กนกนคร พระนิพนธ์ของกรมหมื่นพิยาลงกรณ์

๑(5๒ กนกนค? นางทลวา่ © อ3ขอ้ งคท์ รงเดชเกศหล้า พระอย่าขอ้ นยอกหยอกหยอน พระองค์ทรงธรรมกำจร ชนชอนชชู มสมภาร ทรงศกํ ดวิ กั ซอถอสตั ย์ นำทัดทกุ ฃราษฎรอ์ าจหาญ ทศพึธราชธรรมนำมาน ปราบพาลพรรคเผา่ เหลา่ ราย ตขู า้ สามมแลว แตแ่ คล9วคลาดรางห่างหาย เวยนหวังตงใจไม่วาย ม,นหมายเมอหาสาม่ พระองค์จงยงพงขา เทพดาอาวักฃ์สักข ปราศธรรมนำหทัยไมด่ บาปกรรมยำยชํ รติ ขา้ ไซรไ้ มม่ ่ทพึง ทาั วพึงเออIVเอเกอจิตต์ ละความลามลวนชวนชดิ ทรงฤทธวกั ล้าํ จำเรญิ ฯ ราชาตรส้ วา่ ๑ อไองคน์ งรามงามหล้า คอเดอนเล่อนพึามาเหร่ แยบอยา่ งทางธรรมจำเรญิ ตูเพลินจติ ตว์ กั นกั ธรรม์ เข้าไซร้ใจซอล่อสตย สารนัดไพเราะเหมาะม่น ทัวข้างห่างไปไกลทัน สู่สวรรคเ์ สยแลว้ แคล้ววัก ทางธรรม่นํน้ ตูรู้บ้าง แตน่ างนำคลาดปราศหลไา เพราะนํลนัยนามาชัก ให้พวักพวนใจใคร,ชดิ แรงราคมากมํ่นนํ นั ผกู ไม่รูว้ ักถูกวกั ผด่ มน่ เมาเบาเตง็่ เพง่ พึส หมายจิตตม์ ่งวักวกั น้อง

คนโ)นคร ร)๕๓ ถอ้ ยธรรมคำเทศนเ์ ลศซอ ไบถอวา่ ส ัต ย 1์จัด1ของ นางจักชไาใจให้ปอง ทำนองทางธรรมนำคดํ 00๓๓ เหม่อนเอาไยมทั นม์ ดชไง ม0ดอยา่ งใด ๆ ไม่ติด คลาดวกั จักลีชิริต เชิญขนํษฐถ้อมใจในวัก กานดาการญุ หนนุ สขุ จกั ทนุกนงรามงามสกั ติ อุปถมั ภจ์ ำเริญเชญิ ชํก ความวกั ลอี มนางอยา่ งริว หวงั ผดงจุงใจให้นุช แสนสดุ สฃุ ปลมลีมผวั เหมอนหนองถอ้ ยน้ําคลา้ํ มํว แหVงท1ิวเพ' ราะแดดแผดรVอน ฯ นางทูลตอบว่า ๑ ถา้ พระราชาปรากฎ พระยศแผ่ย่านพาลหยอน พลัดผวั ผัวฃไอาวรณ์ คอฟอนไฟลกุ ทุกขเ์ รไ เหม่อนสมทุ สุดลีกทกมาก แสนยากทแดดแผดเผา พระอยา่ มาต้ัวมวั เมา ขอเนาความสัตย์ลัฅรา ตงั้ ใจ'ไปเดยวเทยวทํ่ว ทกุ คามตามผวั ผวั ข้า พากเพยรเ,วยนหวังต้งั ตา เดนหนผันหาสาม ฯ ๑ ปางพระภเู บศเกศแควน้ หมายแม่นมน่ ชมสมศร อิมจํตภพ์ ิศหถ้านาริ เปนทจำเรญิ เพลนิ รก พิงนางอยา่ งผ้หหนวก ยงิ บวกความใคร่ให้หนัก

๑(^๔ กน1)11ค? พศิ พักตรเ์ พลนิ ไปใบ!เย0นิ ชฮํ ธรรมคำทชชไา คำขดุ หัดทานฐานซอ เปรยบคุ อรดชลบนหน น้ําลหี ลไี หลในดนิ แห9งสนสูญไปไบคง แยมพยักพกั ตรย์ มอมเอบิ กำเรบิ ราครมุ ลุ่มหลง กลมกยัดหตั ถอ์ า้ หาองค์ สูดทรงเสยวหัลยบ์ นทรวง ฯ ๑ เมอนัน้ นงเพญ็ เห็น่ ท่าหัาหลวง โอ้กรรมทำแอน้ แสนตวง จักลว่ งหลกจากยากจริง หวั งหนงึ พิงลหี ลไี ด้ อกหัวงบ่วงใหญ่ยัยยงิ ใจเสอเหลอออ้ นวอนวงิ อ้านตงไม่หยดุ สุดรู้ จำใจใชมายาหญิง ซงสงอนไซร้ไบสู้ กลศกตริกตัดหัตรู เนตรกอู าวุธสุดคม นกพลางนางพริมยมเยอง ชำเลอี งเนตรครามงามสม ทว่ งทยยวนชวนชม เหมอนกลมเกลียวใจในรกิ ฯ นางทลว่า ๏ อ้าพระทรงฤทธิลฅิ ดิเลิศ ยศเชํดชวู งศทรงหกั ดิ ตัว'อ้ามาเดยวเปลยวนก หมายพักตร์พงิ องคทรงแคว9น มาสูอ่ ยูใ่ นมออ้าว จอมอา้ วเออIVเอเหลอี แสน โอบอ้อมออมใจไบแคลน เหน็ แมน่ นัน้ วา่ การุญ อา้ วเลียงเพยิ งนมหริอ จกั ดอใจเดยิ วเลยี วฉนุ

1)111)ใ1คโ ค&.& มอบกายหมายสงพงบญุ คดิ คณุ จอมกบัตร์อัฅรา ขอสนองรองบาทนาถเจา้ ใผ่เผ่าภลู ภักดรํกษา นบนอบมอบปราณผ่านพา เปนจ้าชว่ งใช้ใกล้นา้ ว แตว่ ันนนอ้ งของขด ขอผัดภุมนทร์ใ]นค้าว หวงั รมย์กลมกลน้ ยน่ ยาว ปราศจา้ วร่มราบตราบนว้ ย วันนเปนวนั อุบาทว์ โลกาวินาศห์อกดว้ ย วักสู่คูช่ นรนื รวย เหม่อนช่วยปลกู เคราะห์เพาะทกุ ข์ ลำบากยากแคน้ แสนเข็ญ ยอ่ มเปนไปเฉกเสกปลุก เชอจ้าอยา่ เจา้ เจ้ารกุ สำบุกสำบนั วนั น พระองค์จงพงดง้ วา่ ใจจ้าไม่หมายหนา่ ยหน แนน้ ไมเ่ มตตาปราน ชว่ ่วักบ่นสนไป ฯ ๑ เมอ่ นน้ ภู;ยน่ ทร์ย่นคำรา่ ไข หนเหมเปรมปรม่ อมใจ วกั ไล้ร่นรมย์สมนก นางนดั น้ดรุ่งพรุ่งน่ วนั ดฤกษงามยามดก วันนผ่ ่วฃนครนคร่ก อกทกเปลา่ ๆ เบาความ ไมใ่ หน้ งล0กษณ์พักผอ่ น บังอรวกั คดิ จิตต์ขาม พงงดอดออมยอมตาม โฉมงามปลงใจใหแ้ ล้ว ใจหญิงจริงอยูก่ ทู ราบ ม่สภาพโอนอ่อนหย่อนแกล้ว เพยรเกยวเดยวใจไมแ่ คลว้ ผอ่ งแผ้วอารมณส์ มคดิ ฯ

น5๖ ก น ก IIค ? ๏ ตรองตรกิ นกในใจล้าว จอมลา้ วดดู ดมปลมจิตต์ ใครเ่ ขาเคลา้ คชู่ ชิด เพลนิ พศิ เพราทรงนงล,กษถร์ ล้า- วยลนางยฐ /กพร^ มเนตร ทรงเดชลิมองคทรงพกั ด จกั ขยบั จับ จบู ลบู พักตร์ แสนขยกั ฃย่อนอกฟกราว ไคค้ ดิ ๆ วา่ อย่าเพอ่ ทำเซ่อซุ่มซ่ามความฉาว จักชมสมใจในคราว เมอสาวล้อยลอ้ มยอมองต์ ฯ ๑ ล้าวเสดจ็ เดินออกนอกล้อง กลับยอ่ งมาเมยงเยยงหลง พิศนางรา่ งสลวยงวยงง ยพุ ยงยมพรายชายตา เชิญไทใ้ ห้ยาฅรบ์ าทออก ไปนอกลอ้ งกลางล้างหลา้ ฤกษง์ ามยามดมมา อยา่ ล้าเชิญกพบั พบั ไว ขอเปนทาสมจิตต์ มานฅิ นอมพกั ตร์รกใคร่ ปราโมทโปรดปรานฐานใด เต็มใจจกั ยอบมอบกาย ฯ ® ปางพระราชานายก ทรงวกเวยนเพลินเดินหลาย ไปแล้วมาเล่าเมามาย ว่นุ วายสบั สนวนเวยน วา่ ราชการปรามหนามเสยน พกั ใจไปน‘งยงั อาสน์ ฆ่าเฆียนตามทรงบงการ ปวงโจรใจล้ายตายเตยน สอบสินลอ้ มซกิ หลักฐาน พิงคดมิ สตั ยพ์ ัดสิน เพง่ ใจในงานลา้ นเมอง ฯ ยุติธรรมดำรหิ ้พจิ ารณ์

โ)นกII?เใ ©๕ฟ่ ๑ ผายพระยพุ ยงทรงเลศ ใชเ้ นตรนงรามงามเลอื ง เปนศ'สตราวธุ ยุทธเยอง ปลดเปลองทุกขภ0ยได้พลาง ขวไใ]อนงคท์ รงเรยฺ กสาวใช้ ไวๆเใเดทวารบานขา้ ง จงแสดงแจไทชทาง 1เนนางคอนงองคใ์ ด เปนพระมหษิ ม่ศไาดิ ตำหนักโฉมตรูอยูไ่ หน สูเรง่ เพ่งพาคลาไคล ตูใครเ่ ผาพ่งบังอร ฯ ๑ บดั นนั้ สาวใช้ใจส'น หวาดหวนั่ ภยั องคท์ รงศร บนั องคน์ งรามงามงอน ภธู รพส่ บัยใครช่ ม แบันเราเข3ใบัดบดั ขาน เยาวมาลย์หมายใจไม่สม นางโกรธโทษแค9นแสนคม ภจู มทุกข์แทแ้ น่ใจ บนั องค์ทรงศกํ ดิจักรพรรดิ เหม่อนดนิ ในบัตถจ์ ดั ได้ นงบักษณ์จักบนฉนั ใด เปนไปตามอยา่ งนางทำ ดดิ พบันบนั หนา้ พานาง เยองยา่ งเรว็ 'ไปในคา นงรามตามพลางนางนำ สูต่ ำหนกั ใหญ่ในจัง ฯ ® จวบขณะพระราชมหษิ เธอมห่ ฤทยั ไคล้ดล'ง เรอื งราวขา่ วร่ายหมายพ่ง กำบังเรืยกข้ามาทลู แคน้ ใจใครท่ ุบอบุ อก นายกแดนใหญไ่ อสรย์ ปรากฎยสไกรไพบูลย์ ป1รโะยรู !พร' อ^มพ^รงด. ิงดาว ควรหรอื ถอแยบแบบไพร่ เครอื งใทค้ นพงจังหยาว คบนางกลางตลาดชาตคิ าว เกยวสาวเมอ่ เฒา่ เจา้ ชู้

๑๕๘ ก111)นค7 ใคน่กอเนอเลน่ เช่นแกะ ใครแ่ ฉละอกเลน่ เช่นหมู 0©๓๔ เจบ็ หนักจักใคร่ไปดู โอ้กอู กเกรยิ มเทยมไฟ ฯ ๏ กำล่งนางกษตั ร์กนดั กลมุ้ รงรมุ เพลง่ โกรธโรจน์ไหม้ บัดเดยวเหลย่ วแปรแลไป สบนัยนานางยา่ งเดิน ทา่ ทางอยา่ งยอบนอบน้อม งามลม,อมมรรยาทปราศเขิน นมนวลยวนยมพรมเพล่น จำเริญแลสงา่ นา่ จัก มหษิ ม้จิตต์พศิ วง เหน็ องค์มารศรม้ศไาดิ เนา้ มาคารพซบนักตร์ นงนกั ษณ์สงสัยนยั นา ฯ ๑ เมอนัน โฉมยงองค์กนกเรขา อล่วาทนบ์ าทมูลทูลมา ภัลยาณจงทราบบทมาลย นางเปนทพํ ิงหนง่ เดิยว นาั เปล่ยวเปลา่ ไจภยั ผลาญ แน้นไมป่ ราโมทโปรดปราน จักลาญรอนช่พรบิ มรณ์ จันน่ภูฌศเกศจัฐ จอมกบัตรเรอิ งรงค์ทรงศร เธอเกลง่ หนงั ช่างย่างจร เนอ่ งนรแห่แหนแนน่ มา เทยบชา่ งอยดุ ภพั จบั นา้ ทรงเฃน้นเห็นน้าหน้าต่าง เชด่ หน้าชูนวลชวนชม สู่จงั ต์งเปนชายา แต่แคนัวคลาดรไงหา่ งสม ตัวนา้ สวามม้แนวั จนั ทมทุกข์ทำยำย อาภัพนับโชคโศกกรม มงุ่ หน้าเปนน่ตยด์ ิดหน่ ไม่สมคั จักน้าวเจา้ หนัา

กนโไนคโ *๕๘ รํกฃา ๆ ไมไ่ ยด เทวจงไว้ใจวาง ชว่ ยตสู ูบ่ าล่าหน รบลเรว่็ เดินเหนิ ห่าง เมตตา1ขำเถดิ เใ.เดทาง ในกลางราตรนเจยว เวลาจำเพาะเหมาะแล่ว ขอแคล้วคลาดไปใบเหลยว ช้านักจักฉาวกราวเกริยว คนเด้ยวคนนด่ น้ กั ฯ ๏ เม่อนนั องค์พระมหษิ ม่ศํกด ยนิ คำพราวา่ นา่ รไา แสงจกั ษสุ องส่องพา ทรวดทรงนงเยาวเ์ พราพริง ทุกสิงหมายเหม่อนเลอนหล้า เกศแก8,มแชม่ ช่นรนตา นาสาสวยสมกลมกลน ฉนหริอทรงสไาดจกั แคล้ว คลาดแรวความจกั หักขน พนIVเอนเหม่อนไฟไหม้Vเน ยากหนักจกั ใ]นใเนไฟ ล้นความงามนางอยา่ งน่ จักมใ่ ครหักจักได้ เหน็ นล่ นัยนายาใจ คลั่งไคล้คลล้าสามานย์ เหมอ่ นศรพระอนงคทรงแผลง จากแล่งทไลม้ าผลาญ แลน้ พระภมน่ ทร์ใ]นปราณ ไดส้ ราญเริงรมยช์ มนาง ท7 าวจะ\"ลไะเ’ล\"ยเฉยท5ง. ลผ.1้าานยกเมผู V่อพู งรเะคมอํ หงขษ่นุ วนุ่ วาง ทุกสงิ สารหัดขดั ขวาง จำกจักกันบน่ ทอน จะรคางใจเคองเครอิ งจัอน จกั ม่ทุกขเ์ ลอเหลอถอน ตดั ตอนแต่ล้นหนภัย ฯ

