Arts Grade 4

xxxvi CONTENT K to 12 BASIC EDUCATION CURRICULUM All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - D1.1 to show mood and CONTENT PERFORMANCE LEARNING COMPETENCY CODEelectronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015. STANDARDS STANDARDS A4EL-IIf atmosphere 6. paints the sketched A4EL-IIg through drawing. life of the cultural landscape using colors A4EL-IIh E3. SPACE community. appropriate to the cultural 3.1 showing foreground, community’s ways of life. A4EL-IIIa middle ground and realizes that the choice of A4PL-IIIb colors to use in a 7. exhibits painted background landscape gives the mood landscapes to create a PII. Principles: or feeling of a painting. mural for the class and 4. PROPORTION of houses, the school to appreciate. buildings, fields, Emountains, sky in a 8. tells a story or relates landscape experiences about cultural DIII. Process: communities seen in the 5. PAINTING landscape. 2.2 important landscape/famous landmark in a province 2.3 (indigenous houses) C2.4 mural painting OGRADE 4- THIRD QUARTER The learner… The learner… The learner… I. Elements: 1. LINES demonstrates 1.1 organic, inorganicunderstanding of shapes and colors P(mechanical) and the principles of repetition, contrast, 2. COLORS 2.1 earth or natural colors Y3. TEXTURE creates relief and found 1. explores the texture of objects prints using ethnic each material and designs. describes its characteristic. presents research on relief 2.2 from a variety of and emphasis prints created by other 2. analyzes how existing materials through printmaking cultural communities in the ethnic motif designs are 4. SHAPES (stencils) country. repeated and alternated. 4.1 geometric/2-

xxxvii CONTENT K to 12 BASIC EDUCATION CURRICULUM All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - Ddimensional Shapes CONTENT PERFORMANCE LEARNING COMPETENCY CODEelectronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015. EII. Principles: STANDARDS STANDARDS A4PL-IIIc 3. discovers the process of A4PR-IIId 5. CONTRAST produces multiple copies of creating relief prints and A4PR-IIIe 5.1 smooth vs. rough a relief print using appreciates how relief A4PR-IIIf 5.2 curves vs. straight industrial paint/natural prints makes the work dyes to create decorative more interesting and A4PR-IIIg Plines borders for boards, panels harmonious in terms of A4PR-IIIh etc. the elements involved. 5.3 small shapes vs. big shapes 4. draws ethnic motifs and create a design by 6. HARMONY repeating, alternating, or by radial arrangement. EIII. Process: 5. creates a relief master 7. PRINTMAKING or mold using additive and subtractive D7.1 relief print processes. 7.2 glue print 6. creates simple, 7.3 cardboard print interesting, and harmoniously arranged COPYfound objects print relief prints from a clay design. 7. prints reliefs with adequate skill to produce clean prints with a particular design motif (repeated or alternated). I. Elements: demonstrates creates relief and found 8. prints reliefs using found 1. LINES understanding of objects prints using ethnic materials and discusses 1.1 organic, inorganic shapes and colors designs. the finished artwork. and the principles of (mechanical)

xxxviii K to 12 BASIC EDUCATION CURRICULUMCONTENT All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - CONTENTD2. COLORSPERFORMANCE LEARNING COMPETENCY CODEelectronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015. STANDARDS STANDARDS A4PR-IIIi 2.1 earth or natural colors repetition, contrast, presents research on relief 9. creates the relief mold A4PR-IIIj-1 and emphasisE3. TEXTURE A4PR-IIIj-2 through printmaking3.1 from a variety ofprints created by otherusing found material: (stencils) materials 4. SHAPES cultural communities in the hard foam; cardboard P4.1 geometric/2- country. shapes glued on wood; dimensional Shapes strings and buttons, old EII. Principles: produces multiple copies of screws, and metal parts 5. CONTRAST 5.1 smooth vs. rougha relief print usingglued on wood or D5.2 curves vs. straight linesindustrial paint/natural cardboard. 5.3 small shapes vs. big shapesdyes to create decorative 6. HARMONY borders for boards, panels 7. displays the finished CIII. Process: 7. PRINTMAKING etc. artwork for others to 7.1 relief print O7.2 glue print critique and discuss. 7.3 cardboard print 1. participates in a PYfound objects print school/district exhibit and culminating activity in celebration of the National Arts Month (February).

xxxix CONTENT K to 12 BASIC EDUCATION CURRICULUM All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - DGRADE 4- FOURTH QUARTER CONTENT PERFORMANCE LEARNING COMPETENCY CODEelectronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015. STANDARDS STANDARDS I. Elements: A4EL-Iva The learner… The learner… The learner… E1. COLOR A4EL-Ivb 1.1 dyes can be combined demonstrates applies individually the 1. researches and A4EL-IVc to create new colorsunderstanding on intricate procedures in tie- differentiates textile color (dyes), values, dyeing in clothes or t- traditions, e.g. tie-dye done P2. VALUE/TONE and repetition of shirts and compares them in other countries like China, light and dark motifs through with one another. India, Japan, and Indonesia sculpture and 3-D in the olden times and II. Principles: crafts replicates traditional skills presently,as well as in the in mat weaving from Philippines, e.g. theTinalak E3. REPETITION indigenous material like made by the T’bolis. 3.1 motifs, colors abaca tapestries. III. Process: researches on tie-dyed 2. presents pictures or D4. SCULPTURE and 3- crafts of the T’boli and actual samples of different dimensional crafts presents designs made by kinds of mat weaving 5. Textile craft: them;presents research on traditions in the Philippines. tie-dyed products of other 5.1 tie-dye (one color; 2 cultural communities to 3. discusses the intricate colors) compare their designs and designs of mats woven in the colors. Philippines: COPY5.2 Mat weaving (buri) 3.1 Basey, Samar buri mats 3.2 Iloilo bamban mats 3.3 Badjao&Samal mats 3.4 Tawi-tawilaminusa mats 3.5 Romblon buri mats

xl K to 12 BASIC EDUCATION CURRICULUMCONTENT All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - CONTENTDI. Elements:PERFORMANCE LEARNING COMPETENCY CODEelectronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015. STANDARDS STANDARDS A4PL-Ivd 1. COLOR A4PL-Ive demonstrates applies individually the 3. emphasizes textile crafts A4PR-IVf understanding onE1.1 dyes can be combinedintricate procedures in tie-like tie-dyeing whichA4PR-IVg color (dyes), values, dyeing in clothes or t-shirts demands careful A4PR-IVh and repetition ofto create new colorsand compares them withpractices and faithful motifs through one another. repetition of the steps to sculpture and 3-D2. VALUE/TONE produce good designs. crafts replicates traditional skills light and darkin mat weaving from 4. gives meaning to the indigenous material like designs, colors, patterns PII. Principles: abaca tapestries. used in the artworks. 3. REPETITION researches on tie-dyed 5. creates a small mat 3.2 motifs, colorscrafts of the T’boli and using colored buri strips presents designs made by or any material that can EIII. Process: them;presents research on be woven, showing tie-dyed products of other different designs: 4. SCULPTURE and 3-cultural communities to squares, checks zigzags, compare their designs and and stripes. Ddimensional crafts colors. 6. weaves own design 5. Textile craft: similar to the style made by a local ethnic group. 5.1 tie-dye (one color; 2 7. creates original tie-dyed colors) textile design by following the traditional COPY5.2 Mat weaving (buri) steps in tie-dyeing using one or two colors.

xli K to 12 BASIC EDUCATION CURRICULUM CODE BOOK LEGEND All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015. D Sample: A10PR-If-4 EPFirst Entry LEGEND SAMPLE DOMAIN/ COMPONENT CODE Art Elements EL EGrade LevelLearning Area andGrade 10 Principles PL Strand/ Subject or PR Specialization DUppercase Letter/s A10 Domain/Content/ Component/ Topic Roman Numeral Process PR - C*Zero if no specific quarter I Processes Lowercase Letter/s *Put a hyphen (-) in betweenQuarter First Quarter f letters to indicate more than aWeek - Week six 4 Ospecific weekCompetency PYArabic Number Evaluate works of art in terms of artistic concepts and ideas using criteria from the various art movements



