\u00e2n h\u1ee7y v\u00e0 g\u1ea7n nh\u01b0 b\u1ea5t t\u1eed. Khabo l\u1ea1t ma (m\u1ed9t ch\u1ee9c danh cao c\u1ea5p trong gi\u1edbi l\u1ea1t ma) Dasha \u2013 Dorjo Itigelop sinh n\u0103m 1852 v\u00e0 t\u1ea1 th\u1ebf n\u0103m 1927. Khi ch\u1ebft, \u00f4ng di ch\u00fac l\u1ea1i r\u1eb1ng quan t\u00e0i c\u1ee7a m\u00ecnh ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec9nh tho\u1ea3ng m\u1edf ra \u0111\u1ec3 xem x\u00e9t x\u01b0\u01a1ng c\u1ed1t. V\u1ecb l\u1ea1t ma vi\u00ean t\u1ecbch trong t\u01b0 th\u1ebf thi\u1ec1n tr\u00ean t\u00f2a sen, c\u00e1ch th\u1ee9c \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh c\u1ee7a m\u1ed9t thi\u1ec1n s\u01b0. K\u1ec3 t\u1eeb \u0111\u00f3, di h\u00e0i c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a l\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t 3 l\u1ea7n v\u00e0o c\u00e1c n\u0103m 1955, 1973 v\u00e0 2002. L\u1ea7n g\u1ea7n \u0111\u00e2y nh\u1ea5t, chi\u1ebfc qu\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf ra l\u00e0 ng\u00e0y 11\/9\/2002, v\u1edbi s\u1ef1 c\u00f3 m\u1eb7t c\u1ee7a c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Ph\u1eadt gi\u00e1o Nga v\u00e0 c\u00e1c chuy\u00ean gia y t\u1ebf. C\u00e1c nh\u00e0 s\u01b0 \u1edf Ivolginsk Datsan k\u1ec3 r\u1eb1ng l\u1ea7n n\u00e0o c\u0169ng v\u1eady, h\u1ecd th\u1ea5y c\u01a1 th\u1ec3 l\u1ea1t ma c\u00f2n nguy\u00ean v\u1eb9n nh\u01b0 th\u1ec3 \u00f4ng ch\u1ec9 v\u1eeba t\u1ea1 th\u1ebf. Sau l\u1ea7n \u0111\u00e0o m\u1ed9 cu\u1ed1i c\u00f9ng, c\u00e1c nh\u00e0 s\u01b0 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng ch\u00f4n c\u1ea5t l\u1ea1i m\u00e0 \u0111\u1eb7t di h\u00e0i c\u1ee7a \u00f4ng v\u00e0o m\u1ed9t chi\u1ebfc quan t\u00e0i b\u1eb1ng k\u00ednh \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t. Chi\u1ebfc qu\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 trong m\u1ed9t c\u0103n ph\u00f2ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u01a1i c\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 c\u00f3 th\u1ec3 chi\u00eam ng\u01b0\u1ee1ng v\u1ecb ti\u1ec1n b\u1ed1i. Song, ng\u01b0\u1eddi ta c\u1ea5m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee5p \u1ea3nh ho\u1eb7c quay video th\u00e2n th\u1ec3 \u00f4ng. Tr\u1ea3 l\u1eddi b\u00e1o Nezavisimy Vzglyad, Tr\u01b0\u1edfng ph\u00f2ng nh\u1eadn d\u1ea1ng thu\u1ed9c Vi\u1ec7n chuy\u00ean gia ph\u00e1p y Nga, Viktor Zvyagin cho bi\u1ebft, c\u01a1 th\u1ec3 c\u1ee7a l\u1ea1t ma gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n","s\u1ed1ng. Da c\u1ee7a \u00f4ng v\u1eabn m\u1ec1m m\u1ea1i, c\u00e1c kh\u1edbp c\u00f3 th\u1ec3 c\u1eed \u0111\u1ed9ng v\u00e0 c\u00f2n nhi\u1ec1u y\u1ebfu t\u1ed1 kh\u00e1c n\u1eefa. \u0110\u00e1ng ng\u1ea1c nhi\u00ean h\u01a1n l\u00e0 c\u00e1c ph\u00e2n t\u00edch h\u1ed3ng ngo\u1ea1i v\u1ec1 m\u1eabu m\u00f4 \u0111\u00e3 ti\u1ebft l\u1ed9 r\u1eb1ng ch\u00fang ho\u00e0n to\u00e0n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng nh\u01b0 m\u00f4 ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng. Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 kinh ng\u1ea1c tr\u01b0\u1edbc hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng b\u1ea5t ho\u1ea1i n\u00e0y v\u00e0 y\u00eau c\u1ea7u c\u00e1c nh\u00e0 s\u01b0 cho ph\u00e9p h\u1ecd c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u00e0i s\u1ee3i t\u00f3c v\u00e0 m\u00f3ng tay c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u1ec3 ph\u00e2n t\u00edch. Theo c\u00e1c chuy\u00ean gia, c\u00f3 v\u00e0i nguy\u00ean nh\u00e2n khi\u1ebfn cho c\u00e1c thi h\u00e0i v\u1eabn gi\u1eef nguy\u00ean v\u1eb9n sau h\u00e0ng ngh\u00ecn n\u0103m. M\u1ed9t trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 l\u00e0 qu\u00e1 tr\u00ecnh \u01b0\u1edbp x\u00e1c c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean. Viktor Zvyagin cho bi\u1ebft hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u01b0\u1edbp x\u00e1c t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft g\u1eb7p trong c\u00e1c ngh\u0129a \u0111\u1ecba Nam Phi. Ngo\u00e0i qu\u00e1 tr\u00ecnh \u01b0\u1edbp x\u00e1c t\u1ef1 nhi\u00ean, c\u00e1c thi h\u00e0i c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1eef nguy\u00ean tr\u1ea1ng nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1eed l\u00fd b\u1eb1ng s\u00e1p m\u1ee1 v\u00e0 than b\u00f9n, khi\u1ebfn cho c\u01a1 th\u1ec3 gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t lo\u1ea1i x\u00e0 ph\u00f2ng. X\u00e1c v\u1ecb b\u00e1c s\u0129 ri\u00eang c\u1ee7a gia \u0111\u00ecnh Sa ho\u00e0ng Botkin \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y trong tr\u1ea1ng th\u00e1i \u0111\u00fang nh\u01b0 v\u1eady. Tuy nhi\u00ean, kh\u00f4ng m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p n\u00e0o trong s\u1ed1 k\u1ec3 tr\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u01b0\u1edbp di h\u00e0i v\u1ecb l\u1ea1t ma Dasha - Dorjo Itigelop. C\u00e1c ph\u1eadt t\u1eed n\u00f3i r\u1eb1ng, ch\u1ec9 c\u00f3 nh\u1eefng thi\u1ec1n s\u01b0 cao c\u1ea5p m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 r\u01a1i v\u00e0o m\u1ed9t v\u00e0i tr\u1ea1ng th\u00e1i \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t tr\u01b0\u1edbc khi ch\u1ebft v\u00e0 t\u1ef1 g\u1ed9t s\u1ea1ch m\u00ecnh t\u1edbi m\u1ee9c c\u01a1 th\u1ec3 kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u00e2n h\u1ee7y. Ngo\u00e0i x\u00e1c c\u1ee7a Khabo l\u1ea1t ma Dasha - Dorjo Itigelop, hi\u1ec7n tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi ch\u1ec9 c\u00f3 3 thi h\u00e0i c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 s\u01b0 c\u00f2n nguy\u00ean v\u1eb9n, \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u gi\u1eef \u1edf Trung Qu\u1ed1c, \u1ea4n \u0110\u1ed9 v\u00e0 Vi\u1ec7t Nam. R\u1ea5t ti\u1ebfc, cho \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t ph\u00e2n t\u00edch n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch m\u1ed9t c\u00e1ch thuy\u1ebft ph\u1ee5c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng b\u1ea5t ho\u1ea1i c\u1ee7a c\u00e1c thi\u1ec1n s\u01b0. M\u1ecdi nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 c\u00e1c x\u00e1c \u01b0\u1edbp \u0111\u00f3 v\u1eabn c\u00f2n trong giai \u0111o\u1ea1n khai ph\u00e1. Pravda Theo TPO\/SK&DS V\u1ee5 \u0111\u1eafm t\u00e0u b\u00ed hi\u1ec3m nh\u1ea5t l\u1ecbch s\u1eed h\u00e0ng h\u1ea3i Nh\u1eefng c\u01a1n gi\u00f3 m\u1ea1nh v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 50 h\u1ea3i l\u00fd ho\u00e0nh h\u00e0nh. Nh\u1eefng con s\u00f3ng cao \u0111\u1ebfn 10 m\u00e9t qu\u0103ng qu\u1eadt, n\u00e9m con t\u00e0u v\u00e0o d\u1ea3i \u0111\u00e1 ng\u1ea7m. Nh\u1eefng chi\u1ebfc neo thu\u1ef7 th\u1ee7 th\u1ea3 xu\u1ed1ng \u0111\u00e1y bi\u1ec3n ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng t\u00e1c d\u1ee5ng v\u00ec t\u00e0u \u0111\u00e3 v\u1ee1. S\u00f3ng qu\u00e9t nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi \u0111ang v\u1ea5t v\u1ea3 ch\u1ed1ng \u0111\u1ee1 tr\u00ean boong, qu\u1eb3ng h\u1ecd xu\u1ed1ng bi\u1ec3n v\u00e0 l\u1eadp t\u1ee9c b\u1ecb bi\u1ec3n nu\u1ed1t ch\u1eedng. Con t\u00e0u c\u1ee9 th\u1ebf ch\u00ecm xu\u1ed1ng d\u1ea7n mang theo c\u1ea3 nh\u1eefng","ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n m\u1eafc l\u1ea1i. Gi\u00f3 g\u00e0o l\u00ean kh\u00fac nh\u1ea1c tang th\u01b0\u01a1ng d\u1eef d\u1ed9i...","\u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng h\u00e9 l\u1ed9 t\u1eeb cu\u1ed9c \u201ckhai qu\u1eadt\u201d d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 \u0111o\u00e0n t\u00e0u th\u00e1m hi\u1ec3m c\u1ee7a Ph\u00e1p do La Perouse ch\u1ec9 huy b\u1ecb \u0111\u1eafm t\u1eeb g\u1ea7n 220 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, m\u1ed9t v\u1ee5 \u0111\u1eafm t\u00e0u \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 b\u00ed hi\u1ec3m nh\u1ea5t c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed h\u00e0ng h\u1ea3i \u0110o\u00e0n t\u00e0u khai ph\u00e1 Th\u1ebf k\u1ef7 XVIII \u1edf ch\u00e2u \u00c2u l\u00e0 th\u1eddi ho\u00e0ng kim c\u1ee7a nh\u1eefng chuy\u1ebfn th\u00e1m hi\u1ec3m r\u1ea5t xa v\u00e0 d\u00e0i ng\u00e0y tr\u00ean bi\u1ec3n c\u1ee7a c\u00e1c qu\u1ed1c gia nh\u01b0 T\u00e2y Ban Nha, B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha, \u00dd, Anh, H\u00e0 Lan, Ph\u00e1p\u2026 Nh\u1eefng chuy\u1ebfn \u0111i nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u1ef1u l\u1ee5c \u0111\u1ecba mang l\u1ea1i r\u1ea5t nhi\u1ec1u hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 th\u1ebf gi\u1edbi, chu\u1ea9n b\u1ecb cho vi\u1ec7c chinh ph\u1ee5c nh\u1eefng v\u00f9ng \u0111\u1ea5t m\u1edbi, x\u00e2m chi\u1ebfm thu\u1ed9c \u0111\u1ecba. \u0110i k\u00e8m v\u1edbi ch\u00fang l\u00e0 nh\u1eefng ph\u00e1t ki\u1ebfn v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a khoa h\u1ecdc. Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Ph\u00e1p l\u00fac \u0111\u00f3 Louis XVI, \u0111\u00e3 trao nhi\u1ec7m v\u1ee5 d\u1eabn \u0111\u1ea7u m\u1ed9t cu\u1ed9c th\u00e1m hi\u1ec3m quan tr\u1ecdng cho b\u00e1 t\u01b0\u1edbc De La Perouse, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e0y d\u1ea1n kinh nghi\u1ec7m bi\u1ec3n kh\u01a1i, \u0111\u00e3 t\u1eebng tham gia h\u1ea1m \u0111\u1ed9i ho\u00e0ng gia t\u1eeb n\u0103m 15 tu\u1ed5i. Nhi\u1ec7m v\u1ee5 c\u1ee7a La Perouse l\u00e0 ch\u1ec9 huy cu\u1ed9c th\u00e1m hi\u1ec3m tr\u00ean hai con t\u00e0u La Boussole v\u00e0 l\u2019Astrolabe \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 ti\u00ean ti\u1ebfn nh\u1ea5t th\u1eddi \u0111\u00f3. V\u1eeba t\u00ecm \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn nh\u1eefng x\u1ee9 s\u1edf l\u1ea1 l\u1eabm v\u1edbi ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, t\u00e0u v\u1eeba ti\u1ebfn h\u00e0nh nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc, t\u00ecm hi\u1ec3u c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n ho\u00e1 ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng. Th\u1eadm ch\u00ed, t\u00e0u c\u00f2n mang theo h\u1ea1t gi\u1ed1ng rau v\u00e0 c\u00e2y \u0103n qu\u1ea3 \u0111\u1ec3 d\u1ea1y cho nh\u1eefng d\u00e2n t\u1ed9c \u201cb\u00e1n khai\u201d c\u00e1ch tr\u1ed3ng t\u1ec9a\u2026 232 ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a \u0111o\u00e0n g\u1ed3m c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ea7n r\u1ea5t \u0111a d\u1ea1ng: 6 quan ch\u1ee9c cao c\u1ea5p, 17 ng\u01b0\u1eddi g\u1ed3m c\u00e1c nh\u00e0 b\u00e1c h\u1ecdc v\u1ec1 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc, v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc, sinh h\u1ecdc, th\u1ef1c v\u1eadt h\u1ecdc, k\u1ef9 s\u01b0, ng\u01b0\u1eddi ho\u1ea1 \u0111\u1ed3 v\u00e0\u2026 th\u1ee3 s\u1eeda \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c s\u0129 quan h\u1ea3i qu\u00e2n v\u00e0 thu\u1ef7 th\u1ee7 \u0111o\u00e0n. H\u00e0nh tr\u00ecnh tang t\u00f3c c\u1ee7a La Perouse \u0110o\u00e0n t\u00e0u r\u1eddi b\u1ebfn c\u1ea3ng Brest v\u00e0o ng\u00e0y 1.6.1785 v\u1edbi 700 t\u1ea5n l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c ch\u1ea5t trong h\u1ea7m ch\u1ee9a, thu\u1ef7 th\u1ee7 v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 b\u00e1c h\u1ecdc phi\u00eau l\u01b0u sang b\u1edd bi\u1ec3n t\u00e2y b\u1eafc ch\u00e2u M\u1ef9 r\u1ed3i h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng. Men theo b\u1edd ph\u00eda \u0111\u00f4ng \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng n\u00e0y, \u0111o\u00e0n t\u00e0u \u0111\u00e3 gh\u00e9 nhi\u1ec1u n\u01a1i ch\u01b0a c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u \u0111\u1eb7t ch\u00e2n \u0111\u1ebfn, nhi\u1ec1u h\u00f2n \u0111\u1ea3o hoang v\u1eafng gi\u1eefa bi\u1ec3n kh\u01a1i, c\u00e1c qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o thu\u1ed9c Nh\u1eadt, b\u00e1n \u0111\u1ea3o Kamchatka thu\u1ed9c Nga\u2026 N\u00f3 \u0111\u00e3 d\u1eebng ch\u00e2n 40 ng\u00e0y \u1edf Manila, n\u01a1i ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y Ban Nha \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t ch\u00e2n l\u00ean, \u0111\u1ec3 s\u1eeda ch\u1eefa. R\u1ed3i nh\u1eefng bi\u1ebfn c\u1ed1 \u0111au bu\u1ed3n b\u1eaft \u0111\u1ea7u x\u1ea3y ra. 21 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft tr\u00ean ba con thuy\u1ec1n nh\u1ecf \u0111i ti\u1ec1n tr\u1ea1m \u0111\u1ed5 b\u1ed9 v\u00e0o b\u1edd do va ph\u1ea3i \u0111\u00e1 ng\u1ea7m. Thuy\u1ec1n tr\u01b0\u1edfng De Langle c\u1ee7a con t\u00e0u l\u2019Astrolabe b\u1ea1n th\u00e2n c\u1ee7a La Perouse b\u1ecb","th\u1ea3m s\u00e1t c\u00f9ng 11 thu\u1ef7 th\u1ee7 b\u1edfi th\u1ed5 d\u00e2n tr\u00ean \u0111\u1ea3o Salomon, khi \u00f4ng m\u1ea1o hi\u1ec3m l\u00ean b\u1edd t\u00ecm n\u01b0\u1edbc ng\u1ecdt. R\u1ed3i \u0111o\u00e0n t\u00e0u c\u1eb7p b\u1ebfn Botany Bay thu\u1ed9c \u00dac ng\u00e0y 16.1.1788, ng\u00e0y b\u00e1 t\u01b0\u1edbc La Perouse g\u1eedi l\u00e1 th\u01b0 cu\u1ed1i c\u00f9ng v\u1ec1 Ph\u00e1p cho B\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng B\u1ed9 H\u00e0ng h\u1ea3i b\u00e1o c\u00e1o t\u00ecnh h\u00ecnh. T\u1eeb \u0111\u00f3 \u00f4ng mu\u1ed1n \u0111i ng\u01b0\u1ee3c l\u00ean ph\u00eda b\u1eafc, qua T\u00e2n Cal\u00ea\u0111oni v\u00e0 T\u00e2n Ghi n\u00ea tr\u01b0\u1edbc khi tr\u1edf v\u1ec1 Ph\u00e1p\u2026 Nh\u1eefng t\u1ea5m h\u1ea3i \u0111\u1ed3 qu\u00e1 s\u01a1 s\u00e0i, kh\u00f4ng h\u1ec1 ghi s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u1ecdn n\u00fai l\u1eeda x\u01b0a kia \u0111\u00e3 t\u1eebng b\u1ecb ch\u00ecm xu\u1ed1ng \u1edf Nam Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ea3o Vanikoro v\u00e0 nh\u1eefng c\u01a1n b\u00e3o kh\u1ee7ng khi\u1ebfp c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ea3y ra \u1edf v\u00f9ng n\u00e0y. Vi\u1ec7c bi\u1ebfn m\u1ea5t c\u1ee7a hai chi\u1ebfc t\u00e0u v\u1edbi h\u01a1n 200 con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u1ed1 ph\u1eadn c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ed1n tho\u00e1t l\u00ean \u0111\u1ea3o \u1edf Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng t\u1eeb \u0111\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u00ed hi\u1ec3m nh\u1ea5t c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed ng\u00e0nh h\u00e0ng h\u1ea3i. Nh\u1eefng cu\u1ed9c ki\u1ebfm t\u00ecm trong qu\u00e1 kh\u1ee9 B\u1ed1n m\u01b0\u01a1i n\u0103m sau, thuy\u1ec1n tr\u01b0\u1edfng \u00c1i Nh\u0129 Lan Peter Dillon l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u1ea7n theo h\u1ea3i tr\u00ecnh c\u1ee7a La Perouse th\u00f4ng qua nh\u1eefng d\u1ea5u v\u1ebft \u00edt \u1ecfi. \u00d4ng \u0111\u00e3 t\u1eadp h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 t\u01b0 li\u1ec7u, m\u1ed9t s\u1ed1 hi\u1ec7n v\u1eadt li\u00ean quan \u0111\u1ebfn v\u1ee5 \u0111\u1eafm t\u00e0u. Hai m\u01b0\u01a1i n\u0103m ti\u1ebfp theo, tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf nh\u1eefng t\u00e0i li\u1ec7u t\u1eeb Peter Dillon, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p l\u00e0 Dumont d\u2019Urville \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed \u0111\u1ebfn th\u1eb3ng m\u0169i Vanikoro \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u s\u1ef1 vi\u1ec7c. T\u1ea1i \u0111\u00e2y, \u00f4ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam nhi\u1ec1u hi\u1ec7n v\u1eadt kh\u00e1c: nh\u1eefng chi\u1ebfc neo, nh\u1eefng kh\u1ea9u \u0111\u1ea1i b\u00e1c v\u00e0 r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u1ed3 v\u1eadt c\u1ee7a \u0111o\u00e0n th\u00e1m hi\u1ec3m ho\u00e0ng gia m\u00e0 \u00f4ng thu\u00ea v\u1edbt l\u00ean b\u1eb1ng nh\u1eefng ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n th\u00f4 s\u01a1. \u00d4ng d\u1ef1ng tr\u00ean b\u1edd bi\u1ec3n m\u1ed9t \u0111\u00e0i t\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi y\u00eau n\u01b0\u1edbc b\u1ea5t h\u1ea1nh c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p v\u00e0 \u0111\u01b0a c\u00e1c hi\u1ec7n v\u1eadt v\u1ec1 tr\u01b0ng b\u00e0y t\u1ea1i Vi\u1ec7n b\u1ea3o t\u00e0ng h\u00e0ng h\u1ea3i \u1edf Paris. T\u1eeb \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn nay, \u0111\u00e3 217 n\u0103m tr\u00f4i qua. B\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a La Perouse l\u00f3 d\u1ea1ng Ng\u00e0y 18.5.2005, con t\u00e0u Jacques Cartier v\u1edbi ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n tr\u1ee5c v\u1edbt hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o Santa Cruz, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 \u0111\u1ea3o Vanikoro \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn h\u00e0nh v\u1ee5 \u201ckhai qu\u1eadt\u201d d\u01b0\u1edbi bi\u1ec3n \u0111i\u1ec1u tra nh\u1eefng b\u00ed m\u1eadt cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a \u0111o\u00e0n t\u00e0u th\u00e1m hi\u1ec3m do La Perouse ch\u1ec9 huy. Tham gia v\u00e0o v\u1ee5 \u0111i\u1ec1u tra n\u00e0y c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1ed9i ng\u0169 thu\u1ef7 th\u1ee7 v\u00e0 th\u1ee3 l\u1eb7n g\u1ed3m 52 ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng v\u1edbi 30 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc. Jacques Cartier b\u1ecf neo c\u00e1ch \u0111\u1ea3o v\u00e0i tr\u0103m m\u00e9t. C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u mang theo h\u00e0ng ch\u1ee5c t\u1ea5n d\u1ee5ng c\u1ee5 tr\u1ee5c v\u1edbt, t\u1eeb chi\u1ebfc b\u00e0n ch\u1ea3i nh\u1ecf nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn c\u00e1c b\u00faa m\u00e1y, khoan m\u00e1y ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng d\u01b0\u1edbi n\u01b0\u1edbc, thi\u1ebft b\u1ecb l\u1eb7n t\u1ed1i t\u00e2n. \u0110\u1ecba \u0111i\u1ec3m n\u1eb1m tr\u00ean x\u00edch \u0111\u1ea1o n\u00e0y r\u1ea5t kh\u1eafc nghi\u1ec7t. Nh\u1eefng tr\u1eadn m\u01b0a nh\u01b0 tr\u00fat x\u1ea3y ra th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean v\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n tr\u01b0\u1edbc b\u1ea5t","c\u1ee9 \u0111i\u1ec1u g\u00ec. Gi\u00f3 l\u1ed1c, v\u00f2i r\u1ed3ng, b\u00e3o t\u1ed1. V\u00e0 ch\u1eb3ng c\u00f3 n\u01a1i n\u00e0o \u0111\u1ec3 l\u1ea9n tr\u00e1nh. Ch\u1eebng 20 th\u1ee3 l\u1eb7n \u0111\u01b0\u1ee3c trang b\u1ecb nh\u1eefng chi\u1ebfc \u0111\u00e8n pin c\u1ef1c m\u1ea1nh, cho ph\u00e9p nh\u00ecn xa 40m v\u00e0 s\u00e2u 15m v\u00e0o cu\u1ed9c. \u0110\u1ec3 c\u00f3 ch\u1ee9ng c\u1edb, \u1edf nh\u1eefng ch\u1ed7 t\u00ecm th\u1ea5y hi\u1ec7n v\u1eadt, ph\u1ea3i d\u00f9ng m\u00e1y \u0111\u00e0o c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111\u1ecba t\u1ea7ng k\u00e8m theo. L\u00fac n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi ta m\u1edbi bi\u1ebft th\u00eam m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt: Alain Conan, ch\u1ee7 tich H\u1ed9i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi T\u00e2n Cal\u00ea\u0111oni \u1edf \u0111\u1ea3o Salomon. \u00d4ng r\u1ea5t quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn chuy\u1ec7n n\u00e0y v\u00ec l\u00f2ng ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u00e0 h\u00e0ng h\u1ea3i Ph\u00e1p La Perouse. \u00d4ng \u0111\u00e3 7 l\u1ea7n t\u1ef1 b\u1ecf ti\u1ec1n ra khai qu\u1eadt v\u1ee5 \u0111\u1eafm t\u00e0u. N\u0103m 2003, \u00eak\u00edp c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 tr\u1ee5c v\u1edbt \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t kh\u1ea9u \u0111\u1ea1i b\u00e1c n\u1eb7ng 900 kg. C\u00f9ng n\u0103m \u1ea5y, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 l\u1eb7n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t b\u1ed9 x\u01b0\u01a1ng. \u0110\u00f3 l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u00e0 duy nh\u1ea5t c\u1ee7a \u0111o\u00e0n th\u00e1m hi\u1ec3m khi x\u01b0a. B\u1ed9 h\u00e0i c\u1ed1t \u00f4ng trao cho \u0111o\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u1ec1 Ph\u00e1p v\u00e0 giao cho Vi\u1ec7n nghi\u00ean c\u1ee9u h\u00ecnh s\u1ef1 c\u1ee7a c\u1ea3nh s\u00e1t \u0111\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh g\u1ea5p. Ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng ch\u00e2u \u00c2u, kho\u1ea3ng 30 tu\u1ed5i. L\u1ea7n n\u00e0y, \u0111o\u00e0n c\u0169ng thu th\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c x\u01b0\u01a1ng \u1ed1ng ch\u00e2n v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 x\u01b0\u01a1ng v\u1ee5n kh\u00e1c. X\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ee1 ra kh\u1ecfi \u0111\u00e1m san h\u00f4 ph\u1ee7 k\u00edn l\u00e0 hi\u1ec7n th\u00e2n c\u1ee7a nh\u1eefng thu\u1ef7 th\u1ee7 v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 hy sinh trong v\u1ee5 \u0111\u1eafm t\u00e0u. V\u1eadt c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb nh\u1ea5t trong \u0111\u1ee3t khai qu\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t chi\u1ebfc la b\u00e0n ph\u01b0\u01a1ng v\u1ecb c\u00f3 trang b\u1ecb c\u1ea3 v\u00f2ng ng\u1eafm chu\u1ea9n v\u00e0 k\u00ednh l\u1ee5c ph\u00e2n (sextant). D\u1ee5ng c\u1ee5 \u0111i bi\u1ec3n n\u00e0y kh\u1eafc t\u00ean Mercier. 12.000 trang t\u01b0 li\u1ec7u ch\u00ednh th\u1ee9c m\u00e0 Alain Conan t\u00ecm th\u1ea5y \u0111\u00e3 n\u00f3i \u0111\u1ebfn n\u00f3: \u201c... m\u1ed9t chi\u1ebfc k\u00ednh l\u1ee5c ph\u00e2n do Mercier ch\u1ebf t\u1ea1o \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7n h\u00e0ng h\u1ea3i ho\u00e0ng gia c\u1ea5p cho t\u00e0u La Boussole\u201d, ch\u1ee9ng t\u1ecf \u0111\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 con t\u00e0u b\u1ecb \u0111\u1eafm c\u1ee7a La Perouse. Michel L\u2019Hour v\u00e0 Elisabeth Veyrat, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 huy vi\u1ec7c tr\u1ee5c v\u1edbt, b\u1eb1ng nh\u1eefng t\u01b0 li\u1ec7u v\u00e0 hi\u1ec7n v\u1eadt \u0111\u00e3 k\u1ec3 l\u1ea1i v\u1edbi s\u1ef1 x\u00fac \u0111\u1ed9ng: \u201cNg\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ec5 d\u00e0ng h\u00ecnh dung ra tai ho\u1ea1 b\u1ea5t ng\u1edd \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra v\u1edbi Perouse v\u00e0 con t\u00e0u c\u1ee7a \u00f4ng khi g\u1eb7p b\u00e3o. Nh\u1eefng c\u01a1n gi\u00f3 m\u1ea1nh v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 50 h\u1ea3i l\u00fd ho\u00e0nh h\u00e0nh. Nh\u1eefng con s\u00f3ng cao \u0111\u1ebfn 10 m\u00e9t qu\u0103ng qu\u1eadt, n\u00e9m con t\u00e0u v\u00e0o d\u1ea3i \u0111\u00e1 ng\u1ea7m. Nh\u1eefng chi\u1ebfc neo m\u00e0 thu\u1ef7 th\u1ee7 th\u1ea3 xu\u1ed1ng \u0111\u00e1y bi\u1ec3n ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng t\u00e1c d\u1ee5ng v\u00ec t\u00e0u \u0111\u00e3 v\u1ee1. S\u00f3ng qu\u00e9t nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi \u0111ang v\u1ea5t v\u1ea3 ch\u1ed1ng \u0111\u1ee1 tr\u00ean boong, qu\u1eb3ng h\u1ecd xu\u1ed1ng bi\u1ec3n v\u00e0 l\u1eadp t\u1ee9c b\u1ecb bi\u1ec3n nu\u1ed1t ch\u1eedng. Con t\u00e0u c\u1ee9 th\u1ebf ch\u00ecm xu\u1ed1ng d\u1ea7n mang theo c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n m\u1eafc l\u1ea1i. Gi\u00f3 g\u00e0o l\u00ean m\u1ed9t kh\u00fac nh\u1ea1c tang th\u01b0\u01a1ng d\u1eef d\u1ed9i\u201d. Trong