ปณิทาน

สืบสานพระปณิธานกองทนุ พัฒนาเด็กและเยาวชนในถ่ินทรุ กนั ดาร

คำ� น�ำ เน่ืองในวโรกาสอันเป็นมิ่งมงคลแห่งปีพุทธศักราช ๒๕๕๘ ที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯสยามบรมราชกุมารี ทรงเจรญิ พระชนมายคุ รบ ๖๐ พรรษา ในวนั ที่ ๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๘ ดว้ ยความตระหนกัและซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อม ท่ีพระองค์ทรงมีต่อปวงชนและการศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั และการศกึ ษาตลอดชวี ติ ตลอดมา สำ� นกั งาน กศน.จงึ รวมพลงั รว่ มคดิ รว่ มสรา้ งสรรค์ เรยี บเรยี งพระราชกรณยี กจิ ของพระองคท์ า่ นทเ่ี กยี่ วกบั การเรยี นรตู้ ลอดชวี ติ จดั พมิ พเ์ ปน็ หนงั สอื ๑ ชดุ ในชอ่ื วา่“สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี กับการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต” เพ่ือเผยแพร่พระเกียรติคุณของพระองค์ท่าน และเป็นข้อมูลสารสนเทศให้ผู้เก่ียวข้องใช้เรียนรู้เพ่ือตามรอยพระบาทต่อไปหนงั สือชดุ น้ี มี ๖ เลม่ ดังนี้ เล่ม ๑ “พระมหากรุณาจากเจ้าฟ้านักอ่าน สู่ห้องสมุดประชาชน “เฉลิมราชกุมารี” กลา่ วถงึ เร่อื งราวเกยี่ วกบั พระราชประวตั กิ บั การรกั การอา่ นความเปน็ มาของหอ้ งสมดุ ประชาชน“เฉลมิ ราชกมุ าร”ี ตลอดจนความโดดเดน่ ของหอ้ งสมดุ ประชาชน “เฉลมิ ราชกมุ าร”ี แตล่ ะแห่งท่ที รงเสดจ็ เป็นประธานเปดิ และใช้งานแลว้ เล่ม ๒ “สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี กับการพัฒนาศูนย์วิทยาศาสตร์เพ่ือการศกึ ษา” กลา่ วถงึ เรอ่ื งราวเกยี่ วกบั การสบื ทอดความสนพระทยั ดา้ นวทิ ยาศาสตร์ พระราชกรณยี กจิ ดา้ นวทิ ยาศาสตร์พฒั นาการของศนู ยว์ ทิ ยาศาสตรเ์ พอ่ื การศกึ ษา ทงั้ ๑๙ แหง่ กจิ กรรมตามรอยพระบาทดา้ นพฒั นาคนไทยดว้ ยวทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี เรอ่ื งราววฒั นธรรมทศี่ นู ยว์ ทิ ยาศาสตรเ์ พอื่ วฒั นธรรมและการศกึ ษารอ้ ยเอด็ เลม่ ๓ “สบื สานปณธิ าน กพด.” กลา่ วถงึ เรอ่ื งราวเกยี่ วกบั ความเปน็ มาของโครงการพฒั นาเดก็ และเยาวชนในถ่ินทุรกันดาร (กพด.) พระมหากรุณาธิคุณที่มีต่อภารกิจของ กศน.บนพ้ืนท่ีสูง แนวทางการด�ำเนินกิจกรรมของกศน. ท่ีเกีย่ วข้องกับงาน กพด. แนวปฏิบัตทิ ด่ี ี ๕ ดา้ น ภารกิจการประชุมวชิ าการ ๓ ทศวรรษ เลม่ ๔ “โครงการเฉลิมพระเกยี รติสร้างปา่ สรา้ งรายได้ ตามพระราชดำ� ริสมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกุมารี” เป็นเรอื่ งราวเกย่ี วกับความเป็นมาของกิจกรรมหลกั ในการจัดกระบวนการเรียนรู้ของ กศน.ทนี่ ำ� ไปสกู่ ารสรา้ งปา่ สรา้ งรายได้ กรณตี วั อยา่ งผลการทดลองจดั กจิ กรรม การขยายพนื้ ทดี่ ำ� เนนิ งาน สจู่ งั หวดั เชยี งใหม่ตาก นา่ น และแมฮ่ อ่ งสอน ในอันท่ีจะน�ำไปสกู่ ารสร้างอาชพี ตอ่ ไป เลม่ ๕ “ กศน. ตามรอยพระบาทอุปนายิกา : ผอู้ ำ� นวยการสภากาชาดไทย” กลา่ วถงึ เรอ่ื งราวเกย่ี วกบัความเป็นมาของอุปนายิกาผู้อ�ำนวยการสภากาชาดไทย เส้นทางพัฒนาสู่อาสายุวกาชาด กศน. ความภาคภูมิใจในการเดินตามรอยพระบาทอุปนายิกา เสยี งสะทอ้ นถึงความซาบซงึ้ ใจของผู้ทไ่ี ด้เปน็ สว่ นหนึ่งของกิจกรรมนี้ เล่ม ๖ “พระบารมปี กเกลา้ ฯ กศน.” กลา่ วถงึ เร่ืองราวเกี่ยวกบั ความร้สู ึก ความประทบั ใจในพระองคท์ ่านท่ีมีพระกรณุ าธคิ ุณตอ่ พวกเราชาว กศน.อันเก่ียวเน่ืองกบั ประวัติการทรงงาน กศน. (พ.ศ.๒๕๓๓ ถงึ ปัจจุบนั ) ภารกิจท่ีกศน. ด�ำเนนิ การสนองพระราชด�ำริ และภารกิจทพี่ ระองค์ทรงมอบหมายใหท้ ำ� กจิ กรรมเด่นๆ ท่ีพระองค์ทรงใหก้ ารสนับสนนุ เช่น กจิ กรรมสง่ เสริมการรหู้ นงั สือ

ส�ำนักงาน กศน. มีความคาดหวังเป็นอย่างยิ่งว่า หนังสือ ชุด “สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯสยามบรมราชกุมารี กับการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต” ท่ีจัดท�ำข้ึนน้ี จะเป็นอีกช่องทางหน่ึงในการเผยแพร่พระเกียรติคุณของพระองค์ท่านท่ีมีต่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต และยังเป็นสื่อท่ีช่วยให้เกิดการเรียนรู้ตลอดชีวิตผา่ นห้องสมุดประชาชน “เฉลิมราชกมุ าร”ี หอ้ งสมดุ ประชาชนจังหวดั /อ�ำเภอทกุ แหง่ และหอ้ งสมดุ ท่ัวไป (นายสุรพงษ์ จ�ำจด) เลขาธิการ กศน.

คำ� น�ำ ปีพุทธศักราช ๒๕๕๘ เป็นโอกาสเจริญพระชนมายุครบ ๖๐ พรรษา ของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกมุ ารี พระผทู้ รงมพี ระมหากรณุ าธคิ ณุ ตอ่ งาน กศน. อยา่ งหาทสี่ ดุ มไิ ด้ จากการทพี่ ระองคท์ รงสนพระทยัและมีพระราชหฤทัยมุ่งมั่นช่วยเหลือเด็กและเยาวชนตามโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถ่ินทุรกันดาร (กพด.)ในศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” (ศศช.) ให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีข้ึน นับเนื่องมาแต่ปีพุทธศักราช๒๕๓๙ จากหนึ่งศูนย์การเรียนฯ ของก่ิงอ�ำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน ด้วยพระบารมีและพระเมตตาแห่งพระองค์ท่ีแผ่ไพศาลแกง่ าน กศน.บนพ้นื ทสี่ งู ในปจั จุบันมโี ครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในศูนยก์ ารเรียนชมุ ชนชาวไทยภเู ขา“แม่ฟา้ หลวง” (ศศช.) ถึง ๒๗๖ แห่ง กระจายอย่ใู นพื้นท่สี ูงของจังหวดั น่าน เชียงใหม่ ตาก และแมฮ่ ่องสอน ด้วยส�ำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์ท่ีมีต่องาน กศน.ดังกล่าว ส�ำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย จึงได้จัดท�ำเอกสาร “สืบสานพระปณิธาน กพด.” ข้ึน โดยมีวัตถุประสงค์เพอื่ เผยแพรพ่ ระราชกรณยี กจิ ในการพฒั นาเดก็ และเยาวชนในศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ า้ หลวง” (ศศช.)ให้มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีข้ึน และเพื่อถ่ายทอดการด�ำเนินงานของครูผู้ปฏิบัติงานสืบสานพระปณิธานในงาน กพด.ของสมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ส�ำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย หวังเป็นอย่างย่ิงว่าเอกสาร “สืบสานพระปณิธาน กพด.” นี้จะเป็นประโยชน์และท�ำให้ผู้อ่านทุกท่านได้ร่วมส�ำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกมุ ารี สบื ไป สำ� นักงานส่งเสรมิ การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัย มนี าคม ๒๕๕๙



สารบัญเรื่อง หนา้ คำ� น�ำ ๑สารบญั ๒บทท่ี ๑ บทน�ำ ๓ พระปณิธานในสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกมุ าร ี ๖ เรม่ิ ต้นงาน กองทุนพฒั นาเด็กและเยาวชนในถ่นิ ทุรกันดาร ๑๑ กศน.บนพ้นื ทสี่ ูง ๑๗ งานพระราชดำ� รทิ ี่ กศน. ๑๙บทที่ ๒ พระมหากรุณาธิคณุ ทมี่ ีต่อ กศน. บนพื้นท่ีสูง ๒๑ ด้านสงิ่ กอ่ สร้าง ๒๓ ดา้ นวสั ดุ ครภุ ัณฑ์ และสื่อการเรียนการสอน ๒๔ ดา้ นค่าตอบแทนครู ๒๘ ดา้ นการพฒั นาครู ๒๙ ด้านอาหารกลางวันและอาหารเสริมส�ำหรบั เด็ก ๓๑ ด้านกิจกรรมสง่ เสริมอาชพี ๓๗ ด้านขวัญและก�ำลงั ใจต่อครแู ละผูป้ ฏิบัตงิ าน ๔๐บทท่ี ๓ การด�ำเนินงาน กองทุนพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกนั ดาร ๔๒ ในศนู ยก์ ารเรียนชุมชนชาวไทยภเู ขา “แม่ฟ้าหลวง” ๔๔ กิจกรรมด้านโภชนาการและสุขภาพอนามยั ๔๕ กจิ กรรมดา้ นการศึกษา ๔๖ กจิ กรรมด้านการส่งเสริมอาชพี ๔๗ กิจกรรมด้านการอนรุ กั ษ์ทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดล้อม ๔๙ กจิ กรรมดา้ นการอนุรกั ษส์ บื ทอดวฒั นธรรมและภูมิปญั ญาทอ้ งถนิ่ ๘๓บทที่ ๔ แนวปฏิบตั ิท่ดี ี กองทุนพัฒนาเดก็ และเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร ๕ ด้าน แนวปฏิบัติท่ดี ี กองทนุ พฒั นาเดก็ และเยาวชนในถิ่นทรุ กันดาร ปี ๒๕๕๖ แนวปฏิบัติทดี่ ี กองทุนพฒั นาเด็กและเยาวชนในถนิ่ ทรุ กันดาร ปี ๒๕๕๗

