โครงการการสร้างองค์ความรู้เพื่อหาแนวทางการลดผู้ต้องขังในเรือนจำ pw

offline) สาํ หรบั Gaming Disorder ความผดิ ปกตขิ องพฤตกิ รรมเล่นเกม มลี กั ษณะคอื เป็นรปู แบบของพฤตกิ รรม เลน่ เกม เกมดจิ ติ อล หรอื วดี โี อเกม เป็นประจาํ หรอื เล่นซ้ําๆ โดยอาจเป็นแบบออนไลน์ เชน่ ผ่านอนิ เตอรเ์ น็ต หรอื แบบออฟไลน์ แสดงออกโดย ความบกพรอ่ งในการควบคมุ การเล่นเกม เช่น เรม่ิ เล่น ความถ่ี ความเขม้ ขน้ ระยะเวลา การหยดุ เล่น หรอื รายละเอยี ดการเล่น ใหค้ วามสําคญั ต่อการเลน่ เกมจนกระทงั่ ใหค้ วามสาํ คญั ต่อเกม เหนือสง่ิ น่าสนใจอ่นื ในชวี ติ และกจิ กรรมประจาํ วนั และยงั คงเลน่ เกมต่อไปหรอื เลน่ เกมมากขน้ึ ทงั้ ทเ่ี กดิ ผลเสยี ตามมาแลว้ โดยรปู แบบพฤตกิ รรมมคี วามรนุ แรงมากพอทจ่ี ะทาํ ใหเ้ กดิ ความบกพรอ่ งอยา่ งเหน็ ไดช้ ดั ต่อบุคคล ครอบครวั สงั คม การเรยี น การทาํ งาน หรอื หน้าทส่ี าํ คญั ดา้ นอ่นื รปู แบบพฤตกิ รรมเล่นเกมอาจเป็นแบบต่อเน่ือง เป็นประจาํ หรอื เป็นพกั ๆ แต่ซ้าํ ๆ พฤตกิ รรมเลน่ เกมและลกั ษณะดงั กล่าวมกั แสดงออกใหเ้ หน็ ชดั ตลอดชว่ งเวลา อยา่ งน้อย 12 เดอื นจงึ จะสามารถใหก้ ารวนิ จิ ฉัยได้ แต่ระยะเวลาอาจสนั้ ลงหากครบตามขอ้ กาํ หนดวนิ ิจฉยั และมี อาการรนุ แรง DSM-5 อธบิ ายลกั ษณะทส่ี มั พนั ธก์ บั Online (Internet) Gaming Disorder ไวด้ งั น้ี ลกั ษณะประชากร และภาวะทน่ี ํามาก่อน มกั เรม่ิ ตน้ เล่นในวยั เดก็ และเล่นมากเกนิ ไปในวยั รนุ่ การเลน่ เกมออนไลน์พบในผชู้ าย มากกว่าผหู้ ญงิ การเรยี นตกต่ําไมไ่ ดต้ ามทค่ี าดหวงั มคี วามกงั วลในการเขา้ สงั คม มภี าวะซมึ เศรา้ โรคออทสิ ซมึ (Autistic spectrum disorder including Asperger’s) โรคสมาธสิ นั้ (ADHD) มปี ัญหาความสมั พนั ธก์ บั พอ่ แม่ มี ปัญหาและผลกระทบของ Online (Internet) Gaming Disorder ปัญหาเหล่าน้มี กั จะเกดิ ขน้ึ เน่อื งจากคนนนั้ ใช้ เวลาเลน่ เกมนานมาก อาจนานถงึ 12-14 ชวั่ โมงต่อวนั ขาดเรยี นบอ่ ย ตอ้ งออกจากโรงเรยี นหรอื มหาวทิ ยาลยั ก่อนเวลาอนั ควร วนั _คนื สลบั กนั ไมร่ กู้ ลางวนั กลางคนื พฤตกิ รรมรนุ แรงเวลาเทคโนโลยมี ปี ัญหา (อาจเรยี กว่า เป็นอาการถอนหรอื withdrawal phenomenon) ไมไ่ ดส้ มั ผสั กบั แสงอาทติ ยเ์ พยี งพอ มวลกระดกู น้อย ความ แขง็ แรงของกลา้ มเน้ือลดลง น้ําหนกั น้อย หรอื น้ําหนกั เกนิ ดม่ื แต่น้ําหวานแคลอรส่ี ูง เสน้ เลอื ดอุดตนั และอาจ ตายกะทนั หนั ภาพต่อไปน้ีแสดงภาวะตดิ เกม ตดิ พนนั ตดิ สารเสพตดิ ในประชากรซง่ึ ประชากรสว่ นใหญ่อาจไม่ พบปัญหา ขณะทอ่ี าการเสพตดิ ทร่ี นุ แรงพบในประชากรสดั ส่วนน้อย เดก็ ติดเกมและผลกระทบ โดย พญ.ทพิ าวรรณ บูรณสนิ สถาบนั สุขภาพจติ เดก็ และวยั รนุ่ ราชนครนิ ทร์ จากการสมั มนาเชงิ วชิ าการเรอ่ื ง “การเสพตดิ ยอ้ นอดตี ส่อู นาคต : ปัญหาและทางออก” [Back to the Future of Addiction: Problems and Solutions] ในวนั ท่ี 9-10 สงิ หาคม 2561 สมองเดก็ เสพตดิ “เกม” งา่ ยพอๆ กบั “ยาเสพตดิ ” โดยเฉพาะการเล่นเกมนานเกนิ กวา่ 2 ชวั่ โมงต่อวนั ในวนั หยดุ จะยงิ่ เพมิ่ ความเสย่ี งการตดิ เกมถงึ 2.5 เทา่ ในดา้ น PFC สมองสว่ นฉลาดคดิ เดก็ มี Mental Flexibility หากไดฝ้ ึกคดิ แบบมเี หตุผล มกี ารฝึกแบ่งเวลาเล่นอยา่ งสรา้ งสรรค์ มี Self-Regulation หากไดฝ้ ึกการทบทวน ความคดิ ก่อนการตดั สนิ ใจเลอื ก ฝึกการรอคอยในสงิ่ ทอ่ี ยากได้ ฝีกการยบั ยงั้ ชงั่ ใจในพฤตกิ รรมเสย่ี ง ฝึกกําหนด ลมหายใจเขา้ ออก และมี Working Memory หากไดฝ้ ึกการวางเป้าหมายในชวี ติ ฝึกทกั ษะการใชภ้ าษาหลกั และ ภาษาสากล แต่เมอ่ื ตดิ เกมแลว้ “สมองส่วนคดิ ” หรอื PFC จะทาํ งานลดลงผดิ ปกติ โดยความฉลาดในการเรยี นรู้ ทางวชิ าการลดลงไปเรอ่ื ยๆ อาการแรกเรมิ่ คอื เสยี สมาธิ จดจอ่ อะไรไมไ่ ดน้ าน คดิ เลขชา้ ลง คดิ ตามเหตุผลไมไ่ ด้ หลงๆ ลมื ๆ สะเพรา่ บอ่ ยๆ เรยี นไมท่ นั เพอ่ื น ผลการเรยี นแยล่ งเรอ่ื ยๆ เมอ่ื ตดิ เกมแลว้ “สมองสว่ นอยาก” หรอื รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 101 / 152

LS จะทาํ งานมากผดิ ปกติ โดยกลายเป็นคนใจรอ้ น หุนหนั พลนั แลน่ รอคอยอะไรนานๆ ไมไ่ ด้ ทส่ี าํ คญั คอื ขาด ความยบั ยงั้ ชงั่ ใจ ชอบความเสย่ี งอนั ตรายต่อตวั เอง คมุ อารมณ์ตวั เองไมไ่ ด้ บางคนกา้ วรา้ ว ใชค้ วามรนุ แรง บ่อยๆ กบั คนในครอบครวั และคนใกลช้ ดิ บางคนถงึ ขนั้ มอี าการหลอน หลงผดิ จากความเป็นจรงิ ซง่ึ อาการแบบน้ี เรยี กว่า “โรคจติ ” ในเกมทย่ี ง่ิ มคี วามรนุ แรง ต่อสู้ สนุก ต่นื เตน้ ทา้ ทาย และการไดร้ บั คะแนนในเกมเป็นรางวลั ตอบสนองทนั ทจี ะยง่ิ กระตุน้ การหลงั่ ของสาร Dopamine ทศ่ี ูนยแ์ ห่งความสุขในสมองหรอื Brain’s Pleasure Center ทาํ ใหย้ งิ่ เล่นยงิ่ เคลม้ิ แบบน้ีเรยี กว่า “การเสพตดิ เกมทางสมอง” ซง่ึ ไมแ่ ตกต่างจากการทส่ี มองถูกกระตุน้ ดว้ ยการเสพยาเสพตดิ เมอ่ื ชวี ติ จรงิ การไดร้ างวลั ไมไ่ ดเ้ กดิ ขน้ึ กนั ไดง้ า่ ยดาย จงึ เกดิ ปัญหาในการดํารงชวี ติ เสมอ ปัญหาและผลกระทบจาก E-Sports ในเดก็ วยั รนุ่ และ เยาวชนพบวา่ มปี ัญหาสุขภาพจติ เดก็ และวยั รนุ่ อย่างชดั เจน มี ปัญหาทางการศกึ ษาเลา่ เรยี นตามระดบั สตปิ ัญญาปกติ มปี ัญหา การถูกล่อลวง ลว่ งละเมดิ และอาชญากรรม รวมถงึ มปี ัญหา ความมนั่ คงทางเศรษฐกจิ และสงั คม ขณะทป่ี ัญหาทางสุขภาพ พบว่า การเล่นเกมกระตุน้ อาการลมชกั ความเมอ่ื ยลา้ การ อกั เสบของระบบกลา้ มเน้ือ การอกั เสบของเสน้ เอน็ ต่างๆ ปวด คอ บ่า ไหล เจบ็ หลงั เสน้ เอน็ กดระบบประสาท ภาวะทพุ โภชนาการ ขาดสารอาหาร เป็นโรคอว้ น และปัญหาสายตาก่อน พญ.ทพิ าวรรณ บรู ณสนิ วยั อนั ควร สถาบนั สุขภาพจติ เดก็ และวยั รนุ่ ราชนครนิ ทร์ นอกจากน้ี ยงั พบภาวะกา้ วรา้ วจากการเล่นเกมทม่ี เี น้อื หารุนแรง การเล่นเกมจนแยกไมอ่ อกระหว่างโลก แห่งเกมกบั โลกแห่งความเป็นจรงิ โดยเฉพาะในเดก็ วยั ประถมอาจสบั สนระหวา่ งสองสภาวะน้ีไดง้ า่ ย การรบั พฤตกิ รรมและภาษาทห่ี ยาบคายมาจากผเู้ ล่นคนอ่นื รบั ขอ้ มลู ทอ่ี าจเป็นอนั ตรายกลบั มาทต่ี วั ของเดก็ เอง ความ วติ กกงั วลและซมึ เศรา้ เพม่ิ ขน้ึ บกพรอ่ งในการควบคุมตนเองและการยบั ยงั้ ชงั่ ใจ เสยี สมาธิ ไมส่ ามารถดาํ เนิน ชวี ติ ไปยงั เป้าหมายทต่ี งั้ ใจไวไ้ ด้ อกี ทงั้ การใชเ้ วลาทม่ี ากเกนิ ไปในการหมกมนุ่ เลน่ เกมจนแยกตวั ออกจากสงั คม ปัญหาสขุ ภาพจติ เดก็ และวยั รนุ่ ทพ่ี บบ่อยจาก E-Sports อนั ดบั หน่งึ คอื โรคตดิ เกมและโรคตดิ การพนนั รองลงมา คอื ปัญหาการเรยี น การควบคุมอารมณ์ต่ํา ดอ้ื ต่อตา้ น กา้ วรา้ วรนุ แรง โกหก ลกั ขโมย และเลน่ การพนนั การรกั ษากต็ อ้ งใชย้ าช่วย เช่น ยาลดอาการอยากเล่น ยาถอนอาการหงุดหงดิ เมอ่ื ไมไ่ ดเ้ ลน่ ซง่ึ เป็นยาใน กลุ่มตา้ นเศรา้ รวมถงึ การรกั ษาโรครว่ มทางจติ เวชอ่นื ๆ มกี ารทาํ จติ บาํ บดั การสมั ภาษณ์เพ่อื สรา้ งแรงจงู ใจ การ สรา้ งเสรมิ ศกั ยภาพในตวั ของผปู้ ่วยใหเ้ ปลย่ี นแปลงพฤตกิ รรมหรอื พฒั นาตนเองในทางทด่ี ขี น้ึ นอกจากน้ี ยงั ตอ้ ง ใหก้ ารศกึ ษากบั ผูป้ กครองใหร้ เู้ ท่าทนั เกม รกู้ ลไกการใหร้ างวลั และการลงโทษ กลุ่มบาํ บดั ดนตรบี าํ บดั ศลิ ปะ บาํ บดั และละครบําบดั เพราะวยั รุ่นชอบทจ่ี ะไดแ้ สดงออก ไดพ้ ดู และมกี ระบวนการกลุ่มทจ่ี ะไดร้ บั ฟัง รวมถงึ ค่ายบาํ บดั ทม่ี พี อ่ แมล่ กู เพอ่ื สรา้ งเสรมิ ใหเ้ ดก็ มภี มู คิ ุม้ กนั มคี วามเขม้ แขง็ ทางอารมณ์ และรเู้ ท่าทนั สอ่ื ครอบครวั ตอ้ งมเี ป้าหมายรว่ มกนั ในการลด ละ เลกิ เกม มเี วลาคุณภาพดว้ ยกนั ใหส้ ามารถดาํ รงชวี ติ ประจาํ วนั ในแนวทาง ปกตติ ่อไป รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 102 / 152

ทางออกของปัญหาการเสพตดิ พฤตกิ รรมทเ่ี ก่ยี วขอ้ งกบั เทคโนโลยแี ละการสอ่ื สาร ไดแ้ ก่ การป้องกนั ก่อนการแกไ้ ขทงั้ ในระดบั บุคคล ระดบั ชมุ ชน และระดบั สงั คม ส่งเสรมิ ใหเ้ ดก็ รเู้ ท่าทนั ส่อื และภยั ออนไลน์ โดย กาํ หนดอายใุ นการเขา้ ถงึ เทคโนโลยแี ละการส่อื สาร ระบุเน้อื หาความเสย่ี ง อาทิ เพศ หลอกลวง ต่อสู้ รนุ แรง เลยี นแบบ ตงั้ กฎกตกิ าภายในบา้ น สรา้ งทกั ษะควบคุมตนเองในการใชอ้ ุปกรณ์สอ่ื สาร อาทิ การคมุ เวลาในการ ใชง้ าน และกาํ หนดหน้าทค่ี วามรบั ผดิ ชอบในการเรยี นรกู้ ่อนการเลน่ กาํ หนดเป้าหมายในชวี ติ ต่อตนเอง ครอบครวั และสงั คมส่วนรวม พ่อแมช่ แ้ี นะ ตดิ ตาม ป้องปรามพฤตกิ รรมทไ่ี มเ่ หมาะสม มกี จิ กรรมทดแทน มี พน้ื ทป่ี ลอดภยั สรา้ งสรรคก์ ารเล่น มที างอ่นื ใหเ้ ลอื กลงมอื ทาํ จรงิ จงั เพ่อื เปลย่ี นแปลงพฤตกิ รรมและพฒั นาตนเอง อยา่ งไรกต็ าม เดก็ สามารถเล่นเกมได้ แต่เลน่ แบบสรา้ งเสรมิ สุขภาพ โดยชมรมจติ แพทยเ์ ดก็ และวยั รนุ่ แหง่ ประเทศไทย พ.ศ. 2559 ใหค้ าํ แนะนําวา่ พ่อแมค่ วรใหค้ าํ แนะนําก่อนอนุญาตใหเ้ ดก็ เล่นเกม กําหนดอายเุ ดก็ ทเ่ี หมาะสมในการเล่นเกม กําหนดเวลาและความรบั ผดิ ชอบ มกี จิ กรรมสรา้ งสรรค์ ดตี ่อสขุ ภาพ ทาํ จติ อาสาสงั คม ทดแทนเกม จดั การการเขา้ ถงึ และสง่ เสรมิ ความปลอดภยั ในการเล่นเกม โดยอายเุ ดก็ ทเ่ี หมาะสมในการเล่นเกม ไดแ้ ก่ อายุ 3-6 ปี เล่นไดเ้ ฉพาะเกมสง่ เสรมิ การศกึ ษาทม่ี ผี ปู้ กครองควบคมุ อายุ 6 ปีขน้ึ ไป เลน่ เกมสาํ หรบั เดก็ แต่ละวยั เทา่ นัน้ หลกี เลย่ี งเกมทม่ี คี วามรนุ แรง อายุ 13 ปีขน้ึ ไป อาจสนใจเกมต่อสแู้ ละความรนุ แรงมากขน้ึ ควร หลกี เลย่ี งเกมทม่ี เี น้ือหาความรุนแรงเกนิ ไป เช่น ฉากต่อสนู้ องเลอื ด และหา้ มเลน่ เดด็ ขาดในเกมทม่ี กี ารวางแผน ฆา่ ศตั รู เพศสมั พนั ธ์ ด่าหยาบคาย พนนั และยาเสพตดิ ทงั้ น้ี ไมแ่ นะนําใหเ้ ดก็ อายนุ ้อยกวา่ 3 ปี เล่นเกม คอมพวิ เตอรท์ ุกชนิด ------ ------------ ในอดตี มนุษยแ์ หวกวา่ ยอย่กู บั สงิ่ เสพตดิ อยไู่ มก่ ช่ี นิด เช่น บหุ ร่ี แอลกอฮอล์ และยาเสพตดิ แต่ในปัจจบุ นั ไมใ่ ช่เพยี งการเสพตดิ ยาเสพตดิ เท่านนั้ ทเ่ี ป็นภยั ต่อมวลมนุษยชาติ พฤตกิ รรมเสพตดิ ของมนุษยไ์ มจ่ าํ เป็นตอ้ ง เกดิ จากสารเสพตดิ ดงั ทน่ี กั ประสาทวทิ ยาเคยเช่อื แต่งานวจิ ยั จาํ นวนมากในปัจจุบนั แสดงใหเ้ หน็ ว่าการเสพตดิ พฤตกิ รรมทาํ ใหเ้ กดิ การตอบสนองต่อสมองในรปู แบบเดยี วกบั ทเ่ี กดิ ขน้ึ จากการเสพตดิ สารเสพตดิ ในยคุ รว่ ม สมยั พฤตกิ รรมการเสพตดิ (Addictive Behaviors) ของมนุษยไ์ มจ่ าํ เป็นตอ้ งเกดิ จากยาเสพตดิ ดงั ทเ่ี คยเขา้ ใจกนั มาแต่เดมิ แต่อาจเกดิ จากสารเสพตดิ อ่นื และพฤตกิ รรมต่างๆ ทเ่ี รยี กว่าการเสพตดิ พฤตกิ รรม (Behavioral Addictions) ในปี พ.ศ. 2561 โครงการกําลงั ใจไดเ้ ปิดมุมมองและชกั ชวนใหท้ กุ ภาคสว่ นมารว่ มคดิ และรว่ ม แสวงหาแนวทางป้องกนั เพราะมฉิ ะนัน้ อาจเกดิ ปัญหาเช่นเดยี วกบั การเสพตดิ ยาเสพตดิ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 103 / 152

บทท่ี 4 ปฏิบตั ิการนําร่องในเรือนจาํ ตอบวตั ถุประสงคท์ ่ี  เพอ่ื แสวงหาแนวทางในการแกป้ ัญหาคนลน้ เรอื นจาํ ในมติ ติ ่างๆ กจิ กรรมในปี พ.ศ. 2558 กจิ กรรมในปี พ.ศ. 2559 กจิ กรรมในปี พ.ศ. 2560 กจิ กรรมในปี พ.ศ. 2561 ----- การพฒั นาผนู้ ํา การสรา้ งองคค์ วามรู้ การสมั มนาเชงิ วชิ าการ การเปลย่ี นแปลงและ ยาเสพตดิ กบั ส่อื มวลชน เรอ่ื ง การเสพตดิ ยอ้ น กจิ กรรมเสรมิ สรา้ ง อดตี ส่อู นาคต : ปัญหา กาํ ลงั ใจ เพ่อื ช่วยเหลอื รบั ฟังความคดิ เหน็ ผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ ดอย สอ่ื มวลชนต่อปัญหา และทางออก” ราง จงั หวดั เชยี งราย ผตู้ อ้ งขงั ลน้ เรอื นจาํ แนวทางการแกป้ ัญหา (ผเู้ รยี นในหลกั สตู ร และศกึ ษาดงู าน ณ การเสพตดิ อยา่ งยงั่ ยนื “กําลงั ใจ” รนุ่ ท่ี 6) เรอื นจาํ กลางอุดรธานี ณ มลู นธิ แิ มฟ่ ้าหลวง 20-21 กุมภาพนั ธ์ 2560 9 สงิ หาคม 2561 29 กรกฎาคม 2559 การพฒั นาผตู้ อ้ งขงั ดว้ ยศาสตรพ์ ระราชา ณ เรอื นจาํ ดอยราง จงั หวดั เชยี งราย มนี าคม – ตุลาคม 2560 โครงการกาํ ลงั ใจ รว่ มกบั ศูนยว์ ชิ าการสารเสพตดิ ภาคเหนือ มหาวทิ ยาลยั เชยี งใหม่ ดาํ เนินกจิ กรรม ปฏบิ ตั กิ ารนํารอ่ งในเรอื นจาํ และการทาํ งานรว่ มกบั ภาคเี ครอื ขา่ ย เพ่อื แสวงหาแนวทางในการแกป้ ัญหาคนลน้ เรอื นจาํ ในมติ ติ ่างๆ โดยเป็นการดาํ เนินกจิ กรรมทต่ี ่อเน่อื งจากปี พ.ศ. 2559-2561 ใน 4 การพฒั นาผนู้ ําการ เปลย่ี นแปลง การพฒั นาผตู้ อ้ งขงั ดว้ ยศาสตรพ์ ระราชา และการสรา้ งองคค์ วามรยู้ าเสพตดิ กบั สอ่ื มวลชน ดงั ความ สรปุ โดยสงั เขปต่อไปน้ี วนั ท่ี 25 มนี าคม 2557 พระเจา้ หลานเธอพระองค์ เจา้ พชั รกติ ยิ าภา ไดป้ ระทานคาํ แนะนําในเรอ่ื งการจดั การ ปัญหายาเสพตดิ และปัญหาของกระบวนการยตุ ธิ รรมท่ี ลน้ ระบบไวซ้ ง่ึ เราทกุ คนควรนําไปขบคดิ และเป็นแนวทาง ในการทาํ งานทงั้ ในส่วนของผบู้ งั คบั ใชก้ ฎหมายและผทู้ ่ี ถกู บงั คบั ใชก้ ฎหมาย … “เรามาพดู กนั ถงึ จดุ สุดทา้ ยของกระบวนการยตุ ธิ รรมในวนั น้คี อื เรอื นจาํ เราพบเหน็ วา่ มผี หู้ ญงิ จาํ นวน มากทม่ี คี วามผดิ ขอ้ หาคดยี าเสพตดิ เขา้ สเู่ รอื นจาํ หากกระเถบิ ขน้ึ ไปหน่อยหน่งึ มกี ารแยกแยะอย่างไรถงึ จะให้ คนเขา้ ส่เู รอื นจาํ น้อยลง กรณนี ้ีถา้ อยากทจ่ี ะมงุ่ ประเดน็ ลงไปทค่ี ดยี าเสพตดิ ไดร้ บั ฟังมาแลว้ ว่าเหน็ ควรอยา่ งยง่ิ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 104 / 152

ทจ่ี ะขดี เสน้ แบง่ ทช่ี ดั เจนระหวา่ งผเู้ สพผใู้ ชย้ าเสพตดิ และการปรบั ทศั นคตขิ องความเขม้ แขง็ ทจ่ี ะไมก่ ลบั ไปพง่ึ พงิ อกี เลย ความคดิ ความคาํ นงึ ถงึ ยาเสพตดิ กเ็ หมอื นกบั คดิ ถงึ แฟนเก่า คดิ ถงึ เท่าไหร่ เวลาผา่ นไปนานเท่าไหรก่ ย็ งั กลบั ไปคดิ ถงึ อยู่ แต่อาจตอ้ งถามกนั แลว้ ว่าจะทําอยา่ งไรทจ่ี ะยอมรบั ไดว้ ่าเรากค็ ดิ ถงึ แฟนเก่าแต่ใหค้ วามคดิ ถงึ นนั้ ไมต่ ดั โอกาสทจ่ี ะไปมคี วามสุขกบั ความสมั พนั ธก์ บั แฟนปัจจบุ นั หรอื แฟนใหม่ ในประเดน็ ต่อมาสาํ หรบั ผคู้ า้ รายยอ่ ยเท่าเขา้ มาในกระบวนการยตุ ธิ รรมมากเหลอื เกนิ ในขณะน้ี ถา้ พดู ถงึ ปลายเหตุทผ่ี ่านกระบวนการยตุ ธิ รรมเขา้ มาแลว้ มที างใดหรอื ไม่ทจ่ี ะมโี ปรแกรมฟ้ืนฟู แกไ้ ข ปรบั ปรงุ พฤตกิ รรมอ่นื ใดนอกจากเรอื นจาํ เพราะการนําคนเขา้ สเู่ รอื นจาํ ทาํ ใหเ้ รอื นจาํ แออดั มาก หากเป็นไปได้ ในอนาคตจะมกี ฎหมายทแ่ี ยกบาํ บดั กลุ่มทเ่ี ป็นผคู้ า้ รายยอ่ ย อาจจะไมไ่ ดห้ มายความว่าบาํ บดั อาการเสพตดิ ยา แต่เป็นการบาํ บดั ทศั นคตทิ ถ่ี กู ตอ้ งว่าบางครงั้ เงนิ ทม่ี องว่าหางา่ ยๆ นนั้ ไมม่ คี วามแน่นอน อาจไมด่ หี รอื อาจให้ โทษมากกไ็ ด้ และทาํ อยา่ งไรทจ่ี ะใหโ้ อกาสทจ่ี ะประกอบอาชพี อ่นื ในอนาคต ใหค้ วามรู้ ใหท้ างเลอื ก ขอชน่ื ชม มลู นิธโิ ครงการหลวงและแมฟ่ ้าหลวงทม่ี กี ารพฒั นาทางเลอื ก Alternative Development ทไ่ี ดน้ ําไปเผยแพรท่ ่ี UN ซง่ึ เป็นแนวทางตามพระราชดาํ รสั ของพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั รชั กาลท่ี 9 ใหผ้ คู้ นมสี ทิ ธิ มโี อกาสทด่ี ี ขน้ึ ในทางเศรษฐกจิ กจ็ ะป้องกนั ปัญหายาเสพตดิ ไปในตวั การพฒั นาผ้นู ําการเปลี่ยนแปลงและกิจกรรมเสริมสรา้ งกาํ ลงั ใจ เพอ่ื ชว่ ยเหลอื ผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ ดอยราง จงั หวดั เชยี งราย (ผเู้ รยี นในหลกั สตู ร “กาํ ลงั ใจ” รนุ่ ท่ี 6) ณ มลู นิธแิ มฟ่ ้าหลวง วนั ท่ี 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2559 บนฐานคดิ ของการพฒั นาผูต้ อ้ งขงั แบบทางเลอื กภายใต้ศาสตรพ์ ระราชา ปรชั ญาเศรษฐกจิ พอเพยี ง จากพระดํารขิ องพระเจา้ หลานเธอพระองคเ์ จา้ พชั รกติ ยิ าภา คณะทาํ งานและหน่วยภาครี ว่ มดาํ เนินโครงการฯ จงึ ไดร้ ว่ มกนั ออกแบบกระบวนการและแนวทางทจ่ี ะนําการพฒั นาทางเลอื กมาปรบั ใชก้ บั ผตู้ อ้ งขงั เพอ่ื เตมิ เตม็ ให้ ผตู้ อ้ งขงั มคี วามรใู้ นระดบั ทพ่ี รอ้ มใช้ กบั วธิ คี ดิ ทถ่ี ูกตอ้ ง ปรบั เปลย่ี นทศั นคตเิ ป็นทย่ี อมรบั ของสงั คมและทส่ี ําคญั คอื สามารถดาํ รงชวี ติ อยไู่ ดโ้ ดยมอี าชพี ทส่ี ุจรติ ไมห่ วนกลบั ไปทาํ ผดิ ซา้ํ หรอื เกย่ี วขอ้ งกบั วงั วนของยาเสพตดิ อกี รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 105 / 152

จงึ ไดเ้ ชญิ มลู นิธแิ มฟ่ ้าหลวงซง่ึ มคี วามเชย่ี วชาญและประสบการณ์ในการช่วยใหผ้ ทู้ เ่ี กย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพตดิ ได้ เขา้ มารว่ ม โดยจดั กจิ กรรมการพฒั นาผนู้ ําการเปลย่ี นแปลง เสรมิ สรา้ งกาํ ลงั ใจ หยดุ การประกอบอาชพี ทไ่ี ม่ สุจรติ และหนั กลบั มาทําคุณประโยชน์ใหส้ งั คมเมอ่ื พน้ โทษ พรอ้ มสรา้ งทางเลอื กอาชพี ทส่ี ุจรติ กจิ กรรมการพฒั นาผนู้ ําการเปลย่ี นแปลงและกจิ กรรมการเสรมิ สรา้ งกําลงั ใจ ณ มลู นิธแิ มฟ่ ้าหลวง ดอย ตุง จงั หวดั เชยี งราย เป็นการนําแนวทางการพฒั นาทางเลอื กมาปรบั ใชก้ บั ผตู้ อ้ งขงั ไดม้ าเรยี นรดู้ ว้ ยตนเองจาก บุคคล 4 รนุ่ ของโครงการพฒั นาดอยตุงทเ่ี คยทงั้ ปลกู ฝิ่น คา้ ฝิ่นและอ่นื ๆ ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพตดิ แต่เหตุใดจงึ เลกิ ยงุ่ เกย่ี วและหนั มาประกอบอาชพี ทส่ี จุ รติ และทาํ คณุ ประโยชน์ใหแ้ ผ่นดนิ ไทย รวมทงั้ ไดม้ าเหน็ ถงึ พน้ื ทท่ี รง งานของสมเดจ็ ยา่ ทเ่ี ป็นสถานทซ่ี ง่ึ ทาํ ใหบ้ ุคคลในรนุ่ ต่างๆ ของโครงการพฒั นาดอยตุงไดเ้ ลกิ เกย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพ ตดิ สงิ่ น้คี อื แรงบนั ดาลใจทน่ี ่าจะเกดิ ขน้ึ หากผตู้ อ้ งขงั ไดม้ โี อกาสมาเหน็ และสมั ผสั ดว้ ยตนเองใหผ้ ตู้ อ้ งขงั 48 คน ในหลกั สตู รการเตรยี มความพรอ้ มก่อนปลอ่ ย “กําลงั ใจ” ในเรอื นจาํ ชวั่ คราวดอยราง ประกอบดว้ ย การศกึ ษาดู งานในพน้ื ทโ่ี ครงการพฒั นาดอยตุง 52 ไร่ ทงั้ โรงงานทอผา้ การทาํ กระดาษสา การทาํ เซรามกิ เยย่ี มชมหอแห่ง แรงบนั ดาลใจซง่ึ จดั แสดงพระราชกรณยี กจิ ของราชสกุลมหดิ ล แลกเปลย่ี นเรยี นรรู้ ะหว่างผตู้ อ้ งขงั กบั บุคคล ตน้ แบบของดอยตุงและภาคเี ครอื ขา่ ย โดยองคป์ ระธานโครงการกาํ ลงั ใจทรงรว่ มกจิ กรรม พดู คยุ รอ้ งเพลงและ เล่นเกมสรา้ งความสมั พนั ธใ์ นหมผู่ ตู้ อ้ งขงั อยา่ งเป็นกนั เอง พรอ้ มประทานพระโอวาท ดงั น้ี “……กต็ อ้ งยอมรบั ว่า เครอื ขา่ ยยาเสพตดิ เป็นเครอื ขา่ ยแห่งผลประโยชน์ ปัจจุบนั ไมไ่ ดห้ ลอกใหค้ นเสพยาแลว้ ตดิ ยาอยา่ งเดยี ว แต่ หลอกใหต้ ดิ เงนิ หลอกใหค้ นตดิ ความรวย ตรงน้ตี ่างหากทเ่ี ป็นปัญหา หลายๆ คนอาจไมไ่ ดเ้ สพยากไ็ ด้ แต่ตดิ ความรวย ตดิ เงนิ พอวนั หน่งึ เมอ่ื ถูกจบั แลว้ แมแ้ ต่เงนิ กไ็ มเ่ หลอื แมแ้ ต่ชวี ติ กย็ งั หวนั่ ไหว เมอ่ื ผา่ นประสบการณ์ ตรงน้ีแลว้ อยา่ กลบั ไปจดุ เดมิ ซ้ําอกี แลว้ กช็ ่วยเผยแพรค่ วามรนู้ ้ีไปใหพ้ ๆ่ี น้องๆ และชว่ ยแนะนําไปในทางท่ี ถูกตอ้ ง อยา่ ใหใ้ ครมาหลอกใชเ้ ป็นเครอ่ื งมอื เขา้ ไปในวงจรยาเสพตดิ ไดอ้ กี เพราะคนไมด่ ที เ่ี ขาทาํ งานแบบน้ี ท่ี เป็นนายทุน ร่าํ รวยไป เขาไมไ่ ดม้ ารบั รกู้ บั เรา อย่าตกเป็นเหยอ่ื ของใครทอ่ี ยใู่ นเครอื ขา่ ยทไ่ี มด่ ี หวงั ว่าวนั น้ีจะ เป็นจดุ เรมิ่ ตน้ ทด่ี ที ท่ี กุ คนจะไดค้ ดิ เอาไปต่อยอด ชวี ติ จะไดม้ คี วามสุขและประสบความสาํ เรจ็ ดงั่ ทห่ี วงั จะเรยี น ทาํ งานหรอื ทาํ อะไร ขอใหป้ ระสบความสาํ เรจ็ ” รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 106 / 152