Musika at Sining – Ikaapat na BaitangPatnubay ng GuroUnang Edisyon 2015ISBN: ___________ Paunawa hinggil sa karapatang-sipi. Isinasaad ng Seksiyon 176 ng BatasPambansa Bilang 8293: Hindi maaaring magkaroon ng karapatang-sipi sa anumang akda ngPamahalaan ng Pilipinas. Gayunpaman, kailangan muna ang pahintulot ng pamahalaan otanggapan kung saan ginawa ang isang akda upang magamit sa pagkakakitaan angnasabing akda. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay angpatawan ng bayad na royalty bilang kondisyon. Ang mga akda / materyales ( mga kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ngprodukto o brand names, tatak o trademarks, palabas sa telebisyon, pelikula at iba pa) naginamit sa aklat na ito ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagtibay sa isangkasunduan ng Kagawaran ng Edukasyon at Filipinas Copyright Licensing Society (FILCOLS)Inc. na ang FILCOLS ang kumakatawan sa paghiling ng pahintulot sa nagmamay-ari ng mgaakdang hiniram at ginamit dito. Hindi inaangkin ni kinakatawan ng tagapaglathala (publisher)at mga may-akda ang karapatang-aring iyon.DEPED COPYInilathala ng Kagawaran ng EdukasyonKalihim: Br. Armin Luistro FSCPangalawang Kalihim: Dina S. Ocampo, PhDDirektor IV: Marilyn D. Dimaano, EdDDirektor III: Marilette R. Almayda, PhD Mga Bumuo ng Patnubay ng GuroMusika Pangunahing Tagapangasiwa: Maria Blesseda Alfonso Cahapay Consultant: Myrna T. Parakikay Mga Tagasuri Ng Nilalaman: Jocelyn T. Guadalupe, Dolores T. Andres Mga Manunulat: Maria Elena D. Digo, Fe V. Enguero, Ma. Teresa P. Borbor, Amelia M. Ilagan, Josepina D. Villareal, Mary Grace V. Cinco, Josephine Chonie M. Obseñares, Chita E. Mendoza, at Victorina E. Mariano Transcriber: Arthur M. Julian Gumuhit ng Larawan: Hadji Miguelito S. Mendoza, Arthur M. Julian, Jason O. Villena Tagatala: Richilo L. Laceda Naglayout: Mary Grace Ann G. CadisalSining Pangunahing Tagapangasiwa: Marilou Gerero-Vispo Consultant: Charo Defeo-Baquial Mga Tagasuri ng Nilalaman: Juan Gepullano; Rosel Valenzuela Mga Manunulat: Cynthia Montañez; Ma. Teresa Caringal; Adulfo Amit; Benjamin Castro; Emily Maninang; Joan D. Sandoval Mga Tagasuri ng Wika: Paolo-Ven Paculan; Erickson Gutierrez Mga Gumuhit ng Larawan: Michael Villadolid, Jason O. Villena Mga Naglayout: Algievoi Omaña, Oliver S. MagatInilimbag sa Pilipinas ng _________________________Department of Education–Instructional Materials Council Secretariat (DepEd–IMCS)Office Address : 5th Floor Mabini Bldg. DepEd Complex Meralco Avenue, Pasig City Philippines 1600Telefax : (02) 634–1054 or 634–1072E–mail Address : [email protected] ii All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY Paunang Salita Ang Patnubay ng Guro na ito sa Musika at Sining ay inihanda upang malinang sa mga mag-aaral ang kanilang mga natatanging kakayahan sa masining na pamamaraan. Hangad ng mga may-akda ng aklat na ito na lubusang mapalaganap sa mga mag-aaral ang kamalayan sa iba’t ibang uri ng sining. Kung kaya’t ang mga gawaing nakapaloob dito ay isinulat sa payak at natural na pamamaraan upang mas maunawaan at mas maging makabuluhan ang pagkatuto sa bawat elemento ng Musika at Sining. Ang mga itinakdang gawain na pawang kawili-wili ay makapagbibigay- laya sa mga mag-aaral na makapag-isip at makalikha ng sariling awitin at tugtugin sa Musika, gayundin ng mga disenyo o visual art sa Sining, na magdudulot ng saya at kaganapan sa bawat aralin. Ang mataas na antas ng pagkatuto sa Musika at Sining, batay sa maraming pagsasaliksik, ay nagpapatunay na magdudulot sa mga mag-aaral upang magkaroon ng:  mapanuri at replektibong pag-iisip;  mas pinahusay na konsentrasyon at mas mahabang attention span;  mas pinahusay na memorya at pagpapanatili ng mga natutuhan; at  mas pinahusay na pakikisalamuha at pakikipag-ugnayan sa kapwa, at kakayahang makapagsagawa ng mga gawain kasama ang iba. Ang makabuluhang paggamit sa aklat na ito ay magsisilbing tulong upang maiangat ang antas ng pagkawili o interes at inspirasyon sa pag-aaral ng Musika at Sining, na makatutulong sa adhikain ng K to 12 Basic Education Program tungo sa paghubog ng kabuuang pagkatao ng isang indibidwal. iii All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPYSINING Yunit 2 – Pagpipinta Aralin 1: Landscape ng Pamayanang Kultural …………………….. 227 Aralin 2: Kasuotan at Palamuting Etniko …………………………… 232 Aralin 3: Kultura ng Pangkat-Etniko …………………………………. 235 Aralin 4: Pista ng mga Pamayanang Kultural ………………….…… 238 Aralin 5: Krokis ng Pamayanang Kultural …………………………… 243 Aralin 6: Kulay ng Kapaligiran ………………………………………... 247 Aralin 7: Myural ng Tanawin sa Pamayanang Kultural ……………. 250 Aralin 8: Malikhaing Pagpapahayag ………………………………… 254 vi All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY SINING Teacher’s Guide 193 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

YUNIT 2 : PagpipintaAralin Bilang 1 : Landscape ng Pamayanang KulturalBUOD NG ARALIN Art Art Art Art History Production Criticism AppreciationAng bawat Pagguhit at Napag-uugnay Naipagmamalakipamayanang pagpipinta ng ang wastong ang kagandahankultural ay may tanawin ng espasyo ng mga ng iba’t ibangnatatanging uri pamayanang bagay bagay tanawin sang tahanan at kultural sa tanawin ng pamayanangparaan ng pamayanang kultural sapamumuhay sa kultural pamamagitan ngkanilang eksibit ng likhangkomunidad. siningDEPED COPYI. LayuninA. Natatalakay ang iba’t ibang tanawin sa pamayanang kuturalB. Naiguguhit at naipipinta ang tanawin ng komunidad ng mga Pamayanang kultural (A4EL-IIA)C. Naipagmamalaki ang kagandahan ng tanawin sa pamayanang kultural sa pamamagitan ng likhang siningII. Paksang AralinA. Elemento ng Sining: Espasyo (foreground, middle ground, background)B. Prinsipyo ng Sining: Balanse : Lapis, papel, watercolor, brush, water containerC. KagamitanD. Sanggunian : www.wikipedia.com CCP Collection: The Philippine TribesmenIII. Pamamaraan A. Panimulang Gawain 1. Balik – aral Tukuyin ang mga disenyong etniko na makikita sa mgalikhang-sining. 227 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY 2. Pagganyak Magpakita ng larawan ng isang komunidad. Ipatukoy ito sa mga bata at ipalarawan ang katangian ng bawat isa. (Hal. tahanan, tao, hayop, kagamitan sa paghahanapbuhay, at iba pa.) Hayaan din silang magkuwento ng makikita sa kanilang komunidad. B. Panlinang na Gawain 1. Paglalahad Sabihin sa mga bata na maraming komunidad ng mga pangkat- etniko ang makikita sa iba’t ibang rehiyon sa bansa. Ipakilala ang ilan sa mga ito sa tulong ng larawan. 228 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY IVATAN Ang mga Ivatan ay matatagpuan sa lalawigan ng Batanes. Ang kanilang mga tahanan ay maituturing na lumang estraktura sa Batanes. Ito ay yari sa limestone at coral habang ang bubungan ay mula sa cogon grass na sadyang binuo sa pangunahing layunin na magbigay ng proteksiyon laban sa kalamidad tulad ng bagyo. Ang mga babaeng Ivatan ay nagsusuot naman headgear na tinatawag na vakul. Ito ay yari sa abaka na inilalagay sa ulo bilang kanilang proteksiyon sa araw at ulan. IFUGAO Ang mga Ifugao naman ay makikita sa bulubundukin ng Cordillera kung saan ang mga hagdang-hagdang palayan ay pangunahing atraksiyon sa lugar. Ang salitang Ifugao ay nagmula sa katagang “i-pugo” na nangangahulugang “mga tao sa burol” o “people of the hill”. Ang kanilang tahanan na may kuwadradong sukat na natu- tukuran ng apat na matitibay na posteng kahoy at ito ay nakaangat mula sa lupa na may humigit kumulang apat na talampakan walang 229 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY bintana ang tahanan at ang dingding ay yari sa matibay na mga kahoy. Mayroon itong hagdanan na inaalis sa gabi upang di maka- pasok ang kaaway o mabangis na hayop. MARANAO Ang mga Maranao ay pangkat-etniko na makikita sa Lanao, Mindanano. Ang katawagang Maranao ay nangangahulugang “People of the Lake” dahil ang pangkat-etniko na ito ay nabubuhay sa lawa ng Lanao. Ang kanilang pangunahing paraan ng pamumuhay ay pangingisda at nakasentro ang kanilang mga gawain sa lawa. Ang mga Maranao ay nakikilala sa kanilang pambihirang disenyo na tinatawag na “okir”. May mga tahanan ang mga Maranao na tinatawag na torogan. Ito ay para sa mga datu o may mataas na katayuan sa lipunan. sa kanilang tahanan ay makikita ang disenyong “okir” sa harapan ng torogan. Ang mga inukit na disenyong okir ay makikita sa mga nililok sa panolong. Pag-usapan ang larawan at ang mga makikita rito. Itanong: 1. Anong bagay sa larawan ang pinakamalapit sa kanila? Ang pinakamalayo? 2. Anong bagay ang pinakamaliit? pinakamalaki? 3. Hayaang magbigay ang bata ng sariling kaisipan tungkol sa pagkakaiba ng ayos ng mga bagay sa larawan. (Sumangguni sa ALAMIN.) 230 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY 2. Gawaing Pansining (Sumangguni sa GAWIN.) 3. Pagpapalalim ng Pag-unawa 1. Ano ano ang mga bagay sa iyong likhang-sining ang makikita sa foreground? middle ground? at background? 2. Paano mo maipakikita ang wastong espasyo ng mga bagay sa larawan ng iyong likhang sining? C. Pangwakas na Gawain 1. Paglalahat Naipakikita sa pagpipinta ng tanawin ng komunidad ang tamang espasyo ng mga bagay sa larawan sa pamamagitan ng pagguhit ng foreground, middle ground, at background. (Sumangguni sa TANDAAN.) 2. Replekisyon Paano mo maipagmamalaki ang ang mga komunidad ng mga pangkat-etniko sa ating bansa? IV. Pagtataya (Sumangguni sa SURIIN.) Ipagamit sa mga bata ang rubrik sa pagsukat ng sariling kakayahan sa pagguhit. V. Takdang Aralin Magsaliksik sa magasin, libro o internet ng mga larawan ng komunidad ng iba pang pangkat-etniko sa bansa. Idikit sa kuwaderno at lagyan ng maikling paglalarawan tungkol sa larawan. 231 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