บทที่ ๕ การประชุมวชิ าการ กพด. ๑๑๕ การประชุมวชิ าการ สามทศวรรษกองทนุ พฒั นาเดก็ และเยาวชนในถนิ่ ทรุ กนั ดาร ตามพระราชด�ำริ สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ปี ๒๕๕๓ ๑๑๖ การประชุมวชิ าการ การพัฒนาเด็กและเยาวชนในถ่นิ ทรุ กันดารตามพระราชดำ� ริ สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ปี ๒๕๕๖ ๑๑๙ การประชุมวิชาการ การพฒั นาเด็กและเยาวชนในถ่นิ ทรุ กนั ดารตามพระราชด�ำริ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ปี ๒๕๕๗ ๑๒๐ รปู แบบการจัดการประชมุ ๑๒๒บรรณานุกรม ๑๒๕คณะผูจ้ ัดท�ำ ๑๒๗

บทที่ ๑บทนำ�

พระปณธิ าน ในสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี “...ตงั้ แตเ่ กิดมาจ�ำความได้ กเ็ ห็นท้ังพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยูห่ ัว สมเดจ็ พระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถและสมเดจ็ พระศรีนครนิ ทราบรมราชชนน ี ทรงคิดหาวิธีการตา่ ง ๆ ท่ีจะยกฐานะความเป็นอยขู่ องคนไทยใหด้ ีขนึ้ได้ตามเสด็จเห็นความทุกข์ยากล�ำบากของพี่น้องเพื่อนร่วมชาติ ก็คิดว่าช่วยอะไรได้ควรช่วย ไม่ควรนิ่งดูดาย เมื่อโตข้ึนพอมีแรงท�ำอะไรได้ก็ท�ำไปอย่างอัตโนมัติ โดยท�ำตามพระราชกระแสหรือท�ำตามแนวพระราชด�ำริการชว่ ยเหลือประชาชนเป็นหน้าที่ของสถาบนั พระมหากษตั ริย์ ต้องทำ� ประจำ� อยู่แลว้ อนึง่ การช่วยเหลือคนที่ตกทกุ ขไ์ ดย้ ากนั้น ก็สอดคล้องกับค�ำสอนในพทุ ธศาสนาดว้ ย ผทู้ ่ที �ำบุญย่อมไดร้ ับความอ่มิ อกอิม่ ใจ คือได้บญุ ...” (พระราชทานสมั ภาษณแ์ กผ่ บู้ รหิ าร กปร. คดั จากหนงั สอื มณพี ลอยรอ้ ยแสง พ.ศ. ๒๕๓๓) “....เราตอ้ งการใหท้ กุ คนมคี วามมนั่ คง มคี วามเปน็ สขุ อยดู่ กี นิ ดี มโี อกาสในชวี ติ ทจ่ี ะไดร้ บั ความรู้ แลว้ กฝ็ กึ ฝนความสามารถ สามารถที่จะสร้างความก้าวหนา้ ให้แกต่ นเองได้ ใหเ้ ท่าเทียมกนั ทกุ คน ...” (พระราชด�ำรัสพระราชทาน เมอื่ วนั พฤหสั บดที ี ่ ๒๗ เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๓) พระราชด�ำรัสของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ท่ีได้อัญเชิญมานี้ แสดงให้เห็นถึงพระราชหฤทยั มงุ่ มน่ั ทจ่ี ะชว่ ยเหลอื ประชาชนทกุ หมเู่ หลา่ โดยเฉพาะผยู้ ากไรแ้ ละดอ้ ยโอกาสในทอ้ งถนิ่ ทรุ กนั ดารดว้ ยพระองค์ได้ทรงเรยี นรแู้ ละพบเหน็ สภาพชีวติ และความเป็นอยขู่ องประชาชน ทรงทราบถึงปัญหาความยากจน ปัญหาสขุ ภาพอนามัย ความขาดแคลนอาหาร การเจ็บป่วย ทรัพยากร ธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมเส่ือมโทรม มาตั้งแต่ยังเยาว์พระชนั ษาในระหว่างทที่ รงโดยเสดจ็ พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ไปทรงเยย่ี มราษฎรในท้องถนิ่ ทุรกนั ดารทั่วทุกภาคของประเทศไทย 2

เริ่มตน้ งาน กองทนุ พฒั นาเด็กและเยาวชนในถิน่ ทรุ กนั ดาร สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเริ่มงานพฒั นาเด็กและเยาวชน ในปี พ.ศ. ๒๕๒๓โดยมุง่ ไปท่ีปญั หาเด็กนกั เรยี นขาดอาหาร ทรงทำ� เป็นโครงการทดลองในโรงเรียนตำ� รวจตระเวนชายแดน ๓ แหง่ คือ ๑.โรงเรียนตำ� รวจตระเวนชายแดนบา้ นหนองแจง ตำ� บลศรมี งคล อ�ำเภอไทรโยค จังหวัดกาญจนบรุ ี ๒.โรงเรียนตำ� รวจตระเวนชายแดนบา้ นท่งุ ศาลา ตำ� บลป่าหวาย อ�ำเภอสวนผึ้ง จังหวดั ราชบรุ ี ๓.โรงเรียนต�ำรวจตระเวนชายแดนบ้านคอกอ้ายเผือก ต�ำบลไชยราช อ�ำเภอบางสะพานน้อย จังหวดั ประจวบครี ขี ันธ์ 3

โดยใช้ช่ือว่า โครงการอาหารกลางวันผักสวนครัว ซึ่งในระยะต่อมามีการส่งเสริมให้มีการเล้ียงสัตว์และปลกู ผกั สวนครวั ดว้ ยจงึ เรยี กชอ่ื ใหมว่ า่ “โครงการเกษตรเพอื่ อาหารกลางวนั ” โดยมพี ระราชดำ� รสั ถงึ การเรมิ่ ตน้ งานวา่ “...ในระยะแรกเริ่มขึ้นด้วยความสนใจที่จะศึกษาในเร่ืองวิธีการท่ีจะพัฒนาบุคคลท่ีอยู่ในท้องถ่ินทุรกันดารเมื่อแรกเร่ิมคอื ประมาณพฤษภาคม ๒๕๒๒ ถึง ๒๕๒๓ ประมาณน้ัน ได้มีความสนใจในเร่อื งนีแ้ ต่วา่ ยังไม่ได้มีความรู้ในหลักการและวิธีการที่จะปฏิบัติมากนัก จึงหาโอกาสท่ีจะศึกษาโดยการขออาศัยโรงเรียนในสังกัดต�ำรวจตระเวนชายแดนเป็นแหล่งที่ศึกษา เพราะว่าเห็นว่าโรงเรียนในสังกัดต�ำรวจตระเวนชายแดนน้ันเป็นโรงเรียนในเขตท้องถิ่นที่ห่างไกลการคมนาคมและมีภาวะท่ียากล�ำบากต่าง ๆ ในตอนเร่ิมต้นก็มุ่งไปในแง่ท่ีว่าท�ำอย่างไรเยาวชนที่อยู่ในวัยศึกษาเล่าเรียนอย่างน้ันจะมีสุขภาพพลานามัยแข็งแรงสมบูรณ์ พร้อมท่ีจะสร้างเสริมสติปัญญาเพ่ือการศึกษาและพัฒนาตนเองให้เป็นประโยชน์ต่อภูมิล�ำเนาและสังคมสืบ ต่อไปในการจัดการก็ได้ทดลองเริ่มด้วยการให้การศึกษาและชว่ ยเหลอื ในทางดา้ นเกษตร...” 4

นบั แต่เริ่มทรงงานพัฒนาเดก็ และเยาวชนถน่ิ ทุรกันดาร ตั้งแตป่ ี ๒๕๒๓ เปน็ ต้นมา ได้ทรงขยายงานเพมิ่ ขึน้ ครอบคลุมและสอดคล้องกบั สภาพและปญั หาในทอ้ งถนิ่ ทรุ กนั ดาร ซ่งึ ไดแ้ ก่ ๑. โภชนาการและสุขภาพอนามยั ๒. การศกึ ษา ๓. การสง่ เสรมิ อาชีพ ๔. การอนรุ กั ษท์ รัพยากรธรรมชาติและสง่ิ แวดลอ้ ม ๕. การอนุรักษว์ ฒั นธรรมทอ้ งถ่นิ 5

กศน. บนพื้นท่สี งู

การจัดการศึกษานอกโรงเรยี นส�ำหรบั ชุมชนบนพน้ื ทสี่ งู ชุมชนบนพื้นท่ีสูง หรือชุมชนชาวเขา มีลักษณะพิเศษท้ังในทางภูมิศาสตร์ วัฒนธรรม และสังคม ท่ีเป็นเอกลักษณข์ องกลุ่มชาติพนั ธ์ตุ นเอง ชุมชนชาวไทยภเู ขาเหลา่ นัน้ สว่ นใหญต่ ง้ั อยู่ตามภูเขาห่างไกล การคมนาคมยากล�ำบาก จึงเป็นชุมชนท่ีดอ้ ยโอกาสในการพัฒนาและการศึกษา แม้วา่ สภาพชุมชนบนพ้นื ที่สงู หลายแห่งในปัจจุบนั ได้เปลี่ยนแปลงไปบ้างแล้วก็ตาม แต่ประชาชนเหล่าน้ียังคงประสบปัญหาอยู่มาก ซึ่งในบางปัญหาย่ิงมีความซับซ้อนและรุนแรงมากข้นึ ทัง้ ปญั หาทเ่ี กดิ ตอ่ ชุมชนบนพน้ื ที่สงู เอง เช่น ปัญหาสขุ ภาพอนามยั ยาเสพตดิ สัญชาติ สทิ ธิท่ีทำ� กนิ การศกึ ษา การรบั บรกิ ารขนั้ พนื้ ฐานจากรฐั รวมทงั้ ปญั หาคณุ ภาพชวี ติ และวถิ ชี วี ติ ของชนเผา่ ซง่ึ ในหลายปญั หาดังกล่าว ได้ส่งผลกระทบต่อสังคมและประเทศชาติโดยรวม จากสภาพดังกล่าว ทางภาครัฐและเอกชนได้เข้าไปให้บริการและแก้ไขปัญหาให้กับชุมชนบนพ้ืนที่สูงมาตลอดระยะเวลาอันยาวนาน แต่ก็ยังด�ำเนินการได้ในขอบเขตท่ีคอ่ นขา้ งจ�ำกดั ทง้ั ในด้านปริมาณและคุณภาพ รวมถึงความเขา้ ใจในวิถีชีวิตและวฒั นธรรมของชนเผ่า ตลอดจนสภาพทเ่ี ปลยี่ นแปลงไปอยา่ งรวดเรว็ ของชมุ ชนบนพน้ื ทสี่ งู หนว่ ยงานการศกึ ษานอกโรงเรยี น ไดใ้ ชค้ วามพยายามในการเข้าไปดำ� เนินการจดั การศึกษาสำ� หรบั ชุมชนบนพ้ืนที่สงู มาอยา่ งยาวนาน ในรปู แบบต่าง ๆ นบั ต้งั แตป่ ี พ.ศ. ๒๕๑๙โดยจดั การศึกษาในรปู แบบการศกึ ษาผู้ใหญ่แบบเบด็ เสรจ็ ขัน้ พน้ื ฐานสำ� หรบั ชาวเขา 7