บทเรยี นและแรงบนั ดาลใจจากคนรุ่นใหมข่ องดอยตุงทเ่ี คยกา้ วพลาด เคยเสพ หลงลมื คาํ สอนของพอ่ แม่ เคยคา้ ตามคาํ ชกั ชวนของเพ่อื น แรงจงู ใจจากเพ่อื นและสง่ิ แวดลอ้ ม ทาํ ผดิ ถกู จบั เพราะเพอ่ื นรกั ตดิ คุกเพ่อื น หายหมด ครงั้ แรกไมส่ าํ นึก แต่ออกมาแลว้ ตอ้ งสู้ รจู้ กั ความพอเพยี ง ต่อมากไ็ ดค้ ดิ แมม้ อี ดตี ทผ่ี ดิ พลาดแต่กใ็ ช้ โอกาสทม่ี เี ปลย่ี นแปลงตวั เอง = เอาชนะใจตวั เอง ถงึ มสี งิ่ แวดลอ้ มทช่ี วั่ รา้ ย แต่ทกุ สงิ่ “ขน้ึ อยกู่ บั ตวั เรา” โดย “โอกาส” และ “ศกั ดศิ ์ ร”ี เป็นเสมอื นเกราะป้องกนั ยาเสพตดิ พรอ้ มกาํ ลงั ใจจากพ่อแม่ ญาตพิ น่ี ้อง ชุมชน คดิ ถงึ อนาคต ตอ้ งกลา้ ทจ่ี ะปฏเิ สธ ตอ้ งกลา้ ทจ่ี ะตดั เพ่อื นคนทจ่ี ะชกั ชวนไปในทางทผ่ี ดิ ตอ้ งรกั ตวั เองใหเ้ ป็น-รกั ตวั เอง ใหม้ ากๆ ตอ้ งรกั และเชอ่ื ฟังพ่อแม่ เพราะความสุขทแ่ี ทจ้ รงิ คอื การไดอ้ ยกู่ บั ครอบครวั สรา้ งโอกาสและทางเลอื ก ใหต้ วั เอง โดยเฉพาะการมี “จติ อาสา” อาสาทาํ งานเพอ่ื ส่วนรวม ทําประโยชน์ใหผ้ อู้ ่นื และชุมชน จะเป็นการพสิ จู น์ ตนเอง คนอ่นื และชมุ ชนจะยอมรบั และยกยอ่ งในทส่ี ุด ดงั นนั้ เป้าหมายสาํ คญั คอื การเอาชนะใจตวั เอง สญั ญากบั ตวั เอง ใชช้ วี ติ อยา่ งพอเพยี ง แมม้ สี ง่ิ เรา้ มากมายทงั้ รถ เงนิ บา้ น รวม แต่กไ็ มย่ งั่ ยนื เงนิ ไดม้ างา่ ยกห็ มดไปเรว็ มาก เราตอ้ งเลอื กทจ่ี ะมคี วามสขุ ทย่ี าวนานกว่าเงนิ ทองทฉ่ี าบฉวยและเสย่ี ง ตอ้ งปฏเิ สธใหเ้ ป็น สภาพแวดลอ้ มท่ี รมุ เรา้ แต่สาํ คญั คอื ตวั เรา ใจเรา ทุกสง่ิ อยทู่ ใ่ี จ อยา่ น้อยใจตวั เอง ตอ้ งเรม่ิ สรา้ งกําลงั ใจจากตวั เอง เช่อื มนั่ พสิ จู น์ สรา้ งความเช่อื ใจ รวยแลว้ เสย่ี งอยา่ ไปเอา เรมิ่ สรา้ งการยอมรบั จากการทาํ ตวั เองใหม้ จี ติ อาสา สง่ิ สาํ คญั ทส่ี ดุ คอื การพฒั นาจติ ใจใหอ้ ดทนและเขม้ แขง็ กลไกการให้ความช่วยเหลือผตู้ ้องขงั ในการฟื้ นฟู สงเคราะหอ์ าชีพ เตรยี มความพร้อมก่อนปล่อย โดย นายพทิ ยา จนิ าวฒั น์ ทป่ี รกึ ษาโครงการกําลงั ใจ นางกรรณิการ์ แสงทอง รองปลดั กระทรวงยตุ ธิ รรม นายจติ นรา นวรตั น์ รองอธบิ ดอี ยั การสาํ นกั คดยี าเสพตดิ นพ.บณั ฑติ ศรไพศาล สาํ นกั งานกองทุนสนบั สนุนการสรา้ งเสรมิ สุขภาพ นายกําจดั พว่ งสวสั ดิ ์ผพู้ พิ ากษาศาลอุทธรณ์ ทป่ี รกึ ษาโครงการกําลงั ใจ ผศ.ดร.นพ.อภนิ นั ท์ อรา่ มรตั น์ ศูนยว์ ชิ าการสารเสพตดิ ภาคเหนอื มหาวทิ ยาลยั เชยี งใหม่ จากการสรา้ งองคค์ วามรยู้ าเสพตดิ กบั ส่อื มวลชน รบั ฟังความคดิ เหน็ ส่อื มวลชนต่อปัญหาผตู้ อ้ งขงั ลน้ เรอื นจาํ และศกึ ษาดงู าน ณ เรอื นจาํ กลางอุดรธานี วนั ท่ี 20-21 กุมภาพนั ธ์ 2560 จากการทโ่ี ครงการกําลงั ใจ นําคณะส่อื มวลชนมาศกึ ษาดงู านทเ่ี รอื นจาํ กลางอุดรธานี พบวา่ ผตู้ อ้ งขงั ท่ี ไดร้ บั ประโยชน์จากการแกไ้ ข พรบ. ยาเสพตดิ ฯ บางคนยงั ไมไ่ ดม้ กี ารย่นื คาํ รอ้ งขอใหศ้ าลกาํ หนดโทษใหม่ เน่อื งจากยงั อยใู่ นขนั้ ตอนของเจา้ หน้าท่ี โครงการกาํ ลงั ใจจงึ ไดป้ ระสานงานกบั หน่วยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งตามมตทิ ่ี ประชมุ ของคณะกรรมการเพอ่ื ดาํ เนินการตาม พรบ. ยาเสพตดิ ฯ เพ่อื ใหเ้ รง่ รดั ดําเนินการ ดงั น้ี (1) ใหเ้ รอื นจาํ กลางทวั่ ประเทศสาํ รวจผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ ทเ่ี ขา้ ขา่ ยไดร้ บั ประโยชน์ สง่ ใหก้ รมราชทณั ฑแ์ ละกระทรวงยตุ ธิ รรม เป็นขอ้ มลู เพ่อื ดาํ เนนิ การต่อไป (2) กระทรวงยตุ ธิ รรมสงั่ การใหส้ ํานกั งานยตุ ธิ รรมจงั หวดั ประสานงานกบั เรอื นจาํ ในการช่วยเหลอื ผตู้ อ้ งขงั ทเ่ี ขา้ ขา่ ยไดร้ บั ประโยชน์ รวบรวมขอ้ มลู สง่ อยั การจงั หวดั เพ่อื ยนื คาํ รอ้ งต่อศาล ชนั้ ตน้ ทต่ี ดั สนิ คดี และ (3) กระทรวงยตุ ธิ รรมประสานงานกบั สาํ นกั งานอยั การสงู สดุ เพอ่ื มอบหมายใหอ้ ยั การ จงั หวดั ย่นื คาํ รอ้ งตามขอ้ 2. อยา่ งไรกต็ าม กระทรวงยตุ ธิ รรมจะสรา้ งกลไกในการใหค้ วามชว่ ยเหลอื ผตู้ อ้ งขงั ใน การแกไ้ ขฟ้ืนฟู การสงเคราะหช์ ว่ ยเหลอื เรอ่ื งอาชพี การปรบั ตวั กลบั สสู่ งั คมเพ่อื ไมใ่ หผ้ ตู้ อ้ งขงั หวนกลบั ไป กระทําความผดิ ซ้าํ ภายใตค้ วามรว่ มมอื ของหน่วยงานภาครฐั ภาคเอกชน และชุมชนต่อไป รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 107 / 152

ภาคเี ครอื ข่ายดา้ นยาเสพตดิ ไดร้ ว่ มกนั เตรยี มแนวทางต่างๆ ในการช่วยเหลอื ดแู ลผตู้ อ้ งขงั ทพ่ี น้ โทษให้ กลบั ไปมโี อกาสใชช้ วี ติ อยา่ งปกตเิ ป็นคนดขี องสงั คมได้ เพ่อื ป้องกนั ไมใ่ หก้ ลบั มากระทาํ ความผดิ และตอ้ งโทษซ้าํ อกี ตามพระดาํ รพิ ระเจา้ หลานเธอพระองคเ์ จา้ พชั รกติ ยิ าภา ในการพฒั นาคุณภาพชวี ติ ของผตู้ อ้ งขงั และผพู้ น้ โทษ โดย สสส. จะรว่ มมอื กบั ภาครฐั และเชญิ ชวนภาคเี ครอื ขา่ ยภาคประชาสงั คมรว่ มสานพลงั จดั กระบวนการ เตรยี มความพรอ้ มเพ่อื พฒั นาคุณภาพชวี ติ ทงั้ สขุ ภาพกายและสุขภาพจติ ภายใตห้ ลกั คดิ \"เขา้ ใจ เขา้ ถงึ พฒั นา\" ตามศาสตรพ์ ระราชา เชน่ การดแู ลบําบดั รกั ษา โดยประสานกบั ศูนยว์ ชิ าการสารเสพตดิ และศูนยว์ ชิ าการสาร เสพตดิ ภาคเหนือ คณะแพทยศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั เชยี งใหม่ ในการจดั ระบบบาํ บดั เยยี วยาทเ่ี หมาะสม รวมถงึ การพฒั นาความเขม้ แขง็ ทางจติ ใจภายใตแ้ รงกดดนั หลกี เลย่ี งสง่ิ แวดลอ้ มทไ่ี มเ่ หมาะสม การจดั กจิ กรรมจติ อาสา ในชุมชน ตลอดจนกระบวนการดา้ นพฒั นาทกั ษะวชิ าชพี การจดั หางานรองรบั เพอ่ื ต่อเตมิ ความหวงั และสรา้ ง กําลงั ใจในการเรม่ิ ตน้ ชวี ติ ใหมท่ ด่ี ี กระทรวงยตุ ธิ รรมจะมกี ารประชาสมั พนั ธใ์ หผ้ ตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ ไดร้ บั ทราบถงึ สทิ ธทิ ไ่ี ดร้ บั คณุ ประโยชน์ จาก พรบ.เสพตดิ ใหโ้ ทษ (ฉบบั ท่ี 6) และจะอํานวยความสะดวกในการเขยี นคาํ รอ้ ง รวมทงั้ ทาํ หนงั สอื แจง้ ไปยงั หน่วยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ ง เชน่ สภาทนายความ เพ่อื ชว่ ยเหลอื จาํ เลยอกี ทางหน่ึง ทงั้ น้ี ทางสาํ นกั งานศาลยตุ ธิ รรมได้ มหี นงั สอื แจง้ ศาลทวั่ ประเทศใหท้ ราบแลว้ และกระทรวงยตุ ธิ รรมจะสรา้ งกลไกในการใหค้ วามช่วยเหลอื ผตู้ อ้ งขงั ในการแกไ้ ขฟ้ืนฟูการสงเคราะหช์ ว่ ยเหลอื เรอ่ื งอาชพี การปรบั ตวั เขา้ ส่สู งั คมเพอ่ื ไมใ่ หผ้ ตู้ อ้ งขงั หวนกลบั ไปทาํ ความผดิ ซ้าํ ภายใตค้ วามรว่ มมอื จากหน่วยงานภาครฐั และเอกชน รวมถงึ ชุมชนดว้ ย กลไกการใหค้ วามชว่ ยเหลอื ผตู้ อ้ งขงั /ผพู้ น้ โทษเพ่อื ไมก่ ลบั ไปกระทาํ ความผดิ ซ้าํ ไดแ้ ก่ ดาํ เนนิ การทนั ที จดั ทาํ ขอ้ มลู เพ่อื วางแผนดาํ เนนิ งาน 150-200 ผตู้ อ้ งขงั ทค่ี าดว่าจะพน้ โทษตามการเปลย่ี นแปลงพระราชบญั ญตั ิ ยาเสพตดิ ใหโ้ ทษ (ฉบบั ท่ี 6) พ.ศ. 2560 โดยสาํ นกั งานอยั การและโครงการกาํ ลงั ใจ ดาํ เนินการทนั ที จดั ทาํ รปู แบบการเตรยี มความพรอ้ มก่อนปล่อยโดย พวส. และโครงการกาํ ลงั ใจ ดาํ เนนิ การทนั ที เตรยี มการตดิ ตาม ดแู ล 150-200 ผตู้ อ้ งขงั ทค่ี าดว่าจะพน้ โทษใหด้ แี ละมปี ระสทิ ธภิ าพเพ่อื เป็นตวั อยา่ ง นําแบบประเมนิ 3 ระดบั ของ กรมสุขภาพจติ และแบบประเมนิ ความเสย่ี งการเสพตดิ ASSIST v.2 ดาํ เนินการทนั ที หารอื ศาลใหต้ ดั สนิ โดย เตรยี มความพรอ้ มก่อนปลอ่ ยและตดิ ตามคุมประพฤติ โดย พวส. และโครงการกําลงั ใจ สองเดอื นหลงั จากน้ี หารอื ในการประชุมวงเลก็ เพ่อื สรปุ การดาํ เนนิ งานและวางแผนหารอื หลายฝ่ายในการประชุมวงใหญ่ ในอนาคต อนั ใกล้ หารอื วางแผนดาํ เนินการระยะยาวรว่ มกนั หลายฝ่ายกบั หน่วยงานกลางทเ่ี ป็นเจา้ ของพนั ธกจิ และ รบั ผดิ ชอบทงั้ ราชทณั ฑ์ คุมประพฤติ อยั การ ทนาย ศาล สาธารณสุข และภาคสี าธารณสุข รวมถงึ ตํารวจระดบั ผกู้ ํากบั ในพน้ื ทแ่ี ละสํานกั งานยตุ ธิ รรมจงั หวดั ทม่ี กี ารปล่อยตวั ผพู้ น้ โทษ อาจรวมไปถงึ การจดั สมั มนาอยา่ งน้อย สองเวทคี อื สมั มนาผบู้ รหิ ารนโยบายระดบั กรมและกระทรวง และสมั มนาผบู้ รหิ ารนํานโยบายส่กู ารปฏบิ ตั ใิ น ระดบั จงั หวดั ในอนาคตอนั ใกล้ เรมิ่ ตน้ ทดลองโมเดลการชว่ ยเหลอื ตดิ ตามหลงั พน้ โทษดว้ ยงบประมาณนํารอ่ ง จาก สสส. จากนนั้ เมอ่ื นําไปส่กู ารปฏบิ ตั จิ รงิ แลว้ จงึ ใชง้ บปกตขิ องหน่วยงานเจา้ ภาพทร่ี บั ผดิ ชอบ ทงั้ น้ี เรอื นจาํ ตน้ สงั กดั เรอื นจาํ ในพน้ื ท่ี และเครอื ขา่ ยของเรอื นจาํ จะตอ้ งมคี วามเขา้ ใจทต่ี รงกนั ถงึ กฎหมายใหมแ่ ละระเบยี บ ปฏบิ ตั ใิ หมเ่ พอ่ื ใหม้ แี นวปฏบิ ตั ทิ ช่ี ดั เจนและเป็นไปไดใ้ นอนาคต รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 108 / 152

สาเหตุและปัจจยั ของการทค่ี นเขา้ มาเกย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพตดิ ขอ้ มลู ทป่ี รากฏชดั คอื กระแสทุนนิยมสุดโต่ง มอี ทิ ธพิ ลอยา่ งมากในสงั คมปัจจบุ นั ทส่ี ง่ ผลชกั นําต่อบคุ คลเขา้ มาเกย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพตดิ ทงั้ เสพและคา้ ยอ่ ยไป จนถงึ คา้ จาํ นวนมาก ขณะทแ่ี นวทางแกไ้ ขกม็ หี ลากหลายออกไปนอกจากหลกั นิตธิ รรม รวมถงึ แนวทางศาสน ธรรม ซง่ึ จะเหน็ ไดว้ า่ ขอบเขตของเน้ือหานัน้ ไดเ้ พม่ิ ขยายจากการเสพและตดิ ยาเสพตดิ ไปสกู่ ารเสพและตดิ สง่ิ อ่นื ๆ นอกเหนือจากยาเสพตดิ แต่เป็นสงิ่ ทแ่ี วดลอ้ มบุคคลในชวี ติ ประจาํ วนั ในสงั คมปัจจุบนั ซง่ึ ลว้ นสง่ ผลกระทบ ต่อขอบเขตการทาํ งานของกระบวนการยตุ ธิ รรมทางอาญาทงั้ ทางตรงและทางออ้ ม ส่งผลกระทบกบั การทาํ งาน ของเจา้ หน้าทก่ี ระบวนการยุตธิ รรมทงั้ ตน้ น้ําคอื ตํารวจ พนกั งานสอบสวน กลางน้ําคอื อยั การ ศาล และปลายน้ํา คอื ฝ่ายบงั คบั โทษ ผคู้ ุมนกั โทษในเรอื นจาํ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 109 / 152

การพฒั นาผตู้ ้องขงั ด้วยศาสตรพ์ ระราชา ณ เรอื นจาํ ดอยราง จงั หวดั เชยี งราย เดอื นมนี าคม – ตุลาคม พ.ศ. 2560 แนวทางการพฒั นาหลกั สตู รปรบั ใหมท่ ส่ี อดคลอ้ งกบั Alternative Development ศาสตรแ์ หง่ พระราชาใน ปรชั ญาเศรษฐกจิ พอเพยี งภายใตห้ ลกั 3S ไดแ้ ก่ Survival อยรู่ อด Sufficiency พอเพยี ง Sustainability ยงั่ ยนื ตลอดจนความตอ้ งการและวถิ ชี วี ติ ของผตู้ อ้ งขงั เมอ่ื พน้ /พกั โทษออกจากเรอื นจาํ กลบั คนื ส่คู รอบครวั -ชุมชน- สงั คม อยา่ งเขม้ แขง็ มภี มู คิ ุม้ กนั มแี นวทางชวี ติ มคี วามสุขและไมเ่ กย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพตดิ จนตอ้ งกระทาํ ผดิ ซา้ํ อกี นนั้ มงุ่ เปลย่ี นบทบาทของคนสองกล่มุ คอื ผตู้ อ้ งขงั และ ผคู้ มุ กล่มุ ผตู้ อ้ งขงั หมายถงึ ผเู้ รยี นในหลกั สตู ร เป็นผไู้ ดป้ ระโยชน์จากหลกั สตู รเพอ่ื เปลย่ี นชวี ติ ของเขาเอง เมอ่ื พน้ โทษ จงึ ควรเปลย่ี นบทบาทจาก Passive Learner เป็น Active Learner หมายถงึ ผเู้ รยี นทม่ี สี ่วนรว่ ม ท่ี คดิ เชงิ บวก ทล่ี งมอื ปฏบิ ตั เิ ชงิ รกุ ทจ่ี ะกําหนดทศิ ทางและวางแผนชวี ติ ของตนเองเมอ่ื พน้ โทษ โดยผตู้ อ้ งขงั ทจ่ี ะ เขา้ รว่ มหลกั สตู รโครงการกําลงั ใจตอ้ งตระหนกั ในประโยชน์น้ีอยา่ งชดั เจน และตงั้ ใจจรงิ ทจ่ี ะเปลย่ี นแปลงตนเอง ในช่วงเตรยี มความพรอ้ ม โดยไมเ่ พยี งสมคั รเขา้ หลกั สตู รเพราะไดย้ า้ ยจากเรอื นจาํ ใหญ่ทแ่ี ออดั มาอยเู่ รอื นจาํ ดอยรางทร่ี สู้ กึ ว่าดกี ว่า-สบายกว่าเทา่ นนั้ กลมุ่ ผคู้ มุ หมายถงึ ครผู ถู้ ่ายทอด เป็นผใู้ ชห้ ลกั สตู รโดยตรง และเป็น Key Success Factor ทส่ี าํ คญั ของ การเตรยี มความพรอ้ มผตู้ อ้ งขงั ก่อนปล่อย จงึ ควรเปลย่ี นบทบาทจากผคู้ วบคุมเป็นผูป้ ลกู และผปู้ ระสาน เมอ่ื ตอ้ ง ทาํ งานเชงิ รกุ จงึ ควรไดร้ บั การเสรมิ สมรรถนะและเสรมิ อํานาจ ทจ่ี ะสามารถสรา้ งวธิ คี ดิ ทถ่ี ูกตอ้ งเชงิ บวก ทกั ษะ ชวี ติ ทกั ษะสงั คม ทาํ ให้ Head และ Heart ของผตู้ อ้ งขงั มภี ูมปิ ัญญา มภี ูมคิ มุ้ กนั มคี วามเขม้ แขง็ ในระยะแรกของ หลกั สตู ร และในระยะหลงั ของหลกั สตู รจะตอ้ งสามารถประสานกบั หน่วยงานภาคเี ครอื ขา่ ยภายนอกทจ่ี ะสรา้ ง ทางเลอื กอาชพี ทถ่ี กู ตวั ถูกใจ ถูกกบั ความตอ้ งการของตลาด โดยเฉพาะในอาชพี ทส่ี อดคลอ้ งกบั ยคุ ใหม่ ช่วงวยั ของคนรนุ่ ใหม่ วถิ ชี วี ติ ของสงั คมเมอื ง หากอาชพี ดงั กล่าวไมส่ ามารถฝึกไดใ้ นศูนยก์ ารเรยี นรดู้ อยราง ตอ้ ง รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 110 / 152

ประสานส่งตวั ไปฝึกภายนอก รวมถงึ ประสานกบั องคก์ รทอ้ งถน่ิ และชุมชนใหผ้ ตู้ อ้ งขงั ไดท้ าํ กจิ กรรมบําเพญ็ ประโยชน์ทช่ี ว่ ยเสรมิ การยอมรบั และลดการตตี ราหรอื ลดแรงตา้ นจากสงั คม ช่วยใหก้ ารคนื ส่สู งั คมภายหลงั ปล่อยตวั เป็นไปดว้ ยดยี ง่ิ ขน้ึ ภายใตก้ ารควบคุมของเรอื นจาํ หรอื การคุมประพฤตขิ องสาํ นกั งานคุมประพฤตทิ อ่ี าจ ตอ้ งปรบั ลดระเบยี บปฏบิ ตั ใิ หเ้ ออ้ื ต่อการฝึกอาชพี ภายนอกเรอื นจาํ และ Outreach กจิ กรรมทางสงั คมไดก้ ่อน การปลอ่ ยตวั จรงิ การเตรยี มความพรอ้ มก่อนปล่อยตอ้ งการทงั้ การมสี ่วนรว่ มจากผตู้ อ้ งขงั และความรว่ มมอื จากบุคลากร จากหน่วยงานทเ่ี ก่ยี วขอ้ งทงั้ ทางตรงและทางออ้ มต่อการคนื คนดสี ่สู งั คมและการสงั คมสงเคราะห์ โดยเฉพาะจาก ผคู้ ุมนกั โทษซง่ึ เป็นบคุ คลตน้ ทางทม่ี หี น้าทก่ี าํ กบั ดแู ลผตู้ อ้ งขงั ตลอดระยะเวลาของการเตรยี มความพรอ้ ม รวมถงึ สมาชกิ ในครอบครวั บคุ คลพเิ ศษของผตู้ อ้ งขงั ซง่ึ นบั เป็นตน้ ทุนชวี ติ ทผ่ี ตู้ อ้ งขงั มี และเพ่อื นอดตี ผตู้ อ้ งขงั /ผู้ พน้ โทษทจ่ี ะชว่ ยประคบั ประคองผตู้ อ้ งขงั /ผพู้ น้ โทษใหผ้ ่านช่วงเวลาของการปรบั ตวั จากทณั ฑสถานสชู่ ุมชนเดมิ หรอื สงั คมใหมต่ ามทต่ี นวางแผนชวี ติ ไว้ ผคู้ ุมเรอื นจาํ ซง่ึ จะปรบั เปลย่ี นจากบทบาทรอง มาเป็นบทบาทหลกั คอื ครแู ละผปู้ ระสานทรพั ยากรน้ี นบั วา่ เป็น “ปัจจยั แหง่ ความสาํ เรจ็ ” ประการหน่ึงของหลกั สตู รกําลงั ใจเพอ่ื เตรยี มความพรอ้ มก่อนปลอ่ ยทเี ดยี ว ยงิ่ ในอนาคตจะมกี ารขยายผลไปยงั เรอื นจาํ ชวั่ คราวหรอื โครงสรา้ งเบาทวั่ ประเทศ ผคู้ ุมเรอื นจาํ ดอยรางซง่ึ เป็น พน้ื ทน่ี ํารอ่ ง จะทาํ หน้าทเ่ี ป็น “ครู ก.” ถ่ายทอดความร-ู้ ทกั ษะใหแ้ ก่ผคู้ มุ เรอื นจาํ ชวั่ คราวหรอื โครงสรา้ งเบารนุ่ ต่อไปและทวั่ ประเทศ อกี กลุ่มหน่ึงทส่ี าํ คญั แต่ถูกมองขา้ มไปคอื “อดตี ผพู้ น้ โทษทต่ี งั้ ตวั ได”้ ควรรวบรวมตงั้ เป็นกลุ่ม เป็นชุมชน เพ่อื นผชู้ ว่ ยเหลอื (Peer Support) เพราะน่าจะเป็นกลุ่มทเ่ี ขา้ ใจผตู้ อ้ งขงั ไดด้ ที ส่ี ุด โดยเฉพาะการประคบั ประคอง ความคดิ และจติ ใจในระยะทผ่ี เู้ พง่ิ พกั /พน้ โทษยงั ปรบั ตวั กบั ชวี ติ นอกเรอื นจาํ ไมไ่ ด้ หรอื ไมป่ ระสงคจ์ ะกลบั ไปยงั ครอบครวั หรอื ชุมชนเดมิ แต่กย็ งั ไม่มเี พอ่ื นหรอื สงั คมใหมท่ ส่ี ามารถเขา้ เป็นส่วนหน่งึ ไดอ้ ยา่ งสนิทใจ อน่งึ ในการ ปรบั ปรงุ หลกั สตู รใหมน่ ้ี เสยี งสะทอ้ นจากอดตี ผพู้ น้ โทษต่อเน้ือหาสาระของการเตรยี มความพรอ้ มก่อนปล่อยตวั กส็ าํ คญั ควรเปิดโอกาสรบั ฟังผพู้ น้ โทษเพราะเป็นผเู้ คยไดป้ ระโยชน์ของหลกั สตู รไปใชจ้ รงิ ในชวี ติ ภาคเี ครอื ข่ายทงั้ หน่วยงานภาครฐั ทงั้ ระดบั จงั หวดั และทอ้ งถน่ิ ทท่ี าํ หน้าทใ่ี หค้ วามสงเคราะหท์ างสงั คม ฝึกอบรมส่งเสรมิ อาชพี พฒั นาฝีมอื แรงงาน ตลอดจนภาคเอกชน องคก์ รทางสงั คม Social Enterprise มลู นธิ ิ ต่างๆ จะมบี ทบาทรว่ มและถูกดงึ เขา้ มารว่ มในกระบวนการเตรยี มความพรอ้ มก่อนปลอ่ ยเรว็ ขน้ึ ก่อนปล่อยตวั จรงิ เพอ่ื สรา้ งทางเลอื กอาชพี ทส่ี อดคลอ้ งกบั ความตอ้ งการของผตู้ อ้ งขงั และไดเ้ รยี นรฝู้ ึกทกั ษะอาชพี เป็นเวลา สามเดอื นเมอ่ื พน้ โทษจะมโี อกาสไดง้ านทาํ ทนั ที ทาํ ใหค้ วามคดิ และวถิ ชี วี ติ ทจ่ี ะกลบั เขา้ ไปเกย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพ ตดิ อกี นนั้ ลดลงหรอื หมดไป รปู แบบการทาํ งานทใ่ี หมแ่ ละสรา้ งสรรคเ์ รมิ่ ตงั้ แต่ (1) ปรบั บทบาทของผคู้ ุมนกั โทษในเรอื นจาํ ชวั่ คราว ใหม้ ศี กั ยภาพมากขน้ึ ทจ่ี ะทําหน้าทเ่ี ป็นเสมอื นผปู้ ระสานทรพั ยากร ผสู้ อน ผใู้ หค้ าํ ปรกึ ษาแก่ผตู้ อ้ งขงั /ผเู้ รยี น ซง่ึ แตกต่างไปจากบทบาทของผคู้ ุมนกั โทษแบบเดมิ จงึ ตอ้ งคดั เลอื กผคู้ ุมทม่ี ใี จต่อลกั ษณะงานแบบใหมน่ ้ี (2) รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 111 / 152

พฒั นาสมรรถภาพ/ศกั ยภาพของผคู้ มุ นกั โทษในเรอื นจาํ ชวั่ คราวดว้ ยหลกั สตู รเฉพาะกจิ เพอ่ื เปิดกรอบความคดิ ใหมใ่ นประเดน็ ของศาสตรพ์ ระราชาและปรชั ญาเศรษฐกจิ พอเพยี งในมติ ใิ หมท่ แ่ี ตกต่างไปจากสงั คมเกษตรกรรม แต่เป็นในบรบิ ทของสงั คมเมอื ง บรโิ ภคนิยม พฤตกิ รรมเสพตดิ อ่นื ทม่ี ากกวา่ ยาเสพตดิ และการพฒั นาทางเลอื ก พรอ้ มทงั้ ระบบสรา้ งแรงจงู ใจดว้ ยรางวลั พเิ ศษสองขนั้ ทจ่ี ดั สรรใหก้ บั บคุ ลากรทท่ี ํางานดา้ นยาเสพตดิ (3) สรา้ ง กระบวนการเตรยี มความพรอ้ มก่อนปลอ่ ยอยา่ งเป็นระบบตงั้ แต่ตน้ น้ําดว้ ยการกําหนดเวลาของหลกั สตู รอยา่ ง สอดคลอ้ งกบั เวลาของการปล่อยตวั เพอ่ื การนําความคดิ ทกั ษะ ทศั นคตทิ ไ่ี ดร้ บั ในหลกั สตู รไปใชจ้ รงิ ในชวี ติ ใน ขณะทย่ี งั สดใหมแ่ ละจติ ใจทฮ่ี กึ เหมิ อยู่ (4) ตคี วามเศรษฐกจิ พอเพยี งในมมุ มองใหม่ทส่ี อดคลอ้ งกบั ภมู สิ งั คมของ ผกู้ ระทําผดิ คดยี าเสพตดิ ทเ่ี ป็นคนรนุ่ ใหม่ ในบรบิ ทคนเมอื ง ในกระแสสุขนิยมแบบบรโิ ภคนิยม และโลกาภวิ ตั น์ เพอ่ื พฒั นาหลกั สตู รฯ การเตรยี มความพรอ้ มก่อนปลอ่ ยทส่ี อดคลอ้ งกบั สถานการณ์ทเ่ี ป็นจรงิ ในปัจจบุ นั และตรง ตามความตอ้ งการของผตู้ อ้ งขงั มากขน้ึ (5) เช่อื มโยงหลกั สตู รอยา่ งสอดคลอ้ งและสง่ เสรมิ ซง่ึ กนั และกนั ระหว่าง เน้ือหาจากส่วนกลาง (พน้ื ฐานและเศรษฐกจิ พอเพยี ง) กบั เน้อื หาเพม่ิ เตมิ (เน้นการคดิ ทกั ษะชวี ติ และทศั นคต)ิ ซง่ึ ดาํ เนนิ การโดยทมี วชิ าการ/วทิ ยากรในพน้ื ทต่ี อ้ งมกี ารพดู คยุ เพ่อื วางกําหนดเวลาและปฏทิ นิ ทํางานอยา่ งเป็น ลาํ ดบั ขนั้ ตอนทเ่ี หมาะสม รวมถงึ เปิดใหท้ มี วชิ าการและวทิ ยากรทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั การปรบั เปลย่ี นความคดิ และ พฤตกิ รรมของนกั โทษไดเ้ ขา้ มามสี ว่ นรว่ มคดั เลอื กผตู้ อ้ งขงั /ผเู้ รยี นเขา้ สหู่ ลกั สตู รเพอ่ื ทจ่ี ะเรยี นรเู้ ขา้ ใจและ ปรบั แต่งหลกั สตู รใหส้ อดคลอ้ งกบั ความตอ้ งการของผเู้ รยี นแต่ละรุน่ โดยหลกี เลย่ี งการใสห่ ลกั สตู รมาตรฐาน ใหก้ บั ผตู้ อ้ งขงั /ผเู้ รยี นทแ่ี ตกต่างกนั (one size does not fit all) และถ่ายทอดส่ผู ตู้ อ้ งขงั /ผเู้ รยี นอยา่ งสอดคลอ้ ง กบั ความตอ้ งการของผเู้ รยี นทงั้ ในกลมุ่ วยั รนุ่ และกลุ่มวยั กลางคน-วยั ผใู้ หญ่ดว้ ย (6) เปิดพน้ื ทเ่ี รอื นจาํ ชวั่ คราว ดอยรางใหเ้ ป็นพน้ื ทแ่ี ลกเปลย่ี นระหว่างชุมชนและเรอื นจาํ เป็นแหลง่ เรยี นรดู้ า้ นเศรษฐกจิ พอเพยี งและเกษตร ทฤษฎใี หมข่ องชุมชน นกั เรยี น/นกั ศกึ ษา นกั ทอ่ งเทย่ี ว และประชาชนทส่ี นใจ รวมถงึ แสวงหาโอกาสใหผ้ ตู้ อ้ งขงั / ผเู้ รยี นในหลกั สตู รไดเ้ ป็นผถู้ ่ายทอดความรแู้ ก่ชุมชนทส่ี นใจเพอ่ื สรา้ งความเช่อื มนั่ ในการเตรยี มความพรอ้ มก่อน ปลอ่ ย ลดอคต/ิ การตตี ราผตู้ อ้ งขงั และเออ้ื ต่อการไดร้ บั การสนบั สนุนจากเครอื ขา่ ยภายนอกอยา่ งต่อเน่ือง สม่าํ เสมอ (7) รเิ รม่ิ งานดา้ นการตดิ ตามในอกี วงหน่งึ ของการทํางานทไ่ี มใ่ ช่วงของหน่วยงานภาครฐั ในพน้ื ทซ่ี ง่ึ ยงั ไมส่ ามารถบรู ณาการงานระหวา่ งกนั ไปสกู่ ารรว่ มมอื กนั ทาํ งานไดด้ งั ปรากฏวา่ มปี ัญหาช่องวา่ งระหวา่ งระบบอยู่ อยา่ งเหน็ ไดช้ ดั ทงั้ น้ี งานตดิ ตามดแู ลชว่ ยเหลอื หลงั พน้ โทษอาจขน้ึ จากองคก์ รนอกภาครฐั และหรอื รว่ มกบั ภาค ประชาสงั คมจติ อาสาทม่ี คี วามสนใจงานดา้ นช่วยเหลอื สงเคราะหผ์ พู้ น้ โทษซง่ึ จะเป็นการตดิ ตามทม่ี คี ณุ คา่ มี ความหมาย ส่งผลต่อการเปลย่ี นแปลงอยา่ งแทจ้ รงิ (8) จดั ใหม้ พี น้ื ทแ่ี ลกเปลย่ี นเรยี นรรู้ ว่ มกนั ระหว่างและขา้ มหา กนั ของเรอื นจาํ ชวั่ คราว/ทณั ฑสถาน 9 แห่งทด่ี ําเนินการหลกั สตู รการเตรยี มความพรอ้ มก่อนปล่อยดว้ ยปรชั ญา เศรษฐกจิ พอเพยี งภายใตโ้ ครงการกาํ ลงั ใจ ใหผ้ บู้ รหิ ารเรอื นจาํ ผคู้ ุมนกั โทษ เจา้ หน้าทป่ี ระสานงาน และโครงการ กาํ ลงั ใจไดแ้ ลกเปลย่ี นทรพั ยากรและเครอื ขา่ ยทงั้ เครอื ขา่ ยผคู้ มุ นกั โทษและเครอื ขา่ ยภาคที จ่ี ะสนบั สนุนต่อ กระบวนการและหลกั สตู รการเตรยี มความพรอ้ มก่อน และ (9) ถอดบทเรยี นกระบวนการเตรยี มความพรอ้ มก่อน ปล่อยและการถ่ายทอดหลกั สตู รการน้อมนําปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งมาปรบั ใชใ้ นเรอื นจาํ เพอ่ื การปรบั ปรงุ และพฒั นาอยา่ งต่อเน่อื ง หลกั คดิ สาํ คญั ในการพฒั นาผตู้ อ้ งขงั ทใ่ี ชห้ ลกั สตู รเพอ่ื นําไปส่กู ารสรา้ งและปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมในเชงิ ลกึ ของผตู้ อ้ งขงั ตอ้ งใชห้ ลกั คดิ จากศาสตรพ์ ระราชาคอื การเขา้ ใจ เขา้ ถงึ และพฒั นา โดยหลกั สตู รตอ้ งเออ้ื ต่อ บรบิ ทสงั คมทอ้ งถน่ิ และวถิ ชี วี ติ ทนุ เดมิ ของผตู้ อ้ งขงั รว่ มกบั กระบวนการวเิ คราะหพ์ ฤตกิ รรมในเชงิ ลกึ โดยเปิด รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 112 / 152