YUNIT 2 : Pagpipinta Kasuotan at Palamuting EtnikoAralin Bilang 2 : BUOD NG ARALIN Art Art Art ArtHistory Production Criticism AppreciationAng mga Paglikha at Naipakikita ang Naipagmamalakipamayanang pagpinta ng pagkakaiba-iba ang kasuotan atkultural sa bansa kasuotan at ng disenyong palamuting mgaay makikilala sa palamuti ng hugis at kulay pamayanangkanilang kasuotan pamayanang ng kasuotan at kultural sa bansaat palamuti na kultural palamuti ng sa pamamagitanbahagi ng kanilang mga ng pagsusuot ngkultura at pang pamayanang likhang sining naaraw-araw na kultural kasuotanpamumuhay.DEPED COPYI. Layunin A. Natatalakay ang kasuotan at palamuti ng pangkat-etniko sa isang pamayanang kultural sa bansa. (A4EL-IIb) B. Nakakalikha ng sariling disenyo ng isang katutubong kasuotan. C. Naipagmamalaki ang kagandahan ng kasuotan ng mga pangkat-etniko sa pamayanang kutural sa pamamagitan ng pagsusuot ng likhang- sining na kasuotan.II. Paksang AralinA. Elemento ng Sining: Hugis at KulayB. Kagamitan : lapis, manila paper, gunting, watercolor, crayonIII. Pamamaraan A. Panimulang Gawain 1. Balik-aral Ipatukoy ang foreground, middle ground, at background sa sumusunod na larawan. 1 2 3 232 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY 2. Pagganyak Magpakita ng larawan ng mga batang Pilipino na may iba’t ibang palamuti sa katawan. Ipatukoy ito sa mga bata at ipalarawan ang katangian ng mga palamuti sa kaniyang katawan. (Hal. kuwintas, hikaw, damit, singsing, at iba pa.) B. Panlinang na Gawain Paglalahad Sabihin sa mga bata na ang bawat pamayanang kultural ay may kani-kaniyang kasuotan at palamuti. Ang bawat pook o komunidad ay may produktong likhang-sining na maipagmamalaki ng kanilang mamamayan dahil sa taglay na kagandahan at pambihirang uri nito. Ipakita ang makukulay na kasuotan at palamuti ng pangkat- etniko. Tboli Ang mga T’boli ay makikita sa Cotabato sa Mindanao. Pangangaso, pangingisda, at pangunguha ng mga prutas sa kagubatan ang kanilang ikinabubuhay. Kaingin ang sistema ng kanilang pagsasaka. Naghahabi sila ng tela para sa damit na ang tawag ay t’nalak na hinabi mula sa hibla ng abaka. Sila ay tanyag sa kanilang kasuotan at palamuting kuwintas, pulseras, at sinturon na yari sa metal at plastik. Ang kuwintas ay yari sa maliliit na butil na tinuhog. Karaniwang kulay ng mga butil ay pula, itim, at puti. Ang kuwintas na ito ay nilalagyan ng palawit na yari sa tanso. Nangingibabaw sa mga kulay na ginagamit ng T’boli ang pula, itim, at puti. Ipasuri sa mga bata ang hugis at kulay na makikita sa mga disenyong kasuotan at palamuti ng mga pangkat-etniko. Pag-usapan ang larawan at ang mga makikita rito. 233 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

Ang kasuotan at palamuti ay nagiging kaakit-akit sa paningin kung maganda ang pagkakadisenyo ng mga elemento ng sining tulad ng hugis at kulay. Ang paggamit ng overlap ay nakatutulong upang makatawag pansin ang isang disenyo. Ang overlap ay ang pagpapatong-patong ng mga hugis at bagay sa larawan. Nagagawa nitong maipakitang gumagalaw ang isang larawan at makatotohanan sa pamamagitan ng tamang proporisyon. Nakatutulong din ang pagpili ng kulay sa kagandahan ng disenyo. Ang paggamit ng matitingkad na kulay kasama ang mapusyaw na kulay ay nakatutulong upang mapansin ang hugis o bagay sa larawan. Itanong sa mga bata kung anong hugis at kulay ang makikita sa larawan. Paano nagiging maayos sa paningin ang pagkakaayos ng hugis at kulay? Hayaang magbigay ang batang sariling kaisipan tungkol sa pagkakaiba ng ayos ng mga bagay sa larawan. 2. Gawaing Pansining (Sumangguni sa GAWIN.) 3. Pagpapalalim ng Pag-unawa Itanong: Paano nagiging kaakit-akit ang mga disenyong pangkat-etniko?C. Pangwakas na GawainDEPED COPY1. Paglalahat ng pagpapatong patong ng mga hugis (overlapping) Ang paggamit at matitingkad na kulay ay nakatutulong upang maging kaakit-akit ang disenyo sa paglikha ng disenyo ng kasuotan (Sumangguni sa TANDAAN.)2. Repleksyon Paano mo maipagmamalaki ang mga kasuotan at palamuti ng pangkat-etniko sa mga pamayanang kultural sa ating bansa?IV. Pagtataya (Sumangguni sa SURIIN.) Ipasuot sa mga bata ang kasuotan na kanilang ginawa at magkaroon ng munting parada sa loob ng silid-aralan. Itanong: 1. Ano ang mga kulay na kasuotan na maganda sa paningin? 2. Ano-anong hugis ang magandang gamitin sa bawat disenyo? 3. Ipatukoy ang mga overlap sa disenyo ng kanilang kasuotan.V. Takdang Aralin Magsaliksik ng disenyong kasuotan ng iba pang pangkat-etniko. Gumupit sa magasin o kumuha ng larawan sa internet at idikit sa kuwaderno. 234 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