©๖๐ ก!เกแคโ พระมหชิ ีตรส่ วา่ @ อ้าเจ้าเยาวมาลยห์ วานถ้อย สาวนอยคอพรรณ(/็จ&นั ' ทร(/&ไ์ เข แยบอย่างทางธรรมนำใจ งามหอ้ยเทยมความงามองค์ จักช่วยอวยทางอย่างวา่ เดนิ บาอย่าเดินเพลน้ หลง ไว*หจังตงใจให้ตรง สงวนองค'สงวนส0ตยอ์ ต้ รา ฯ ® ตจัสพลางนางกษฅั ร์ตจสั สง กำนัลอ้นน1งพร*อมหนไ อว้ นสนทํ ชิดใช้ใกล้ตา วงหาเครองแต่งแปลงวรรณ ปลอมองค0นงเยาว์เถา้ ไพร่ พาใหร้ บลผลผ้ อ้น ออกจากจังในไปพอน้ สาวสวรรคห์ ลบหลก้ ปลก้ ไป ® ปางพระภเู บศเกศจฐั จอมกษัตร์ชนแช่มแจ่มใส คอยฤกษเ์ บิกบานดาลใจ จักใครส่ ่สมชมนาง ดิดเอ้าเถ้าโลมโฉมศร พูดจาพาทแผ3้ว) ถาง นกซ*อมวาจาท่าทาง อางฃนางไปไยใช่ควร อุ๊ยอย่าหยกิ ซพึ เจ่บ็ คมเลบ่็ ใช่ซงึ พงสรวล ยนากมจ^ดบกลนบ-3กคซา3งอ)’นมาองอนมวอลฯ)มุ นกขว่ นนางขดกรดเกา นกก่ายกายองคนงเยาว์ ในจติ คค์ ดิ จมุ พติ เจ้า นกํ เดากำดดอไศจรรย์ ฯ ๑ คร'นทราบวา่ นางจา้ งหน ภูมเฉ ย วฉุนหุนนัน คลง่ํ คอ้ายคชสหม์ นัน วิงถอ้นแล่นถา้ ฆ่าคน

สำเนยงเวยงวังดิงลม่ กIIคนค7 อตุ ลดุ สดุ ไจไพรพ่ ล บางล่มบ้างถลากาหล แตกร่นล่มตายรายตา ฯ า* ๏ เมอนน้ั ยุพยงองค์กนกเรขา หนออกนอกเมองเนองมา ลง่ บานางยง้ํ นง้ั หกั วนั ทมกรมใจใหญห่ ลวง สุดตวงเตม็ โอฆโศกสัก เหน็ดเหน็อยเมอยองค์นงลกั ษณ์ กรรมสลกั ทรวงเร,่าเศรา่ สนั โศกล่กน็กในใจนาง สัางวาั งอาวัณยน้นั สนั แบน้ แอบแทบฐานบ้านคน ฝเนงาชนนIงเหดินนหดาั’เรปข้เส3ลาัยเม^ ยเจVา จกั ตกคนไปในวงั บ้าวหัวบวเ1เย1คลย่ เคสบั ุ คา่ํ เบา้ เชยชิตติดกรง แบน้ ไม่คน์ ไปในหัตถ์1 แห่งกษัฅร่ซงใชใหลหลง เหลอ่ หลายชายอนดนองค์ ลันทนงน้าํ ใจใครเ่ รา เหน็ แสงบย้ นาหนา้ มด่ เพาะพชเสนหาบา้ เขลา กระสนหันหวั หวั เมา เหล่อเบา้ ไต่ลห่ นหนั หญง่ งามยามวัางห่างหัว พงกลัวภัยชายหมายน้ัน บุกไพรไคลคลาอาวณั ย์ ไบพ/นสงํ ห็สัตว์ภดั ฅน

9๖1*9 กหกหก? อ***สาสห่หมเสอเนอราย ทีงหลายทใี นไพรสณฑ์ โดยมากหากหาญผลาญคน เพราะผลอาหารการกน ภยํ 1ชายรำยยิงสิงหร์ ำย ทำลายเกยรตหญงิ ยงิ ฉนิ จำกอยัเพรไต่ดนิ ส่กู นิ สหเสอเนอรำย ฯ ® นางเสด๘จเตร๘จด8นบ1นบกุ เหลา่ รุกข์อ้วนหลากมากหลาย วันคนขนองคท์ รงกาย ทุกข์มลายริกลํา้ จำราญ สงสารการเสวยเคยเอก รสอเนกนานาอาหาร ยามยากตรากตรำรำคาญ ยังปราณอยบู่ วนปรวนแปร มไนผอกเลอกหามาได้ ก็ไมม่ รสหมดแก้ ลำธารทีเสวยเชยแด จอกแหนไหลหลากมากเจยว ดงหนามครำมคร่นํ มนั เหลอ นางเมอยนั มองจองเทียว เจ็บ่ เนอเหลอขามหนามเรํยว ลดเลยวกดกนมรรคา หนามเชอดเหลดไหลใสแสง คอแดงยับทมี จมหญา้ อํสสพุ หุ ลน่ บนคา คอวา่ เพ่ช็ รแ์ พรวแววพราย ทรมาทารกำลำบาก แสนยากยามรำงห่างหาย พยัดพรากจากยัวยวั ตาย จกั สลายชพสยัดยัดลง เดินบฺานาเดิยวเปลยวแสน ทยฌุ่ บัเ!ทแนอง้นว.ขา\"นุ่ม'ชกเขว็ญิ ะเป๙น! ผง ครงนชวฅิ ปลดปลง อ.*๖ ๑ อา้ อโศกปราศโศกโชคชน ย่งยินอยสู่ กิตยิศระ เหลอคเนเวลาวาระ วฒั นะอยใ่ นไพรน

ก 111)น ค ร © V ) ป ีโ ) ช1อซอยย้อยยวนชวนชน เรงิ รนรกุ ฃมลภลศรํ อยู่เปนหลกั บาตา!I เปนทรมรอนผอนทุกข อ้าศรวคโศกโบกนัฅร คอนัฅรชูเฉลิมเสรมิ สขุ ตูโศกโรคเศรไเรำรุก เคอ้าคลกุ เคราะห้กรรมลำเคญ็ จงอโศกศรไํ พรไพศาล ช่วยสมานทุกข์1อา้ กอ้าเขญ็ บอกแจงแหล่งทศิ มดิ เมน ชงิ เรนํ ชอ่ นตวั ผัวต พฤกษ6'่เฒIาจงแถลงริแจ8ง/ผลู น่าทศิ รอโศกโบกเศรำ บดโบกโศกในใจตู จงึ สจู ักสมสมญา ฯ อ8๓๘ ๑ อา้ พยัคฆศ์ ไาดกิ ลา่ สามารถ นา่ ฃยาดยามโกรธโอษฐ์อา้ เอม้ แฃงแรงเรยวเทยิ วมา แยกเขยวเคยวอา้ สาใจ โอ้มฤคราซากอา้ หาญ กนิ ฐานคหู าอาศยํ เจนแผนแดนบาราชยิ อา้ ไหว้จงบอกออกมา วา่ พระอมรสห์มิศกํ ด สำนกั อยไู่ หนในบา ชว่ ยอา้ อยา่ เผด็จเม็่ตตา กอบการุญตูผูเมอ แมนไม่ให้ทางอยา่ งวา่ ทินอา้ เสยเกดิ เลิศเหลอี โอ้กูผูป้ ราศญาติเครอํ บอกเสอํ ๆ ไม่ไยด เชิญทินไบทนิ ผนหลีก ปลดปลกี ตวั หายหน่ายหน รไแกยจเดยิ ดนันนันทิ นดั สสุดแสนแอ้ม'ใจ สติ วด์ ิมเกยรติเกลยี ดอา้ จำจติ ต์ทิดหาหมาไพร่ ®•‘\"๙ชาติสวาสามานยพ์ าฬไพร คงไม่ปลอ่ ยปละละลด

๑๖๔ กนกนค? เชอชาตริ าชกลุ บุญนาก ยามยากบาปดุน้ บุญหด กรรมใหญ่ไลท่ ินร้นทด แสนสลดเหล่อสลัดบดทง ฯ © อ้าพญากาสรรอ้ นหนกั ลงปลักต็แปลงแหล่งสิง นอนทกิ นกเหน็ เยน็ จริง เกล่อกกลงกลางหล่มจมโคลน พาหนะพระยมสมยศ ปรากฎเกง่ กาจผาดโผน ข้าทำกรรมอยาบบาปโยน โทษโพนเรว็ ลามตามรกุ ล่งทชวิฅปล่ดปลด ข้นทดทุกขเ์ ลอ่ เหล่อปลกุ ขอพงซึงมหงสท์ งทุกข์ สสู่ ขุ ปรโลกโศกไร้ พาเผาเขา้ แหง่ แหลง่ หนไ พงึ อารอิ า้ วอ้าวใต้ อ•๔อ จากโคลนโผนพาเขา้ ไป ไว ๆ บัดนดี นกั ฯ ๏ ควายยนทนิ หนไมาเบงิ สูงเทงยน็ ใหญ่ในปลกั มจิตต์ทดิ เบอนเชอนชํก ห,นพไาตรว์ งิ แล่นแสนเปรยว ๑ หลายวนดนเสดจเตรจเตร ร่อนเรไ่ ปในไพรเขยว รา้ ไหใ้ นดงองคเ์ ดยว ลดเลยวอาร้ณย็จัณฑก ยามหนาว ๆ เนอเหลอ่ หนาว พรอยพราวน้าํ อ้างกลางดก วายุดนุ ักนกั คก หนาวลก่ ลงไปในทรวง ยามข้อน ๆ เนอเหลอ่ ข้อน ทินกรสอ่ งใสในสรวง เผาแผดแดดเข้มเต็มดวง เหมอนลวั งในอกหมกไฟ อดโรยโหยห่วผฺวเผอด คอมคกริดเซอึ ดเลอ่ ดไหล เหน็ดเหนอยเมอยเหนบ็ เจ็บใจ ทรามวํยทอดองคล์ งพไา

ถ!เกIIค7 ©๖๕ แทบร่มไมใ้ หญ่ใบรน ทรงสอนไหม้หมกอกหกํ นยิ นานองนา้ํ พราพกั ต/ นงลไไษณ์ซบขอ้ นออ่ นแรง ฯ ๏ จกิ กอ่าวชาวบาลา่ สัตว์ เลา&สัดมรรคากลาแขง ดนิ แดนแผนใหญ่ไพรแวง อ.๙.พวกภิลล์หนชาดิกาจกลา เจนแดง้ ทุกนา้ วราวพน มากหนา้ ม้ในไพรสณฑ์ ถมง่ ทงดงิ ดอถอตน พาดน้ ดนพงดงคา เปนคนเกง่ กลไกวา่ ใคร เห็นหญไโลหิตคิดใหม่ ในจิตตค์ ดิ เดาเขไใจ ตามรอยโลหติ หิศน สัตว1์ไพูรลำบากยากตน จรลกลงเกลอ้ กเสอกสน เจ็บหนักจักดนสนํ้ ชนม์ คิดพลางต่างคนดน้ มอง ในหนไมห่ า่ งทางไม่ ยา่ งยอ่ งแยกด้นด2นไล่ ขนเสยงหญ่งเศรา่ เร่าใจ หลากในใจภลลส์ นพดู รอ่ งไหแ้ ลเหน็ เขญ็ จรงิ แทตยทูษณแ็ ปลงรา่ งอย่างหญ่ง จักใกลใ้ จขามครา่ มจรง มามากด้วยด้นพลนิ กดา้ ต่างนิงแอบมองนอ้ งนาง วงิ รา่ เขไลอมพรอมข้าง นงรามงามพบูอยูก่ ลาง หน้าไพร่ใจดำตาชา เหมอ่ นอยา่ งราหจู จู่ นั ท/ นกนาิ รํงเกยจเดิยดดน้ ภาษาสุดต์าคำด้น มันนงดูนางพลางคิด พงดน้ ไบเดาเข้าใจ ในจิตต์มาดมง่ หลงใหล

®๖๖ ก11ก11คโ ชว่ํ พ่อช่วํ ิแมแ่ ต,่ไร กไ็ ม่เหน็ นางอยา่ งน อนั ความงามเพญ็ เปนพษิ ต่อติดลามเลอนเหมอนฝ ตา่ งแยกแตกสาม0คค ต่างมมื ่งหมายร่ายอัน ตา่ งคนสนใจใคร่นาง ต่างหมางใจเพ็อนเVเอนพ็น เกดิ การรบราฆา่ พิน แย่งอนั อุตลดุ ฉดุ นาง คนนัน้ นั้นนางพลางยตุ คนน็เขาฉดุ อกุ ขาง คนโน้ันโผนพนิ บ่นกลาง กดขวางว่นุ วิงชงิ องค์ ฆา่ พนอันตายวายวอด นว้ั ยมอดยับย่ยุ ผยุ ผง ยงิ แย่งแทงพนิ ถ่นํ ็ดง เปลองปลงชิวติ ปลดิ ใป ฯ ๑ ปางองค์นงอาั ษล[่ พกั ตร์เผอด เหน็ เลิอดเหล่ากิลคร์ นิ ไหล บมุ่ นัา้ ฆา่ อนั บรรลยั อรไทยอกสนั่ ขลัญบน อันวิงชิงยุดฉดุ ครา่ บ้างคลฺ ัาหัฅคพ์ ลางนางดนิ แทงพันอันล้มจมดํน นง้ั สนเจบ็่ ตายวายไป ทรามลยั ไดทหนเรน่ มิดเน้นั ในบาอาศยั เหนอยหนักพไายงองั ไม้ แลไปเหน็ ศพซบนอั้ น แขนขาดขาขาดดาษบา บ้งฆา่ อันน้วั ยล้วยศร สดสนกิลล์ร่ายตายนอน องั อรเบาอกฟกองค์ ยบั ยอกชอกช้ําดำเขยว เจบ็ แสนแปลบเสยวุเทยวหลง เวยิ นวนลน้ ไปในดง ยพยงเหน็ดเหนอยเมอื ยลา้