โอกาสใหภ้ าครี ฐั และประชาสงั คม ครอบครวั และชุมชนทอ้ งถนิ่ เขา้ มารว่ มออกแบบหลกั สตู รเพอ่ื เตรยี มความ พรอ้ มก่อนปล่อยอย่างเป็นกระบวนการไมว่ า่ จะใชเ้ วลา 9 เดอื น หรอื สนั้ กวา่ หรอื ยาวนานกวา่ กต็ าม แต่ทส่ี ําคญั ผตู้ อ้ งขงั ซง่ึ เป็นผเู้ รยี นในหลกั สตู รควรตอ้ งเขา้ มามบี ทบาทในการออกแบบหลกั สตู รดว้ ยเป็นฐานการน้อมนํา ปรชั ญาเศรษฐกจิ พอเพยี งมาปรบั ใชแ้ ละเออ้ื ต่อชวี ติ จรงิ ประการสําคญั คอื การคดิ แบบเป็นกระบวนการหรอื การ ใชฐ้ านคดิ แบบต่อเน่ืองยงั่ ยนื ทงั้ ในระยะเวลาทเ่ี รยี นรใู้ นศนู ยก์ ารเรยี นรเู้ รอื นจาํ ชวั่ คราวดอยรางและออกแบบให้ เชอ่ื มโยงไปสหู่ ลงั การปลอ่ ยตวั พกั โทษอกี ดว้ ย ประสบการณ์และบทเรยี นจากการดาํ เนินงานเพ่อื การดูแลชว่ ยเหลอื นกั โทษคดยี าเสพตดิ จากระบบ ยตุ ธิ รรมคนื ส่สู งั คมของคณะทาํ งานทผ่ี ่านมา สะทอ้ นใหเ้ หน็ วา่ ระบบการดแู ลช่วยเหลอื ผตู้ อ้ งขงั ทไ่ี ดร้ บั การพกั โทษหรอื พน้ โทษเพอ่ื กลบั คนื คนดสี ่สู งั คมยงั มปี ัญหาอุปสรรคทเ่ี ป็นรอยต่ออกี มากในการเช่อื มงานระหว่าง “ระบบยตุ ธิ รรม” และระบบอ่นื ๆ ต่อเน่ืองสู่ “ชมุ ชน” ทําใหเ้ หน็ วา่ การเช่อื มโยงการดาํ เนินงานของระบบยตุ ธิ รรม- สาธารณสุข-ชุมชนน่าจะเกดิ การขบั เคลอ่ื นทเ่ี ป็นรปู ธรรมและใหป้ ระสบการณ์การเรยี นรทู้ น่ี ่าจะสามารถนําไป ขยายผลเพอ่ื ดแู ลผกู้ ระทาํ ผดิ และผพู้ น้ โทษจากระบบยตุ ธิ รรมไดจ้ รงิ ” ดงั นนั้ การพฒั นาทางเลอื กทต่ี ่อเน่ืองจงึ มใิ ช่เป็นการสง่ เสรมิ ใหผ้ ตู้ อ้ งขงั มอี าชพี หรอื มรี ายไดเ้ พยี งอยา่ งเดยี ว หากจะใหเ้ กดิ การปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรม ของผตู้ อ้ งขงั อยา่ งยงั่ ยนื จาํ เป็นตอ้ งทาํ งานในเชงิ การพฒั นากระบวนการใน 3 มติ ิ คอื มติ ทิ ่ี 1 ทาํ งานดา้ น ความคดิ กบั ผตู้ อ้ งขงั มงุ่ สรา้ งกระบวนการทน่ี ําไปส่กู ารปรบั เปลย่ี นวธิ คี ดิ มติ ทิ ่ี 2 พฒั นากระบวนการปรบั ทศั นะ และเสรมิ พลงั การดแู ลอยา่ งต่อเน่อื งใหก้ บั เครอื ญาตแิ ละครอบครวั และมติ ทิ ่ี 3 พฒั นากลไกความรว่ มมอื เพอ่ื เสรมิ สรา้ งชุมชนทอ้ งถนิ่ ใหเ้ ขา้ มามสี ว่ นรว่ มดแู ลและใหค้ าํ แนะนําต่อผตู้ อ้ งขงั ทก่ี ลบั สชู่ มุ ชน กระบวนการทงั้ 3 มติ ดิ งั กลา่ วถอื วา่ เป็นกลไกสาํ คญั ทส่ี ่งผลต่อการปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมและอุปนสิ ยั ของผตู้ อ้ งขงั ทพ่ี น้ ระบบ ยตุ ธิ รรมกลบั คนื ส่คู รอบครวั และชุมชน ส่วนหน่วยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งนนั้ มบี ทบาทสาํ คญั คอื เป็นทป่ี รกึ ษาให้ คาํ แนะนํา พรอ้ มทงั้ ตอ้ งใหก้ ารสนบั สนุนการทาํ งานทงั้ 3 มติ อิ ยา่ งต่อเน่ือง จิตตมนตบ์ าํ บดั โดย พระศากยวงศว์ สิ ทุ ธิ ์วดั บวรนเิ วศวหิ าร จากการสมั มนาเชงิ วชิ าการเรอ่ื ง “การเสพตดิ ยอ้ นอดตี ส่อู นาคต : ปัญหาและทางออก” หวั ขอ้ แนว ทางการแกป้ ัญหาการเสพตดิ อยา่ งยงั่ ยนื วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2561 พระศากยวงศว์ สิ ทุ ธิ ์ กระบวนการแกไ้ ขการเสพตดิ นนั้ แกไ้ ดย้ าก จงึ ไดท้ ดลอง วดั บวรนเิ วศวหิ าร ทฤษฎหี น่งึ รว่ มกบั โครงกาํ ลงั ใจเพอ่ื ลดจาํ นวนนกั โทษ หากดาํ เนิน ตามคาํ สอน 84,000 พระธรรมขนั ธใ์ นพุทธศาสนากล็ ว้ นมไี วส้ าํ หรบั ลดละเลกิ กเิ ลสตณั หาทงั้ สน้ิ ในอรรถกถาธรรมอธบิ ายถงึ คนทเ่ี สพตดิ จนวกิ ลจรติ หรอื เป็นบา้ นนั้ มอี ยู่ 8 อยา่ ง คอื เสพดว้ ยตา หู จมกู ลน้ิ กาย และกระตุน้ การเสพอยตู่ ลอดเวลาจนมากเกนิ ไปจนบา้ ผดิ ปกติ ถูกหลอ่ เลย้ี งดว้ ยความไมพ่ อใจในสงิ่ ต่างๆ ทเ่ี กดิ ขน้ึ ไมเ่ ขา้ ใจว่าเกดิ อะไรขน้ึ ตกอยภู่ ายใตอ้ ทิ ธพิ ลคา่ นิยมความคดิ เหน็ ทางสงั คมและตอ้ ง ทาํ ตามกระแสนยิ มนนั้ เพอ่ื ใหไ้ ดร้ บั การยอมรบั รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 113 / 152

องคก์ ารอนามยั โลก (WHO) ระบวุ ่าโรคทร่ี า้ ยแรงทส่ี ดุ ภายในปี ค.ศ. 2020 คอื การเสพตดิ และทาํ ใหเ้ กดิ ความเครยี ด หากกลา่ วถงึ จติ วทิ ยาการบําบดั หรอื Therapy มมี ตเิ ป็นเอกฉนั ทแ์ ลว้ ว่าวธิ กี ารแกไ้ ขปัญหายาเสพ ตดิ อยา่ งน้ีมเี ฉพาะในพทุ ธศาสนาคอื Mindful Awareness หรอื สตสิ มั ปชญั ญะ ในกระบวนการของ Cognitive Behavior Therapy ทงั้ หลายทพ่ี ฒั นาขน้ึ มาในศตวรรษท่ี 20 นนั้ พบว่าอตั ราการกลบั มาเสพซา้ํ หรอื Relapse เป็นศูนย์ ในขณะทม่ี คี วามพยายามผลติ ยาอยา่ งอ่นื ขน้ึ มารกั ษาการเสพตดิ หลงั จากทร่ี บั ทราบว่าปัญหาเกดิ ขน้ึ มาก แต่ยาเหล่านนั้ กลบั ไมไ่ ดผ้ ลทางการรกั ษาเพราะผมู้ ปี ัญหากลบั มาใชย้ าเสพตดิ ซ้าํ สงู ถงึ รอ้ ยละ 80 Cognitive Behavior Therapy กลบั ใหผ้ ลดี โดย Cognitive ซง่ึ อาตมาขอเรยี กว่า กระบวนการปัญญา บาํ บดั และไดท้ ดลองใชก้ บั ผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ ทจ่ี งั หวดั ระยอง พบว่ากระบวนการปัญญาบาํ บดั ไปเปลย่ี น Mindset หรอื วธิ คี ดิ ของผตู้ อ้ งขงั วธิ กี ารคอื จติ ตมนต์ ซง่ึ เป็นคาํ ใหมส่ าํ หรบั ประเทศไทย เพราะไมส่ ามารถหาคาํ ภาษาไทยทต่ี รงกบั คาํ ว่า Counselling ในภาษาองั กฤษได้ ขณะทค่ี าํ วา่ มนต์ หรอื มนั ตรา ในภาษาบาลนี นั้ แปลวา่ Counselling โดยตรง คาํ วา่ จติ ตะ คอื กระบวนการคดิ ดงั นนั้ จติ ตมนต์ กค็ อื การ Counselling ทจ่ี ะ เปลย่ี นกระบวนการคดิ หรอื Mindset ของคน เมอ่ื เปรยี บเทยี บกบั Cognitive Behavior Therapy หรอื แนวทาง พฤตกิ รรมบาํ บดั นนั้ เป็นการแกไ้ ขเฉพาะพฤตกิ รรมหรอื อาการทม่ี นั เกดิ ขน้ึ แต่ จติ ตมนต์ ปัญญาบาํ บดั ถอื เป็น Cognitive Transformation Therapy คอื การเปลย่ี นกระบวนการคดิ ใหส้ ามารถแกไ้ ขปัญหาของตนใหไ้ ด้ ในทางพุทธศาสนามคี าํ ทร่ี ะบุในอรรถกถาถงึ การเสพทเ่ี กย่ี วเน่อื งกบั สุราและยาเสพตดิ มาแต่ในอดตี และ หากเสพมากเกนิ ไปสารเคมใี นรา่ งกายกจ็ ะเสยี สมดลุ หรอื กล่าวอกี นยั หน่ึงว่ามนุษยเ์ ราเสพตดิ ตณั หา ตณั หาทาํ ใหเ้ ราบา้ วกิ ลจรติ ทางออกกท็ าํ ไดอ้ ย่างงา่ ยขณะทฝ่ี รงั่ ศกึ ษาวจิ ยั มากมายเพอ่ื หาทางออก แต่คนไทยนนั้ ใกล้ เกลอื กนิ ด่าง หลงั จากทดลอง จติ ตมนต์ ปัญญาบาํ บดั เป็นเวลา 6-9 เดอื นเพงิ่ จบการทดลองเมอ่ื ตน้ ปีทผ่ี ่านมา ผลปรากฏว่านกั โทษทเ่ี ขา้ ร่วมโครงการและพน้ โทษออกจากเรอื นจาํ ไปแลว้ นนั้ ไดเ้ ปลย่ี นความคดิ โดยสง่ิ หน่ึงท่ี เหน็ ไดอ้ ยา่ งชดั เจนคอื ก่อนเรมิ่ การทดลองทกุ คนเอาแต่โทษคนอ่นื เศรษฐกจิ ตาํ รวจ และสง่ิ ต่างๆ อ่นื ๆ รอบตวั ภายนอกว่าเป็นสาเหตุใหเ้ ขาตอ้ งไปเกย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพตดิ จนกระทงั่ ถกู จบั และตอ้ งโทษเขา้ มาอยใู่ นเรอื นจาํ เมอ่ื สน้ิ สุดกระบวนการ จติ ตมนต์ ปัญญาบาํ บดั ผตู้ อ้ งขงั เปลย่ี นมุมมองความคดิ ใหมว่ ่าเป็นเพราะตวั ของเขาเองทพ่ี าตวั เองเขา้ ไปเกย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพตดิ จนตอ้ งโทษ เมอ่ื เขาบรู ณาการความคดิ ใหมไ่ ดเ้ ขากจ็ ะ สามารถดแู ลตวั เองต่อไปได้ โดยการใชอ้ งคค์ วามรขู้ องเขาแกไ้ ขปัญหาของเขาดว้ ยตวั ของเองบนบรบิ ทของเขา สภาพสงั คม เศรษฐกจิ และชวี ติ ของเขาในการเปลย่ี นน้ําเสยี ใหเ้ ป็นน้ําดใี หไ้ ด้ โดยทดลองทาํ กบั ผตู้ อ้ งขงั ชาย 20 คน ตอนน้ที งั้ หมดนัน้ เขา้ ใจและสามารถเปลย่ี นแปลงชวี ติ ไปในทางทด่ี ขี น้ึ รวมถงึ ไดข้ ยายองคค์ วามรนู้ ้ีใหแ้ ก่ ผตู้ อ้ งขงั คนอ่นื ๆ อกี กว่า 2,000 คน รวมถงึ ผตู้ อ้ งขงั หญงิ ทเ่ี รอื นจาํ ระยองทจ่ี ดุ เรมิ่ ต้น 20 คนตอนน้ีไดข้ ยายไปถงึ 800 คนทวั่ เรอื นจาํ แลว้ กระบวนการ จติ ตมนต์ ปัญญาบาํ บดั จงึ อาจเป็นทางเลอื กหน่ึงเพอ่ื การแกไ้ ขปัญหาการเสพตดิ ซง่ึ การ เสพตดิ ไมไ่ ดน้ ่ากลวั อยา่ งทค่ี ดิ เพราะโดยธรรมชาตมิ นุษยท์ ุกคนตอ้ งเสพ ถา้ เราเลกิ เสพเมอ่ื ไหรเ่ รากไ็ มเ่ ป็นคน เราตอ้ งอาศยั การเสพในการมชี วี ติ แต่เราจะทาํ อยา่ งไรใหส้ ามารถควบคมุ การเสพนัน้ ใหผ้ ลดใี หเ้ ป็นคนปกติ ให้ เป็นคนมศี ลี อยา่ งน้อยศลี 5 และพง่ึ พาตนเอง (Independent) ทจ่ี ะอยไู่ ดด้ ว้ ยตนเองโดยไมต่ อ้ งไปขอศลี จากพระ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 114 / 152

แต่อยา่ งใด เราจงึ จะเป็นฆราวาสผยู้ งั อยใู่ นกเิ ลสไดอ้ ยา่ งเป็นกลั ยาณชนทม่ี ศี ลี ไดก้ ด็ ว้ ยการควบคุมกเิ ลสของ ตนเองดว้ ยอรยิ สจั 4 กไ็ ด้ หรอื มรรคมอี งค์ 8 กไ็ ด้ ซง่ึ เป็นวธิ กี ารตปี ัญหาทต่ี วั ปัญหาและฝรงั่ กน็ ําไปใชใ้ นวธิ กี าร เพอ่ื การบาํ บดั การเสพตดิ ต่างๆ ซง่ึ พระพทุ ธเจา้ ทาํ สาํ เรจ็ แลว้ และกล่าวไวใ้ นศาสนาพุทธมานานแลว้ การประยกุ ตใ์ ชใ้ นเรอ่ื งการยดึ มนั่ ในหลกั ศาสนาใหเ้ ขา้ กบั การดาํ เนินชวี ติ เป็นแนวทางในการแกไ้ ข ปัญหาการเสพตดิ เพราะทุกศาสนาต่างมคี ําสอนใหม้ นุษยอ์ ยรู่ ว่ มกนั ในสงั คมไดอ้ ย่างสนั ตสิ ุข มกี ารศกึ ษาวจิ ยั ท่ี ผา่ นมาพบว่าการนําหลกั ธรรมทางศาสนามาใชใ้ นการบาํ บดั รกั ษาและฟ้ืนฟูสมรรถภาพผตู้ ดิ ยาเสพตดิ เป็นสว่ น สาํ คญั ในการสรา้ งพลงั ใจ สรา้ งความหวงั ใหมแ่ ก่ชวี ติ เพมิ่ แรงจงู ใจในระหวา่ งการบําบดั รกั ษาฟ้ืนฟูและป้องกนั การกลบั ไปเสพซ้าํ รวมถงึ พฒั นาความฉลาดทางอารมณ์ซง่ึ นําไปสกู่ ารพฒั นาทกั ษะทางสงั คม ทกั ษะชวี ติ ท่ี สาํ คญั และจาํ เป็นใหเ้ ป็นสว่ นหน่ึงของเป้าหมายหลกั ในการบาํ บดั และฟ้ืนฟูสมรรถภาพผตู้ ดิ ยาเสพตดิ ยงิ่ ไปกว่า นนั้ ยงั มขี อ้ คน้ พบทน่ี ่ามหศั จรรยอ์ กี ดว้ ยว่า พทุ ธศาสนาในฐานะทเ่ี ป็นรากฐานของวทิ ยาศาสตรท์ ใ่ี หค้ วามสาํ คญั แก่การแกไ้ ขปัญหาดว้ ยปัญญาอยา่ งมสี ตติ ่นื รกู้ ไ็ ดช้ ใ้ี หเ้ หน็ เหตุและผลแห่งทุกขจ์ ากการเสพตดิ และทางแกไ้ ข …… (บทสมั ภาษณ์พระศากยวงศว์ สิ ุทธ)ิ ์ ……. เพราะฉะนนั้ สงิ่ ทโี่ ครงการกําลงั ใจทาํ กค็ อื ทาํ อยา่ งไรให้ เราสามารถใชค้ วามรทู้ ุกสงิ่ ทกุ อยา่ งทมี่ อี ยแู่ ลว้ ขอ้ มลู ทมี่ อี ยแู่ ลว้ ในชวี ติ จรงิ ของผทู้ มี่ ปี ัญหาเองใหเ้ จา้ ตวั นํามาใช้ แกไ้ ขปัญหาของตนเอง ซงึ่ เป็น Sense-making ทาํ อยา่ งไรใหม้ คี วามหมาย ทาํ อยา่ งไรใหแ้ ต่ละอยา่ งทเี่ ขามนี ัน้ มี ความหมายในชวี ติ ของเขา แต่วา่ มนั สะทอ้ นต่อชวี ติ จรงิ เขาหรอื ไม่ เขากร็ อู้ ยแู่ ลว้ ความรเู้ หล่าน้ี รอู้ ยแู่ ลว้ ว่าอะไร ถกู อะไรผดิ อะไรทาํ ไดท้ าํ ไมไ่ ดต้ ามกฎหมาย ชวี ติ ของเขาตอ้ งมาเผชญิ หน้ากบั ตรงน้ี ดงั นนั้ ภมู คิ ุม้ กนั ในดา้ น ความคดิ และปัญญาของเขาสาํ คญั สงิ่ ทเี่ ราตอ้ งใหค้ อื พยายามใหเ้ ขาพยายามวเิ คราะหต์ วั ของเขาเอง โดยใช้ ความรขู้ องเขาเอง ซงึ่ ความรตู้ วั น้ียงั ไมม่ มี าตรฐาน ความรตู้ วั น้ีจะเป็น Customize ของแต่ละบคุ คล กค็ อื ความ เขา้ ใจของแต่ละบุคคล แต่เราพยายามนําเรอื่ งความคดิ เป็น Guideline ใหเ้ ท่านัน้ แต่เขาจะคดิ ของเขาเองจาก บรบิ ทหรอื องคค์ วามรทู้ เี่ ขามอี ยแู่ ลว้ และพยายามใชอ้ งคค์ วามรขู้ องเขามาแกไ้ ขปัญหาของเขาเอง ดว้ ยตวั ของ เขาเอง บนสงิ่ แวดลอ้ มของเขาเอง เพราะฉะนนั้ แต่ละเรอื่ งนนั้ มนั มที งั้ เศรษฐกจิ สงั คม การเมอื ง ศาสนา และอะไร อกี มากมายซงึ่ เราไมอ่ าจตามไปรไู้ ดท้ งั้ หมดของเขาในทุกดา้ นได้ แต่ถา้ เราใหห้ ลกั การ เครอื่ งมอื ใหก้ ารแนะแนว เขากจ็ ะสามารถใชเ้ ป็นหนทางแกไ้ ขในบรบิ ทของเขาเองได้ และกลบั มาดตู นเอง ดพู ฤตกิ รรมของตวั เอง กลบั มา ดกู ารกระทําและความเขา้ ใจของตนเอง กป็ รากฏว่าเขากม็ องเหน็ เสมอื นเขาสอ่ งกระจกแลว้ เหน็ ตวั เอง” ……… รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 115 / 152

------ ------------ โครงการกาํ ลงั ใจขยายขอบเขตในการเขา้ ไปชว่ ยเสรมิ และพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ ผตู้ อ้ งขงั จนมรี ปู แบบหรอื ทเ่ี รยี กวา่ “กาํ ลงั ใจ โมเดล” ขน้ึ มา โครงการกาํ ลงั ใจ เป็นเสมอื นแรงผลกั ทาํ ใหเ้ กดิ การปรบั เปลย่ี นกฎหมายใน ราชทณั ฑ์ การพยายามแสวงหาแนวทางและวธิ กี ารต่างๆ ทน่ี อกเหนอื จากโปรแกรมของกรมราชทณั ฑ์ เขา้ มา ชว่ ยเสรมิ การพฒั นาคุณภาพชวี ติ ของผตู้ อ้ งขงั และในการพยายามไมส่ ่งคนเขา้ เรอื นจาํ เพ่อื ควบคมุ คนใน เรอื นจาํ ไมใ่ หม้ ากเกนิ ไป เจา้ หน้าทก่ี รมราชทณั ฑจ์ ะไดด้ แู ลไดอ้ ยา่ งดแี ละเหมาะสม เป็นทน่ี ่าดใี จทไ่ี ดร้ บั ความ รว่ มมอื จากศาลยตุ ธิ รรมมาตลอดจนเกดิ การเปลย่ี นแปลงในระดบั นโยบายของประเทศ โดยศาลมกี ารปรบั ปรุง บญั ชอี ตั ราโทษ กระทรวงยตุ ธิ รรมปรบั ปรงุ กฎหมายยาเสพตดิ สาํ นกั งาน ป.ป.ส. ซง่ึ เป็นหน่วยงานหลกั ในการ กําหนดนโยบายยาเสพตดิ ของประเทศมมี มุ มองทร่ี อบดา้ นทงั้ มาตรการทางกฎหมาย ทางดา้ นสาธารณสุข และ ทางดา้ นเศรษฐศาสตร์ ผลงานทเ่ี กดิ ขน้ึ จากความรว่ มมอื รว่ มใจของหลายหน่วยงานจะสะทอ้ นใหช้ าวโลกได้ ทราบวา่ ประเทศไทยมคี วามคบื หน้าและทนั สมยั ในการจดั การกบั ปัญหายาเสพตดิ ซง่ึ เป็นตน้ เหตุของการเกดิ ปัญหาคนลน้ เรอื นจาํ รวมทงั้ จะเป็นโมเดลใหก้ บั ประเทศอ่นื ไดเ้ ขา้ มาเรยี นรแู้ ละแลกเปลย่ี นประสบการณ์ดว้ ย รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 116 / 152

บทท่ี 5 เสนอแนะทางออกแก่ปัญหาการใช้อาญาเฟ้อและลดคนล้นคกุ ตอบวตั ถุประสงคท์ ่ี  เพ่อื นําเสนอขอ้ เสนอเชงิ นโยบายต่อการลดคนลน้ เรอื นจาํ กจิ กรรมในปี พ.ศ. 2558 กจิ กรรมในปี พ.ศ. 2559 กจิ กรรมในปี พ.ศ. 2560 กจิ กรรมในปี พ.ศ. 2561 การประชุมวชิ าการเรอ่ื ง การสมั มนาเชงิ วชิ าการ การประชมุ วชิ าการ การประชุมเรอ่ื ง เรอ่ื ง การเสพตดิ ยอ้ น ครบรอบ 9 ปี ทศิ ทางของนโยบาย โลกาภวิ ตั น์ ทนุ นยิ ม โครงการกําลงั ใจ ยาเสพตดิ โลกภายหลงั สุดโต่ง การเสพตดิ อดตี สอู่ นาคต : ผตู้ อ้ งขงั ลน้ เรอื นจาํ : ปัญหาและทางออก 18-19 ธนั วาคม 2558 UNGASS กบั ปัญหาและทางออก [Back to the Future of การพจิ ารณาทบทวน Addiction: Problems กฎหมายและการตคี วาม ภายใตโ้ ครงการ ศกึ ษาวจิ ยั and Solutions ของไทยเกย่ี วกบั 9-10 สงิ หาคม 2561 ยาเสพตดิ ” การพฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื กบั หลกั นติ ธิ รรม การประชมุ เชงิ ปฏบิ ตั กิ าร 15-16 มถิ ุนายน 2559 2 ตุลาคม 2560 ทบทวนสถานการณ์ บทเรยี น รวบรวม การประชุมเรอ่ื ง การประชุมเรอ่ื ง ขอ้ เสนอการดแู ลผใู้ ช้ ส่อื สารความรู้ สรา้ งองคค์ วามรเู้ ท่าทนั สารเสพตดิ ทถ่ี ูกคมุ ขงั ยาเสพตดิ ส่สู งั คม ต่อพลวตั การควบคุม 27 พฤศจกิ ายน 2561 28 ธนั วาคม 2559 ยาเสพตดิ ครงั้ ท่ี 1 5-6 มกราคม 2560 การพฒั นาผตู้ อ้ งขงั ดว้ ยศาสตรพ์ ระราชา ณ เรอื นจาํ ดอยราง จงั หวดั เชยี งราย มนี าคม – ตุลาคม 2560 ศนู ยว์ ชิ าการสารเสพตดิ ภาคเหนอื มหาวทิ ยาลยั เชยี งใหม่ ประมวลรวบรวมขอ้ คดิ เหน็ และขอ้ เสนอแนะ จากผทู้ รงคณุ วฒุ ทิ งั้ ในและต่างประเทศทเ่ี ขา้ รว่ ม 8 กจิ กรรมวชิ าการทโ่ี ครงการกําลงั ใจจดั ขน้ึ ตงั้ แต่ปี พ.ศ. 2558 ในวาระครบรอบ 9 ปีของโครงการกําลงั ใจ จนถงึ ปี พ.ศ. 2561 เพอ่ื นําเสนอเป็นขอ้ เสนอเชงิ นโยบายต่อการลด คนลน้ เรอื นจาํ ดงั รายละเอยี ดแสดงต่อไปน้ี จากจาํ นวนคดที เ่ี กย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพตดิ และจาํ นวนผตู้ อ้ งขงั ทล่ี น้ คุกซง่ึ กว่ารอ้ ยละ 70 เป็นผกู้ ระทาํ ผดิ ใน คดที เ่ี กย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพตดิ กจ็ ะเหน็ ไดอ้ ยา่ งชดั เจนว่าประเทศไทยนอกจากไม่ประสบความสาํ เรจ็ ในการควบคุม การแพรร่ ะบาดของสารกระตุน้ กลุ่มเมทแอมเฟตามนี แลว้ นโยบายปราบปรามทใ่ี ชอ้ ยา่ งต่อเน่อื งยงั สง่ ผลกระทบ ต่อสงั คม โดยเฉพาะประชาชนกล่มุ คนยากจนคนเลก็ น้อยในสงั คม ในบรบิ ทเช่นน้ีจงึ มคี วามจาํ เป็นตอ้ งทบทวน ยทุ ธศาสตรแ์ ละโครงการต่างๆ ทใ่ี ชใ้ นการควบคุมสารกระตุน้ ในกลุ่มแอมเฟตามนี (ATS) ในประเทศไทย เพอ่ื ให้ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 117 / 152

เกดิ การใชท้ รพั ยากรอยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพมากทส่ี ุด และบรรลเุ ป้าหมายหลกั ของนโยบายควบคุมสารออกฤทธิ ์ ต่อจติ และประสาทหรอื ยาเสพตดิ นนั่ คอื มนุษยท์ กุ คนมคี วามปลอดภยั มสี ขุ ภาพดี เขา้ ถงึ โอกาสในการพฒั นา สงู สดุ โดยปฏริ ปู กฎหมายควบคมุ สารกระตุน้ ในกลุ่มแอมเฟตามนี ทค่ี าํ นงึ ถงึ ความเป็นมนุษยธรรม (Humane ATS Control Policy) บนฐานคดิ ของศกั ดศิ ์ รคี วามเป็นมนุษยโ์ ดยใหค้ วามสาํ คญั ในสด่ี า้ น คอื การป้องกนั (Prevention) การบาํ บดั รกั ษา (Treatment) การลดอนั ตราย (Harm Reduction or Harm Minimization) และการ บงั คบั ใชก้ ฎหมาย (Law Enforcement) ดว้ ยการลงโทษทไ่ี ดส้ ดั สว่ น (Proportionality of Sentencing for ATS Offences) ข้อเสนอต่อการปรบั ปรงุ แก้ไขกฎหมายและศาลในกระบวนการยตุ ิธรรม จากการประชมุ วชิ าการครบรอบ 9 ปีโครงการกําลงั ใจ วนั ท่ี 18-19 ธนั วาคม 2558 ความคดิ เหน็ สว่ นใหญ่ของการประชุมวชิ าการครบรอบ 9 ปีโครงการกาํ ลงั ใจ ลว้ นคดิ เหน็ ตรงกนั ถงึ ความจาํ เป็นและความเรง่ ด่วนในการทบทวนเพอ่ื เปลย่ี นแปลงนโยบายยาเสพตดิ ของประเทศสทู่ ศิ ทางทม่ี ี มนุษยธรรม ดว้ ยการปรบั ปรงุ แกไ้ ขกฎหมายทเ่ี กย่ี วขอ้ ง ตลอดจนปรบั ปรงุ แกไ้ ขกระบวนการทงั้ ยตุ ธิ รรม สาธารณสุข สวสั ดกิ ารสงั คมใหม้ คี วามสอดคลอ้ งกบั นโยบายยาเสพตดิ ในระดบั สากล ซง่ึ ใหค้ วามสาํ คญั กบั การ แกไ้ ขทต่ี น้ เหตุของปัญหา ไดแ้ ก่ ปัญหาความยากจน ปัญหาการเขา้ ไมถ่ งึ บรกิ ารสาธารณสุขอยา่ งทวั่ ถงึ และเท่า เทยี ม การมงุ่ เน้นการป้องกนั และการบาํ บดั เพ่อื การสรา้ งสขุ ภาพทด่ี ี ปัญหาความเหล่อื มลา้ํ และอคตทิ างเพศ รวมถงึ การใหค้ วามสําคญั ต่อการมสี ว่ นรว่ มของทุกภาคส่วนในการกาํ หนดนโยบายยาเสพตดิ ในลกั ษณะจากลา่ ง ขน้ึ บน (Bottom-up Approach) มากขน้ึ จากแต่ก่อนทใ่ี ชว้ ธิ สี งั่ การจากบนส่ลู ่าง (Top-down Approach) และตก อยภู่ ายใตอ้ ทิ ธพิ ลของการเมอื ง ประเดน็ ทถ่ี กู ยกอภปิ รายและขอ้ คดิ เหน็ /ขอ้ เสนอแนะในการประชุมวชิ าการครงั้ น้ี อาทิ การแกป้ ระมวล กฎหมายยาเสพตดิ การทําความเขา้ ใจต่อฤทธขิ ์ อง Methamphetamine การนยิ ามการเสพ การครอบครอง การ ขาย การกําหนดอตั ราโทษทเ่ี หมาะสมกบั ขนาดความผดิ การยกเลกิ สนิ บนนําจบั ต่อผเู้ สพและผคู้ า้ รายยอ่ ย กระบวนการคนื คนดสี ่สู งั คม การบําบดั ฟ้ืนฟู การฝึกอาชพี การลงโทษทางเลอื ก การพฒั นาทางเลอื ก แมแ้ ต่การ ทร่ี ฐั ขายหรอื แจกฟรยี าทดแทนเพ่อื ลดการเสพและลดการผลติ ทด่ี กี ว่า สามารถประมวลเพ่อื การเปลย่ี นแปลงสู่ นโยบายยาเสพตดิ ทม่ี มี นุษยธรรมและมงุ่ ส่เู ป้าหมายการพฒั นาอย่างยงั่ ยนื ดงั น้ี รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 118 / 152

การสร้างองคค์ วามร้ทู ่ีถกู ต้องต่อสารเสพติด โดยเฉพาะต่อเมทแอมเฟตามีน  ควรศกึ ษาและทาํ ความเขา้ ใจกบั องคค์ วามรสู้ มยั ใหมเ่ กย่ี วกบั ความจรงิ ของยาเสพตดิ อาการเสพตดิ ฤทธขิ ์ องยาบา้ /เมตแอมเฟตามนี และฤทธขิ ์ องสารอ่นื ๆ เปรยี บเทยี บกบั โรคอ่นื ๆ อาทิ Bipolar Disorder โรคซมึ เศรา้ Poly-drug Use และตวั อยา่ งการเปลย่ี นแปลงการรบั มอื กบั ยาบา้ โดยเฉพาะใน โปรตุเกสและสาธารณรฐั เชก็ ทน่ี ําไปสรู่ ปู แบบใหมข่ องการจดั การยาบา้ /เมตแอมเฟตามนี ในอกี หลาย ประเทศ แมแ้ ต่สหรฐั อเมรกิ า เพ่อื ทบทวนมาตรการปฏบิ ตั ติ ่อยาบา้ และผใู้ ชย้ า และเผยแพรค่ วามรู้ ความเขา้ ใจทถ่ี กู ตอ้ งและเป็นจรงิ เกย่ี วกบั ยาเสพตดิ ต่อสาธารณะ  การพจิ ารณาโมดาฟินลิ เป็นทางเลอื กทดแทนสารเมทแอมเฟตามนี จากหลกั ฐานทางวชิ าการจนถงึ ปัจจบุ นั ไมส่ ามารถสรปุ ไดว้ ่าโมดาฟินลิ จะมปี ระสทิ ธผิ ลอยา่ งชดั เจนในการรกั ษาผเู้ สพตดิ สารเมท แอมเฟตามนี (บางการศกึ ษาพบวา่ ชว่ ยลดการเสพสารแต่ไมม่ นี ัยสาํ คญั ทางสถติ )ิ อยา่ งไรกต็ าม อาจ มปี ัจจยั อ่นื ทเ่ี ป็นตวั ทาํ นายประสทิ ธผิ ลของยาได้ เช่น การลดความรุนแรงของการถอนยาหรอื อยาก ยา ซง่ึ บางการศกึ ษาพบแต่บางการศกึ ษากไ็ มพ่ บ ในขณะน้ีจงึ ยงั ไมม่ หี ลกั ฐานเพยี งพอสนบั สนุนว่า จะนําโมดาฟินลิ มาใชเ้ ป็นทางเลอื กใหมท่ ดแทนสารเมทแอมเฟตามนี ในลกั ษณะใด  ควรทาํ ความเขา้ ใจว่าในการแกป้ ัญหาสารเสพตดิ มหี ลายแงม่ มุ ทต่ี อ้ งพจิ ารณาใหค้ รอบคลุม ในทาง การแพทยบ์ ง่ ชว้ี า่ ผมู้ ปี ัญหาพฤตกิ รรมการเสพตดิ สารจดั เป็นโรคเรอ้ื รงั ชนิดหน่งึ ซง่ึ มธี รรมชาตขิ อง การเสพ หยดุ เสพ และกลบั เสพซ้าํ เป็นแบบน้ีอยหู่ ลายครงั้ จนกว่าจะสามารถเลกิ ไดส้ าํ เรจ็ หลกั ทาง การแพทยน์ นั้ การบาํ บดั รกั ษาพฤตกิ รรมหรอื โรคตดิ สารเสพตดิ ไมว่ ่าชนิดใดๆ เน้นการบาํ บดั ทางจติ สงั คม (Psychosocial Intervention) อยา่ งไรกต็ าม อตั ราการกลบั เสพซ้าํ (Relapse Rate) จากการ ไดร้ บั จติ สงั คมบาํ บดั ยงั มคี ่อนขา้ งสงู การบําบดั ทางยาจงึ ถอื เป็นหลกั ทส่ี าํ คญั ประการหน่งึ ซง่ึ จะชว่ ย ใหผ้ เู้ สพไมท่ กุ ขท์ รมานและช่วยบรรเทาอาการถอนสารเสพตดิ ในระยะแรกทห่ี ยดุ ใชส้ ารเสพตดิ และ ทงั้ ยงั ชว่ ยลดแรงเสรมิ เชงิ บวกจากการเสพสารเสพตดิ การปรบั มมุ มองต่อยาเสพติดในด้านนิติเศรษฐศาสตร์  ควรสรา้ งเป้าหมายนโยบายดา้ นยาเสพตดิ ใหม่ ดว้ ยการทบทวนอํานาจของฝ่ายการเมอื งหรอื รฐั มนตรี ทส่ี ามารถเปลย่ี นประเภทของยาเสพตดิ ไดซ้ ง่ึ มผี ลต่อการกําหนดความผดิ และโทษตามประเภทของ ยาเสพตดิ ทก่ี ําหนดนนั้  ควรทาํ ความเขา้ ใจประเดน็ ปัญหาทางกฎหมายยาเสพตดิ ของประเทศไทยผ่านการทาํ ความเขา้ ใจ เศรษฐศาสตรก์ ารเมอื งทต่ี อ้ งเน้นใหม้ กี ารจดั การกบั ปัญหามใิ ชเ่ น้นการปราบปรามเพยี งดา้ นเดยี ว และควรใหค้ วามสาํ คญั กบั สาเหตุทางดา้ นสงั คมและเศรษฐกจิ ทท่ี าํ ใหค้ นเขา้ ไปเกย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพ ตดิ ตงั้ แต่แรก  ควรใชแ้ นวทางเศรษฐศาสตรแ์ นวใหม่ทพ่ี ยายามลดการปราบปรามยาเสพตดิ แต่สรา้ งตวั แปรทาง เศรษฐกจิ ทก่ี ระตุน้ ใหป้ ัญหายาเสพตดิ ลดลง ซง่ึ นอกจากการมงุ่ ใชม้ มุ มองในระดบั มหภาคแลว้ ยงั มี การใชม้ มุ มองระดบั จลุ ภาคควบค่กู นั ไปดว้ ยเพ่อื ใหส้ ามารถนําไปส่กู ารปรบั ปรงุ และแกไ้ ขปัญหายา เสพตดิ และนําไปสกู่ ารจดั การแนวใหมโ่ ดยอาศยั มมุ มองเศรษฐศาสตรก์ ารเมอื งแนวใหม่ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 119 / 152