YUNIT 2 : Pagpipinta Kultura ng Pangkat-EtnikoAralin Bilang 3 : BUOD NG ARALIN Art Art Art Art History Production Criticism AppreciationAng bawat Pagpipinta Naipakikita Naipagmamalakipangkat-etniko ng larawan ang value sa ang kagandahansa pamayanang ng kultura ng pagpinta ng ng kultura ngkultural ay may pamayanan sa larawan sa gamit mga pangkat-kani-kaniyang pamamagitan ang watercolor etniko sakultura na ng watercolor pamayanangpinangangalagaan kultural saDEPED COPY pamamagitan ng pagpipintaI. LayuninA. Natatalakay ang kultura ng mga pangkat-etniko sa pamayanang kultural sa bansa. (A4EL-IIC)B. Naiguguhit at naipipinta ang larawan ng kultura ng mga pangkat- etniko sa pamamagitan ng watercolorC. Naipagmamalaki ang kagandahan ng kultura ng mga pangkat-etniko sa pamamagitan ng watercolor paintingII. Paksang AralinA. Elemento at Prinsipyo ng Sining: Kulay (Katangiang Value – o kapusyawanB. Kagamitan o kadiliman ng kulay) : Lapis, papel, watercolor, brush, tubig, basahan, lumang diyaryo, mixing plate o recyclable containerIII. PamamaraanA. Panimulang Gawain1. Pagganyak Magpakita ng larawan ng mga gawain sa kasalukuyan. Ipatukoy ito sa mga bata at ipalarawan ang katangian ng bawat isa. Hayaan din silang magkuwento ng kanilang karanasan kapag ginagawa nila o nakikita ito. 235 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

1. 2 3 Sabihin sa mga bata na ang mga gawaing ito ay ilan lamang sa mga gawain na ginagawa din ng mga tao sa pamayanang kultural bilang bahagi ng kanilang kulturaB. Panlinang na GawainDEPED COPY1. Paglalahad Ang iba’t ibang pangkat-etniko sa mga pamayanang kultural ay may mga sinaunang kultura na pinagyayaman pa rin hanggang sa kasalukuyan. Karamihan ay sinaunang gawain o nakagisnang gawain upang ipagdiwang ang kahalagahan ng buhay. Kadalasan, ang kultura ng mga pangkat-etniko ay may kaugnayan sa kanilang hanapbuhay. Kaingin, pagsasaka, pangingisda, pangangaso na pangunahing pinagkukunan ng kanilang ikinabubuhay. Maraming pangkat-etniko ang naniniwala sa dasal at pananampalataya. Sila ay nagdaraos ng selebrasyon at ritwal tuwing may kasalan, panggagamot, kapanganakan, paglilibing, at paglalakbay. Nag-aalay din sila ng hayop bilang pasasalamat sa mga pangyayari. Magpakita ng kultura ng pangkat-etniko Pag-usapan ang larawan at ang mga makikita rito. (Sumangguni sa ALAMIN MO.) 236 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY 2. Gawaing Pansining (Sumangguni sa GAWIN.) 3. Pagpapalalim sa Pagkaunawa Itanong: 1. Paano naipakikita ang value ng kulay sa pagkulay? 2. Paano mo nagagawang madilim at mapusyaw ang disenyo? C. Pangwakas na Gawain 1. Paglalahat Naipakikita ang tamang value sa pagkulay gamit ang watercolor sa mga bagay sa larawan sa pamamagitan ng pagdadagdag ng tubig upang maging mapusyaw at konting tubig upang maging mas madilim ang kulay ng likhang sining. (Sumangguni sa TANDAAN.) 2. Repleksiyon Itanong: 1. Ano ang nakatutuwang karanasan mo habang isinasagawa ang watercolor painting? 2. Ano ang kakaibang epekto ng paglalagay ng mapusyaw at madilim na kulay sa paglikha ng larawan sa pamamagitan ng watercolor? IV. Pagtataya (Sumangguni sa SURIIN.) Ipagamit ang rubrik sa pagsukat ng sariling kakayahan sa pagguhit. V. Takdang Aralin Gumuhit ng isang gawain o tradisyon na ginagawa sa inyong paaralan. Pintahan ito sa pamamagitan ng watercolor 237 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

YUNIT 2 : Pagpipinta Pista ng mga Pamayanang KulturalAralin Bilang 4 : Buod ng Aralin Art History Art Production Art Criticism Art AppreciationAng mga Pagpinta ng Naipakikita ang Naipagmamalakipamayanang myural ng isang mga masasayang ang pagdiriwangkultural ay may pagdiriwang o kulay sa myural ng mgaiba’t ibang selebrasyon pamayanangpagdiriwang at kultural saselebrasyon na pamamagitanginaganap sa ng paglikha ngkanilang lugar myuralDEPED COPYI. Layunin A. Napaghahambing ang iba’t ibang pagdiriwang sa mga pamayanang kultural sa bansa. (A4EL-IIF) B. Nakalilikha ng isang myural ng isang selebrasyon o pagdiriwang C. Naipagmamalaki ang pagdiriwang ng mga pamayanang kultural sa pamamagitan ng likhang siningII. PaksangAralin : Kulay A. Elemento : lapis, papel, watercolor, cardboard, gunting, goma B. Kagamitan : Sining sa Araw-araw 6, DECS PRODED C. SanggunianIII. PamamaraanA. Panimulang Gawain1. Balik-aral Itanong: 1. Ipaliwanag ang value sa pagkulay. 2. Paano nagiging mapusyaw ang isang kulay? Madilim?2. Pagganyak Magpahula sa mga bata tungkol sa sumusunod na bagay. Ipatukoy 238 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY ito sa mga bata at ipalarawan ang katangian ng bawat isa. Itanong sa mga bata kung saan nila ito madalas makita. Hayaan din silang magkuwento tungkol sa kanilang karanasan pag may ganitong okasyon. 1. (pagkain) 2. (banderitas) 3. (magarbong kasuotan) 239 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY 4. (sayawan) 5. (palaro) B. Panlinang na Gawain 1. Paglalahad Ang mga Pilipino ay sadyang masayahin. Nakakapagbuklod tayo dahil sa mga selebrasyon at pagdiriwang tulad ng panahon ng pagtatanim at pistang bayan. Ang mga tao ay sama-samang nagsasaya, nagbabatian, at gumagawa upang maisakatuparan ang layunin ng kanilang pagdiriwang. Pistang Bayan Ang bawat lugar o bayan ay may kani-kanilang panahon ng pista. Ito ay parangal sa santong patron ng bayan at ginagawa isang beses sa isang taon. Ang mahahalagang bahagi ng pagdiriwang ay ang misa at prusisyon. Dito nagkakasama ang magkakaibigan at magkakamag-anak. Lahat ay nagsasaya dahil sa mga palaro at masasayang tugtugin ng mga musikong umiikot sa buong bayan habang ang iba naman ay nagsasalo-salo sa masaganang pagkain. 240 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

PAHIYAS Ang Pahiyas ay isang makulay na pista na ipinagdiriwang tuwingika-15 ng Mayo sa Lucban, Quezon. Sa pamamagitan ng pistang ito,pinasasalamatan ng mga magsasaka ang kanilang patron dahil sakanilang masaganang ani. Bahagi ng selebrasyon ang pagdidisenyong mga bahay kung saan ito ay napapalamutian ng kanilang sarilingani tulad ng mga prutas, gulay, palay, bulaklak, dahon, ‘pako’ at ‘kiping’na siyang nagdadala ng isang makulay na kabuuan.DEPED COPYPANAGBENGA Ang Pistang Panagbenga o ang Baguio Flower Festival ay ang taunang kapistahan sa Lungsod Baguio na idinaraos sa buong buwan ng Pebrero. Ipinagmamalaki dito ang kasaganahan ng mga bulaklak sa Baguio gayun din ang mayamang kultura nila kung kaya ito ay dinarayo taon-taon ng mga turista. Ang salitang panagbenga ay may kahulugang, “panahon ng pagyabong, panahon ng pamumulaklak”. Sa selebrasyong ito makikita ang mga magarbong kaayusan ng bulaklak, sayawan sa kalye, eksibit ng bulaklak, paglilibot sa hardin, paligsahan ng pag-ayos ng bulaklak, maningning na pagsabog ng mga paputok, at iba pa.Pag-usapan ang larawan at ang mga makikita rito. Itanong sa mga bata kung anong pakiramdam nila tuwing may mga ganitong pagdiriwang. Ipapansin din sa mga bata ang mga kulay na nangingibabaw kapag may mga pagsasaya tulad ng pista. (Sumangguni sa ALAMIN MO.) 241 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY 2. Gawaing Pansining (Sumangguni sa GAWIN.) 3. Pagpapalalim sa Pagkaunawa Itanong: 1. Paano nagagawa ng isang pintor na maipakita ang damdamin sa kaniyang sining? 2. Ano-anong mga kulay ang nagpapahiwatig ng kasayahan na kadalasang ginagamit sa mga pista? C. Pangwakas na Gawain 1. Paglalahat Naipakikita ang damdamin ng isang tao sa pamamagitan ng paggamit ng kulay. Ang mga kulay tulad ng dilaw, dalandan, pula, at iba pa ay ginagamit sa mga masasayang pagdiriwang o selebrasyon tulad ng pista. (Sumangguni sa TANDAAN.) 2. Repleksiyon Paano mo maipagmamalaki ang mga tanyag na pista sa ating bansa? IV. Pagtataya (Sumangguni sa SURIIN.) 242 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