ไ)ใIโ)น ค ? ©๖ฟ่ นยํ นาคลอคลองนองนํา้ ภท' 1ยกุ บข7าค์ อ้ํานข’ุ่นๆแคดไน้นแดสง นสา ภัยคิลลส์ ันแลว้ แคล้วมา ๏ ยามเย่็นเห็นหนองสอ่ งใส มลใร้แลสอาดปราศผง อ®0๒ ยพุ ยงทรงยงํ้ นํงลง ลา้ งองค์ลังอรอ่อนกาย สาวสวรรคบรรธมล้มหลบั ลัจกรบิ ล่อแขแลฉาย แจ่มแลง้ แสงจันทร์พรรณ์พราย งามลม3ใยริศมสิคราม โสมส่องมองพกิ ฅรร์ กิ รูป ลอบจูบนางนอนหอ่ นขาม ใช้แสงส่องโลมโฉมงาม นงรามหลบั ใหลใตพ้ ฤกษ์ สาสิหห์ มเสิอเนอรไย โคควายแรดชไงกวางถก หจงั หาอาหารธารทก บไงนกดมน้ําลำนน เหน็ นางนอนอยู่ดูหลาก แสนอยากขบฆา่ อาสญั นกว่าอาหารหวานลนั เขยวลันใคร่เคยวเสยิ วใจ พระศลุ มคำดำริส หไมสัตว์ ๆ จำคำไต้ ขนคดิ ผดลตั ถ์ตริสใว้ เกรงภยั สัมภรถ้ ทธ สาสตั วจ์ ตั บุ าทชาคริ ไย กลากรายเกลๆ เครจตต- จักลมช่มกลน่ ยนพิศ นางนทว์แน,หลบั กบั พน ฯ ๑ ลันหนองนํ้าใสในพน งามชลพราวไพรใชอ่ น คอิ หนองสอ่ งกล้างกลางคนิ วานซนอมรสงิ หน์ งแล นางแทฅยทอดกรพิอนเล่น งามเช่นสาวพาิ หนา้ แข นงเยาว์เยไยวนกวนแด รงิ แกเลห่ ก์ ลท*นทก ฯ

•๖๘ กนกนก7 ๑ คนนนางอสูรภลู สร จรลแิ ลงามยามดก กงหนองน้ําใสไหลลกิ หมายนกมาเลน่ เชน่ เคย เห็นนางหนงึ นอนออ่ นนไา พิศพักฅร์เพราสรรพหลับเฉย แปลกมากหลากใจใครเลย มาเกยกายอ่อนนอนดิน บุรรเจดเลิศหลา้ หนาพรม จมลมแลพรงยงสน ชอเรยงเสยงไรใคร,ยนิ ศศพนิ ทุพรากพาิ มาไพร เนตรหลบั นงรามงามปลม เนตรลิมจิกเปนเชน่ ไหน จบิ นางพลางสนทันใด อรไทยผหู้ ลบั กลบั ฟน ฯ ๏ โฉมยงองคก์ นกเรขา ผดุ ผวาองค์ส่ันพลนั ตน ®'•๔*’ทรามวย้ 'ไทตยามายิน กลางคนแลงามยามเพญ็ ต่างนางต่างลดิ พิศวง งามทรงยงิ ใครได้เห็น ทุกสว่ นยวนใจไมเ่ วน้ คอเค้นเอาความงามไว้ ฯ นางแทตยก์ ลา่ ววา่ ๑ ดรานารม่ลกั ษณ์ ผว่ พักตรผ์ ุดผอ่ งสอ่ งใส เนตรง,ามครา.ม1ช' งก\\ๆงไ.จ โฉมงามนามใดใคร,แว้ง คอไข,สองแขแลมา หลกั แหล่งล้านเม่องเลองหลา้ กลุ กทัตรช์ ่ดแท้แน่ตา เดนิ บาเหตผุ ลกลใด ดงใหญ่ใช่กนมานษฺ ยากสุดทกล้ามาได้ น4หนอง*ของตูอยๆเู พ' ร ทำไมมานอมผอ่ นพัก พงไพรใช่รต่ น์บจถรณ์ เหน็ ห,อนงดงามตามศํกด

ผดิ ฉินดินดงนงกักษณ์ โ)111)11ค โ กับตูผู้ความงามลบ จงยงั้ พงคำสำกัญ อย่าสม้คมาแยง่ แข่งกัน สามภพปราศผูค้ า่ โน มฉนน้ํ ขด่ ใจไม่ค ฯ นางกนกเรซาตรสํ วา่ ๏ ดูรานงเยาว์เพราฒาั ฅร์ ทรงกักษณส์ ทุ ธไสไฃสร ข่าหรอคอราชนาร บุตรจอมกษตั รยิ ์ฉตั รพา มาเดยวเทยวเฉินเดินทุง่ มาดบ่งุ หมายถามตามหา สามมแลว้ แคล้วคลา พลัดหนไพรากกายหายไป เธอไดไ้ ปเดยิ วเลียวเลาะ สบเสาะกรงุ ทองผ่องไส ลำบากยากจนพนไจ จวบในอารมณส์ มค่ด ถงกนกนครตอนหนง แลว้ จึงคน่ วงั กงั จิตต์ พบกนั พกนั จากพรากทศ จำตดตามไปให้พบ วันไดวนั หนึงพงทกัง จกั ยั้งหนา้ ลน้ จนสบ โฉมตรผู ู้ขำคารพ ทราบจบเจนแผนแดนไพร ย่อมรู้ล่ทู างกลางยา่ น เชิญท่านบอกกลา่ วขา่ วไข เหนอไต้ไกล้หา่ งทางได ควรไปตามหาสาม ฯ ๑ นางแทฅย่ยนิ นางพลางนก รสู้ กขงเคยดเสยดส นหรอคอวา่ นาร ชงิ มเนตรคมผมงาม ยงิ เกศเนตรกูผูย้ ิง กวา่ หญิงยว้ั แควนั แดนสาม

๐9 ฟ่ กนปีนค7 น้อยหรอถอดมควาน อยาบหยามโอน้งตะงตวั ไดเ้ ลน่ เหน็ น้นจนั น อวดดอล่อด้มตัว เปนไนปนไปไบกลวิ ฆาั ตัวฤๅไห้ใคร่ร นกพลางนางแทฅยแ์ ปรดแปร่น โลดแลน่ แผดร่องนอ้ งหู แปรร่างอยา่ งยกั ษ์พ,โกตรช์ ู โอษเขุ่น้าเขยวเคยวพน ฯ นไงแทตยกล่ฑว่า ๏ นแนะ่ นางงานสามหน้า จักหาเปรยบเนอเหล่อสรร น้ารใู้ จเจา้ เท่าตัน หมายม่ํน่มาลว่ งนว้ งคอ น้งหนา้ หาตวั ตวั เอก อภเิ ษกตันใหมไ่ ด้หนอ พบตัวตวั เนยเคลย่ คลอ รปู ลออองคเ์ คยงเรยงตักฅร์ เมนเสยเกดเจา้ เราบอก ใชห่ ลอกจงแจง้ แหลง่ หลไา ลกู สาวแทตยใ์ หญน่ ายยกั ษ์ แผส่ กํ ดสำราญย่านน ไมไหเ้ จ้าไปได้น้น เวยนวนอยไู่ นไพรน่ ตรำฅรากยากแน้นแสนด จักทวทกุ ขใ์ หญ่ไล่ร9,อน อยา่ เรง่ ละช่พร่บหน่ อยู่นทนตัยไปล่อน นา้ ชอบชมหน้าอาวรณ์ ไฟฟอนคอทกุ ฃรุกราน ฯ ๏ ชมเขยวเกรยวพลางนางเยา ตวั เราะน้องไพรไพศาล เทยวเหาะเสาะไปไบ่1นาน พบพานเพอนบาหนา้ ล่ง อ.๙* คอรากษสเฒา่ เจา้ เลศ แปลงเพศหลอกพระอมรล่งห็ เล่าความตามไนใจจริง ว่าหญ่งมานษุ สุดงาม

กรู่ ไาของชายรายกาจ VIIV11ค? ท่านจงตรงไปไลต่ าม ทรมานฐานไหนไมว่ า่ บงอาจจวงจาบอยาบหยาม เรฯารกุ ท) ุกฃ4ท*บอ*บจน ลวนลามลอ่ ลวงบ่วงกล ไห้ฆา่ ตวั ไนไพรสณฑ์ วายชนมล์ งเองเกรงไย ฯ ® มนั ยินนางบอกออกบถ รากษสยนิ ดม้ ไ้ หน คดได้ไห้แสนแค้นใจ กูไซร้มันทำชาํ้ นกั ตดิ ลนชนใหญไ่ ช'เลน่ กระเด่น็ ออกไปไกลหนัก พบหน้านารทร,ก จำจักแก้แค้นแทนคุณ แต่การน!้ ซร้ใช่ง่าย อาจรา้ ยแรงเรยวเฉยวฉนุ แมนถลำทำพลาดปราศบญุ คอคุน้ ตวั กูสูเ่ คราะห้ พระศุลม่ ่คำกำชบ่ เราสลับรกู้ นั ยน่ั เหมาะ ตามไจไหท้ ำจำเพาะ เพยงเหลาะแหละหลอกหยอกเยา้ กูจักชไๆไจไห้บ้า แบ้นฆ่าตัวนางช่างเจา้ ทรงช่ยไมน่ ้ามปรามเรา อาจเย้ายว่ั เลน่ เช่นไจ ฯ ๏ ฅร้กพลนั มนั รบ้ ถบถา มายาหมายหยอกหลอกไหญ่ เม่ยงมองชอ่ งทางหวา่ งไม้ พอไดท้ ํทำยำย ฯ * **

เ#๗ ๒ กนกนกไ ® เมอส่นั นางกนกเรขามารศร ตกใจไทตยาพาท ยวุ ดอกสัน่ ขวญั ปควิ นางแหฅย์แผดเสิยงเพยฺ งสาย พุาฟาดปราศกายหายฉว เหมอ้ นลมเรว่็ บดผัดรว ลว ๆ ลอยไปในพา โฉมตรอู ยเู่ ดยวเปลยวดง ยพุ ยงเย็น่ ชดมด่ หนา่ กรงภยั ในพงสงกา ไทตยาโกรธเกลยดเคยดตู เหตผุ ลกลใดไมท่ ราบ ผันอยาบยงิ เสอิ เหลอสู้ โอ้อกเอ๋ยกรรมทำกู เหลอรูเ้ หลอปลกหลกตัว จักวายชวิฅคดิ แน่ เวนั แตไ่ ดพบสบผวั ลำบากยากแคนแสนกภัว ผนั ผัวทกุ ขภ์ ัยไล'ลอ้ ม รํ้วภยั ใหญเ่ หลอเบอหคิก จัก ปลกตัวเมอเหลอออม จำเพาะเคราะหก์ รรมจำยอม หวงั ถนอมชพสั่นฉันใด ฯ ๏ แสนขยาดหวาดเสยวเปคยิ วเปล่า นงเยาว์ชอกช้ําราํ๋ ไห้ เวลาอาทติ ย์อภุ ยั ทรามวยั หิวโหยโรยรา ขณะสน่ั ขวญั อนงคท์ รงรู้ มผแู หวกชํฎภตั บา ใกล้องคน์ งเยาค์เข3ามา นางถลนรนองคโ์ พรงไม้ อกส่ันขวัญหนดผอ ใครหนอบกุ ผาบาใหญ่ พวกคิลลหนิ ชาติกาจไพร มาไลล่ วนลามตามตู ฤๅสัตวส์ ิงห์เสฮเนอรไย กลาํ้ กรายมาไปในผลู ยพุ ยงทรงเอยงเมยงดู โฉมตรดู ใจใดปาน ฯ

7โ ไ น ถ น อ ®ฟ่๓ ๏ เพราะพระสามล้ ล่ ัด บุกชฎมาในไพรสาณ0ค ์ องอาจยาตราอาการ น้าวหาญปราศความขามใคร ทรงเครอื งเรองรองทองแกว เพรศิ แพรวพลอยมุกดส์ ุกใส กุมขรรค์ดนดงพงไพร ไฉไลรูปลกั ษณส์ ักดทรง อรไทยใจปลมลมหมด ทุกข้ปลดปราศไปใหลหลง วิงเข้าเคล้าสอดกอดองค์ โฉมยงซบเสอกเกล่อกพไาฅร์ ฯ ® โอ้พระภดดากลาแกลว มาแล้วหรือองคท์ รงศ0?เด จงอยูคคู รองนองรก ปกบกษ์ปวงภยั ไปพน้ น้องเทยี วเลยี วเลาะเสาะหา บุกบนถอนแถวแนวหน ชอกชาลำบากยากตน ภยั คนภัยสตั ว์ภตั รา พบลน้ วันนดินกั เพราะยักษก์ ายใหญ่ไล่ขา้ พรรคเผ่าเหล่ารายหมายมา ตงหน้าทำรายกายน้อง ฯ ๏ นางซบพไาตรต่ วับหลบั เนตร สนเหตฃุ นุ่ เล่องเครอื งขอ้ ง หมดทกุ ข,หมดกรรมจำจอง อยสู่ องแสนเพล่นเดนิ ไพร ฯ ๏ คร่หู นงึ นางปลมล่มเนตร สังเวชหวดิ ส'นหวน่ ไหว ผัวหายกลายกลบั วบั ไป ยักษใ์ หญ่กำยำงํ้าตัว แอบอิงพิงผวั ลวั เผลอ พดเพอ้ พราื ไปใชผ่ วั ยักษหยอกกลอกตาน่ากลวั ยมยวแยกแสยะแพละไลม โฉมยงองคส์ ,นวนั งก ในอกลอ่ ไฟไหมโ้ หม กรืดกราดหวาดทกข้รกโรม ถาโถมจากลันท,นใด

• ฟ่๔ กV1)II?)7 องคส์ 'นขวัญหายรายยงิ นางวงิ เร็วพนน้ มันไล่ หวดุ หวิดชดิ นางกลางไพร ทรามวัยลม่ สลบซบลง ฯ ๑ เทยํ งคนชนฉานกนา้ ง กระจา่ งจนั ทรแ์ น้งแสงส่ง สาวนอ้ ยคอ่ ย^นตนองค์ ในดงนอนเดยวเปล่ยี วแด โกอรก้รผม’ห้เกลชรา่ยบวบเค4ายปวโเท'ฃ๘ษญ๘เหนแทV้ อจ4,ยกูโ่แดกแด/้เหดลง'^รอากงผหล่าูทงแกุ หฃ(/่ ยามรงบหลับอยู่กยู นิ ยักษม์ นั เฃไทำปลํ้าปลกุ หนนึ น้ ๆ ตามลามรุก อุกหลุกไลก่ *งวังแก อ ยินหรือใช่ยนิ ดนิ ตน ตนหรอใชต่ นไมแ่ น่ เดยวนนิ ยินมันแปร หรือตนยินแลเหล่าพฤกษ์ คว 1มจวงิ ก?งจิตตค์ ิดพรํน่ ใช่ยนิ ดอกก?ุ สก ตน ๆ ขนใจไม'นก ยงฅรืกยงิ กรงยงน้น จักอยดุ เกรงภยั ในเกนิ จกั เดินเกรงภยั ในหน รกวัวกนว้ กรรมจำทน นิรมลย่องยา่ งหวา่ งไม้ ฯ แขแข่งวงั สศรใื ส ๏ งามจันทร์ดน้ํ พากนา้ แสง อำไพเดอิ นเพ็่ญเหน็่ มด นางทอ่ งชอ่ งทางกลางไพร แสนเสยวใจซํ้ากำสรค เดินพลางนางชแง*,แลเหลยว