 ควรตงั้ นโยบายใหมแ่ ละปรบั แนวคดิ ใหมใ่ นการปรบั ปรงุ กฎหมายและในการทาํ ความเขา้ ใจบรบิ ทการ ดาํ เนินงานยตุ ธิ รรมทางอาญาทต่ี อ้ งคาํ นงึ ถงึ กรอบการลดลงของปัญหายาเสพตดิ ผ่านการแกไ้ ข ปัญหาทางเศรษฐกจิ ของผกู้ ระทําผดิ ทางยาเสพตดิ  ควรตงั้ นโยบายเพอ่ื สรา้ งความรคู้ วามเขา้ ใจใหมเ่ กย่ี วกบั กฎหมาย เศรษฐศาสตร์ และการเมอื งวา่ ดว้ ย ยาเสพตดิ เพ่อื ใหส้ งั คมสามารถเขา้ ใจการจดั การยาเสพตดิ ไดอ้ ยา่ งหลากหลาย โดยไม่ปิดกนั้ กรอบ ความคดิ ของสงั คมในการมองแต่ผลกระทบในดา้ นไมด่ ขี องยาเสพ  ควรวางระบบการพจิ ารณาคดแี ละตดั สนิ คดยี าเสพตดิ ทไ่ี มเ่ น้นการจาํ คุกแต่เน้นการบําบดั โดยการ บาํ บดั ผูท้ ต่ี ดิ ยาเสพและผทู้ ค่ี า้ ยาเสพตดิ ยาเสพตดิ ใหส้ ามารถกลบั และอย่รู ว่ มกบั สงั คมไดต้ ามเดมิ และไมห่ วนกลบั ไปเขา้ สกู่ ระบวนการของยาเสพตดิ อกี ทงั้ น้ี ตอ้ งมกี ารรว่ มมอื กนั จากทกุ ภาคส่วนทงั้ ทางกระบวนการรฐั ในงานยุตธิ รรมและจากทงั้ ชุมชนและสงั คมดว้ ย  ควรตอ้ งเสรมิ สรา้ งความรว่ มมอื ต่อทุกฝ่ายทเ่ี กย่ี วขอ้ งในการทจ่ี ะขบั เคล่อื นโครงการปรบั แนวคดิ ใหม่ ดา้ นยาเสพตดิ เพ่อื ใหม้ กี ารแกไ้ ขและจดั การปัญหายาเสพตดิ อยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ การแก้ไขกฎหมายที่เก่ียวข้องกบั ยาเสพติด  ควรทบทวนนิยามของยาเสพตดิ และอาการเสพตดิ ทช่ี ดั เจน รวมถงึ นยิ าม Methamphetamine ซง่ึ บญั ญตั ไิ วต้ งั้ แต่ปี 2539 กาํ หนดเป็นยาเสพตดิ ใหโ้ ทษชนดิ รา้ ยแรงประเภท 1 แต่นยิ ามใหมต่ ามสากล ทวั่ โลก ระบุ Methamphetamine เป็นเพยี งวตั ถุออกฤทธติ ์ ่อจติ ประสาท เพ่อื ทาํ ใหก้ ารกําหนดฐาน ความผดิ กาํ หนดโทษ การบาํ บดั และอ่นื ๆ ชดั เจนและเหมาะสมตามไปดว้ ย  ควรนิยามศพั ทอ์ ยใู่ นมาตราเดยี วกนั (มาตรา 1) ไมค่ วรไปแทรกไวใ้ นบทบญั ญตั ติ ่างๆ หากนิยาม ศพั ทใ์ ดทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั ศาสตรใ์ นสาขาอ่นื จะตอ้ งนิยามใหส้ อดคลอ้ งกบั สาขานนั้ ๆ เช่น ความ หมาย ของคาํ ว่า “โฆษณา” หากเรอ่ื งใดสามารถเชอ่ื มโยงกบั หลกั กฎหมายในประมวลกฎหมายอาญาไดก้ ็ ไมจ่ าํ เป็นตอ้ งเขยี นซา้ํ ในการเขยี นซา้ํ ตอ้ งปรากฏความมงุ่ หมายทจ่ี ะใหต้ ่างไปจากหลกั ในกฎหมาย อ่นื โดยถอื เป็นกฎหมายเฉพาะ สาํ หรบั รายละเอยี ดทเ่ี ป็นเรอ่ื งๆ ไมค่ วรเขยี นในประมวลกฎหมาย แต่ควรออกเป็นมาตรการทางปกครอง  ควรทบทวนนิยามศพั ทท์ แ่ี ปลกประหลาดยากจะตคี วามใหม้ กี ารตดั สนิ เช่น “ผลติ ” “จาํ หน่าย” “ครอบครอง” ใหต้ รงกบั ความจรงิ เพอ่ื วนิ ิจฉยั ใชก้ ฎหมาย และกําหนดโทษไดอ้ ย่างถูกตอ้ งตามหลกั นติ ธิ รรมและหลกั มนุษยธรรม  ควรกาํ หนดชอ่ื ประมวลกฎหมายใหส้ อดคลอ้ งกบั หลกั การและสาระสําคญั ทป่ี รากฏในตวั บทและเป็น สากล (Narcotics Code) สอดคลอ้ งกบั กฎหมายสารเสพตดิ ระหวา่ งประเทศและสหประชาชาติ จงึ ตอ้ งเลอื กระหวา่ ง “ประมวลกฎหมายยาเสพตดิ ” หรอื “ประมวลกฎหมายสารเสพตดิ ”  ควรทบทวนการตคี วามเกย่ี วกบั การครอบครองยาเสพตดิ เพ่อื ป้องกนั ไมใ่ หเ้ ป็นการเพมิ่ อํานาจใหแ้ ก่ ผรู้ กั ษากฎหมายทจ่ี ะใชอ้ ํานาจในทางทจ่ี ะแสวงหาประโยชน์เขา้ ตวั (Power to Corrupt) ทงั้ ตํารวจ เจา้ หน้าท่ี ปปส. และอ่นื ๆ ทจ่ี ะมี Absolute Power ในการต่อรอง รวมถงึ มาตรฐานคดเี ลก็ = คดใี หญ่  ควรแกไ้ ขกฎหมายเพอ่ื ใหค้ าํ พพิ ากษาของศาลเป็นไปอยา่ งมมี นุษยธรรม โดยอยา่ ใหม้ ขี อ้ สนั นษิ ฐาน เดด็ ขาดและอตั ราโทษทโ่ี หดรา้ ยตอ้ งคลค่ี ลายลง ตอ้ งสรา้ งทางเลอื กใหศ้ าลในการใชด้ ุลพนิ ิจกําหนด มาตรฐานโทษมากกว่าการบงั คบั ใหศ้ าลตอ้ งตดั สนิ ตามกฎหมาย รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 120 / 152

 ควรกาํ หนดสดั ส่วนขององคป์ ระกอบของคณะกรรมการป้องกนั และปราบปรามยาเสพตดิ แหง่ ชาติ และคณะกรรมการอ่นื ๆ ตามรา่ งประมวลกฎหมายยาเสพตดิ ทเ่ี หมาะสมคอื กรรมการโดยตําแหน่ง กรรมการผทู้ รงคุณวฒุ แิ ละภาคประชาชน โดยควรกําหนดความเชย่ี วชาญของกรรมการผทู้ รงคุณวุฒิ ในดา้ นต่างๆ เชน่ ดา้ นสารเสพตดิ วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ กฎหมาย สงั คมวทิ ยาและมานุษยวทิ ยา การบําบดั ฟ้ืนฟู ผแู้ ทนภาคประชาชน และควรกาํ หนดวาระผทู้ รงไมเ่ กนิ 2 วาระ  ควรลดการปราบปรามผูเ้ สพและยกเลกิ รางวลั นําจบั ผเู้ สพ แต่ใหส้ นิ บนนําจบั เฉพาะผผู้ ลติ -ผคู้ า้ ราย ใหญ่-ตวั บงการ-นายทุนทแ่ี ฝงตวั อยใู่ นสงั คมชนั้ สงู และเจา้ ขององคก์ รอาชญากรรมทงั้ หลายแทน  ควรเรยี นรขู้ อ้ ผดิ พลาดในการปรบั กฎหมายทไ่ี มส่ อดคลอ้ งกบั ยาเสพตดิ การนําสรา้ งนโยบายทผ่ี ดิ พลาดหลากหลายประการของยาเสพตดิ นนั้ หากพจิ ารณาใหด้ จี ะพบว่าเป็นปัญหาในเชงิ ของการ แกป้ ัญหาในดา้ นผเู้ สพดว้ ย เชน่ การบาํ บดั ในค่ายทหารซง่ึ อาจมคี าํ ถามทเ่ี กดิ ขน้ึ หลากหลายประการ การแกป้ ัญหาทผ่ี ดิ พลาดหรอื การใชน้ โยบายกบั ปัญหาทไ่ี มส่ อดคลอ้ งกนั นนั้ ถอื ว่าเป็นเรอ่ื งปกติ แม้ ในต่างประเทศเองกย็ งั มคี วามผดิ พลาดเกดิ ขน้ึ เช่น ในกรณขี องสหรฐั อเมรกิ าทเ่ี พม่ิ โทษโคเคนซง่ึ เป็นส่วนหน่งึ ของสารทใ่ี ชท้ างการแพทย์ เป็นตน้ สง่ิ ทน่ี ่าสนใจคอื การสรา้ งนโยบายใหม่ทเ่ี กดิ จาก ขอ้ ผดิ พลาดในอดตี กลบั กลายเป็นจดุ เรม่ิ ตน้ ทน่ี ่าสนใจ เชน่ ในกรณขี องโปรตุเกส มกี ารปรบั วธิ กี าร ลงโทษใหมซ่ ง่ึ ทาํ ใหจ้ าํ นวนของผตู้ ดิ ยาเสพตดิ มจี าํ นวนทล่ี ดลงอยา่ งน่าสนใจ ผ่านการชกั นําใหช้ มุ ชน มสี ่วนในการแกไ้ ขปัญหายาเสพตดิ รว่ มกนั กบั จติ แพทย์ ขณะทต่ี ํารวจไมไ่ ดถ้ กู นําใหม้ สี ่วนรว่ มในการ แกไ้ ขปัญหาบางประเดน็ ดว้ ย  ควรปรบั ปรงุ มาตรการการบงั คบั ใชก้ ฎหมายใหส้ ะทอ้ นหลกั การมสี ว่ นรว่ มของประชาชนและการ กระจายอํานาจ เช่น การคุม้ ครองผแู้ จง้ เบาะแสการจาํ หน่ายยาเสพตดิ ของผคู้ า้ รายยอ่ ยทต่ี อ้ งถอื เป็น ความลบั เพอ่ื ทาํ ใหก้ ารบงั คบั ใชก้ ฎหมายมปี ระสทิ ธภิ าพมากขน้ึ การปรบั ปรงุ กระบวนการยตุ ิธรรมทางอาญาในความผิดยาเสพติด  ควรใชห้ ลกั การตรวจสอบคน้ หาความจรงิ ใหไ้ ดค้ วามจรงิ แทท้ ถ่ี ูกตอ้ งตรงไปตรงมาเพอ่ื นําไปสกู่ าร พสิ จู น์ความผดิ หรอื บรสิ ทุ ธขิ ์ องบุคคลในการกระทําความผดิ อาญา นําไปส่กู ารใชด้ ุลพนิ จิ ของผู้ พพิ ากษาในการกําหนดโทษเพ่อื ใหไ้ ดผ้ ลการลงโทษทเ่ี หมาะสมกบั บคุ คล ซง่ึ ถอื เป็นหวั ใจหรอื เป้าหมายของกระบวนการยตุ ธิ รรมทางอาญา สง่ิ สรา้ งสรรคใ์ นกระบวนการยตุ ธิ รรมคอื ทาํ ใหข้ อ้ มลู ในชนั้ สอบสวน (ชนั้ เจา้ พนกั งาน) ไดถ้ กู ส่งผ่านไปอยใู่ นอาํ นาจการพจิ ารณาพพิ ากษาของศาลอยา่ ง ครบถว้ นสมบรู ณ์ ซง่ึ ไดแ้ ก่ขอ้ มลู หรอื ขอ้ เทจ็ จรงิ ทถ่ี กู กล่าวหาว่ากระทําความผดิ และขอ้ มลู หรอื ขอ้ เทจ็ จรงิ ของบคุ คลทต่ี กเป็นผตู้ อ้ งหาคดนี ัน้ อยา่ งเพยี งพอ  ควรใหพ้ นกั งานอยั การลงมาทาํ หน้าทส่ี อบสวนคดดี ว้ ยตนเองดงั ปรากฏในนานาประเทศและตาม รปู แบบของระบบกล่าวหา (Accusatorial System) ทม่ี ปี ระสทิ ธภิ าพ ทแ่ี ยกหน้าทแ่ี ละอํานาจการ สอบสวนฟ้องรอ้ งและการพจิ ารณาพพิ ากษาออกจากกนั ซง่ึ จะทาํ ใหอ้ ํานาจสอบสวนฟ้องรอ้ งเป็น อาํ นาจเดยี วกนั และการทพ่ี นกั งานอยั การมขี อ้ มลู ของบุคคลผกู้ ระทาํ ผดิ และรสู้ าเหตุของการกระทาํ ผดิ อยา่ งชดั แจง้ จะสามารถใชด้ ุลพนิ จิ สงั่ ใชม้ าตรการต่างๆ ไดอ้ ยา่ งมภี าวะวสิ ยั เช่น สงั่ ไมฟ่ ้อง สงั่ ชะลอการฟ้อง หรอื เสนอศาลเพอ่ื ใชม้ าตรการทางเลอื กอ่นื ๆ แทนไดห้ ากเขา้ เงอ่ื นไข รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 121 / 152

 ควรลดการทุจรติ คอรปั ชนั่ ในกระบวนการยตุ ธิ รรมทางอาญาเกย่ี วกบั ยาเสพตดิ โดยไมค่ วรทาํ ใหก้ าร ทาํ งานสอบสวนตกอยใู่ นอํานาจดาํ เนนิ การขององคก์ รตาํ รวจตามลาํ พงั เพยี งหน่วยเดยี วซง่ึ ในทาง ทฤษฎแี ละทางปฏบิ ตั ยิ อ่ มมโี อกาสใหเ้ กดิ ความผดิ พลาดในการตรวจสอบคน้ หาความจรงิ การ แสวงหาพยานหลกั ฐาน การจบั กุม การล่อซอ้ื การเอาตวั บุคคลไวใ้ นอาํ นาจรฐั 3 วนั ก่อนการ สอบสวนหรอื ระหว่างการสอบสวนฟ้องรอ้ ง การตงั้ ขอ้ หา การปรบั บทฐานความผดิ อาญา ซง่ึ มี ผลกระทบต่อสทิ ธแิ ละเสรภี าพของประชาชนไม่มากกน็ ้อย งา่ ยแก่การถูกแทรกแซงจากอํานาจ ภายนอก อทิ ธพิ ลในลกั ษณะต่างๆ การคอรปั ชนั่ ในกระบวนการยตุ ธิ รรม ฯลฯ ทาํ ใหข้ อ้ ความจรงิ แท้ ทต่ี อ้ งปรากฏในการสอบสวนถกู บดิ เบอื น แกไ้ ข ไมต่ รงต่อความจรงิ ทเ่ี กดิ ขน้ึ จงึ ควรใหพ้ นกั งาน อยั การเขา้ มาเป็นผรู้ บั ผดิ ชอบการสอบสวนคดอี าญาดว้ ย  ควรสนบั สนุนภาคประชาชนในการทํางานเชงิ รกุ เพ่อื ป้องกนั ปัญหายาเสพตดิ ไมค่ วรนําเงนิ กองทุน ป้องกนั และปราบปรามยาเสพตดิ มาใชใ้ นกจิ กรรมหรอื โครงการทซ่ี ้าํ ซอ้ นกบั ภารกจิ ทส่ี ามารถใช้ งบประมาณทวั่ ไป การจดั ทาํ บญั ชีอตั ราโทษและการลงโทษที่ได้สดั ส่วน  ควรพจิ ารณาว่ากําหนดโทษไปแลว้ ผลจะเป็นอยา่ งไรต่อตวั ผกู้ ระทาํ ผดิ และสงั คม โดยตอ้ งคาํ นึงว่า ผกู้ ระทําผดิ แต่ละคนสาํ นึกในโทษทแ่ี ตกต่างกนั การลงโทษจงึ ตอ้ งเหมาะสมกบั ตวั ผกู้ ระทําผดิ แต่ละ คน ดงั นนั้ การรจู้ กั ตวั ผกู้ ระทาํ ความผดิ อยา่ งดพี อมผี ลต่อผลของการกําหนดโทษเป็นอย่างมาก ซง่ึ อาจมผี ลต่อการใชด้ ลุ พนิ ิจในการกําหนดโทษทไ่ี มช่ อบขน้ึ มาได้ ไมว่ ่าในแง่ของการกาํ หนดโทษทส่ี งู เกนิ ไปหรอื ต่ําเกนิ ไป ซง่ึ อาจกระทบเสยี หายต่อบคุ คลและสงั คม และต่อความเช่อื มนั่ ความเชอ่ื ถอื ศรทั ธาของประชาชนจากการทาํ งานในความรบั ผดิ ชอบของกระบวนการยตุ ธิ รรม จงึ ตอ้ งใช้ “หลกั ความชวั่ ” (Schuldsprinzip) กบั “หลกั การป้องกนั ทวั่ ไป” (General Prevention) และ “หลกั การ ป้องกนั พเิ ศษ” (Special Prevention) เป็นเกณฑแ์ ละจะตอ้ งกระทาํ ใหเ้ หมาะสมกบั ตวั ผกู้ ระทาํ ความผดิ เป็นรายคนไป  ควรขยายขอบขา่ ยแนวคดิ ทฤษฎี ปรชั ญาการลงโทษสาํ หรบั บุคลากรในกระบวนการยตุ ธิ รรมเพ่อื ทาํ ใหก้ ระบวนทศั น์ในการลงโทษตงั้ อยบู่ นหลกั การและเหตุผลทเ่ี ป็นธรรม ทเ่ี หมาะสมเพ่อื การแกไ้ ข ฟ้ืนฟูแทนการกําหนดโทษอยา่ งสาสมเพ่อื การแกแ้ คน้ ทดแทน ควรมกี ารศกึ ษาแนวทางการใชบ้ ญั ชี อตั ราโทษในประเทศไทยอยา่ งละเอยี ด มมี าตรฐานและวางระบบใหท้ งั้ ผใู้ ชแ้ ละสงั คมยอมรบั มาก ทส่ี ุด กําหนดเป็นนโยบายและแนวทางการใชเ้ พ่อื ใหศ้ าลในพน้ื ทต่ี ่างๆ มกี ารวางแนวบญั ชอี ตั ราโทษ อยา่ งเป็นทางการมใิ ช่ต่างคนต่างทาํ ต่างศาล ต่างพน้ื ท่ี ต่างบญั ชอี ตั ราโทษ โดยมี “กฎหมายปฏริ ปู แนวการพพิ ากษาคด”ี เป็นตน้ เรอ่ื งในการจดั ทาํ บญั ชอี ตั ราโทษเพอ่ื ป้องกนั มใิ หม้ ขี อ้ วจิ ารณ์ว่าการทาํ บญั ชอี ตั ราโทษขดั ต่อหลกั รฐั ธรรมนูญ กรณกี ารใชด้ ุลพนิ จิ อสิ ระของศาล ควรวางยทุ ธศาสตรก์ าร เตรยี มจดั ทําร่างบญั ชอี ตั ราโทษ โดยรวบรวมขอ้ มลู บญั ชกี ารกําหนดโทษในศาลต่างๆ ตงั้ แต่ศาล ระดบั ล่างเพ่อื กาํ หนดแผนทศิ ทางการจดั ทาํ รา่ งบญั ชอี ตั ราโทษในศาล  ควรแยกฐานความผดิ ระหวา่ งกลมุ่ ผลู้ ะเมดิ กฎหมาย (Law Abuse) ไดแ้ ก่ ผผู้ ลติ ผจู้ าํ หน่าย ผนู้ ําเขา้ - ผสู้ ง่ ออกยาเสพตดิ กบั กลมุ่ ผใู้ ชย้ าเสพตดิ /ใชย้ าในทางทผ่ี ดิ (Drug Abuse) ควรทบทวนมาตรการอ่นื ในการลงโทษ เชน่ การยดึ ทรพั ยแ์ ทนการขงั คกุ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 122 / 152

 ควรลงโทษอยา่ งเหมาะสมกบั ตวั ผกู้ ระทําความผดิ รายบุคคล ดว้ ยการจาํ แนกขอ้ มลู บุคคล อายุ เพศ ความเป็นมาแห่งชวี ติ ความประพฤตทิ เ่ี ป็นอาจณิ ของผตู้ อ้ งหา ขอ้ เทจ็ จรงิ ของพฤตกิ ารณ์ของการ กระทําความผดิ ลกั ษณะของความผดิ ประวตั ภิ มู หิ ลงั การกระทาํ ความผดิ ตามหลกั Individualization of Punishment จงึ เป็นกลไกทท่ี าํ ใหศ้ าลมขี อ้ มลู ทเ่ี พยี งพอ เป็นเครอ่ื งมอื และแนวทางในการกําหนด โทษและกาํ หนดมาตรการบงั คบั ทางอาญาไมว่ ่าเป็นโทษจาํ คกุ และเลย่ี งโทษจาํ คกุ ไดอ้ ยา่ งมี ประสทิ ธภิ าพ  ควรมคี ณะกรรมการวางแนวทางการพพิ ากษาคดขี องไทยเช่นเดยี วกบั นานาประเทศ โดยประธาน ศาลฎกี าแต่งตงั้ มอี งคป์ ระกอบกรรมการอยา่ งหลากหลายทงั้ ผพู้ พิ ากษา ผพู้ พิ ากษาอาวโุ ส และ ตวั แทนอยั การ ตํารวจ ราชทณั ฑ์ คุมประพฤติ ทนายความ อาจารยด์ า้ นนิตศิ าสตรแ์ ละหรอื ดา้ น อาชญวทิ ยาและการบรหิ ารงานยตุ ธิ รรม เป็นตน้ ควรใชร้ ปู แบบผสมผสานระหว่าง Grid Approach ของประเทศสหรฐั อเมรกิ ากบั Narrative/Gradual Approach ของประเทศองั กฤษและเกาหลใี ต้ เน้น การพจิ ารณาโทษหรอื ใหค้ วามยตุ ธิ รรมเป็นรายบคุ คลหรอื รายกรณซี ง่ึ อาจมคี วามแตกต่างในการ พพิ ากษากําหนดโทษขน้ึ อย่กู บั ขอ้ เทจ็ จรงิ ของแต่ละบคุ คลหรอื กรณี แต่อยภู่ ายใตก้ ารดําเนินการตาม ขนั้ ตอนของแนวทางการใชบ้ ญั ชอี ตั ราโทษ ควรแกไ้ ขกฎหมายใหก้ ําหนดโทษขนั้ ต่าํ ใหย้ ดื หย่นุ มาก ขน้ึ เช่น สามารถใชก้ ารควบคุมตวั ในชมุ ชนได้ ประกอบกบั การสบื เสาะและพนิ ิจของพนกั งานคุม ประพฤติ ภายใตเ้ งอ่ื นไขการจดั สรรงบประมาณ อตั รากําลงั และเทคโนโลยี และมที างเลอื กอ่นื แทน การลงโทษจาํ คกุ มากขน้ึ โดยมแี นวทางใชโ้ ทษระดบั กลางทเ่ี น้นใหม้ กี ารควบคุมตวั ในชุมชนมากขน้ึ สาํ หรบั ผกู้ ระทาํ ผดิ ตดิ นสิ ยั ทค่ี า้ ยาเสพตดิ เพอ่ื ใหถ้ ูกจาํ คุกจรงิ ยาวนานขน้ึ แต่สาํ หรบั ผเู้ สพทเ่ี ป็นผคู้ า้ รายยอ่ ยควรเน้นการบาํ บดั ในชุมชนหรอื บาํ บดั แบบบงั คบั หากตดิ ยาคอ่ นขา้ งหนกั  ควรพจิ ารณาปรบั ปรงุ แนวบญั ชอี ตั ราโทษคดยี าเสพตดิ ของศาลทม่ี อี ยใู่ นปัจจุบนั เพมิ่ เตมิ สาระ สําคญั และทาํ ใหด้ งู ่ายขน้ึ มขี นั้ ตอนการพจิ ารณาเชงิ วเิ คราะหม์ ากขน้ึ ตามลาํ ดบั เชน่ ประเภทยาเสพตดิ ลกั ษณะการกระทาํ ผดิ ปรมิ าณยาเสพตดิ เจตนา สถานะหรอื บทบาทของผกู้ ระทาํ ผดิ เหตุเพม่ิ โทษ เหตุลดโทษ ระวางโทษขนั้ ต่าํ -ขนั้ สงู โทษทศ่ี าลจะพพิ ากษาลงโทษ ผลกระทบต่อสงั คมและต่อ ครอบครวั ของผกู้ ระทาํ ผดิ เมอ่ื ศาลลงโทษไปแลว้ ฯลฯ เป็นตน้ และควรใชก้ ารพจิ ารณาขอ้ มลู ทไ่ี ดจ้ าก รายงานการสบื เสาะของพนกั งานคุมประพฤติ โดยวเิ คราะหเ์ หตุและผลพฤตกิ รรมการกระทําผดิ ของ จาํ เลยเป็นลาํ ดบั ซง่ึ จะทาํ ใหศ้ าลสามารถประมวลขอ้ เทจ็ จรงิ อย่างรอบดา้ นก่อนทจ่ี ะกําหนดโทษ  ควรเปิดเผยบญั ชอี ตั ราโทษ (ยต่ี ๊อก) ซง่ึ เป็นเรอ่ื งทจ่ี าํ เป็น การทป่ี ระชาชนสามารถทราบโทษทช่ี ดั เจน จะชว่ ยลดปัญหาการคอรปั ชนั่ ได้ นอกจากน้ี การเปิดโอกาสใหจ้ าํ เลยนําขอ้ มลู เขา้ สกู้ ารพจิ ารณาคดี ของศาลใหม้ ากทส่ี ุดจะเป็นประโยชน์อยา่ งมากต่อรปู คดี อกี ทงั้ บญั ชอี ตั ราโทษควรมคี วามยดื หยนุ่ เพ่อื เปิดโอกาสใหศ้ าลใชด้ ลุ ยพนิ ิจพจิ ารณาบทลงโทษตามสดั ส่วนตามความเหมาะสมของแต่ละกรณี การกระทาํ ผดิ การลงโทษที่สรา้ งสรรคแ์ ทนการจาํ คกุ  ควรทบทวนกระบวนการคนื คนดสี สู่ งั คม การบาํ บดั ฟ้ืนฟูและการฝึกอาชพี ไมด่ งึ ดูดใจใหผ้ กู้ ระทาํ ความผดิ เปลย่ี นพฤตกิ รรมขายและเสพ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 123 / 152

 ควรพจิ ารณาวา่ โทษจาํ คกุ เหมาะสมกบั การขดั เกลาอาชญากร ผผู้ ลติ และผคู้ า้ ยาเสพตดิ ทค่ี วรนําไป แกไ้ ขพฤตกิ ารณ์ในเรอื นจาํ แต่ความผดิ ฐานเสพ ครอบครองเพอ่ื เสพ ซอ้ื ขายเพอ่ื เสพ ไมเ่ หมาะสมท่ี จะส่งเขา้ ไปรบั โทษในเรอื นจาํ แต่ควรใชม้ าตรการทางเลอื กอ่นื ๆ แทนการจาํ คุก เชน่ กกั ขงั ทบ่ี า้ น ควบคุมตวั ในชมุ ชน ทาํ งานบรกิ ารสาธารณะ หรอื ใชส้ ายลดั /อุปกรณ์อเิ ลก็ ทรอนกิ สต์ ดิ ตามตวั  การลงโทษทเ่ี หมาะสมตอ้ งแยกระหว่างผเู้ สพ ผใู้ ชแ้ รงงาน/ขนส่ง-ลาํ เลยี งยาเสพตดิ รายยอ่ ย และผคู้ า้ รายใหญ่ โดยสําหรบั ผเู้ สพควรพจิ ารณาว่าเป็นเหยอ่ื ไมก่ ําหนดโทษจาํ คุกเลยกย็ งั ไมไ่ ด้ แต่เปิด ดุลพนิ ิจไปบาํ บดั สาํ หรบั ผใู้ ชแ้ รงงาน/ขนส่ง-ลาํ เลยี งยาเสพตดิ รายยอ่ ย ซง่ึ เป็นผรู้ บั จา้ งคา้ ยาเสพตดิ และมจี าํ นวนมาก ควรพจิ ารณาลงโทษจาํ คุกบวกมาตรการเสรมิ เช่น คุมประพฤตดิ ว้ ย Electronic Monitoring อุปกรณ์อเิ ลก็ ทรอนิกสค์ วบคุมตวั ลกั ษณะกกั กนั บรเิ วณตามพระราชบญั ญตั คิ มุ ประพฤติ หรอื House Arrest หรอื พกั การลงโทษแต่คมุ ประพฤตเิ ขม้ ขน้ ขน้ึ หรอื สง่ ตวั ไปบา้ นกง่ึ วถิ ี Half-way House ใช้ ป.ว.ิ อาญา มาตรา123 ผเู้ สยี หายรอ้ งทกุ ขต์ ่อพนกั งานสอบสวน เป็นตน้ สาํ หรบั ผคู้ า้ ราย ใหญ่ ตอ้ งดาํ เนนิ คดอี าญาอยา่ งเดด็ ขาด Non Compromise การม่งุ เน้นเชิงสขุ ภาพมากกว่าทางอาญา  ควรสรา้ งความสมดลุ ดา้ นงบประมาณโดยมกี ารลงทุนดา้ นสาธารณสขุ และสงั คมมากขน้ึ สนบั สนุนให้ กระทรวงสาธารณสขุ เป็นผผู้ ลกั ดนั แนวทางปฏบิ ตั โิ ดยองิ หลกั ฐานทางวชิ าการ รวมถงึ ปรบั เปลย่ี น ทศั นคตขิ ององคก์ รต่างๆ เกย่ี วกบั ผใู้ ชส้ ารเสพตดิ ทาํ งานรว่ มกบั ภาคเอกชนและประชาสงั คม (NGO) รณรงคเ์ พอ่ื ลดการตราหน้าทางสงั คม ซง่ึ จะนําไปสคู่ วามตอ้ งการการบรกิ าร และการเขา้ ถงึ บรกิ ารต่างๆ มากขน้ึ  ควรแกไ้ ขอุปสรรคทางกฎหมายทท่ี าํ ใหผ้ มู้ ปี ัญหายาเสพตดิ เขา้ ไมถ่ งึ การบรกิ ารการลดอนั ตรายจาก การใชย้ าและการเขา้ ถงึ ยา โดยยดึ แนวทางการลดผลกระทบจากการใชย้ า และบาํ บดั การพง่ึ พงิ ยา เสพตดิ แบบสมคั รใจ โดยทาํ ความเขา้ ใจวา่ เป้าหมายของการบาํ บดั รกั ษาไมใ่ ช่การทาํ ใหห้ ายขาด (Cure) แต่เป็นการรกั ษาผเู้ สพใหอ้ ยใู่ นระบบการบําบดั รกั ษาต่อเน่อื ง (Retention in Care)  ควรมนี โยบายบาํ บดั ยาเสพตดิ ดว้ ยสารทดแทนโดยใชส้ ารเมทาโดนซง่ึ อยใู่ นบญั ชยี าหลกั แหง่ ชาตทิ ่ี สามารถเขา้ ถงึ ไดต้ ามสทิ ธปิ ระกนั สุขภาพถว้ นหน้า และสทิ ธปิ ระกนั สงั คม อย่างไรกต็ าม ยาทดแทน อ่นื ๆ เช่น Buprenorphine ยงั ไมส่ ามารถนํามาใหไ้ ด้ และการเขา้ ถงึ การบําบดั ทดแทนดว้ ยเมทาโดน ยงั อยใู่ นอตั ราต่ํามาก  ควรเพม่ิ การคดั กรองและการบําบดั รกั ษาผใู้ ชส้ ารเสพตดิ ในระบบบรกิ ารปฐมภมู ซิ ง่ึ ยงั ทาํ ไดน้ ้อยอยู่ อกี ทงั้ ยงั ขาดแนวทางในการดแู ลผใู้ ชย้ าบา้ และกล่มุ อนุพนั ธข์ องแอมเฟตามนี ยงั คงเป็นอุปสรรคหลกั ของทวั่ โลกและในประเทศไทย  ควรใชห้ ลกั การของ “AAAQ” ในการดแู ลปัญหาการใชส้ ารเสพตดิ ซง่ึ คํานงึ ถงึ 1) การบรกิ าร – Availability 2) การเขา้ ถงึ การบรกิ าร – Accessibility 3) การยอมรบั ของการบรกิ าร – Acceptability และ 4) คุณภาพของการบรกิ าร – Quality รวมถงึ การลดอุปสรรคดา้ นกฎหมาย เพอ่ื นําไปสกู่ าร ใหบ้ รกิ ารและการเขา้ ถงึ การบรกิ ารป้องกนั และการลดอนั ตรายจากการใชส้ ารเสพตดิ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 124 / 152

การเขา้ ส่นู โยบายยาเสพตดิ อยา่ งมมี นุษยธรรมโดยนิตนิ โยบาย การขบั เคล่อื นดว้ ยแนวทางการพฒั นา อยา่ งยงั่ ยนื และการกาํ หนดโครงรา่ งประมวลกฎหมายเกย่ี วกบั ยาเสพตดิ ใหม้ มี ติ ขิ องมนุษยธรรม ลว้ นเป็น พฒั นาการของการอาํ นวยความยตุ ธิ รรมในมติ ขิ องการพฒั นามนุษย์ เป็นมติ ขิ องการพฒั นามนุษยม์ าสวมกบั การอาํ นวยความยตุ ธิ รรม เพราะกฎหมายตอ้ งมคี วามเป็นมนุษย์ กฎหมายอาญาทม่ี คี วามเป็นมนุษยน์ ับว่าเป็น หลกั นติ ธิ รรม (Rule of Law) และหลกั แห่งรฐั ธรรมนูญอกี ดว้ ยเน่ืองจากมศี ูนยก์ ลางอยทู่ ก่ี ารอํานวยความ ยตุ ธิ รรม เท่าเทยี ม ไมเ่ ลอื กปฏบิ ตั ิ มคี วามเป็นเฉพาะ (ผหู้ ญงิ และเดก็ ) ตามแนว Bangkok Rules และ Mandela Rules ทล่ี งโทษเท่าทจ่ี าํ เป็นและในสดั ส่วนทเ่ี หมาะสมกบั ความผดิ ข้อเสนอการแก้ปัญหาพฤติกรรมติดสารเสพติด จากการประชุมเรอ่ื ง ทศิ ทางนโยบายยาเสพตดิ โลกภายหลงั การประชมุ UNGASS (2016) กบั การทบทวนกฎหมายและการตคี วามของไทยเกย่ี วกบั ยาเสพตดิ วนั ท่ี 15-16 มถิ ุนายน 2559 ทางออกของปัญหาการเสพตดิ ควรดาํ เนนิ การดงั น้ี (1) Attractive alternatives decrease drug use (2) Ensure basic needs are met: housing, employment, etc และ (3) Change the legal status: decriminalization versus legalization (1) Attractive alternatives decrease drug use หมายถงึ การมี ทางเลอื กทจ่ี งู ใจไดห้ ลากหลายสามารถลดการใชย้ าเสพตดิ ลงได้ มี หลกั ฐานจากงานวจิ ยั ทงั้ ในสตั วท์ ดลองและในมนุษย์ บคุ คลทม่ี ี ทางเลอื กในการใชช้ วี ติ จาํ กดั มกั จะหมกม่นุ กบั สง่ิ เสพตดิ เพ่อื พา ตนเองไปใหพ้ น้ จากสถานการณ์ความทุกข์ แมจ้ ะช่วยใหพ้ น้ ทุกขไ์ ด้ เพยี งระยะเวลาอนั สนั้ เมอ่ื มที างเลอื กทด่ี ขี น้ึ จะสามารถลดการเสพ สงิ่ เสพตดิ ลงไดเ้ อง (2) Ensure basic needs are met: housing, employment, etc. หมายถงึ การป้องกนั แกไ้ ขปัญหายาเสพตดิ ควร Professor Dr. Carl L. Hart ใหค้ วามสาํ คญั กบั การตอบสนองความตอ้ งการพน้ื ฐานของคนใน Columbia University, USA สงั คมใหเ้ พยี งพอ อาทิ การมที อ่ี ยอู่ าศยั ทด่ี ี ในสภาพแวดลอ้ มทด่ี ี การจา้ งงาน การมงี านทาํ สภาพสงั คมและเศรษฐกจิ เป็นตน้ และ (3) Change the legal status: decriminalization versus legalization. ควรลดทอนความเป็นอาชญากรรมลง หรอื ทาํ ใหถ้ ูกกฎหมายอย่าง เหมาะสม ตวั อยา่ ง โปรตุเกสโมเดลทล่ี ดความเป็นอาชญากรรมในผเู้ สพยาเสพตดิ ลงและเพม่ิ ประเดน็ สุขภาพ ทาํ ใหป้ ัญหาสขุ ภาพลดลง อาชญากรรมลดลง และประชาชนใหก้ ารสนบั สนุน รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 125 / 152

