27 409

สมุนไพรพ้ืนบา้ น ลดไขมันในเลือด ตามภูมปิ ญั ญาของหมอพ้นื บา้ น ตวั อยางตำรับอาหาร ขาวตมลูกเดอื ย เคร่อื งปรงุ ขาวสารขาวกลองหอมมะลิ 4 ถว ย ลูกเดือยแหง 2 ถว ย ลูกกระวาน 1 ลกู วิธปี รงุ ตมลูกเดือยกอนจนเดือด คอยๆ เค่ียวไปจนลูกเดือยเกือบสุก จากน้ันจึงใส ขาวสารลงไป บุบลูกกระวาน พอแตก แลวใสลงไปตมดวยกัน เมื่อขาว และ ลูกเดือยน่ิมดีแลว จึงพรอมรับประทาน เปนขาวตมลูกเดือย ชาลกู เดอื ย เครอื่ งปรงุ ลูกเดือย 3 ถวย น้ำตาลทรายแดง วิธีปรงุ นำลูกเดือยใสหมอใบใหญ เทน้ำลงไป ประมาณ 3 ลิตร ตมใหเดือด แลวลดไฟ คนแลว เคี่ยวไปเรื่อยๆ จนลูกเดือยสุกนิ่มดี เคี่ยวตอไป ใหน้ำเหลือ ประมาณ 1 ลิตร ตักเอามา แตน้ำด่ืม ถาชอบหวาน ใหใสน้ำตาลทรายแดงเล็กนอย ดื่มเปนชา โดยชาลกู เดือย เหมาะสำหรับคนท่ี มีความดนั โลหิตสงู ไขมนั ในเลอื ดสงู 49

สมุนไพรพนื้ บ้าน ลดไขมันในเลอื ด ตามภูมิปัญญาของหมอพ้นื บ้าน ปลาน่งึ ขงิ ลกู เดือย เครือ่ งปรงุ เนือ้ ปลากระพง 1 กโิ ลกรมั ขิงแกซ อย 100 กรมั ซีอ๊ิวขาว 40 กรมั เหลา จนี 40 กรัม น้ำมนั งา 40 กรมั ตน หอมซอย 50 กรัม พรกิ ชี้ฟา แดงซอย 20 กรัม ลกู เดอื ยตมสกุ 30 กรมั ถว่ั ลสิ งตม 20 กรมั วธิ ีปรงุ นำเน้ือปลามาคลุกกับขิง ซีอ๊ิวขาว และผง ปรุงรส จัดเรียงใสภาชนะน่ึง นำไปน่ึงไฟแรง ประมาณ 8 นาที เติมลูกเดือย ถ่ัวลิสง หยอดหนา ดวยเหลาจีน และน้ำมันงา นึ่งตอประมาณ 5 นาที หรือจนสุก โรยหนาดวยตนหอมและพริกชี้ฟาแดง พรอมรบั ประทาน ภมู ปิ ญ ญาหมอพน้ื บา น สูตร 1 สรรพคุณ ลดไขมนั ในเลือดได สว นประกอบ 1. เดอื ยหนิ ทงั้ 5 สับละเอียด 1 กำมือ 2. หญาแหว หมทู ้งั 5 ทุบใหห วั พอแตก 1 กำมือ 3. ผกั คราดหัวแหวนทงั้ 5 มว นแลว กำใหไ ด 1 กำมือ วิธีทำ นำสวนผสมท้ังหมด ตมกับน้ำพอทวมใหน้ำเดือด นานประมาณ 15-20 นาที วธิ ีรับประทาน ดืม่ กอนอาหาร 1 ช่ัวโมง วนั ละ 3 ครัง้ (ตมกนิ วันตอวัน) 50

สมุนไพรพน้ื บ้าน ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภมู ปิ ัญญาของหมอพื้นบา้ น สตู ร 2 สรรพคุณ เปน อาหารเสรมิ และปอ งกัน ชวยละลาย ไขมัน บำรงุ กระดูก กลามเนอ้ื บำรุงไต สวนประกอบ 1. เดอื ยกลอง 1 กำมอื 2. ขา วกลอ ง 1 กำมือ วิธีทำ นำทัง้ หมดมาหุงรวมกัน วิธีรับประทาน รับประทานเปนขาว เฉพาะมื้อเย็น วันละ 1 คร้งั ตดิ ตอ กัน 7-8 เดอื น จงึ จะเห็นผลดี 51

สมนุ ไพรพนื้ บ้าน ลดไขมันในเลอื ด ตามภูมปิ ัญญาของหมอพื้นบ้าน ถั่วเหลือง ชอื่ ทอ งถิน่ /ช่ืออืน่ ถว่ั พระเหลือง ถั่วแระ ถว่ั แมตาย ถ่ัวเหลือง (ภาคกลาง) มะถั่วเนา (ภาคเหนอื ) อ่งึ ตัว่ เตา เฮก็ ตั่วเตา (จีน - แตจิว๋ ) โซยา บีน (องั กฤษ) โซยุ (ญปี่ ุน ) 52

สมุนไพรพื้นบา้ น ลดไขมันในเลือด ตามภมู ิปัญญาของหมอพ้ืนบ้าน ถว่ั เหลือง สวนท่ีใช ดอก ใบ เมลด็ และเปลอื กเมลด็ สรรพคณุ ทางยา 1. ปรับระดับน้ำตาลในเลือด ลดความดนั และขบั ปสสาวะ 2. ลดคอเลสเตอรอล ลดระดับนำ้ ตาลในเลือด สรรพคณุ ทางอาหาร ประกอบดว ย โปรตนี รอยละ 50 คารโ บไฮเดรตรอ ยละ 35 น้ำมันไมระเหยรอยละ 20 วิตามนิ บี 1 บี 2 บี 6 บี 12 สารไนอาซนิ วิตามนิ ซี วติ ามินดี วติ ามนิ อี มเี อนไซมย ูรเี อส ไมมแี ปง มกี รดไขมัน เชน ไลโนลีอิครอยละ 50 โอเลอิครอยละ 30 ไลโนลีนิครอยละ 7 ปาลมมิทิคและสเตียริก มีแคลเซียมและ เกลือแรเล็กนอย มีไอโซฟลาโวนอยด ซ่ึงมีฤทธ์ิคลายฮอรโมนเพศหญิง ไฟโตเอสโตรเจน สารคลาย ฮอรโมนเพศหญิงน้ี ไปแขงกับฮอรโมนในรางกาย เขาสูเซลลโดยจับกับหนวยรับบนเซลลเดียวกัน แต สารนี้เมื่อสงสัญญาณใหเซลลเจริญเติบโตของกลุมเนื้องอก และปองกันการเกิดมะเร็งในผูชาย สารนี้ ชวยลดการเกิดมะเร็งท่ีระบบสืบพันธุดวย และที่สวนผิวเปลือกหุมเมล็ดของถ่ัวเหลืองมีสารเลซิทินสูง เปนแหลงของสารเลซิทินท่ีดี สารเลซิทนิ จะชวยควบคุมการเปลี่ยนแปลงของคอเลสเตอรอล ลดคอเลส เตอรอล ทำใหปริมาณไขมันในเลือดลดลงได ปองกันการเกิดการอุดตันของไขมันในหลอดเลือด เปนสารบำรุงสมองเพิ่มความทรงจำ ใชไดดีกับผูมีคอเลสเตอรอลสูงจากพันธุกรรม นอกจากนี้แลวใน ถ่ัวเหลืองยังมีสารไฟเตท สารน้ีชวยปองกันมะเร็งลำไสเล็กได มีสารลิกแนนส โพแทสเซียม และ ฟอสฟอรัส เปนแหลงของสารยับย้ังเอนไซมโปรทีเอส ซ่ึงเปนสารตานมะเร็งและตานไวรัส และใน ถั่วเหลืองยงั มเี สนใยอกี ดว ย 53

สมุนไพรพน้ื บ้าน ลดไขมันในเลือด ตามภูมิปญั ญาของหมอพน้ื บา้ น ถั่วเหลืองมีโปรตีนสูง และไขมันท่ีรางกายตองการ เม่ือเปรียบเทียบราคาโปรตีนท่ีไดจาก ถ่ัวเหลืองกับที่ไดมาจากสัตวแลวถ่ัวเหลืองจะมีราคาที่ถูกกวามาก ถ่ัวเหลืองมีสารอาหารครบถวนท่ี เดียว เชน โปรตีนสงู มาก เมอ่ื เทียบกบั เนอ้ื สตั ว มีไขมนั และคารโ บไฮเดรท เหล็ก แคลเซยี ม ฟอสฟอรสั วิตามิน เอ วิตามนิ บี 1 บี 2 บี 6 บี12 สารไนอาซิน (niacin) วติ ามนิ ซี ดี อี และ เลซิติน (lecithin) จึง ทำใหผูท่ีรับประทาน อาหารมังสวิรัติ ไมขาดสารอาหารแมจะรับประทานอาหารที่ไดมาจากพืชก็ตาม และสารเหลาน้ีสามารถกระตุนการเจริญเติบโตของกระดูก ปองกันการขาดแคลเซียมในกระดูก และ บำรงุ ระบบประสาทในสมอง 54

สมนุ ไพรพ้นื บ้าน ลดไขมันในเลอื ด ตามภมู ปิ ญั ญาของหมอพ้ืนบา้ น ตัวอยางตำรับอาหาร หลนเตา เจีย้ วถั่วเหลอื งใสไ ข เครือ่ งปรุง เตาเจ้ียว 1/4 ถวย ถ่ัวเหลืองตม 1ถวย มะพราว 300 กรัม พริกสด 5 เม็ด หอมเล็กซอย 3 หัว น้ำ 1 1/2 ถวย น้ำตาล 2 ชอนโตะ น้ำสมมะขามเปยก 3 ชอนโตะ ไข 1 ฟอง วธิ ปี รงุ คั้นกะทิโดยใชน้ำ 1 ถวย ค้ันใหไดน้ำ 2 ถวย แลวชอนเอาหัวกระทิ 1/2 ถวย ตำเตาเจ้ียวกับ ถ่ัวเหลืองใหละเอียด เคี่ยวกะทิพอแตกมัน จากน้ันใสเตาเจี้ยวกับถ่ัวเหลืองท่ีตำแลว ใสน้ำตาล นำ้ สมมะขามเปย ก ใสหอมเลก็ ซอย ใสพรกิ สดทหี่ น่ั เปน ทอ นๆ ตอ ยไขใ สลงหมอสว นผสม คนใหเ ขา กัน ชิมรส รบั ประทานผักสด แตงกวา ผกั กาดขาว กะหลำ่ ปลี 55