ก IIก 1107 ๑ฟ่ & รำพงถงองฅ็ทรงยศ ยิงสลดจฅํ ค์หลาบบาปแรง โฉมยงทรงแลแปรพํกฅร์ พลางชงไาแขงฃนยนแหยง โนน่ ผวิ หรอผวิ ตวั แปลง มาแสรง่ นอนนิงพิงไม้ เหน็ หนไสามมศไาด้ นงลักษณย์ งิ ทรงสงสัย ครา่ํ ครา่ ตัาเสือเหลอใจ จำไดท้ กุ อย่างนางน่ก นงตักษณอ์ ไกอ,วนบวนจิตต์ สดุ คิดสดุ ขอ้ งตรองตรก แสนพรไเนน่ ใครใต้พฤกษ์ ลํา้ ลกเลศหลากยากบว้ น ตัวหรอํ ใชผ่ วั กลวั นัก ยไโไษห์ ร่อใชย่ กั ษ์ลักอว่ น แกว่งไกวในแดแปรปรวน จักควรนนั ใดใครร่ ู้ ความใคร่พนภยั ใพรผอง ความใครค่ นิ สองครองคู่ ความใครไ่ ร้เศร่าเนาภู ความใครไ่ ด้สู่สชุ ชง่ เหมอนเชอ่ กสเื กลยวเหนยวรง่ ลากบังอรไปให็ถง ความกลัวความจำคำน่ง แยง่ ดง้ องคน์ างหา่ งไว้ สาวสวรรคบ์ นบวนหวนเห เหลอคเนใจนางอยา่ งไหน พศิ พกํ ฅร์พร&เผอดเลอดไร้ เหตไุ ฉนแน่นิงก?งนัก ฤๅมาบานานปานน สืนชพ่ รบ่ ลหนผ่ ลกั จากไปใจขายหน่ายร*ก ฤๅภักดจ้ ติ คค์ ดิ ตาม นิงนอนออ่ นใจใชห่ ลับ จกั จับก?งจติ ต์คดิ ชาม- ยกั ษใ์ หญ่มายาบา้ กาม นงรามเรรวนบวนคิด ฯ

• ฟ ่๖ 1)น1)น*ใ ๏ เมอนั้นสามมเดช ลม้ เนตรเห็นนวลยวนจติ ค์ ลุกทล้งถงเยาวเ์ อ้าชดิ พระพิศพกั ตร์นางพางกลน โฉมยงองคส์ น่ั ง0นงก แสนสทกสทอนใจโผ!)น เธอโอบองค์พลางนางยน ใจตนเฅ่็มทรงสงกา ฯ ๑ พระว่าอ้าเจา้ เพราพักตร์ ยอดรักผรู้ ่วมใจอ้า กรรมชดิ พลัดพรากจากมา เดนิ บาเสาะถามตามลนั สนรักช่วฅิ คิดไว้ วา่ ใกล้เวลาอาลัญ แสนยากหากบุญหนุนลนั จากรนั นไ้ํ ปไร้ทุกข์ แต่ไฉนโฉมยงทรงนงิ เหมอนกรงิ เกรงขามความสขุ เรามาพาลนั ดน้ํ รุกข์ บา่ ยมขุ ส่เู มองเรอ้ งยศ ฯ ๑ อ้าพระพัวฃวํญกรรชติ ทรงฤทธิลอ้ ชาปรากฎ นอ้ งไซรใ้ ชจ่ ํฅตค์ ดิ คด หากสยดสยองในใจนัก ภูมนเหน็ เช่นพวั แต่กลัวใชอ่ งคท์ รงศก่ ด แนห่ รอคิฮลัวพัวรกํ ใชล่ กั ษจำแลงแปลงลอ ฯ ๏ เธอวา่ อา้ น้องของพ มารศรต้ รัสหลากมากหนอ นงเยาวเ์ จ้าลงั รงรอ เพราะอ้อขนุ่ ชากำลัง จำพิมไดใ้ นดง โฉมยงลม้ ตามความหลัง ใช่ว่าอา้ เหลอเมอกรง อย่ยู ังโรงคไใรันโนน้ พบลนั พลันนางรา้ งชพิ เหมอนรบ้ ล้เล่นเผน่ โผน เขด่็ หลาบบาปยากรรมโยน คอโคน่ ภเู ขาเอาลับ

7)11011?}? ๑ฟ่ฟ่ นางว่าอยา่ ครามตามหา พมาเหนอยอ่อนนอนหลบั พบนางอยา่ งคำกำชบ่ นางกลบหดหอ่ ออ้ แท้ ฯ ® นางวา่ อา้ องค์ทรงศไาด อ้องร่กกริงใจไม่แน่ กอว้ อย้ ใจบวนปรวนแปร เดิอดแดเพราะยกั ษล์ ักษณ์รไย แปลงเปนเชน่ ต้วผัวอา้ มายายนั ยุ่งมุ่งหมาย อ้าเขลาเอา้ ไปใกลกาย เจยนสลายเพราะหลงงงงวย ฯ ๏ อา้ เจาเสาวภาคจากหล้า อ้องอยา่ ภัวเมน่ เขนิ ขวย เห่ยมโรคโศกใจใกลอ้ ว้ ย จงชว่ ยให้เหน็ เปนไป ยกั ษ ใหญ่ไหนเล่าเจาเอย๋ ทรามเชยอยา่ ทรงสงสยั คนไขใจเผลอเพยไป ฉันใดนางเปน:ช่นน2น บกุ บาผาภยั ไพรกวไง เหตรุ ่ายหลายอย่างนางผน อย่าออ้ หนอเจาเพราจันท/ ลม้ ยันใหห้ มดปลดทกุ ข พบลันวนั นดิแล้ว จกั แคล้วคลาดเศรไเนาสุข งามเพล่นเดนิ รม่ ชมรุกข ความสน1ุกไๆน,บ1' า่!น' าคด ยามพรากจากไปใจเศรไ พบเจ้าใจชนรนจิตษ์ ทรามเชยเงยพกํ ต/สกั นดิ จมุ พติ พอให้ใจชน ฯ ๏ โฉมตรชู ูพไาต/จกิ จูบ เหน็ รูปผวั หายกลายอน ยักษ์ใหญ่กำยำงํ้าย่น ยันยน่ ปากอา้ หานาง หอ้าตานา่ กลวั ผวั ขน สองทนตโงไงอกออกอ้าง

๑ฟฟ่ กVก11ค7 นางกรดหวดรอิ งก*องพลาง ล้มกลางไพรพลันท*นท ฯ ๏ ยพยงองค์ออ่ นซอนซบ นอนสลบเหม่อนหลับลบั ท จนลวงเวลาราตร สุรยิ สรสิ ่องใสไขพา แสงสวา่ งนางVเนตนฃน เศยรมน่ พ้กฅรมิ ดชดหนา้ ชอกชา้ํ กำลังจังชา นอนบานกปลดหมดปราณ ใครล่ กุ ๆ ขนม่นเศยร จกั เพยรเหลอํ จักนักหาญ องคเ์ ย็นเชน่ นาลำธาร นอนนานจนแดดแผดรอน กำลงั ยังม่มาบา้ ง โฉมนางลกุ น่ังยงั ออ่ น บอ้ ย ๆ ค่อยทรงองคอ์ ร บทจรชำ ๆ คลาไคล บาทนางพานางยา่ งเต้า จิดค์เจ้าไบคดิ ทศไหน จักไปไมห่ ้ามตามใจ ยอมใหส้ องบาทยาตร6พา ไปลงซงึ หนองหมองนัก นงลักษณ์เย็ยมน้ําช้ําหนา้ เห็นเงาเศรา่ เหลอเบอตา เหม่อนบ้าซึดซบู รปู ตน ฯ ๑ โอ้อกกูเอยเคยสขุ เสพบรทา\"ะกผฃล'ทกใรนรไมพเกVราสเรณะา1ครุก์ เวลาอาภ*พลับจน เหลอดน้ เหลอด1นน่ันบกุ ดวามสุขโลกใหม่ใกล้แลว้ จักหนทไหนไม่พน คในวยร'คกทูอกุย1ูนขน,ดยเ้ กอวม,าตรอมทกุ ข์ เปนอาหารเสอเชอแกลว้ จกั แล้วพน้ นัยไบม่ อยน่ อยไ่ หนไมแ่ คล้ว

โ)นไ)น?)ใ ๑ฟ ๙่ ผเี สอื เสอื สืหมห่ มด รากษสแทตยไาษณ์ภตู ผี เก่งกาจอาจทำยำย บไงมม่ ายานำกลัว ทำเล่ห์เสแสรงแปลงรูป เศรไซบู ทำทางอย่างตวั ลวงเราเขไไปใกลต้ ัว ภมู ัวมน่ ไปไมค่ ิด ล่อใจให้ปลมลมเศรไ แลไ)เช่าขดตัวงดวงจติ ต์ โอกผู ู้กรรมนำทิศ ความคิดชาติก่อนรอนรุก ชาตนทุกฃยากมากตนั ทานทนไปไยใชส่ ุข จกั ดนวนั ทมตัมลุก เพมทุกฃทำไมใช่ด กำตงั วังชาหาไม่ เห็นใกล้ซึงเบองเม่องผี ลำบากยากเฃ็ญ่ เช่นน จกั ม่ชพ่ ไว้ไยภู ฯ ๏ โฉมยงทรงรากำสรด แสนสลดโศกสืงยงสู้ โหยหวนครวญครางกลางภ คิออยู่กองเพลงิ เรงิ เรา แดดเท4ยงฌ4ยงผอนร*อนหาย แดดมา่ ยเบยงถอยน้อยเขา สายณํ หพ็ ตันองคน์ งเยาว์ ยงเรารุมอกหมกไฟ แรงโรยโหยหวนครวญหา นัยนานองนํา้ ครา1ไห้ เหนํอยอ่อนนอนเศรไเปล่าใจ หลบไหลอย่ดู งองคเดยว ผนี วา่ สามล่ ต่ ัด บกุ ชฎมาในไพรเขยว อรไทยใจสน่ั ขวญั เปรยว แสนเสืยวอกอนาถหวาดจริง ตนเขตนั เหน่็ ตัวกลัวหนัก นงตกั ษณตันผละจะวิง พบตัวขวางหนำทำพรง ยนนงหนไพรมยมตัอ

®๘0 กนกน?)โ หนั ซไยพบผวั ผัวกล้า หินขวาพบผัวหวั ร่อ ชายขวาหน้าหลังนํง่ รอ ยน็ กลอ้ อยู่กลางทางดง บไงแขง่ แซงแซกแหวกสู่ บไงจู่มาใกล้ไถ่ส่ง อมรสงิ หว์ งไขว่หลายองค์ โฉมยงกายสนงนั งก หลบซไยย้ายขวาหาท หลกลวี ิงวุน่ มนุ่ หมก เหนอยหนผบาลามก นางยกสองหัตถอดกรรณ หลบ้ เนตรวิงไปในบา เปนบไเพราะใจไหวหว่ํน ลมลุกคลุกคลานนานครน พระจรติ ผดิ ผันพนเว้เอน ฯ ๏ ปางพระอมรสิหม์ ่ศ'กดํ สำนักในแถวแนวเถอน รม่ ไมไ้ พรกวา้ งตา่ งเริอน แม่นเหมอนคนบาสามานย์ ต้ังหน้าหานอ้ งท่องโลก ถูกโฉลกรไยหลาบบาปผลาญ ดนรุกข่บุกชฎลัดนาน ไม่พานพบนางกลางพน เหน็ดเหนอยเมอยเปลยเพลยึ สุด เธออยดุ ลงั ในไพรสณน้ เอนองคล่ งนอนผอนตน มณฑลร่มไม้ศ''ยยา หลับพลันผินเหน่็ เพ็ญมาศ ปราสาทยอดเย์ยมเทยมผา กาทองถอ่ งล้วนชวนตา หศั นาเน็องนัยในเวิยง แลหานาครหอิ นเหน็ เยอกเย็นหิมหยาดปราศเสิยง เขไใกลไ้ ปปองมองเม้ยง เหลยวเฉวิยงแลสดำร่าลน้ อ•๙-

1)111)11ค ? ๑๘0 เสดจ็ ทอดทัศนาปราสาท ยพุ ราชเดนิ เดิยวเทยวดนิ งามทวารบานคำอำพน ซุ้มปพาฬกาญจนพ์ น่ อำไพ อฑั ฒจนั ท/กอจนั ทรพ็ รรฉ่แเพรวํ้ สกาวแน้วแกมทองส่องใส ดสดมภช์ นเดินเพลินใจ พนอุไรวบ้ ผนง้ ผงนล เพดานพสดารกาญจนแกว ดารกาภาแพวว้ เพ?ศสน ทกุ หองอ,องโอ่โศลนิ ยิงถวิลยงิ พวงสงกา รเมยรมองห,องกลางกวา้ งใหญ่ หฤทัยริญจวนหวนหา เหน็ อาสนม์ าศเอยมเยยมดา อาภาพรรณ์มณม่นพ เหนอ์ แทน่ แผน่ กนกปกลาด กลางอาสนส์ ำอางวางศพ พระคนงทัศนาปรารภ มาพบทรากใครในน์ เใเดผ้าดินกนกปกหน้า เห็นกนกเรฃาไฃศร หลากจติ ต์พศิ หน้านาร เทวิแลบลนปลนยาว ®•'*๘เปลยนเห็นเปนไวราค เสยงมมันทวั ย่ัวหยาว แลน่ โดดโลดเลยวเกรยวกราว ในราวอาวณ้ ภจ์ นั ฑก ยพุ ราชหวาดV'เนตน,ขน เสยงครนเครงไพรในดิก ออฉาวกราวกรูหมู่พฤกษ์ อกดกิ เย้ยยัว่ หัวเราะ ฯ ๏ ลุกถลันทนั แปรแลเนตร สังเกตเห็นหญง่ วงิ เหยาะ มํ่นเหมาะรูปนางอยา่ งน้อง เวิยนใงพงชฎลัดเลาะ แมน่ ยำจำได้ไม,ผ่ด เพ่งพส่ โฉมเว้าเศวา้ หมอง สงสารกานดาหนา้ นอง คราคลองอสั สพลง