แอลกอฮอลเ์ ป็นปัญหาสารเสพตดิ อนั ดบั Dr. Alex Wodak, หน่ึงของประเทศออสเตรเลยี รองลงมาคอื กญั ชา Australian Drug Law Reform Foundation และเมทแอมเฟตามนี ทศิ ทางการแกไ้ ขปัญหาของ รฐั บาลออสเตรเลยี คอื (1) ใหค้ วามรเู้ รอ่ื งยาเสพตดิ ท่ี ถกู ตอ้ งแก่ประชาชน (2) เพม่ิ งบประมาณดา้ นการ บาํ บดั รกั ษา (3) สนบั สนุนใหเ้ ขา้ รบั การบําบดั แต่ เนนิ่ ๆ และ (4) อนุญาตใหม้ กี ารวจิ ยั การใชย้ ากระตุน้ ในกลุม่ เดยี วกนั มาใชใ้ นการบาํ บดั รกั ษาผมู้ ปี ัญหา ยาเสพตดิ ข้อเสนอแนวทางการดาํ เนินงานด้านการบาํ บดั เพ่ือรองรบั ร่างประมวลกฎหมายยาเสพติด ฉบบั ใหม่ โดย นายแพทยภ์ าสกร ชยั วานิชศิริ รองอธิบดี กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสขุ จากการประชมุ เรอ่ื ง ทศิ ทางนโยบายยาเสพตดิ โลกภายหลงั การประชุม UNGASS (2016) กบั การทบทวนกฎหมายและการตคี วามของไทยเกย่ี วกบั ยาเสพตดิ วนั ท่ี 15-16 มถิ ุนายน 2559 ประเทศไทยประกาศสงครามยาเสพตดิ เน้นการปราบปรามและการบําบดั ฟ้ืนฟูมานาน ถา้ หากจะปรบั ตอ้ งปรบั แนวความคดิ โดยถา้ เราบอกวา่ ผเู้ สพคอื ผปู้ ่วย กต็ อ้ งใหเ้ ขาไดร้ บั การรกั ษา แต่เน้อื หาในรา่ งประมวล กฎหมายยาเสพตดิ ยงั ไมเ่ ปลย่ี นความคดิ ซง่ึ ถ้าชดั เจนวา่ ผเู้ สพคอื ผปู้ ่วยและแค่ไหนควรเขา้ บาํ บดั รกั ษา น่าจะ รองรบั กบั ประมวลกฎหมายยาเสพตดิ ฉบบั ใหมไ่ ด้ ปัญหาอยทู่ ก่ี ารแปลงนโยบายสกู่ ารปฏบิ ตั แิ ละไมใ่ ชป่ ัญหา ทางสาธารณสุขหรอื การแพทยแ์ ต่เพยี งอย่างเดยี ว คดิ วา่ เราตอ้ งเพมิ่ บทบาทดา้ นการบําบดั รกั ษา เน้นมมุ มอง ดา้ นสขุ ภาพแทนการปราบ ขยายฐาน/รปู แบบการบาํ บดั รกั ษาจาก Medical Model เป็น Social Model มากขน้ึ มคี วามหลากหลายตามสภาพปัญหาผปู้ ่วย ภาคส่วนอ่นื และวชิ าชพี อ่นื นอกสาธารณสุขตอ้ งเขา้ มามสี ว่ นรว่ มใน การบาํ บดั รกั ษา เพม่ิ ขยายจาํ นวนและคณุ ภาพของ Community Rehabilitation แนวคดิ และความเขม้ แขง็ ของ นโยบาย Harm Reduction เจตคติ มมุ มอง ความรู้ ความเขา้ ใจของทกุ คนในสงั คมไทย มงุ่ เน้นการเขา้ ถงึ บรกิ าร ทางสุขภาพตามสภาพปัญหา ความเรง่ ดว่ น และความจาํ เป็นทม่ี คี ุณภาพ คุม้ คา่ สมดลุ และการมสี ว่ นรว่ ม พฒั นาสถานพยาบาลและบุคลากรใหส้ ามารถรองรบั การบาํ บดั รกั ษาผปู้ ่วยไดต้ งั้ แต่ระดบั ชมุ ชนถงึ ระดบั ทม่ี ี ความยงุ่ ยากซบั ซอ้ น สถานพยาบาลทม่ี คี ุณภาพ ไมม่ คี วามเสย่ี ง ระบบการสนบั สนุนและควบคมุ ทงั้ โรงพยาบาล ศนู ยฟ์ ้ืนฟูในชุมชน และสถานพยาบาลเฉพาะทาง บุคลากรมคี วามรู้ ความเชย่ี วชาญเป็นวชิ าชพี เฉพาะดา้ น ข้อเสนอการส่ือสารและให้ความรดู้ ้านยาเสพติดแก่สงั คมรว่ มกบั สสส. จากการประชุม “สอ่ื สารความรยู้ าเสพตดิ สสู่ งั คม” วนั ท่ี 28 ธนั วาคม 2559 การสอ่ื สารเพอ่ื ใหค้ วามรดู้ า้ นยาเสพตดิ /การเสพตดิ และสรา้ งทกั ษะลดอนั ตรายถงึ ภาคประชาชน/สงั คม ทวั่ ไปตอ้ งสอ่ื สารออกไปในแนวทาง Smart Drug Control ยา้ํ วา่ ไมไ่ ดส้ นบั สนุนการใชย้ าเสพตดิ เพอ่ื ป้องกนั ไมใ่ ห้ สงั คมเกดิ ความระแวง โดยมแี นวทางในการส่อื สารสงั คม ดงั น้ี รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 126 / 152

 ตอ้ งมที มี ดา้ นวชิ าการทาํ งาน เพราะเน้อื หาทางวชิ าการในมติ ติ ่างๆ ต่อยาเสพตดิ นนั้ สาํ คญั และจาํ เป็น มากในการใหค้ วามรแู้ ก่สงั คม ในเบอ้ื งตน้ ควรเป็นความรว่ มมอื ของสามหน่วยงานคอื สาํ นกั งาน ป.ป.ส. รว่ มกบั เครอื ขา่ ยวชิ าการ ทงั้ วชิ าการอ่นื ทเ่ี กย่ี วขอ้ งและวชิ าการสารเสพตดิ รว่ มกบั โครงการ กําลงั ใจ  ตอ้ งมเี จา้ ภาพหลกั ทเ่ี ป็น Formal Authority และดงึ หน่วยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งเขา้ มาตงั้ โจทยค์ าํ ถามต่อยา เสพตดิ แลว้ ทมี ดา้ นวชิ าการคน้ หาคาํ ตอบ หรอื แสวงหา Evidence ต่อโจทยน์ นั้ ๆ เพอ่ื ตอบแก่สงั คม  สรา้ งสารและผลติ ส่อื ในประเดน็ ยาเสพตดิ ทม่ี คี วามชดั เจนแลว้ จากการตอบโจทยท์ ม่ี าจากหน่วย งาน ทเ่ี กย่ี วขอ้ งในขอ้ ท่ี 2 และแสวงหา Evidence โดยทมี วชิ าการ และคดั เลอื กช่องทางทเ่ี หมาะสมกบั ประเภทของสารและผรู้ บั สาร ทงั้ Mass, Semi-mass, Social Media, Niche/ Specific Group เช่น ใชว้ ธิ เี สวนากบั ผกู้ าํ หนดนโยบาย  ส่อื สารเพอ่ื สรา้ งความรแู้ ละความเขา้ ใจแก่สงั คม รวมถงึ สรา้ งการมสี ่วนรว่ มจากสงั คม ซง่ึ ขนั้ ตอน ขา้ งตน้ เป็นการทาํ งานในลกั ษณะสามเหลย่ี มเขยอ้ื นภเู ขา ไดแ้ ก่ การสรา้ งความรู้ (Knowledge) การ นําความรไู้ ปเคลอ่ื นไหวสงั คม (Social Movement/Mobilization) เพ่อื สอ่ื สารใหส้ งั คมเขา้ มามสี ว่ น รว่ ม และการดําเนินการทางการเมอื ง (Political Link) เพ่อื เคล่อื นในเชงิ ระบบ เชงิ กตกิ าสงั คม กฎหมาย หรอื เชงิ โครงสรา้ ง ข้อเสนอการแก้ไขปัญหายาเสพติด จากการประชมุ เรอ่ื ง โลกาภวิ ตั น์ ทุนนิยมสดุ โต่ง การเสพตดิ ผตู้ อ้ งขงั ลน้ เรอื นจาํ : ปัญหาและทางออก ภายใตโ้ ครงการศกึ ษาวจิ ยั การพฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื กบั หลกั นติ ธิ รรม วนั ท่ี 2 ตุลาคม 2560 วีระพล ตงั้ สวุ รรณ ปัญหายาเสพตดิ จะแกไ้ ดใ้ นประเทศไทยถา้ เราใชป้ ัญหา 4 อดีตประธานศาลฎีกา โจทยง์ า่ ยๆ ต่อไปน้ี เราอาจจะพบแสงสว่าง โจทยแ์ รก คอื เรอ่ื งของ ความเขา้ ใจในปัญหายาเสพตดิ ถามว่า คนในสงั คมไทยเขา้ ใจปัญหา อยา่ งถ่องแทห้ รอื ยงั ว่าปัญหายาเสพตดิ มนั คอื อะไรกนั แน่ ทศิ ทางท่ี เราแกป้ ัญหายาเสพตดิ มนั ถูกตอ้ งหรอื ยงั ยกตวั อยา่ งวา่ การทาํ ให้ การเสพยาเสพตดิ ซง่ึ เป็นการทาํ รา้ ยตวั เองและไมไ่ ดท้ าํ รา้ ยคนอ่นื ไม่ วา่ จะเป็นการเสพอะไรกต็ าม เสพบุหร่ี เสพสุรา หรอื แมแ้ ต่เสพยาบา้ คนเหล่าน้กี ระทาํ ผดิ อะไรหรอื เปลา่ คนเหล่าน้ีเป็นอาชญากรหรอื ไม่ ทศั นคตขิ องคนในสงั คมมองคนเหลา่ น้เี ป็นคนไมด่ ี เป็นคนเลวรา้ ย เป็นภตู ผปี ีศาจหรอื เปลา่ ถา้ เรายงั ไมส่ ามารถลา้ งความคดิ ของคนในสงั คมเหล่าน้ีไดก้ ย็ ากทเ่ี ราจะแก้ปัญหายาเสพตดิ นนั่ คอื ความเขา้ ใจของคนในสงั คม เราตอ้ งเขา้ ใจต่อไปว่าการทาํ ใหก้ ารเสพยาเป็นความผดิ ทางอาญาการแกป้ ัญหาท่ี ถูกจดุ หรอื ไม่ อนั น้เี ป็นเรอ่ื งทต่ี อ้ งมาดวู า่ ความผดิ ทางอาญาควรจะเป็นอยา่ งไร ควรจะผดิ หรอื ไม่ ทําไมการเสพ สรุ า การสบู บุหร่ี การกนิ ยานอนหลบั ซง่ึ กเ็ ป็นการเสพตดิ เหมอื นกนั จงึ ไมเ่ ป็นความผดิ ทางอาญา แต่การเสพ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 127 / 152

เมทแอมเฟตตามนิ ซง่ึ ผมไดน้ ําเสนอในหลายครงั้ ว่าคนเหลา่ น้ที ําอนั ตรายต่อคนในสงั คมไดเ้ ท่าไหร่ หรอื เขา ทาํ ลายตนเองเขามปี ัญหาทางจติ ใจ เราตอ้ งมานงั่ ดกู นั โจทยท์ ี่สอง คือเราสามารถควบคุมยาเสพตดิ ไดห้ รอื เปลา่ ในการทจ่ี ะใหค้ นใช้ หรอื เราควรจะใชว้ ธิ วี า่ ทาํ ใหเ้ ขาอยไู่ ด้ โดยแยกคนทเ่ี สพกบั ไมเ่ สพ เชน่ การกนั้ หอ้ ง ในสถานทต่ี ่างๆ โดยเฉพาะทส่ี นามบนิ จะมกี ารกนั้ หอ้ งและเขา้ ไปสบู บหุ ร่ี อนั น้เี ป็นเรอ่ื งทเ่ี ป็นสว่ นหน่งึ ทก่ี าร สมั มนาวนั น้ีจะตอ้ งกลบั ไปคดิ โจทยท์ ี่สาม คอื คนในสงั คมรสู้ กึ ต่อคนทเ่ี สพยาอยา่ งไร ถา้ เรายงั รสู้ กึ วา่ เขาเป็น คนเลวรา้ ยในสงั คม สมมตุ วิ ่าเราจะปล่อยใหก้ ารเสพไมม่ คี วามผดิ อาญาเชน่ ในสมยั 50 ปีก่อนทไ่ี มไ่ ดก้ ่อใหเ้ กดิ ปัญหาอะไร สงั คมโดยรวมจะรสู้ กึ อยา่ งไร ส่อื มวลชนมคี วามตงั้ ใจทจ่ี ะนําเสนอเรอ่ื งน้ีหรอื เปล่าและสอ่ื มวลชน ตงั้ ใจทจ่ี ะเขา้ ใจเรอ่ื งน้ีหรอื เปล่า โจทยท์ ่ีสี่ คอื ถา้ เราทาํ ใหก้ ารเสพผดิ กฎหมายมสี ่วนผลกั ดนั ใหค้ นลงสามารถท่ี จะไปใตด้ นิ แลว้ จาํ หน่ายอยา่ งไมถ่ ูกตอ้ ง การควบคมุ คุณภาพชวี ติ สาํ หรบั คนทเ่ี ป็นผูค้ า้ หลกั รายใหญ่ไมเ่ คยสนใจ เขาสนใจแต่วา่ จะจาํ หน่ายใหไ้ ดม้ ากทส่ี ดุ เรอ่ื งสขุ อนามยั ของผเู้ สพ คนทเ่ี ป็นผคู้ า้ รายใหญ่ไมเ่ คยสนใจและไม่ เคยถูกจบั ได้ การทเ่ี ราปล่อยใหย้ าเสพตดิ โดยเฉพาะผเู้ สพมคี วามผดิ ทางกฎหมายก่อใหเ้ กดิ ผลในราคาทแ่ี พงขน้ึ คนสว่ นหน่งึ จะกระโดดลงมาคา้ ขายเรอ่ื งน้เี พ่อื สรา้ งความร่าํ รวยในสภาวะของทนุ นยิ มสดุ โตง้ ความจรงิ ใจในการแกป้ ัญหาผมขอนําเสนอเป็น 4 หวั ขอ้ ไดแ้ ก่ (1) Legalize คอื ทาํ ใหถ้ ูกกฎหมายไป เลยคนเสพสามารถซอ้ื ขายไดเ้ ลยโดยมกี ฎหมายควบคมุ ซง่ึ เรอ่ื งน้ีมนั กส็ ุดโตง้ เกนิ ไปสาํ หรบั สงั คมไทย (2) Decriminalize ตอนน้ีพชื กระท่อมทก่ี นิ กนั ทงั้ ภาคใตผ้ มเชอ่ื ว่ามแี นวโน้มว่าจะตอ้ งถอดออก เราตอ้ งเขา้ ใจวา่ กญั ชามโี ทษเป็นอยา่ งไร เสพแลว้ มนั ทาํ อนั ตรายใดกบั สงั คม ซง่ึ เป็นไปไดใ้ นบางความผดิ โดยเฉพาะการเสพ (3) Over-criminalize ปัจจบุ นั พรบ.ยาเสพตดิ ไทยทาํ ใหเ้ ป็นความผดิ ทางอาญาเกนิ กว่าสถานการณ์ทม่ี นั ควรจะเป็น ผตู้ อ้ งขงั จงึ ลน้ คกุ 70 % ในคกุ จากปัญหายาเสพตดิ คนเหลา่ น้ไี มใ่ ช่ผจู้ าํ หน่ายรายใหญ่ ไมใ่ ช่นายทุนตามทนุ นิยม แต่เป็นคนดอ้ ยโอกาส เป็นผหู้ ญงิ เป็นคนแก่ทห่ี ลงผดิ เขา้ ไปและถูกใชใ้ หเ้ ป็นสาขาของรายใหญ่ ถา้ เราไม่ เขา้ ใจตรงจดุ น้ี และไมจ่ รงิ ใจในการแก้ปัญหา มนั จะมปี ัญหามากมายตามมาในเรอ่ื งของความจรงิ ใจ (4) สุดทา้ ย เป็นเรอ่ื งของความรว่ มมอื ร่วมใจ ความรว่ มมอื รว่ มใจเป็นเรอ่ื งทจ่ี าํ เป็นสาํ หรบั บคุ คลากรในกระบวนการยตุ ธิ รรม ทงั้ หมด ทงั้ สงั คมและสอ่ื มวลชน ถา้ เราไมร่ ว่ มใจกนั ปัญหายาเสพตดิ แกย้ าก อะไรคอื ความไมร่ ว่ มมอื รว่ มใจ คอื ประโยชน์จากเงนิ รางวลั ในการจบั ยาเสพตดิ จบั ยาบา้ ไดก้ เ่ี มด็ จะไดเ้ งนิ รางวลั ในการจบั เท่านนั้ เท่าน้ี ถา้ เรายงั คดิ กนั อยอู่ ยา่ งน้ีการแกป้ ัญหาเรอ่ื งยาเสพตดิ จะเดนิ หน้ายากมาก ซง่ึ เราแทบจะไม่เคยจบั รายใหญ่ได้ จบั ไดแ้ ค่ การจา้ งวานขน พวกรบั ขนโดยผลพวงจากทนุ นยิ มทว่ี ดี ที ศั น์พดู ถงึ ความอยากมอี ยากเป็น ในทส่ี ดุ ภาระตกหนกั ทศ่ี าล สาํ หรบั ผมถา้ มนั มอี ะไรทเ่ี ป็นกฎหมายทข่ี ดั ต่อหลกั นติ ธิ รรมผมจะสะทอ้ นกลบั ไปใหน้ ติ บิ ญั ญตั แิ ละบรหิ าร เหน็ ยาเสพตดิ กเ็ ป็นเรอ่ื งหน่ึงทเ่ี ราทาํ และไดผ้ ล อะไรกต็ ามทม่ี นั กระทบต่อเสรภี าพของประชาชนโดยปราศจาก เหตุผล เป็นหน้าทข่ี องตุลาการทจ่ี ะสะทอ้ นไป แต่ผลสะทอ้ นจะเป็นอย่างไรนนั้ อกี เรอ่ื งหน่ึงซง่ึ ผมอยากฝากไว้ ข้อเสนอการแก้ไขปัญหายาเสพติด จากการประชมุ เรอ่ื ง โลกาภวิ ตั น์ ทนุ นิยมสดุ โต่ง การเสพตดิ ผตู้ อ้ งขงั ลน้ เรอื นจาํ : ปัญหาและทางออก ภายใตโ้ ครงการศกึ ษาวจิ ยั การพฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื กบั หลกั นิตธิ รรม วนั ท่ี 2 ตุลาคม 2560 ถา้ จะพดู อยา่ งฟันธงแลว้ หากศาสนธรรมอยใู่ นใจคน ปัญหายาเสพตดิ กจ็ ะลดน้อยถอยลง คนกจ็ ะไมต่ ดิ คุกมากมาย ศาสนธรรมในทน่ี ้หี มายถงึ จรยิ ธรรม ความซอ่ื สตั ยส์ ุจรติ หรอื เรยี กวา่ ศลี ธรรมกไ็ ด้ แต่ศาสนธรรมมี รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 128 / 152

ความหมายกวา้ งกว่านัน้ หมายถงึ การทผ่ี คู้ นมคี วามสขุ ภายใน ไมพ่ ง่ึ พาความสขุ จากภายนอกหรอื เป็นทาสของ วตั ถุสง่ิ เสพหรอื เงนิ ตรา ศาสนธรรมไมใ่ ชเ่ ป็นเรอ่ื งของความดเี ท่านนั้ แต่ยงั เป็นเรอ่ื งของความสุขทย่ี งั ยนื ทท่ี าํ ให้ คนเป็นอสิ ระจากวตั ถุสงิ่ เสพหรอื เงนิ ตรา ซง่ึ ยอ่ มทาํ ใหเ้ ป็นอสิ ระจากยาเสพตดิ ไปดว้ ย รวมทงั้ สง่ิ เสพอยา่ งอ่นื หากคนไมเ่ หน็ แก่เงนิ ขา้ ราชการมคี วามซอ่ื สตั ยส์ ุจรติ เครอื ขา่ ยยาเสพตดิ กไ็ ม่ขยายใหญ่โต ครอบครวั มคี วาม อบอุ่น ไมเ่ หน็ แก่เงนิ ผคู้ นช่วยเหลอื เออ้ื เฟ้ือกนั ไมเ่ อาความร่าํ รวยเป็นเป้าหมายของชวี ติ ผคู้ นคน้ พบความสขุ จากภายใน จติ ใจสงบ ผ่อนคลาย มสี ติ รจู้ กั อดกลนั้ กจ็ ะไมเ่ ขา้ หายาเสพตดิ สงิ่ ทเ่ี รยี กว่า Demand กจ็ ะน้อยลง พระไพศาล วสิ าโล การมองศาสนธรรมในระดบั ปัจเจกชนน้ไี มอ่ าจแกไ้ ขปัญหา ยาเสพตดิ หรอื คนลน้ คุกไดอ้ ยา่ งแทจ้ รงิ ไมใ่ ช่ว่าศาสนธรรมในระดบั ปัจเจกชนไมส่ าํ คญั การทจ่ี ดั ใหม้ กี ารอบรม นิมนตพ์ ระมาเทศน์ พา ผคู้ นทาํ สมาธภิ าวนาทงั้ ในคุกและนอกคุกกช็ ว่ ยใหค้ นมสี ติ มคี วาม ยบั ยงั้ ชงั่ ใจ ไมเ่ หน็ แก่เงนิ วตั ถุสงิ่ ของสง่ิ เสพ มคี วามสขุ จากการทาํ ดี เป็นความสขุ จากภายใน หรอื แมแ้ ต่เพยี งมคี วามซอ่ื สตั ยส์ จุ รติ กช็ ว่ ย ทาํ ใหล้ ดทงั้ Demand และ Supply ของยาเสพตดิ ได้ แต่ทาํ เพยี งเท่าน้ี คงไมพ่ อ การแกไ้ ขปัญหายาเสพตดิ จะใชแ้ ต่มาตรการทางศลี ธรรม หรอื ศาสนธรรมอยา่ งเดยี วไมไ่ ด้ ตอ้ งอาศยั วชิ าการและขอ้ เทจ็ จรงิ ดว้ ย หากใชศ้ าสนธรรมเป็นหลกั ในการแกไ้ ขปัญหาไมค่ วรจาํ กดั ในการใชศ้ าสนธรรมในระดบั ปัจเจกบคุ คล เชน่ การเทศน์ การสอน การอบรม การทําสมาธิ แต่ควรสรา้ งศาสนธรรมในระดบั มหภาค หรอื ทาํ ให้ ศาสนธรรม เป็นส่วนหน่งึ ของสถาบนั หรอื ระบบทางสงั คม การทาํ ใหส้ ถาบนั และระบบต่างๆ ในสงั คมมศี าสนธรรมเป็น พน้ื ฐาน คาํ นึงถงึ ศกั ดศิ ์ รคี วามเป็นมนุษยแ์ ละใหค้ วามสาํ คญั กบั คณุ ภาพชวี ติ จะช่วยใหก้ ารแกไ้ ขปัญหายาเสพ ตดิ และคนลน้ คุกบรรเทาเบาบางลง โดยเฉพาะทาํ ใหร้ ะบบเศรษฐกจิ มมี ติ ทิ างศลี ธรรมมากยง่ิ ขน้ึ แทนทจ่ี ะเป็นทุน นิยมสุดโต่งกเ็ ป็นทุนนิยมทม่ี คี วามเป็นมนุษยม์ ากขน้ึ หรอื มกี ลไกกํากบั ไมใ่ หท้ ุนนยิ มเป็นไปอยา่ งสดุ โต่ง ขณะเดยี วกนั แทนทจ่ี ะสรา้ งศลี ธรรมแก่ผคู้ นดว้ ยการเทศนาสงั่ สอนและการใชค้ ําขวญั สง่ิ ทค่ี วรทาํ ควบค่กู นั ไป คอื การหนั มาใหค้ วามสาํ คญั กบั การจดั สรรสง่ิ แวดลอ้ มใหเ้ กอ้ื กูลต่อศลี ธรรม ดงั นนั้ หากคนเราสามารถไดร้ บั ความสขุ จากสงิ่ แวดลอ้ มและสงั คมทด่ี งี าม เออ้ื เฟ้ือเผ่อื แผก่ นั ครอบครวั ทอ่ี บอุ่น และมคี วามสุขจากภาวะภายใน คนกค็ งไมเ่ ลอื กไปหาความสุขจากวตั ถุ สง่ิ เสพ หรอื ยาเสพตดิ ทงั้ หมด น้ีจงึ เป็นประเดน็ ทเ่ี ราควรพจิ ารณารว่ มกนั และน้ีคอื สงิ่ ทเ่ี รยี กวา่ การทาํ ใหศ้ าสนธรรมกลายเป็นสว่ นหน่ึงของ สงั คม สงิ่ แวดลอ้ ม ระบบ และสถาบนั เป็นศาสนธรรมในระดบั มหภาค สง่ิ ทเ่ี ราตอ้ งระวงั คอื ทุนนิยมสุดโต่งทาํ ให้ เกดิ ปัญหายาเสพตดิ แต่ศาสนธรรมสุดโต่งกอ็ าจทําใหป้ ัญหาไมไ่ ดร้ บั การแกไ้ ขหรอื ปัญหาอาจลุกลามมากขน้ึ ก็ ได้ เพราะฉะนนั้ หากเราใชห้ ลกั ศาสนธรรมอยา่ งมปี ัญญาและมองอยา่ งรอบดา้ นกเ็ ช่อื วา่ จะสามารถแก้ปัญหาได้ สง่ิ ทส่ี าํ คญั คอื ตอ้ งเปิดโอกาสใหศ้ าสนธรรมไดท้ าํ งาน สว่ น ศาสนธรรมจะสามารถแกไ้ ขปัญหาไดห้ รอื ไมน่ นั้ ยงั ไม่ สามารถบอกได้ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 129 / 152

ข้อเสนอการแก้ไขปัญหาทางสงั คม จากการประชมุ เรอ่ื ง โลกาภวิ ตั น์ ทุนนยิ มสุดโต่ง การเสพตดิ ผตู้ อ้ งขงั ลน้ เรอื นจาํ : ปัญหาและทางออก ภายใตโ้ ครงการศกึ ษาวจิ ยั การพฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื กบั หลกั นติ ธิ รรม วนั ท่ี 2 ตุลาคม 2560 การแกไ้ ขปัญหาทางสงั คมโดยการแกน้ ัน่ นิด แกน้ ่ีหน่อย ไมเ่ พยี งพอและ แกไ้ ขปัญหาใหญ่ไมไ่ ด้ แต่ตอ้ งแกไ้ ขทงั้ โครงสรา้ งทางสงั คม โดยการเปลย่ี น โครงสรา้ งทอ่ี ยตุ ธิ รรมไปส่โู ครงสรา้ งทางสงั คมทย่ี ตุ ธิ รรม โดยรฐั ตอ้ งใหพ้ น้ื ท่ี อสิ ระ และเปิดโอกาสใหป้ ระชาชนสามารถแสดงความคดิ เหน็ ไดอ้ ยา่ งเสรี มบี ทบาทเขา้ มามสี ว่ นรว่ มในการชว่ ยแกไ้ ขปัญหาทางสงั คมรว่ มกนั กบั รฐั ตวั อยา่ งความสาํ เรจ็ เช่น ประเทศออสเตรยี ประเทศไตห้ วนั ประเทศเกาหลใี ต้ บนพน้ื ฐานสนั ตปิ ระชา ธรรม อาจารยส์ ุลกั ษณ์ ศวิ รกั ษ์ ข้อเสนอทางออกปัญหายาเสพติด จากการประชมุ เรอ่ื ง โลกาภวิ ตั น์ ทุนนยิ มสุดโต่ง การเสพตดิ ผตู้ อ้ งขงั ลน้ เรอื นจาํ : ปัญหาและทางออก ภายใตโ้ ครงการศกึ ษาวจิ ยั การพฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื กบั หลกั นติ ธิ รรม วนั ท่ี 2 ตุลาคม 2560 ทางออกของปัญหาคอื ศาสนธรรมเป็นสง่ิ สาํ คญั จะทําอยา่ งไรใหเ้ กดิ ทงั้ ในระดบั ปัจเจก ระดบั ครอบครวั ระดบั สงั คม เพราะทุนนิยมสุดโต่งและโลกาภวิ ตั น์เขา้ มาสปู่ ระเทศไทยนนั้ ทาํ ใหพ้ อ่ แมแ่ ละคนในครอบครวั มวั แต่ ทาํ งานหาเงนิ เลย้ี งลกู ดว้ ยเงนิ เลย้ี งลกู ดว้ ย iPad และ Smartphone ลกู กข็ าดความอบอุ่น ขาดการถ่ายทอด คณุ ธรรม จรยิ ธรรม สง่ิ ทด่ี งี าม ขาดการเช่อื ใจกนั เพราะเดก็ ทถ่ี กู เลย้ี งดว้ ยวตั ถุกเ็ ตบิ โตดว้ ยวตั ถุ จะแกไ้ ขอยา่ งไร หากแกท้ ส่ี มหุ ทยั ซง่ึ เป็นเหตุแห่งทกุ ขไ์ ดก้ น็ ่าจะนําไปส่กู ารเปลย่ี นแปลง และอาจจะลดทุนนิยมสดุ โต่งไดซ้ ง่ึ เป็น ธรรมระดบั บุคคล แต่หากดทู ่ี Function อาํ นาจรฐั อาํ นาจนิตบิ ญั ญตั ิ หากสองอาํ นาจน้ี Function อาจทําใหส้ มดลุ สงั คมได้ เชน่ นายทุนในระบบทนุ นิยมสดุ โต่งทาํ เพราะอยากไดก้ ําไร หากเราทําลายสว่ นตลาดหรอื ทาํ ลายสว่ น กาํ ไรไดจ้ ะเป็นอยา่ งไร เพราะทุกวนั น้ียาเสพตดิ ขายไดร้ าคาและกําไรดี พ่อคา้ จงึ สกู้ บั อาํ นาจรฐั เพอ่ื ใหย้ งั คงขาย ไดอ้ ยู่ หากทาํ ใหร้ าคายาเสพตดิ ถูกลง พอ่ คา้ ไดก้ ําไรน้อยลงกอ็ าจเลกิ คา้ ได้ อน่งึ โครงการกําลงั ใจเคยจดั ทาํ ขอ้ เสนอใหภ้ าครฐั ผลติ ยาบา้ เสยี เองโดยองคก์ ารเภสชั กรรม เป็นแบบ Meth-Amphetamine บรสิ ุทธซิ ์ ง่ึ ปลอดภยั แน่นอนในตน้ ทุนเมด็ ละ .50 สตางค์ จาํ หน่ายในราคาเมด็ ละ 2-3 บาท ผบู้ รโิ ภคจะไดซ้ อ้ื ผา่ นองคก์ ารเภสชั กรรม รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 130 / 152

ซง่ึ มแี พทยด์ แู ลการใชอ้ าจจะสามารถทาํ ลายตลาดของทุนนิยมยาเสพตดิ ไดห้ รอื ไมเ่ พราะเขาไมไ่ ดก้ ําไรอกี แลว้ ประเดน็ น้ีจงึ เป็นอกี หน่ึงขอ้ คาํ ถามเพอ่ื ทางออกในการแกไ้ ขปัญหา ขณะทก่ี ย็ งั มโี จทยอ์ ่นื ทเ่ี ชอ่ื มโยงกนั เชน่ ศาสนธรรม กาํ ไร รายได้ กฎเกณฑอ์ าํ นาจรฐั และกระบวนการยตุ ธิ รรม จงึ ควรมาถกอภปิ รายกนั ถงึ ทศิ ทางของ การแกไ้ ขปัญหาใหก้ บั สงั คมไทย ข้อเสนอปรบั แก้ไขกฎหมายเพ่ือลดทอนความเป็นอาญาและลดคนล้นคกุ จากการประชมุ เรอ่ื ง โลกาภวิ ตั น์ ทนุ นิยมสุดโต่ง การเสพตดิ ผตู้ อ้ งขงั ลน้ เรอื นจาํ : ปัญหาและทางออก ภายใตโ้ ครงการศกึ ษาวจิ ยั การพฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื กบั หลกั นิตธิ รรม วนั ท่ี 2 ตุลาคม 2560 ควรเรม่ิ ตน้ อย่างง่ายคอื ประการแรก ในอตั ราโทษระยะสนั้ อยา่ เพง่ิ นําคนเขา้ ไปขงั คุกตาราง คกุ ไมไ่ ดม้ ี ไวส้ าํ หรบั คนไทย เราตอ้ งหาช่องทางใหมท่ ด่ี กี วา่ ทจ่ี ะสามารถทําใหค้ นกระทําผดิ พลาดไดป้ รบั ปรงุ แกไ้ ขตวั เอง โดยไมส่ ่งเขา้ ไปในคุกซง่ึ ไมเ่ ป็นผลดกี บั ใครเลยแมแ้ ต่กบั สงั คมโดยรวมเมอ่ื ผกู้ ระทําผดิ นนั้ ออกมาจากคุกแลว้ ไม่ เพยี งแต่ชวี ติ เขาจะแย่ แต่เขาจะกลายเป็นเสอื ตดิ ปีก เขาจะมวี ชิ าแก่กลา้ แบบนอกลนู่ อกทางมากขน้ึ ยากทร่ี ะบบ ยตุ ธิ รรมจะปรบั แกจ้ บั เขาใหอ้ ยใู่ นกรอบทด่ี งี ามได้ ประการทส่ี อง หากไมจ่ าํ เป็นอยา่ เขยี นกฎหมายสง่ คนเขา้ คุก จะส่งคนเขา้ คุกไดน้ นั้ ควรใชส้ าํ หรบั ผูท้ ม่ี ภี ยั รา้ ยแรงต่อสงั คมเพ่อื ใหบ้ ทเรยี นแก่เจา้ ตวั เขาเองเพราะคนบางคนไม่ สามารถบอกกล่าวได้ แต่สามารถกลบั ตวั ไดเ้ มอ่ื ไดบ้ ทเรยี นจนเกดิ ความคดิ และพฤตกิ รรมใหมไ่ ด้ ดงั นัน้ การ กําหนดกฎหมายทางอาญาใหมต่ อ้ งไดร้ บั ความรว่ มมอื จากผเู้ ชย่ี วชาญดา้ นอาชญวทิ ยา ทณั ฑวทิ ยา พฤตกิ รรม ศาสตร์ สงั คมวทิ ยา เป็นตน้ เขา้ มารว่ มในกระบวนการคดิ และตดั สนิ ใจออกแบบกฎหมายดว้ ย ไมใ่ ช่มเี พยี งกลุ่ม บคุ ลากรทางกฎหมายทม่ี มี ติ ทิ างนติ ศิ าสตรด์ า้ นเดยี ว ทงั้ น้ี การแกไ้ ขประมวลกฎหมายอาญามาตรา 56 นบั เป็น การแกไ้ ขครงั้ ใหญ่อยา่ งกา้ วกระโดดกวา่ การปรบั ปรงุ กฎหมายทเ่ี คยมมี าทงั้ หมด ทงั้ การแกไ้ ขขอ้ สนั นิษฐาน ทงั้ อตั ราโทษการนําเขา้ สง่ ออกยาเสพตดิ และชว่ ยแกไ้ ขปัญหาคนลน้ คุกไดอ้ ย่างชดั เจน แต่ยงั มสี งิ่ หน่ึงทแ่ี กไ้ ดย้ าก และยงั แกไ้ มไ่ ดค้ อื ความหวาดผวาในแวดวงของศาลยตุ ธิ รรมวา่ การปล่อยตวั ชวั่ คราวผกู้ ระทําผดิ คดยี าเสพตดิ หรอื ผ่อนปรนต่างๆ อาจถูกมองว่าศาลมผี ลประโยชน์เก่ยี วขอ้ งกบั ผกู้ ระทาํ ผดิ ซง่ึ บรรยากาศเช่นน้ียงั คงมอี ยู่ ข้อเสนอการแก้ไขปัญหาคนล้นคกุ จากการประชมุ เรอ่ื ง โลกาภวิ ตั น์ ทุนนยิ มสุดโต่ง การเสพตดิ ผตู้ อ้ งขงั ลน้ เรอื นจาํ : ปัญหาและทางออก ภายใตโ้ ครงการศกึ ษาวจิ ยั การพฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื กบั หลกั นติ ธิ รรม วนั ท่ี 2 ตุลาคม 2560 ในการแกไ้ ขปัญหายาเสพตดิ และคนลน้ คุกกค็ งตอ้ งแกไ้ ขทต่ี น้ เหตุของการเสพตดิ ใหไ้ ดแ้ ละปัญหาคน ลน้ คุกกจ็ ะคลค่ี ลายลงไป โดยเฉพาะดาํ เนินการกบั กลุ่มผตู้ อ้ งขงั ทศ่ี าลพพิ ากษาคดแี ลว้ ซง่ึ เป็นผตู้ อ้ งขงั ส่วนใหญ่ ในเรอื นจาํ หากมงุ่ เน้นการปฏริ ปู ในเรอ่ื งการปล่อยตวั ชวั่ คราวระหว่างดาํ เนนิ คดโี ดยไมถ่ กู กกั ขงั ใหเ้ ป็นมรรคผล อยา่ งจรงิ จงั กจ็ ะช่วยแกไ้ ขปัญหาคนลน้ คุกในผกู้ ระทาํ ความผดิ กล่มุ แรกได้ สาํ หรบั ผกู้ ระทําความผดิ ทศ่ี าลตดั สนิ แลว้ หากเป็นผคู้ า้ รายใหญ่กต็ อ้ งไดร้ บั การลงโทษอยา่ งเหมาะสมกบั ความผดิ เพอ่ื ใหเ้ ขด็ หลาบและเป็นตวั อยา่ ง แก่ผอู้ ่นื แต่สาํ หรบั ผคู้ า้ รายยอ่ ยซง่ึ เป็นผตู้ อ้ งขงั ส่วนใหญ่ในเรอื นจาํ อนั เป็นผลมาจากกฎหมายอาญาเกย่ี วกบั ยา เสพตดิ ทม่ี โี ทษรนุ แรง รวมถงึ ขอ้ สนั นิษฐานเดด็ ขาดในจาํ นวนยาเสพตดิ ทค่ี รอบครองคอื เกนิ 15 เมด็ จดั เป็นผคู้ า้ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 131 / 152