khi \u0111\u00f3, c\u00e1ch m\u1ed9t d\u1eb7m, con t\u00e0u L\u2019Astrolabe m\u1eafc c\u1ea1n tr\u00ean m\u1ed9t r\u1ea1n san h\u00f4. Kho\u1ea3ng 50 thu\u1ef7 th\u1ee7 t\u00ecm c\u00e1ch l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1edd. V\u00e0 \u0111\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t h\u1ecd tr\u1edf th\u00e0nh t\u00f9 nh\u00e2n c\u1ee7a \u0111\u1ea3o Vanikoro. Kh\u00ed h\u1eadu n\u01a1i \u0111\u00e2y th\u1eadt kh\u1ee7ng khi\u1ebfp \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u. Nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 \u0111\u00e3 cao, \u0111\u1ed9 \u1ea9m l\u1ea1i c\u1ef1c \u0111\u1ea1i khi\u1ebfn h\u1ecd kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u00e0n c\u00f4n tr\u00f9ng kh\u00e1t m\u00e1u s\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi g\u1ed1c \u0111\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng cho h\u1ecd l\u00fac n\u00e0o y\u00ean. Th\u1ed5 d\u00e2n coi h\u1ecd l\u00e0 k\u1ebb th\u00f9. H\u1ecd ph\u1ea3i \u0103n t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c trong thi\u00ean nhi\u00ean. B\u1ec7nh s\u1ed1t r\u00e9t t\u00e0n ph\u00e1 c\u01a1 th\u1ec3 h\u1ecd. H\u1ecd tr\u1ed1n chui tr\u1ed1n","l\u1ee7i \u0111\u1eb1ng sau nh\u1eefng b\u1ee5i c\u00e2y r\u1eadm r\u1ea1p. N\u0103m th\u00e1ng nh\u01b0 th\u1ebf, t\u00ecm m\u1ecdi c\u00e1ch gh\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i chi\u1ebfc thuy\u1ec1n \u0111\u1ec3 v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n, nh\u1eafm h\u01b0\u1edbng ch\u00e2u \u00dac ho\u1eb7c Timor, nh\u01b0ng h\u1ecd \u0111\u00e3 ch\u1eb3ng bao gi\u1edd \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00edch. \u0110o\u00e0n \u0111i\u1ec1u tra \u0111\u00e3 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ecb tr\u00ed x\u00e1c hai con t\u00e0u: t\u00e0u Boussole n\u1eb1m \u1edf m\u1ed9t ch\u1ed7 r\u1ea1n n\u1ee9t d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y bi\u1ec3n. T\u00e0u L\u2019Astrolabe m\u1eafc c\u1ea1n tr\u00ean m\u1ed9t v\u1ec9a san h\u00f4. Tuy nhi\u00ean, nhi\u1ec7m v\u1ee5 c\u1ee7a \u0111o\u00e0n \u0111i\u1ec1u tra ch\u01b0a ph\u1ea3i \u0111\u00e3 k\u1ebft th\u00fac. Nh\u1eefng hi\u1ec7n v\u1eadt mang v\u1ec1 ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00ean c\u1ee9u trong c\u00e1c ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m, \u0111\u1ec3 n\u00f3i l\u00ean nh\u1eefng b\u00ed m\u1eadt cu\u1ed1i c\u00f9ng. Ng\u00e0y 15.8.2005 t\u00e0u Jacques Cartier r\u1eddi n\u01a1i tr\u1ee5c v\u1edbt, ch\u1ea5t \u0111\u1ea7y nh\u1eefng l\u1eddi gi\u1ea3i \u0111\u00e1p, nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh v\u00e0 m\u1ed9t ni\u1ec1m hy v\u1ecdng m\u1edbi: L\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p hy sinh c\u1ee7a nh\u00e0 h\u00e0ng h\u1ea3i v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p, mang l\u1ea1i c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t cho\u2026 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Louis XVI. C\u00e1c s\u1eed gia k\u1ec3 l\u1ea1i r\u1eb1ng khi b\u01b0\u1edbc l\u00ean \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ea7u \u0111\u00e0i (nh\u00e0 vua b\u1ecb c\u00e1ch m\u1ea1ng Ph\u00e1p n\u0103m 1789 x\u1eed t\u1eed), \u00f4ng v\u1eabn \u0111au \u0111\u00e1u v\u1ec1 s\u1ed1 ph\u1eadn c\u1ee7a La Perouse. C\u00e2u n\u00f3i cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a \u00f4ng tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u01b0a \u0111\u1ea7u v\u00e0o m\u00e1y ch\u00e9m kh\u00f4ng ph\u1ea3i lo cho m\u00ecnh m\u00e0 l\u00e0: \u201cC\u00f3 tin g\u00ec v\u1ec1 \u00f4ng La Perouse ch\u01b0a?\u201d. Tu\u1ea5n H\u00e0 (Theo Figaro) Theo S\u00e0i G\u00f2n Ti\u1ebfp Th\u1ecb V\u1ee5 h\u1ecfa ho\u1ea1n l\u1edbn nh\u1ea5t l\u1ecbch s\u1eed \u1edf Chicag\u00f4 Ng\u00e0y 8 th\u00e1ng 10 n\u0103m 1871 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u00e0y ch\u1ee7 nh\u1eadt, tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1 Chicag\u00f4 n\u01b0\u1edbc M\u1ef9, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n vui ch\u01a1i chen ch\u00fac \u0111\u1ea7y ch\u1eadt \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1. Tr\u1eddi t\u1ed1i d\u1ea7n, b\u1ed7ng m\u1ed9t ng\u00f4i nh\u00e0 \u1edf \u0110\u00f4ng B\u1eafc th\u00e0nh ph\u1ed1 b\u1ed1c ch\u00e1y. \u0110\u1ed9i ch\u1eefa ch\u00e1y nghe tin, ch\u01b0a k\u1ecbp \u0111em d\u1ee5ng c\u1ee5 t\u1edbi, th\u00ec \u0111\u00e3 nghe b\u00e1o c\u00f3 \u0111\u00e1m ch\u00e1y th\u1ee9 hai. Nh\u00e0 th\u1edd Xanh Bauyn c\u00e1ch n\u01a1i x\u1ea3y ra \u0111\u00e1m ch\u00e1y th\u1ee9 nh\u1ea5t h\u01a1n 3 km c\u0169ng b\u1ed1c ch\u00e1y. H\u1ecd v\u1ed9i chia m\u1ed9t n\u1eeda s\u1ed1 qu\u00e2n \u0111i ch\u1eefa ch\u00e1y \u1edf nh\u00e0 th\u1edd. Ti\u1ebfp \u0111\u00f3 c\u00f2i b\u00e1o ch\u00e1y kh\u1eafp n\u01a1i vang l\u00ean. \u0110\u1ed9i ch\u1eefa ch\u00e1y ch\u1ea1y \u0110\u00f4ng ch\u1ea1y T\u00e2y, kh\u00f4ng bi\u1ebft n\u00ean ch\u1eefa ch\u00e1y ch\u1ed7 n\u00e0o cho \u0111\u01b0\u1ee3c. Chicag\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ec7nh danh l\u00e0 \\\"Th\u00e0nh ph\u1ed1 gi\u00f3\\\". L\u1eeda m\u01b0\u1ee3n s\u1ee9c gi\u00f3, c\u00e0ng ch\u00e1y c\u00e0ng m\u1ea1nh. Sau n\u1eeda ti\u1ebfng \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 t\u1eeb khi \u0111\u00e1m ch\u00e1y th\u1ee9 nh\u1ea5t k\u00eau c\u1ee9u, c\u1ea3 th\u00e0nh ph\u1ed1 ch\u00ecm trong bi\u1ec3n l\u1eeda. Kh\u00f4ng s\u1ee9c m\u1ea1nh n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ti\u1ebfn c\u00f4ng c\u1ee7a th\u1ea7n l\u1eeda. D\u00e2n ph\u1ed1 ho\u1ea3ng lo\u1ea1n ch\u1ea1y ra kh\u1ecfi nh\u00e0. Tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1, ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea1y nh\u00e1o nh\u00e0o mong t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u01a1i kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1eeda \u0111\u1ec3 \u1ea9n m\u00ecnh. D\u00e2n th\u01b0\u1eddng th\u00ec d\u1ef1a v\u00e0o \u0111\u00f4i ch\u00e2n \u0111\u1ec3 ch\u1ea1y, k\u1ebb gi\u00e0u c\u00f3 c\u0169ng v\u1ee9t b\u1ecf xe ng\u1ef1a, c\u01b0\u1ee1i l\u00ean m\u00ecnh con ng\u1ef1a ho\u1ea3ng s\u1ee3, nh\u1eb1m ngo\u1ea1i th\u00e0nh \u0111\u1ec3 \\\"ph\u00e1 v\u00e2y\\\", tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i l\u1ea1i gi\u1eabm \u0111\u1ea1p gi\u00e0y x\u00e9o l\u00ean bao nhi\u00eau ng\u01b0\u1eddi. H\u1ecfa ho\u1ea1n x\u1ea3y ra l\u00fac c\u00f2n s\u1edbm, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n ch\u01b0a \u0111i ng\u1ee7. S\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft ch\u00e1y v\u00e0 ch\u1ebft do ng\u1ef1a gi\u1eabm \u0111\u1ea1p, ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0y x\u00e9o l\u00ean nhau c\u0169ng l\u00ean t\u1edbi h\u01a1n ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi. Ngo\u00e0i ra c\u00f2n m\u1ea5y tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi n\u1eefa ng\u00e3 ch\u1ebft tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1 ngo\u1ea1i \u00f4. \u0110\u00e1m ch\u00e1y k\u00e9o d\u00e0i \u0111\u1ebfn s\u00e1ng","ng\u00e0y h\u00f4m sau (ng\u00e0y 9 th\u00e1ng 10). V\u00f9ng \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac trung t\u00e2m th\u00e0nh ph\u1ed1 bi\u1ebfn th\u00e0nh \u0111\u1ed1ng g\u1ea1ch v\u1ee5n, 17.000 ng\u00f4i nh\u00e0 b\u1ecb ch\u00e1y tr\u1ee5i. Theo b\u00e1o c\u00e1o c\u1ee7a \u1ee7y ban ch\u1eefa ch\u00e1y, t\u1ed5n th\u1ea5t c\u1ee7a c\u1ea3i c\u1ee7a to\u00e0n th\u00e0nh ph\u1ed1 l\u00ean t\u1edbi 150 tri\u1ec7u \u0111\u00f4-la (t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng h\u01a1n 2 t\u1ef7 \u0111\u00f4-la ng\u00e0y nay), 125.000 ng\u01b0\u1eddi m\u1ea5t h\u1ebft nh\u00e0 c\u1eeda. Ai \u0111\u00e3 g\u1ea5y ra v\u1ee5 h\u1ecfa ho\u1ea1n n\u00e0y? C\u00e1c b\u00e1o \u0111\u01b0a tin, c\u00f3 m\u1ed9t con b\u00f2 m\u1eb9 h\u00fac \u0111\u1ed5 chi\u1ebfc \u0111\u00e8n d\u1ea7u h\u1ecfa, l\u00e0m ch\u00e1y chu\u1ed3ng b\u00f2, r\u1ed3i \u0111\u00e1m ch\u00e1y lan d\u1ea7n kh\u1eafp th\u00e0nh ph\u1ed1. Ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i c\u1ee9 n\u00f3i, d\u00e2n ph\u1ed1 c\u1ee9 tin c\u1ee9 nghi.M\u00e1cchin \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng ch\u1ec9 huy ch\u1eefa ch\u00e1y t\u1ea1i hi\u1ec7n tr\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ed1i v\u1edbi k\u1ebft lu\u1eadn tr\u00ean c\u1ee7a nh\u00e0 b\u00e1o ch\u1ec9 b\u0129u m\u00f4i b\u1ecbt m\u0169i. Sau tr\u1eadn h\u1ecfa ho\u1ea1n, \u00f4ng ta \u0111i\u1ec1u tra v\u00e0 n\u00f3i: \\\"Kh\u1eafp n\u01a1i l\u1eeda ch\u00e1y, m\u00e0 tr\u1eadn ch\u00e1y n\u00e0y ch\u1ec9 trong ch\u1edbp nho\u00e1ng \u0111\u00e3 lan kh\u1eafp th\u00e0nh ph\u1ed1. B\u1ea3o n\u00f3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb m\u1ed9t nh\u00e0 n\u00e0o \u0111\u00f3 r\u1ed3i lan ra m\u1ed9t di\u1ec7n t\u00edch l\u1edbn - \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u00ec\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u1ea3y ra \u0111\u01b0\u1ee3c... N\u1ebfu nh\u01b0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t tr\u1eadn \\\"l\u1eeda bay\\\" th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o ch\u1ec9 trong ch\u1ed1c l\u00e1t l\u1ea1i th\u00e0nh m\u1ed9t bi\u1ec3n l\u1eeda?\\\". Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee9ng ki\u1ebfn th\u00ec n\u00f3i m\u1ed9t c\u00e1ch r\u00f5 r\u00e0ng: \\\"D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u1ea3 b\u1ea7u tr\u1eddi b\u1ed1c ch\u00e1y. Nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u00e1 n\u00f3ng b\u1ecfng t\u1eeb tr\u00ean tr\u1eddi r\u01a1i xu\u1ed1ng...\\\". M\u01b0a l\u1eeda r\u01a1i xu\u1ed1ng t\u1eeb tr\u00ean \u0111\u1ea7u. Bu\u1ed5i t\u1ed1i c\u00f9ng ng\u00e0y, t\u1ea1i nhi\u1ec1u v\u00f9ng Chicag\u00f4, bang Michig\u00e2n, bang Wisconsin, bang Nebraska, bang Kansas, bang Indiana, r\u1ea5t nhi\u1ec1u v\u00f9ng r\u1eebng c\u00e2y v\u00e0 \u0111\u1ed3ng c\u1ecf \u0111\u1ec1u x\u1ea3y ra h\u1ecfa ho\u1ea1n. L\u00e0m sao l\u1ea1i c\u00f3 l\u1eeda k\u1ef3 l\u1ea1 nh\u01b0 v\u1eady, t\u1eeb \u0111\u00e2u ra l\u1eeda \u1ea5y?. B\u00ean h\u1ed3, m\u1ed9t gi\u00e1 s\u1eaft \u0111\u1ee1 t\u00e0u c\u1ee7a x\u01b0\u1edfng \u0111\u00f3ng t\u00e0u c\u0169ng b\u1ecb \u0111\u1ed1t ch\u00e1y \u0111\u1ebfn ch\u1ea3y c\u1ea3 s\u1eaft d\u00ednh queo v\u1edbi nhau, trong khi xung quanh \u0111\u00f3 kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac g\u00ec c\u1ea3. Trong th\u00e0nh ph\u1ed1, m\u1ed9t pho t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 hoa c\u01b0\u01a1ng b\u1ecb nung n\u00f3ng ch\u1ea3y. V\u1eady nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 ph\u1ea3i l\u00e0 bao nhi\u00eau? Nh\u00e0 g\u1ed7 ch\u00e1y th\u00ec nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 ch\u1ec9 l\u00ean \u0111\u1ebfn v\u00e0i tr\u0103m \u0111\u1ed9, kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m n\u00f3ng ch\u1ea3y \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eaft v\u00e0 \u0111\u00e1.M\u1ea5y tr\u0103m con ng\u01b0\u1eddi c\u1ed1 s\u1ee9c ph\u00e1 v\u00f2ng v\u00e2y l\u1eeda ch\u1ea1y ra ngo\u00e0i th\u00e0nh ph\u1ed1 \u0111\u1ec3 t\u00ecm l\u1ea5y con \u0111\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng, may c\u0169ng \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1i ngo\u1ea1i \u00f4, nh\u01b0ng kh\u00f4ng hi\u1ec3u sao h\u1ecd \u0111\u1ed3ng lo\u1ea1t ng\u00e3 ch\u1ebft c\u00f9ng nhau. Gi\u00e1m \u0111\u1ecbnh thi th\u1ec3 c\u1ee7a h\u1ecd th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft, c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a h\u1ecd l\u1ea1i kh\u00f4ng d\u00ednh d\u00e1ng g\u00ec \u0111\u1ebfn l\u1eeda. T\u00f3m l\u1ea1i, kh\u00f4ng ai tin r\u1eb1ng, m\u1ed9t con b\u00f2 c\u00e1i h\u00fac \u0111\u1ed5 c\u00e1i \u0111\u00e8n d\u1ea7u m\u00e0 l\u1ea1i d\u1eabn \u0111\u1ebfn thi\u00eau h\u1ee7y c\u1ea3 th\u00e0nh ph\u1ed1 Chicag\u00f4. V\u1eady ai l\u00e0 th\u1ee7 ph\u1ea1m g\u00e2y ra v\u1ee5 ch\u00e1y? H\u1ecdc gi\u1ea3 M\u1ef9 W.Xim\u00f4berin \u0111\u00e3 nghi\u00ean c\u1ee9u r\u1ea5t nhi\u1ec1u v\u1ee5 \u00e1n thi\u00ean v\u0103n, \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu quan h\u1ec7 gi\u1eefa kh\u00ed quy\u1ec3n v\u1edbi h\u1ecfa ho\u1ea1n, \u0111i \u0111\u1ebfn gi\u1ea3 thi\u1ebft \\\"m\u01b0a sao b\u0103ng \u0111em l\u1eeda \u0111\u1ebfn\\\". Sao ch\u1ed5i l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ngu\u1ed3n t\u1ea1o th\u00e0nh m\u01b0a sao b\u0103ng. W.Bira, nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc Ti\u1ec7p Kh\u1eafc, n\u0103m 1826 t\u1eebng ph\u00e1t hi\u1ec7n ra m\u1ed9t sao ch\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 \\\"sao ch\u1ed5i Bira\\\". Sao ch\u1ed5i Bira c\u1ee9 6,6 n\u0103m l\u1ea1i quay m\u1ed9t v\u00f2ng quanh M\u1eb7t Tr\u1eddi. N\u0103m 1846, khi n\u00f3 s\u1ea1t qua Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, nh\u00e2n sao ch\u1ed5i \u0111\u00e3 b\u1ecb v\u1ee1 l\u00e0m \u0111\u00f4i. N\u0103m 1852, sau khi nh\u00e2n sao ch\u1ed5i b\u1ecb v\u1ee1 l\u00e0m \u0111\u00f4i, hai ph\u1ea7n \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 c\u00e1ch xa nhau t\u1edbi 2,4 tri\u1ec7u kil\u00f4m\u00e9t, sau \u0111\u00f3 kh\u00f4ng l\u00e2u th\u00ec m\u1ea5t t\u00edch. Ng\u00e0y 8 th\u00e1ng 10 n\u0103m 1871 m\u1ed9t trong s\u1ed1 nh\u00e2n sao ch\u1ed5i \u0111\u00f3 l\u1ea1i s\u1ea1t qua Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, \u0111i\u1ec3m s\u1ea1t qua \u0111\u00fang v\u00e0o n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 l\u00e0m m\u01b0a sao b\u0103ng r\u01a1i xu\u1ed1ng, ph\u1ea7n l\u1edbn b\u1ecb ma s\u00e1t ch\u00e1y h\u1ebft trong b\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n. Nh\u1eefng v\u1ea9n th\u1ea1ch c\u00f2n l\u1ea1i r\u01a1i xu\u1ed1ng m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, c\u00f3 nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 r\u1ea5t cao, \u0111\u1ee7 l\u00e0m n\u00f3ng ch\u1ea3y c\u1ea3 kim lo\u1ea1i v\u00e0 \u0111\u00e1. Th\u1ee7 ph\u1ea1m v\u1ee5 ch\u00e1y \u1edf Chicag\u00f4, \\\"l\u1eeda tr\u1eddi\\\" \u0111\u00f3","\u0111\u00e3 thi\u00eau h\u1ee7y th\u00e0nh ph\u1ed1. Nh\u1eefng \u0111\u1ed1m \\\"l\u1eeda tr\u1eddi\\\" v\u01b0\u01a1ng v\u00e3i ra c\u00e1c bang xung quanh, c\u0169ng g\u00e2y ra nh\u1eefng \u0111\u00e1m ch\u00e1y r\u1eebng v\u00e0 \u0111\u1ed3ng c\u1ecf. Nh\u1eefng v\u1ea9n th\u1ea1ch \u0111\u00f3 mang theo xu\u1ed1ng m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn \u0111i\u00f4xit cacbon v\u00e0 xyan\u00f4gien c\u00f3 th\u1ec3 h\u00ecnh th\u00e0nh nh\u1eefng v\u00f9ng \\\"ti\u1ec3u kh\u00ed h\u1eadu\\\" ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng ch\u00e1y c\u0169ng ch\u1ebft. M\u1ea5y tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea1y ra \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn con \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ed1ng tr\u1ea3i \u1edf ngo\u1ea1i \u00f4, tr\u00f9ng h\u1ee3p chui v\u00e0o \\\"v\u00f9ng ch\u1ebft\\\" \u0111\u00f3. Gi\u1ea3 thuy\u1ebft tr\u00ean \u0111\u00e2y c\u1ee7a Xuam\u00f4berin, t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt nghe c\u00f3 l\u00fd, b\u00e1c b\u1ecf ho\u00e0n to\u00e0n \u00fd ki\u1ebfn b\u00f2 c\u00e1i h\u00fac \u0111\u1ed5 \u0111\u00e8n