๑๘๒ ค!เกIIค: พระจส่ น่ างพลางขาน เยาวมาลยอยา่ กริงวงิ หลง อยไูน*พ*!ม!า\"ห.าองค*่ บกุ พงพบลนั วนั นิ ฯ ๏ เมอน้ํนนางสนํ่ วันงก หวนั่ อกตกใจใผหนิ โฉมยงหลงวา่ สาม ฅอผเพศแสรง่ แปลงมา หลบองค์ทรงผันต้นหนิ วงิ รเร็ว่ ไปในบา ปางพระยพุ ราชชาตพิ า ทศั นานางลหนิไป แสนฉงนสนเท่หเ์ ลห่ น์ ิ วักมเหตุการฐานไหน ทรงฤทธตดิ คามทรามวไ) ทในแนวบาอาวัณย์ ฯ ๑ ผายองค์นงพนิ ทุสินท่า ในจฅค์คดว่าอาสัญ เหยยบหล่มลม่ องคลงพลนั สาวสวรรคเ์ ดอดดนสนแรง ฯ ๏ ขณะนัน้ เสอใหญใ่ จร่าย ร่างกายกำยำกลํ้าแขง จากชมุ พุ่มไมไ้ พรแวง สำแดงเดชโผนโจนมา คร่ อมองคนงลกั ษณจ์ ก่ เคียว แสนเสยวใจนางกลางบา เขยวเคนเห๘นไดไมช่ ไ ทานดาวกั ปลดหมดปราณ ฯ ® ปางพระอมรสงิ ห์วิงสู่ เขไส้เู สอร่ายหมายผลาญ ทรงขรรคพ์ นฟอนรอนราน ประหารเสอิ ใหญ่ในดง ฯ ๏ แตเ่ สอิ น2นไซร้ใช่เสอ พระเชอื มายาพาหลง เสิอเงาเขาคร่อมหอ้ มองค์ เธอทรงแสงขรรคพ์ นิ เงา ตอ้ งองคน์ งเยาว์เขาเหมาะ จำเพาะถกู ถนัดทัดเกลัา นงเพญ็่ เปนทอ่ นนอนเนา หนไเพราในไพรไรป้ ราณ ฯ

ถ11ถนคโ ® ฝ ด โเ ๑ อมรสิงห์นงิ ตลงขงแฃง สนแรงคำสรดหมดหาญ กลงเกลอกเสิอกล้มซมซาน ไบนานนงิ แน,แปรไป ฯ *** ๏ เมอนํ้น นางอนุศยินศรไส สนสาปบาปกรรมทำไว้ ทไํ นชาติกอ่ นรอนเรา ลอยเลอนเหมอนพรากจากผน สาวสวรรคเ์ ปลองปลดหมดเศรา ปลาบปลมลมเนตรนงเยาว์ พลางเขาปลุกพญาสาม 1 อ.๙๙ ขนุ่ แค้นแสนหลาบบาปก ๑ สององคท์ รงจำคำสาป เหาะลสู่แหล่งแห่งพา ๙1 สนสาปซาบสนยินด จบภาค ๒ ในนทิ านเรองกนกนคร

นทิ านเรอื งกนกนคร ภาก ถก บนยอดIฃาไกลาส © เมอนนั้ พระอิศวรเปนเจ้าเนาผา เหน็ พญาคนธรรพ์ภรรดา ชายายุพยงนงคราญ พากินผนั จากฟากดนิ สถ่ นทิพาศยํ ไพศาล ทราบแจง้ แบ่งเหตเุ ภทพาน เพราะกรรมน0 าการถแกดเบIน บฑาดาบสพรตเลศ จงเกิดการสาปบาปเข็ญ สนสาปหลาบจำลำเคญ็ เหาะเหน็ อบิ ลบั กลบั มา เหมอนฟนจากผนอนั จ้าย ผนั ผายสู่สวรรคห็ รรษา ภริยาสามปรีดา ชนหน้านวลเรียงเคยงลัน ๙! ๑ ฅรกี พลางพระศลุ อศวร สำรวลกอ้ งหนา้ พาล่นั ชาวดินยนิ เสยงเยิยงนน้ั สำคัญใจวา่ พาจ้อง ฯ จบภาค ๓ ในนทานเรองกนกนคร แล จบบริบรณ์

ภาคอธขาย แล ปทานุกรมสง่ เขป

ภาคอธบิ าย ใน นิทานเรองกนกนคร กลอน ๖ ของ กรมหมนื พทยาลงกรณ อ. ๑ “ พระวศเวศวรเรองศร” . “วิค!วศวร” ฟนนาม ๆ หนงี ชองพระอิศวร อ. ๒ พระอิศวรมนามมาศ ทใ่ี ชในหน'งสอน้ํคอ ศล ควิ คค!ิ ศร)ร คงคาธร ศมภ อ. ๓ มเหศวร มหา!ทว อมุ าบด มหากาล ปศบุ ด เปนต่น อ. ๔ “ ศศเสยบเผาเพราพราย” . “ศศ” แปลว่ามกระตา่ ย คอพระจไ!ทร.์ อ. ๕ 1ผา แปลุวา่ ผม. ศศ!สัยบเยาหมายความว่าพระอิศวรทรงพระจันทร์!ปน■ ป่น ม!รอง วาคราหนงพระจันทรท์ ำผิดเพราะ!ปนช้กู บนางดารา (ชนนพี ระพุธ) ผ!ู้ ปนชายา ชองพระพฤห‘สบด เอิตความใหญจ่ นพระจนั ทร์ถูกกำจัดไปอย่นู อกหมเู่ ทวดา ตอ่ !มอพระอศิ วรทรงรบพระจันทรม์ าบกไวิบนพระเกศา พระจนทรจ์ งกลบ!ชา หมู่เทวดาได. “ อาพระธารงคงคา” . คอคงคาธร (ทรงไวิซงแมน่ ำคงคา) ฟนนาม พระอศิ วร ม!รองวา่ !มอแม่นํ้าคงคาจะลงมาจากสวรรค์นำ! แผ่นอนิ จะแตก จเพงรรอาะดกภำ*ลยง่านป้ําาชดงาหลตกแลมงม่นาา้ํ ไคดงยคแารตงกลงบพนรพะอรศิ ะว!คริยตรอ่ แงล!อว่ าหพลรงะอเยค่ใู ิยนรพVรมะาว!กิ ศาแชผา่นนอาินน จึงหาทางไหลเลยไปาอ.ิ ‘‘เหมาะหมดพจมานบานมน” . “บานมน” คอ!ปนท่บี านใจ. ‘‘ฃ้าํ แตพ่ ระศศเศฃร” . “ศศ!ศชร” ฟนนามพระอศิ วริ แปลวา่ !สยบ พระจนั ทร์าวิทีผ่ ม.

0๘๖ ภาคอธบาย อ. ๖ “ พระหทัยใผม่งทรงปอง,,. “มง่ ” คอมุ่ง. อ. ฟ ่ “ เหมอนสพระศอทรงศกด,,. พระอศิ วรน“นพระศอเปนสนิ ิล Xรนกวา่ นลฑณ่ ฐะ ม!ี รองวา่ !มอกวน!ฑษึยรสมท!ท่อี จะ!อาอมฤตน้นํ มีพษิ ชอ่ กาลกุฎ ลอยชนมามากมาย จะ!ปนภ“ยแก่เทวดาแลอสรู ชง่ ประชมุ ก'ิ นอย’ จนพระอิศวรทรง กลนพิษนํน้ !สิยสน้ํ เทพดาแลอสูรจงพน่ ก!ิ ย พษิ นนํ๋ ไม'ทำรายพระอิศวรกจ็ รงิ แตท่ ำไหพระคอ!ปนสนิล. อ. ๘ “ ศมภผเปนเจาฃอง,,. “ ศ''มก”ุ เปนนาม ๆ หนิงชองพระอศิ วร. อ. ๘ อ. ๑๐ “ รงสเลหแสงศคธร,, . “คศธร” แปลวา่ ทรงไวซ้ งกระต่าย คอพระจนทร.์ อ. ๑® อ. ๑!*) “ เคร่าใครได้เคลยเมยมง,,. ‘นครา” แปลว่า คอย. อ. ๑๓ “ เนาเรอเหนอสรสบทม,,. “สร',ส” แปลวา่ สระ “ บทม”ี แปลวา่ มีบัว อ.®๔ อ. ๑๕ ว่าหนองบัว, สระบวั . อ. ๑๖ “ ตรณจีนทรน์ วลชวนชม,,. “ตรณ” แปล'วา่ !รอ (เครองชาม). “ งามฉวคอชวานาใคร,,. “ชวา” คอดอกกุหลาบ. “ คดเจาคอจีนทนครรพต,,. ครรพิตะ:หยง่ํ . “ เออมหอนถงองคนงลกษณ,,. “ห่อน” แปลว่าเคย. เช่น “บห่ ่อนม”ี แปลว่าไม!่ คยมี. แต่ในกาพยก์ ลอนชองเราใช้ห่อนแปลว่า “ ไ ม ่” โดยมาก เชน่ โคลงใน!ตลงพ่ายว่า “ เบองนนนฤนาถผ้ สยามนทร”์ เบทยงั พระมาลา'ฝ-บนั ห'อนพอ\"ง' ,1 เปนต่น ในกาพยก์ ลอนที่ชๅ่ พ!จาแต่ง ใชห้ อ่ น!เปลว่า “ ไ ม ”่ เกอบ!สมอ ทใ่ี ช้ ด“ มนี ''บวา่ ผดิ ความ!ดม. แต่ก็ช้นใช้ เพราะเลอนก“นมานานแล,ว แลคำทีใ่ ช!้ ลอน อย่างนยโ่ งมีอกหลายคำ. “ พศเนตรนวลนางกลางสนธ,,. “สินธุ” กิ'พท่มี ีใชม้ ากในหน“งสิอไทย ในท่ีหมายความวา่ น้ํา อนทีจ่ ริงแปลว่าท!ล แปลวา่ แมน่ ้ํา แล!ปนชอ่ แมน่ ้าํ สาย หนงในอนิ !ดยดว้ย.

ภาคอธบิ าย ๑๘๗ อ. ๑๗ “ ศอน่ลใเนจนํ ทร์พรรณไ์ ร” . “พรรณ!ร” แปลวา่ วรรณ!ปนทอง (ไร อ. ๑๘ แ ป ล ว ่า ท อ ง ) . อ. ๑๙ อ. ๒ 0 นางอนศุ ยนคร 1ศ . “อนคุ ,ยิน” คำนปึ ร\"'ง!ชา!เปลไวว้ า่ !มย้ ส้ก่'กดต่อผํ'ว. อ. ๒๑ อ. ๒ ๒ แ\\ (ใ61?0!:6(1 พ?!{อ. ภง!: 1116 พ?01(1 ใ1ง3 ง ง 011161- !6011ง10ง! เว1111030^)111๐3.1 รา^แร่ฟ้องง06 ะ 1! 00000*68 6พ11, กบง^ว่ง^ !0 อ. ๒ ๓ !1ว6 80ง1 ๖)? 16ง300 0ร้ 810 10 ง 101016): 1)111:11, งงป 1)6^61— อ. ๒๔ !1งฐ !1ว6 0606831!)? 6X1วา&!100 10 ง ง 0*1161 1)0(1^” . อ. ๒ ๕ โครพงหมน!ส'ทกุ หน ’. “หมน่ั ไส้” คำนผูร้ หู้ นไสอม’'ก!ชิยนวๅ่ “ มไ!ไส้” ดูไส้ความดกว่า แตเ่ ลยงพดุ พุด “ หมัน่ ไส”้ เสมอ. วาลโพสุรร)ทธคดฃาม” . “วาสพ” เปน“601รยี กพระอินทร.์ “ จงจดอจฉราวายาม” . “วายาม” คอํ พยายาม (อ’'จฉรา ดู อ. ๖๘ ). “ ทรงนามทกษ?;โยค” . พระท''กษะ!ปนพรหมฤษประชาบด. ครไเหนง กระทำพธิ บี ชู าย\"ญ!ปนการใหญ่ เชญิ !ทพดามามาก แต่ไม่ใดเชิญพระอิศวรผู้ เปน!ฃย. พระอศิ วรทรง!หน!ปนการหมินประมาท จง!สตจมาท-ํ !ลายพิธี ตด่ !คยร พระท*'กษะชาดแนั้วโยน!ชาิ กองไฟ่ใหไหม้เสย้ คร้น!ยกิ การกาหลก่นแสว้ จะหา เศยรพระท\"'กษะมาตดิ !ฯท้อยา่ งเกา่ กหาไม่ไส้ จงติ,องต\"ด!อาห*'วแพะหรอี แกะมา ต“ดิ ขแ”ทาแนต. 1พร’ปรฤ?ช;ซ4ปงตน''วป!ปรนาคเนณห'ศ'ว,!ป’.นแพ“ะปหรราอี !แณกสะน” ้ันคแอปรลปวพ่า!รจะาทแ\"ห'ก่งษละมอหงาคย็นใ.จ!ปนคำ 1มย่ ใชิเรียกผ\"'ว แลผ*'วใชเิ รยี ก!มย่ กไส้ “ อานนนงิ แน่แลนาน” . “อานน” แปลวา่ หนั้า “ ชเชญชายามารศร” . “ มารศร”ี ศ'พทนํ ใ้ํ 'ช!ิ รยี กนาง แตไ่ มท่ ราบว่าแปล วา่ กระไรแน่ ฃาพเจา!คยกล่าวในตอนอธนี ายศ''พทในพระนลคำฉ'่ นทว์ ่าจะแปลว่านาง 1ปนสรีแหง่ กาม!ทพหรอี ยิรีแห่งความรก้ จะไติทางหนงกระมไ ( เพราะมาร!ปน ชอกาม!ทพ แลแปลว)่ ความร*'กกไ ส ้) แต่ไดพบในหน*'งสอสมดุ คำต*'วดนสอ แห่งหนง!ชยิ นวา่ มาณศรี แปลวา่ ม้ยิร.ี