ซ่งึ เป็นการบรู ณาการระหวา่ งการรู้หนังสือและการพฒั นาคุณภาพชีวิต รวมทัง้ ความร้ดู ้านคณิตศาสตร์การจัดการศกึ ษาในระยะเรมิ่ แรกตามรูปแบบนีใ้ ช้ “แบบเรียนการศกึ ษาผใู้ หญแ่ บบเบ็ดเสร็จข้นั พื้นฐานส�ำหรับชาวเขา” เปน็ เคร่ืองมือในการจัดการศึกษาพฒั นามาเป็น ศูนย์การศกึ ษาเพอ่ื ชุมชนในเขตภูเขา ในปี พ.ศ. ๒๕๒๓ กรมการศกึ ษานอกโรงเรียน ได้ดำ� เนินโครงการศูนย์การศกึ ษาเพ่ือชมุ ชนในเขตภูเขา หรือศศช. ขนึ้ เพือ่ ทดลองรูปแบบและพัฒนาวธิ กี ารจัดการศกึ ษาสำ� หรับชมุ ชนบนพื้นทีส่ ูง ซ่ึงรปู แบบดงั กล่าวเปน็ การผสมผสานระหวา่ งการศกึ ษาในระบบและการศึกษานอกระบบ ท่มี วี ิธีการจัดเนือ้ หาใหย้ ดื หย่นุ ไปตามสภาพปญั หาและความต้องการของชุมชน รกั ษาเอกลักษณ์และวฒั นธรรมทด่ี ีงามของชนเผา่ เนน้ การมีส่วนรว่ ม ให้ชุมชนมีโอกาสก�ำหนด ตดั สนิ ใจ และร่วมกันดำ� เนินงานจดั การศกึ ษาเพอ่ื ชุมชน ศูนยก์ ารศกึ ษาเพื่อชมุ ชนในเขตภูเขาหรือ“อาศรม”คือแนวคิดในการจดั การศึกษากล่าวคอื ศนู ย์การศกึ ษาเพอื่ ชมุ ชนในเขตภเู ขาที่จดั ต้งั อยใู่ นชุมชนบนพน้ื ท่สี งู และมคี รอู าสาสมัครการศกึ ษานอกโรงเรียนอย่างน้อย ๑ คนประจำ� อยู่ ท�ำหน้าที่รับผิดชอบการด�ำเนนิ งาน เป็นศูนย์บรกิ ารทางการศึกษา โดยการกระตุ้น ส่งเสริม สนบั สนนุและจัดการศกึ ษา เพอ่ื ให้ทุกคนในชุมชนไดเ้ ขา้ มาเรยี นรู้ร่วมกัน ในการจัดการศึกษาเพือ่ พฒั นาคณุ ภาพชีวติ สังคมและชุมชนของตนเอง ใหเ้ กดิ สังคมแห่งการเรียนรู ้ และสามารถพ่ึงพาตนเองอย่างย่งั ยืนได้ 8

ศนู ยก์ ารศกึ ษาเพ่ือชุมชนในเขตภเู ขา หรอื ที่ตอ่ มาเรยี กว่า ศนู ย์การเรยี นชุมชนชาวไทยภูเขา “แมฟ่ า้ หลวง”ในหมบู่ า้ น จงึ เปน็ ทีใ่ หบ้ รกิ ารการศึกษาแกค่ นทกุ คนในหม่บู า้ น และเปน็ ท่พี กั ของครูไปในตวั ดว้ ย สภาพภายในศนู ย์การเรียนฯ จดั ใหม้ คี วามรู้สึกสบาย เป็นกนั เอง มคี วามอบอุ่น เป็นมิตร มีทง้ั สอ่ื ส่งิ พิมพ์ สื่ออิเลก็ ทรอนิกส์ และสอ่ื ตา่ ง ๆ ท่เี หมาะสม จงู ใจให้เกิดความต้องการท่จี ะเรยี นรู้ไดต้ ลอด เวลาด้วยการเรยี นรดู้ ว้ ยตนเอง เรยี นร้จู ากครู เรยี นรจู้ ากการพูดคยุ สนทนาแลกเปลยี่ นความรู้ ความคิด นอกจากนี้ยงั เปน็ ศูนยก์ ลางจัดกิจกรรมการเรียนรู้ตา่ ง ๆ ท่ีใครจะมาศึกษาหาความร้เู วลาใดก็ได้ ตามความสะดวก ท้งั เด็ก ผูใ้ หญ่ คนหนุ่มสาว คนแก่เฒา่ ความสะอาดความมรี ะเบียบ ความชมุ่ ชนื่ ร่มเยน็ และสวยงามของศนู ย์การเรยี นฯ ยงั เป็นแบบอยา่ งทีด่ สี �ำหรบั ชาวบา้ นได้อกี ด้วย กิจกรรมการศึกษาต่าง ๆ ท่ีจัดขึ้น ไม่จ�ำกัดโอกาส เวลา และสถานท่ี ทักษะความรู้ต่าง ๆ ท่ีได้มุ่งเน้นการน�ำไปปรับปรุงคุณภาพชีวิต เป็นการศึกษาเพ่ือชีวิตและสังคม ไม่ใช่เรียนเพื่อรู้เพียงอย่างเดียว บทบาทของครูจึงเป็นเหมือนสะพานเชื่อมมวลความรู้ สิ่งดีงามของชุมชนท่ีมีอยู่เดิมกับการเปล่ียนแปลงจากภายนอกท่ีจะเข้ามามีอทิ ธพิ ลในชุมชนการจัดกิจกรรมการเรยี นรู้ของศูนยก์ ารเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” จะมคี วามยดื หยุน่หลากหลาย โดยไมย่ ดึ ตดิ ระบบชนั้ เรยี น แตม่ งุ่ ยดึ ความแตกตา่ งของพน้ื ฐานความรแู้ ละความสามารถในการเรยี นรขู้ องแตล่ ะบคุ คล ความพรอ้ มและขอ้ จำ� กดั ของผเู้ รยี น เชน่ ความแตกตา่ งทางภาษาและวฒั นธรรมของแตล่ ะบคุ คลและชมุ ชนจงึ เทา่ กบั วา่ วธิ กี ารจดั กจิ กรรม การเรยี นรจู้ ะสอดคลอ้ งและสมั พนั ธก์ บั วถิ ชี วี ติ ของชมุ ชนชาวไทยภเู ขา ตลอดจนสอดคลอ้ งและสมั พนั ธก์ บั วธิ กี ารเรยี นรแู้ บบทอ้ งถนิ่ ทมี่ อี ยใู่ นแตล่ ะชมุ ชน การจดั กระบวนการเรยี นรเู้ ปน็ รายบคุ คลและกลมุ่ บคุ คลในศูนย์ฯ ที่บ้านผ้เู รียนและทีอ่ ่นื ๆ ตามเง่อื นไขท่ีผเู้ รยี นมคี วามพรอ้ มทงั้ ดา้ นเวลาพนื้ ฐานความรแู้ ละความสามารถดังน้ันวิธีการจัดกิจกรรมการเรียนรู้จึงหลากหลายตามสภาพและดุลยพินิจของครูและผู้เรียนโดยมีหลักสูตรประถมศกึ ษาเพอ่ื ชมุ ชนในเขตภูเขา พ.ศ. ๒๕๒๔ เปน็ สว่ นหนึง่ ในการจัดบริการทางการศึกษาให้แก่ ชุมชนชาวเขา ไดร้ ับการพัฒนาและปรบั ให้สอดคลอ้ งกับสภาพการดำ� รงชีวิต เศรษฐกจิ สังคม และวฒั นธรรมของชุมชนชาวเขา เพอ่ื ใหเ้ ปน็หลกั สตู รทเ่ี ออื้ ตอ่ การพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ ใหส้ ามารถดำ� รงชวี ติ อยไู่ ดอ้ ยา่ งมคี วามสขุ ตระหนกั ในคณุ คา่ ของวฒั นธรรมทอ้ งถนิ่ รจู้ กั รกั ษาและพฒั นาคา่ นยิ มอยา่ งเหมาะสม ตลอดจนรถู้ งึ สทิ ธแิ ละหนา้ ทใี่ นฐานะพลเมอื งไทยทด่ี ี หลกั สตู รน้ี 9

จงึ เปน็ หลกั สูตรทเี่ หมาะสมกับสภาพ “ชีวิตและสังคม” ของชมุ ชนชาวเขาอยา่ งแท้จรงิ ในปีพทุ ธศักราช ๒๕๓๗ องค์การศกึ ษาวิทยาศาสตรแ์ ละวฒั นธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ได้มอบรางวลั นอมาใหก้ บั โครงการศนู ยก์ ารศกึ ษาเพอื่ ชมุ ชนในเขตภเู ขา และประกาศยกยอ่ งใหเ้ ปน็ นวตั กรรมทางการศกึ ษาของโลก ในปีพุทธศักราช ๒๕๓๙ นับเป็นปีมหามงคลของการศึกษาเพื่อชุมชนในเขตภูเขา เมื่อพระบาทสมเด็จ-พระเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานช่ือศูนย์การศึกษาเพ่ือชุมชนในเขตภูเขา ให้ใหม่ว่า ศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” เพ่ือเป็นการเทิดพระเกียรติ และน้อมร�ำลึกในพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ท่ีทรงมีพระเมตตาต่อชาวเขาและการจัดการศึกษาสำ� หรบั ชาวเขามาอย่างยาวนานในปีเดียวกนั น้ ี 10

สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีพระมหากรุณาธคิ ุณโปรดเกล้าโปรดกระหมอ่ มรบัศูนย์การเรยี นชมุ ชนชาวไทยภูเขา “แมฟ่ ้าหลวง” ในพ้นื ท่อี ำ� เภอบ่อเกลอื จงั หวดั น่าน ใหอ้ ยูใ่ นการด�ำเนนิ งานตามแผนพฒั นาเด็กและเยาวชนในถน่ิ ทรุ กันดารตามพระราชด�ำริ งานพระราชดำ� ริท่ี กศน.แรกเร่ิมงานพระราชด�ำริ ที่ กศน.อ�ำเภอบ่อเกลือ กิ่งอ�ำเภอบ่อเกลือ ต้ังอยู่ในพื้นท่ีภูเขาสูง ห่างไกลและทุรกันดารของจังหวัดน่าน สมเด็จพระเทพรัตน-ราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้ทรงทราบว่ามีแหล่งผลิตเกลือสินเธาว์ แต่ มีปัญหาโรคขาดสารไอโอดีนอยู่ในระดับรุนแรงเป็นอันดับต้นของประเทศ เม่ือวันที่ ๑๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๓๘ จึงได้เสด็จทอดพระเนตรการต้มเกลือท่ีบ้านบ่อหลวง ต�ำบลบ่อเกลือใต้ ทรงเย่ียมราษฎรจากหมู่บ้านต่าง ๆ ที่มารอเฝ้าฯ อยู่รายทาง และได้เสด็จเยี่ยมศนู ยบ์ รกิ ารการศกึ ษานอกโรงเรยี นกง่ิ อำ� เภอบอ่ เกลอื และหอ้ งสมดุ ประชาชนกงิ่ อำ� เภอบอ่ เกลอื (ชวั่ คราว) นายปราโมทย์หมู่พยัคฆ์ หัวหน้าศูนย์บริการการศึกษานอกโรงเรียนก่ิงอ�ำเภอบ่อเกลือ ได้กราบบังคมทูลรายงานสภาพท่ัวไปของก่ิงอ�ำเภอบ่อเกลือ สภาพการศึกษาท่ียังไม่สามารถจัดให้บริการได้อย่างท่ัวถึง ท้ังการศึกษาในระบบและนอกระบบยงั มีอกี หลายหมบู่ ้านทย่ี ังไมไ่ ด้รับบรกิ าร และระหวา่ งทีท่ รงพระดำ� เนนิ ทรงทอดพระเนตรเห็นความทุกข์ยากล�ำบากของราษฎรทม่ี ารอเฝ้าฯ ทรงมีพระราชกระแสตอนหนงึ่ วา่ “...ชาวบา้ นท่ีน่ลี ำ� บากนะ ดูแววตาแล้ว ไม่มีชีวิตชีวา...” เสดจ็ เยีย่ มราษฎรท่บี า้ นบ่อหลวงและหอ้ งสมุดประชาชนกิง่ อำ� เภอบอ่ เกลือ เมอ่ื วนั ที่ ๑๑ กมุ ภาพันธ์ ๒๕๓๘ 11