สมนุ ไพรพ้นื บา้ น ลดไขมนั ในเลือด ตามภูมิปญั ญาของหมอพนื้ บา้ น น้ำสลดั ถวั่ เหลืองเจ เครื่องปรุง นมขนหวาน (ถัว่ เหลืองแบบเจ) 1 ถวย น้ำเตา หู ขนเดือด 3/4 ถวย น้ำมันพืช 1 1/2 ถวย น้ำสม 3/4 ถวย เกลอื 1 1/4 ชอ นชา มสั ตารด 1 1/2 ชอ นโตะ วิธีปรงุ ตีน้ำเตาหูจนเดือด ใสนมขนหวาน คนไปเร่ือยๆ คอยๆเติมน้ำมันพืช ทีละนอยๆ และตีตอไปเร่ือยๆ จน หมดมนั เม่อื สว นผสมเริม่ แขง็ นำมัสตารด เกลือ นำ้ สม คอ ยๆ ใสลงในสวนผสมตไี ปเรอ่ื ยๆ จนไดนำ้ สลัดถ่วั เหลอื งเจ ขอควรระวัง ไมควรเก็บนมถ่ัวเหลืองน้ีไวรับประทานขามคืน เพราะอาจจะเกิดการบูดเนาได เพราะถ่ัวเหลือง ท่ีนำมาใชอาจจะมีเศษดินหลงเหลืออยูดวย แมจะลางใหสะอาดแลวก็ตาม เชื้อแบคทีเรียบางชนิดท่ีมี อยูในดิน จะมีเยื่อหุมทำใหทนความรอนและสามารถเติบโตไดเม่ืออุณหภูมิรอบๆ ตัวลดลง ทำใหเกิด การบดู เนา ได ฉะนั้นจงึ ไมควรเก็บนมถั่วเหลืองเกนิ 24 ช่วั โมง 56

สมุนไพรพ้ืนบ้าน ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภมู ปิ ัญญาของหมอพ้นื บ้าน ทานตะวัน ชื่อทอ งถนิ่ /ชอ่ื อ่ืน ชอนตะวนั บัวทอง 57

สมนุ ไพรพ้นื บา้ น ลดไขมันในเลอื ด ตามภูมปิ ญั ญาของหมอพ้ืนบ้าน ทานตะวนั สวนท่ีใช เมลด็ ฐานรองดอก กา น ลกั ษณะรปู รา ง มีฐานรองกลุมดอก ขนาดใหญ ลำตนโตไดสูงถึง 3 เมตร ฐานรองกลีบดอกอาจกวางไดถึง 30 เซนตเิ มตร สรรพคณุ ทางอาหาร ลดไขมนั ในเสนเลือด หลอดเลือดอุดตัน และเลอื ดแขง็ ตัว ละลายลิ่มเลอื ด 58

สมนุ ไพรพน้ื บ้าน ลดไขมันในเลือด ตามภมู ิปญั ญาของหมอพน้ื บ้าน ตัวอยา งตำรับอาหาร ยำผกั สามสี เคร่อื งปรงุ แครอท 1 หัวเล็ก แตงราน 1 ลูก ฟกทอง 1 เสี้ยว สะระแหนเด็ดเปนชอ 2 ชอ เมล็ดดอก ทานตะวันอบ 1/4 ถวย เคร่ืองปรุงนำ้ ยำ พริกข้ีหนูสวนเขียว แดง โขลก 25 เม็ด น้ำตาลทราย 1 ชอนชา น้ำปลา 3 ชอนโตะ น้ำมะนาว 4 ชอนโตะ ผสมเคร่ืองปรุงทุกอยางให เขากนั วิธีปรุง ลางแครอท แตงราน ฟกทองเอาเมล็ดออก ปอกเปลือกแครอท หั่นเปนเสนแชในน้ำแข็งให กรอบ แตงรานฝานเอาเมล็ดออก หั่นเปนเสนแช ในนำ้ แข็งใหก รอบ ปอกเปลือกฟกทอง หนั่ เปน เสน ต้ังน้ำใหเดือด ลวกฟกทองท่ีหั่นพอสุก ตักขึ้นแช น้ำแข็งทันที นำแครอท แตงราน ฟกทอง ข้ึนให สะเด็ดน้ำ ใสลงในชาม ใสน้ำยำ เคลาพอทั่ว ใสเมล็ดดอกทานตะวันอบ คนเร็วๆ พอทั่ว จัดใส จาน แตงดว ยชอสะระแหน พรอมรับประทานทันที 59

สมนุ ไพรพ้นื บ้าน ลดไขมันในเลอื ด ตามภูมปิ ัญญาของหมอพ้นื บา้ น ภมู ิปญญาหมอพนื้ บาน สตู ร 1 สรรพคุณ แกเสนเลือดตีบ บำรุงสายตา และลด ไขมนั ลดความดนั ในเลือด สวนประกอบ ฐานรองดอกทานตะวัน 1 ฐาน (เอาเมลด็ ออกแลว ) วิธีทำ คัดฐานดอกทานตะวันที่ไมมีเชื้อรา มา ทำความสะอาด แลวสับใสหมอ เติมน้ำใหทวม ยา ตมใหน ำ้ เดอื ด 10-15 นาที วิธีรับประทาน ด่ืมคร้ังละ 1 แกว กอนอาหาร วันละ 2 เวลา เชา-เยน็ ไมควรดืม่ ตดิ ตอนานเกิน 7 วนั เพราะทานตะวนั มรี สรอน ดมื่ มากทำใหมไี ขแ ละ ออ นเพลยี สตู ร 2 สรรพคณุ ขับปส สาวะ แกท างเดนิ ปสสาวะและกระเพาะปสสาวะอกั เสบ และลดไขมนั ในเลือด สว นประกอบ แกนตน สด (หน่ั ยาวประมาณ 1 คบื ของคนปว ย) 1 กำมือ วธิ ที ำ นำแกนตน สด มาใสลงหมอ เติมน้ำใหทวมยา ตมใหน ำ้ เดือดนาน 10-15 นาที วธิ รี ับประทาน ดม่ื คร้งั ละ 1 แกว กอนอาหาร วันละ 2 เวลา เชา -เย็น 60

สมนุ ไพรพื้นบ้าน ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภมู ปิ ญั ญาของหมอพนื้ บ้าน บกุ ชอ่ื ทอ งถ่ิน/ชอ่ื อื่น มันเทาชาง มนั หชู า ง บุกคางคก (ชลบรุ )ี เบยี บอื (แมฮอ งสอน) บุกบานมันซูลรนั (กลาง) หวั บกุ (ปตตานี) 61

สมุนไพรพน้ื บา้ น ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภมู ปิ ัญญาของหมอพ้ืนบ้าน บกุ สวนที่ใช หวั และกา นใบ ลักษณะรูปราง เปนพืชลมลุก หัวบุกมีขนาดเล็กหรือใหญตามอายุ ลักษณะกลม แบน บางชนดิ มีเปลอื กสขี าวเหลือง บางชนิดมีผวิ ขรขุ ระ ใบบกุ ใบบุกโผลเดีย่ วขนึ้ มาจากหวั บกุ ลกั ษณะคลา ยใบมะละกอ มีสีเขียวเขม บางชนิดมีกานใย เปนลวดลาย ทั้งลายเสนตรง ลายกระสลับสี ลายดางสลับสี บางชนิด สีเขียวลวน น้ำตาลลวน บางชนิดมีหนามออนๆ เชน บุกที่ชาวบานเรียกวา บุกคางคก กานใบจะมี หนาม ท้ังชนิดกานสีเขียว เรียบและชนิดกานเปนลวดลายคลายคางคก บุกบางชนิด มีใบกวาง และมี จุดแบบไขป ลาสขี าวดานบน เปน บุกชนิดทม่ี หี ัวเล็กที่สุด เม่อื เปรียบเทยี บกับบกุ ชนิดอ่นื ๆ ลักษณะเดน ทั่วๆ ไป ใบมีกานตรงจากกลาง หัวโผลจากดินแลวแผกางออก 3 ทาง มีรูปทรงแผกวางแบบรม แต บางพันธุจะมีใบ 3 ทาง ที่กางกลับข้ึนดานบนเหมือนหงายรม บางชนิดมีใบกวาง กางออกเปนวงแคบ และลลู งตำ่ ดังนนั้ ลักษณะทางพฤษกศาสตรของใบบุก มหี ลายรปู แบบขึน้ กับชนิดของบกุ ดอกบุก บุกมีดอกคลายตนหนาวัว แตละชนิดมีขนาด สี และรูปทรงตางกัน บางชนิดมีดอก ใหญมาก โดยเฉพาะบุกคางคก ดอกบุกมีกล่ินเหม็นเหมือนเนื้อสัตวเนา บุกชนิดอื่นๆ มีดอกเล็กกาน ดอกจะโผลขึ้นตรงจากกลางหัวบุก เชนเดียวกับกานใบ บุกมักจะมีดอกในชวงปลายฤดูแลง แตบุก สามารถออกดอกไดในชวงเวลาตางๆ กัน ระยะเวลาในการแกเต็มที่ของดอกที่จะติดผลก็ตางกัน จึง ตอ งตดิ ตามศึกษาการเกดิ ดอกและการติดผลของบุกแตล ะชนิดไป 62