YUNIT 2 : Pagpipinta Krokis ng Pamayanang KulturalAralin Bilang 5 : BUOD NG ARALIN Art Art Art Art History Production Criticism AppreciationAng mga Pilipino Pagguhit ng Nasusuri Nabibigyangay may likas isang krokis na ang gamit ng halaga atna kaugalian nagpapakita espasyo at napatitibay angat katangiang ng mga proporsyon sa paghanga sasumasalamin sa iba’t katangian pagguhit ng magagandangibang pamamaraan ng isang landscape, tanawin sang pagbuo ng pamayanang magandang lalawigan sakanilang likhang- kultural. tanawin sa pamamagitansining. Ito ay batay sa lalawigan batay ng pagguhit.uri ng kani-kanilang sa pananaliksikpamayanan. at pagmamasid.DEPED COPYI. LayuninA. Nakikilala ang pamayanang tinitirhanB. Nakaguguhit ng isang krokis na nagpapakita ng kanilang kapaligiran, ayon sa wastong gamit ng espasyo, proporsyon, sukat, at iba pang detalye sa pagguhit ng isang landscape. (A4EL-IIe)C. Naipagmamalaki ang mga pamayanang kultural sa pamamagitan ng likhang-siningII. Paksang AralinA. Elemento ng sining : EspasyoB. Prinsipyo ng Sining : Proporsyon : lapis, papel, bond paper, rulerC. KagamitanD. Sanggunian : Umawit at Gumuhit 5, BA pp.100, 111III. PamamaraanA. Panimulang Gawain1. Balik-Aral Paano nakatutulong ang mga kulay at hugis sa paglalarawan ng kultura ng isang pamayanang kultural? 243 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY 2. Pagganyak (pagsusuri sa larawan) Narito ang mga larawan ng pamayanang kultural mula sa Luzon, Visayas, at Mindanao. Suriin ang bawat larawan. Ano ang pagkakatulad ng bawat isa? Pamayanan sa tabing-dagat Pamayanan sa bundok Pamayanan sa urbanisadong lungsod Pamayanan sa kagubatan Sabihin: 1. Sa mga larawan na nakikita ninyo, ano-ano ang mga pagkakaiba sa uri ng kanilang kapaligiran? 2. Batay sa inyong obserbasyon, paano binuo ang krokis o detalye ng apat na larawan? 3. Ano ang inyong napupuna sa mga linyang ginamit? Sa sukat ng mga bagay sa larawan? Paghambingin ninyo ang tao, puno, tahanan, at iba pang likas na istruktura sa bawat larawan. Gaano kalaki/ kaliit ang tao kung iku- kumpara sa mga punungkahoy at tahanan na nasa kanilang likuran. 244 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY B. Panlinang na Gawain 1. Paglalahad Kung magmamatyag ka sa iyong kapaligiran, mapapansin mong iba-iba ang hugis, laki, at kulay ng iba’t ibang bagay tulad ng bundok, dagat, gusali, at iba pang likas at di-likas na istruktura. May mga bagay na malapit at mayroon ding mga bagay na malayo. Ang mga malalayong bagay ay nagiging maliit sa paningin habang ang mga bagay naman na malalapit ay mas malaki sa paningin kung pagmamasdan mong mabuti ang isang tanawin. Sa sining, tinatawag itong ilusyon ng espasyo. Ang landscape ay tanawin sa isang pamayanan o lugar na itinatampok ang kapaligiran na karaniwang mga tanawin tulad ng mga puno at bundok ang paksa. Magiging mas makatotohanan ang iyong larawang iginuhit kung isasaalang–alang mo ang prinsipyo ng proporsiyon. Ang proporsiyon ay ang kaugnayan ng mga bagay-bagay base sa taas at laki ng mga iguguhit. Kung guguhit ng isang puno at taong magkatabi, mas mataas ang puno kaysa sa tao gayundin ang bahay at ng mga tao nang sa gayo’y mas makatotohanan ang dibuho. Proporsiyon ng tao, bahay at, puno. 245 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY 2. Gawaing Pansining Sabihin: Ngayon ay papangkatin ko kayo sa apat. Ang unang pangkat ay guguhit ng landscape ng pamayanan sa kabundukan. Ang pangalawang pangkat ay pamayanan sa tabing-dagat, pamayanang kultural sa urbanisadong lungsod ang sa ikatlong pangkat, at pamayanan sa kagubatan naman sa pang-apat na pangkat. Bago ang inyong pagawa, ibigay ang ating mga pamantayan na dapat sundin sa pagguhit. (Sumangguni sa LM Aralin 5). 3. Pagpapalalim sa Pag-unawa Itanong : 1. Paano nakatutulong ang proporsiyon sa paggawa ng krokis ng isang tanawin? 2. Sa ginawa mong mga detalye, paano ginagawang malayo ang isang bagay at gayon din, paano mo ginagawang mas malapit ang isang bagay sa iginuhit mong larawan? C. Pangwakas na Gawain 1. Paglalahat Ano ang kahalagahan ng proporsiyon sa paggawa ng krokis ng landscape ng isang tanawin? 2. Repleksyon 1. Paano mo maipagmamalaki ang pamayanang iyong kinabibilangan? 2. Bilang isang mag-aaral, paano mo maipakikita ang paggalang at pagpapahalaga sa kultura ng ating mga kapatid na kabilang sa mga pamayanang kultural? IV. Pagtataya Pagsukat sa antas ng kaalaman ng mga mag-aaral batay sa tinalakay na aralin na nasa LM. V. Takdang Gawain / Kasunduan Magdala ng mga pangkulay (krayola, watercolor, o colored pencil) 246 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