เมื่อเสด็จ ฯ กลับไปแล้ว ได้ทราบว่าทรงตระหนักในปัญหาส�ำคัญหลายประการในพ้ืนท่ีกิ่งอ�ำเภอบ่อเกลือ กล่าวคือ ปัญหาด้านสุขภาพอนามัย โดยเฉพาะในเด็กที่มีภาวะขาดสารอาหาร โรคขาดสารไอโอดีนอยู่ในระดับสูง ปัญหาด้านการศึกษา และด้านการประกอบอาชีพของประชาชน ทรงมีพระราชด�ำริในการช่วยเหลือพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่กิ่งอ�ำเภอบ่อเกลือ ต่อมา เมื่อวันท่ี ๒๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๓๙ได้เสด็จกิ่งอ�ำเภอบ่อเกลือ เป็นคร้ังท่ีสอง โดยทรงเย่ียมราษฎรที่บ้านสบมาง หลังจากนั้น จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ส�ำนักงานโครงการส่วนพระองค์ฯ ร่วมกับหน่วยงานท่ีเก่ียวข้องด�ำเนินการโครงการพัฒนาพ้ืนท่ีอ�ำเภอบ่อเกลือ ตามพระราชด�ำริ ต้ังแต่ปี พ.ศ. ๒๕๓๙ เป็นต้นมา (ก่ิงอ�ำเภอบ่อเกลือ ได้รับการยกฐานะเป็นอ�ำเภอบ่อเกลอื เมือ่ วันท่ ี ๗ กนั ยายน ๒๕๓๙) ศูนย์บริการการศึกษานอกโรงเรียนกิ่งอ�ำเภอบ่อเกลือ สังกัดกรมการศึกษานอกโรงเรียน ซ่ึงเป็นหน่วยงานหน่ึงที่จัดบริการการศึกษาให้แก่ประชาชนในพ้ืนที่ทุรกันดารห่างไกลการคมนาคม สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกมุ ารี จงึ ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ ใหเ้ ปน็ หนว่ ยงานหนงึ่ ทร่ี ว่ มดำ� เนนิ การในโครงการตามพระราชดำ� ริน้ดี ้วย โดยมีกจิ กรรมหลัก คือ โครงการจดั ต้ังศนู ยก์ ารเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” บา้ นนำ�้ แคะ บา้ นนำ้� แคะ หมู่ที่ ๔ ต�ำบลดงพญา อำ� เภอบ่อเกลอื เปน็ หมบู่ ้านทอ่ี ย่หู า่ งไกล ทรุ กนั ดาร ยงั ไม่มหี น่วยงานใดเข้าไปจัดการศึกษา แม้แต่ กศน. เน่ืองจากมีข้อจ�ำกัดด้านงบประมาณและอัตราก�ำลังบุคลากร ศูนย์บริการการศึกษานอกโรงเรียนกิ่งอ�ำเภอบ่อเกลือ ได้เสนอโครงการไปยังส�ำนักงานโครงการส่วนพระองค์สมเด็จพระเทพรัตน-ราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี จงึ ไดท้ รงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ ใหจ้ ดั ตงั้ ศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ า้ หลวง”บ้านน้�ำแคะ โดยได้พระราชทานเงินค่าวัสดุก่อสร้างอาคาร จ�ำนวน ๒๖,๓๘๖บาท และเงินค่าตอบแทนครูอาสาสมคั รการศกึ ษานอกโรงเรียน ๒ คน เริ่มดำ� เนนิ การต้ังแต่เดือนตุลาคม ๒๕๓๙ ซึง่ ต่อมากรมการศึกษานอกโรงเรียน ได้จัดสรรอัตราและงบประมาณค่าตอบแทนครูอาสาสมัครฯ ทดแทนให้ นอกจากนี้ ยังได้พระราชทานเงินส�ำหรับโครงการอาหารกลางวัน วัสดุอุปกรณ์ต่าง ๆ โดยส่วนหน่ึงได้รับการสนับสนุนจาก องค์การการศึกษาวทิ ยาศาสตร์ และวฒั นธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ทที่ ลู เกลา้ ฯ ถวาย 12

ศูนยก์ ารเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” บ้านน้ำ� แคระ ต.ดงพญา อ.บ่อเกลือ จ.นา่ น สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสดจ็ ฯ เย่ียมศูนยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภูเขา“แม่ฟา้ หลวง” บ้านน�ำ้ แคะ เม่อื วันอังคารท ่ี ๒๑ ตลุ าคม ๒๕๔๐ ซ่ึงทรงพอพระทยั ในรูปแบบและการจัดอาคารสถานท่ีท่ีสะอาด เป็นสัดส่วน บรรยากาศและแสงสวา่ งดี และมีพระราชกระแสให้กรมการศึกษานอกโรงเรยี นใชเ้ ป็นแบบอยา่ งซงึ่ ถือได้ว่าเปน็ ศูนย์การเรยี นชุมชนชาวไทยภูเขา “แมฟ่ า้ หลวง” แหง่ แรกที่เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ เยีย่ ม เสด็จฯ เยย่ี มศนู ย์การเรียนชมุ ชนชาวไทยภูเขา “แมฟ่ ้าหลวง” บา้ นนำ�้ แคะ เมือ่ วนั องั คารท่ี ๒๑ ตุลาคม ๒๕๔๐ 13

และต่อมาได้เสด็จพระราชด�ำเนินเย่ียมศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” บ้านห้วยลึกในวันท่ี ๑๘ มิถุนายน ๒๕๔๑ เสด็จพระราชด�ำเนินเยี่ยมศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง”บา้ นหนองนา่ น และบ้านหว้ ยลอย ในวนั ที่ ๑๙ มิถุนายน ๒๕๔๑ ทรงตระหนกั ถึงปญั หาการขาดแคลนอาหารบรโิ ภคปัญหาโภชนาการและสขุ ภาพอนามยั ความยากจน ตลอดจนการศึกษา ซึง่ ประชาชนในพืน้ ทด่ี งั กล่าวประสบอยู่ ด้วยพระเมตตาท่ีจะช่วยเหลือให้ประชาชนเหล่าน้ันมีคุณภาพชีวิตท่ีดีข้ึน จึงโปรดเกล้าฯ ให้ส�ำนักงานโครงการส่วนพระองค์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ร่วมกับกรมการศึกษานอกโรงเรียนและส่วนราชการที่เกี่ยวข้องด�ำเนินการโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา“แม่ฟา้ หลวง” ตามพระราชด�ำรโิ ดยไดด้ ำ� เนนิ การในพนื้ ทอี่ ำ� เภอบอ่ เกลือ ๒๓ แห่ง และขยายไปด�ำเนินการในพืน้ ที่ต�ำบลขนุ นา่ น อ�ำเภอเฉลมิ พระเกยี รติ ทแ่ี ยกพนื้ ท่ไี ปจากอ�ำเภอบ่อเกลอื อีก ๑๐ แห่ง จนถึงปี พ.ศ. ๒๕๕๗ รวมด�ำเนนิ การในจังหวัดนา่ น ๓๓ แหง่ ในระหว่างปี พ.ศ. ๒๕๔๐–๒๕๕๗ ไดข้ ยายพน้ื ทด่ี �ำเนนิ งานไปยังศนู ย์การเรยี นชุมชนชาวไทยภูเขา “แมฟ่ ้าหลวง” ของจงั หวดั เชียงใหม่ ในพน้ื ท่อี ำ� เภอแม่แจ่ม จำ� นวน ๓๖ แห่ง และอ�ำเภออมกอ๋ ย จ�ำนวน ๑๐๙ แห่ง และอ�ำเภอกัลยาณวิ ัฒนา จ�ำนวน ๔ แหง่ รวม ๑๔๙ แหง่ ในระหว่างปี พ.ศ. ๒๕๔๒–๒๕๕๗ ได้ขยายพ้ืนที่ด�ำเนินงานไปยังศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา“แม่ฟา้ หลวง” ของจังหวัดตาก ในพ้ืนทอี่ ำ� เภอทา่ สองยาง จำ� นวน ๖๒ แห่ง อำ� เภอแม่ระมาด จ�ำนวน ๑๔ แห่ง อ�ำเภอพบพระ จำ� นวน ๒ แห่ง และอ�ำเภออุ้มผาง จำ� นวน ๗ แห่ง รวม ๘๕ แหง่ ศูนยก์ ารเรียนชมุ ชนชาวไทยภูเขา “แมฟ่ า้ หลวง” แม่ละมงุ้ คี อ.อมุ้ ผาง จ.ตาก 14

ศูนย์การเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แม่ฟา้ หลวง”บ้านซอแขว่ าคี ต.แมส่ อง อ.ท่าสองยาง จ.ตาก ในระหว่างปี พ.ศ. ๒๕๔๙–๒๕๕๗ ได้ขยายพ้ืนท่ีด�ำเนินงานไปยังศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา“แม่ฟา้ หลวง” ของจงั หวดั แม่ฮ่องสอน ในพ้นื ท่ีอ�ำเภอสบเมย จ�ำนวน ๖ แหง่ และอำ� เภอแมส่ ะเรียง จ�ำนวน ๓ แหง่ รวม ๙ แห่ง ศูนยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ า้ หลวง” แมด่ ึ๊ อ.แม่สะเรียง จ.แมฮ่ ่องสอน 15

เสดจ็ ฯ เยี่ยม ศนู ย์การเรยี นชมุ ชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” บ้านห้วยเฮยี ะ ต.แมค่ ง อ.แมส่ ะเรียง จ.แมฮ่ ่องสอน เมื่อวันท่ี ๒๒ มกราคม ๒๕๕๓ 16