d\u1ea7u. Nh\u01b0ng c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc t\u00f4n tr\u1ecdng th\u1ef1c t\u1ebf kh\u00e1ch quan l\u1ea1i kh\u00f4ng cho l\u00e0 nh\u01b0 v\u1eady, b\u1edfi v\u00ec cho \u0111\u1ebfn nay, ng\u01b0\u1eddi ta v\u1eabn ch\u01b0a t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng c\u1ee9 g\u00ec \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng th\u1ef1c cho gi\u1ea3 thi\u1ebft c\u1ee7a Xiam\u00f4berin: th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 nh\u1eefng m\u1ea3nh v\u1ea9n th\u1ea1ch r\u01a1i xu\u1ed1ng th\u00e0nh ph\u1ed1 Chicag\u00f4 l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd, nh\u1eefng \u0111\u1ea5t \u0111ai b\u1ecb \u00f4 nhi\u1ec5m b\u1edfi \\\"l\u1eeda tr\u1edfi\\\", c\u00e1c m\u1eabu c\u00e2y c\u1ed1i... v\u1eabn ch\u01b0a t\u00ecm th\u1ea5y v\u1eadt ch\u1ee9ng g\u00ec. H\u01a1n n\u1eefa, sao ch\u1ed5i l\u00e0 v\u1eadt th\u1ec3 kh\u1ed5ng l\u1ed3 kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i, b\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n l\u00e0 t\u1ea5m ch\u1eafn t\u1ef1 b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ee7a Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, d\u00f9 cho v\u1eadt ch\u1ea5t sao ch\u1ed5i (nh\u00e2n sao ch\u1ed5i) c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 g\u00e2y ra tai h\u1ecda n\u1ebfu g\u1eb7p ph\u1ea3i Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, b\u1edfi n\u00f3 s\u1ebd b\u1ecb thi\u00eau ch\u00e1y h\u1ebft trong b\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n, kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f2n v\u1ea9n th\u1ea1ch r\u01a1i xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t n\u1eefa. N\u1ebfu c\u00e1 bi\u1ec7t c\u00f2n v\u1ea9n th\u1ea1ch r\u01a1i xu\u1ed1ng Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t th\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 g\u00e2y ra h\u1ecfa ho\u1ea1n \u0111\u01b0\u1ee3c do v\u1ea9n th\u1ea1ch ma s\u00e1t trong kh\u00ed quy\u1ec3n sinh ra nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 cao c\u0169ng ch\u1ec9 \u1edf b\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ee7a n\u00f3, c\u00f2n b\u00ean trong n\u00f3 th\u00ec v\u1eabn l\u1ea1nh b\u0103ng, \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t \u0111\u00e2u c\u00f3 th\u1ec3 sinh ra l\u1eeda? H\u1ecfa ho\u1ea1n \u1edf Chicag\u00f4 \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t b\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi. Gi\u1ea3 thi\u1ebft \\\"m\u01b0a sao b\u0103ng \u0111em l\u1eeda \u0111\u1ebfn\\\" c\u1ee7a Xim\u00f4berin, d\u00f9 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ee9ng c\u1ee9, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi ta c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0a ra \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng c\u1ee9 g\u00ec b\u00e1c b\u1ecf n\u00f3. Trong cu\u1ed9c nh\u1eefng tranh lu\u1eadn v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc r\u00fat ra \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft lu\u1eadn \u00edt nh\u1ea5t l\u00e0: c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u1ea3nh gi\u00e1c v\u1edbi l\u1eeda t\u1eeb ngo\u00e0i v\u0169 tr\u1ee5, \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng c\u1ea3 m\u01b0a l\u1eeda sao b\u0103ng c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ea5t ng\u1edd t\u1eadp k\u00edch xu\u1ed1ng Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t. H.T (theo K\u00ednh v\u1ea1n l\u00fd) V\u1ee5 m\u1ea5t t\u00edch b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng th\u1ea7n M\u1eb7t tr\u1eddi \u1edf \u0111\u1ea3o Rhodes \u0110\u1ea3o Rhodes n\u1eb1m tr\u00ean bi\u1ec3n \u00c9g\u00e9e, ph\u00eda T\u00e2y c\u00e1ch Hy L\u1ea1p (\u0111\u1ea5t li\u1ec1n) 4.500m, ph\u00eda B\u1eafc c\u00e1ch Th\u1ed5 Nh\u0129 K\u1ef3 19.000m. \u0110\u1ea3o Rhodes thu\u1ed9c l\u00e3nh th\u1ed5 Hy L\u1ea1p c\u00f3 di\u1ec7n t\u00edch 14.000km2 v\u1edbi d\u00e2n s\u1ed1 h\u01a1n 7.000 ng\u01b0\u1eddi. \u0110\u1ea3o Rhodes \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng n\u01a1i kh\u1edfi ngu\u1ed3n c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n minh Hy L\u1ea1p c\u1ed5 \u0111\u1ea1i. Trong truy\u1ec1n thuy\u1ebft, th\u1ea7n tho\u1ea1i, \u1edf th\u1eddi k\u1ef3 c\u1ed5 \u0111\u1ea1i xa x\u01b0a, sau khi k\u1ebft th\u00fac cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh gi\u00e0nh ng\u00f4i v\u1ecb gi\u1eefa c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n Hy L\u1ea1p, th\u1ea7n Zeus tr\u1edf th\u00e0nh ch\u00faa t\u1ec3 c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n. Th\u1ea7n Zeus b\u00e8n ph\u00e2n l\u00e3nh \u0111\u1ecba cho c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n kh\u00e1c nh\u01b0ng qu\u00ean ph\u00e2n l\u00e3nh \u0111\u1ecba cho th\u1ea7n M\u1eb7t tr\u1eddi Apollon - ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u00ecm ra thi\u00ean cung. \u0110\u1ebfn khi th\u1ea7n Apollon quay v\u1ec1, th\u1ea7n Zeus ban cho th\u1ea7n Apollon m\u1ed9t t\u1ea3ng \u0111\u00e1 n\u1eb1m s\u00e2u d\u01b0\u1edbi bi\u1ec3n \u00c9g\u00e9e. T\u1ea3ng \u0111\u00e1 vui v\u1ebb nh\u00f4 l\u00ean m\u1eb7t bi\u1ec3n \u0111\u00f3n th\u1ea7n M\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u1ebfn c\u01b0 tr\u00fa. Th\u1ea7n Apollon r\u1ea5t h\u00e0i l\u00f2ng v\u1ec1 l\u00e3nh \u0111\u1ecba m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n, th\u1ea7n \u0111\u00e3 d\u00f9ng t\u00ean con g\u00e1i Rhodes (con g\u00e1i c\u1ee7a n\u1eef th\u1ea7n T\u00ecnh y\u00eau) \u0111\u1eb7t t\u00ean cho \u0111\u1ea3o. Ba ng\u01b0\u1eddi con trai c\u1ee7a th\u1ea7n M\u1eb7t tr\u1eddi Apollon l\u00e0 Caminos, Maunosos, Limgos c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c phong tr\u00ean \u0111\u1ea3o n\u00e0y v\u00e0 m\u1ed7i ng\u00e0y \u0111\u1ec1u t\u1ef1 x\u00e2y d\u1ef1ng v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c c\u1ee7a ri\u00eang m\u00ecnh. Cu\u1ed9c s\u1ed1ng tr\u00ean \u0111\u1ea3o Rhodes r\u1ea5t ph\u1ed3n vinh sung t\u00fac, \u0111\u00e3","thu h\u00fat c\u00e1c n\u01b0\u1edbc l\u1edbn nh\u01b0 Ath\u00e8nes, Sparta, Macedonia, Ba T\u01b0, La M\u00e3 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c ph\u00e1 ho\u1ea1i nhi\u1ec1u th\u00e0nh tr\u00ec. \u0110\u1ebfn n\u0103m 227 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean, c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ed1 tr\u00ean \u0111\u1ea3o Rhodes m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa b\u1ecb tr\u1eadn \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t r\u1ea5t m\u1ea1nh ph\u00e1 h\u1ee7y. Ba th\u00e0nh tr\u00ec kh\u00e1c tr\u00ean \u0111\u1ea3o sau khi b\u1ecb \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t ph\u00e1 h\u1ee7y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i m\u00e0 ch\u1ec9 d\u1ef1ng l\u00ean nh\u1eefng l\u00e0ng m\u1ea1c ti\u00eau \u0111i\u1ec1u g\u1ea7n \u0111\u00f3 n\u00ean v\u1eabn b\u1ea3o t\u1ed3n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng n\u1ec1n t\u01b0\u1eddng tr\u1ee5 \u0111\u00e1. Ch\u1ec9 c\u00f3 th\u00e0nh Rhodes - n\u01a1i c\u1ee9 tr\u00fa c\u1ee7a th\u1ea7n M\u1eb7t tr\u1eddi Apollon g\u1ea7n nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i v\u00e0 m\u1edf r\u1ed9ng n\u00ean kh\u00f4ng nh\u00ecn th\u1ea5y d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a v\u1ee5 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t ph\u00e1 h\u1ee7y th\u00e0nh n\u0103m x\u01b0a. \u1ede \u0111\u00e2y ch\u1ec9 th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng n\u00e9t ph\u1ed3n hoa hi\u1ebfm c\u00f3 