สมุนไพรพ้นื บ้าน ลดไขมันในเลอื ด ตามภมู ิปัญญาของหมอพนื้ บ้าน ผลบุก หลังจากดอกผสมพันธุก็จะเกิดผล ผลออนของบุกมี สีขาวอมเหลือง พออายุได 1-2 เดือน จะมีผลสีเขียวเขม มีจุดดำที่ ปลายคลายผลกลวย ผลของบุกสวนใหญจะมีลักษณะคลายๆ กัน แตเมล็ดภายในแตกตางกัน พบวาบุกบางชนิดมีเมล็ดในกลม แตสวนมากมีเมล็ดเปนรูปทรงอูมยาว ผลแกของบุกจะมีสีแดงหรือ แดงสม บุกคางคกมีจำนวนผลนับไดเปนพันๆในขณะท่ีบุกตนเล็ก ชนดิ อน่ื มจี ำนวนผลนับรอ ยเทา น้ัน หัวบุก ตนใตดินหรือหัวบุกเปนท่ีสะสมอาหารมีลักษณะ เปนหัวขนาดใหญ มีรูปรางพิเศษหลายแบบแตกตางกันอยาง เดน ชัด นอกจากนผ้ี ิวของเปลอื กกม็ ลี ักษณะสแี ตกตางกันมากดวย สรรพคณุ ทางยา คนไทยรจู กั ตนบกุ ซึง่ ทางภาคอีสานเรยี กวา “กะบุก” ใชเ ปน อาหารกนั มาชา นานแลว โดยใชต น ใบ และหัวบุกมาทำขนม เชน ขนมบุก แกงบวชมันบุก แกงอีสาน แกงลาว ซ่ึงการนำบุกมาทำอาหาร จะแตกตางกันในแตล ะภาค เชน ภาคตะวันออกแถบจันทบุรผี คู นมักฝานหัวบกุ เปน แผนบางๆ แลวนำ มานึ่งรับประทานกับขาว ชาวเขาทางภาคเหนือมักนำมาปงกอนรับประทาน ภาคกลางมักนำหัวบุกท่ี ฝานเปนชิ้นบางๆ มาแชน้ำปูน แชน้ำกอนลางหลายๆ คร้ังแลวจึงนำไปทำเปนอาหารหวาน นอกจาก จะนำไปปรุงอาหารพ้ืนบานตามที่กลาวแลว พืชชนิดนี้ยังเปนท่ีทราบกันดีวามีประโยชน มีคุณคาทั้งใน ดานสมุนไพร และอาจพัฒนาดานอุตสาหกรรมอาหารได ความเขาใจเรื่องประโยชนของบุกน้ีมีอยูใน เร่ืองของสมุนไพรสมัยใหมแลว โดยเฉพาะประเทศท่ีเจริญทางดานอุตสาหกรรมอยางประเทศญ่ีปุน มีการนำแปงจากหัวบุกมาทำวุนกันอยางแพรหลาย สวนท่ีเปนประโยชนของบุกคือสวนหัวนั่นเอง โดยหัวบุกมีแปงที่เรียกวา “แมนแนน” (mannan) สำหรับผูเปนโรคอวน โรคเบาหวาน และใชทำ อาหารจำพวกวุนเสน วุนแทงหรือวุนอ่ืนๆ เปนอาหารท่ีปรุงรสไดดี รสชาติคลายปลาหมึก แปงบุกมี 63

สมนุ ไพรพืน้ บ้าน ลดไขมันในเลือด ตามภมู ิปญั ญาของหมอพนื้ บ้าน ลักษณะเปนวุนเม่ือผสมน้ำจะขยายตัวไดมากถึง 30 เทาโดยไมตองตม สวนตนบุกใชเปนอาหารสัตว ได ในตางประเทศใชเล้ียงหมูกันมานานแลว นอกจากน้ีคนไทยนำหัวบุกมาทำอาหารหลายอยางท้ัง ของคาว และของหวาน แตตองตมในน้ำเดือดเสียกอนเพ่ือไมใหเปนเมือก กานของใบออนท่ียังไมคล่ี เมื่อลอกเอาเยื่อออกแลวใชตมจ้ิมน้ำพริก หรือนำมาแกงได เสนชิราตากิที่ใสในสุกี้ยากี้ญี่ปุนก็ทำมา จากแปงหัวบกุ แตญ ี่ปนุ เรียกแปง นว้ี า คอนนยิ ักกุ สรรพคณุ ทางอาหาร ลดความอว น ลดปรมิ าณคอเลสเตอรอล ตวั อยา งตำรับอาหาร การนำหัวของบุกมาทำอาหาร อาจจะแปรรูปไดหลาย รูปแบบ มีทั้งลักษณะที่เปนเสนแทนเสนกวยเต๋ียว ทำเปนช้ินเปน แผน และเปนกอนบรรจุขายสำเร็จรูป เวลารับประทานนำเอาไปลางน้ำหลายๆ คร้ัง และนำมาทำเปน อาหารไดหลายชนิด เชน ทำเปนของหวาน เครื่องดื่มชนิดรอน และเย็น ในดานใยอาหารที่มีอยู สามารถดูดน้ำไดมาก ทำใหน้ำหนักใยอาหารเพ่ิมข้ึน มีประโยชนตอสุขภาพทำใหลำไสใหญบีบตัวได มากขนึ้ ขนมบกุ วิธีปรุง ตัดบุกมาปอกเปลือกไวแลวห่ันบางๆ นำบุกท่ีห่ันแลวโขลกกับเกลือจนกระทั่งน่ิม ถาไมมีครก จะใชมือนวดไปเร่ือยๆ จนน่ิมก็ได นำบุกที่โขลกแลวคั้นน้ำทิ้งแลวตักบุกไวบนตะแกรงผ่ึงไว นำแปง ขาวเจามานวดกับน้ำอุนจนแปงนิ่ม นำบุกมานวดกับแปงและน้ำตาลในอัตราสวน 3:2:1 นำมะพราว ขูดขาวและเกลือปนผสมกันใหมีรสเค็มเล็กนอยใชโรยหนาขนมบุก นำใบตองท่ีเจียนและเช็ดสะอาด แลวหอขนมบุกเปนกลีบคลายหอขาวตมมัด เรียงหอขนมบุกลงลังถึง นึ่งประมาณ 30-45 นาทีใช ไฟแรง เมอ่ื สุกจะมีกลิ่นหอม 64

สมุนไพรพ้นื บา้ น ลดไขมันในเลือด ตามภูมิปญั ญาของหมอพ้ืนบ้าน ตมยำบกุ ส่ีสหาย เคร่ืองปรงุ เสนบุก ปลากะพง กุงสด ปลาหมึกสด หอยแมลงภู น้ำพริกเผา น้ำมะนาว น้ำปลา พริกขี้หนู โขลก นำ้ ตาลทราย ใบมะกรดู ขาหน่ั เปนแวน เหด็ ฟาง เห็ดเข็มทอง มะเขอื เทศสีดา ตะไคร วิธีปรงุ ลวกเสนบุกใหสุกนุม เคล็ดลับหรือสูตรในการลวกเสนใหดูนุมก็คือน้ำตองเดือดถึงจะใสเสนบุก ลงไป เมื่อเสนบุกสุกก็ตักพักไวใสชาม จากนั้นลวกเนื้อสัตวโดยการใสปลาลงไปกอนแลวก็ใสปลาหมึก ใสกุงใสหอยแครงลงไปเม่ือทุกอยางสุกแลวก็ตักใสชามที่พักเสนบุกไว ทำน้ำตมยำโดยการติดไฟตั้ง หมอใสน้ำลงไปพอน้ำเดือดก็ใส ใบมะกรูด ขา ตะไคร เม่ือไดกล่ินหอมของเครื่องสมุนไพรแลวใส เห็ดฟาง มะเขือเทศ ปดฝารอใหเดือดเม่ือน้ำเดือดแลวก็ปรุงรสโดยการใสน้ำมะนาว น้ำปลา พริกเผา พริกข้ีหนูโขลกน้ำตาลทรายนิดหนอยลงไป ชิมรสตามใจชอบแลวก็ตักใสชามท่ีเตรียมไวแลวแตงหนา ดว ยใบผักชี ขอควรระวัง เนื่องจากวุนบุกสามารถขยายตัวไดมาก ไมต่ำกวา 20 เทา ของ เนื้อวุนแหง ดังน้ันจึงไมควร บริโภควุนบุกหลังอาหาร ควรบริโภคกอน อาหารไมนอยกวา 30 นาที แตการบริโภคอาหารท่ี ผลิตจากวุน เชน เสนวุน และวุนกอน หรือแทงน้ัน บริโภคเปนอาหารได เพราะ ไดผานกรรมวธิ ี ซงึ่ วนุ ไดข ยายตัวกอนแลว การท่ีวนุ หรือกอ นวนุ จะพองตวั ได อีกน้ัน จะเปนไปไดนอยมาก บุกมีหลายชนิด บางชนิดมีพิษรายแรง แต ทุกชนิดจะมสี ารแคลเซียมออกซาเลต (calcium oxalate) เปน ผลึกรูปเขม็ มีอยูทั้งในตนและหัวบุก ถาทำไมถูกวิธีจะทำใหคันมาก ซ่ึงสามารถแกได หลายวิธี เชน นำไป ลวก ตม ในขณะน้ำเดือด หรอื นำไป เผาไฟ กอนกจ็ ะ คลายพษิ จากแคลเซยี มออกซาเลตได 65

สมุนไพรพ้นื บา้ น ลดไขมันในเลือด ตามภูมิปัญญาของหมอพ้ืนบ้าน ภูมปิ ญ ญาหมอพ้ืนบาน สตู ร 1 สรรพคณุ ลำตนลดไขมนั ในเลอื ด เปนยาระบาย ขับลางสารพษิ วิธีทำ ตนออนของบุกรอ แกงเหมือนบอน แกงคั่ว แกงสม (ชวยระบาย ขับถายไขมันในเลือด) ไมใส กะทิ หรือหัวตมกินเหมือนเผือกมัน หรือทำเปนขนมหวาน หรือตนออนตมใหเปอย แลวเติมน้ำมะขาม เปย ก ใหม ีรสเปรยี้ ว (เพอื่ ลดความคนั ) วิธีรับประทาน รับประทานเปนยาระบาย ขับลางสารพิษ รับประทาน 1 วันเวนไป 3 วัน จึงเร่ิมรับ ประทานอีกครัง้ หนงึ่ หมายเหตุ 1. บุกรอ ตนลาย ผิวเรียบ สีขาวนวล ตนแกมีฤทธ์ิคัน แตตนออนไมคันมากเทาบุกหางวัว และบุกควาย 2. บกุ หางวัวและบุกควาย ไมค วรนำมาใชรบั ประทาน เพราะมีฤทธค์ิ ันมาก 66

สมนุ ไพรพน้ื บ้าน ลดไขมนั ในเลือด ตามภูมปิ ัญญาของหมอพื้นบา้ น พริก ชือ่ ทอ งถ่ิน/ช่ืออื่น - 67