บทที่ ๒พระมหากรุณาธิคณุ ทมี่ ตี ่อ กศน. บนพื้นทสี่ งู 17

พระมหากรณุ าธคิ ณุ ทม่ี ีตอ่ กศน. บนพ้ืนทสี่ งู 18

จากหน่ึงศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” ท่ีด�ำเนินโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถนิ่ ทรุ กนั ดาร (กพด.) ตามพระราชดำ� รสิ มเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี ในศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ า้ หลวง” นบั ถงึ ปจั จบุ นั รวมทงั้ สน้ิ ๒๗๖ แหง่ ศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา กระจายอยบู่ นพน้ื ทสี่ งู ของจงั หวดั นา่ น เชยี งใหม่ ตาก และแมฮ่ อ่ งสอน ซงึ่ ตลอดระยะเวลาทผ่ี า่ นมา งานการจดั การศกึ ษานอกโรงเรยี นบนพนื้ ท่ีสงู ไดร้ บั พระมหากรณุ าธคิ ณุ จากสมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี ทท่ี รงหว่ งใย พระราชทานความชว่ ยเหลอื ในการดำ� เนนิ งาน การจดั การศกึ ษาแกศ่ นู ยก์ ารเรยี นฯ ดงั กลา่ ว ทง้ั ในดา้ นสง่ิ กอ่ สรา้ งและโครงสรา้ งพน้ื ฐานด้านวัสดุ ครุภัณฑ์ในการจดั การเรยี นการสอน ด้านคา่ ตอบแทนครู ด้านอาหารกลางวันและอาหารเสริมสำ� หรับเด็กด้านกิจกรรมสง่ เสรมิ อาชีพ ตลอดจนดา้ นขวญั และก�ำลงั ใจแกค่ รแู ละผปู้ ฏิบตั งิ านเปน็ อเนกประการ ดงั น้ีด้านส่ิงก่อสรา้ ง ปี พ.ศ. ๒๕๓๙ ค่าก่อสรา้ งอาคารศูนยก์ ารเรยี นชุมชนชาวไทยภูเขา ศศช. บ้านน�ำ้ แคะ กศน.อำ� เภอบอ่ เกลอื จังหวัดน่าน เปน็ จ�ำนวนเงินทงั้ สิ้น ๒๖,๓๘๖.๓๖ บาท ปี พ.ศ. ๒๕๔๓ ค่าก่อสร้างอาคารศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา ศศช. พ้ืนท่ีจังหวัดตาก ๔ อ�ำเภอ (อุ้มผาง พบพระแม่ระมาด ทา่ สองยาง) จ�ำนวน ๑๔ แหง่ ๆ ละ ๑๐,๐๐๐บาท เปน็ จำ� นวนเงนิ ทัง้ สนิ้ ๑๔๐,๐๐๐ บาท ปี พ.ศ. ๒๕๔๔ ค่าก่อสร้างอาคารศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา ศศช. และอาคารอเนกประสงค์ พื้นที่จังหวัดตาก ๒อ�ำเภอ (อุ้มผาง แม่ระมาด) จ�ำนวน ๒ แหง่ เป็นจำ� นวนเงนิ ท้งั สน้ิ ๓๐๕,๔๑๑ บาท และปรับปรงุ ระบบนำ้� ประปาภเู ขา ศศช. บ้านป่าสัก หมู่ท่ี ๕ ตำ� บลแม่หละ อ�ำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก จำ� นวนเงนิ ๒๙,๑๔๕ บาท และค่ากอ่ สรา้ งอาคารศูนยก์ ารเรยี นชุมชนชาวไทยภูเขา ศศช. และระบบนำ�้ ประปา พน้ื ที่อำ� เภออมก๋อย จงั หวดั เชยี งใหม่จ�ำนวน ๙ แห่ง ปี พ.ศ. ๒๕๔๖ ค่าก่อสรา้ งอาคารศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภูเขา ศศช. พร้อมระบบน้�ำประปาภเู ขา พน้ื ทจี่ งั หวดั ตาก ๒อ�ำเภอ (แม่ระมาด ทา่ สองยาง) จ�ำนวน ๗ แหง่ จ�ำนวนเงิน ๙๓๕,๑๖๕ บาท ปี พ.ศ. ๒๕๔๙ คา่ ก่อสร้างอาคารศูนยก์ ารเรยี นชุมชนชาวไทยภเู ขา พนื้ ท่ีอ�ำเภอสบเมย จังหวัดแม่ฮ่องสอน จำ� นวน ๖ แห่ง ปี พ.ศ. ๒๕๕๐ ค่ากอ่ สร้างอาคารศนู ยก์ ารเรยี นชุมชนชาวไทยภูเขา พรอ้ มหอ้ งส้วม และระบบน้ำ� ประปาภูเขา พนื้ ทอ่ี �ำเภอท่าสองยาง จังหวดั ตาก จ�ำนวน ๒ แหง่ จ�ำนวนเงนิ ๓๓๙,๑๔๖ บาท 19

ปี พ.ศ. ๒๕๕๓ ค่าก่อสร้างอาคารศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา พร้อมห้องส้วม และระบบน�้ำประปาภูเขา พ้ืนที่ อ�ำเภอทา่ สองยาง แมร่ ะมาด จงั หวดั ตาก จำ� นวน ๒ แห่ง จำ� นวนเงิน ๓๙๘,๖๘๐ บาท ปี พ.ศ ๒๕๕๔ ค่ากอ่ สรา้ งอา่ งล้างมอื สำ�หรับ ศูนยก์ ารศึกษาเพ่ือชมุ ชนในเขตภเู ขา พ้ืนท่ีอำ�เภออุ้มผาง พบพระ แมร่ ะมาดทา่ สองยาง จงั หวดั ตาก จำ�นวน ๒๔ แห่ง ๆ ละ ๒๐,๐๐๐ บาท จำ�นวนเงนิ ๔๘๐,๐๐๐ บาท และค่าก่อสรา้ งอาคารอเนกประสงค์สำ�หรบั ศนู ยก์ ารศกึ ษาเพอื่ ชมุ ชนในเขตภเู ขาพนื้ ทอี่ ำ�เภออมุ้ ผางพบพระแมร่ ะมาดทา่ สองยางจงั หวดั ตากจำ�นวน ๙ แห่ง จำ�นวนเงนิ ๑,๗๘๗,๘๖๓ บาท อา่ งลา้ งมือท่ีศนู ย์การเรยี นชุมชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ ้าหลวง” โปะพอคี จังหวดั ตาก ปี พ.ศ. ๒๕๕๖ คา่ กอ่ สรา้ งอาคารศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา ศศช.บา้ นหลคี ี หมทู่ ี่ ๑๓ ตำ� บลแมส่ อง อำ� เภอทา่ สองยางจงั หวัดตาก จ�ำนวนเงนิ ๒๒๗,๑๕๖ บาท ปี พ.ศ. ๒๕๕๗ ค่าก่อสร้างอาคารศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา ศศช.บ้านเซหนะเดอลู่ หมู่ที่ ๑ ต�ำบลแม่อุสุ อ�ำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก จ�ำนวนเงิน ๒๕๐,๐๐๐ บาท และค่าก่อสร้างระบบน้�ำประปาหมู่บ้าน ศศช.บ้านตะหลั่วหม่ทู ี่ ๑๐ ต�ำบลแม่จนั อำ� เภออมุ้ ผาง จงั หวัดตาก จำ� นวนเงิน ๔๙๕,๑๕๑ บาท 20

ด้านวสั ดุ ครภุ ัณฑ์ และสือ่ การเรียนการสอน เปน็ การพระราชทาน พระราชทรพั ยส์ ว่ นพระองค์เพื่อสนับสนุนเป็นค่าวัสดุ ครุภัณฑ์ และสื่ออุปกรณ์การเรียนการสอน ศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” (ศศช.) ท่ีจัดต้ังใหม่ ในการด�ำเนินกิจกรรมการศกึ ษาทงั้ ๕ ดา้ น ตามโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถ่นิ ทรุ กนั ดาร เปน็ ประจำ� ในทุกปี ไดแ้ ก่ - วสั ดุ อุปกรณ์ และสือ่ การเรยี นการสอน - ครภุ ณั ฑ์ ดา้ นการจัดกจิ กรรมการศึกษา - เครื่องก�ำเนดิ ไฟฟ้าพลังงานแสงอาทติ ย์ - ยาและเวชภณั ฑ์ อาคาร ศศช.บา้ นอรุ ะโกร อำ� เภอทา่ สองยาง และบา้ นเดลอปอบอ อ�ำเภอองุ้ ผาง จังหวัดตาก 21

- กองทุนร้านค้าสหกรณ์ - ชดุ หอกระจายข่าว - อปุ กรณโ์ ครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวนั - ชุดวิทยุสื่อสาร - อุปกรณ์เคร่ืองครัว - รถจกั รยานยนต์ต่อมา กศน. ได้สนบั สนุนงบประมาณในดา้ นนีใ้ หแ้ ก่ ศนู ย์การศกึ ษาเพื่อชมุ ชนในเขตภูเขา“แมฟ่ า้ หลวง” เป็นงบประมาณปกตใิ นทกุ ป ี รถไถนาพระราชทาน จานรับดาวเทยี ม และเครือ่ งรับโทรทัศนเ์ พอ่ื จดั การศึกษาใน ศูนย์การศึกษาเพอ่ื ชมุ ชนในเขตภูเขา 22

ด้านคา่ ตอบแทนครู เปน็ การพระราชทานความชว่ ยเหลอื คา่ ตอบแทนแกค่ รศู นู ยก์ ารศกึ ษาเพอื่ ชมุ ชนในเขตภเู ขา “แมฟ่ า้ หลวง”ประจำ� หมบู่ ้านและครูนิเทศก์ (ระหว่างปี ๒๕๔๒-๒๕๕๐) เนอื่ งจากเม่อื มกี ารจดั ตงั้ ศูนย์การศกึ ษาเพื่อชุมชนในเขตภเู ขา ศศช. ขึ้นใหม่ จะต้องจัดหาครู ศศช. และครูนเิ ทศก์มาท�ำหน้าทจี่ ดั การเรยี นการสอน เนื่องจากงบประมาณปกตขิ องกรมการศึกษานอกโรงเรยี น (ในขณะนน้ั ) ไม่สามารถขยายพ้นื ทีอ่ ยา่ งทวั่ ถึง สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯสยามบรมราชกมุ ารี จงึ ไดพ้ ระราชทานพระราชทรพั ยส์ ว่ นพระองคเ์ ปน็ คา่ ตอบแทนครู ศศช. รวมทงั้ เงนิ สมทบประกนัสงั คมส่วนของนายจ้าง ในปแี รกของการจัดต้งั ศศช. ดงั น้ี ปี พ.ศ.๒๕๔๒-๒๕๔๔ พระราชทานค่าตอบแทนแกค่ รูและครนู เิ ทศก์ ๑๔ แห่ง ในพ้นื ท่ี ๔ อ�ำเภอของจังหวัดตาก ไดแ้ ก่ ทา่ สองยางแมร่ ะมาด พบพระ และอมุ้ ผาง และในพนื้ ทอ่ี ำ� เภออมกอ๋ ยของจงั หวดั เชยี งใหม่ ๙ แหง่ รวมทงั้ สน้ิ ๑,๗๖๒,๓๒๔ บาท ปี พ.ศ. ๒๕๔๖ พระราชทานพระราชทรพั ย์เพ่ิมเตมิ ในพน้ื ทด่ี งั กลา่ วอกี จำ� นวน ๕๘๓,๓๙๒ บาท 23

ด้านการพัฒนาครู สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงห่วงใยในสถานภาพของครูอาสาสมัคร จึงมีพระราชด�ำริท่ีจะส่งเสริมและเปิดโอกาสให้ครูอาสาสมัคร ดังกล่าวได้รับการศึกษาระดับปริญญาตรีทางการศึกษาประกาศนียบัตรวิชาชีพครู และการศึกษาดูงานระหว่างศึกษา จึงได้มอบหมายให้ส�ำนักงานโครงการส่วนพระองค์ประสานกับสถาบันราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง ในฐานะสถาบันอุดมศึกษาซึ่งมีประวัติผลิตครูให้ท้องถ่ินทุรกันดารมายาวนานได้ศึกษาความเป็นไปได้และร่วมมือกับศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนจังหวัดตาก ในการจัดการศึกษาในระบบทางไกล โดยใชร้ ะบบการสอื่ สารทางไกล (TV - Conference) โดยครูไมต่ อ้ งออกจากทอ้ งทีข่ องตนเอง 24