ทนั ทแี มไ้ มร่ บั สารภาพกต็ าม เป็นการครอบครองเพ่อื จาํ หน่ายไมใ่ ช่ผเู้ สพและตอ้ งรบั โทษจาํ คุกอตั ราสงู หรอื หนกั กว่าทค่ี วร ทผ่ี ่านมาศาลไดป้ รบั วธิ พี จิ ารณากรณนี ําเขา้ ยาเสพตดิ แมเ้ พยี ง 1-2 เมด็ กม็ อี ตั ราโทษจาํ คกุ ตลอดชวี ติ แต่กฎหมายถูกแกไ้ ขแลว้ เป็นจาํ คกุ 10 ปีถงึ ตลอดชวี ติ และหวงั ว่าหากสารภาพกจ็ ะไดล้ ดโทษกง่ึ หน่งึ เหลอื 5 ปีก็ จะไดร้ บั อสิ รภาพออกจากเรอื นจาํ ข้อเสนอทางออกต่อปัญหาการเสพยาเสพติดและปัญหาคนล้นเรอื นจาํ จากการประชุมเรอ่ื ง โลกาภวิ ตั น์ ทนุ นิยมสดุ โต่ง การเสพตดิ ผตู้ อ้ งขงั ลน้ เรอื นจาํ : ปัญหาและทางออก ภายใตโ้ ครงการศกึ ษาวจิ ยั การพฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื กบั หลกั นติ ธิ รรม วนั ท่ี 2 ตุลาคม 2560  ควรยกเลกิ ความผดิ ทางอาญาในกลุ่มผเู้ สพยาเสพตดิ โดยเปลย่ี นจากการใชแ้ นวทางการปกครองเป็น การใชแ้ นวทางสงั คมเขา้ มาใชจ้ ดั การกบั ผเู้ สพยาเสพตดิ แทน โดยเฉพาะแนวทาง Harm Reduction หรอื ลดอนั ตราย ซง่ึ เป็นแนวทางหลกั ในการแกไ้ ขปัญหาการเสพยาเสพตดิ ทถ่ี ูกพสิ จู น์แลว้ ในนานา ประเทศ  ควรสรา้ งหรอื ส่งเสรมิ การมสี ว่ นรว่ มของครอบครวั ชุมชน และสงั คมใหค้ นทเ่ี กย่ี วขอ้ งและคนในพน้ื ท่ี เขา้ มาชว่ ยแกไ้ ขปัญหายาเสพตดิ ในพน้ื ทข่ี องตนเองเพ่อื ขยายการทาํ งานแกไ้ ขปัญหายาเสพตดิ ไมใ่ หต้ อ้ งกระจกุ ตวั อยเู่ ฉพาะการดาํ เนินงานของภาครฐั เท่านนั้ เพราะปัญหาเกดิ ในครอบครวั เกดิ ใน ชุมชนกส็ มควรแกไ้ ขใหเ้ บด็ เสรจ็ ทจ่ี ดุ เกดิ ของปัญหาจะดกี วา่  ควรสรา้ งความรแู้ ละความเขา้ ใจทแ่ี ทจ้ รงิ ต่อยาเสพตดิ โดยไมเ่ จอื ทศั นะทางลบหรอื ทาํ ใหก้ ลวั เพ่อื ให้ คนในสงั คมไดม้ มี มุ มองต่อยาเสพตดิ อยา่ งถูกตอ้ งและเป็นวทิ ยาศาสตรซ์ ง่ึ ตอ้ งเป็นภาระงานของ ภาครฐั โดยหน่วยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ ง  ควรส่งเสรมิ อาชพี ใหก้ บั ผพู้ น้ โทษ ปัญหาทผ่ี พู้ น้ โทษตอ้ งกลบั ส่เู รอื นจาํ อกี ครงั้ ส่วนใหญ่มาจากการ ขาดอาชพี รองรบั หลงั พน้ โทษ หรอื อาจไมต่ อ้ งพฒั นาอาชพี ใหมแ่ ต่เพยี ง “คนื ” อาชพี เดมิ ทเ่ี ขาเคยทาํ ก่อนถูกจบั ซง่ึ เขาอาจถูกจบั เพยี งเพราะพลาดพลงั้ เสพครงั้ เดยี วแลว้ ถูกจบั ตรวจปัสสาวะ  ควรยกเลกิ การตงั้ เป้าหมายจาํ นวนคนบาํ บดั แต่ละปีซง่ึ เป็นนโยบายรฐั ทไ่ี ปผลกั ดนั ใหก้ บั หน่วยงาน ปกครองในพน้ื ทท่ี จ่ี ะตอ้ งคน้ หาผมู้ ปี ัญหายาเสพตดิ มาเขา้ คา่ ยบาํ บดั ยาเสพตดิ ซง่ึ กระบวนการคน้ หา (คดั กรอง-เกณฑ)์ กลบั ทาํ ใหส้ รา้ งปัญหามากยง่ิ ขน้ึ ข้อเสนอการแก้ไขปัญหายาเสพติดของประเทศไทย จากการประชมุ เรอ่ื ง สรา้ งองคค์ วามรเู้ ท่าทนั ต่อพลวตั การควบคมุ ยาเสพตดิ ครงั้ ท่ี 1 วนั ท่ี 5-6 มกราคม 2560 สง่ิ ทป่ี ระเทศไทยควรทาํ เก่ยี วกบั การแกไ้ ขปัญหายาเสพตดิ ศ.ดร.คารล์ ฮารท์ เสนอ 3C’s คอื C: Convictions มคี วามเช่อื อยา่ งแน่วแน่ ในสงั คมเกดิ อะไรขน้ึ ความเป็นจรงิ คอื อะไร C: Capability มี ความสามารถในการแกไ้ ขปัญหาตามความเป็นจรงิ มหี ลกั ฐานทางวทิ ยาศาสตรป์ ระกอบ และ C: Courage กลา้ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 132 / 152

หาญ กลา้ พดู กลา้ ทาํ กลา้ เสยี อะไรบา้ ง Get out of the closet ซง่ึ ในสหรฐั ผเู้ คยใชย้ าเสพตดิ บางคนในชว่ งท่ี เป็นวยั รุ่น ต่อมากห็ ยดุ ใชย้ าเสพตดิ และสามารถเป็นถงึ ประธานาธบิ ดขี องประเทศสหรฐั อเมรกิ าได้ ข้อเสนอการป้องกนั และแก้ไขประเดน็ การเสพติด จากการสมั มนาเชงิ วชิ าการเรอ่ื ง “การเสพตดิ ยอ้ นอดตี ส่อู นาคต : ปัญหาและทางออก” หวั ขอ้ สดุ แรงตา้ น การเพมิ่ ขน้ึ ของเทคโนโลยแี ละธุรกจิ ทท่ี าํ ใหเ้ ราเสพตดิ วนั ท่ี 9-10 สงิ หาคม 2561 ในนามของกระทรวงยตุ ิธรรมต่อประเดน็ การเสพติดวางเป้าหมาย ไว้สองประเดน็ คือ การป้องกนั และการแก้ไข โดยการป้องกนั สง่ิ ทย่ี งั ขาดอยู่ คอื องคค์ วามรทู้ จ่ี ะทําใหก้ ลุ่มเป้าหมาย พอ่ แมผ่ ูป้ กครอง และประชาชนทวั่ ไปได้ รเู้ ท่าทนั ปัญหาการเสพตดิ สงิ่ ใดกต็ ามทม่ี ากเกนิ ไปกเ็ ป็นโทษทงั้ นัน้ จงึ ตอ้ งสรา้ ง องคค์ วามรเู้ ชงิ ป้องกนั คนรผู้ ดิ หรอื หลงผดิ ไป ตลอดจนสรา้ งความตระหนกั รถู้ งึ ผลของการเสพตดิ พฤตกิ รรมทม่ี ากเกนิ ไปและสอ่ื สารองคค์ วามรนู้ นั้ แก่สงั คม รวมถงึ ตอ้ งศกึ ษาวจิ ยั เพม่ิ เตมิ สนบั สนุนและพฒั นาหลกั สตู รสาํ หรบั โรงเรยี นเพ่อื ใหน้ กั เรยี นไดท้ ํากจิ กรรมเสรมิ หลกั สตู ร เช่น การบรหิ ารจติ การทาํ สมาธไิ มใ่ ห้ กเิ ลสเขา้ ครอบงาํ และกจิ กรรมเชงิ บวกต่างๆ สรา้ งเวทใี หเ้ ดก็ ไดม้ โี อกาสแสดง ออกในพลงั เชงิ บวกเพ่อื ไมไ่ ปใชเ้ วลากบั การเสพตดิ สง่ิ ใหโ้ ทษอ่นื นอกจากน้ี ยงั กรรณกิ าร์ แสงทอง มสี อ่ื สรา้ งสรรค์ การส่งเสรมิ ความสมั พนั ธใ์ นครอบครวั และความสมั พนั ธข์ องคน รองปลดั กระทรวงยตุ ธิ รรม ในสงั คม เหล่าน้เี ป็นงานในเชงิ ป้องกนั ในประเดน็ ของการแกไ้ ข ผทู้ เ่ี ขา้ มาส่ภู าวะของการเสพตดิ แลว้ ทงั้ ในระดบั เสย่ี งและระดบั พง่ึ พงิ ตอ้ งมเี ครอ่ื งมอื ในการประเมนิ จาํ แนก ไปจนถงึ โปรแกรมค่ายบาํ บดั ซง่ึ ตอ้ งแตกต่างกนั ตาม ระดบั การเสพตดิ รวมถงึ ศกึ ษาจากตวั อยา่ งการปฏบิ ตั ติ ่างๆ และการถอดบทเรยี น ประเดน็ สาํ คญั คอื การพฒั นา บคุ ลากรทท่ี าํ หน้าทก่ี ารบาํ บดั รกั ษาแกไ้ ข ทส่ี ําคญั ทส่ี ุดคอื การปรบั ปรงุ กระบวนการยตุ ธิ รรมทเ่ี กย่ี วขอ้ ง ซง่ึ แม้ เป็นขอ้ ความเพยี งประโยคเดยี วแต่เป็นเรอ่ื งทใ่ี หญ่มาก นอกจากน้ี ยงั มงี านทําฐานขอ้ มลู เครอื ขา่ ยและการเชอ่ื ม โยงขอ้ มลู ทเ่ี กย่ี วขอ้ ง ตลอดจนสถานบาํ บดั หรอื ควบคุมทด่ี าํ เนินงานโดยเอกชนในกรณที ภ่ี าครฐั ทาํ ไมไ่ หว ใน ทส่ี ุดแลว้ กต็ อ้ งกาํ หนดหน่วยงานรบั ผดิ ชอบพรอ้ มแผนงานโครงการหลกั และรองตามลาํ ดบั อยา่ งเป็นระบบ ข้อเสนอแนวทางการแก้ปัญหาการเสพติดอย่างยงั่ ยืน จากการสมั มนาเชงิ วชิ าการเรอ่ื ง “การเสพตดิ ยอ้ นอดตี ส่อู นาคต : ปัญหาและทางออก” หวั ขอ้ แนวทางการแกป้ ัญหาการเสพตดิ อยา่ งยงั่ ยนื วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2561 ปัญหาการเสพตดิ สามารถแกไ้ ขไดด้ ว้ ยการใชศ้ าสนา แต่ไมใ่ ช่ศาสนาตามพธิ กี รรม หรอื ศาสนาตาม นิยามของราชบณั ฑติ ทร่ี ะบุวา่ ศาสนาเป็นลทั ธหิ ลกั ความเชอ่ื ทว่ี ่าดว้ ยการกําเนดิ และสน้ิ สุดโลก หรอื หลกั ความ เชอ่ื ทว่ี า่ ดว้ ยบุญหรอื บาป แต่ตอ้ งทาํ ความเขา้ ใจศาสนาตามภาษาบาลคี อื คาํ สงั่ สอนทเ่ี บยี ดเบยี นยาเสพตดิ หรอื กเิ ลสนนั่ เอง ถา้ เราใชศ้ าสนาในมมุ มองทจ่ี ะเสรมิ ความเป็นมนุษย์ โดยใชค้ วามรขู้ องเขาแกไ้ ขการขาดความสุข เพอ่ื แกไ้ ขปัญหาทเ่ี ขาสรา้ งใหก้ บั ตวั เองและสงั คมได้ ดว้ ยเหตุน้ีการแกป้ ัญหาในระยะยาวจงึ จะเกดิ ขน้ึ ได้ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 133 / 152

พระศากยวงศว์ สิ ุทธิ ์ พวกเราทงั้ หมดตอ้ งเสพ เสพอยา่ งไรถงึ จะไมต่ ดิ จะเสพอยา่ ง วดั บวรนิเวศวหิ าร ไมต่ ดิ ไดอ้ ยา่ งแทจ้ รงิ นนั้ ตอ้ งมปี ัญญา ประเดน็ อยตู่ รงน้ีคอื ทาํ อยา่ งไร ทจ่ี ะเสพอย่างไมต่ ดิ อกี นยั หน่งึ ทงั้ หมดนัน้ กลบั มาทพ่ี ระพทุ ธพจน์ พระพุทธเจา้ ตรสั วา่ พระองคส์ อนอยา่ งเดยี วคอื ทกุ ขแ์ ละแกท้ ุกขใ์ หไ้ ด้ ความทุกขเ์ ป็นตน้ ตอของการตดิ ยดึ ทกุ ขโ์ ยงไปถงึ ตณั หา โลภ โกรธ หลง หากตปี ระเดน็ โลภ โกรธ หลงใหแ้ ตก เรากเ็ อาชนะความทกุ ขไ์ ด้ มนุษยโ์ ดยธรรมชาตแิ ลว้ มกี เิ ลส อยไู่ ดโ้ ดยอาศยั กเิ ลสหล่อเลย้ี ง แต่จะ อยอู่ ยา่ งไรใหส้ ามารถพฒั นาศกั ยภาพของตนเองใหค้ ุมกเิ ลสไดแ้ ละจะ ไดม้ คี วามสุข ซง่ึ เป็นสงิ่ ทต่ี อ้ งทบทวนเพ่อื การเปลย่ี น Mindset ซง่ึ ต่างกบั โครงการแกไ้ ขอ่นื ๆ ทเ่ี ขา้ ไปในเรอื นจาํ ไมใ่ ชเ่ พอ่ื นกั โทษแต่เพอ่ื ผลงานของตนเองซง่ึ นกั โทษก็ ไมไ่ ดเ้ ปลย่ี น Mindset เลย แต่กลบั ไปเพม่ิ วชิ าและออกจากคุกมาทําผดิ ซา้ํ การเสพตดิ เป็นโรคชนิดหน่งึ เสพจน เกนิ ควบคมุ กลายเป็นวกิ ลจรติ แต่กเ็ ป็นโรคทแ่ี กไ้ ขได้ พระพทุ ธเจา้ สอนวธิ รี กั ษาโรคน้ีมากวา่ สองพนั หา้ รอ้ ยปี แลว้ แต่พวกเราไมไ่ ดใ้ ชว้ ธิ รี กั ษาของพระพุทธเจา้ เลย ในกระบวนการจติ ตมนต์ ปัญญาบาํ บดั นัน้ เป็นการคนื ความเป็นคนใหก้ บั เขา ใหเ้ ขามสี ทิ ธทิ จ่ี ะคดิ ทจ่ี ะพดู ใหเ้ ขาแสดงออกและพยายามแกไ้ ข เมอ่ื เราคนื ความเป็น มนุษยใ์ หเ้ ขา ความเป็นมนุษยก์ จ็ ะสามารถกลบั มาได้ นอกจากน้ี กระบวนการจติ ตมนต์ ปัญญาบําบดั คอื กระบวนการทจ่ี ะคนื คนทเ่ี คยทาํ ผดิ พลาดทม่ี กี ารปรบั Mindset แลว้ แกไ้ ขตวั เองเป็นคนดแี ลว้ เพ่อื คนื คนดสี ู่ สงั คมในทส่ี ุด และน่ีคอื วธิ กี ารแกป้ ัญหา เจรญิ พร ปัญหาอยทู่ ว่ี ่าทุกขสจั จเ์ ป็นเรอ่ื งของบุคคล แต่ทจ่ี รงิ แลว้ ทุกขสจั จ์ อาจารยส์ ุลกั ษณ์ ศวิ รกั ษ์ เป็นเรอ่ื งของสงั คมและสง่ิ แวดลอ้ มตามธรรมชาตดิ ว้ ย พระพุทธเจา้ ตรสั ปัญญาชนสยาม ชแ้ี นะแลว้ ว่าใหใ้ ชไ้ ตรสกิ ขาคอื ศลี สมาธิ ปัญญา ในการแกไ้ ข โดยศลี หมายความว่าปกติ เราฝึกการปฏบิ ตั ศิ ลี ใหป้ กติ ซง่ึ ศลี ไมใ่ ช่เฉพาะตวั เราแต่ เพอ่ื สงั คมดว้ ยในศลี ทกุ ขอ้ ในสงั คมกสกิ รรมทไ่ี มซ่ บั ซอ้ น การทาํ ความ เขา้ ใจและปฏบิ ตั ศิ ลี นนั้ ชดั เจนงา่ ย แต่ในสงั คมอุตสาหกรรมทซ่ี บั ซอ้ นมาก เราตอ้ งเขา้ ใจในโครงสรา้ งทางสงั คมว่าอยตุ ธิ รรมอยา่ งไร ถงึ จะนําศลี มาใช้ ใหเ้ หมาะสมกบั สงั คมปัจจุบนั ตรงน้ีเป็นประเดน็ สาํ คญั ดงั ทก่ี ลา่ วไวใ้ น หนงั สอื Global Healing หรอื ทาํ โลกใหเ้ ป็นปกตถิ งึ Structure Violence สงั คมผดิ ปกตโิ ดยเฉพาะคนชนั้ กลางทไ่ี ม่รตู้ วั เลยวา่ เอาเปรยี บคนชนั้ ล่าง อยา่ งไร และตอ้ งการเป็นคนชนั้ สงู อยา่ งไร ซง่ึ สง่ิ น้ผี ดิ ปกติ การจะเขา้ ใจโครงสรา้ งของสงั คมนนั้ นอกจากศลี แลว้ ยงั ตอ้ งเจรญิ สมาธอิ กี ดว้ ย และตอ้ งตรวจสอบจติ ของเรารว่ มดว้ ย โดยการหยดุ ความคดิ เสยี บา้ งเพราะโลกสมยั ใหม่ทกุ วนั น้ีเราใชค้ วามคดิ มากเกนิ ไป หยดุ ความคดิ ภายนอกเสยี บา้ งเพอ่ื ใหเ้ กดิ ความสงบภายในหรอื ทเ่ี รยี กว่าวปิ ัสสนา เพอ่ื จะไดล้ ว้ งลกึ จนเขา้ ใจถงึ จติ ใต้ สาํ นกึ ของตวั เราว่ามนั มคี วามเหน็ แก่ตวั เป็นเจา้ เรอื นและจะแกไ้ ดอ้ ยา่ งไร ยง่ิ แกไ้ ดม้ ากเท่าไหร่ กจ็ ะเกดิ ปัญญา รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 134 / 152

มากขน้ึ เท่านัน้ เมอ่ื ปัญญาเกดิ ขน้ึ มากเท่าไหร่ ความเหน็ แก่ตวั ลดลงมากเท่าไหร่ กรณุ ากจ็ ะเกดิ ขน้ึ มากเท่านนั้ ความรกั จะเกดิ มากขน้ึ เท่านัน้ ดงั นัน้ พระพทุ ธเจา้ จงึ ไดร้ บั การยกยอ่ งวา่ ทรงไวซ้ ง่ึ พระมหากรณุ าคุณซง่ึ เราทกุ คนสามารถเดนิ ตามพระพุทธเจา้ ไดท้ งั้ หมดทกุ คนแต่เราไมเ่ ดนิ หากเราตปี ระเดน็ เร่อื งปัญญาชดั กรณุ าชดั เรา จะแกป้ ัญหาสว่ นตวั และแก้ปัญหาสว่ นรวม อกี ทงั้ ปัญหาธรรมชาตไิ ด้ สมฤทธิ ์ลอื ชยั ปรชั ญาจนี กล่าวถงึ วา่ มนุษยม์ คี วามสุขเมอ่ื เสพ 5 ขอ้ คอื มี นกั วชิ าการอสิ ระ งาน มเี งนิ มเี พอ่ื น มสี ุขภาพดี และขอ้ ท่ี 5 ซง่ึ สาํ คญั มากคอื ตอ้ งมี เวลาว่าง มนุษยท์ เ่ี ป็นทกุ ขอ์ ยใู่ นโลกปัจจบุ นั คอื วา่ ง ไม่รจู้ ะทาํ อะไร จงึ เป็นทกุ ข์ ในขณะทอ่ี รยิ บุคคล ความวา่ งคอื ความสขุ ท่านพุทธ ทาสกก็ ลา่ วถงึ ภาวะจติ วา่ ง ซง่ึ แปลกมากว่าทาํ ไมว่างของบางคน จงึ เป็นสุข แต่วา่ งของบางคนจงึ เป็นทุกขจ์ นตอ้ งออกไปแสวงหา กจิ กรรมต่างๆ นอกบา้ นทํา ดงั นนั้ เราควรพจิ ารณาและจดั การกบั การวา่ ง การแกไ้ ขปัญหาการเสพตดิ ยาเสพตดิ และการเสพตดิ พฤตกิ รรมกต็ อ้ งหาเหตุและแกไ้ ขทเ่ี หตุ การทม่ี นุษยว์ ่างแลว้ เป็นทุกข์ แทนทจ่ี ะตอ้ งออกไปหาอะไรทําเพ่อื ลดทุกข์ เหตุใดไมเ่ ปลย่ี น Mindset ว่า ความวา่ งเป็นความสุข เพยี งคลกิ ตรงน้แี ลว้ เปลย่ี นความว่างใหก้ ลายเป็นความสุข และเพยี งตรวจสอบตนเองว่า ทาํ อะไรทเ่ี ป็นคุณเป็นโทษบา้ งผา่ นการทาํ สมาธิ วนั ละเพยี ง 10 นาที ในหน่ึงปีใชเ้ วลานงั่ สมาธหิ น่ึงสปั ดาห์ เพยี ง เท่าน้กี จ็ ะเป็นประโยชน์มาก จงึ ขอฝากสตู รความวา่ งใหเ้ ป็นความสุข กฎหมายและกระบวนการยุตธิ รรมเป็นเพยี งเสน้ แบง่ กรอบปฏบิ ตั ทิ าง สงั คมเทา่ นนั้ เอง หลุมดาํ ทเ่ี กดิ ขน้ึ กเ็ ป็นเพราะว่ากฎหมายของเราออกแบบไว้ นานแลว้ เก่าแลว้ ไมท่ นั ต่อการเปลย่ี นแปลงของสงั คมและโลก กฎหมายกบั การอย่รู ว่ มกนั ของมนุษยซ์ ง่ึ ตอ้ งการเสพอยา่ งไมจ่ าํ กดั ไมส่ มดลุ ยอ่ มไม่ สามารถทาํ ใหส้ งั คมเกดิ สนั ตสิ ุขได้ กฎหมายจงึ ตอ้ งการถกู พฒั นาใหก้ า้ วทนั การเปลย่ี นแปลงเขา้ กบั ยคุ สมยั ของสงั คม รวมถงึ รใู้ หเ้ ทา่ ทนั ตวั สารเสพตดิ ทงั้ หลายเพอ่ื ออกแบบกฎหมายใหส้ มเหตุสมผล เหมอื นอยา่ งบทเรยี นทผ่ี ่าน มาทก่ี ฎหมายกาํ หนดใหผ้ เู้ สพเป็นอาชญากรมคี วามผดิ นําเขา้ คุกแทนทจ่ี ะ ผศ.ดร.ธานี วรภทั ร์ นําไปบาํ บดั รกั ษาจนกลายเป็นปัญหาคนลน้ คุกและปัญหาอ่นื ทต่ี ามมา ซง่ึ การ คณะนิตศิ าสตร์ ปรบั เปลย่ี นและออกกฎหมายใหมเ่ ป็นหน้าทข่ี องผบู้ รหิ ารประเทศทต่ี อ้ งให้ ความสาํ คญั อย่างมาก มหาวทิ ยาลยั ธุรกจิ บณั ฑติ ย์ ในมุมมองทางกฎหมายกม็ องว่าการเสพเป็นพน้ื ฐานของมนุษย์ เพยี งแต่วา่ วนั น้โี ลกเปลย่ี นไปแลว้ นโยบายทจ่ี ะปรบั ปรงุ หรอื ออกแบบกฎหมายใหมน่ นั้ มคี วามชดั เจนอยา่ งเพยี งพอไหม นอกจากตวั กฎหมายแลว้ กระบวนการยตุ ธิ รรมมคี วามละเอยี ดลออเพยี งพอไหม มคี ุณภาพหรอื มปี ระสทิ ธภิ าพเพยี งพอไหมทจ่ี ะดแู ลชวี ติ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 135 / 152

หรอื สไตลข์ องคนในยคุ สมยั ใหมน่ ้ีไหม ในโลกยคุ ทก่ี ารซอ้ื ขายใชเ้ วลาเพยี งนิดเดยี วผา่ นโลกออนไลน์ การบงั คบั ใชก้ ฎหมายตามทนั ไหม รวมถงึ กฎหมายและกระบวนการยตุ ธิ รรมใหค้ วามเป็นธรรมไหม เหลา่ น้เี ป็นประเดน็ ท่ี จะตอ้ งพจิ ารณากนั อยา่ งลกึ ซง้ึ ต่อไป เมอ่ื กฎหมายและกระบวนการยตุ ธิ รรมมคี วามสมดลุ แลว้ กจ็ ะไดส้ รา้ งเสน้ แบ่งทช่ี ดั เจนว่าการเสพของมนุษยใ์ นระดบั ใดทถ่ี อื เป็นการดาํ รงชวี ติ ปกติ ถอื เป็นสนั ติ เป็นวฒั นธรรมโดยไม่ ก่อกวนมวลหมสู่ มาชกิ ในสงั คมจนกลายเป็นความผดิ ทางกฎหมาย ข้อเสนอทางออกของปัญหาการเสพและติดยาเสพติด จากการสมั มนาเชงิ วชิ าการเรอ่ื ง “การเสพตดิ ยอ้ นอดตี สอู่ นาคต : ปัญหาและทางออก” [Back to the Future of Addiction: Problems and Solutions] ในวนั ท่ี 9-10 สงิ หาคม 2561 ภาวะ Dislocation ทบ่ี คุ คลรสู้ กึ ผดิ ทผ่ี ดิ ทาง แปลกแยก ไมเ่ ป็นสว่ นหน่งึ ของสงั คม ซง่ึ ผดิ ธรรมชาตขิ อง มนุษยท์ เ่ี ป็นสตั วส์ งั คม เพ่อื อธบิ ายถงึ สาเหตุของพฤตกิ รรมการเสพตดิ ในสงิ่ ต่างๆ รวมถงึ การใชย้ าเสพตดิ เพ่อื ลดคลายความเจบ็ ปวด โดดเดย่ี ว เหงา ซมึ เศรา้ จาก Dislocation ทางออกของปัญหาการเสพและการตดิ ยาเสพ ตดิ สามารถทาํ ได้ ดงั น้ี (1) บาํ บดั รกั ษาโดยใชท้ ุกรปู แบบ เพราะโลกมกี ารบําบดั ยาเสพตดิ หลากหลายรปู แบบ โดย เฉพาะรปู แบบบาํ บดั บนพน้ื ฐานของวฒั นธรรมในสงั คมของ ผเู้ สพและผตู้ ดิ มกั ใหผ้ ลดเี สมอ (2) ประยกุ ตใ์ ชแ้ นว ทางการ ลดอนั ตราย (Harm Reduction) (3) ใชเ้ รอ่ื งเล่าใหมๆ่ ในการ บาํ บดั รกั ษาแทนเรอ่ื งเลา่ จากมมุ มองเดมิ ๆ ทม่ี ผี ลต่อการตดิ ยาเสพตดิ (4) เผชญิ หน้ากบั ความเป็นจรงิ ของสงั คมสมยั ใหมท่ ว่ี ่าพฤตกิ รรมเสพตดิ มหี ลากหลาย และเป็นอนั ตราย Bruce K. Alexander, Prof. Emeritus เทา่ กบั การตดิ ยาเสพตดิ เพอ่ื สรา้ งการเปลย่ี นแปลงทส่ี าํ คญั Simon Fraser University, Canada ของยคุ สมยั ข้อเสนอทางออกของการเสพติดพฤติกรรม จากการสมั มนาเชงิ วชิ าการเรอ่ื ง “การเสพตดิ ยอ้ นอดตี ส่อู นาคต : ปัญหาและทางออก” หวั ขอ้ สุดแรงตา้ น การเพมิ่ ขน้ึ ของเทคโนโลยแี ละธุรกจิ ทท่ี าํ ใหเ้ ราเสพตดิ วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2561 จารณุ ี ศริ พิ นั ธุ์ สดุ แรงตา้ น (Irresistible) โดย Adam Alter เป็นหนงั สอื นกั แปลอสิ ระ เกย่ี วกบั การเพมิ่ ขน้ึ ของการเสพตดิ เป็นการคน้ ควา้ อนั ชวนหลงใหล และเป็นทต่ี อ้ งการอยา่ งมากสาํ หรบั หน่งึ ใน ปรากฏการณ์ทก่ี ่อใหเ้ กดิ ความวุ่นวายมากทส่ี ดุ ในยคุ สมยั น้ี รวมถงึ วธิ กี ารลดอนั ตรายจากการเสพตดิ พฤตกิ รรมใหเ้ หลอื น้อยทส่ี ุด รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 136 / 152

ทางออกของการเสพตดิ พฤตกิ รรมจากหนงั สอื สุดแรงต้าน (Irresistible) โดย Adam Alter  จาํ กดั การใช้ โดยไมใ่ หเ้ ดก็ ใชง้ านหน้าจอเหล่าน้กี ่อนอายสุ องขวบ เพราะเดก็ ควรมคี วามเกย่ี วขอ้ งกบั สงั คม อยกู่ นั ซง่ึ หน้าและชดั เจน สองปีแรกในชวี ติ จะถูกตงั้ เป็นมาตรฐานสาํ หรบั วธิ กี ารทเ่ี ดก็ เหล่าน้ี จะปฏสิ มั พนั ธก์ บั โลกเมอ่ื พวกเขาอายไุ ดส้ ามขวบ สข่ี วบ เจด็ ขวบ สบิ สองขวบ และต่อๆ ไป เพราะ เดก็ ตอ้ งการการนอนหลบั และกจิ กรรมทางรา่ งกาย มเี วลาใหก้ บั ครอบครวั และเวลาสาํ หรบั การใช้ จนิ ตนาการของพวกเขา สง่ิ เหล่าน้ีไมส่ ามารถจะเกดิ ขน้ึ ไดเ้ ลยเมอ่ื พวกเขาหลดุ เขา้ ไปในโลกทม่ี แี ต่ หน้าจอ เพราะเดก็ สามารถพฒั นาการปฏสิ มั พนั ธอ์ นั ดกี บั หน้าจอไดต้ ราบใดทพ่ี ่อแม่อยดู่ ว้ ย จงึ ควร จาํ กดั ระยะเวลาการใชง้ านไมเ่ กนิ สองชวั่ โมงต่อวนั แมว้ ่าจะเป็นวยั รนุ่ แลว้ กต็ าม และแทนทจ่ี ะหา้ ม การใชง้ านหน้าจอแต่ใหพ้ ่อแมเ่ ขา้ มามสี ่วนรว่ มในการใชง้ านดว้ ย  เลกิ ใช้ –หยดุ ใช้ เขา้ โปรแกรมการบําบดั โดยชุมชน แบง่ เป็น 3 ช่วงคอื ช่วงแรก โปรแกรมถอนพษิ ไมไ่ ดใ้ ชเ้ ทคโนโลยใี ดๆ เลย 3 อาทติ ย์ ชว่ งท่ี 2 เป็นทกั ษะชวี ติ เชน่ ทาํ อาหาร ลา้ งหอ้ งน้ํา จดั เกบ็ เตยี งนอน การจดั การดา้ นอารมณ์ ช่วงท่ี 3 ช่วงสดุ ทา้ ย เรมิ่ ตน้ ขน้ึ เมอ่ื ผปู้ ่วยพรอ้ มทจ่ี ะกลบั ไปใชช้ วี ติ ของตนเองโดยไมต่ อ้ งไดร้ บั การดแู ลแลว้ แต่ยงั ใหไ้ ปพกั อยใู่ กลศ้ ูนยบ์ าํ บดั เพ่อื ใหเ้ ขา้ มารายงานตวั และหลกี เลย่ี งผคู้ นหรอื สถานทแ่ี บบเดมิ  ทาํ ใหม้ อี ุปสรรคในการเขา้ ถงึ โดยสรา้ งอุปสรรคทป่ี ระดษิ ฐข์ น้ึ มาเพ่อื ขดั ขวางวงจรความสนุก หรอื ให้ รสู้ กึ ราํ คาญกบั อุปสรรค จากทเ่ี คยซอ้ื อุปกรณ์ใหมล่ า่ สุดและยอดเยย่ี มทส่ี ุดซอฟตแ์ วรค์ อมพวิ เตอรท์ ่ี ใหมล่ า่ สุดและยอดเยย่ี มทส่ี ุด กลายเป็นรอใหผ้ า่ นไปสองหรอื สามปีก่อนทจ่ี ะซอ้ื ผลติ ภณั ฑห์ น่ึง หรอื การออกกฎควบคุมการเสพตดิ พฤตกิ รรม เช่นในประเทศเกาหลใี ตแ้ ละจนี ไดล้ อ้ เลยี นดว้ ยการออก กฎทเ่ี รยี กว่ากฎหมายซนิ เดอเรลลา่ (Cinderella Laws) ซง่ึ หา้ มไมใ่ หเ้ ดก็ เล่นเกมในระหวา่ งชว่ งเวลา เทย่ี งคนื ไปจนถงึ หกโมงเชา้  ใชต้ วั ชว่ ย เชน่ Facebook Demetricator เป็นโปรแกรมทช่ี ว่ ยซอ่ นการวดั ผลทาํ ใหไ้ มเ่ หน็ จาํ นวน Like Share เหน็ แต่วา่ พวกเขาคอื ใคร พดู อะไร (เสมอื นตวั หยดุ สญั ญาณการตอบสนอง) หรอื โปรแกรม WasteNotime เป็นตวั ชว่ ยในการตดิ ตาม กาํ หนดขอบเขตการใชเ้ วลาสาํ หรบั Facebook, Twitter และ YouTube เพอ่ื ไมใ่ หเ้ ขา้ ถงึ ไดใ้ นทนั ที หรอื เมอ่ื ใชม้ ากเกนิ ไปมนั จะไมใ่ หโ้ ปรแกรมเหล่านนั้  แทนทม่ี นั หนทางทด่ี ที ส่ี ุดทจ่ี ะเอาชนะพฤตกิ รรมทไ่ี มด่ หี รอื การเสพตดิ กค็ อื การรกั ษาใหส้ ญั ญาณและ ผลตอบแทนคงอยอู่ ยา่ งสม่าํ เสมอในขณะทป่ี รบั เปลย่ี นกจิ วตั ร โดยการกฎการแทนทพ่ี ฤตกิ รรม ดงั้ เดมิ ดว้ ยสง่ิ ทเ่ี ขา้ มาเบย่ี งเบนความสนใจ เช่น ใชห้ มากฝรงั่ นิโคตนิ แทนการสบู บุหร่ี ทาํ ใหร้ สู้ กึ ถงึ การมอี ะไรคาบไวใ้ นปาก หรอื นําลกู บอลคลายเครยี ดหรอื พวงกุญแจหรอื ปรศิ นางา่ ยๆ มาวางไว้ ใกลๆ้ เพ่อื ทม่ี อื ของพวกเขาจะไดน้ ําไปใชก้ บั สง่ิ อ่นื เมอ่ื ใดกต็ ามทพ่ี วกเขามแี รงกระตุน้ ใหม้ พี ฤตกิ รรม กดั เลบ็ ขณะทว่ี ธิ ที าสเี ลบ็ ดว้ ยน้ํายาทม่ี กี ลนิ่ เหมน็ จะไดเ้ ลกิ กดั เลบ็ ได้ น่าจะไมจ่ รงิ นกั ในระยะยาว เพราะไมไ่ ดม้ อี ะไรทดแทนการกดั เลบ็ ทาํ ใหห้ ลายคนอาจจะกลบั มากดั เลบ็ รสชาตแิ ยๆ่ หรอื พอเลกิ ทาสเี ลบ็ กก็ ลบั มากดั อกี แต่ตอ้ งใชก้ ฎการแทนท่ี หรอื คน้ พบหนทางอ่นื ทต่ี อบสนองความตอ้ งการ เครอื ขา่ ยทางสงั คมในแบบเดยี วกนั ได้  ปรบั เปลย่ี นโครงสรา้ งและวธิ กี ารรบั มอื คาํ ตอบไมใ่ ช่การรกั ษาทางการแพทยก์ บั การเสพตดิ แต่เป็น การปรบั เปลย่ี นโครงสรา้ งในแนวทางทเ่ี ราดาํ รงชวี ติ อยทู่ งั้ ในระดบั สงั คมและระดบั ทแ่ี คบไปกว่านัน้ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 137 / 152