สมนุ ไพรพน้ื บา้ น ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภมู ิปญั ญาของหมอพ้นื บ้าน พรกิ สว นทใ่ี ช ผล สรรพคณุ ทางยา ต ำ ร า ย า ไ ท ย ใ ช พ ริ ก ข้ี ห นู ขั บ น้ ำ คาวปลา โดยเอาพริกข้ีหนูแหงเผาจนเปน ถานแลวบดใหละเอียด ใชผงถานพริก 1 ชอนโตะ ผสมกับนำ้ สม สายชู 1 ถวยชา กินเพียงคร้ังเดยี วเทา นัน้ วนั ตอ ๆ ไปใหใชผงถานพรกิ กนิ กบั เหลาขาวแทน แตมีขอหามวายาน้ีตองใชหลังคลอด ถาใชกอนคลอดจะทำใหคลอดไมออก และท่ีตอง ใชเหลาแทนน้ำสมสายชูในวันตอๆ ไปก็เพราะน้ำสมสายชูมีฤทธ์ิแรง กินบอยไมไดจะเปนอันตราย ตอ รา งกาย ใบพริกข้ีหนูสดหน่ึงกำมือมาตำกับดินสอพองใหเขากัน แลวเอาพอกขมับท้ังสองขางจะชวย บรรเทาอาการปวด ถาเจ็บคอหรือเสียงแหบแหง ตอมทอนซิลอักเสบ คออักเสบใหเอาพริกผงสัก 1 หยิบมือชงกับน้ำเดือดท้ิงไวใหอุนใชจิบกล้ัวคอ แกสนเทาแตกใชพริกขี้หนูท้ัง 5 (ราก ตน ใบ ดอก ผล) กับปูนขาว ตามตองการ นำไปตมแลวเอาน้ำนั้นมาใชแชเทา ใบพริกขี้หนูตำผสมกับน้ำมะนาว ใชพอกบริเวณที่เกิดอาการลดอาการบวม หรือถาโดน ตะขาบหรือแมงปองกัด เอาพริกขี้หนูแหงตำเปน ผงละลายดวยน้ำมะนาวทาแผล จะชวยใหหายปวด แผล กอนหนานั้นองคการเภสัชกรรมไดพัฒนาสาร สกดั จากแคปไซซินไปทำเจลพริก เพอ่ื ใชล ดอาการปวด 68

สมุนไพรพน้ื บ้าน ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภมู ปิ ัญญาของหมอพนื้ บา้ น กลามเน้ือ ปวดปลายมือปลายเทา ปวดขอเขา ปวดอันเน่ืองมาจากแผลผาตัด ซ่ึงไดรับความนิยมมาก และยังมียาหมองพริกใชทาถูบรรเทาอาการปวด เปนยาประจำบานที่ทำเองใชเองมานานแลว มีงาน วิจัยที่นาสนใจเก่ียวกับพริกมากมาย อาทิ นำมาพัฒนาเปนสเปรยพริก เพ่ือชวยกระตุนประสาท แกงวงนอน ชวยลดอุบัติเหตุบนทองถนน มีการนำสารสกัดจากพริกมาผลิตเปนสเปรยพกติดตัวเพ่ือใช ปองกนั อนั ตราย สารสกดั จากพริกใชเปน ยารับประทานท่ีชวยขับลม แกท องอดื ชวยยอ ยอาหาร ทำให เจริญอาหาร กินอาหารไดมากข้ึน และในงานวิจัยเกี่ยวกับผักพื้นบานเพ่ือรักษาโรคมะเร็ง พบวาสาร แคปไซซนิ จากพริกชว ยลดการเกดิ มะเรง็ กระเพาะอาหารได 69

สมุนไพรพื้นบา้ น ลดไขมันในเลือด ตามภมู ปิ ัญญาของหมอพ้ืนบา้ น สรรพคุณทางอาหาร สารสำคัญอีกอยา ง นอกจากแคปไซซนิ (capsaicin) ท่ี มี อ ยู ใ น พ ริ ก แ ล ะ มี ป ร ะ โ ย ช น ใ น ก า ร ต า น ม ะ เ ร็ ง คื อ แคโรทีนอยด (carotenoid) ในพริกจะมีเบตาแคโรทีน (B-carotene) มากกวาแอลฟาแคโรทีน (L-carotene) สารเบตาแคโรทีนนี้มีประโยชนตอรางกายมาก กลาวคือ เมื่อ ถูกยอยในลำไสเล็กแลว จะกลายเปนเรตินอล (retinol) ซึ่งเปนรูปแบบหนึ่งของวิตามินเอ และจะถูก เกบ็ สะสมไวในตบั เพือ่ นำไปใชใ นคราวจำเปน เบตาแคโรทนี เปน สารตา นอนมุ ูลอิสระ และยงั ชวยเสรมิ สรางภูมคิ มุ กนั และชวยใหร ะบบสบื พันธทุ ำงานไดดี นอกจากนใี้ นพรกิ ยังมกี รดแอสคอรบ ิก (ascorbic acid) ซ่ึงเปนรูปแบบหนึ่งของวิตามินซีท่ีละลายน้ำได เปนสารที่ชวยตานอนุมูลอิสระ เสรมิ สรา งระบบภมู ิคมุ กัน จากวารสารทางวิชาการมีรายงานของ นายจอง วนั หยุน กับคณะ ไดก ลา ววา โรคอวนนับเปน ภยั สาธารณสุขใหญของโลก เพราะมันทำใหเปนโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ และโรคอ่ืนๆ ไดอีกมาก เขากับคณะไดพบในการทดลองในหองปฏิบัติการวา สารเผ็ดของพริกมีสรรพคุณชวยตอสู กับความอวน ทำใหรา งกายดดู ซึมแคลอรใี หนอยลง เน้อื เยือ่ ไขมันเหยี่ วหด และระดบั ไขมันในเลือดลด โดยท่ียังไมทราบวามันไปทำข้ึนไดอยางใด และพบวา หนูที่ไดรับสารเผ็ดสามารถลดน้ำหนักตัวลงได ถึงรอยละ 8 และแสดงวาระดับโปรตีนสำคัญๆในไขมันไมต่ำกวา 20 ชนิดไดแปรเปลี่ยนไป โปรตีน เหลานน้ั ลวนเปนตัวยอยทำลายไขมนั นอกจากนี้พริกยงั มีประโยชนต อ สขุ ภาพ ดังนี้ 1. ลดการอุดตันของหลอดเลอื ด 2. ลดปรมิ าณสารคอเลสเตอรอล 3. ลดความเสย่ี งของการเกดิ โรคมะเร็ง 70

สมุนไพรพ้นื บ้าน ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภูมปิ ญั ญาของหมอพ้นื บ้าน ตัวอยา งตำรับอาหาร นำ้ พริกหนมุ เครอื่ งปรงุ พรกิ หนมุ 7 เม็ด หวั หอม 5 หวั กระเทียม 2 หัว เกลือปน 1 ชอ นชา วธิ ีปรงุ เผาพริกหนุม หัวหอม กระเทียม ใหสุกแลวปอกเปลือกออก ใหหมด นำเกลอื พริกหนุม กระเทยี ม และหวั หอมโขลกเขาดวยกัน พอหยาบ น้ำพริกออ ง เคร่อื งปรุง หมูสบั 200 กรัม มะเขือเทศลูกเลก็ 150 กรัม พรกิ แหง 4-5 เม็ด กระเทยี ม 3-4 กลีบ เกลือ กะป อยางละ 1/2 ชอนโตะ น้ำมัน 3 ชอนโตะ ถั่วเนาแผน 1/2 แผน หัวหอม 2 หัว น้ำปลา น้ำตาล ผักชี ตน หอม ห่ันหยาบ วธิ ปี รุง นำถ่ัวเนาแผนมายาง ท้ิงไวใหกรอบ แลวนำมาโขลกใหละเอียด โขลกพริกแหง เกลือ กระเทียม กะป หัวหอม ใหละเอียด แลวนำถ่ัวเนาแผน ที่โขลกเอาไว มาโขลกรวมกับน้ำพริก นำหมูสับมาโขลก กับเครื่องปรุง ดังกลาวพรอมกับใสมะเขือเทศลงไป โขลกเบา ๆ ใหเขากัน ใสน้ำมันลงในกระทะ แลว นำเครอ่ื งปรงุ ทโี่ ขลกเขากนั ดีแลว ลงไปผดั จนเห็นวาไดท่ดี ีแลว ปรงุ รสดวยน้ำปลา นำ้ ตาล ชิมรส ยกลง โรยดวยตนหอมผักชี รับประทานคูกับแคบหมูและผักสด เชน แตงกวา ถั่วฝกยาว กระถิน ถั่วพู หรือ ผกั ตม เชน ถัว่ ฝกยาว มะเขอื ผักบงุ หวั ปลี ยอดแค กะหลำ่ ปลี ฟก ทอง 71

สมุนไพรพน้ื บ้าน ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภูมิปัญญาของหมอพ้นื บ้าน พริกไทย ชอ่ื ทองถ่ิน/ชื่ออน่ื พรกิ นอ ย พริก พรกิ ไทยดำ พริกไทยลอน พริกขนี้ ก 72

สมุนไพรพ้นื บ้าน ลดไขมนั ในเลือด ตามภมู ปิ ัญญาของหมอพ้นื บา้ น พรกิ ไทย สว นที่ใช ผล เมลด็ ใบ เถาและดอก ใบ แกลมจุกเสียดแนน แกปวดมวนทอง บำรุงธาตุไฟ ชวยยอยอาหาร แกธาตุ พกิ าร แกลมวงิ เวยี น ดอก แกตาแดงเนื่องจากความดนั โลหิตสูง ผลและเมลด็ กระตนุ ปมุ รับรสท่ีลิน้ ใหก ระเพาะอาหารหลัง่ น้ำยอยมากข้นึ ยอ ยไขมนั จงึ เชอ่ื วา ลดความอวนได ชวยขบั ลม แกท อ งอืดทอ งเฟอ ขับเสมหะ ขับเหง่ือ ขับปสสาวะ เถา แกอ ุระเสมหะ แกอตสิ าร (โรคลงแดง) กาน ขบั ลมในลำไส แกปวดทอง แกลมวิงเวียน ชวยยอ ยอาหาร ทงั้ ตน แกจ กุ เสยี ด แนน ทอง แกป วดมวนในทอง บำรงุ ธาตุ แกทองเสยี ฯลฯ 73