จากพระราชด�ำริด้านการพัฒนาครูของพระองค์ ไม่เพียงแต่สถาบันราชภัฏหมู่บ้านจอมบึงเท่าน้ัน ยังมีอีกหลายสถาบัน หลายหน่วยงานที่ซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณได้น้อมรับสนองพระราชด�ำริด้วยความตระหนักในภารกิจในการจัดการศึกษาและแก้ไขปัญหาของชาติ อาทิ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี สถาบันราชภัฏก�ำแพงเพชร สถาบันราชภัฏเชียงใหม่ และส�ำนักบริหารงานการศึกษานอกโรงเรียน โดยได้จัดท�ำโครงการพัฒนาครูอาสาสมัครในโครงการพระราชด�ำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ให้ได้รับวุฒิปริญญาตรีทางการศึกษา ภายใตป้ รชั ญาของโครงการทว่ี า่ “พระมหากรุณาธคิ ณุ คุ้มเกล้าครูอาสาสมคั ร แม้อยู่ไกลก้าวหนา้ เท่าเทียมกัน” เปิดสอนวิชาการการศึกษาหลักสตู ร ๔ ปี และหลกั สูตร ๕ ปี ดงั นี้ รนุ่ ที่ ๑ ปี พ.ศ. ๒๕๔๗ สถาบันราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง จังหวัดราชบุรี ได้ด�ำเนินการเปิดสอนวิชาการการศึกษาหลักสูตร๔ ปี โปรแกรมวิชาการประถมศึกษา ณ โรงเรียนชุมชนบ้านแม่ต้านราษฎรบ�ำรุง อ�ำเภอท่าสองยาง จังหวัดตากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระราชทานเงินส่วนพระองค์สนับสนุนโครงการดังกล่าวรวมเป็นจำ� นวนเงนิ ท้ังส้นิ ๕,๐๒๕,๐๐๐ บาท 25

ปี พ.ศ. ๒๕๔๙ พระราชทานทนุ การศกึ ษาระดบั ปริญญาตร ี โดยเรียนในมหาวทิ ยาลัยสุโขทยั ธรรมาธิราช ให้กับครู ศศช.อำ� เภออมกอ๋ ย จังหวดั เชียงใหม ่ จ�ำนวน ๑๕ ทุน ปี พ.ศ. ๒๕๕๐ พระราชทานทนุ การศกึ ษาระดบั ประกาศนยี บตั รวชิ าชพี ครู โดยเรยี นในมหาวทิ ยาลยั ราชภฏั เชยี งใหม่ ใหก้ บัครู ศศช. อ�ำเภออมกอ๋ ย จงั หวดั เชียงใหม่ จ�ำนวน ๓๕ ทุน ปี พ.ศ. ๒๕๕๑ พระราชทานทนุ การศกึ ษาระดบั ปรญิ ญาตรี โดยเรยี นในมหาวทิ ยาลยั ราชภฏั เชยี งใหม่ ใหก้ บั ครู ศศช. อำ� เภออมกอ๋ ย จังหวัดเชียงใหม่ จำ� นวน ๔๐ ทนุ และส�ำนักงาน กศน. ถวายทุนการศกึ ษาเพม่ิ เติม จำ� นวน ๒๘ ทุน และพระราชทานทนุ การศกึ ษาระดบั ปรญิ ญาตรี โดยเรยี นมหาวทิ ยาลยั ราชภฏั เชยี งใหม่ ใหก้ บั ครู ศศช. อำ� เภอแมส่ ะเรยี งจงั หวดั แม่ฮ่องสอน จ�ำนวน ๔ ทุน และสำ� นกั งาน กศน. ถวายทุนการศึกษาเพ่ิมเติม จำ� นวน ๒๘ ทุน รุ่นที่ ๒ ปี พ.ศ. ๒๕๕๒ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี โปรดเกล้าฯ ให้มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึงจังหวัดราชบุรี ด�ำเนินงานโครงการจัดการศกึ ษาเพือ่ พัฒนาครูในโครงการพระราชดำ� ริสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ าฯสยามบรมราชกมุ ารี ให้ไดร้ บั วฒุ ิปริญญาตรที างการศึกษา รุ่นท่ี ๒ ณ โรงเรียนชมุ ชนบา้ นแม่ตา้ นราษฎรบ�ำรุง อ�ำเภอท่าสองยาง จงั หวัดตาก ต้งั แตว่ นั ที่ ๒ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๒ ส�ำหรับ ครู ศศช. สังกดั ส�ำนกั งาน กศน.จังหวัดตาก โดยสำ� นกั งาน กศน. ไดจ้ ัดสรรเงนิ งบประมาณเปน็ คา่ ใช้จ่ายในการเรียนของครใู น สงั กัด จำ� นวน ๗๗ คน ๆ ละ ๕,๐๐๐บาท รวมเปน็ เงิน ๓๘๕,๐๐๐ บาท/ภาคเรียน 26

รุน่ ที่ ๓ ปี พ.ศ. ๒๕๕๗ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี โปรดเกลา้ ฯ ใหม้ หาวทิ ยาลยั นเรศวร อำ� เภอเมอื งพษิ ณโุ ลกจังหวัดพิษณุโลก ด�ำเนินงานโครงจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาครูในถิ่นทุรกันดารบนพ้ืนท่ีสูงชายแดนไทย-เมียรมาร์ด้านจังหวัดตาก ให้ได้รับวุฒิทางการศึกษาวิชาเอกภาษาไทย ณ วิทยาลัยการอาชีพแม่สอด อ�ำเภอแม่สอดจังหวัดตาก และส�ำนักงาน กศน. ได้จัดสรรเงินงบประมาณเป็นค่าใช้จ่ายในการเรียนของครูในสังกัดจ�ำนวน ๔๙ คน ๆ ละ ๕,๐๐๐ บาท รวมเปน็ เงนิ ๒๔๕,๐๐๐ บาท/ภาคเรียน จนส�ำเรจ็ การศึกษาตามหลักสูตร 27

ดา้ นอาหารกลางวันและอาหารเสรมิ สำ� หรบั เดก็ เป็นการพระราชทานค่าอาหารกลางวันและอาหารเสริมส�ำหรับเด็ก (นม) ส�ำหรับเด็กนักเรียนของศูนย์การเรียนชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ า้ หลวง” ทจ่ี ดั ต้งั ขนึ้ ใหม่ทุกแห่งในปี ดงั นี้ ปี พ.ศ. ๒๕๔๖ พระราชทานค่าอาหารกลางวนั จำ� นวน ๒ เดอื น (เดือนสิงหาคม-กันยายน) ใหก้ บั ศูนย์การเรียนชมุ ชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟา้ หลวง” ในพืน้ ทจ่ี งั หวัดตาก จ�ำนวน ๗ แห่ง 28

ปี พ.ศ. ๒๕๔๗ พระราชทานค่าอาหารกลางวัน จ�ำนวน ๔ เดือน (เดือนมิถุนายน-กันยายน) ให้กับ ศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภเู ขา “แม่ฟา้ หลวง” ในพืน้ ท่ีจงั หวดั ตาก จ�ำนวน ๕ แห่ง เปน็ จ�ำนวนเงิน ๓๗,๕๘๔ บาท ปี พ.ศ. ๒๕๕๐ พระราชทานคา่ อาหารกลางวนั และอาหารเสรมิ (นม) จำ� นวน ๑๒ เดอื น (เดอื นตลุ าคม ๒๕๔๙-กนั ยายน ๒๕๕๐)ใหก้ บั ศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ า้ หลวง” ในพน้ื ทจี่ งั หวดั ตาก จำ� นวน ๒ แหง่ เปน็ จำ� นวนเงนิ ๑๒๘,๐๐๐ บาท ปี พ.ศ. ๒๕๕๗ พระราชทานคา่ อาหารกลางวนั และอาหารเสรมิ (นม) จำ� นวน ๑๒ เดอื น (เดอื นตลุ าคม ๒๕๔๙-กนั ยายน๒๕๕๐) ใหก้ บั ศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ า้ หลวง” ในพนื้ ทจ่ี งั หวดั ตาก ๒ แหง่ เปน็ จำ� นวนเงนิ ๑๙๙,๘๐๐บาท ส�ำหรับ ศูนยก์ ารเรียนชุมชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ า้ หลวง” บ้านมอตะหลั่ว หมู่ที่ ๑๐ ต�ำบลแม่จนั อำ� เภออ้มุ ผางจังหวดั ตากดา้ นกิจกรรมสง่ เสรมิ อาชีพ พระราชทานทนุ ใหก้ ลมุ่ ทอผา้ กะเหรยี่ งยอ้ มสธี รรมชาติ อำ� เภออมกอ๋ ย จงั หวดั เชยี งใหม่ จำ� นวนเงนิ ๕๐,๐๐๐ บาทเมื่อปี ๒๕๔๒ เพือ่ เปน็ ค่าวัสดุ อุปกรณ์ในการทอผา้ และใหร้ ้านภฟู า้ เปน็ ผ้รู ับซอื้ ผลติ ภณั ฑ์เป็นเงนิ กองทนุ หมุนเวยี นสำ� หรับกลมุ่ ทอผา้ ยอ้ มสธี รรมชาติ พระราชทานค่าก่อสร้างศูนย์ฝึกอาชีพบ้านป่าสัก หมู่ท่ี ๕ ต�ำบลแม่หละ อ�ำเภอท่าสองยาง จังหวัดตากจำ� นวน ๘๕,๘๗๖ บาท 29

และบา้ นตะโตะ๊ โกร หม่ทู ี่ ๗ ตำ� บลแมห่ ละ อำ� เภอทา่ สองยาง จงั หวัดตาก เป็นจ�ำนวนเงนิ ๑๐๐,๐๐๐ บาท ศนู ย์สง่ เสริมอาชีพบา้ นตะโตะ๊ โกร อำ� เภอทา่ สองยาง จงั หวัดตาก 30

เสดจ็ ฯ ศนู ยก์ ารเรียนชุมชนชาวไทยภเู ขา “แม่ฟ้าหลวง” บ้านอมแรดอำ� เภอแมแ่ จ่ม จงั หวัดเชยี งใหม่ ๑๙ มกราคม ๒๕๕๓ ด้านขวญั และกำ� ลงั ใจต่อครูและผปู้ ฏบิ ัติงาน นอกเหนือจากการพระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ และส่ิงของ เพ่ือช่วยเหลือการด�ำเนินงานด้านต่าง ๆ แล้ว สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ยังได้มีพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้ที่ตลอดระยะเวลาอันยาวนาน พระองค์ทรงพระราชทานขวัญก�ำลังใจแก่ครูและผู้ปฏิบัติงานโดยการเสด็จเย่ียมศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม้ฟ้าหลวง” ในพ้ืนท่ีจังหวัดน่าน เชียงใหม่ ตาก และแม่ฮ่องสอน ตั้งแต่ปีพทุ ธศกั ราช ๒๕๔๐-๒๕๕๖ รวมทัง้ สิ้น ๖๕ ครง้ั ดงั นี้ 31