ป้องกนั ไมใ่ หค้ นเรม่ิ เสพตดิ ตงั้ แต่เรมิ่ แรกง่ายกวา่ ทจ่ี ะแกไ้ ขพฤตกิ รรมไมด่ ที เ่ี กดิ ขน้ึ แลว้ ผปู้ กครอง ตอ้ งสอนเกย่ี วกบั วธิ กี ารปฏสิ มั พนั ธก์ บั เทคโนโลยี และระยะเวลาทค่ี วรใชม้ นั ในแต่ละวนั  การปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรม สนบั สนุนใหผ้ รู้ บั บรกิ ารพจิ ารณาและตดั สนิ ใจดว้ ยตวั เองวา่ เขาตอ้ งการท่ี จะปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมเสพตดิ ของพวกเขาหรอื ไม่ หรอื เขาไมต่ อ้ งการจะปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมแต่ อยา่ งใดเลย ตวั อยา่ ง การสมั ภาษณ์เพอ่ื เสรมิ สรา้ งแรงจงู ใจ หรอื การประเมนิ ความพรอ้ มและ ตดั สนิ ใจดว้ ยตวั เอง ผ่านไมบ้ รรทดั วดั ความพรอ้ ม Readiness Ruler อยา่ งไรกต็ าม โปรแกรม ทางดา้ นคลนิ กิ จาํ นวนมากสนบั สนุนใหเ้ กดิ การเลกิ ใช้ ไมว่ า่ จะเป็นการละเวน้ จากพฤตกิ รรมเสพตดิ หรอื ไมก่ ลบั เขา้ ไปส่กู ารเสพตดิ อกี แต่ทจ่ี รงิ แลว้ มนั กลบั ไมต่ อบโจทยใ์ นพฤตกิ รรมสมยั ใหม่  อยใู่ หห้ ่างจากสภาพแวดลอ้ มเดมิ สงิ่ ใดกต็ ามทอ่ี ยใู่ กลจ้ ะส่งผลกบั ชวี ติ จติ ใจของคณุ มากกว่าสง่ิ ทอ่ี ยู่ ห่างออกไป การทาํ ใหต้ วั เองอยรู่ ายรอบดว้ ยสงิ่ ล่อใจและถกู ยวั่ ยวน ดงั นัน้ จงึ ตอ้ งขจดั สงิ่ ยวั่ ยวนนัน้ ออกไปจากเออ้ื มมอื หลกี หนจี ากเทคโนโลยที ส่ี วมใสห่ รอื พกพา เพราะมนั จะตามไปทุกทกุ ท่ี งานจะ กลบั มาบา้ นกบั คุณดว้ ยในรปู แบบของ Smartphone, Tablet, Laptop และการซอ้ื ของออนไลน์ก็ มกั จะเป็นทางเลอื กเสมอ การออกมาจากสภาพแวดลอ้ มทเ่ี ป็นตวั กระตุน้ อยู่ เช่นทหารเวยี ดนาม นนั่ คอื ทาํ ใหม้ นั อยหู่ า่ งจากตวั  เรยี นรเู้ ขา้ ใจความเป็นมนุษยแ์ ละพฤตกิ รรม การเลกิ ไมใ่ ช่ทางเลอื กทพ่ี งึ ปฏบิ ตั ใิ นพฤตกิ รรมสมยั ใหม่ จาํ นวนมาก เพราะพวกเขาหมดหนทางทจ่ี ะเอาชนะพฤตกิ รรมเสพตดิ ของพวกเขาแลว้ แต่การอยกู่ บั มนั โดยลดผลกระทบทเ่ี กดิ ขน้ึ อาจเป็นทางเลอื ก เรยี นรคู้ วามสมั พนั ธข์ องมนุษยท์ ว่ี า่ มนุษยต์ อ้ งการ เชอ่ื มโยงผคู้ น อยากมตี วั ตน อยากไดร้ บั การยอมรบั การตอบสนองสงิ่ เหล่าน้ใี นจติ ใจมนุษย์ ผ่าน ชอ่ งทางอ่นื ทไ่ี มใ่ ช่ Social Media หรอื โลกเสมอื นเท่านัน้ หนงั สอื สุดแรงตา้ น อธบิ ายถงึ การเรมิ่ ตน้ ของพฤตกิ รรมเสพตดิ โดยพจิ ารณาวา่ เรมิ่ ตน้ มาจากตรงไหน ใครเป็นผอู้ อกแบบ อะไรคอื เลห่ เ์ หลย่ี มทส่ี ง่ ผลต่อจติ ใจและกระตุน้ ความสนใจไดอ้ ยา่ งมาก รวมถงึ วธิ กี ารลด อนั ตรายจากการเสพตดิ พฤตกิ รรมใหเ้ หลอื น้อยทส่ี ดุ เช่นเดยี วกบั การใชป้ ระโยชน์จากศาสตรเ์ ดยี วกนั น้เี พอ่ื ผลลพั ธท์ ม่ี คี ุณคา่ ในแงม่ มุ อ่นื หากนกั ออกแบบ Application สามารถโน้มน้าวใหค้ นใชเ้ วลาและใชเ้ งนิ มากขน้ึ กบั เกมบน Smartphone บางทผี เู้ ชย่ี วชาญดา้ นนโยบายกอ็ าจจะสามารถสนบั สนุนใหผ้ คู้ นประหยดั เงนิ ไวใ้ ชใ้ นยาม เกษยี ณไดม้ ากขน้ึ หรอื บรจิ าคเพอ่ื การกุศลไดม้ ากขน้ึ แลว้ คณุ จะอยกู่ บั การเพมิ่ ขน้ึ ของเทคโนโลยไี ดอ้ ยา่ งไร? ข้อเสนอการขบั เคล่ือนสงั คมไปในทางบวกผา่ นการเล่น (Gamification) จากการสมั มนาเชงิ วชิ าการเรอ่ื ง “การเสพตดิ ยอ้ นอดตี ส่อู นาคต : ปัญหาและทางออก” หวั ขอ้ สุดแรงตา้ น การเพม่ิ ขน้ึ ของเทคโนโลยแี ละธุรกจิ ทท่ี าํ ใหเ้ ราเสพตดิ วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2561 เพราะมนุษยต์ อ้ งการมากกว่าความรใู้ นการเปลย่ี นแปลงพฤตกิ รรม กล่าวคอื ยงั จาํ เป็นตอ้ งสรา้ งสงิ่ สนบั สนุนต่างๆ เพ่อื การส่งเสรมิ การเปลย่ี นพฤตกิ รรมร่วมดว้ ย ในการสรา้ งพฤตกิ รรมทพ่ี งึ ประสงคม์ หี ลายวธิ ี แต่มวี ธิ หี น่งึ ทท่ี รงพลงั นัน่ คอื เทคนิค Gamification หรอื ศาสตรแ์ ห่งเกม ซง่ึ ไมไ่ ดห้ มายความว่าเป็นกระบวนการ ออกแบบเกม แต่หมายความว่าเป็นการนํากระบวนการออกแบบเกมมาออกแบบผลติ ภณั ฑ์ (สนิ คา้ และหรอื บรกิ าร) โดยมเี ป้าหมายใหผ้ ูใ้ ชผ้ ลติ ภณั ฑใ์ ชซ้ ้ําเพราะสนุกเพลดิ เพลนิ จนผใู้ ชก้ ลายเป็นสาวกของผลติ ภณั ฑน์ นั้ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 138 / 152

รตั ตกิ ร วฒุ กิ ร ในการสรา้ งพฤตกิ รรมทพ่ี งึ ประสงค์ ระหว่างการใหร้ างวลั บรษิ ทั คลบั ครเี อทฟี จาํ กดั กบั การลงโทษ อยา่ งไรจะใหผ้ ลดกี วา่ กนั แต่สงิ่ ทพ่ี บเสมอคอื สงั คม ไมค่ ่อยใหร้ างวลั แต่มกั ทจ่ี ะลงโทษคนทาํ ผดิ มากกว่า ในขณะทธ่ี รุ กจิ ประสบความสาํ เรจ็ ในการดงึ ดดู ใหค้ นใชผ้ ลติ ภณั ฑซ์ ้าํ จนตดิ กเ็ พราะ ธรุ กจิ เขา้ ใจในสง่ิ น้ี ธรุ กจิ ใชร้ างวลั เป็นตวั ลอ่ และรางวลั หรอื ความรสู้ กึ ทด่ี นี นั้ ทรงพลงั อยา่ งแทจ้ รงิ จากขอ้ มลู และหลกั ฐานพบว่า เกมสามารถสรา้ งความรไู้ ดจ้ รงิ ผ่านการทดสอบหลงั การเลน่ เกมจะ พบว่าผเู้ ลน่ มคี วามรคู้ วามเขา้ ใจในเรอ่ื งนนั้ จรงิ แต่กไ็ มใ่ ชท่ ุกคนทร่ี ู้ และเขา้ ใจจะเปลย่ี นทศั นคตไิ ดแ้ ละเปลย่ี นพฤตกิ รรมได้ เกมเป็นศาสตรแ์ ห่งการใหร้ างวลั โดยเทคนคิ ของกระบวนการออกแบบเกมคอื เกมทาํ ใหเ้ ราสนุกและ เสพตดิ ตงั้ แต่ครงั้ แรกทไ่ี ดเ้ ล่น เกมมกั เรม่ิ ตน้ ดว้ ยด่านงา่ ยๆ ออกแบบใหใ้ ชเ้ วลาเล่นไมเ่ กนิ 10-15 นาที เมอ่ื เล่น ชนะ ผเู้ ลน่ จะรสู้ กึ ว่าตนเองเก่งทท่ี าํ ได้ เกมใชค้ วามรสู้ กึ ดๆี ของผเู้ ล่นว่าตนเองเก่ง ทาํ ได้ รวมถงึ ใหร้ างวลั เป็นตวั ลอ่ ใหเ้ กดิ ตดิ ใจ ภาพจาํ แห่งความสาํ เรจ็ นนั้ ประทบั อยใู่ นใจและสมองของผเู้ ลน่ ภาพจาํ นนั้ ฉายซ้าํ ๆ ทาํ ใหอ้ ยาก เลน่ ต่อไปจากด่านงา่ ยๆ ไปสดู่ า่ นทย่ี ากขน้ึ ๆ กวา่ จะรตู้ วั อกี ทกี ใ็ ชเ้ วลาผ่านไปหลายชวั่ โมงแลว้ ในตวั เกมไมม่ ี สารเสพตดิ แต่สง่ิ ทท่ี าํ ใหผ้ เู้ ลน่ ตดิ คอื ความสนุก ความต่นื เตน้ ความรสู้ กึ ดตี ่อตนเองเมอ่ื ตนเองทาํ ไดเ้ อาชนะ ความทา้ ทายในด่านต่างๆ ของเกมได้ ซง่ึ สงิ่ เหล่าน้ีจะไปกระตุน้ Dopamine ใหห้ ลงั ในสมองซง่ึ Dopamine เป็น สารหรอื ฮอรโ์ มน “รสู้ กึ ด”ี ทช่ี ่วยกระตุน้ ใหเ้ ราทาํ ในสง่ิ ทเ่ี ราชอบและทาํ ซ้าํ เสมอ ศาสตรแ์ ห่งเกมถกู นํามาใชใ้ นการสรา้ งพฤตกิ รรมทพ่ี งึ ประสงคใ์ นหลายองคก์ ร ตวั อยา่ งเช่น สาํ นกั งาน แมฟ่ ้าหลวงในกรงุ เทพมหานคร ตอ้ งการรณรงคล์ ดการใชพ้ ลงั งานไดน้ ํารอ่ งโปรแกรมใหร้ างวลั กบั พฤตกิ รรม เชน่ หากพนกั งานทง้ิ ขยะรไี ซเคลิ ได้ 1 ดาว ใชร้ ถรว่ ม (car pool) ได้ 2 ดาว ใชบ้ รกิ ารขนส่งมวลชนได้ 3 ดาว และไดด้ าวมากทส่ี ดุ หากมคี วามคดิ สรา้ งสรรคต์ ่อการลดใชพ้ ลงั งาน หรอื ในกรงุ Stockholm ทาํ การทดลอง 3 วนั เพอ่ื ลดความเรว็ ของการขบั ขด่ี ว้ ยการตดิ ตงั้ กลอ้ งตรวจจบั ความเรว็ ทวั่ เมอื งสาํ หรบั ตรวจจบั รถยนตท์ ข่ี บั ขเ่ี กนิ ความเรว็ ทก่ี ฎหมายกําหนดตอ้ งเสยี คา่ ปรบั ค่าปรบั ทเ่ี กบ็ ไดน้ ้ีนํามาตงั้ เป็นลอตเตอรใ่ี หก้ บั ผขู้ บั ขท่ี ป่ี ฏบิ ตั ติ าม กฎหมายคอื ขบั รถในความเรว็ ทก่ี ําหนดไวม้ สี ทิ ธถิ ูกรางวลั ไดเ้ งนิ ลอตเตอร่ี ผลจากการทดลองเพยี ง 3 วนั พบว่า อตั ราการขบั รถเกนิ ความเรว็ ทก่ี ําหนดลดลงไปถงึ 22% ซง่ึ สะทอ้ นถงึ พลงั ของการใหร้ างวลั มากกวา่ การลงโทษ ข้อเสนอการพฒั นาผตู้ ้องขงั หญิง จากการประชมุ เรอ่ื ง ทศิ ทางนโยบายยาเสพตดิ โลกภายหลงั การประชุม UNGASS (2016) กบั การทบทวนกฎหมายและการตคี วามของไทยเกย่ี วกบั ยาเสพตดิ วนั ท่ี 15-16 มถิ ุนายน 2559 ขอ้ เสนอแนะการพฒั นาผตู้ อ้ งขงั หญงิ จากการศกึ ษา ไดแ้ ก่ (1) ฐานคดิ ต่อมนุษย์ การมองมนุษยแ์ ละเหตุใน การตดั สนิ ใจอยา่ งเป็นบรู ณาการผ่านมติ หิ ลายดา้ นของชวี ติ เพ่อื เขา้ ถงึ ขอ้ มลู ขอ้ เทจ็ จรงิ ของผกู้ ระทาํ ความผดิ (2) แยกแยะคดั กรองบคุ คลผ่านมติ ทิ างสงั คมและครอบครวั เพ่อื พจิ ารณาปัจจยั ในการตดั สนิ ใจทม่ี คี วามหลากหลาย (3) ส่งเสรมิ ใหผ้ ตู้ อ้ งขงั เขา้ ถงึ สทิ ธขิ องตนในกระบวนการยตุ ธิ รรม เช่น สทิ ธใิ นการประกนั ตวั สทิ ธใิ นการอุทธรณ์ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 139 / 152

อยา่ งเหมาะสม (4) เพมิ่ ทมี สหวชิ าชพี ในระบบงานยตุ ธิ รรมเพ่อื ใหเ้ ขา้ ถงึ มติ ทิ างสงั คม อารมณ์ จติ ใจ (5) สง่ เสรมิ ใหผ้ ตู้ อ้ งขงั หญงิ เขา้ ส่กู ระบวนการบาํ บดั รกั ษาและฟ้ืนฟูสมรรถภาพไดม้ ากขน้ึ (6) สรา้ งกลไกในการทาํ งานกบั ครอบครวั และการตดิ ตามฟ้ืนฟูสมาชกิ ในครอบครวั ทม่ี สี ถานการณ์เปราะบาง (7) คดั กรองผตู้ อ้ งขงั ตามบรบิ ทท่ี ต่างกนั ตามวยั ฐานความผดิ ภาวะความพกิ าร ผสู้ งู อายุ ผเู้ จบ็ ป่วยเพ่อื ใหส้ งั คมเขา้ ใจในสภาวะพหนุ ยิ ม ไมใ่ ช่ การลงโทษแบบเหมารวม (8) ทบทวนการลอ่ ซอ้ื ทเ่ี สย่ี งต่อการละเมดิ สทิ ธิ (9) ทบทวนกฎหมายและกลไกการ ลงโทษของกระบวนการยตุ ธิ รรมทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั แอมเฟตามนี (10) ขยายทางเลอื กทงั้ ในมติ บิ งั คบั บาํ บดั ชมุ ชน บาํ บดั สมคั รใจ และการใชช้ ุมชนเป็นฐานเพอ่ื แกไ้ ขฟ้ืนฟูผตู้ อ้ งจง (11) ใชก้ ารศกึ ษาและการสง่ เสรมิ งานอาชพี ท่ี สอดคลอ้ งกบั ความตอ้ งการของสงั คมเป็นมาตรการป้องกนั (12) พฒั นาระบบฐานขอ้ มลู ผตู้ อ้ งขงั เพอ่ื สรา้ ง นโยบายในการป้องกนั ฟ้ืนฟูเยยี วยาทเ่ี ป็นธรรม และเป็นเครอ่ื งมอื คดั กรองและพฒั นาผตู้ อ้ งขงั ในภาพรวม ข้อเสนอการทาํ ให้คกุ อ่อนโยนลงและดึงด้านดีของผกู้ ระทาํ ผิดออกมาให้ได้ จากการสมั มนาเชงิ วชิ าการเรอ่ื ง “การเสพตดิ ยอ้ นอดตี ส่อู นาคต : ปัญหาและทางออก” หวั ขอ้ สดุ แรงตา้ น การเพม่ิ ขน้ึ ของเทคโนโลยแี ละธรุ กจิ ทท่ี าํ ใหเ้ ราเสพตดิ วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2561 ขอฝากบคุ ลากรในกระบวนการยตุ ธิ รรมวา่ เมอ่ื เราออกแบบคุก เราออกแบบโดยยดึ หลกั การทาํ งานเพอ่ื ความสงบเรยี บรอ้ ย แต่เรากต็ ดั วงจรความสมั พนั ธซ์ ง่ึ มนั น่าจะเป็นตน้ ทุนทด่ี เี ช่นเวลาของการไดอ้ ยกู่ บั ครอบครวั ออกไปอยา่ งมนี ยั สาํ คญั และกน็ ่าจะเป็นเรอ่ื งทต่ี อ้ งทบทวนเชน่ เดยี วกนั ทชิ า ณ นคร ถา้ หากเราไมด่ งึ ความสมั พนั ธน์ นั้ กลบั มาใหเ้ ขาคุยกนั รู้ ผอู้ ํานวยการ บา้ นกาญจนาภเิ ษก เรอ่ื ง ฟังกนั ไดย้ นิ เสยี งของกนั และกนั เขา้ ใจความทกุ ขโ์ ศกซง่ึ กนั และกนั มที กั ษะทจ่ี ะแกไ้ ขปัญหาซง่ึ กนั และกนั กจ็ ะ ประคบั ประคองผผู้ ดิ พลาดจนกระทงั่ ถงึ วนั ทเ่ี ขาสรา้ งครอบครวั ของเขาเอง ซง่ึ ความสมั พนั ธน์ นั้ จะตอ้ งเกดิ ขน้ึ ระหว่างทเ่ี ขาถูก ควบคุมตวั ซง่ึ เรอ่ื งน้ีกเ็ ป็นเรอ่ื งทเ่ี จา้ หน้าทต่ี อ้ งแกไ้ ข เดก็ และ ครอบครวั แกไ้ ขเองไมไ่ ด้ เมอ่ื เปรยี บเทยี บกบั โมเดลของ เนเธอรแ์ ลนดแ์ ลว้ เมอื งไทยคงทาํ ตามอยา่ งนนั้ ไดย้ าก แต่เพยี ง แค่ทาํ ใหค้ ุกอ่อนโยนลงและดงึ ดา้ นดขี องคนออกมาใหไ้ ดก้ ด็ ี งามมากพอแลว้ ข้อเสนอการพฒั นาผตู้ ้องขงั (เตรยี มความพร้อมก่อนปล่อย) ด้วยศาสตรพ์ ระราชา จากบทเรยี นการตดิ ตามผพู้ น้ โทษรนุ่ ท่ี 6 และการเตรยี มความพรอ้ มก่อนปลอ่ ยรนุ่ ท่ี 7 ในหลกั สตู ร “กําลงั ใจ” ณ เรอื นจาํ ดอยราง จงั หวดั เชยี งราย เดอื นมนี าคม – ตุลาคม พ.ศ. 2560 เน่อื งจากการพฒั นาทางเลอื กดว้ ยศาสตรพ์ ระราชาและปรชั ญาเศรษฐกจิ พอเพยี งของโครงการกาํ ลงั ใจฯ ตอ้ งการแนวทางและรปู แบบการทาํ งานทใ่ี หมแ่ ละสรา้ งสรรค์ รวมถงึ บรู ณาการทุกหน่วยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งอยา่ ง รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 140 / 152

มากทจ่ี ะส่งต่อผพู้ น้ โทษทเ่ี ป็น “คนด”ี จากเรอื นจาํ ไปยงั ครอบครวั และชุมชนโดยไมก่ ระทาํ ผดิ ซา้ํ และสมาชกิ ใน สงั คมเช่อื มนั่ ต่อผผู้ ่านกระบวนการยตุ ธิ รรมมาแลว้ ดงั นนั้ ผบู้ รหิ ารจะตอ้ งกลา้ หาญทจ่ี ะทาํ งานทแ่ี ตกต่างไปจาก กรอบวฒั นธรรมของงานราชการแบบเดมิ โดยกรมราชทณั ฑร์ อ้ ยเรยี งผเู้ ล่นใหมท่ งั้ ตน้ น้ํา-กลางน้ํา-ปลายน้ําของ การเตรยี มความพรอ้ มก่อนปล่อยและตดิ ตามดแู ลช่วยเหลอื หลงั ปลอ่ ยหากตอ้ งการคุณภาพและประสทิ ธภิ าพท่ี แทจ้ รงิ แต่หากไมม่ กี ารปรบั เปลย่ี นเชงิ นโยบายไปในทศิ ทางดงั เสนอน้ีกม็ แี นวโน้มสงู อยา่ งมากทก่ี ารนํารอ่ ง หลายปีน้จี ะไมส่ รา้ งผลทย่ี งั่ ยนื และจะกลบั ไปส่กู ารทาํ งานกบั นกั โทษในรปู แบบเดมิ การสงั เคราะหห์ ลกั สตู รการเตรยี มความพรอ้ มก่อนปล่อย “กาํ ลงั ใจ” รนุ่ ท่ี 6 ระยะเวลา 9 เดอื น ปี พ.ศ. 2559 มขี อ้ เสนอเพ่อื การปรบั ปรงุ ดงั น้ี  หลกั สตู ร “กาํ ลงั ใจ” ในการน้อมนําเศรษฐกจิ พอเพยี งมาปรบั ใชใ้ นเรอื นจาํ ควรปรบั ลดระยะเวลาในการ อบรมจาก 9 เดอื น เหลอื 6 เดอื น โดยมมี งุ่ เน้นใหเ้ ป็นการฝึกอบรมในดา้ นการพฒั นาและเสรมิ สรา้ ง วธิ คี ดิ ใชห้ ลกั ของศาสตรพ์ ระราชา เขา้ ใจ เขา้ ถงึ พฒั นา มาเป็นแนวทาวในการพฒั นาผตู้ อ้ งขงั ปรบั ภาคทฤษฎแี ละปฏบิ ตั ใิ หส้ มดลุ  หลกั สตู ร “กาํ ลงั ใจ” เดมิ โดยรวมเป็นหลกั สตู รทม่ี กี จิ กรรมหลกั ทน่ี ่าสนใจ โดยผตู้ อ้ งขงั ยนื ยนั วา่ ได้ ประโยชน์จากกจิ กรรมของหลกั สตู รฯเป็นอยา่ งดี หากแต่คงตอ้ งมกี ารปรบั กจิ กรรม/วชิ า บางสว่ นท่ี ไมเ่ ออ้ื ต่อการพฒั นาวธิ คี ดิ ทจ่ี ะนําไปสกู่ ารเปลย่ี นแปลงของพฤตกิ รรมผตู้ อ้ งขงั เช่น ลกู เสอื สามญั วชิ าประวตั ศิ าสตรเ์ ป็นตน้ จงึ เสนอใหม้ กี ารพฒั นาและออกแบบหลกั สตู รอยา่ งมสี ่วนรว่ มเพอ่ื ให้ สอดคลอ้ งกบั ความสนใจ เหมาะสมกบั บรบิ ท วถิ แี ละชาตพิ นั ธใุ์ นแต่ละพน้ื ท่ี โดยใหม้ อี งคป์ ระกอบ คอื อดตี ผตู้ อ้ งขงั โครงการกาํ ลงั ใจ ครอบครวั ผตู้ อ้ งขงั หน่วยงานภาครฐั ทเ่ี กย่ี วขอ้ ง องคก์ รภาค ประชาสงั คม เช่น โครงการพฒั นาฯ หรอื เชญิ ผแู้ ทนบรษิ ทั ผปู้ ระกอบการ ผคู้ มุ ทเ่ี ขา้ รว่ มโครงการ กําลงั ใจ และนกั วชิ าการในพน้ื ท่ี  เรอื นจาํ ทร่ี บั ผดิ ชอบหลกั สตู ร “กําลงั ใจ” ในโครงการกําลงั ใจฯ ควรมกี ลไกบคุ ลากรคนทํางานพเิ ศษ โดยหลงั จากผตู้ อ้ งขงั ไดร้ บั การปล่อยตวั กลบั ไปสคู่ รอบครวั ชุมชน ใหม้ เี จา้ หน้าทเ่ี รอื นจาํ พรอ้ มกบั คุมประพฤตแิ ละอาสาสมคั รคมุ ประพฤติ (อสค.) เป็นทมี ไปเยย่ี มและคอยใหค้ าํ ปรกึ ษาเป็นระยะเวลา 1 ปีหลงั จากการปล่อยตวั มงุ่ เน้นการทาํ งานในลกั ษณะเป็นกระบวนการและต่อเน่อื ง ดงั นนั้ กรม ราชทณั ฑค์ วรตอ้ งคดั เลอื กบคุ ลากรทม่ี คี วามสมคั รใจ พรอ้ มทงั้ ควรตอ้ งจดั ใหม้ งี บประมาณในการ ดาํ เนินงานอยา่ งเป็นระบบและทางกระทรวงยตุ ธิ รรมพฒั นาการสรา้ งขวญั กาํ ลงั ใจพเิ ศษใหก้ บั บคุ ลากรทจ่ี ะเขา้ มารบั ผดิ ชอบงานน้ี  เรอื นจาํ ชวั่ คราวทร่ี บั ผดิ ชอบหลกั สตู ร “กําลงั ใจ” ในโครงการกําลงั ใจฯ ควรจดั ตงั้ คณะทป่ี รกึ ษาของ โครงการกําลงั ใจฯ ทม่ี าจากหน่วยงานภาครฐั ฝ่ายปกครอง ฝ่ายสาธารณสขุ และหน่วยงานทม่ี หี น้าท่ี ในการสงเคราะหส์ นบั สนุนในระดบั จงั หวดั พรอ้ มเชญิ องคก์ รภาคประชาสงั คม ทอ้ งถนิ่ ในจงั หวดั และ นกั วชิ าการในพน้ื ทใ่ี หเ้ ขา้ มาเป็นคณะทป่ี รกึ ษาเพ่อื จะไดร้ ว่ มออกแบบกระบวนการสนบั สนุนส่งเสรมิ ผตู้ อ้ งขงั มไ่ี ดร้ บั การปล่อยตวั อยา่ งเป็นระบบต่อเน่ือง  เรอื นจาํ ชวั่ คราวทร่ี บั ผดิ ชอบหลกั สตู ร “กําลงั ใจ” ในโครงการกําลงั ใจฯ ควรพฒั นากลไกเชอ่ื มสมั พนั ธ์ ระหวา่ งเรอื นจาํ ชวั่ คราวทร่ี บั ผดิ ชอบการดาํ เนินงานโครงการกําลงั ใจฯ กบั ครอบครวั ของผตู้ อ้ งขงั โดยใหค้ วามสําคญั ต่อการเรยี นรกู้ ารพฒั นาทางเลอื กทงั้ ในมติ เิ ศรษฐกจิ สงั คมและวฒั นธรรม เน้นให้ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 141 / 152

มกี จิ กรรมเชอ่ื มรอ้ ยความเขา้ ใจทน่ี ําไปสกู่ ารสรา้ งฐานความสมั พนั ธข์ องเรอื นจาํ ผตู้ อ้ งขงั และ ครอบครวั ไดอ้ ยา่ งเป็นระบบ เหตุเพราะการทาํ งานเพ่อื ปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมมใิ ชท่ าํ แต่เฉพาะตวั ผตู้ อ้ งขงั แต่ตอ้ งทาํ งานกบั คนใกลช้ ดิ และครอบครวั ของผตู้ อ้ งขงั อกี ดว้ ย  การสง่ เสรมิ อาชพี ทางเลอื กควรตอ้ งพจิ ารณาวา่ ตอ้ งเป็นอาชพี ทม่ี ตี ลาดรองรบั ตามแต่ละภมู ภิ าค มี ความตอ้ งการจา้ งงานต่อเน่อื ง สอดคลอ้ งกบั ภมู สิ งั คมของผพู้ น้ /พกั โทษ สมคั รใจทจ่ี ะทาํ อาชพี นนั้ เพ่อื เปลย่ี นชวี ติ ของตนเอง มที างเลอื กสาํ หรบั ผพู้ กั /พน้ โทษทป่ี ระสงคจ์ ะเป็นเจา้ ของกจิ การของ ตนเองและทต่ี อ้ งการจะเป็นลกู จา้ ง ในขนั้ ต่าํ อาชพี นนั้ ตอ้ งสามารถสรา้ งรายได้ 15,000 บาทต่อเดอื น ข้อเสนอการจดั บริการเพื่อดแู ลผตู้ ้องขงั หลงั พ้นโทษแบบบรู ณาการ จากการประชมุ เชงิ ปฏบิ ตั กิ าร ทบทวนสถานการณ์ บทเรยี นการดแู ลผใู้ ชส้ ารเสพตดิ ทถ่ี กู คมุ ขงั วนั ท่ี 27 พฤศจกิ ายน พ.ศ. 2561  กลุ่มคนทพ่ี น้ โทษออกจากเรอื นจาํ มคี วามเสย่ี งสงู ทจ่ี ะกระทาํ ผดิ ซ้าํ เน่ืองจากเม่อื ออกจากเรอื นจาํ ไป แลว้ กไ็ มร่ จู้ ะดาํ เนินชวี ติ ต่อไปอยา่ งไรและอาจไมส่ ามารถปรบั ตวั ใหด้ าํ รงชวี ติ อยใู่ นสงั คมได้ เพราะ ในชว่ งระยะเวลาทเ่ี ขาอยใู่ นเรอื นจาํ ตอ้ งอยใู่ นกฎระเบยี บและดาํ เนินชวี ติ ภายใตก้ ฎเกณฑข์ อง เรอื นจาํ หน่วยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งจงึ ตอ้ งมรี ะบบพเิ ศษทจ่ี ะดแู ลตดิ ตามและใหค้ วามช่วยเหลอื ดแู ลผพู้ น้ โทษทงั้ ในส่วนของการดแู ลดา้ นสุขภาพและการดแู ลดา้ นสงั คมซง่ึ อาจจะตอ้ งเขา้ ไปดแู ลตงั้ แต่ก่อน พน้ โทษเพ่อื ใหเ้ ขามคี วามหวงั ในการทจ่ี ะใชช้ วี ติ ในเรอื นจาํ ใหด้ เี พอ่ื ทจ่ี ะออกมามชี วี ติ ทด่ี หี ลงั พน้ โทษ โดยทํางานรว่ มกนั ทงั้ สาธารณสุข มหาดไทย และยตุ ธิ รรม  ควรมกี ารผลกั ดนั เรอ่ื งโทษทางเลอื กอ่นื (ลดทอนความเป็นอาญา) เชน่ การประกนั ตวั การบําเพญ็ ประโยชน์ เพ่อื ใหอ้ อกไปใชช้ วี ติ ไดต้ ามปกติ โดยสวมกําไลขอ้ เทา้ ทม่ี รี ะบบตดิ ตามตวั กเ็ ป็นทางเลอื ก หน่งึ ในการทจ่ี ะลดจาํ นวนผูต้ อ้ งขงั และความแออดั ในเรอื นจาํ  ควรมกี ารพฒั นาระบบฐานขอ้ มลู ของราชทณั ฑ์ ทผ่ี ่านมาสาธารณสุขลม้ เหลวอยา่ งมากทไ่ี มส่ ามารถ เชอ่ื มโยงฐานขอ้ มลู ถงึ กนั ได้ หากเป็นไปไดถ้ า้ มี Global Data System ทส่ี ามารถเช่อื มโยงถงึ กนั ไดก้ ็ จะทําใหร้ ะบบการส่งต่อแลการตดิ ตามดแู ลทําไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพมากขน้ึ บทบาทของส่ือต่อปัญหายาเสพติด จากการสมั มนาเชงิ วชิ าการเรอ่ื ง “การเสพตดิ ยอ้ นอดตี สอู่ นาคต : ปัญหาและทางออก” หวั ขอ้ สุดแรงตา้ น การเพมิ่ ขน้ึ ของเทคโนโลยแี ละธรุ กจิ ทท่ี าํ ใหเ้ ราเสพตดิ วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2561 การแกไ้ ขปัญหายาเสพตดิ และการเสพตดิ ตอ้ งการนยิ ามใหมเ่ พราะว่าการแกไ้ ขปัญหานัน้ เปลย่ี นไป การนิยามใหมน่ ําไปสกู่ ารจดั การปัญหาแบบใหม่ ซง่ึ นิยามใหมเ่ ป็นสงิ่ ทส่ี าํ คญั มากและมนั ลงลกึ ไปถงึ สงิ่ ทเ่ี ราส่ง ทอดความคดิ อุดมการณ์ผ่านภาษาทเ่ี ราใชใ้ นชวี ติ ประจาํ วนั และอาชพี ทใ่ี ชภ้ าษาเล่าเรอ่ื งราวในชวี ติ ประจาํ วนั มากทส่ี ุดกค็ อื สอ่ื มวลชน ควรเลกิ ใชค้ าํ ว่า “ยาเสพตดิ ” แต่ควรใชค้ าํ ว่า “ยา” เพราะว่ายงั มสี องภาวะคอื ภาวะ พง่ึ พงิ กบั ภาวะเสพตดิ ซง่ึ เป็นภาวะทต่ี อ้ งทาํ ความเขา้ ใจกบั คนในสงั คม นิยามเดมิ ควรเปลย่ี นไปดว้ ย โดยเฉพาะ การเลกิ ใช้ Narratives หรอื เรอ่ื งเลา่ กระแสหลกั ทเ่ี คยใชเ้ ล่าเรอ่ื งยาเสพตดิ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 142 / 152