สมนุ ไพรพื้นบา้ น ลดไขมนั ในเลือด ตามภมู ปิ ญั ญาของหมอพ้นื บ้าน สรรพคุณทางยา ดอกพริกไทยนำมาใชรักษาตาแดงเนื่องจากความดันโลหิตสูง เมล็ดพริกไทยใชเปนยาชวยยอย อาหาร ยอยพษิ ตกคา งท่ีรา งกายไมส ามารถยอยได ใชข บั เสมหะ บำรงุ ธาตุ แกท องอืด แกป วดทอ ง ขับ เหงอ่ื ขบั ปสสาวะ แกม ุตกดิ (ระดูขาว) แกล มอัมพฤกษ นอกจากน้ี ในเมล็ดพริกไทยยังมสี ารสำคญั ซง่ึ เปนสารตานอนุมูลอิสระ ชวยปองกันมะเร็ง และมีฤทธ์ิกระตุนประสาท ใบพริกไทยใชแกลม จุกเสียด แกปวดมวนทอ ง เถาใชแ กอ รุ ะเสมหะ แกลมพรรดกึ แกอติสาร (โรคลงแดง) รากพรกิ ไทย ใชข ับลมใน ลำไส แกปวดทอง แกลมวิงเวียน และชวยยอยอาหาร เปลือกของพริกไทยมีน้ำยอยสำหรับยอยไขมัน ดว ยเหตนุ ตี้ ำราโบราณจงึ เช่ือกันวา พรกิ ไทยสามารถลดความอว นได หรอื นำกา นพริกไทย 10 กา น บด ใหละเอยี ดแลวตมกบั น้ำ 8 แกว ใชเ ปนยาลา งแผลทอ่ี ณั ฑะ สรรพคณุ ทางอาหาร พริกไทยใชเ ปนเคร่อื งเทศ และยงั ใชแ ตงกล่นิ อาหาร ขอควรระวงั 1. ไมควรรบั ประทานพริกไทยมากเกินไป 2. ผูปว ยเก่ยี วกับโรคตาและเจบ็ คอไมควรรับประทาน 3. พรกิ ไทยดำจะมสี รรพคณุ ทางยาเปน ยาอายวุ ัฒนะ 74

สมุนไพรพนื้ บา้ น ลดไขมนั ในเลือด ตามภูมิปัญญาของหมอพื้นบ้าน ภมู ิปญ ญาหมอพื้นบา น สูตร 1 สรรพคณุ ลดไขมนั ในเลือด ขบั ลมในลำไส ละลายลม่ิ เลอื ด กระจายเลอื ดลม (ทำใหเลือดไหลเวียนดี) ขับลม บำรุงธาตุ สามารถใชทารกั ษาโรคผวิ หนัง วิธีทำ ใชเ มด็ พรกิ ไทยดำแหง บดผง วิธีรบั ประทาน รบั ประทานครั้งละ ครึง่ ชอนชา วนั ละ 2 เวลา เชาและกอนนอน รบั ประทานติดตอกนั เปน เวลานาน 15 วัน สตู ร 2 สรรพคณุ ชวยลดไขมันอุดตันในเสนเลือด วิธที ำ นำเถาพริกไทยสด ลา งใหสะอาดไปตากแดดใหแหง นำมาหั่น แลวคัว่ หรืออบ ใหเ หลอื ง วธิ ีรบั ประทาน ใชเถาพรกิ ไทยท่คี ัว่ แลว 1 หยิบมอื 1 แกว ชงกับนำ้ รอนเปนชาด่ืม วนั ละ 2 เวลา เชา - เยน็ หรอื ดม่ื ไดต ลอดทั้งวัน ตดิ ตอ กันเปนเวลานาน 30 วนั 75

สมนุ ไพรพน้ื บ้าน ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภมู ปิ ญั ญาของหมอพนื้ บา้ น สตู ร 3 สรรพคณุ ชวยละลายไขมันในเลอื ด สว นประกอบ 1. เม็ดพริกไทยดำ แหง 9 เม็ด 2. ดอกมะพรา วท่ีรวงหลน สด 9 ดอก (ดอกมะพราวมีรสหวาน เพ่ือชวยลดความเผ็ดของ พริกไทย) วิธีรับประทาน เค้ียวเม็ดพริกไทยดำ 9 เม็ด และดอกมะพราวที่ รวงหลน สด 9 ดอกพรอมทองคาถาหัวใจเกายอด ทอง 3 คาบ (3 ครั้ง) “อะ สัง วิ สุ โล ปุ สะ พุ ภะ” ใชเสกเม็ดพริกไทย 9 เม็ด (เสกเม็ดละ1 ครั้ง) รับประทานทุกเชาติดตอกันเปนเวลานาน 3 วัน ตอ งทอ งคาถาเอง การทอ งคาถาทำใหส มองปลอดโปรง สตู ร 4 สรรพคณุ ชวยกระจายเลือด ลดไขมนั ในเลือด สวนประกอบ เมด็ พรกิ ไทยสด วีธีรับประทาน รับประทานเม็ดพริกไทยสด 7-9 เม็ด เชา-เย็น กอนหรือพรอมอาหาร รับประทานได นาน ติดตอ กนั เทา ไรกไ็ ดไมเกิดอนั ตราย ขอควรระวัง ผูปวยท่ีมีไขตัวรอนทุกชนิด รอนใน หรือ สตรีมีครรภ หามรับประทานพริกไทยเกิน ปรมิ าณท่ีกำหนด เพราะพริกไทยเปน ยารอน อาจทำใหไ ขข น้ึ สงู หรืออาจแทง บตุ รได แตส ามารถ รบั ประทานเปน เครื่องปรุงอาหารได 76

สมุนไพรพื้นบา้ น ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภูมิปญั ญาของหมอพื้นบา้ น มะขามปอ้ ม ชื่อทองถิ่น/ชือ่ อื่น กนั โตด (เขมร-จันทบุรี) กำทวด (ราชบรุ )ี ม่งั ลู สนั ยาสา (กะเหรยี่ ง-แมฮอ งสอน) 77

สมุนไพรพ้นื บ้าน ลดไขมันในเลอื ด ตามภมู ปิ ัญญาของหมอพืน้ บ้าน มะขามป้อม สว นทใ่ี ช ราก เปลือกตน ใบ ปมทกี่ าน ผล สรรพคุณทางยา แกหวัด ผลมะขามปอมมีสรรพคุณแกหวัด แกไอไดดี เปนที่รูกัน ในทุกประเทศท่ีมีมะขามปอม จนปจจุบันมีสิทธิบัตรจดในประเทศ สหรัฐอเมริกาของตำรับยาที่มีสวนผสมของ มะขามปอมอยูระบุ สรรพคุณในการแกหวัด แกไข ซ่ึงอาจเนื่องมาจากวิตามินซี หรือสารใน กลุมแทนนิน อาการเปนหวัด ไอ เจ็บคอ ปากคอแหง ใหใชผล โดยค้ัน เอานำ้ จากผล หรอื ตมทงั้ ผลแลว ด่ืมแทนนำ้ เปนคร้งั คราว ไขจากเปล่ียนอากาศ ใชมะขามปอมสดตำค้ันน้ำด่ืม จะชวยลด ไขได น้ำคั้นมะขามปอมเปนยาเย็นชวยลดความรอน และระบายความ รอ นออกจากรางกาย โดยชวยขับปส สาวะและระบายทอ ง ไอ เจ็บคอ เสมหะติดคอ ตามตำรายาไทยเชื่อวาของที่มีรส เปร้ียวทุกชนิดชวยละลายเสมหะ และหมอยาพ้ืนบานเช่ือวารสเปร้ียวท่ี ละลายเสมหะและบำรุงเสียงไดดีที่สุดคือมะขามปอม ปจจุบันมีการ ศึกษาพบวาในมะขามปอมมีสารท่ีละลายน้ำไดและมีฤทธ์ิละลาย เสมหะ ท่ีโรงพยาบาลเจาพระยาอภัยภูเบศรมีการพัฒนายาแกไอ มะขามปอมข้ึนทะเบียนยาเปนยาแผนโบราณ เปนท่ีนิยมของทั้งผูใชยา และแพทย โดยตำรบั ยาทำไดง า ยๆ เพียง นำมะขามปอมแหงมาตมแลว แตงรส มะขามปอมที่จะนำมากินแกไอ เจ็บคอ ควรเลือกลูกท่ีแกจัดจน 78

สมุนไพรพืน้ บ้าน ลดไขมันในเลือด ตามภมู ปิ ญั ญาของหมอพ้นื บา้ น ผิวออกเหลือง เมื่อมีอาการเปนหวัด ไอ ใหนำมะขามปอมสดมาเค้ียวอมกับเกลือทุกครั้งท่ีมีการไอ ถาไมไอแตยังมีไขอยูก็ควรอมมะขามปอมเพ่ือใหชุมคอและขับเสมหะเปนการปองกันการไอไดดวย ละลายเสมหะ แกการกระหายน้ำ ใชผลแกจัด มีรสขม อมเปร้ียว อมฝาด เม่ือกินแลวจะรูสึกชุมคอ ใชสำหรับชวยละลายเสมหะ กระตุนใหเกิดน้ำลาย จึงชวยแกการกระหายน้ำไดดี หรือใชผลแหงหรือ ผลสดประมาณ 10 กรมั ตม กบั น้ำด่ืม หรือคัน้ เอาน้ำสำหรบั ดืม่ ขับเสมหะหรอื ชว ยระบายของเสยี บำรุงรางกายใหแข็งแรง มะขามปอมมีรสเปร้ียว ฝาด ขม เชนเดียวกับสมอไทย จึงสามารถ แกโ รคตางๆ ไดมากเชนเดยี วกับสมอไทย ลักปดลักเปด มะขามปอมมีวิตามินซีสูงมาก และเปนวิตามินซีธรรมชาติ ท่ีมีสรรพคุณดีกวา วิตามินซีสังเคราะห มีงานวิจัยโดยทดลองใหคนกินยาเม็ดวิตามินซีกับกินมะขามปอมเปรียบเทียบกัน พบวาวิตามินซีจากมะขามปอมถูกดูดซึมเร็วกวาวิตามินซีเม็ด ท้ังนี้อาจเปนเพราะในมะขามปอมมี สารอื่นๆ ที่ชวยพาวิตามินซีเขาสูรางกายไดรวดเร็ว มะขามปอมท่ีผานการตม หรือตากแหง ทำให วิตามนิ ซลี ดลง แตก็ยงั เพยี งพอทจี่ ะใชรกั ษาโรคลักปดลักเปด ได ถา เก็บไวไมเ กิน 1 ป กระหายน้ำ มะขามปอมสดๆ เม่ือรูสึกคอแหง กระหายน้ำจัด ถาด่ืมน้ำมากกะทันหันจะทำให จุกเสียดไมสบายได ถาไดอมมะขามปอมกอน อาการกระหายน้ำและคอแหงอยางแรงจะรูสึกดีขึ้น ทนั ที ไมทำใหดมื่ นำ้ มากไป เหมาะแกก ารเดินทางไกล วิง่ มาราธอน เวลาอมก็ใชฟน กดั ลกู มะขามปอม ใหพอมนี ำ้ ซึมออกมาแลว ดูดลงคอไปเรอ่ื ยๆ จนกวาจะหมด ทองผูก คนที่ทองผูกประจำไมวาจากสาเหตุใดก็ตาม ถาไดกินมะขามปอมแลวอาการทองผูก จะหาย เนื่องจากมะขามปอมมีรสฝาดจะทำใหกินยากไปสักหนอย ควรปรุงรสใหอรอย ดวยการนำ มะขามปอมมาผาแคะเม็ดออก (กินแตเนื้อ) ประมาณ 10 ลูก ใสพริก เกลือ น้ำตาล ตำพอแหลก กินตางผลไม แตควรกินกอนนอนหรือตอนต่ืนนอนใหมๆ ในขณะที่ทองวาง วิธีลดความฝาดของ มะขามปอมก็คือ แชน้ำเกลือ โดยมีขั้นตอนดังน้ีลางมะขามปอมใหสะอาด ลวกดวยน้ำรอน และนำไป แชใ นนำ้ เกลือท่ีเค็มจัด แชไ วส ัก 2 วนั รสฝาดกจ็ ะลดลง ย่ิงแชนานรสฝาดก็ยิ่งหมดไป 79