ศูนย์การเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ ้าหลวง” จงั หวัดน่านที่ไดร้ บั เสดจ็ สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีศศช.“แมฟ่ ้าหลวง” บ้านขุนนำ้� จอนและ บ้านมละบรภิ ูฟา้ อ�ำเภอบอ่ เกลือ จงั หวัดนา่ น๑. บ้านน�้ำแคะ หมู่ท่ี ๔ ต�ำบลดงพญา อำ� เภอบอ่ เกลือ ๒๐ ตลุ าคม ๒๕๔๐๒. บา้ นห้วยลกึ หมทู่ ี่ ๒ ต�ำบลบอ่ เกลอื เหนือ อ�ำเภอบ่อเกลือ ๑๘ มถิ นุ ายน ๒๕๔๑๓. บา้ นหนองน่าน หมู่ท ่ี ๑๒ ต�ำบลบอ่ เกลอื ใต้ อำ� เภอบ่อเกลือ ๑๙ มิถนุ ายน ๒๕๔๑๔. บ้านห้วยลอย หมู่ท่ี ๖ ต�ำบลภูฟา้ อ�ำเภอบอ่ เกลอื ๑๙ มถิ ุนายน ๒๕๔๑๕. บ้านสะไลนอ้ ย หมู่ที่ ๒ ตำ� บลบอ่ เกลือเหนือ อำ� เภอบ่อเกลือ ๒๙ กรกฎาคม ๒๕๔๒๖. บา้ นนำ้� จูน หม่ทู ่ี ๔ ตำ� บลบอ่ เกลือเหนอื อ�ำเภอบอ่ เกลือ ๓๐ กรกฎาคม ๒๕๔๒๗. บา้ นหว้ ยป๋อ หมทู่ ี่ ๘ ตำ� บลบ่อเกลือเหนือ อำ� เภอบอ่ เกลือ ๓๐ กรกฎาคม ๒๕๔๒๘. บา้ นนำ้� แคะ หมทู่ ี่ ๔ ตำ� บลดงพญา อ�ำเภอบอ่ เกลือ ๖ พฤศจกิ ายน ๒๕๔๔๙. บา้ นปา่ กำ� หมทู่ ่ี ๕ ต�ำบลบ่อเกลอื ใต ้ อ�ำเภอบอ่ เกลือ ๒๙ ธนั วาคม ๒๕๔๖๑๐. บา้ นนำ�้ แพะใน หมทู่ ่ี ๑๓ ต�ำบลบอ่ เกลอื ใต้ อ�ำเภอบอ่ เกลือ ๒ พฤศจกิ ายน ๒๕๔๗๑๑. บ้านหว้ ยหมี หมู่ที่ ๖ ต�ำบลดงพญา อ�ำเภอบอ่ เกลอื ๕ มกราคม ๒๕๔๙๑๒. บ้านสะไลหลวง หมู่ท่ี ๒ ต�ำบลบ่อเกลือเหนอื อำ� เภอบ่อเกลอื ๑ มนี าคม ๒๕๕๐๑๓. บา้ นหว้ ยลวั ะ หมูท่ ่ี ๕ ตำ� บลดงพญา อำ� เภอบอ่ เกลือ ๑ มนี าคม ๒๕๕๐๑๔. บ้านขนุ นำ้� จอน หมทู่ ่ี ๕ ต�ำบลดงพญา อ�ำเภอบอ่ เกลือ ๑ มนี าคม ๒๕๕๐๑๕. บา้ นห้วยขวาก หมทู่ ี่ ๑๑ ตำ� บลบอ่ เกลือเหนอื อำ� เภอบ่อเกลือ ๒๘ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๕๑๑๖. บ้านมละบริภูฟา้ หมทู่ ี่ ๒ ต�ำบลภฟู ้า อำ� เภอบ่อเกลือ ๒๕ กุมภาพนั ธ์ ๒๕๕๓๑๗. บ้านมละบรภิ ฟู ้า หมทู่ ่ี ๒ ตำ� บลภฟู ้า อ�ำเภอบ่อเกลือ ๒๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๔32

ศูนยก์ ารเรียนชมุ ชนชาวไทยภูเขา “แมฟ่ ้าหลวง” จงั หวดั เชยี งใหม่ ทไ่ี ด้รับเสดจ็ สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกมุ ารี ศศช. “แมฟ่ า้ หลวง” บา้ นเซโดซา และ บา้ นกวิ่ สะแวกใหมอ่ ำ� เภอแมแ่ จม่ จงั หวดั เชยี งใหม่๑. บา้ นเซโดซา หมทู่ ่ี ๙ ตำ� บลปางหนิ ฝน อ�ำเภอแม่แจม่ ๒๓ ธันวาคม ๒๕๔๐๒. บ้านผปี านเหนอื หมู่ที่ ๑๐ ตำ� บลนาเกียน อำ� เภออมกอ๋ ย ๒๐ มกราคม ๒๕๔๒๓. บ้านโป่งขาว หมทู่ ี่ ๖ ตำ� บลบา้ นจันทร์ อำ� เภอแม่แจ่ม ๒๒ มกราคม ๒๕๔๒๔. บา้ นหว้ ยปหู ลวง หมู่ที่ ๔ ต�ำบลยางเปียง อ�ำเภออมก๋อย ๒๙ ธนั วาคม ๒๕๔๓๕. บ้านหลังปา่ ข่า หมทู่ ี่ ๑๗ ตำ� บลยางเปียง อำ� เภออมกอ๋ ย ๒๙ ธนั วาคม ๒๕๔๓๖. บ้านแมป่ ิคี หมทู่ ่ี ๓ ต�ำบลปางหินฝน อำ� เภอแมแ่ จม่ ๑๗ มกราคม ๒๕๔๔๗. บา้ นแมข่ ้มี กู น้อย หมทู่ ่ี ๑ ต�ำบลบา้ นทบั อำ� เภอแม่แจ่ม ๑๗ มกราคม ๒๕๔๔๘. บ้านหนององ่ึ ใต ้ หมทู่ ่ี ๗ ต�ำบลนาเกยี น อ�ำเภออมกอ๋ ย ๒๙ กรกฎาคม ๒๕๔๔๙. บา้ นซอแอะ หมู่ท่ี ๑๒ ตำ� บลแม่ตืน่ อ�ำเภออมกอ๋ ย ๒๖ พฤศจกิ ายน ๒๕๔๔๑๐. บ้านขนุ อมแฮดใน หมู่ที่ ๕ ตำ� บลสบโขง อ�ำเภออมกอ๋ ย ๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๔๔๑๑. บา้ นศาลาเท หมู่ที่ ๑๕ ต�ำบลนาเกยี น อำ� เภออมก๋อย ๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๔๔๑๒. บา้ นแมป่ ๊อก หมทู่ ่ี ๔ ตำ� บลบ้านทับ อำ� เภอแม่แจม่ ๒๗ พฤศจกิ ายน ๒๕๔๔๑๓. บา้ นห้วยวอก หม่ทู ่ี ๓ ตำ� บลบ้านทบั อำ� เภอแม่แจ่ม ๒๗ พฤศจิกายน ๒๕๔๔๑๔. บ้านใหมท่ อง หมู่ท่ี ๑๒ ต�ำบลแมต่ ื่น อำ� เภออมกอ๋ ย ๒๔ ธันวาคม ๒๕๔๖๑๕. บา้ นแมร่ ะอาใน หมทู่ ี่ ๙ ตำ� บลแมต่ ่ืน อ�ำเภออมก๋อย ๒๔ ธันวาคม ๒๕๔๖๑๖. บา้ นห้วยตองหลวง หมู่ที่ ๖ ตำ� บลยางเปียง อำ� เภออมกอ๋ ย ๑๒ ตลุ าคม ๒๕๔๘๑๗. บ้านยองแหละ หม่ทู ี่ ๑๕ ตำ� บลอมก๋อย อำ� เภออมก๋อย ๑๕ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๔๙๑๘. บ้านห้วยไก่ป่า หมู่ที่ ๑๔ ต�ำบลแมต่ ื่น อ�ำเภออมกอ๋ ย ๑๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๙ 33

๑๙. บา้ นแม่จุมสาม หมู่ที่ ๑๔ ตำ� บลแม่ศกึ อำ� เภอแม่แจ่ม ๒๑ มกราคม ๒๕๕๑๒๐. บา้ นกิว่ สะแวกใหม่ หมทู่ ่ี ๙ ตำ� บลบา้ นทบั อ�ำเภอแม่แจม่ ๒๒ มกราคม ๒๕๕๑๒๑. บา้ นก๋องปอ๋ ใต้ หมูท่ ่ ี ๘ ตำ� บลนาเกยี น อำ� เภออมกอ๋ ย ๒๒ มกราคม ๒๕๕๑๒๒. บ้านปติ ุค ี หมทู่ ่ี ๑๑ ต�ำบลยางเปียง อ�ำเภออมก๋อย ๒๒ มกราคม ๒๕๕๓๒๓. บา้ นอมแรด หม่ทู ี่ ๘ ต�ำบลบา้ นทับ อำ� เภอแมแ่ จม่ ๑๙ มกราคม ๒๕๕๓ ศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภเู ขา “แม่ฟา้ หลวง” จงั หวัดตาก ท่ไี ด้รับเสด็จสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกมุ ารี เสดจ็ ฯ ศูนย์การเรียนชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แม่ฟา้ หลวง” บา้ นแมห่ ละโพคี และบา้ นอุระโกร อ�ำเภอทา่ สองยาง จงั หวดั ตาก๑. บ้านปา่ สกั หมูท่ ่ี ๕ ตำ� บลแมห่ ละ อ�ำเภอท่าสองยาง ๒๙ ธันวาคม ๒๕๔๒๒. บา้ นนกุ ะโถะวา หม่ทู ี่ ๒ ตำ� บลแมจ่ นั อ�ำเภออมุ้ ผาง ๒๘ ธันวาคม ๒๕๔๓๓. บา้ นผากะเจอ้ หม่ทู ี่ ๙ ต�ำบลพบพระ อำ� เภอพบพระ ๒๘ ธนั วาคม ๒๕๔๔๔. บ้านคอโซทะ หมู่ที่ ๒ ต�ำบลแม่จัน อ�ำเภออุ้มผาง ๒๘ ธนั วาคม ๒๕๔๔๕. บา้ นหว้ ยสินา หม่ทู ี่ ๘ ตำ� บลแม่ตืน่ อ�ำเภอแม่ระมาด ๒๓ ธันวาคม ๒๕๔๕๖. บ้านห้วยดนิ หม้อ หมู่ที่ ๑๑ ตำ� บลแมต่ น่ื อำ� เภอแมร่ ะมาด ๒๔ ธันวาคม ๒๕๔๕๗. บ้านห้วยผาด�ำ หม่ทู ่ี ๙ ต�ำบลแมต่ ื่น อำ� เภอแมร่ ะมาด ๒๒ ธันวาคม ๒๕๔๕๘. บ้านทีซะหน่อ หมู่ท่ี ๗ ตำ� บลแม่วะหลวง อ�ำเภอทา่ สองยาง ๒๒ ธนั วาคม ๒๕๔๕๙. บ้านแม่ละมุง้ คี หมทู่ ี่ ๔ ต�ำบลแมล่ ะมุ้ง อ�ำเภออมุ้ ผาง ๑๐ ตุลาคม ๒๕๔๘๑๐. บ้านพะบอเรเคาะ หมทู่ ี่ ๑๐ ตำ� บลแมต่ ้าน อำ� เภอทา่ สองยาง ๑๑ ตลุ าคม ๕๔๘๑๑. บ้านเลเคาะ หมูท่ ี่ ๑๐ ต�ำบลแม่หละ อำ� เภอท่าสองยาง ๒๙ ธนั วาคม ๒๕๔๘๑๒. บา้ นแมห่ ละโพคี หมู่ที่ ๑๑ ต�ำบลแม่หละ อำ� เภอทา่ สองยาง ๑๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๙ 34