YUNIT 2 : Pagpipinta Kulay ng KapaligiranAralin Bilang 6 : BUOD NG ARALIN Art Art Art Art History Production Criticism AppreciationNakikilala ang Nakukulayan Nailalarawan Napaha-isang lugar o ang iginuhit na kung paano halagahanpamayanan sa landscape o ginamit ang ang mga likhang-pamamagitan ng tanawin gamit matitingkad at sining sakatangi-tanging ang mapupusyaw pamamagitan ngkultura at mapupusyaw at na kulay na wastong gamitkaugalian ng mga matitingkad na akma sa krokis ng kulay.naninirahan dito. kulay. ng landscape oKabilang din sa tanawingkatangian ng isang iginuhit.pamayanan ay angDEPED COPYmagagandangtanawin namamamasdan saiba’t ibang lugar.I. LayuninA. Natutukoy ang mga kulay na matingkad at malamlam.B. Nakukulayan at nabibigyang-buhay ang iginuhit na tanawin gamit ang matingkad at mapusyaw na kulay. (A4EL – IIf)C. Nagagawang inspirasyon ang tanawin sa pamayanang kultural sa pagkukulay ng iginuhit na larawan.II. Paksang AralinA. Elemento ng sining: Kulay (Katingkaran at kalamlaman ng mga kulay)B. Prinsipyo ng sining: Proporsiyon : Papel (Maaaring cartolina o bond paper, pangkulayC. KagamitanD. Sanggunian : Umawit at Gumuhit 4, BA p.95 Umawit at Gumuhit 5, BA p.103 247 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPYIII. Pamamaraan A. Panimulang Gawain 1. Balik-Aral Ano ano ang mga dapat isaalang-alang sa pagguhit ng krokis ng isang larawan? 2. Pagganyak Suriin ang larawan sa ibaba. (Maaaring magpakita ang guro ng isang halimbawa ng landscape na nagpapakita ng mga kulay matingkad, mapusyaw, malamlam, o madilim.) Sabihin: 1. Ano ano ang mga kulay na ginamit? 2. Paano ginamit ang bawat kulay? 3. Paano ginamit ang kulay para ilarawan ang espasyo? B. Panlinang na Gawain 1. Paglalahad Lahat ng makikita natin sa paligid ay may iba’t ibang kulay. Ang kulay ang siyang nagpapatingkad o nagbibigay-buhay sa ating kapaligiran. Bukod sa kagandahang naidudulot ng mga ito, mayroon din itong kahulugang ipinapahiwatig. Ang mga kulay ay nakakatulong din sa pagpapahayag ng damdamin. Ang mga maiinit na kulay tulad ng pula, dalandan, at dilaw ay nagpapahiwatig ng kasiyahan at kaganyakan. Ang mga kulay ring malalamig tulad ng bughaw at lila ay nagpapagaan ng pakiramdam. 248 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY Ang matingkad na kulay ay maaaring gawing madilim, mapusyaw o malamlam. Nagagawang madilim ang matingkad na ku- lay kung ito ay dinaragdagan ng itim habang puti naman ang idinarag- dag upang gawing mapusyaw ang kulay. 2. Gawaing Pansining (Sumangguni sa LM.) 3. Pagpapalalim sa Pag-unawa Itanong: 1. Paano mo ginamit ang mga kulay sa iginuhit mong landscape ng pamayanang kultural? 2. Paano mo nagagawang madilim at mapusyaw ang mga kulay na ginamit mo sa inyong iginuhit? 3. Ano ang epektong matingkad at mapusyaw na kulay kapag inilapat na sa larawang iyong binalangkas? C. Pangwakas na Gawain 1. Paglalahat Anong damdamin ang naipahahayag kapag gumamit ka ng matingkad na kulay sa iyong larawan? Ano naman ang ipinahahayag na damdamin kapag ang larawan ay nagtataglay ng mapupusyaw o madilim na kulay? 2. Repleksiyon Kung ikaw ay guguhit ng larawan ng tanawing makikita sa iyong sariling pamayanan, anong uri ng kulay kaya ang aakma sa iyong paglalarawan? Bakit? IV. Pagtataya Pagmamarka ng guro sa mga ginawa ng mga bata. (Sumangguni sa LM.) V. Takdang Gawain / Kasunduan A. Mag-isip ng mga paraan kung paano mo magagawang mas makabuluhan at makahulugan ang larawang iyong iginuhit gamit ang mga kulay na matingkad at malamlam, madilim at mapusyaw. B. Bawat grupo ay magdala ng mga sumusunod:1 buong cartolina, Manila paper o lumang kalendaryo, marking pen, lapis at pambura, pangkulay (watercolor, crayon, oil pastel, o anumang pangkulay na makikita sa paligid) at ruler. 249 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

YUNIT 2 : Pagpipinta Myural ng Tanawin sa Pamayanang KulturalAralin Bilang 7 : BUOD NG ARALIN Art Art Art Art History Production Criticism Appreciation Ang Pilipinas ay Nakagagawa Nakapagbibigay- Napapa- sadyang may ng isang Myural kahulugan kung halagahan ang napakayamang gamit ang mga paano ginagamit kultura, kultura na elemento ng ang kulay at kaugalian, at mababanaag sa sining. prinsipyong kapaligiran ng pamamaraan ng balanse sa pamayanang pamumuhay, paggawang kinabibilangan sa kaugalian at gawi Myural. pamamagitan ng mga tao. ng Myural exhibit.I. LayuninDEPED COPYA. Natutukoy at nagagamit ang mga elemento at prinsipyo ng sining sa paggawa ng myural.B. Naipamamalas nang buong husay ang paggawa ng myural nang naaayon sa tema.C. Naipakikita ang pagpapahalaga sa kultura ng sariling pamayanan sa pamamagitan ng isang Myural exhibit. (A4EL - IIg)II. Paksang AralinA. Elemento ng Sining: Linya, hugis, kulayB. Prinsipyo ng sining : BalanseC. Kagamitan : mga likhang-sining na ginawa sa natapos na aralin, marker, pandikitD. Sanggunian : Umawit at Gumuhit 6, BA p.133III. PamamaraanA. Panimulang Gawain1. Balik-Aral Anong kulay ang akma sa iginuhit na larawan kapag ito ay nagpapahayag ng kalungkutan? Kasiyahan? 250 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY 2. Pagganyak  Mayroon akong dalawang larawan. Masdan ninyong mabuti at suriin ang bawat isa.  Paano ginagawa ng bata sa unang larawan ang kaniyang likhang-sining?  Sa ikalawang larawan, paano ginagawa ng mga bata ang kanilang obra?  Ano-ano ang pagkakaiba ng dalawang likhang-sining na ito?  Ano-ano naman ang kanilang pagkakatulad? B. Panlinang na Gawain 1. Paglalahad Sabihin: Sa unang larawan, ang bata ay nagpipinta ng larawan ng isang tanawin sa maliit na canvas. Sa ikalawang larawan, mapapansin ninyong ang mga bata ay nagpipinta sa dingding. Paggawa ng myural ang tawag dito. Ang myural ay paraan ng pagpipinta sa dingding o walls. Maraming Pilipinong pintor ang tanyag sa larangang ito ng sining. Ilan sa kanila ay ang mga Pambansang Alagad ng Sining na sina Fernando Amorsolo na gumawa ng myural sa Bulwagan sa Lungsod ng Maynila, Juan Luna sa kaniyang obra na Spoliarium, at Vicente S. Manansala, modernong Pilipinong pintor na may-ari ng obrang Stations of the Cross na nasa UP Diliman Chapel. Kabilang din sa mga sikat na Pilipinong pintor na gumagawa ng Myural ay ang Triumvirate ng Makabagong Sining sa Pilipinas na sina Victorio C. Edades, Galo B. Ocampo, at Carlos “Botong” Francisco. Karaniwang tumatalakay sa mga isyung panlipunan, paraan ng pamumuhay ng mga Pilipino, at kagandahan ng kapaligiran ang paksa ng mga obra nila. Dahil sila ay mga kinilala at natanyag sa ganitong larangan, marami pang Pilipinong pintor ang nagsisikap na gumawa rin ng mga makabuluhang obra. 251 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY Itinatampok nila sa kanilang obra ang kawili-wiling pagdiriwang ng pistang bayan, payak na pamumuhay sa kabukiran, kabundukan, at larawan ng patuloy na umuunlad na pamayanang kultural. Sa pamamagitan ng mga obrang ito, nalalaman natin ang angking yaman ng kultura at tradisyon ng ating lahi. Ngayon ay gagawa tayo ng myural na nagpapakita ng kultura ng ating pamayanan. Gagamitin natin ang malaking espasyo o papel (Illustration board o pinagdugtong – dugtong na manila paper bago ito isa-dingding). (Maaaring magpakita ang guro ng ilang halimbawa ng mga nabanggit na obra kung mayroong available na larawan) 1. Gawaing Pansining Paggawa ng myural. Talakayin ang paraan ng paggawa. (Sumangguni sa LM.) 2. Pagpapalalim sa Pag-unawa  Paano ninyo ginamit ang mga elemento at prinsipyo ng sining sa inyong myural?  Bakit kailangang akma ang mga disenyo at kulay na gagamitin mo sa pagpipinta ng larawan? D. Pangwakas na Gawain 1. Paglalahat 1. Ano ang natutunan ninyo sa inyong ginawa? 2. Bilang isang mag-aaral, paano mo magagamit ang kaalaman sa paggawa ng myural upang maipahayag ang iyong damdamin? 2. Repleksiyon Ano ang naramdaman mo habang ginagawa nang tulong- tulong ang inyong myural? Ano ang kabutihang dulot ng pagkakaisa at pagtutulungan? 252 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPYIV. Pagtataya Ilagay ang mga myural na ginawa sa dingding upang makita ng buong klase. V. Takdang Gawain / Kasunduan Magsanay sa paggawa ng myural na isinasaalang-alang ang prinsipyo at elemento ng sining na napag-aralan na. 253 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