สมนุ ไพรพน้ื บ้าน ลดไขมันในเลือด ตามภูมปิ ัญญาของหมอพนื้ บ้าน ธาตุพิการ อาหารไมยอย นำลูกมะขามปอมแหง 3-4 ลูก แชในน้ำ 1 แกว ตลอดคืน ตื่นเชา ดื่มท้ังน้ำและกินเนื้อทุกวันจนกวาอาการจะหาย มะขามปอมยังแกกระเพาะอาหารอักเสบและ โรคกระเพาะอาหาร มีกรดมากเกินไปไดดวย ถาจะใชแกกระเพาะอาหารอักเสบ ใหกินผงลูก มะขามปอ มวนั ละ 4 ครง้ั ครงั้ ละ 1-2 ชอนชา กอ นอาหารและกอ นนอน หลอดลมอักเสบ กระเพาะอาหารอักเสบ ใชรากแหง 15-30 กรัม ตมกับน้ำ ดื่มแทนน้ำ อยางนอ ยวนั ละ 3-4 ครง้ั แกน้ำเหลืองเสีย คนที่มีน้ำเหลืองเสีย คือคน ที่เปนแผลแลวหายชา แผลมีน้ำเหลืองไหลมาก หรือผิวหนังถูกอะไร นิดหนอยก็คันแลว หรืออยูดีๆ คันทั่วตัว ในคนท่ีมีน้ำเหลืองเสียควรกิน มะขามปอม 1 ลูก หลังอาหารเปน ประจำทกุ วนั แกผิวหนังอักเสบ เปนผื่นคัน ใชใบสด ปริมาณพอเหมาะ ตมกับน้ำปริมาณหน่ึงเทาตัว ใชอ าบหรือ ชะลางสวนท่ีเปน ใหทำบอยๆ อยางตอ เน่อื งกจ็ ะชวยใหผ วิ หนังดีขน้ึ 80

สมุนไพรพื้นบา้ น ลดไขมนั ในเลือด ตามภมู ปิ ัญญาของหมอพื้นบา้ น สรรพคุณทางอาหาร มะขามปอ มมคี ณุ คา ทางอาหารหลายประการเนอ่ื งจาก ผลสด มวี ติ ามนิ ซีปรมิ าณมากและคอน ขางแนนอน (วติ ามินซีในน้ำคน้ั จากผลมะขามปอม มมี ากประมาณ 20 เทา ของนำ้ สม ค้นั มะขามปอ ม 1 ผล มีปริมาณวิตามินซีเทียบเทาท่ีมีในผลสม 1-2 ผล) นอกจากนั้นยังมี สารแทนนิน รอยละ 28 ผล แหงมีกรดมิวซิก รอยละ 4-9 เปลือกผลมีกรดเอลลาจิก กรดฟลเลมลิก และสารฟนอล เน้ือผลสด มีน้ำ โปรตีน ไขมัน คารโบไฮเดรต เกลือแรตางๆ กรดนิโคตินิก วิตามินซี เพ็กทิน และ แทนนนิ จำนวนมาก เมล็ด มีน้ำมัน ประมาณรอยละ 26 นอกจากน้ีผลมะขามปอมมีวิตามินซีสูงมากท่ีสุดในบรรดา พืชทุกชนิดที่มีในโลก ในผลมีสารปองกันการเกิดออกซิไดซวิตามินซี ทำใหวิตามินซีคงตัวอยูไดนาน ผลแหง เก็บไวในท่ีเย็น เชน ในตูเยน็ นาน 365 วนั จะเสียวิตามนิ ซีไปรอ ยละ20 ผลมะขามปอมดองใน น้ำเกลือรอยละ 8 นาน 20 วัน ความเขมขนของกรดเพ่ิมข้ึนจากเดิมรอยละ 0.77 เปนรอยละ 1.44 วิตามินซีเสียไปประมาณรอยละ 68 ดองในน้ำเกลือรอยละ 10 ความเขมขนของกรดเพ่ิมขึ้นจากเดิม รอ ยละ 0.63 เปนรอยละ 1.39 วิตามินซีเสยี ไปประมาณรอ ยละ 72 นอกจากน้ใี นการดองจะมพี วกกรด ทั้งชนิดระเหยและไมระเหยเพ่ิมขึ้น ดองในน้ำเกลือรอยละ 8 จะมีปริมาณเพิ่มขึ้นมากกวาท่ีดองในน้ำ เกลือรอยละ 10 ผลมะขามปอมที่ดองดวยน้ำเกลือรอยละ 8 มีกล่ินของมันเองลดลง และมีกลิ่นหมัก ดีข้ึน สวนท่ีดองดวยน้ำเกลือรอยละ 10 มีกล่ินของมันเองลดลง ผลท่ีดองมีสีน้ำตาลแดง เน้ือนุมข้ึน ผลพองตวั มขี นาดใหญข ึน้ และบางผลกแ็ ตกออกมีรสเปร้ยี วๆเค็มๆ ผลสดถา เกบ็ ไวใ นอุณหภมู หิ อ ง (29-37 องศาเซลเซยี ส) นาน 365 วนั จะเสยี วิตามินซไี ปรอ ยละ 67 เนอ้ื ผลตากแดดใหแหง จะเสียวติ ามนิ ซไี ปประมาณรอยละ 60 ถาทำใหแ หงที่อุณหภมู ิหอง จะเสยี วิตามินซีไปไมมากนัก เนื้อผลแหงเก็บไวที่อุณหภูมิหองจะเสียวิตามินซีไปรอยละ 25 ในเวลา 2 สปั ดาห เสียวติ ามินซไี ปรอยละ 50 ในเวลา 4 สปั ดาห และเสียไปรอยละ 60 ในเวลา 48 สัปดาห 81

สมุนไพรพน้ื บา้ น ลดไขมันในเลอื ด ตามภมู ิปัญญาของหมอพืน้ บา้ น นำ้ ค้นั จากผล ใสขวดเก็บไวท ี่อณุ หภมู หิ องนาน 2 สัปดาห จะเสียวิตามนิ ซีไปมากกวา รอ ยละ 50 แตถาเก็บในตูเย็นนาน 9 สัปดาห จะเสียวิตามินซีไปนอยกวารอยละ 50 ในน้ำคั้นจากผลท่ีใสขวดเก็บ ไว จะมีความเปนกรดเพิ่มข้ึนและมีความเปนกรดคงที่ท่ี คาพีเอช (pH) เทากับ 2 แตอยางไรก็ตาม ผลมะขามปอมยังมีสารในกลุมแทนนิน ที่มีฤทธิ์เปนเชนเดียวกับวิตามินซี แตมีฤทธ์ิแรงกวาและไม สลายตวั งายเชน เดียวกับวติ ามินซี สารดงั กลา วมฤี ทธต์ิ านอนมุ ูลอสิ ระ ตา นมะเร็ง เพมิ่ ภูมิคุมกัน กำจัด พิษโลหะหนัก รักษาโรคลักปดลักเปด ท้ังยังชวยเสริมฤทธิ์วิตามินซี ดังนั้นจึงไมตองกังวลวา การกิน มะขามปอ มแปรรูปหรอื มะขามปอมแหง จะไมไดป ระโยชน นอกจากนยี้ ังพบวา มะขามปอ มมีคุณสมบตั ิตา งๆ แยกตามระบบดงั นี้ ตา นอนุมลู อิสระ สารจากมะขามปอ มตา นการเส่ือมสภาพของอวัยวะ ตานแบคทีเรีย ผลมะขามปอม ทำใหเปนกรดดวยกรดเกลือ แลวสกัดดวยอีเทอร และ แอลกอฮอล สารสกัดท้ังสองนี้มีฤทธิ์ยับย้ังการเจริญของแบคทีเรีย แตไมมีผลตอเชื้อรา สารสกัดดวย อีเทอรมีฤทธ์ิยับย้ังการเจริญของแบคทีเรียไดแรงกวาสารสกัด ดวยแอลกอฮอล ในความเขมขนขนาด 0.12 มิลลิกรัมตอมิลลิลิตร จะยับยั้งการเจริญของเช้ือ Staphylococcus aureus, Salmonella typhosa และ Salmonella paratyphi และในความเขมขนขนาด 0.42 มิลลกิ รมั ตอ มลิ ลิลิตร สามารถ ยับยั้งการเจริญของเช้ือ Staphylococcus albus, Salmonella schottmulleri และShigella dysenteriae น้ำสกัดจาก เปลือกตน มีฤทธ์ิยับยั้งการเจริญของเชื้อ Staphylococcus aureus, Streptococcus strain B, Pseudomonas aeruginosa และ Escherichia coli ผลตอระบบหัวใจและหลอดเลือด สารสกัด จากผลมะขามปอมยังมีฤทธิ์ปองกันกลามเน้ือ หัวใจตายบางสวน ลดไขมันในเลือดท้ังในสัตวทดลองและมนุษย และยังมีฤทธิ์ตานมะเร็ง มีฤทธ์ิตาน ไวรสั มีฤทธิล์ ดการอกั เสบ มฤี ทธ์ิเพม่ิ ภูมิคมุ กัน 82