๑๓. บา้ นเกรงิ ปะตคี ล ่ี หมทู่ ี่ ๙ ต�ำบลแมจ่ ัน อำ� เภออุม้ ผาง ๑๓ ธันวาคม ๒๕๔๙๑๔. บ้านเลอผาโด้ หมู่ที่ ๓ ต�ำบลแม่ตา้ น อ�ำเภอทา่ สองยาง ๒๘ ธันวาคม ๒๕๕๐๑๕. บ้านมอโก้คี หมทู่ ่ี ๒ ต�ำบลแมอ่ ุสุ อำ� เภอทา่ สองยาง ๒๘ ธนั วาคม ๒๕๕๐๑๖. บา้ นมะโอโกร หมทู่ ่ี ๓ ต�ำบลแม่ต้าน อ�ำเภอท่าสองยาง ๑๖ ธันวาคม ๒๕๕๑๑๗. บ้านหว้ ยแหง้ หมู่ที่ ๙ ตำ� บลขะเนจอื้ อ�ำเภอแมร่ ะมาด ๑๖ ธันวาคม ๒๕๕๑๑๘. บ้านเดลอปอบอ หม่ทู ่ี ๔ ต�ำบลแมล่ ะมุ้ง อ�ำเภออ้มุ ผาง ๑๗ ธันวาคม ๒๕๕๑๑๙. บ้านทีคุคีใต้ หมทู่ ี่ ๒ ตำ� บลแม่สอง อ�ำเภอทา่ สองยาง ๒๙ ธนั วาคม ๒๕๕๒๒๐. บา้ นอรุ ะโกร หมทู่ ี่ ๔ ตำ� บลทา่ สองยาง อำ� เภอทา่ สองยาง ๒๙ ธันวาคม ๒๕๕๓๒๑. บ้านซอแขว่ าคี หมทู่ ่ี ๘ ตำ� บลแมส่ อง อำ� เภอท่าสองยาง ๒๙ ธันวาคม ๒๕๕๔๒๒. บ้านขะแนจอ้ื คี หมทู่ ี่ ๑ ต�ำบลแมอ่ ุส ุ อ�ำเภอทา่ สองยาง ๒๔ ธนั วาคม ๒๕๕๖ ศนู ย์การเรียนชมุ ชนชาวไทยภูเขา “แมฟ่ า้ หลวง” จงั หวดั แม่ฮ่องสอน ที่ได้รบั เสดจ็ สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ศศช. “แม่ฟ้าหลวง” บา้ นหว้ ยเฮียะ อ�ำเภอแม่สะเรียงจงั หวดั แม่ฮอ่ งสอน๑. บา้ นจอลือใต ้ หมทู่ ่ี ๔ ต�ำบลแมส่ วด อ�ำเภอสบเมย ๑๒ มกราคม ๒๕๕๑๒. บา้ นห้วยเก๋ยี งนอ้ ย หมู่ท่ี ๔ ต�ำบลกองก๋อย อ�ำเภอสบเมย ๑๔ ตลุ าคม ๒๕๕๒๓. บ้านห้วยเฮยี ะ หมู่ท่ี ๔ ต�ำบลแม่คง อำ� เภอแม่สะเรียง ๒๒ มกราคม ๒๕๕๓ นอกจากการพระราชทานขวัญและก�ำลังใจในการเสด็จเย่ียม ศศช.ในพื้นท่ีต่าง ๆ แล้ว พระองค์ยังได้ทรงพระราชทานเข็มเชิดชูเกียรติ ให้แก่ครู บุคลากรผู้ปฏิบัติงาน ตลอดจนผู้บริหารของ กศน.ท่ีได้ปฏิบัติงานสนองพระราชด�ำริของพระองค์ ในหลายวโรกาส ซึ่งยังความปล้ืมปิติและซาบซ้ึงใน พระมหากรุณาธิคุณแก่ผู้ได้รับพระราชทานเปน็ ล้นพ้น 35

36

บทที่ ๓ การด�ำเนินงาน กองทุนพฒั นาเด็กและเยาวชนในถิน่ ทุรกันดารในศนู ยก์ ารศกึ ษาเพื่อชุมชนในเขตภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” 37

การด�ำเนินงาน กองทุนพฒั นาเด็กและเยาวชนในถนิ่ ทรุ กนั ดารในศนู ยก์ ารศึกษาเพื่อชุมชนในเขตภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” 38

การด�ำเนินกิจกรรมพัฒนาเด็กและเยาวชนในศูนย์การศึกษาเพื่อชุมชนในเขตภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” ตามโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร (กพด.) ตามแนวพระราชด�ำริของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี ท่ีทรงมุ่งเน้นให้เด็กและเยาวชนเป็นศูนย์กลางของการพัฒนา โดยใช้การศึกษาเป็นหลักในการทำ� งานพฒั นา ซง่ึ มเี ปา้ หมายสงู สดุ คอื “เดก็ และเยาวชนมโี ภชนาการดี สขุ ภาพแขง็ แรง ใฝเ่ รยี นรู้ ซอ่ื สตั ย์ ประหยดัและอดทน มีความรู้และทักษะทางวิชาการและการอาชีพ เพ่ือเป็นพ้ืนฐานของการด�ำรงชีวิต รักและหวงแหนทรัพยากรธรรมชาติ ภาคภูมิใจในวัฒนธรรมท้องถ่ินและความเป็นไทย และมีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชนและประเทศชาตไิ ด”้ นน้ั ผปู้ ฏบิ ตั งิ านไดย้ ดึ เปน็ หลกั ในการดำ� เนนิ กจิ กรรมทงั้ ๕ ดา้ น ไดแ้ ก่ ดา้ นโภชนาการและสขุ ภาพอนามัย ด้านการศึกษา ด้านการส่งเสริมอาชีพ ด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม และด้านการอนรุ กั ษ์สบื ทอดวฒั นธรรมและภมู ปิ ัญญาทอ้ งถ่นิ โดยดำ� เนินการดงั น้ี 39

กจิ กรรมด้านโภชนาการและสุขภาพอนามัย สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี ทรงตระหนกั ถงึ ความสำ� คญั ของการดแู ลภาวะโภชนาการของเด็กตั้งแต่อยู่ในครรภ์และเด็กแรกเกิด ซ่ึงเป็นช่วงวิกฤตท่ีสุดในวงจรชีวิต การขาดสารอาหารของแม่ท่ีตั้งครรภ์จะส่งผลท�ำให้เด็กในครรภ์และเด็กแรกเกิดมีภาวะโภชนาการบกพร่อง ดังจะเห็นได้จาก น้�ำหนักแรกคลอดของเด็กจะต่ำ� กวา่ ๒,๕๐๐ กรมั เด็กเจริญเตบิ โตและมีพฒั นาการชะงกั งัน รวมท้ังความสามารถในการเรยี นรู้ มีความเสยี่ งตอ่ การติดเชื้อและเสียชวี ติ สูง เปน็ เด็กแคระแกร็น น้ำ� หนกั ตวั น้อย เมอื่ เติบโตเขา้ สู่วัยเจรญิ พันธ์ุ ก็จะเป็นหนุ่มสาวท่ีขาดอาหาร เปน็ แม่ตั้งครรภ์ที่น�้ำหนักตัวนอ้ ย ส่งผลใหเ้ ด็กในครรภ์ขาดอาหารตอ่ ไป นอกจากปัญหาโภชนาการแล้ว ในบางพื้นท่ีตามแนวชายแดนท่ีเป็นพ้ืนที่เส่ียง เด็กและเยาวชน รวมท้ังประชาชน ต้องประสบกับการเจ็บป่วยจนถึงข้ันเสียชีวิตด้วยโรคติดต่อที่ส�ำคัญ เช่น โรคมาลาเรีย เป็นต้น พื้นท่ีเหลา่ น้ีหลายแห่งบริการของรฐั ยงั เขา้ ไม่ถึง ดังนนั้ แนวพระราชด�ำริในการแกไ้ ขปญั หาจึงพยายามให้บคุ ลากรครทู ่อี ยู่ประจำ� ในพน้ื ทที่ ำ� หนา้ ทใี่ หบ้ รกิ ารแกผ่ ปู้ ว่ ยเบอื้ งตน้ เปน็ การเสรมิ การทำ� งานของเจา้ หนา้ ทส่ี าธารณสขุ เพอื่ ชว่ ยบรรเทา ความรุนแรงและปอ้ งกันการสูญเสยี ทอี่ าจเกิดข้นึ 40

วตั ถุประสงค์ ตามแผนพฒั นาเดก็ และเยาวชนในถนิ่ ทรุ กนั ดาร (กพด.) ไดก้ ำ� หนดวตั ถปุ ระสงคด์ า้ นโภชนาการและสขุ ภาพอนามัยไว้ คอื ส่งเสริมโภชนาการและสขุ ภาพอนามยั ของเด็กและเยาวชนเริ่มต้งั แต่ในครรภม์ ารดา กิจกรรมทด่ี ำ� เนนิ การ กจิ กรรมท่ไี ดด้ ำ� เนินการโดยศูนย์การเรยี นชุมชนชาวไทยภูเขา “แมฟ่ า้ หลวง” ไดแ้ ก่ ๑. อนามัยแมแ่ ละเดก็ - ให้ธาตุเหล็กกับหญิงมคี รรภ์ โดยได้รับการสนบั สนนุ จากกรมอนามัย - ใหค้ วามรูก้ ับหญงิ มคี รรภ์ ๒. โครงการเกษตรเพอ่ื อาหารกลางวัน โดยไดร้ ับการสนับสนนุ จากกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ๓. โครงการเตมิ สารไอโอดีนในน้�ำดื่ม ๔. โครงการตรวจหนอนพยาธใิ นนักเรียน ศูนยก์ ารศกึ ษาเพ่อื ชมุ ชนในเขตภเู ขา รว่ มกบั สาธารณสุขอ�ำเภอ ๕. โครงการควบคุมโรคมาลาเรีย ๖. โครงการอาหารกลางวนั อาหารเสรมิ (นม) ๗. โครงการทนั ตสาธารณสขุ 41

กิจกรรมดา้ นการศึกษา นอกจากการเตรียมเด็กและเยาวชนในด้านโภชนาการและสุขภาพแล้ว สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี ทรงเห็นว่า เด็กและเยาวชนทุกคนควรได้รับการศึกษา เพราะนอกจากจะเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานท่ีทุกคนควรจะได้รับอย่างเท่าเทียมกันแล้ว การศึกษายังเป็นกระบวนการที่ท�ำให้เด็กและเยาวชนมีความรู้ และสามารถดำ� รงชีวิตอยไู่ ด้ด้วยตนเอง เป็นคนมีคณุ ภาพของครอบครัวและสงั คมสว่ นรวม แมห้ นว่ ยงานทางการศึกษาไดพ้ ยายามจดั บรกิ ารการศกึ ษาขน้ั พนื้ ฐาน แตก่ ย็ งั ไมส่ ามารถดำ� เนนิ การไดอ้ ยา่ งทวั่ ถงึ และสนองตอ่ วถิ ชี วี ติ และความต้องการของเด็กและเยาวชนด้อยโอกาส ซึ่งครอบคลุมกลุ่มที่ยากจน กลุ่มที่อยู่ห่างไกลไม่สามารถเข้าถึงบริการได้กลุ่มท่ีอยู่ในพน้ื ท่เี สีย่ งภัย กลมุ่ พกิ ารหรือมีความบกพร่องทางร่างกาย สตปิ ญั ญา อารมณ ์ นอกจากนี้กลมุ่ เด็กและเยาวชนทมี่ คี วามสามารถพเิ ศษ กย็ งั ขาดบคุ ลากรทเี่ ชย่ี วชาญในการจดั การเรยี นการสอน ทำ� ใหเ้ ดก็ และเยาวชนเหลา่น้ไี ม่ได้โอกาสในการพฒั นาเรยี นรเู้ ตม็ ตามศกั ยภาพของตนเอง ดังนน้ั สมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราชกุมารี จึงพระราชทานความชว่ ยเหลอื และสนบั สนุนการจดั การศกึ ษาในรปู แบบตา่ ง ๆ ให้ครอบคลมุ เด็กและเยาวชนกลมุ่ ตา่ ง ๆ เพอ่ื ใหเ้ ดก็ และเยาวชนทกุ คนมโี อกาสและความเสมอภาคทจี่ ะพฒั นาตนเองเตม็ ตามศกั ยภาพ เตบิ โตเปน็คนท่ีมคี ณุ ภาพของสังคมและประเทศชาติได้ 42