YUNIT 2 : Pagpipinta Malikhaing PagpapahayagAralin Bilang 8 : BUOD NG ARALINDEPED COPYArt Art Art Art History Production Criticism AppreciationMayaman sa Malikhaing Nasusuri ang Napa-kultura at pagbabahagi ng mga hahalagahan angtradisyon ang pananaw, elemento ng likhang-siningbawat kaalaman at sining na sa pamamagitanpamayanang sariling ginamit sa ng inspirasyongPilipino. Ito ang karanasan paglalarawan hinalaw mula sanagsisilbing tungkol sa mga sa ginawang sarilinginspirasyon nila pamayanang myural ng pamayanansa paghubog ng kultural batay pamayanangbansa at pag- sa ginawang kulturalpapaunlad ng myural.sining.I. Layunin A. Nailalarawan ang mga katangian ng sariling pamayanan sa pamamagitan ng malikhaing pangmaramihang talakayan. B. Napahahalagahan ang pamayanang kultural sa pamamagitan ng mga likhang-sining. C. Naibabahagi ang sariling pananaw sa nasaliksik nang impormasyon at karanasan batay sa mga likhang-sining na ginawa. (A4EL – Iih)II. Paksang AralinA. Elemento ng sining: Lahat ng elemento na ginamit sa buong markahanB. Kagamitan : larawan/myural ng mga pamayanang kultural, cd/ cassette, awitin ng Bandang Asin na “Kapaligiran”III. PamamaraanA. Panimulang Gawain1. Balik-Aral Ano-ano ang dapat mong isaalang-alang sa paggawa ng myural? 254 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY 2. Pagganyak (picture analysis) Muli nating balikan ang iba’t ibang tanawin sa mga pamayanang kultural sa pamamagitan ng inyong mga natapos na likhang-sining. Mapapansin ninyo ang inyong mga larawang ginawa na naka- palibot sa ating silid. Ano ang inyong nararamdaman na muli ninyo itong namamalas? B. Panlinang na Gawain 1. Paglalahad Sabihin: Ngayon ay magsasagawa tayo ng paglalakbay-aral dito mismo sa ating silid. Pupuntahan natin ang mga pamayanang kultural na inyong iginuhit. (Bigyan ng pagkakataon ang mga bata na makapaglibot sa gallery ng kanilang likhang-sining.) 2. Gawaing Pansining Papangkatin ko kayo sa tatlo. Ang unang pangkat ay tatawaging Pangkat Luzon. Ang ikalawa ay Pangkat Visayas, at Pangkat Mindanao naman ang ikatlo. Umupo kayo sa ayos na pabilog at magkaroon ng talakayan at pagbabahagi ukol sa pansariling karanasan hinggil sa mga lugar na ating pinuntahan kanina. (Magpatugtog ng “Kapaligiran” ng Bandang Asin) Ipapasa ninyo sa inyong katabi ang bolang ibibigay ko sa bawat pangkat. Ang pagtigil ng awit ay hudyat upang ang huling may hawak ng bola ay magbigay ng kaniyang kuwento o karanasan hinggil sa larawang napili ng inyong pagkat. 3. Pagpapalalim sa Pag-unawa  Ano ang inyong naramdaman habang isinasagawa ang pagbabahagi ng inyong karanasan?  Paano ninyo iniugnay ang inyong pansariling karanasan sa mga likhang sining na inyong ginawa? 255 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY C. Pangwakas na Gawain 1. Paglalahat Paano natin matutulungang mapayaman ang kultura ng ating pamayanang kultural? 2. Repleksiyon Bilang isang mag-aaral, ano ang inyong magagawa upang ibahagi sa iba ang mayamang kultura ng inyong pamayanan? IV. Pagtataya Pagmamarka sa mga mga-aaral sa pamamagitan ng rubrics. V. Takdang Gawain / Kasunduan Upang lalo kayong maging mahusay sa paggawa ng mga likhang sining, ipagpatuloy ang pag-eensayo sa pagguhit at pagpinta ng mga bagay na nais ninyong gawin sa pamamagitan ng matamang pagmamasid sa kapaligiran. 256 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

LAGUMANG PAGSUBOK SA PANGALAWANG YUNIT1. Ang pintor ay naglalagay ng foreground, middleground, at background upang maipakita ang tamang espasyo ng mga bagay sa larawan. Alin sa mga ito ang tumutukoy sa mga bagay na nasa likod at kadalasang maliliit? A. Foreground C. Background B. Middleground D. Centerground2. Sa bahaging ito ng larawan ay kadalasang malalaki ang mga bagay sapagkat mA.aFlaoprietgsraoutunmd itingin . C. Middleground B. Background D. Underground3. Alin sa sumusunod ang nagpapakita ng overlap?DEPED COPYA. B. C. D. 4. Sa mga pista at masasayang pagdiriwang, anong kulay ang kadalasan kulay na makikita? A. dilaw C. berde B. asul D. lila5. Sa pagpipinta ng tanawin, matapos iguhit ang guhit tagpuan (horizon) ay isinusunod ang A. Foreground C. Middleground B. Background D. Underground6. Sila ay pangkat-etniko na makikita sa bulubundukin ng Cordillera. A. Tboli C. Maranao B. Ivatan D. Ifugao7. Ang vakul ay headgear na isinusuot ng mga Ivatan. Ano ang layunin nito sakanilang katawan?A. Magsilbing dekorasyon at palamuti C. Proteksiyon sa araw at ulanB. Pananggalang sa masamang espirito D. Lahat ng nabanggit8. Anong elemento ng sining ang binibigyang diin sa overlap na disenyo A. linya C. kulay B. hugis D. espasyo9. Sila ay mga pangkat-etniko na nakasentro ang pamumuhay sa lawa ng Lanao A. Ifugao C. Tboli B. Maranao D. Gaddang 257 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

10. Sa watercolor painting, paano nagiging mapusyaw ang isang kulay. A. Dagdagan ng tubig ang pintura B. Dagdagan ng matingkad na kulay ang tubig C. Dagdagan ng dilaw ang isang kulay D. Dagdagan ng itim ang isang kulay11. Anong elemento ng sining ang nabibigyan diin sa paglalagay ng foreground, middleground, at background upang maging makatotohanan ang isang larawan? A. Espasyo C. Tekstura B. Kulay D. Proporsiyon12. Anong pagdiriwang ang idinaraos sa Lungsod ng Baguio? A. Panagbenga C. Pahiyas B. Moriones D. MasskaraDEPED COPY13. Anong kaugalian ang dapat isaalang-alang kung nagpipinta ng watercolor? A. Tapusin ang gawain sa takdang oras B. Magpahiram ng gamit sa mga walang dala C. Linisin ang lugar na pinaggawaan matapos ang magpinta D. Makipagkuwentuhan sa kamag-aral habang gumagawa14. Sa pagguhit ng pagdiriwang tulad ng Panagbenga, Pahiyas at Masskara,ano-anong mga kulay ang ginagamit ng isang pintor upang maipakita angmasayang damdamin?A. Pula, dilaw, at dalandan C. Asul, berde, at lilaB. Berde at dilaw-berde D. Itim, abo, at puti15. Ano ang tawag sa pagpipinta kung saan ang paksa ay patungkol sa kabukiran, kagubatan, at tanawin sa kapatagan A. Landscape painting C. Cityscape painting B. Seascape painting D. Floral painting16. Anong sangkap ng kulay ang tumutukoy sa paglalagay ng mA.aHpuuesy aw at ma dilim n a kulay sa isaCng. Vlaarlauwean? B. Intensity D. Contrast17. Ang mga Pilipino ay may iba’t ibang uri ng tanawing kultural, alin sa mgasumusunod na tanawin ng pangkat-etniko ang kakikitaan ng disenyong okirang kanilang tahanan?A. Bahay ng Ivatan C. Bahay ng T’boliB. Bahay ng Maranao D. Bahay ng Ifugao18. Bukod sa linya at hugis, ano pa ang nagbibigay ganda sa isang disenyo lalo na sa disenyong palamuti at kasuotan? A. Tekstura C. Espasyo B. Kulay D. Porma 258 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