x\u01b0a kia c\u1ee7a th\u00e0nh ph\u1ed1 n\u00e0y qua nhi\u1ec1u v\u1eb7n v\u1eadt khai qu\u1eadt d\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 c\u1ea9m th\u1ea1ch, \u0111\u1ea7u t\u01b0\u1ee3ng th\u1ea7n Apollon \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1c v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 II v\u00e0 b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng kh\u1ecfa th\u00e2n n\u1eef th\u1ea7n T\u00ecnh y\u00eau Aphrodite \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1c v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 I. Nh\u01b0ng b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3ng v\u1ecb th\u1ea7n Apollon \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 \\\"\u0110\u1ea1i k\u1ef3 t\u00edch th\u1ee9 7 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi\\\" th\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft b\u1ecb m\u1ea5t t\u00edch t\u1eeb l\u00fac n\u00e0o. Qu\u00e1 tr\u00ecnh \u0111\u00fac t\u01b0\u1ee3ng th\u1ea7n M\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n ra kho\u1ea3ng th\u1ebf k\u1ef7 V tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean. Khi ng\u01b0\u1eddi Ba T\u01b0 x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea3o Rhodes, to\u00e0n b\u1ed9 c\u01b0 d\u00e2n tr\u00ean \u0111\u1ea3o r\u00fat v\u1ec1 b\u1ea3o v\u1ec7 th\u00e0nh Limgos n\u1eb1m \u0111\u1ea7u m\u0169i ph\u00eda \u0110\u00f4ng c\u1ee7a \u0111\u1ea3o. Cu\u1ed1i c\u00f9ng h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh lui \u0111\u01b0\u1ee3c cu\u1ed9c ti\u1ebfn c\u00f4ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ba T\u01b0. Sau khi \u0111\u00e1nh th\u1eafng qu\u00e2n x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c Ba T\u01b0, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 \u0111em to\u00e0n b\u1ed9 s\u1ed1 v\u0169 kh\u00ed gi\u1eb7c b\u1ecf l\u1ea1i nung th\u00e0nh s\u1eaft. Nh\u00e0 \u0111i\u00eau kh\u1eafc Litas \u0111\u00e3 \u0111\u00fac b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3ng th\u1ea7n M\u1eb7t tr\u1eddi Apollon v\u00e0 \u0111\u1eb7t \u1edf b\u1ebfn c\u1ea3ng h\u00f9ng tr\u1ea5n l\u00e3nh h\u1ea3i. B\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u00f3 nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc La M\u00e3 c\u00f9ng th\u1eddi v\u1edbi th\u1ea7n Apollon t\u00ean l\u00e0 Antipot c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 \\\"\u0110\u1ea1i k\u1ef3 t\u00edch th\u1ee9 7 c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi\\\". Trong tr\u1eadn \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t m\u1ea1nh c\u00e1ch \u0111\u00e2y h\u01a1n 2.200 n\u0103m, b\u01b0\u1edbc t\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn th\u1ea7n M\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u00e3 b\u1ecb s\u1ee5p \u0111\u1ed5. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3, b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed5 kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u00fac l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 v\u00e0 th\u1ebf k\u1ef7 VII \u0111\u00e3 b\u1ecb nung \u0111\u00fac th\u00e0nh c\u00e1c loai kh\u00ed gi\u1edbi kh\u00e1c. Nh\u01b0ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i n\u00f3i b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u00e3 b\u1ecb m\u1ea5t tr\u1ed9m, b\u1ecdn h\u1ea3i t\u1eb7c \u0111\u00e3 b\u1ecb ch\u00ecm thuy\u1ec1n khi g\u1eb7p b\u00e3o tr\u00ean bi\u1ec3n. B\u00e2y gi\u1edd h\u1eadu th\u1ebf ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng m\u00f4 h\u00ecnh b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng qua nh\u1eefng l\u1eddi ghi ch\u00e9p t\u00f3m t\u1eaft trong s\u1eed s\u00e1ch m\u00e0 th\u00f4i. B\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng n\u1eef th\u1ea7n T\u1ef1 do \u1edf New York (M\u1ef9) \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00fac tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf li\u00ean t\u01b0\u1edfng m\u00f4 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng th\u1ea7n M\u1eb7t tr\u1eddi v\u1edbi t\u01b0 th\u1ebf tay c\u1ea7m b\u00f3 \u0111u\u1ed1c, \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9i v\u01b0\u01a1ng mi\u1ec7n, t\u1ecfa \u00e1nh h\u00e0o quang nh\u01b0 \u00e1nh M\u1eb7t tr\u1eddi. H.T s\u01b0u t\u1ea7m V\u1ee5 r\u00f2 r\u1ec9 ch\u1ea5t \u0111\u1ed9c - Th\u1ea3m \u00e1n Bhopal Trong kh\u00e2u s\u1ea3n xu\u1ea5t, v\u1eadn chuy\u1ec3n v\u00e0 s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c ch\u1ea5t \u0111\u1ed9c, ch\u1ec9 c\u1ea7n s\u01a1 \u00fd m\u1ed9t ch\u00fat l\u00e0 \u0111\u1ec3 r\u00f2 r\u1ec9 l\u00e0m \u00f4 nhi\u1ec5m m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng, t\u00e1c h\u1ea1i \u0111\u1ebfn s\u1ee9c kh\u1ecfe c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. V\u1ee5 r\u00f2 r\u1ec9 nghi\u00eam tr\u1ecdng nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi l\u00e0 \\\"v\u1ee5 th\u1ea3m \u00e1n Bhopal\\\" \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9. S\u00e1ng s\u1edbm ng\u00e0y 3 th\u00e1ng 12 n\u0103m 1984, m\u1ed9t x\u01b0\u1edfng n\u00f4ng d\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a C\u00f4ng ty li\u00ean h\u1ee3p M\u1ef9 s\u1ea3n xu\u1ea5t c\u00e1c h\u1ee3p ch\u1ea5t cacbon \u1edf ngo\u1ea1i \u00f4 Bhopal, \u1ea4n \u0110\u1ed9, 45 t\u1ea5n ch\u1ea5t \u0111\u1ed9c ch\u1ee9a trong b\u00ecnh kh\u00ed n\u00e9n trong h\u1ea7m ng\u1ea7m, \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1ea5t iso cyanua methyl l\u1ecfng ch\u1ea3y ra h\u1ebft trong v\u00f2ng 3-4 ti\u1ebfng \u0111\u1ed3ng h\u1ed3. Nh\u1eefng \u0111\u00e1m kh\u00f3i n\u1ed3ng n\u1eb7c cu\u1ed3n cu\u1ed9n \u00f4 nhi\u1ec5m quanh v\u00f9ng l\u00e0m","cho 200.000 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ng\u1ed9 \u0111\u1ed9c, h\u01a1n 1.500 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft ngay t\u1ea1i ch\u1ed7. Theo \u0111i\u1ec1u tra, sau h\u01a1n 1 n\u0103m x\u1ea3y ra v\u1ee5 n\u00e0y, c\u01b0 d\u00e2n Bhopal \u0111\u00e3 \u0111\u1ebb ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u qu\u00e1i thai. Sau khi x\u1ea3y ra, ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi th\u00e0nh ph\u1ed1 Bombay l\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ed1 ch\u1ebft. Nh\u1eefng v\u1ee5 r\u00f2 r\u1ec9 nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u00f4i khi c\u0169ng x\u1ea3y ra \u1edf c\u00e1c n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c. Th\u00e1ng 4 n\u0103m 1967, t\u1ea1i c\u1ea3ng Osaka - Nh\u1eadt B\u1ea3n, m\u1ed9t chi\u1ebfc t\u00e0u v\u1ea1n t\u1ea5n ch\u1edf tetra ethyl ch\u00ec \u0111\u00e3 r\u00f2 r\u1ec9 ra ngo\u00e0i, 12 c\u00f4ng nh\u00e2n l\u00e0m v\u1ec7 sinh \u0111\u00e3 b\u1ecb ng\u1ed9 \u0111\u1ed9c, ch\u1ebft 8 ng\u01b0\u1eddi. Th\u00e1ng 6 n\u0103m 1967, m\u1ed9t t\u00e0u ch\u1edf thu\u1ed1c tr\u1eeb s\u00e2u r\u00f2 r\u1ec9 l\u00e0m ch\u1ebft 40 tri\u1ec7u con c\u00e1, \u0111o\u1ea1n s\u00f4ng d\u00e0i 420km c\u00e1c sinh v\u1eadt d\u01b0\u1edbi n\u01b0\u1edbc h\u1ea7u nh\u01b0 ch\u1ebft h\u1ebft. C\u00f3 nh\u1eefng x\u01b0\u1edfng h\u00f3a d\u01b0\u1ee3c \u0111em ch\u1ea5t th\u1ea3i \u0111\u1ed5 ra bi\u1ec3n ho\u1eb7c ch\u00f4n xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t. Vi\u1ec7c l\u00e0m \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u \u0111e d\u1ecda con ng\u01b0\u1eddi. N\u0103m 1978, m\u1ed9t tr\u1eadn b\u00e3o x\u1ea3y ra \u1edf bang New York l\u00e0m b\u1eadt tung nh\u1eefng th\u00f9ng ch\u1ee9a ch\u1ea5t th\u1ea3i c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 m\u00e1y h\u00f3a ch\u1ea5t, ch\u00f4n \u1edf m\u1ed9t l\u00f2ng