เราควรเลกิ ใชโ้ มเดลของอเมรกิ าซง่ึ มปี ัญหาคนลน้ คุกเหมอื น ไทย อกี ทงั้ ยงั มอี ุตสาหกรรมทต่ี อ้ งการแรงงานราคาถูกในงานทค่ี น ทวั่ ไปไมท่ าํ กนั แต่จะใหน้ กั โทษเป็นคนทาํ จงึ ยงั คงจาํ นวนนกั โทษมาก ไว้ รวมถงึ สงครามยาเสพตดิ กเ็ ป็นโมเดลมาจากอเมรกิ าตงั้ แต่ตน้ ทศวรรษท่ี 60s แต่อเมรกิ ากย็ งั คงเป็นประเทศเดยี วทไ่ี มส่ ามารถ แกไ้ ขปัญหายาเสพตดิ ได้ เราควรพจิ ารณาโมเดลของเนเธอรแ์ ลนด์ และอกี หลายประเทศในยโุ รป ดงั นนั้ Narratives แรกทค่ี วรเลกิ คอื ควรทาํ ใหค้ าํ ขวญั ทเ่ี ป็นอาชญากรรม ไดแ้ ก่ ยาเสพตดิ เป็นภยั ต่อชวี ติ เป็นพษิ ต่อสงั คม และคนเสพตาย คนขายตดิ คุก ซง่ึ แสดงอยใู่ นทกุ หมบู่ า้ นใหห้ มดไป เป็นคาํ ขวญั ทส่ี ะทอ้ นความสญู เปลา่ ของความ ลกั ขณา ปันวชิ ยั (คาํ ผกา) พยายามทางกระบวนการสาธารณสุขทจ่ี ะบาํ บดั รกั ษาและความ ส่อื มวลชน พยายามของกระบวนการยุตธิ รรมทจ่ี ะคนื คนดสี สู่ งั คม สง่ิ ทเ่ี มอื งไทยตอ้ งทําในเชงิ กฎหมายคอื ทาํ อย่างไรใหส้ ารหรอื ยาหลายอยา่ งซง่ึ เคยถูกกฎหมาย เช่น Amphetamine ทเ่ี คยถูกใชเ้ ป็นยาอย่างแพรห่ ลายทวั่ โลกในศตวรรษก่อนกลบั กลายเป็นยาเสพตดิ ผดิ กฎหมาย ในปัจจบุ นั หรอื สงั คมไทยอาจเรมิ่ ตน้ ทก่ี ารปลดลอ็ คสมนุ ไพรกญั ชาและกระทอ่ ม เมอ่ื ประเทศต่างๆ เปิดโอกาส การนํามาใชเ้ ชงิ การแพทย์ เชงิ เศรษฐกจิ เชงิ นนั ทนาการ ประเทศญ่ปี ่นุ จดลขิ สทิ ธแิ ์ ลว้ หลายประเทศสง่ เสรมิ เป็นอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ในขณะทเ่ี รามกี ญั ชาพนั ธดุ์ ี มอี งคค์ วามรู้ มภี มู ปิ ัญญาสงั่ สมมานาน ------ ------------ การเปลย่ี นแปลงสําคญั ทจ่ี ะเกดิ ขน้ึ จากการผ่านกฎหมายพระราชบญั ญตั ยิ าเสพตดิ ใหโ้ ทษ (ฉบบั ท่ี 6) พ.ศ. 2560 ซง่ึ เป็นการแกไ้ ขเน้ือหาบางสว่ นของพระราชบญั ญตั ยิ าเสพตดิ ใหโ้ ทษ พ.ศ. 2522 โดยการเปลย่ี น แปลงดงั กล่าวนนั้ จะมสี ่วนอยา่ งมากในการคนื ความยตุ ธิ รรมใหก้ บั ผตู้ อ้ งหาในคดยี าเสพตดิ ขณะเดยี วกนั เมอ่ื วนั ท่ี 30 กนั ยายน พ.ศ. 2559 กระทรวงสาธารณสขุ ไดป้ ระกาศกรอบแนวทางและมาตรการดา้ นสาธารณสุข อยา่ งสรา้ งสรรค์ ยดึ หลกั “ผเู้ สพคอื ผปู้ ่วย” โดย (1) สง่ เสรมิ และป้องกนั ไมใ่ หเ้ สพสารเสพตดิ (2) บาํ บดั รกั ษาและ ฟ้ืนฟูสมรรถภาพ (3) ลดอนั ตราย ดงั นนั้ องคค์ วามรยู้ าเสพตดิ ในฐานะทกั ษะสงั คมเพอ่ื ป้องกนั และลดอนั ตราย จากยาเสพตดิ ทห่ี ่างหายไปจากแวดวงวชิ าการไทยมากกว่าสองทศวรรษจงึ มคี วามสาํ คญั ทส่ี ดุ โดยเฉพาะอยา่ ง ยงิ่ การควบคุมเพอ่ื ขจดั หรอื ลดอนั ตรายจากสารกระตุน้ ในกลุ่มแอมเฟตามนี ทงั้ ภยนั ตรายต่อตนเอง หรอื ภยนั ตรายต่อผอู้ ่นื หรอื สงั คม สอดคลอ้ งกบั ความรทู้ างวทิ ยาศาสตรเ์ พ่อื สนบั สนุนใหส้ งั คมสามารถขบั เคลอ่ื นการ ป้องกนั และแกไ้ ขปัญหาไดอ้ ยา่ งถกู ตอ้ งมปี ระสทิ ธภิ าพ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 143 / 152

อยา่ งไรกด็ ี เมอ่ื พจิ ารณาถงึ องคค์ วามรแู้ ละเงอ่ื นไขต่างๆ ทม่ี อี ยใู่ นสงั คมขณะทม่ี กี ารผ่านกฎหมาย ดงั กล่าวแลว้ การเปลย่ี นแปลงดงั กลา่ วกค็ งเป็นเพยี งการเปลย่ี นแปลงในระดบั ยอดของภเู ขาน้ําแขง็ ซง่ึ ยงั ยากจะ มนั่ คงและอาจมกี ารเปลย่ี นแปลงกลบั ไปเป็นดงั เดมิ ดว้ ยปัจจยั สองประการ คอื เป็นการผ่านกฎหมายภายใต้ โครงสรา้ งการบรหิ ารของรฐั บาลทม่ี าจากการรฐั ประหาร ซง่ึ ในทางหลกั การแลว้ แมจ้ ะเหน็ ดดี ว้ ยกบั เน้อื หา แต่ก็ ยอ่ มมคี นทต่ี งั้ กงั ขาถงึ ทม่ี าของความชอบธรรมในอํานาจบรหิ าร และในหว้ งเวลาทผ่ี า่ นมา การทก่ี ระบวนการ ยตุ ธิ รรมสามารถกลายเป็นเครอ่ื งมอื ในการสรา้ งความอยตุ ธิ รรมใหเ้ กดิ แก่ผตู้ อ้ งหาในคดยี าเสพตดิ ไดน้ นั้ เป็น เพราะทศั นคตขิ องผคู้ นในสงั คมยงั เป็นไปในทางทห่ี วาดกลวั จนกลายเป็นเกลยี ดชงั ทาํ ใหม้ องผเู้ กย่ี วขอ้ งกบั ยา เสพตดิ เป็นความชวั่ รา้ ยทต่ี อ้ งกาํ จดั ออกไปจากสงั คมอยา่ งเดด็ ขาดมาเสมอ เมอ่ื สงิ่ ทเ่ี ป็นอยตู่ อนน้ีกค็ อื การทฐ่ี านทศั นคตใิ นสงั คมเป็นไปในทางดงั กลา่ ว คอื ไมว่ ่าจะเป็นฝ่ายทเ่ี หน็ ดว้ ยหรอื ไมเ่ หน็ ดว้ ยกบั การรฐั ประหาร กต็ ่างมผี ทู้ ม่ี คี วามไมเ่ หน็ ดว้ ยกบั การพยายามใหค้ วามเป็นธรรมแก่ ผตู้ อ้ งหาในคดยี าเสพตดิ อยเู่ ป็นจาํ นวนไมน่ ้อยดว้ ยกนั ทงั้ นนั้ ความไมเ่ หน็ ดว้ ยอนั แทบเป็นเอกฉนั ทน์ ้เี อง หาก วนั หน่งึ การเลอื กตงั้ เดนิ ทางมาถงึ และมพี รรคการเมอื งเลอื กชนู โยบายในการแกไ้ ขกฎหมายฉบบั น้ใี หก้ ลบั ไป จดั การเดด็ ขาดกบั ผตู้ อ้ งหาคดยี าเสพตดิ อกี การเปลย่ี นแปลงน้กี อ็ าจตอ้ งวนกลบั ไปอยใู่ นปรมิ ณฑลของการ อํานวยความยตุ ธิ รรมแบบตาต่อตาฟันต่อฟันเพ่อื ตอบสนองความกลวั ของผคู้ นในสงั คมดงั ทเ่ี คยเป็น ดงั นนั้ สงิ่ ทค่ี วรจะตอ้ งเรง่ ทําต่อไปกค็ อื การเรง่ สรา้ งองคค์ วามรทู้ ถ่ี ูกตอ้ งเกย่ี วกบั ยาเสพตดิ หรอื กค็ อื การสรา้ งทกั ษะสงั คมเพอ่ื ลดอนั ตราย (Drug Education: Social Skills for Harm Reduction) เพอ่ื เป็นการ ทบทวนไปพรอ้ มกนั ว่า ภาพความเขา้ ใจเกย่ี วกบั ยาเสพตดิ ทเ่ี รามอี ยนู่ ัน้ แทจ้ รงิ แลว้ ถกู ตอ้ งเพยี งไหน ทเ่ี หน็ และ ฟังมาหรอื กระทงั่ ประสบดว้ ยตวั เอง แทจ้ รงิ แลว้ ถูกตอ้ งเป็นจรงิ ตามกระบวนการทดลองวจิ ยั หาคาํ ตอบอยา่ งเป็น วทิ ยาศาสตรแ์ คไ่ หน ซง่ึ เหล่าน้นี ัน้ นอกจากจะนําไปสกู่ ารสลายมายาคตติ ่างๆ เกย่ี วกบั ยาเสพตดิ และผูท้ ่ี เกย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพตดิ ทม่ี อี ยเู่ ดมิ กย็ งั ชว่ ยเพม่ิ เตมิ ทกั ษะวธิ คี ดิ ทเ่ี ราจะนําไปใชก้ บั เร่อื งอ่นื ๆ ในโลกใบน้ีไดด้ ว้ ย รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 144 / 152

บทส่งท้าย การจดั ประชุมและเสวนาทางวชิ าการระดบั ประเทศกวา่ 8 เวทตี ลอด 5 ปีทผ่ี ่านมาของโครงการกําลงั ใจ เพ่อื เป็นพน้ื ทแ่ี ละโอกาสสาํ หรบั การแลกเปลย่ี นความรแู้ ละประสบการณ์ในการพิจารณาทบทวนกฎหมาย และการตีความของไทยเกี่ยวกบั ยาเสพติดกบั ผมู้ คี วามรคู้ วามเชย่ี วชาญโดยอย่บู นฐานของพยานหลกั ฐาน ทางวทิ ยาศาสตร์ เพ่อื อํานวยใหบ้ คุ ลากรจากกระบวนการยตุ ธิ รรมไดม้ ขี อ้ มลู ประกอบการพจิ ารณาต่อพฒั นาการ ของมาตรการควบคมุ การแพรร่ ะบาดซง่ึ ยาเสพตดิ ในช่วงเปลย่ี นผ่านโดยรา่ งประมวลกฎหมายยาเสพตดิ รวมถงึ การจดั พมิ พเ์ อกสารทางวชิ าการทท่ี นั สมยั โดยขจดั อุปสรรคทางภาษาซง่ึ เป็นส่อื กลางของถ่ายทอดองคค์ วามรู้ ความเพยี รพยายามสรา้ งความตระหนกั และการรเู้ ท่าทนั ต่อความจรงิ ทเ่ี กดิ ขน้ึ เพ่อื ใหส้ งั คมไทยเป็นสงั คมฐาน ความรู้ (Knowledge-based Society) ซง่ึ เช่อื ว่าในระยะยาวองคค์ วามรนู้ ้ีจะเป็นภมู คิ ุม้ กนั ของผคู้ นโดยรเู้ ท่า ทนั การทาํ ลายผลกําไรของตลาดยาเสพตดิ ดว้ ยการลดอปุ สงคแ์ ละอปุ ทานของยาเสพติดอย่างสรา้ งสรรค์ (Creative Drug Demand and Supply Reduction) ในขณะเดยี วกนั กไ็ มเ่ สพติดกระบวนยตุ ิธรรมทาง อาญา (Non-addicted to Criminal Justice) จงึ ยงั ผลใหล้ ดการทาํ รา้ ยซง่ึ กนั และกนั ระหว่างเพ่อื นมนุษยจ์ าก การบงั คบั ใชก้ ฎหมายดว้ ยกระบวนยตุ ธิ รรมทางอาญาทไ่ี มม่ ที างลดปัญหาการแพรร่ ะบาดซง่ึ ยาเสพตดิ ไดอ้ ยา่ ง ยงั่ ยนื อนั สอดคลอ้ งกบั บรบิ ทสงั คมไทยทม่ี หี ลกั พุทธศาสนาเป็นสงิ่ ยดึ เหน่ยี วจติ ใจในทส่ี ุด มนุษยเ์ กอื บทกุ คนมกี ารเสพตดิ ผเู้ สพตดิ ไมไ่ ดเ้ ป็นผอู้ ่อนแอและไมไ่ ดเ้ ป็นผเู้ ส่อื มทรามทางศลี ธรรม แม้ พนั ธุกรรมทางชวี วทิ ยาของมนุษยท์ ุกคนจะมอี ทิ ธพิ ลต่อโอกาสเป็นคนเสพตดิ สง่ิ ทค่ี น้ พบใหมแ่ ละชดั เจนอย่าง มากยงิ่ ขน้ึ กค็ อื การเสพตดิ เป็นเรอ่ื งของสภาพแวดลอ้ ม การอยใู่ นสถานทผ่ี ดิ พลาด การเกย่ี วขอ้ งสงั คมกบั ผเู้ สพ ตดิ ความโดดเดย่ี ว ความตอ้ งการการยอมรบั การแสวงหาเป้าหมายอย่างไมม่ ที ส่ี น้ิ สดุ ความทุกขใ์ นจติ ใจ แมก้ ระทงั่ กบั กลุ่มทแ่ี ขง็ แรงมากทส่ี ุดกย็ งั มแี นวโน้มทจ่ี ะอ่อนแอเมอ่ื เขาไปอยใู่ นสถานทท่ี ผ่ี ดิ พลาด รวมถงึ ผเู้ สพ ตดิ ทต่ี งั้ ใจจรงิ มากทส่ี ุดในการบาํ บดั ฟ้ืนฟูกย็ งั คงกลบั ไปเสพซ้าํ ไดเ้ มอ่ื พวกเขากลบั ไปเยย่ี มเพ่อื นผคู้ นในสถานท่ี ทพ่ี วกเขาเคยอยู่ มนุษยไ์ ม่เพยี งเสพตดิ สารเสพตดิ (Substances) แต่ยงั เสพตดิ พฤตกิ รรม (Behaviors) หรอื กจิ กรรมทท่ี าํ ซ้าํ บอ่ ยดว้ ยหวงั ผลพงึ พอใจเฉพาะหน้า แต่กลบั ทาํ รา้ ยทงั้ ตนเอง ครอบครวั และสงั คมในระยะยาว โดยแนวทางจดั การกบั ปัญหาเสพตดิ พฤตกิ รรมและเสพตดิ สารเสพตดิ สามารถทาํ ไดใ้ นสองทาง เลอื กระหวา่ ง ขจดั หรอื เลกิ พฤตกิ รรมเสพตดิ หรอื ควบคมุ และลดผลกระทบจากการเสพตดิ  ขจดั หรอื เลกิ พฤตกิ รรมเสพตดิ  ควบคมุ และลดผลกระทบจากการเสพตดิ เป็นทางเลอื กทเ่ี ป็นไปไดย้ าก เป็นทางเลอื กทเ่ี ป็นไปไดม้ ากกกว่า ดว้ ยการ เน่ืองจากสภาพแวดลอ้ มมผี ลต่อ สรา้ งความตระหนกั ถงึ สญั ญาณทส่ี ง่ ผล พฤตกิ รรมและบคุ คลขาด กระทบต่อการดําเนนิ ชวี ติ เป็นจดุ เรมิ่ ตน้ ท่ี ความสามารถจดั การสง่ิ เรา้ จาก จะเปลย่ี นแปลงและวางแผนปรบั สมดุล ภายนอกไดด้ ว้ ยตนเอง ตอ้ งอาศยั ชวี ติ คนใกลช้ ดิ เป็นคนสาํ คญั ทจ่ี ะกระตนุ้ ให้ หลายองคป์ ระกอบเพอ่ื ขจดั เลกิ ตระหนกั เพอ่ื ปรบั กรอบความคดิ ทศั นคติ พฤตกิ รรมเสพตดิ พฤตกิ รรม สรา้ งพลงั ภายในทจ่ี ะเปลย่ี นตวั เอง รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 145 / 152

แนวทางจดั การกบั ปัญหาเสพตดิ พฤตกิ รรมและเสพตดิ สารเสพตดิ ทางเลอื กอ่นื ไดแ้ ก่  การลดอนั ตราย (Harm Reduction) โดยประเมนิ อนั ตรายจากผลกระทบทเ่ี กดิ ขน้ึ อยา่ งชดั เจนและ ตงั้ เป้าลดผลกระทบทจ่ี ะเกดิ ขน้ึ ในทกุ มติ ิ เชน่ ผลกระทบต่อสุขภาพ การเรยี น การทาํ งาน หรอื มติ ิ ทางสงั คมอ่นื ๆ  การประยกุ ตศ์ าสตรแ์ ห่งเกม (Gamification) โดยมพี น้ื ฐานอยบู่ นแนวคดิ ทว่ี า่ มนุษยท์ าํ ในสงิ่ ท่ี เหมาะสมมากขน้ึ หากสง่ิ นนั้ เป็นเรอ่ื งสนุก ศาสตรแ์ ห่งเกมสามารถกระตุ้นใหเ้ กดิ พฤตกิ รรมทฉ่ี ลาด ขน้ึ มสี ขุ ภาพทด่ี ขี น้ึ และมคี วามสุขมากขน้ึ นํามาซง่ึ ประโยชน์อย่างผสมผสานเมอ่ื ความรสู้ กึ ปกติ ธรรมดาหรอื ประสบการณ์ทไ่ี มน่ ่ารน่ื รมยน์ กั กลายเป็นรปู แบบของความสนุกสนานได้  การยดึ มนั่ ในหลกั ศาสนา (Faith-based Approach) ใหเ้ ขา้ กบั การดําเนินชวี ติ กเ็ ป็นหน่ึงแนวทางใน การแกไ้ ขปัญหาการเสพตดิ ได้ เพราะทกุ ศาสนาต่างมคี าํ สอนใหม้ นุษยอ์ ยรู่ ว่ มกนั ในสงั คมไดอ้ ยา่ ง สนั ตสิ ุข การนําหลกั ธรรมทางศาสนามาใชใ้ นการบาํ บดั รกั ษาและฟ้ืนฟูสมรรถภาพผตู้ ดิ ยาเสพตดิ เป็นสว่ นสาํ คญั ในการสรา้ งพลงั ใจ สรา้ งความหวงั ใหมแ่ ก่ชวี ติ เพมิ่ แรงจงู ใจในระหว่างการ บาํ บดั รกั ษาฟ้ืนฟูและป้องกนั การกลบั ไปเสพซ้าํ รวมถงึ พฒั นาความฉลาดทางอารมณ์ซง่ึ นําไปสู่ การพฒั นาทกั ษะทางสงั คม ทกั ษะชวี ติ ทส่ี าํ คญั และจาํ เป็น  การสรา้ งบรรทดั ฐาน (Social Norm) ใหมท่ างสงั คม ขอ้ มลู จาก UNODC ระบุวา่ 9 ใน 10 คนทต่ี ดิ ยาเสพตดิ เรม่ิ ใชก้ ่อนอายุ 18 ปี ดงั นนั้ การป้องกนั (Prevention) และการใหค้ วามรสู้ งั คมดา้ นยาเสพตดิ (Drug Education) จงึ สาํ คญั กา้ วต่อไปของศนู ยว์ ชิ าการ สารเสพตดิ ภาคเหนือ มหาวทิ ยาลยั เชยี งใหม่ ทเ่ี สนอต่อโครงการกําลงั ใจคอื การจดั กจิ กรรมส่อื สารสงั คมดา้ น การเสพตดิ ซง่ึ จดั เป็นการป้องกนั แบบทวั่ ไป (Universal Prevention) มงุ่ หมายทจ่ี ะป้องกนั ประชากรทุกกลุ่ม รวมถงึ บคุ ลากรภาครฐั องคก์ รภาคประชาสงั คม ภาคเี ครอื ขา่ ยรว่ มดาํ เนินงานดา้ นป้องกนั การเสพตดิ ตลอดจน จติ อาสาและสาธารณะชนทวั่ ไป โดยเฉพาะเดก็ และเยาวชนจากการเกย่ี วขอ้ งกบั ยาเสพตดิ ดว้ ยการใหข้ อ้ มลู - ความร-ู้ ทกั ษะทจ่ี าํ เป็นเพ่อื ป้องกนั ปัญหาและผลกระทบจากการเสพหรอื ตดิ ยาเสพตดิ ในลกั ษณะกจิ กรรมรวม พลงั ส่งมอบความรู้ สรา้ งกําลงั ใจแก่สงั คมแนว “สาระบนั เทงิ Edutainment” จากหน่วยงานและบุคคลทม่ี ี ประสบการณ์ขบั เคลอ่ื นงานดา้ นป้องกนั ในโรงเรยี นและในชมุ ชน เสรมิ ดว้ ยหน่วยงานภาควชิ าการและบุคคลากร ทม่ี คี วามรคู้ วามชาํ นาญงานดา้ นการเสพตดิ มรี ปู แบบ/แนวปฏบิ ตั /ิ เครอ่ื งมอื /เทคนิคเพ่อื สรา้ งทกั ษะชวี ติ ทกั ษะ จดั การอารมณ์ ทกั ษะจดั การความเครยี ด ทกั ษะสรา้ งความสุข ทกั ษะสงั คม ทกั ษะพอ่ แม่ ทกั ษะครอบครวั ทศั นคตเิ ชงิ บวก สงิ่ แวดลอ้ มทเ่ี ป็นปัจจยั ปกป้อง เป็นตน้ ซง่ึ ลว้ นเป็นองคค์ วามรทู้ จ่ี าํ เป็นและใหป้ ระโยชน์ นําไปใชไ้ ดจ้ รงิ ในชวี ติ ประจาํ วนั เมอ่ื ประสบปัญหาเพอ่ื ป้องกนั หรอื ยบั ยงั้ การกา้ วพลาดกระทาํ ผดิ ตลอดจนเขา้ ถงึ แหลง่ บรกิ ารใหค้ าํ แนะนําชว่ ยเหลอื ตามตอ้ งการ กจิ กรรมส่อื สารสงั คมทเ่ี ป็นขอ้ เสนอแก่โครงการกําลงั ใจน้อี าจกล่าวไดว้ ่าเสน้ ทางการสรา้ งองคค์ วามรู้ (Drug Education) ของการเสพตดิ ยา/สารเสพตดิ (Drug Addiction) และการเสพตดิ พฤตกิ รรม (Behavioral Addiction) ซง่ึ ประมวล รวบรวม สงั เคราะหเ์ น้อื หาจากกจิ กรรมวชิ าการของโครงการกําลงั ใจนับตงั้ แต่ปี พ.ศ. 2558–2561 ทค่ี รอบคลมุ สาเหตุและทางออกของการเสพตดิ เพอ่ื สรา้ งทกั ษะสงั คมในการป้องกนั และลดอนั ตราย รวมถงึ ลดคนลน้ เรอื นจาํ จากการป้องกนั รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 146 / 152

กจิ กรรมส่อื สารสงั คมทเ่ี ป็นขอ้ เสนอแก่โครงการกาํ ลงั ใจน้ีมงุ่ หวงั ทจ่ี ะถ่ายทอดองคค์ วามรแู้ ละทกั ษะท่ี จาํ เป็นและสําคญั เกย่ี วกบั “การเสพตดิ ” ในมมุ มองความหมายทก่ี วา้ งกว่าการเสพตดิ ยาเสพตดิ ใหโ้ ทษแก่ บุคลากรภาครฐั องคก์ รภาคประชาสงั คม ภาคเี ครอื ขา่ ยรว่ มดาํ เนินงานดา้ นป้องกนั การเสพตดิ ตลอดจนจติ อาสา และสาธารณะชนทวั่ ไป เพ่อื สรา้ งความเขา้ ใจต่อพฤตกิ รรมการเสพตดิ ในบรบิ ทของโลกาภวิ ตั น์และทนุ นิยม สุดโต่งทส่ี งั คมโลกและสงั คมไทยประสบอยู่ โดยหน่วยงานหรอื ชุมชนทม่ี อี งคค์ วามรแู้ ละนวตั กรรมจะไดเ้ ผยแพร่ สสู่ งั คม ขณะทเ่ี ยาวชน พ่อแม่ ประชาชนจะไดเ้ กบ็ เกย่ี วทกั ษะทจ่ี าํ เป็นต่อการดาํ เนนิ ชวี ติ ของตนเองและดแู ล บคุ คลในความรบั ผดิ ชอบอย่างรเู้ ท่าทนั สรา้ งเสรมิ ความเขม้ แขง็ ทงั้ ของตนเอง ของครอบครวั ของชมุ ชนสงั คม โดยหวงั วา่ ตลาดนดั วชิ าการน้ีจะเป็นการรวมพลงั ขบั เคล่อื นสงั คมไทยส่สู งั คมฐานความรตู้ ่อปัญหาการเสพตดิ อนั จะลดทอนการนํากระบวนการยตุ ธิ รรมทางอาญามาใชจ้ นมากเกนิ ไปและลดปัญหาคนลน้ เรอื นจาํ ลงดว้ ย กจิ กรรมส่อื สารสงั คมทเ่ี ป็นขอ้ เสนอแก่โครงการกําลงั ใจน้จี ะเป็นสอ่ื กลางสะทอ้ นอดตี -ปัจจุบนั -อนาคต ของการป้องกนั แกไ้ ขปัญหายาเสพตดิ ของสงั คมไทย เผยแพรส่ าระความรทู้ กั ษะเท่าทนั การเสพตดิ ทงั้ สารและ พฤตกิ รรม ตลอดจนรวบรวมแหลง่ ทรพั ยากรและบรกิ ารทผ่ี ชู้ มจะเขา้ ถงึ ได้ ภายใตว้ ตั ถุประสงคเ์ พอ่ื ถ่ายทอดให้ สงั คมมคี วามรเู้ ทา่ ทนั สภาพการณ์/สถานการณ์การเสพตดิ ทงั้ สารและพฤตกิ รรม เพ่อื เชอ่ื มโยง-สรา้ งความรจู้ กั - สรา้ งเครอื ขา่ ยองคก์ รและบุคคลเพ่อื ขบั เคลอ่ื นไทยสสู่ งั คมฐานความรู้ และเพ่อื รวบรวมบรกิ ารสนบั สนุน ชว่ ยเหลอื ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั การเสพตดิ (สาร/พฤตกิ รรม) ใหส้ งั คมเขา้ ถงึ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 147 / 152

กจิ กรรมส่อื สารสงั คมทเ่ี ป็นขอ้ เสนอแก่โครงการกําลงั ใจน้คี าดว่าจะจดั ขน้ึ ในเดอื นกุมภาพนั ธ์ 2562 เป็น กจิ กรรมทม่ี งุ่ เผยแพรส่ าระประโยชน์ไมเ่ พยี งเฉพาะในระยะเวลาทง่ี านจดั ขน้ึ เท่านนั้ แต่ยงั วางแผนเพอ่ื ส่อื สาร สงั คม 8 เดอื นก่อนงาน ช่วงเวลาทจ่ี ดั งาน และต่อเน่ืองหลงั จบงานในพน้ื ทส่ี อ่ื ทงั้ Media และ Social Media ต่อเน่ืองไปไมส่ น้ิ สดุ โดยรวบรวมสาระจากงานตลาดนดั วชิ าการและเผยแพรต่ ่อเน่อื งในพน้ื ทส่ี ่อื มวลชนทส่ี นใจ สาระเชงิ สงั คมและพน้ื ทส่ี งั คมออนไลน์ของหน่วยงานผจู้ ดั หน่วยงานรว่ มจดั และหน่วยงานพนั ธมติ รรว่ มแสดง กจิ กรรมสอ่ื สารสงั คมทเ่ี ป็นขอ้ เสนอแก่โครงการกําลงั ใจน้ีประกอบดว้ ย 2 นทิ รรศการ ไดแ้ ก่ นิทรรศการ “อดตี -ปัจจบุ นั -อนาคตของสงั คมไทยต่อการรบั มอื กบั การเสพตดิ ” และนิทรรศการ “สมอง: จดุ เรมิ่ ตน้ และ ทางแกไ้ ขการเสพตดิ (สารและพฤตกิ รรม)” เพอ่ื นําผชู้ มเขา้ ส่ตู ลาดนดั วชิ าการทร่ี วบรวมองคค์ วามรแู้ ละทกั ษะท่ี จาํ เป็นดา้ นการป้องกนั ยาเสพตดิ และการเสพตดิ พฤตกิ รรม เรม่ิ ตน้ ดว้ ยนทิ รรศการยอ่ ยเรอ่ื งท่ี 1 “อดตี -ปัจจบุ นั -อนาคต” ของการป้องกนั แกไ้ ขปัญหายาเสพตดิ ของ สงั คมไทย เพ่อื เตรยี มผเู้ ขา้ ชมถงึ พฒั นาการของสงั คมไทยต่อปัญหายาเสพตดิ จากอดตี จนถงึ ปัจจุบนั เป็นการ ปรบั ความสมั พนั ธร์ ะหว่างปัจเจกบคุ คลกบั ชมุ ชนสงั คม สะทอ้ นทศั นคตแิ ละความพยายามของสงั คมไทยต่อยา/ สารเสพตดิ ดว้ ยมายาคตทิ ฝ่ี ังแน่นกอปรกบั การขาดขอ้ เทจ็ จรงิ ทางวทิ ยาศาสตรแ์ ละพฤตกิ รรมศาสตรจ์ นนําไปสู่ ปัญหาอ่นื ทงั้ ในเชงิ ระบบและในระดบั ปัจเจก-ครอบครวั จากอดตี จนปัจจบุ นั สงั คมไทยไดเ้ รยี นรแู้ ละปรบั เปลย่ี น ทงั้ นโยบายเชงิ มนุษยธรรมและกฎหมายใหมท่ ส่ี อดคลอ้ งกบั สถานการณ์ในประเทศและในระดบั สากลดว้ ยการ ลดการตตี รา ลดทอนความเป็นอาญา ลดอนั ตราย เปิดเสรี ทาํ ใหเ้ ป็นธรรมดาในยา/สาร/พฤตกิ รรม ตามดว้ ยนทิ รรศการยอ่ ยเรอ่ื งท่ี 2 “สมอง: จดุ เรม่ิ ตน้ และจดุ เปลย่ี นการเสพตดิ ” เพ่อื เปิดมุมมองต่อโลกใน บรบิ ทของโลกาภวิ ตั น์และทุนนิยมสดุ โต่งทม่ี ปี ัญหามากกว่าการเสพตดิ ยา/สารเสพตดิ (Drug Addiction) แต่เป็น ปัญหาการเสพตดิ พฤตกิ รรม (Behavior Addiction) หมายถงึ การกระทาํ กจิ กรรมสงิ่ หน่งึ บ่อยๆ ซา้ํ ๆ หวงั ผลพงึ พอใจเฉพาะหน้า แต่กลบั ทาํ รา้ ยทงั้ ตนเอง ครอบครวั และสงั คมในระยะยาว การเสพตดิ พฤตกิ รรมมหี ลากหลาย รปู แบบแต่ทพ่ี บเหน็ บอ่ ย ไดแ้ ก่ กลไกการเสพตดิ /ระบบการใหร้ างวลั ของสมอง สมองตดิ ยา เสพตดิ การกนิ เสพ รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 148 / 152

ตดิ อนิ เตอรเ์ น็ต เสพตดิ สงั คมออนไลน์ เสพตดิ โทรศพั ทม์ อื ถอื เสพตดิ เกม เสพตดิ การพนนั เสพตดิ ชอ้ ปป้ิง เสพ ตดิ การมเี พศสมั พนั ธ์ เสพตดิ การออกกาํ ลงั กาย เสพตดิ การทาํ งาน บาดแผลทางใจ (Trauma/PTSD) กบั ความ เสย่ี งการใชส้ ารเสพตดิ เป็นตน้ ซง่ึ พฤตกิ รรมตดิ ยาเสพตดิ ผดิ กฎหมายนนั้ เป็นเพยี งหน่งึ ในท่ามกลางการเสพตดิ พฤตกิ รรมทพ่ี บบ่อยดงั กล่าว นทิ รรศการยงั กล่าวถงึ จุดเปลย่ี นการเสพตดิ ดว้ ยการสรา้ งทกั ษะ EF และทกั ษะ สมองต่างๆ เขา้ สงู่ าน “นทิ รรศการสรา้ งกําลงั ใจ” – ตลาดนดั วชิ าการดา้ นการเสพตดิ ประกอบดว้ ย Zone ความรแู้ ละ ทกั ษะ 6 Zones ไดแ้ ก่ ครอบครวั สถานศกึ ษา ชุมชน สถานประกอบการ สถานพยาบาล หน่วยงานยตุ ธิ รรม และ มมุ สาระบนั เทงิ 4 มมุ ไดแ้ ก่ Gamification เวทสี มั มนา-การแสดง-กจิ กรรมวชิ าการ มมุ เกบ็ ขอ้ มลู หนงั สอื แผ่น พบั แบบสาํ รวจสุขภาพ/สุขภาพจติ ฯลฯ และมมุ ดหู นงั ฟังเพลง ชมสารคดเี กย่ี วกบั การเสพตดิ พฤตกิ รรม รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 149 / 152

เอกสารอ้างอิง: 1. กรมราชทณั ฑ.์ รายงานสถติ ผิ ตู้ อ้ งราชทณั ฑท์ วั่ ประเทศ สาํ รวจ ณ วนั ท่ี 1 มกราคม 2562 http://www.correct.go.th/rt103pdf/report_result.php?date=2019-01-01&report= 2. กรมราชทณั ฑ.์ รายงานสถติ ผิ ตู้ อ้ งราชทณั ฑค์ ดี พ.ร.บ. ยาเสพตดิ ทวั่ ประเทศสาํ รวจ ณ วนั ท่ี 1 มกราคม 2562 http://www.correct.go.th/rt103pdf/report_result.php?date=2019-01-01&report=drug 3. กรมราชทณั ฑ์ รายงานสถติ ผิ ตู้ อ้ งราชทณั ฑ์ http://www.correct.go.th/stathomepage/ เขา้ ถงึ เมอ่ื วนั ท่ี 1 กรกฎาคม 2562 4. Walmsley R. World Prison Population List, twelfth edition (2018). Institute for Criminal Policy Research Birkbeck, University of London; http://www.prisonstudies.org/sites/default/files/resources/downloads/wppl_12.pdf 5. FIDH (2019). BEHIND THE WALLS - A look at conditions in Thailand’s prisons after the coup. International Federation for Human Rights, Paris; 44 pages. 6. Human Right Watch. World Report 2019: Events of 2018; Philippines. P 468-473. https://www.hrw.org/sites/default/files/world_report_download/hrw_world_report_2019.pdf 7. Amnesty International Ltd. 2019. “They just kill”. Amnesty International Ltd., London, 45 pages. 8. Pardo B, Kilmer B, Huang W. 2019. Contemporary Asian Drug Policy: Insights and Opportunities for Change- The Phillippines’ War on Drug. RAND Corporation, California, USA, p 38-49. 9. ศูนยว์ ชิ าการสารเสพตดิ ภาคเหนือ 2018. รายงานความกา้ วหน้าโครงการการสรา้ งองคค์ วามรเู้ พ่อื หาแนว ทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ ครงั้ ท่ี 1 เดอื นตุลาคม พ.ศ. 2561 10. ศูนยว์ ชิ าการสารเสพตดิ ภาคเหนือ 2018. รายงานความกา้ วหน้าโครงการการสรา้ งองคค์ วามรเู้ พ่อื หาแนว ทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ ครงั้ ท่ี 2 เดอื นมกราคม พ.ศ. 2561 11. Bruce Alexander (2008). The Globalisation of Addiction: A Study in Poverty of the Spirit. Oxford University Press, Vancouver, Canada. 12. Gabor Maté (2008). In the Realm of Hungry Ghosts:Close Encounters with Addiction. A.A. Knopf Canada, Toronto, Ontario, Canada. 13. Holden C. Psychiatry. Behavioral addictions debut in proposed DSM-V. Science. 2010 Feb 19;327(5968):935. 14. Grant JE, Potenza MN, Weinstein A, Gorelick DA. Introduction to behavioral addictions. Am J Drug Alcohol Abuse. 2010 Sep;36(5):233-41. 15. Clark L. Disordered gambling: the evolving concept of behavioral addiction. Ann N Y Acad Sci. 2014 Oct;1327:46-61. 16. Robbins TW, Clark L. Behavioral addictions. Curr Opin Neurobiol. 2015 Feb;30:66-72. 17. Yau YH, Potenza MN. Gambling disorder and other behavioral addictions: recognition and treatment. Harv Rev Psychiatry. 2015 Mar-Apr;23(2):134-46. 18. Chamberlain SR, Lochner C, Stein DJ, Goudriaan AE, van Holst RJ, Zohar J, Grant JE. Behavioural addiction-A rising tide? Eur Neuropsychopharmacol. 2016 May;26(5):841-55. รายงานฉบบั สมบรู ณ์ โครงการ การสรา้ งองคค์ วามรเู้ พอ่ื หาแนวทางการลดผตู้ อ้ งขงั ในเรอื นจาํ พ.ศ. 2562 150 / 152