19. Anong elemento ng sining na tumutukoy sa distansiya o agwat sa pagitan ng bawat bagay sa isang likhang sining? A. Linya C. HugisB. Kulay D. Espasyo20. Ano ang magiging pagbabago sa kulay asul kapag dinagdagan ng madaming tubig sa isang watercolor painting?A. Mapusyaw na asul C. Matingkad na asulB. Madilim na asul D. Malamlam na asul21. Alin sa sumusunod ang elemento ng sining na gumagamit ng mga tinta sa pagsasabuhay ng mga dibuho o larawan? A. Espasyo C. Linya B. Kulay D. RitmoDEPED COPY22. Sa paanong paraan nakakalikha ng isang mapusyaw na kulay?A. Pagkukuskos ng pintura. C. Paglalagay ng ibang kulay.B. Paghahalo ng puting kulay. D. Pagpapatuyo sa mga kulay.23. Kung hinahaluan ng itim na kulay ang isa pang kulay, anong kulay angmaaaring malikha?A. Malamlam na kulay. C. Matingkad na kulay.B. Mapusyaw na kulay. D. Maliwanag na kulay.24. Ang kulay na berde ay karaniwang ginagamit sa aling sumusund na mgabagay?A. Buhangin, araw, tubig C. Dagat, kalawakan, ulapB. Bundok, damuhan, dahon D. Mansanas, kanin, baka25. Paano nakatutulong ang mga kulay sa pagbibigay ng mensahe ng larawan? A. Ang mga kulay ay nagtataglay ng mga testura na puwedeng bigyan ng kahulugan. B. Ang mga kulay ay may kahulugan na ipinapabatid. C. Ang mga kulay ay nagpapatingkad ng larawan o dibuho. D. Ang mga kulay ay nagbibigay aliw sa mga nanunuri.26. Paano pinakikita ng artist ang isang mainit na mood ng larawan o dibuho? A. Gumagamit siya ng kulay bughaw at berde sa kaniyang mga obra. B. Gumuguhit siya ng mga umuusok at mga apoy sa kaniyang mga disenyo. C. Gumagamit siya ng mga kulay na pula at dilaw sa kaniyang obra. D. Wala siyang gagamiting kulay.27. Anong elemento ng sining ang tinutukoy kung ito ay nagpapakita ng lawak ng isang dibuho o larawan? A. Espasyo C. Linya B. Kulay D. Ritmo 259 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

28. Ano ang katangian ng mga bagay sa larawan na mas malapit sa mga nanunuri? A. Mapupusyaw C. Matitingkad B. Malalaki D. Maliliit29. Paano nakatutulong ang paggamit ng espasyo sa pagguhit o paggawa ng dibuho? A. Ginagawa nitong malalim at mas malawak ang larawan o dibuho. B. Ginagawa nitong madali ang pagguguhit o pagpipinta. C. Mas simple ang mga bagay na nakaguhit sa mga larawan o dibuho. D. Mas nakakaakit ang larawan at dibuho.DEPED COPY30. Aling prinsipyo ng sining ang nagpapakita ng tamang laki ng mga bagay sa mga iba pang bagay sa guhit o larawan? A. Paulit-ulit C. Armonya B. Proporsiyon D. Balanse31. Ano ang tawag sa larawan na karaniwang pumapaksa sa mgakabundukan at mga kalupaan? C. Pagguhit ng seascapeA. Pagguhit ng landscape D. Pagguhit ng skyscapeB. Pagguhit ng dreamscape 32. Paano nakatutulong ang pagguhit at pagpipinta sa pagpapakita ng pagpapahalaga sa mga pamayanang kultural? A. Nagmumulat ito ng kamalayan tungkol sa mayayamang kultura nila. B. Nagpapakita ito ng tamang estilo sa pagguhit. C. Nakapaloob dito ang lahat ng elemento ng sining. D. Nagiging inspirasyon ito para magaya mo ang mga kaugalian nila.33. Bakit iba-iba ang mga likhang sining ng mga pangkat-etniko sa mgapamayanang kultural?A. Iba-iba ang kanilang kultura at kapaligirang kinagisnan.B. Nagpapagalingan sila ng disenyo.C. Wala silang kamalayan sa mga bagay-bagay sa kapaligiran. D. Kaniya-kaniya sila mag-isip ng mga disenyo.34. Kung gagawin mong inspirasyon sa pagguhit ng landscape angpamayanang kultural ng mga Ifugao, anong maaaring makita sa mgaiguguhit mong larawan?A. Karagatang Pasipiko C. Kahabaan ng EDSAB. Chocolate hills D. Banawe Rice Terraces 260 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY35. Sa paggawa ng myural, anong pagpapahalaga ang dapat na bigyang pansin? A. Pagsasarili sa ideyang gagawin. B. Pagtutulungan at kooperasyon sa paggawa. C. Pagpapagawa ng mahihirap na detalye sa mga nakakatanda. D. Pag-uwi ng mga gawaing di natapos. 36. Ano-anong halimbawa ng mga bagay ang makikita kapag inilalarawan mo ang pamayanang kultural sa kabundukan sa pamamagitan ng pagguhit o pagpipinta? A. Karagatan, palaisdaan, at mga bahay na nakatayo sa tabing dagat. B. Mga bahay na may disenyong okir, sarimanok, at pako-rabong. C. Malalaking gusali, mahabang kalsada, at mga pabrika. D. Banawe Rice Terraces, bulubundukin, mga bahay na yari sa kawayan. 37. Kung ikaw ay nakabisita o napadpad sa lugar na tinitirhan ng mga pangkat- etniko, paano mo maipakikita ang respeto at pagpapahalaga sa kanila? A. Magmasid sa kanilang kultura at huwag pansinin ito. B. Igalang ang kanilang kultura at maging sensitibo dito. C. Gamitin ang kanilang mga kagamitan nang naaayon sa gusto. D. Gawing libangan ang kanilang kapaligiran. 38. Ano ang tawag sa kaugnayan ng mga bagay sa larawan batay sa laki at taas ng mga ito. A. krokis C. laki B. hugis D. proporsiyon 39. Kapag ang mga bagay na iyong iguguhit ay ibig mong magmukhang malayo sa paningin, ano ang dapat mong gawin? A. Gawing mas maliit ang pagkakaguhit kumpara sa mga bagay na dapat makita sa malapit. B. Gawing malaki ang pagkakaguhit kumpara sa mga bagay na dapat makita sa malapit. C. Iguhit ito sa pinakamababang bahagi ng papel. D. Iguhit ito sa pinakamataas na bahagi ng papel. 40. Bakit kailangang isaalang-alang ang proporsiyon at espasyo sa pagguhit? A. Upang maging makulay ang larawang iginuhit. B. Upang maging kakaiba ang larawang iginuhit. C. Upang maging mas makatotohanan ang larawang iginuhit. D. Upang maging malamlam ang kulay ng larawang iginuhit 261 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPYSUSI NG SAGOT: 1. C 21. B 2. A 22. B 3. C 23. A 4. A 24. B 5. A 25. B 6. D 26. C 7. C 27. C 8. B 28. B 9. B 29. A 10. A 30. B 11. A 31. A 12. A 32. A 13. C 33. A 14. A 34. D 15. A 35. C 16. B 36. D 17. B 37. B 18. B 38. D 19. D 39. A 20. A 40. C 262 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

DEPED COPY SINING Teacher’s Guide 193 All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

RepublicDEPEDof the Philippines Department of Education DepEd Complex, Meralco Avenue Pasig City K to 12 CurriculumCOPGuideY ART (Grade 4) December 2013 xxv All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means -electronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015.

xxvi K to 12 BASIC EDUCATION CURRICULUM All rights reserved. No part of this material may be reproduced or transmitted in any form or by any means - CONCEPTUAL FRAMEWORKelectronic or mechanical including photocopying – without written permission from the DepEd Central Office. First Edition, 2015. DBoth the Music and the Arts curricula focus on the learner as recipient of the knowledge, skills, and values necessary for ar tistic expression and cultural literacy. The design of the curricula is student-centered, based on spiral progression of processes, concepts and skills and grounded in performance- Ebased learning. Thus, the learner is empowered, through active involvement and participation, to effectively correlate music and art to the development of his/her own cultural identity and the expansion of his/her vision of the world. PAs Music and Arts are performance-based disciplines, effective learning occurs through active experience, participation, and performance, creative expression, aesthetic valuation, critical response, and interpretation. The skills that are developed include reading/analyzing, listening/observing, performing, E(singing, using musical instruments, movement, acting, and playing, using different art materials, techniques and processes, responding, composing, and creating. (See Figure 1 and Figure 2) DThe philosophical foundations upon which standards and competencies are based include: A Process of Education by Jerome Bruner, Performance-Based Learning by Cleve Miller, Aesthetic Education by Bennett Reimer, Multiple Intelligences by Howard Gardner, A Structure for Music Education by Ronald Thomas, Gongs and Bamboo by Jose Maceda, Compendium on the Humanities: Musical Arts produced by the National Research Council of the Philippines, Cultural Dictionary for Filipinos by Thelma Kintanar and Associates, Creative and Mental Growth by Viktor Lowenfeld and W. Lambert Brittain, Discipline-Based COPYArt Education by Elliot Eisner, Encyclopedia of Philippine Arts and Tuklas Sining, bothproduced by the Cultural Center of the Philippines.