๑๘๘ ภาคอธบาย อ. ๒ ๖ “ นางสโุ ลจนากลาหาญ ’. “สุโลจนา” แปลว่านาง*นฅรงาม. อ. ๒ฟ่ “ เธอบงนงรามทรามวิย,,. “บง” แปลวา่ ดู. อ. ๒ ๘ “ จงเกิดเปนมานุษ,’. “ มานุษ” แปลว่านางมนษุ ย์. อ. ๒๘ “ ครองกินก ิราลยํ ไกรเกรยง” . “อินทรํ าลย” แปลวา่ ทอ่ี ยู่แห่งนาง อินอริ า คํอพระล’'กษมผ่ *ู้ ปน*จาแหง่ ความงาม. ศ''พทอ่ี ินท่ราล*'ยน*ปนชอนใ่ ลฅบล คอมวั สินนํ้ ริน เพราะ*มอพระล*'กษม่แรก*สดึจลอยชนจากท่อง*กษยรถมุทนน ทรงนง,ในบ''วชนดิ น. อ. ๓๐ “ ทรงนามธรรมราชภธร,,. “ดธู -ร” คำนอ*'นทีจ่ ริงแปลว่าทรงไวช้ ง แผ่นอนิ หริอรองร*'บแผน่ ดนิ ไว้ หมายความวา่ ภุ*ชา หรอิ *ปนนามพระนารายทใ่ี น ตำแหน่งทท่ี รงยกแผน่ อนิ ชูไวต้ าม*รองในกฤษณาวตาร*ปนตน ในหน*'งสอไทย*รา ใช้ดูธรแปลวา่ พระ*จาแผท่ ดี่ ิน นา่ จะ*ห่นวา่ *ปน*พราะยกยอ่ งพระ*จาแผน่ อินวา่ *ปน อวตารแห่งพระนารายท่ี ไม่ใช*่ พราะศพทด่ี ูธรแปลว่าพระ*จาแผ่นอิน*ปนแน.่ อ. ๓® “ สร'จนทรศรศอสศยาม,,. แปลวา่ สิริแห่งพระจ’'นทร์ แลสิริแห่งพระศอ อ. ๓!® สคิ รามแก่ (ศยามแปลว่าสคิ ลา) อ. ๓๓ อ. ๓๔ “ ฤทธฮนงคหลงใหลไคลคลงุ ,,. “อนงท่ี” แปลวา่ ไม่มอ่ งท่หี ริอ ไมม่ ่ต*'ว*ปนนามพระกาม*ทพ ซงดูก*ผา*ปนจุณไปคร*'งหน่ง*พราะตาไท่ชองพระ อิศวร. ความุร’'กน2นกล่าวว่าพระกาม*ทพทำให*่ อดิ จงใชศ้ พที่ “ อนงท่”ี อย่างท่ใี ช้ ในทน อนง่ ควรกล่าว*สยิ ท*ดยววา่ ในสมดุ *ล่มนใช้อนงท่*ี *ปลว่ากาม*ทพหรอิ ความร*'ก*สมอ ไมม่ ท่ ี่แปลว่านาง*ลย ถงในทชี่ งใชว้ ่า “ ชวไดอู นงท่ี” กแปลว่า ชว*'ญชองกาม*ทพ. “ อยบดอกอํมพชุ อำไพ,,. “อมพชุ ” แปลว่าดอกมวั (เลต ใน น า). “ แกลวกลามหารถฤทธ” . “มหารถ” คำนแปลว่าทหารใหญ่ มค่ าลาว่า เอโก ทศ สหส0ราถ*่ โยธ*ยทยุ ส0ตุ ธน0วนำ ศสตู รสาสูตรปรรณิ ศจ ว*ชู1ล]ุ ยะ ส มหารถะ ความวา่ ผรู้ อบรู้ใน*ชง่ อาวุธ คน*ดยวอาจสู้ทหารธนไู ดถงหมนคนน*'น ท่านว่า เปนมหารถ

ภาคอธบาย 80^ อ. ๓๕ “ ขคราชเรงแรงแขงฃร',. “ รศ” แปลว่านก (ไปในพ า) “•งครา*#” อ. ๓ ๖ อ. ๓๗ คอครุฑผเู้ ปนพญานก. อ. ๓ ๘ อ. ๓๙ “ อุรงค์ฤทธลา้ํ กำธร,,. “ อรุ งค์” แปลวา่ นาค งูก็เรยก (แปลว่า อ .๔๐ ไปด,วยอก ). อ. ๔® อ. ๔๒ “ มมิ งหมายเหมอนเคลอนไหว,,. “ ม่ํง ” ศัพทน์ ใช้ในท์นตาม อ. ๔๓ ความเตมิ ช่งแปลว'าช่วิต. “ พระดนยดนยาหาโม,,. “ตนย” แปลว่าลุกชาย “ตนยา” แปลว่า ลกุ หญงิ . รอยกรรมทา 1วโนบรรพ ’ . “ บรรพ”์ ศพั ท์นหน''งสอไทยใชม้ าก ใน ความว่า “ ก ่อน ” เชน่ “ บรรพบุรษุ ” เปนตน พจนานกุ รมกลา่ ววา่ เปนคำ แผลงมาจากสสํ กฤตปรู วฺ ชง่ น่าจะเหนว่า “ แผ ลง” มาก. \"1รบุตรสุดบาปปลาบจตต’ . ล''ทธพิ ราหมณ์ถอวา่ ความไมม่ ่บุตรน8นบาป จะต,องร'บทุก1ชใ้ นภายหน่า เพราะเมอ่ ตายไปแล,่ว แลย'งเปนเปรตอยูน่ น ตอง มล่ กุ เปนผู้เส,นดว่ยกอ่ นเช่าบณฑเฺ ฉพาะต*'ว ผ้ตู ายจงจะได้ร''บผลเตม็ ท์ คนอน ทำไมไ่ ด้,เหม่อนลุก. คร8น!มอพ่นวสิ *'ยแหง่ เปรตไปเปนบตฤแล,่ว ถา'ไมม่ ่ลกุ ฺ หลานซองตนเองเปนผเู้ ลน่ กย็ *'งไดค้ วามเด้อดร,อนเหมอ่ นก*'น แต่คอ่ ยย*'งชว เพราะเครองเลน่ ชง่ ลุกหลานในเครอญาติเด้ยวก*'นบุชาล่งไปน8น พวกบตฤกนิ ด,วยก*'นได้ ถงไมม่ ่ลุกหลานซองตนเอง กพออาศยั ผุ้อนไ่ นเครอญาติเตยวก'น ได้ เปนอ''นไมอ่ ด แตเ่ ปรตนะนตองไดร้ *'บเลน่ จากลุกหลานเฉพาะต''ว มิฉน8น ตองอด. อนงม่คำกลา่ วไว้ในมนุธร!มศาลตร้ (๙ ..๓ ๘ ) วา่ เพราะลุกคมุ้ พ่อม่ใทต์ ก นรกซมุ ทช่อปต พระสวยลํ ุ จงทรงเรยกลุกว่า “ บุตร” อนทจ์ วงิ เราท่านนา่ เชอว่านรกซมุ ที่ช่อปตุน8น ม่ผู้ “ ประตษิ ฐ”์ ซนเพ่อํ จะแปลคำวา่ “ บตุ ร” เทา่ น8นเอง. 4เพญชุณหแจมวงทรงกลด,,. “ ชณ พ ”์ แปลวา่ พระจ*'นทร์. บางคลอดชาดาลาวณย,,. “ ชาตา” แปลว่าลกุ หญิง. “ เหน็่ ราช ทารกานาร,,. “ ทาวกิ า” แปลว่าเด่ก็ หญงิ .

©ฟ๐ ภาคอธบาย อ. ๔๔ อ. ๔๔ “ หอมหรรษ์เหมจติ ตพ์ สิ ม ิย” . “ พสมัย” คำน!ปนคำ สสํ กฤต อ. ๔๖ อ. ๔๗ “ วิส มุ ย” ภาษาบาล!ปนวมิ ฺหโย แปลวา่ !!ปลกใจ แต่โซว่า “ ร กิ ” ก'นมาก. อ. ๔๘ อ. ๔^ “ ควรจาธรรมตานา!ร” . แซกมกั จะ!ปร่ยบหญิงก’'บไร่นา เพราะหญิง!ปน อ. ๔0 อ. &ร) ท!ี่ อิดแหง่ พชคน ด''งซงไรน่ า!ปนท!ี่ อดิ แหง่ พชซไว. อ. ๔๒ “ ชาตาดวงใจใช่เฉา” . “ เฉ า” ในทีน่ วา่ !ซลา วา่ โง.่ อ. ๔๓ “ ตรสิ ใหหาราชพาลา” . “ พาลา” แปลว่านางสาว. “ มธิ ยมกลมเกลาเพราเราเร ศิ ” . “ มัธยม” ในท่ีนแปลวา่ สเอว. “ มาตร์แมนมวรรณอนเปน” . “ มืวรรณ”คอมืชาตชิ งอิรงํ่ เ่ ร่ยกว่า 03816. “ เกรงอมุ าบดเดชต” . “ อมุ าบต” แปลวา่ มัวพระอุมา คอพระอิศวร. “ แจ,งเรองเมองมาส” . “ มาศ” แปลว่าทอง คำนห้ํ นไ!ลออมนั ตวิภาค!อา ไวิในพวกคำ!ซมร สกดดวย ศ. เมือสอบดูในภาษา!ซมร (^61บ31-ป’ร 1ว10เ10ฑ31-)') ก็มื มาส แปลวา่ ทองจรงิ ๆ แต่มผื ู้!ห็นวา่ คำ ๆ น!ปนภาษา มลายกู ็มื เพราะมลายูก็เรย่ กทองวา่ มาสเหมอนกน้ แต่ปทานุกรมซองกระทรวง ศกษา?การแสดงวา่ ศัพท์น!ปนภาษาบาลแลสสํ กฤต มาใส แล มาษ ( & . ]ว31เ1ฒ131 \\^61ฐ1วเ ^อใป. .&]วเฺ อ. ) อยา่ งไรจะถกู หรอ่ ถาหาก จะถูกด,วยก''นท''งมันก็ตาม กไ็ มม่ ืหล่กชง!ห็นควรสกด ศ ไต ซไพ!จาไม่ทราบ ว่า!หตใดหน''งสอร่นกอ่ นจงใช้ ศ แตเ่ หน็ สะดวกดกใ็ ช้บาง เมอ้ื หา่ นเห็น มาศ ท่านอาจเหน็ วา่ สกดอดิ แต่ทา่ นทราบวา่ แปลว่าทอง!ปน!!น่. อนงในท่ีนซอกล่าวเสืยที่!ดยวว่า ต''วสกดแลศพั ทใ์ นหนไเลอทใ่ี ซต้ ามท่ี เห็นสะดวกบอ่ ยๆ คำที่ทราบแลว่ วา่ !ห็นก่นโดยมากว่าใช้ก'!นอติ มาเดิม ใน หน''งสอนกซ็ นใชอ้ ย่างเกา่ !นอง ๆ ตอ่ ไปภายหนไถไผู้!!ตง่ เปลย่ี นความเหน็ อาจ แค’ในคราวพมพต์ ่อไปกไ็ ด้ อ*'นทจ่ี ริงอยา่ ว่าแต่ศ''พท!!มักลอนกค็ ง!ปลย่ี นบไง. “ ยรรยงทรงล กํ ษ เแ ร 1ู เ” . “ ร ไุ !” แปลวา่ มรื ปุ งาม. “ ศํตรศํสตรหนหนา” . “ศ''ตรุศัลตร่” คอศ''ตรผุ ูถ้ ออาวธุ (ศ''สตระะอาวุธ)

ภาคอธบาย ๑๙๑ อ. ๕๕ “ คงยอทราฆ'โยให้พลนี ,,. “ ยอ” แปลวา่ ยก. อ. ๕๕ อ. “ จกสรรสมบุญสุณหา” . “ สณุ หา” แปลวา่ ลูกสะใภ้. ๕'๖ “ จักไมช่ นชมรมณ” . “ รมณ” แปลว่าเมย. อ. ๕๗ “ คุมไวใ้ นพนทศาลา” . “ พ*'นท”ิ แปลว่าน‘'กโทน “ พนทิศาลา” อ. ๔๘ ที่,ช*'งน*'กโทน. อ. ๕๙ “ แถวเกนิ ภธู รดอนดนิ ” . “ กุธร” ในทีน่ แปลว่าก*ุ ,ชา (ด อ. 8,๐). อ. ๖๐ “ ทกุ ราษฎร6ลดเลียวเทยี วดู ” . “ รานครู ์” ในท่ีนแปลวา่ แว่นแควน คำ อ. ๖๑ เดยากบร*'ฎฐ. อ. ๖!29 0. ๖๓ มดเชนในถาฬงฃร” . “สิง‘แร” ทจ่ี ริงแปลว่ายอด แตเ่ ราใชแ้ ปลว่ากุเ,ซา อ. ๖๕ เกอบเสมอ. อ. ๖๕ “ มากนกมากหนาทาหน” . “ ทาทิน” แปลว่าใหภ้ วา่ ทำใหเ้ กิดทกุ ช้ ว่า อ. ๖๖ อ. ๖๗ ทำให้เดอดร,ิอน. อาวนส ถายมพรต” . “ วน*'สลาย” แปลว่าฤนอยู่บา. “ ตขาขอถามสามหน” . สามหน ะะ สามทาง. “ คอเทวาลยรมผง” . “ เทวาล■ 'ย” แล “ เทวาศ*'ย” แปลว่าทีอ่ ย่แู หง่ เทวดา ในทน่ี คอ ศาลเจา ศาลเทพาริ'กน หริอเทวสถาน. “ ภูคอพระบรมพรหม” . ‘‘ พรหม” เปนเพศหญิงแหง่ ค*'พท่พี รหม แปลว่าเมยพระพรหม. “ ปางศขิ นิ ย่นคงคาวถาม” . “ สิกิน” แล “สิกิ” แปลว่านกยง. “ พดู อย่างปฤษณาพาที” . “ ปฤนณา ” คำนต*'งใจใช้ในความท่ีอ*'งกฤน ใช้ว่า 11(1(116 น่าจะเกิยน ปรศิ นามากกวา่ เพราะคงจะเปนศพ้ ทีท่ แ่ี ปลวา่ คำลาม นนั่ เอง.