s\u00f4ng c\u0169, l\u00e0m cho nh\u1eefng th\u00f9ng b\u1ecb r\u1ec9 v\u1ee1 th\u1ee7ng, ch\u1ea5t \u0111\u1ed9c r\u00f2 ra l\u00e0m cho c\u00e2y c\u1ecf ch\u1ebft th\u1ed1i \u0111en, tr\u1ebb em ch\u01a1i ngh\u1ecbch \u1edf \u0111\u00f3 b\u1ecb b\u1ecfng tay ch\u00e2n m\u1eb7t m\u0169i, b\u1ec7nh m\u00e1u tr\u1eafng t\u0103ng v\u1ecdt trong d\u00e2n c\u01b0 \u1edf \u0111\u00e2y, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef c\u00f3 mang \u0111\u00e3 \u0111\u1ebb ra nh\u1eefng qu\u00e1i thai. R\u00f2 r\u1ec9 ch\u1ea5t \u0111\u1ed9c \u0111\u00e3 khi\u1ebfn c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi ph\u1ea3i quan t\u00e2m. Mu\u1ed1n cho ch\u1ea5t \u0111\u1ed9c kh\u00f4ng \u0111e d\u1ecda s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u00e0 con ch\u00e1u mai sau c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u00f3 h\u00e0ng lo\u1ea1t bi\u1ec7n ph\u00e1p qu\u1ea3n l\u00fd m\u1ed9t c\u00e1ch khoa h\u1ecdc, ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u00e0 ph\u1ea3i c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng ph\u00e1p lu\u1eadt ho\u00e0n ch\u1ec9nh \u0111\u1ea3m b\u1ea3o. H.T (Theo B\u00e1ch khoa tri th\u1ee9c) X\u00e1c ch\u1ebft kh\u00f4ng ph\u00e2n h\u1ee7y sau h\u01a1n 36 n\u0103m Gia \u0111\u00ecnh \u00f4ng \u0110inh H\u1eefu Tr\u00ed \u1edf \u1ea5p Ph\u00fa L\u1ed9c, x\u00e3 Ph\u00fa Th\u1ea1nh, huy\u1ec7n Ph\u00fa T\u00e2n, An Giang, \u0111ang l\u01b0u gi\u1eef m\u1ed9t c\u00e1i x\u00e1c ch\u1ebft kh\u00f4 h\u01a1n 36 n\u0103m nay. Tuy kh\u00f4ng t\u1ea9m \u01b0\u1edbp h\u00f3a ch\u1ea5t g\u00ec v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 trong m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng nh\u01b0ng thi h\u00e0i n\u00e0y kh\u00f4ng c\u00f3 d\u1ea5u hi\u1ec7u ph\u00e2n h\u1ee7y. X\u00e1c ch\u1ebft kh\u00f4 \u0111\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 anh trai \u00f4ng Tr\u00ed, t\u00ean l\u00e0 \u0110inh C\u00f4ng H\u1ea1o. \u00d4ng H\u1ea1o sinh n\u0103m 1951, \u0111\u1ebfn n\u0103m 10 tu\u1ed5i th\u00ec b\u1ecb b\u1ec7nh, \u0103n ng\u1ee7 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 c\u1ee9 \u1ed1m d\u1ea7n. C\u00e1c th\u1ea7y thu\u1ed1c \u0110\u00f4ng T\u00e2y y th\u1eddi \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn xem b\u1ec7nh \u0111\u1ec1u l\u1eafc \u0111\u1ea7u. Cu\u1ed1i n\u0103m 1968, \u00f4ng \u0110inh C\u00f4ng H\u1ea1o tr\u00fat h\u01a1i th\u1edf cu\u1ed1i c\u00f9ng v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c an t\u00e1ng t\u1ea1i m\u1ea3nh ru\u1ed9ng c\u00e1ch nh\u00e0 kh\u00f4ng xa. Ba ng\u00e0y sau, c\u00f3 m\u1ed9t \u00f4ng th\u1ea7y thu\u1ed1c Nam \u0111\u1ebfn nh\u00e0. Khi nghe c\u1ee5 \u0110inh C\u00f4ng B\u1eedu (b\u1ed1 \u00f4ng H\u1ea1o) k\u1ec3 v\u1ec1 b\u1ec7nh c\u1ee7a con, th\u1ea7y lang n\u00e0y t\u1ecf \u00fd ti\u1ebfc v\u00ec \u0111\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn k\u1ecbp \u0111\u1ec3 c\u1ee9u b\u1ec7nh nh\u00e2n v\u00e0 cho r\u1eb1ng \u00f4ng H\u1ea1o ch\u01b0a ch\u1ebft, kh\u00f4ng tin gia \u0111\u00ecnh c\u1ee9 \u0111\u00e0o m\u00e0 xem. B\u00e1n t\u00edn b\u00e1n nghi nh\u01b0ng ni\u1ec1m hy v\u1ecdng qu\u00e1 l\u1edbn \u0111\u00e3 khi\u1ebfn c\u1ee5 B\u1eedu quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh qu\u1eadt m\u1ed9 con. Khi n\u1eafp quan t\u00e0i m\u1edf, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi th\u1ea5y x\u00e1c ch\u1ebft v\u1eabn t\u01b0\u01a1i nh\u01b0 \u0111ang ng\u1ee7. Thi h\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c mang v\u1ec1 nh\u00e0, \u0111\u1ec3 tr\u00ean gh\u1ebf b\u1ed1 ph\u1ee7 v\u1ea3i m\u00e0n l\u00ean. \u00d4ng \u0110inh C\u00f4ng Tr\u00ed nh\u1edb l\u1ea1i: \\\"L\u00fac \u0111\u00f3 t\u00f4i 13 tu\u1ed5i. Khi cha mang x\u00e1c anh H\u1ea1o v\u1ec1 nh\u00e0, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft tin k\u00e9o \u0111\u1ebfn xem r\u1ea5t \u0111\u00f4ng. Ch\u00ednh quy\u1ec1n l\u00fac \u0111\u00f3 hay tin li\u1ec1n c\u1eed m\u1ed9t","\u0111o\u00e0n 5 b\u00e1c s\u0129 trong \u0111\u00f3 c\u00f3 1 b\u00e1c s\u0129 ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 \u0111\u1ebfn xem x\u00e9t. H\u1ecd \u0111\u1ec1u l\u1eafc \u0111\u1ea7u ra v\u1ec1, b\u1ea3o r\u1eb1ng anh \u0111\u00e3 ch\u1ebft, c\u00f2n t\u1ea1i sao x\u00e1c kh\u00f4ng b\u1ecb ph\u00e2n h\u1ee7y hay b\u1ed1c m\u00f9i h\u00f4i th\u1ed1i th\u00ec ch\u01b0a r\u00f5. L\u00fac \u0111\u00f3 l\u00e0 gi\u00e1p T\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n, cha t\u00f4i \u0111\u00f3ng chi\u1ebfc quan t\u00e0i kh\u00e1c \u0111\u1eb7t anh H\u1ea1o v\u00e0o \u0111\u00f3, ch\u1edd sau T\u1ebft c\u00e1c b\u00e1c s\u0129 \u0111\u1ebfn kh\u00e1m l\u1ea1i\\\". Sau khi kh\u00e1m nghi\u1ec7m t\u1eed thi l\u1ea7n th\u1ee9 2, c\u00e1c b\u00e1c s\u0129 v\u1eabn kh\u00f4ng \u0111\u01b0a ra k\u1ebft lu\u1eadn g\u00ec. C\u00e1i x\u00e1c c\u1ee9 th\u1ebf kh\u00f4 d\u1ea7n cho \u0111\u1ebfn h\u00f4m nay. B\u00e0 con trong v\u00f9ng quen g\u1ecdi l\u00e0 x\u00e1c r\u0169. C\u1ee5 B\u1eedu cho ph\u1ee7 l\u00ean m\u1eb7t quan t\u00e0i m\u1ed9t l\u1edbp k\u00ednh \u0111\u1ec3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi trong gia \u0111\u00ecnh khi th\u1eafp h\u01b0\u01a1ng c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi qu\u00e1 c\u1ed1. Hi\u1ec7n m\u00e1i t\u00f3c \u00f4ng H\u1ea1o v\u1eabn nguy\u00ean m\u00e0u \u0111en m\u01b0\u1ee3t, \u0111\u00f4i tay \u0111\u00e3 kh\u00f4 l\u1ea1i nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea9m m\u1ed9t h\u00f3a ch\u1ea5t n\u00e0o \u0111\u00f3. \u00d4ng Tr\u00ed n\u00f3i: \\\"Gia \u0111\u00ecnh t\u00f4i l\u00fac \u1ea5y ngh\u0129 anh ch\u1ebft r\u1ed3i th\u00ec \u0111em ch\u00f4n ch\u1ee9 kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn chuy\u1ec7n \u01b0\u1edbp x\u00e1c. 36 n\u0103m nay ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng d\u00f9ng b\u1ea5t c\u1ee9 lo\u1ea1i thu\u1ed1c n\u00e0o \u0111\u1ec3 \u01b0\u1edbp c\u1ea3, c\u00f3 sao c\u1ee9 \u0111\u1ec3 v\u1eady; ngay c\u1ea3 n\u1ed9i t\u1ea1ng c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed5 l\u1ea5y ra\\\". \u00d4ng Tr\u00ed c\u0169ng cho bi\u1ebft t\u1eeb ng\u00e0y gi\u1ea3i ph\u00f3ng \u0111\u1ebfn nay ch\u01b0a c\u00f3 m\u1ed9t nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u hay t\u1ed5 ch\u1ee9c khoa h\u1ecdc n\u00e0o \u0111\u1ebfn h\u1ecfi th\u0103m v\u1ec1 c\u00e1i x\u00e1c kh\u00f4 c\u1ee7a \u00f4ng H\u1ea1o. \u00d4ng Nguy\u1ec5n Ph\u00fa C\u01b0\u1eddng, Ch\u1ee7 t\u1ecbch UBND x\u00e3 Ph\u00fa Th\u1ea1nh, n\u00f3i: \\\"T\u1eeb l\u00e2u ch\u00ednh quy\u1ec1n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng bi\u1ebft trong nh\u00e0 \u00f4ng Tr\u00ed c\u00f3 x\u00e1c r\u0169, nh\u01b0ng nhi\u1ec1u n\u0103m qua do kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00f3 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 g\u00ec v\u1ec1 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng, b\u1ec7nh t\u1eadt, gia \u0111\u00ecnh c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 bi\u1ec3u hi\u1ec7n m\u00ea t\u00edn d\u1ecb \u0111oan n\u00ean ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng ki\u1ebfn ngh\u1ecb l\u00ean tr\u00ean. N\u1ebfu c\u01a1 quan c\u00e1c c\u1ea5p c\u00f3 y\u00eau c\u1ea7u x\u00e9t nghi\u1ec7m x\u00e1c \u00f4ng H\u1ea1o \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 khoa h\u1ecdc th\u00ec ch\u00ednh quy\u1ec1n s\u1eb5n s\u00e0ng thuy\u1ebft ph\u1ee5c gia \u0111\u00ecnh h\u1ee3p t\u00e1c\\\". Theo Sinh h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam"]


Like this book? You can publish your book online for free in a few minutes!
Create your own flipbook