สมุนไพรพนื้ บา้ น ลดไขมนั ในเลือด ตามภมู ปิ ญั ญาของหมอพน้ื บา้ น ภมู ิปญ ญาหมอพ้ืนบา น สูตร 1 สรรพคุณ ละลายไขมนั ในเสน เลอื ด บำรุงน้ำดี รกั ษาดีซา น ชว ยระบายทอง สว นประกอบ มะขามปอ มสด วิธีรบั ประทาน รบั ประทานผลมะขามปอ มสด 5-9 ผล ตอ วัน หรือจิม้ พรกิ เกลือ รบั ประทานติดตอกนั เปน เวลานาน 3 วนั สตู ร 2 สรรพคุณ ชว ยละลายไขมันในเลอื ด สว นประกอบ 1. ผลมะขามปอมแก สด 3 กิโลกรัม 2. นมเปรีย้ ว 1 ขวด (ขวด 200 ซีซ)ี 3. น้ำผงึ้ 1 กโิ ลกรมั หรอื น้ำตาลทรายแดง 1 กโิ ลกรมั 4. นำ้ สะอาด 3 ลิตร วิธีปรุง นำมะขามปอม คลุกเคลากับน้ำตาลหรือน้ำผึ้ง พรอมนมเปร้ียว หมักสวนผสมทั้งหมดไว 15 วัน ท่ีอุณหภูมิหอง หลังจากนั้นจึงเติมน้ำด่ืม 3 ลิตร หมักตออีก 3 เดือน-1 ป (ควรใชภาชนะบรรจุ อาหารได) วิธีรับประทาน นำมากรอง ดื่มน้ำหมักนี้ ประมาณวันละ 30 ซีซี (1 แกว เปก) แลวดื่มน้ำตาม 1 แกว วันละ 3 เวลา หลงั อาหาร สวนกากสามารถนำมาแชเยน็ รับประทานได 5-6 ลกู แลวด่ืมนำ้ ตาม 83

สมุนไพรพื้นบา้ น ลดไขมันในเลือด ตามภูมปิ ญั ญาของหมอพ้ืนบ้าน สตู ร 3 สรรพคุณ ลดไขมันและความดันในเลือด และฆาเชื้อโรค ชวยในระบบขับถาย ลดไขมัน ขับเสมหะ ชวยระบายออ นๆ ลดความดนั และลดชำระเมือกมันในลำไสไ ด สว นประกอบ แกน และราก อยางละ 1 กำมอื วิธที ำ ตม กับน้ำพอทว มยา ใหเดอื ดประมาณ 15-20 นาที วิธรี ับประทาน ดืม่ คร้ังละ 1 แกว กอนอาหาร วนั ละ 2 เวลา เชา-เย็น ดมื่ ติดตอกนั เปน เวลานาน 7 วนั ขอควรระวงั ไมค วรใชส ตู รน้ี สำหรบั ผูป ว ยโรคหัวใจ ท่ีมีอาการเปน ลมรวมดวย 84

สมุนไพรพืน้ บ้าน ลดไขมันในเลอื ด ตามภมู ิปัญญาของหมอพ้นื บา้ น มะเขอื เปราะ ชอ่ื ทองถิน่ /ชือ่ อน่ื เขือเพา (นครศรธี รรมราช) เขือหิน (ภาคใต) มะเขือขันคำ มะเขอื คางกบ มะเขือคำ มะเขือแจ (ภาคเหนือ) มะเขอื แจดนิ (เชียงใหม) 85

สมนุ ไพรพ้นื บ้าน ลดไขมนั ในเลือด ตามภมู ปิ ัญญาของหมอพืน้ บ้าน มะเขอื เปราะ สวนทใ่ี ช ประเทศไทยเราจะกินผลสีเขียวเปน อาหาร ทัง้ กินดิบจม้ิ นำ้ พรกิ ใสแกงปา แกงเผด็ และอน่ื ๆ แตท ่ีอินเดยี ใชผ ลเปนยา สรรพคณุ ทางยา รักษาอาการไอ หอบหืด ลดไขมนั ลดความดนั เลอื ดและยงั ลดปริมาณนำ้ ตาลในเลอื ด 86

สมนุ ไพรพ้นื บ้าน ลดไขมันในเลือด ตามภูมิปัญญาของหมอพื้นบา้ น ตวั อยา งตำรับอาหาร สามารถรับประทานไดแบบสดจ้ิมน้ำพริกและ ปรุงเปนอาหารหลายอยางโดยเฉพาะอยางย่ิงนิยมใสใน แกงเผ็ด มะเขือเปราะในแกงเผ็ดจะออนนุมและดูดเอาน้ำ และรสชาติของแกงไวมาก อีกทั้งทำใหแกงเผ็ดมีเน้ือและ ขน มากขึ้น มะเขือเปราะเวลาสุกจะมีรสหวานออ นๆ ยำเน้ือมะเขือเปราะ เคร่อื งปรุง เนื้อวัว 2 ขดี มะเขอื เปราะ 7 ผล ใบสะระแหน 1/4 ถวย หอมแดงซอย 3 หวั พรกิ ข้หี นเู ขียว แดง 10 เมด็ เกลอื ปน 1/2 ชอ นชา นำ้ ปลา 2 ชอนโตะ นำ้ ตาลทราย 1 ชอ นโตะ นำ้ มะนาว 2 ชอนโตะ วิธีปรุง เตรียมน้ำยำโดยโขลกพริกขี้หนูกับเกลือเขาดวยกันพอแหลก ใสน้ำปลา น้ำตาล น้ำมะนาว คนใหเขากันชิมรสชาติใหอรอยเด็ดถูกใจ จากนั้นแลเน้ือวัวเปนชิ้นบางๆ ขนาดพอคำ เพ่ือใหเคี้ยวงาย เวลากิน เสร็จแลวลางมะเขือเปราะใหสะอาด ตัดข้ัวท้ิงแลวผาแบงครึ่งจากนั้นก็ห่ันเปนช้ินบางๆ แลว แชพักไวในน้ำเกลือกอนเพื่อไมใหดำเม่ือโดนอากาศ นำเนื้อวัวมาลวกในน้ำเดือดจัดสัก 3-5 นาที ซ่ึง เปนเวลาท่ีเนื้อวัวไมเหนียวและยังมีรสหวานอยูแลวจึงนำมะเขือเปราะและหอมแดงซอยมาผสมราด ดวยนำ้ ยำและคลกุ เคลา ใหเ ขา กันปดทายดว ยการโรยใบสะระแหน 87

สมุนไพรพืน้ บ้าน ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภมู ิปัญญาของหมอพน้ื บา้ น สา มะเขือเปราะ เครอ่ื งปรงุ มะเขอื เปราะ 100 กรมั เนื้อหมูบด 100 กรมั หอมแดงซอย 1 ชอ นโตะ กระเทยี มสบั 1 ชอนโตะ นำ้ มันพืช 2 ชอ นโตะ พริกขหี้ นแู หง 15 เม็ด กระเทยี ม 10 กลีบ หอมแดง 5 หัว ขา หั่น 1 ชอ นชา ตะไคร ซอย 1 ชอนโตะ กะป 1 ชอ นชา ปลารา ตม สุก 1 ชอ นโตะ เกลอื 1/2 ชอนชา วิธปี รงุ ซอยมะเขือเปราะ แชน้ำเกลือ พักไว โขลกเคร่ืองแกงไดแก พริกขี้หนูแหง กระเทียม หอมแดง ตะไคร กะป ปลาราและเกลือ รวมกันใหละเอียดจากนั้นเจียวกระเทียมพอเหลือง ใสเคร่ืองแกงลงผัด ใหหอม ใสหมูสับลงผัด ใหหมูสุก ตักใสชาม พักไวใหเย็น นำมะเขือเปราะ ใสตะแกรงใหสะเด็ดน้ำ นำมาคลุกเคลากบั สว นผสมใหเ ขา กัน ใสหอมแดงซอย โรยดวยผักชตี น หอมซอย 88

สมนุ ไพรพืน้ บ้าน ลดไขมันในเลือด ตามภมู ิปญั ญาของหมอพน้ื บา้ น มะเดือ่ ชอ่ื ทอ งถิน่ /ช่ืออื่น หมากเด่ือ (อุดรธานี-อสี าน) กแู ช (แมฮอ งสอน-กะเหรีย่ ง) มะเด่อื (ลำปาง) มะเดือ่ อุทุมพร มะเดอ่ื ชมุ พร มะเดือ่ เกลี้ยง (ภาคกลาง) มะเด่ือ เดอื่ เกลย้ี ง (ภาคเหนือ-กลาง) เด่ือน้ำ (ภาคใต) 89

สมุนไพรพน้ื บ้าน ลดไขมนั ในเลือด ตามภมู ปิ ญั ญาของหมอพื้นบา้ น มะเด่อื สวนที่ใช ใชไ ดท้ังเปลอื กของลำตน ราก ผล ผลสกุ สรรพคุณทางยา เปลอื กตน รสฝาด แกทองรวง ชะลางบาดแผล สมานแผล แกประดง ผ่ืนคันแกไขทองเสีย ไขรากสาดนอ ยและแกธ าตพุ ิการ ราก รสฝาดเย็น แกไ ข กระทงุ พิษไข ถอนพิษไข และแกท อ งรว ง ผล รสฝาดเยน็ แกท องรว ง และสมานแผล ผลสุก เปนยาระบาย 90

สมนุ ไพรพนื้ บา้ น ลดไขมนั ในเลือด ตามภมู ิปญั ญาของหมอพน้ื บ้าน สรรพคุณทางอาหาร คุณประโยชนตอสุขภาพของมะเดื่ออยูในรูปของแรธาตุและวิตามิน มะเดื่ออุดมไปดวย วิตามิน เอ วิตามินบี 2 แคลเซ่ียม เหล็ก ฟอสฟอรัส แมงกานีส โซเดียม โปแตสเซียม และคลอรีน ในมะเด่อื 3 ผล ใหใยอาหาร 5 กรมั จงึ ชวยในการทำหนา ทข่ี องลำไส และปอ งกันทองผกู ใยอาหารใน มะเด่ือยังชวยลดน้ำหนักไดอีกดวย และเปนอาหารท่ีแนะนำสำหรับคนอวน มะเดื่อมีวุนเพกติน ซ่ึงเปนใยอาหารที่ละลายได เม่ือใยอาหารนี้ผานเขาไปในระบบยอยอาหาร จะดูดซับคราบ คอเลสเตอรอลและนำออกไปจากรางกาย นอกจากนี้ในมะเดื่อแหงมีกรดฟนอล โอเมกา 3 และ โอเมกา 6 กรดไขมันเหลานี้ชวยลดความเส่ียงการเปนโรคหลอดเลือดหัวใจ ใบมะเดื่อชวยลดปริมาณ อินซูลินท่ีจำเปนในผูปวยเบาหวานที่ตองฉีดอินซูลิน มะเด่ืออุดมดวยโปแตสเซียมที่ชวยควบคุม น้ำตาลในเลือด โดยโปแตสเซียมสูงแตมีปริมาณโซเดียมต่ำ ดังน้ันมันจึงชวยปองกันไมใหเกิดความ ดนั โลหติ สูง แคลเซียมในมะเด่อื จะชว ยเพม่ิ ความแข็งแรงใหแกกระดกู วิธปี รุง มะเด่ือเปนผลไมท่ีมีรสหวานและนุม เปลือกของมันใชทดแทนน้ำตาลได มะเดื่อแปรรูปจะใช สำหรับทำพาย พุดดง้ิ เคก เบเกอร่ี แยม เจลล่ี และผลไมกวน ขอ ควรระวงั การรบั ประทานมะเดือ่ มากเกนิ ไปอาจทำให ทองรวงได มะเด่ือแหง มนี ้ำตาลสูงและอาจ ทำใหฟ นผุได 91