©ฟ!®) ภาคอธบาย อ. ๖๘ “ เ ส ก แสร*งแกลงจัดอํจฉรา” . นางพาประเภททีเ่ รย็ กอจฉราน้ํ ดูนา่ เตอด รอนท่ีลกุ ใช้ลงมนปนเมยฤษีครํา้ เกรอะอยเู่ สมอ ๆ สุดแตฤ่ ษีคนไหนบำเพ็ญพรต แตก่ ลา่ จนจะเม่นกิ'ยแต่เทวดาเม่อํ ใด นางพาิ พวกนกล็ ุกใช้ลงมาทำลายตบะตวย วธยี วนกาม ถไสำเรจ็ ก็ตองิ เมน่ เมย่ ฤษี ลา่ ไมส่ ำเรจ็ เพราะฤษีบางองคม์ ตบะ เชยี่ วฯ!าญเอนิ ท่ีจะย่วยวนใหส้ ำเรจ็ ได้ กย็ *'งจะเสยชอี่ วา่ ไมเ่ ตง่ อิกชีน่ หนง่ เลา่ แต่ ชอ้ ไิ ดไปรย็ บชองนางพาิ มอยชู่ ้อหิ นง คอไมร่ จู้ กั ม่ราค ถงหากจะมาเมน่ เมย ตาสกปรกจนท่สี ุดม่ลุก กกสํบเปนสาวบ?สุทธ์ได้อยูเ่ สมอ. อ. ๖ฟ ชไ)ทว่ี า่ ฤษบี างคนบำเพ็ญพรตแตก่ ล่าจนเม่นก'ิ ยแตเ่ ทวดาน*'น เพราะเหตุ ว่าผลแห่งพรตน*'นทำใหไ้ ดเ้ ม่นใหญ่ ถงแย่งตำแหน่งพระอนิ ทรก์ ็ได้ เหตุ ฉน่นเทวดาจงไม่ฯ!อบ'ไห่ฤษที ำตบะเครง่ คร้ดนก่ ถไเพน็ เช่ียวชาญหน*'กเช้า ก็ ตองเพยรทำลายพิธี คอ ใหน้ างพาิ มายวนกามเมน่ ลน่ การทำตบะให้แต่กล่า ชรอยจะเมน่ ทางให้ได้นางพิาเปนเมย จงมคนคนองกลา่ ววา่ ล่าใครอยากมเ่ มย่ เมน่ นางพิา ทา่ นว่าจงทำตบะ. “ ความดทาไวไรคุณ,,. ฤษที ีท่ ำตบะล่นอิดเหตเุ ชน้ น่กเ็ สยผลแหง่ ตบะ หมด ต่องตงตนใหม.่ อ. ๘๐ “ เวยง1รใหญโตโศภต,,. “ เว้ยงไร” แปลว่าเมองทอง. อ. ๘® “ จงเสดจโดยแดแตดอย,,. หมายความว่าไปดวยใจ ไมจ่ ำเม่นตองไป ตวยฅ้'ว เม่นส่งํ ช่งี พระผเู้ มน่ เจัาทำได.้ อ. ๘!®!) “ ขอพงพระองคท็ รงตร,,. “ ตร ” คอตรศลุ อาวุธสามปลายแหลม ชง อ. ๘00 เเมร^อน่ งอราาวมธเพ\"กยร.ะร*อตสิ เ1บวIนร,.ต*น. หน*'งล่อไทยเรย็ กตรสลวา่ ตรบ่อย ๆ เช่นท่ีหณมานถอใน “ แดฒดจเสดจลงคงคา,,. ในทน่ี ค่ วรอธบายไว้สกหนอ่ ยวา่ แม่น่าคงคา นไเแชกฮนดูน*'บถอว่าเมน่ แมน่ ่าบุญ เมื้อใครลงอาบก็ล่างบาปได้ เหตุฉน่น รมผงแมน่ า่ คงคาจงเมน่ ทีช่ ่งี บุคคลพงิ ไปทำตบะ เมฯตายศพก็ลอยน่าไป หรอ เมอมผู้เผาแล่วก็เอากระดูกท่งี ลง'ไป น’'บวา่ เมน่ บุญทง่ี นน่ .

ภาคอธิบาย *๘๓ ป .ี ฟ ่๔ “ รากษสเกรงฤทธหลกหน,,. รากษสนนอ่านในหน'งสอิ สไแกตวา่ มีพวกคุ เซไรบ!ซไขา่ ซง ๆ หนไอยา่ งกลา ๆ พวกหนง้ื อก่ พวกหนงใม่ใครล่ ช่ ง ๆ หนา ม*'กจะลวงตไยมายาตา่ ง ๆ ใหค้ น!ลยที่!พล่ียงพลํ้ากอ่ นจึง!ข่าทำรา่ ย มคี ำกลา่ ววา่ !วลาโพลไพล!่ ปน!วลารากษสออกหากนิ แซกจงหไมกน่ วา่ ไม่ใหค้ นนอนหล,บ !วลาน\"น เพราะกล*'ววา่ ถไรากษสมาพบกำล\"'งหลบ ก็จะทำร่ายไลถ้ น*'ด การ ห้ามไมใ่ ห้นอนหล''บในเวลาโพลไพล่นา! ไทยเราก์ยไเหไมอยู่จนบ*'ตน แต่ไม่ เคยไลก้ นิ คำอธิบายว่าทำไมจึงห้าม จะ!ปนควยแซกมาสอนไวใหก้ ล*'วรากทส จน!ตยวนเรา!กกิ กล*'วรากษสแล'ว แต่ย*'งไมเ่ ลกกล*'วนอนเวลาโพล่เพล, จงึ ไมม่ ี คำอธบิ าย ก!็ ปนไล้ หรอถไมีซไพเจาไม่!คยไลก้ ิน. ถไจะกลา่ วตามโปรเฟช่ !ขอร์'เดาซไ! รากษสมีสามจำพวก พวกหนงทำนอง เตยวก'บยไาษ คอ!ปนอสุรขนดไม่ดุรไย ไมล่ ุ!ปนภ''ยแก่ใครน*'ก รากษสอก่ จำพวก หนง!ปนค*'ตรูซอง!ทวดา แลจำพวกท่สี าม!ปนพวกที่!ท่ยี วอยตู่ ามบาข่า (ที่อๆ ทำลายพธิบุ1ซา อวนคนจำพรต กงิ ทรากศพ กินคน แลทำการลามก(ปนกอ่ แก่ มนุษยดไยประการต่าง ๆ ราวณะ คอทศก*'ณฐเ์ ปนนายใหญ่ซองรากษลจำพวกที่ สามน แตบ่ รวิ ารซองทคกไ!!รูไม่กล่าหาญ!หมอนนายเสมอไป ด*'งซงรากษส ป .ี ๐ๆ) ใน!ริองนซงกล่าววา่ ไม่สอุ้ มรสงิ หช์ ง ๆ หนไเบนตน. ป ี. งๆ)๖ “ ย ุพราชยาฅ ร ไ่ ปในวน,,. “ วน” (วนะ) แปลวา่ บา. อ. ฟ่(ก่เ “ ช่วงโชติโรจนร่างท'วงท,,. ริวง คอ รงุ่ “ แหงนางทตสรสานต,,. นางทตองล้นยู่กบนางอทิติ เปนบตุ รพิ ระท'กษะ อ. ฟ๘่ ฤทป่ี ระขาบดดไยก''นท*'งสองนาง นางทติ !่ ปนตน่ สกุลม!ี ผ่าพนยู่,!รยิ กว่า ไทตยะ อ. ฟ๘้ หรอิ !!ทตย์ (แปลว่าเหลา่ กอนางทิต)ิ นางอที่ต!ปนตนสกุลมีสุกหลาน!รยิ กว่า ป.ี ฟ๐ พวกอาทตยะ (แปลว่าเหล่ากอนางอท่ีที่) พวกไทตยะ!ปนอสุระ พวกอาทตยะ เปนสระ คอเทวดา. “ อันเช่าเผ้าผ่องโศภฺน,,. “ เผา” แปลวา่ ผม. “ แสนสง่างามศํกดนกั ษัตร” . “ นกษตร”์ คอดาว “ เกศหญิงกลบกลวํ้ ทั่วองค,,. “ เก ศ ” แปลว่าผม.

•๙๔ ภาคอธบาย อ. ๘® “ เหมอนบาศพระอนงค์ทรงคลอง’'. “ บาศพระอนงค”์ คอ์ บ่วงร)อง พระกามเทพ. อ. ๘๒ “ อำนาจพระอนงค์ทรงยงิ ” . “ ทรงยงํ ์” คอทรงทำใหเ้ ปนไป. อ. ๘๓ “ คอคล0งดนตรวณา” . “ ว™า” คอพ™. อ. ๘๔ “ อำภมรอ่อนเขลาเบาราค” . “ ภมร” แปลว่าแมลงภู่. อ. ๘๕ “ มธกุ รหยอ่ นในหนาท” . “ มธกุ ร” แปลว่าแมลงภุ่ ว่าผง. อ. ๘ ๖ “ ภาวชะ” . แปลวา่ ความร*ก ฟน'ชอกามเทพ แปลว่า ?10 ป แ 06(1 1ฑ 1๖6 ๖6311 ตามคำแปลร)อง ]ฬ01า16): — \\^111131118. อ. ๘ฟ้ “ ยวนยวิ ใหมธุปอุม่ถม่ ภ” . “ มธุป” แปลว่าแมลงภู่ วา่ ผง อ. ๘๘ “ เลห่ ์ลก่ ทกใหญไ่ หลมา” . “ ท ถ,, แปลว่านา. อ. ๘ฟ “ นาคอคงคามาหลง” . “ คงคา” ค์อแมน่ ้ําพระคงคา. อ. ๙๐ “ ตามเรองโบราณนานมา” . ตรงนกล่าวลง!รองแมน่ ํา้ พระคงคาลงมาจาก สวรรค์ตกศุ่พนดนิ 'โดยแรง จนเปนที่วิตกวา่ โลกจะแตก พระอิศวรจงเอา อ. ๙® พระเศยรเชา่ รบไว แม่นํ้าพระคงคาตกลงบนพระเศยรพระอศิ วร เท่ยี วหลง อ. ๙๒ วนเวยิ นอยู่ในพระเกศาชา่ นานจงไหลเลยไปอนได้ (ด ู อ. ๓ ) อ. ๙๓ อ. ๙๔ “ บรรดาลเบ่นเตามาซวย,,. ตรงนกล่าวถงลุรมุ าวตาร คอปางเมอ อ. ๙๔ พระนารายห์อวตารเปนเตา่ . “ ราไพโขกลบลบตาว,,. “ รำไพ” คอ์ พระอาทติ ย.์ “ ผาลาเราเหนเปนศาล,,. “ ศาล” คอต้นไม ตน้ ร*,ง 5 ๖ 0163 10๖ง 81:3. “ เราใมรใจไทตยะ” . “ ไทตยะ” คอแทตย์. “ จไกซนตมได้ไบม่ , *. มายาชทดิ ที่นางแทตย์แสดงหลอกอมรสงิ ห์น กล่าว ต้นว่าเปนมายาที่ล่อใหเ้ หน์ ไปเทา่ นน้ ต้าไม่กลวแตว้ จะทำรำยอะไรกไ็ มไ่ ด้ เช่น หลอกให้เห์นฟนน้าํ ท่วม ต้าผูล้ ุกหลอกไมก่ ต้วแลไม่หน น้าํ ก็ไมท่ ่วมจรง

ภาคอธบาย ๑๙๕ 0. ๙๖ หรอํ ถไทำมายาให!้ หน!ปน!สอ์ จะ!ซาก’'ด ถาไม่กล‘วแลไมห่ น เสอ์ ก็ไมก่ ’'ด !พราะ!สอไมม่ มแ่ ตม่ ายาที่ทำให้!หน!ปน!สอ์ !ทา่ นน้ั แตถ่ าผูถ้ กหลอกตกใจว่ํง หน ก็อาจเกดิ อนิ ตราย!พราะ!หตอน เช่นหกลม หรอ “ ดิผอ” เปนตน ตามคำท!่ี ล่ากน่ วา่ กห็ ลอก กด็ ู!ปนทำนองอย'างน ไม่ปรากฏในคำ!ลา่ บอกว่าก!็ จ้า ทำรำยอนได้ ฟนแต'หลอกใหต้ กใจกล’'ว!ท่านไ!. “ สรร:ชอบในส’ะสระศร . สระซอน กล่าวว่า!ปนหนองบธุ]อยู่บน!ซๅ อ. ๙ฟ่ ไกลาส เปนทเกดิ เดมิ ซองหงส์ (ออท่านคอยาว!รยํ วชงอิ'งกฤษ!รยํ ก รผ& ฅ) อ. ๙๘ แลกล่าวอินว่า หงส์ทงหลายย'อมพากไ!ไปย''งสระนทกุ ๆ บในฤดูไซ่ หรอล่อน ฤดูมรสุม. “ เล่าสูบ่ ุตรทารหลานเหลน,,. “ ทาร” แปลวา่ !ม่ย. “ วา่ ยทกนกสทกอกทก,,. “ ท ก ” มอวาม!ปน๒ น''ย ออ ( 8 ) คๅํ เซมรแปลว'านํา้ ( ๒ ) อาการความ!ตนแห'งอก. อ. ๙๙ “ ปลาถกึ ทลู ถามความไป,,. “ ถ ก ” เปนคำไทยเล่า. แปลวา่ ตวผู้ ใช่สำหร*'บส''ตว์!ทา่ นั้น เช่นปา้ ถกแปลว่ามไต'วผู!้ ปนตน. อ. ๑๐๐ “ ขาหรอคอพญามกระ,,. “ มกระ” เปนซอส''ตวน์ ํา้ บางซนด ก็0 ปลาฉลาม!ปนตน แล!เปล!ปนคำท!่ี ราใชว่ ่าม''งกรดิวย่ มกร!ปนพาหนะซอง พระวรณุ เจ้านา. อ. ๑๐ ๑ “ เพราะพระวารุณวลลภะ, . “ วารุณวี ''ลลภะ” เปนนาม ๆหนงซอง พระวรุณ. อ. ๑๐!®) เดชะพระมหากาละ . “ มหากาล” เปนนาม ๆ หนงซองพระกิศวร. อ. ๑๐๓ “ /มฑหราะธพาตรุแะถววศถวนชนต,ล.1นห“ลวาศมวซ\\ ต” เปนนาม ๆ หนงซองพระวร’อ!. อ. ๑๐๔ “ อ. ๑๐๕ “ มหาธาต”ุ แปลวา่ ทองคำ. อ. ๑๐๖ “ ปราสาทชาตรปจบพา,,. “ ซาตรปุ ” แปลว่าทองคำ 4สูง4สง,นง^อมเย4ยม]เทสยู่ มนค . “ นอ” แปลวา่ ภเุ ซา.

๑๔๒ ภาคอธบาย อ. ๑๐๘ “ หรณภศ์ าลามาฬก,,. “ หร'ลเย์” แปลว่าทองคำ (น าน ๆ มแปลวา่ เง ิน บ า ง ) . อ. ๑๐๘ “ สกาวแกวแกมทองส่องใส” . “ สกาว” คอขาว. อ. ๑๐๔ ‘ ดู'สดมภช์ มเดนเพลนใจ,,. “ สดมภ”์ แปลวา่ เสา. อ. ๑๑๐ “ ดารกิ าภาแพร,ิวเพรศิ สน,,. “ ดารกา” คอดาว. อ. ๑๑๑ “ เสย์ งตริงภด์ ังเยยงเสย่ งฆอง', “ ตะร*'งค', แปลว่าคลน. อ. ๑๑!ธ) “ ดันผูร้ เู ริองเมองไร,,. “ เมองไร” คอํ เมองทอง. อ. ๑๑๓ “ เหมอนฃวงแคน่ มานา่ แค3น,,. “ ขวง” แปลวา่ ผ. อ. ๑๑๔ “ สอ่ แหลง่ แสนหลากสากษ,,. “ สากช” แปลวา่ ผู้เหน็่ ดว้ ยตา. อ. ๑๑๔ “ ตองลลาใปเกลองค” . จงสง่ เกตว่า ลลา เปนคำ๒ คำ คอ “ ล ” กบ “ ลา ” ไม่ใช่ลลา. อ. ๑๑๒ “ นางค่อเยาวเรศเนตรขำ” . “ เยาวเรศ” คำนปทานุกรมแปลวา่ “ นาง” ล ุ่น ๆ แตร่ ปศ่พทช์ ่อบกล อ. ๑๑๘ “ ยลแกงยามหงายฉายพา,,. “ แ ล ง” คอพระจนั ทร์. อ. ๑๑๘ “ หาเดอนเพอนเถนเดนดน” . “ เดอน” คอพระจนั ทร.์ อ* ๑๑๔ “ พระศลุ ศริมานฉานฉาย” “ ศรมาน” แปลว่าม่ส่งิ เปนคำเรยก พระอิศวร พระนารายณ์ ทไวกเุ วร แลผ้เู ปนเจนั ปนใหญ่ทวํ่ ๆ ไป. อ. ๑๒๐ “ จวบขณะพระศวะพระศวา” . “ ศวา” เปนเพศหญิงแห่งศ*'พท ศวะ ป.ี ๑๒๑ ‘ฟ”รนิผนาากมบเรยร“กร\"พพระตๆอผุม,าช์ *ในย\"ตส,ำแ,,,ห.น่งทเซเปาหนมิซาาลย*ายพนรนะมอน่ ิศาวมรว.า่ กุษบรรพต เปนชนก ซองพระอมุ า.

ภาคอธบาย ๑ ฟฟ้ 0. ๑ ๒ ๒ บ่างบ่ศุบดตรเนตร “ ป ศุบดี” แปลว่าเจาแหง่ ส'ตว้, เปนนาม -พ1.-ร.-ะอ.ิศวรร ี ? ค๐ำว’่า.ภ.ูต.บ.ด.อี .กค0 ไํ หน4ง- แ..ป.Iลว่า1 เจVาแห?่งภูต ก๘๋เ็ ป,นามพระอคิ วร เหมอนกน พระอศวรเปนเจาแห่งปศแุ ลเจาแหง่ ภูต จงหา่ มไดอย่างในเรอี งน. 0. ๑๒๓ “ ตรไรพลางพระศุลฅรโลจน” . “ ตรีโลจน”์ แปลวา่ สามเนตร. 0 . ๑๒๔ “ จรจากฝากมหากานน” . “ กานน” แปลว่าบา. 0. ๑๒๔ “ หนงึ นางนกเลยงเยียงม” . “ นางนกเลยง” คอนางศกนตลา มเหสที าวทษยน่ ต มเ่ รีองวา่ คจงั หนิงฤดีวสิ วามติ รทำตบะเสยี วา!าญจนรอนถง พระอนิ ทร์ ๆ ไห่นางอํจฉราลงมายวน ฤดีหลงจนเสียตบะ นางมครรภคลอด ลุกทงไว้แลวกลบิ ไปลวรรค ม่ศกุนตะ ( น ก ) มาเลยงเดกไว้ เดกี จงไดาี !อว่า นางคกุนตลา แปลวา่ นไงนกเลยง. 0 . ๑๒๖ หนงเวทรรภศรบรณ, . “ ไวทรรภ” แปลวา่ นางแห่งกรุงวิทรรภ์ คอนางทมบนั ดี ผู้เปนมเหสพี ระนล. 0. ๑๒๓) กอก0 อมเรอโหก]เบหง” . “ ไบห่ง” แปลว่าไมน่ าน. 0 . ๑๒๘ “ เหยี มทุกฃเ็ ทยมผามาพงิ ” . “ เห ยม ” แปลว่าเหตุ. 0 . ๑๒ฟ “ ยศศไโ)ตอ*คคฐานนานเนยร” . “ นานเนยร” หมายความวา่ ไมม่ มานาน (เนยร = นริ ) 0 . 9 ๓ 0 “ พบพานกานดาลาลด” . “ ลาลด” แปลวา่ ลหอย. 0 . ๑๓๑ “ เลง็่ พไาฅรล์ ไาษณ์นางพางอนิ ท “ุ อนิ ท”ุ แปลวา่ พระจนั ทร์. 0. ๑๓๒ “ กมตั รอยเยาเนาเรอน” . “ กชํตร”ี แปลวา่ นางกบฅั ริย์ ใจความตรง นมอ่ ธบายวา่ คนในตระกลุ พอ่ คาม่วรรณต้ํา จะกำเริบเอานางกษ\"ตริยช่ งเปนคน วรรณลุงไปเสียงไว้ในเรอี นน'นผิดแบบแผนประเพณตลอดถงพระเวท บับว่า เปนบาป. 0 . ๑ฉาดว “ เหมอนเอาไยบัทมมดั ชำง” . “ ไยบทม์” แปลว่าไยบวั

©๙ฟ ภาคอธบาย อ. ๑๓๔ “ ใครแ่ ฉละอกเลน่ เช่นหม” . เมอกำล'งแตง่ กลอนน ในเวลาอา่ นทวน ไดม้ ิผทุ 'กวา่ เร้อื งนํ้กลา่ วว่าเปนเร้อื งแชก เหตุใดจงากร'แฉละหมู ผุแต่งคด ว่าเมอพมพ์หน'งล่อนแล่,ว อาจถกท'กเช่นนอก่ หลายราย จงเห็นควรจะชแจง ไวบ้ าง. เรื้องนเนอเร้อื งเดมิ เปนเร้อื งแชฑฮนิ ดุ แลแชกน'นมหลายพวก ถาชะ กล่าวใหเ็ ช้าใจเรอ้ื งแชกทุกประเภทกเ็ หน็ จะต่องมสิ มดุ เล่มโต ๆ อ่กเล่มหนงจงจะ พอเลา่ ยอ่ ๆ ได อ*'นทจี่ ริงคำวา่ แชกน''นภานาไทยเดมิ กแ็ ปลว่าคนมาจากดาวอน เทา่ นั้น คำทเี่ ราใช้วา่ “ แช กเม อง” เดยวนใชต้ รงตามความเดิม. แชกเกล่ยดหมนู น้ั แชกอล่ ลามหริอที่เรยิ กว่าแชกมหะหมด แชกล่นดไู ม' เกล่ยตหมยู งกว่าส'ตว่ อ์ ื้น พวกที่มิ “ วรรณ ” สงู แลถอเครง่ ย่อมไม่กนเนอ ส*'ตว์เลย ไม่วา่ หมหู ริออะไรหมด แต่พวกที่ “ วรรณ ” ทีา่ หรอิ ไม'เครง่ ย่อม กนเนอส\"ตว่ ร์ วมทโงหมูตว่ ่ย. อนงควรเปนท่ีเชา้ ใจก*'นวา่ เรื้องนเนอเร้ืองเดมิ แชกก็จรงิ แตใ่ นทีน่ ไทยแตง่ สำหร''บไทยอ่าน จงกลายเปนไทยยง่ํ กวา่ แชกแปลงขๅดิ ทา่ นอยา่ ลม่ วา่ เรือ้ ง รามเกข็ รตนน้ ก็เร้อื งแชกลน่ ดุ แต่พระรามทำอะไรหลายอยา่ งท่ีแชกโม่ทำ อ. 8๓๕ “ สาสิห์หมเสือเนอรา่ ย” . วาฬมคิ แล วฺยาลมฤค คอสไตว้ชงอนสไคว์ , * *อนื้ เปนอาหาร ไดิแก'เลอ่ เปนตน่ เหล่านเ3 - ร1 ิยกวา่ ••เน3 อราย อ. ๑๓๖ “ อาอโสกบ ่ราศโศกโชคชน,,. คำกลา่ วแก'ต,นอโศกทำนองนไดแ้ ต่ง ไวห้ ลายมแล่วในพระนลคำฉ'นท่ ครง้ํ ้ํนิลองเอามาวา่ เปนกลอนดบุ าง กลอนสู้ ฉ่นท์ไมไ่ ดแ้ ต่เมอลองอา่ นทวนดุก็เหน็ วา่ พอไปไดิ จงเอาลงไวใ้ นทน. อ. ๑๓ฟ่ “ อาศรว่ ตโศกโบกบฅ้ ร,, วฅ้ โศก เปนชอต่นอโศกอ่กชอ้ หนง อโศกแปลว่าไม่มิใศก แลตน่ อ'โศกกค็ อต่นไมิทเี่ ราม'1กเริยกก''แ วา่ ต่นโศกนเอง. อ. ๑๓๘ “ จงสูจกิ สมสมญา,,. “ สมญา” แปลว่าชอ. อ. ๑๓6 “ ชาตศิ วาสามานย์พาพ’ไพร,,. “ ศวา” แปลว่าหมา พาฬ แปลวา่ อ. ๑๔๐ ส‘*‘'พตวงก์ อนสา*ร'ตทวอ์ไนวเปดนาอาวหใารดจ,,’(’ แลแปลว'างุกไ็ ด)้ . . พระยมเปนโลกบาลประจำทศใต.

ภาคอธบาย ๑& & อ. ๑๔® “ พวกภลลหนชาฅกาจกลา,,. “ ท ิล ล ”์ ฟนชอ้ื ขนซาวบาจำพวก หนง กลา่ ววา่ !ปนพวกดุรไย เลย่ งขพดไยการฆ่าส*'ตค์ แล'โจรกรรม!ปนพน. อ. ๑๙๒ “ มลไรแ้ ลสอาตปราศผง,, 1มล ” คอมลทนิ . อ. ๑๔ ๓ “ ทรามวยไทตยามายน,,. “ ไทตยา” คอนาง!เทตย.์ อ. ๑๔๔ “ กวาหญงทํวแควนแดนสาม,,. “ แดนสาม” หรอ สามภพ สามโลก เหลา่ นหมายความว่า โลกสวรรค์ 8 โลกมนุษย์ ® โลกบาดาล 8 . อ. ๑๔ ๕ “ พบพานเพอนปา่ หนาลง,,. รากษสแลอสรู ประเภทอน ๆ นนกล่าววา่ มมากทต่ี ,ว!ปนคนหนา!ปนส*ตว์ หรอรปสต่ วหนาคน มล'กษณะวิปริตต่าง ๆ ผดิ ก*'บล*'กษณะเทวดาแลมนุษย์. เทวดาน*'นรปู รา่ งอยา่ ง!ด้ยวก*'บมนุษย์ เพราะมนุษย!์ ปนผูแ้ ต่งหนังล่อจง บ*'ญญตให้!ทวดามล่ ก่ ษณะรูปรา่ งอย่าง!ดยํ วก*'บตน. อ. ๑๔ ๖ “ อุกหลุกไล่กงรงํ แก, ก’ง :ะะ ก',น. อ. ๑๔ ๗ “ เหลยวเฉวยงแลส ดารำคน,,. “1ฉว่ยง” แปลว่าซไย“สดำ” แปลว่าๆ)วา. อ. ๑๔ ๘ “ เปลยนเหนเปนไวราค,,. “ ไวราค” คอฤษผูป้ ราศจากราคะ ในทนคอ รากษสที่แปลง!ปน'โยค, อ. ๑ ๔ ฟ “ พลางเขาปลุกพญาสาม,,. ตรงนใน'ๆ)ถ)ะทน่ี ัIIปนร่าง ผแู้ ต่งเคยลุก ถามวา่ หิวๆ)าดแลว่ ทำไมจง!ร)ไปลกนวั ได้ ผแู้ ตง่ ตอบวา่ !หนจะกล’บทิดก'นกระม*'ง. อกแห่งหนงมผู้ถามว่าเหตุใดนางกนก!รขาจํงรจู้ ’กชออมรสิงห์ ไม่!หน์ กลา่ ว ทไหนว่าไดบ้ อกชื้อให้นางทราบ ผแู้ ตง่ ตอบว่าไมท่ ราบว่าทราบไดอ้ ยา่ งไร ( แล ไม!่ ห็น่ จำ!ปนจะ!พมิ กลอน!พอให้ขอนแจ่มแจไขน ).

ป,กผกุ 5ม ฟเ้ ขป (1 เล■ ขบ' 1’อก' ก”าแหน.งชหน่ ;า ) ----------- ^*?------------ คำนำ การพม่ พํหน'งสอ่ กนกนครนิ ผแู้ ตVเดVอบให้ผูอ้ นตรวจต'วเรยี งพมพท์ านก'บ ตนฉบบํ ผู้ตรวจแสดงความเหน้ วา่ คำกลอนนิใช่ศ'ํ พทหลายศ'พทซ์ งึ ผ้อู ่านบางคนอาจไมเ่ ต่าใจ เพราะคำแปลในภาคอธบิ ายยง่ นิอยนก เหน้ ควรเตมปทานกุ รมซนอกสว่ นหนงิ ผูแ้ ตง่ ตอบวา่ ตามใจ ผู้ตรวจจะเกึบเอาศพ่ ทํไหนมาแปลบางกซ็ วยเก็บแลชว่ ยแปลให้ ตลอดไปเถิด ปทานกุ รมสิงเซปมก่ ำเนดิ ดวยประการฉนิ — น. ม. ส. กณฐ ๖ ๘ . คอ. คาแหว ๒ ๑ . เซมแซงยงน''ก. กลิ ยาณ ๑ ๓ ๒ . นางงาม. ช ณ1ทก ๑ ๓ ๓ . ประกอบดวยความตรีา’ข. กาเดา ๖ ฟ .่ ร,อน. บางแห่งว่า เซลา. ฉวาง ฟ๔ . กว่าง. ไพรฉวาง บากวา่ ง. การอ ๖๓!. เซ็ถ๋ )ฺ ใจ, ซดสน. กนทด ๔ ฟ. พอใจ, พีงใจ. ขาวสาร ๔ ๒ . ตา่ วมประไยซน์ยํง่ . ( &นเ่ 16ป-]ฬ. 1ฬ. ^11113.1118 ) ขอน ๆ ๒ ๐ . บนบวนใจพล่ ก. ไฉไล ฟ๔ . งาม. ด รางซาง. เฃ1อ ๑ ฟ. เจ*า, ท.าน (บุรษุ สรรพนาม) ช๐าง^อ ๓!๒. แสนยา'ก, แลนลำบาก. คนเสอ ๘ ๘ . คนกลา, คนสามารถ. ฌาน ต่!. ความเพ่งใจจนเกิดสงบ. ครรชด ฟ๒ . คำรน. รปุ เดม คช้ ช่ ่ต. เซยี่ วฌาน ซ5าซองในกิจน.ิ คารพ ๑ ๒ ๐ . คำเดยวกํบ เคารพ. คารพ ดาย ๑ ๓ ๑ . เปลา่ . หาดาย หาไม่ไห.้ เปนรปู บาล. เคารพ เปนรป ล0สกฤต. ดายแด เปล่าใจ, เปลยี่ วใจ.