สมนุ ไพรพ้ืนบา้ น ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภมู ปิ ญั ญาของหมอพน้ื บา้ น มะนาว ชอ่ื ทองถิ่น/ชอื่ อ่นื สมนาว โกรยชะมา ปะนอเกล ปะโหนง กลยาน มะนอเกละ มะเนาดเล สมมะนาว ลีมานปี ห หมากฟา 92

สมนุ ไพรพนื้ บา้ น ลดไขมันในเลอื ด ตามภมู ปิ ัญญาของหมอพนื้ บ้าน มะนาว สว นท่ใี ช ผวิ ผลมะนาว นำ้ มะนาว เมลด็ ราก ใบ เปลอื กตน สรรพคณุ ทางยา แกกระหายน้ำ คอแหง ไมมีเสียง ผลสดคั้นเอาน้ำมาดื่ม แกถูก แมงปอ งตอย หรือตะขาบกัด ผลสดค้นั เอานำ้ ทาบริเวณท่ถี กู กัด หรือชวย บรรเทาอาการคลื่นไส อาเจียน เปนลม โดยใชเปลือกผลสด นำมาขยี้ผิว สูดดม ปวดฝ ใหใชรากสด นำมาฝนกับสรุ าแลว ใชท า น้ำมะนาวผสมผงกำมะถนั ใชท ากอนนอน แกอ าการกลาก เกลื้อน หิด ใชน้ำมะนาวทาที่ตุมคัน ท้ิงไวใหแหง ลางน้ำสบูแลวเช็ดใหแหง แลว ใชแ ปงทาตมุ คัน แกน ำ้ กัดเทา ผลัดเซลลผิว ลดรอยดางดำ ใชน้ำมะนาว 1 ชอนชา ผสมน้ำผึ้ง 2 ชอนโตะ คนใหเขากัน ทาใหทั่วใบหนา ทิ้งไวสักครู ลางออกดวย น้ำสะอาดแลวซับใหแหง ทำสัปดาหละครั้ง ผิวหนาจะดูสดใส หรือใช น้ำมะนาวผสมนำ้ แชอาบ 93

สมุนไพรพ้นื บ้าน ลดไขมนั ในเลือด ตามภูมิปญั ญาของหมอพ้ืนบ้าน สรรพคณุ ทางอาหาร สารดีลิโมนิน เปนสารท่ีทำใหเกิดความขมใน น้ำมะนาว และน้ำมันผิวมะนาว พบมากบริเวณ ผิวเปลือกมะนาวมีสารดีลิโมนิน เปนองคประกอบ หลักเกินกวารอยละ 90 พบวาน้ำมันผิวมะนาว มีสารกลุมฟลาโวนอยด ประกอบดวยสารเฮสเพอริดิน (hespenidin) รูทิน (rutin) และนาริงจิน (naringin) และลิโมนิน (limonin) เปน ฟลาโวนอยด หลักของพืช ตระกูลสม จากนี้จะเรียกสารกลุมน้ีวา ฟลาโวนอยด สม มีผลเพ่ิมไขมันท่ีดี ลดไขมันไมดี ลดปริมาณไขมันรวม ลดความดันเลือด ปองกันการเกิด โรคหลอดเลือดหัวใจ 94

สมุนไพรพืน้ บา้ น ลดไขมันในเลอื ด ตามภมู ปิ ญั ญาของหมอพ้นื บ้าน ตวั อยา งตำรับอาหาร น้ำมะนาว วธิ ีปรงุ ชงน้ำตาลดวยน้ำรอนพอละลาย เติมเกลือปริมาณเล็ก นอย จากนั้นคั้นน้ำมะนาวลงไปใหเขากัน ชิมรสตามใจชอบ อาจดื่มน้ำอุนๆ หรือใสน้ำแข็งด่ืมชุมคอ อาจจะเอาไปปนตอ เปนไอศครีมรสมะนาว ประกอบดวยวิตามินซี ปองกันเลือด ออกตามไรฟน หวัด ผสมในเคร่ืองด่ืมและอาหารเพิม่ รสชาติ ปลากะพงน่งึ มะนาว เคร่อื งปรุง เน้ือปลากะพง 500 กรัม นมสดจืด 1 กลอง หรือ 250 มิลลิลิตร ผักชี เกลือ พริกขี้หนูสับ กระเทียม (ปอกเปลือก) ตามชอบ นำ้ ตาล นำ้ ปลา 1 สว น มะนาว 1 สว น วธิ ปี รงุ ลางปลาใหสะอาด และใชมีดกรีดเนื้อปลาเปนรอย ๆ เพ่ือใหเคร่ืองปรุงรสเขาถึงเน้ือปลา แชปลาดวยนมสดเพ่ือดับกลิ่นคาวปลา ประมาณ 15 นาที นำปลามาปรุงรสดวยเกลือเล็กนอย นำปลาวางบนจานแลวนำนึ่งประมาณ 15-20 นาที (ตามความมากนอยของปริมาณปลา) เมื่อเน้อื ปลาสกุ ไดท แี่ ลว ราดดว ยนำ้ จม้ิ ท่ปี รงุ รส โรยผักชี ตกแตง ดวยมะนาวหนั่ เปนแวนบางๆ การเตรียมน้ำจ้ิม โขลกพริกกระเทียมเขาดว ยกัน ปรงุ รสดวยนำ้ ปลาและนำ้ มะนาวอยางละ 1 สว น และนำ้ 95

สมนุ ไพรพ้นื บ้าน ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภมู ปิ ญั ญาของหมอพื้นบ้าน น้ำพริกผวิ มะนาว เคร่ืองปรงุ มะนาว 1 ลูก กุงแหง (หรือปลากรอบ) 1/4 ถวย หอมปอกเปลือกซอยหยาบ 1 ชอนโตะ กระเทียมปอกเปลือกซอยหยาบ 1 ชอ นโตะ พริกข้หี นู 5-6 เม็ด กะป 1/2 ชอ นชา นำ้ ตาลปบ 2 ชอ นชา น้ำปลาเลก็ นอ ย (ถา ไมเค็ม) วธิ ีปรุง คอยๆ เฉือนผิวมะนาวออกทั้งลูก พยายามอยาใหตดิ เนอ้ื ในสีขาว หั่นเปน ชิน้ เล็ก โขลกพอแหลก โขลกกุงแหงหรือปลากรอบใหล ะเอียด ใสห อมแดง กระเทยี ม พริกขห้ี นู กะป ตำรวมกนั แลว ปรุงรสดวย น้ำตาล น้ำมะนาว ใสผิวมะนาวที่ตำไว ชิมรสตามชอบ รับประทานกับปลายางทุกชนิด เชน ปลาชอน ปลาสลิด ปลาอินทรีย หรือกุงตม ผัก เชน ผักเส้ียน ผักหอมดอก ชะอมชุบไขทอด มะเขือเปราะ ถวั่ ฝกยาว เปนตน 96

สมนุ ไพรพ้นื บา้ น ลดไขมนั ในเลอื ด ตามภมู ปิ ัญญาของหมอพน้ื บ้าน ภูมปิ ญ ญาหมอพน้ื บา น สูตร 1 สรรพคุณ ลดไขมันอุดตันในเลอื ด ลดนำ้ ตาลในเลอื ด สวนประกอบ 1. มะนาว 3 ลกู 2. พริกไทยเม็ด 1 ชอ นชา 3. เกลอื เลก็ นอ ย ประมาณครง่ึ ชอ นกาแฟ 4. กระเทียม 3 กลบี วธิ ีทำ ตำพรกิ ไทยกบั กระเทยี มใหเ ขากัน แลว บบี น้ำมะนาวใส เตมิ เกลือเลก็ นอ ย วิธีรับประทาน ตกั รับประทานใหห มดภายใน 1 ครง้ั แลวดื่มน้ำตาม 1 แกว ทำรบั ประทานครง้ั ตอครั้ง วนั ละ 1 ครงั้ ถาจะใหดีควรรับประทานหลงั อาหารกลางวนั (เวลาประมาณ 14.00 น.) ขอ ควรระวัง คนท่ีเปนแผลในกระเพาะอาหารและลำไสไมควรรับประทาน เพราะจะทำใหมีอาการปวดทอง เพมิ่ ขนึ้ 97

สมุนไพรพน้ื บา้ น ลดไขมันในเลือด ตามภมู ิปญั ญาของหมอพน้ื บ้าน สูตร 2 สรรพคุณ ลดไขมันอดุ ตนั ในเลือด ลดนำ้ ตาลในเลอื ด สว นประกอบ 1. มะนาว 3 ลกู 2. นำ้ ตาลทราย 3 ชอนโตะ 3. กระเทียม 7 กลีบ วิธที ำ นำมะนาวมาผาซกี แลว นำไปผสมกับกระเทียม นำ้ ตาล แลวนำไปปน ละเอียด วิธีรบั ประทาน รับประทานใหห มดภายใน 1 วนั รบั ประทาน 2 ครัง้ ตอ สัปดาห สตู ร 3 สรรพคณุ ลดไขมนั ในเสน เลือด สว นประกอบ ก่ิงมะนาวสด หัน่ ยาว 1 คบื 1 กำมอื (หรอื หนัก 10 บาท) วิธีทำ นำตวั ยาใสหมอ เติมนำ้ พอทวมยา ตม พอเดอื ดนาน 15-20 นาที วธิ ีรับประทาน ดืม่ ครั้งละ 1 แกว กอ นอาหาร วนั ละ 2 เวลา เชา -เย็น ไมค วรดื่มติดตอ นานเกิน 7 วนั เพราะจะทำใหผ ูท่มี ีอาการปว ยมไี ขสูง หรอื ผปู วยดซี านหา มรับประทานจะทำใหปวดภายในเพิ่มขึน้ 98