SÁCH EBOOK ĐỊA LÍ 11

3. §¸nh gi¸ ®iÒu kiÖn tù nhiªn cña §«ng Nam ¸ - Kh˙ hËu nãng Èm, hÖ ®Êt trång phong phó (®Êt feralit ®åi nói ®Æc biÖt ®Êt ®á badan ë c¸c khu vùc ch˚u ¶nh h√ëng cña nói löa vµ ®Êt phï sa mµu mì ë c¸c ®ång b»ng), m◊ng l√íi s«ng ngßi dµy ®Æc, thuËn lîi cho viÖc ph¸t triÓn mét nÒn n«ng nghiÖp nhiÖt ®íi. - §«ng Nam ¸ cã lîi thÕ vÒ biÓn. C¸c n√íc trong khu vùc (trõ Lµo) ®Òu gi¸p biÓn, thuËn lîi ®Ó ph¸t triÓn c¸c ngµnh kinh tÕ biÓn còng nh√ th√¬ng m◊i, hµng h¶i. H˘nh 11.3. Sãng thÇn ®æ bé vµo bê biÓn In-®«-nª-xi-a - §«ng Nam ¸ n»m trong vµnh ®ai sinh kho¸ng v˘ thÕ cã nhiÒu lo◊i kho¸ng s¶n. Vïng thÒm lôc ®˚a nhiÒu dÇu kh˙, lµ nguån nguyªn, nhiªn liÖu cho ph¸t triÓn kinh tÕ. - §«ng Nam ¸ cã diÖn t˙ch rõng x˙ch ®◊o vµ nhiÖt ®íi Èm lín, tuy nhiªn, ®ang cã nguy c¬ b˚ thu hÑp do khai th¸c kh«ng hîp l˙ vµ do ch¸y rõng. - §«ng Nam ¸ cã v˚ tr˙ kÒ s¸t “vµnh ®ai löa Th¸i B˘nh D√¬ng”, H˘nh 11.4. Khai th¸c l√u huúnh ë khu vùc nói löa l◊i lµ n¬i ho◊t ®éng cña (In-®«-nª-xi-a) c¸c ¸p thÊp nhiÖt ®íi nªn ch˚u ¶nh h√ëng nÆng nÒ cña c¸c thiªn tai nh√ ®éng ®Êt, sãng thÇn, b·o, lò lôt… VÊn ®Ò khai th¸c vµ sö dông hîp l˙ tµi nguyªn thiªn nhiªn, phßng tr¸nh, khflc phôc c¸c thiªn tai lµ nhiÖm vô quan träng cña mçi quèc gia trong khu vùc. 100

II - D©n c√ vµ x· héi 1. D©n c√ - §«ng Nam ¸ cã sè d©n ®«ng, mËt ®é d©n sè cao (trung b˘nh lµ 124 ng√êi/km2 - n¨m 2005, trong khi thÕ giíi chØ lµ 48 ng√êi/km2). TØ suÊt gia t¨ng d©n sè tù nhiªn tr√íc ®©y kh¸ cao, hiÖn nay ®ang cã chiÒu h√íng gi¶m. D©n sè trÎ, sè ng√êi trong ®é tuæi lao ®éng chiÕm trªn 50%. Nguån lao ®éng cña §«ng Nam ¸ dåi dµo, nh√ng lao ®éng cã tay nghÒ vµ tr˘nh ®é chuyªn m«n cao cßn h◊n chÕ. D©n ®«ng, trong ®iÒu kiÖn tr˘nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ ch√a cao ®· ¶nh h√ëng tíi vÊn ®Ò viÖc lµm vµ n©ng cao chÊt l√îng cuéc sèng. - Ph©n bè d©n c√ ë §«ng Nam ¸ kh«ng ®Òu, d©n c√ tËp trung ®«ng ë ®ång b»ng ch©u thæ cña c¸c s«ng lín, vïng ven biÓn vµ mét sè vïng ®Êt ®á ba dan (®¶o Gia-va tËp trung tíi h¬n 100 triÖu d©n). 2. X· héi - C¸c quèc gia §«ng Nam ¸ cã nhiÒu d©n téc. Mét sè d©n téc ph©n bè réng, kh«ng theo biªn giíi quèc gia, ®iÒu nµy g©y kh«ng ˙t khã kh¨n trong qu¶n l˙, æn ®˚nh ch˙nh tr˚, x· héi ë mçi n√íc. - Lµ n¬i giao thoa cña nhiÒu nÒn v¨n ho¸ lín trªn thÕ giíi (v¨n ho¸ Trung Hoa, Ên §é, NhËt B¶n vµ ¢u, MÜ), §«ng Nam ¸ tiÕp nhËn nhiÒu gi¸ tr˚ v¨n ho¸, t«n gi¸o xuÊt hiÖn trong l˚ch sö nh©n lo◊i (PhËt gi¸o ë Lµo, Cam-pu-chia, Mi-an-ma, Th¸i Lan, ViÖt Nam ; Thiªn Chóa gi¸o ë hÇu khflp c¸c n√íc, ®Æc biÖt lµ Phi-lip-pin víi 80% d©n sè ; Håi gi¸o ë Ma-lai-xi-a, Bru-n©y, In-®«-nª-xi-a, chiÕm trªn 80% d©n sè). - Phong tôc, tËp qu¸n, sinh ho◊t v¨n ho¸ cña ng√êi d©n §«ng Nam ¸ cã nhiÒu nt t√¬ng ®ång, ®ã lµ c¬ së thuËn lîi ®Ó c¸c quèc gia hîp t¸c cïng ph¸t triÓn. C©u hái vµ bµi tËp 1. Nªu nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn trong sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña khu vùc. 2. H·y lµm râ nh÷ng trë ng◊i tõ c¸c ®Æc ®iÓm d©n c√ vµ x· héi ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ trong khu vùc. 101

Bµi 11 khu vùc ®«ng nam ¸ (tiÕp theo) TiÕt 2.Kinh tÕ I - C¬ cÊu kinh tÕ C¬ cÊu kinh tÕ ë c¸c n√íc §«ng Nam ¸ cã sù chuyÓn d˚ch ngµy cµng râ nt, theo h√íng tõ nÒn kinh tÕ chñ yÕu dùa vµo n«ng nghiÖp sang nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn c«ng nghiÖp vµ d˚ch vô. H˘nh 11.5. ChuyÓn d˚ch c¬ cÊu GDP cña mét sè n√íc §«ng Nam ¸ Dùa vµo h˘nh 11.5, nhËn xt vÒ xu h√íng thay ®æi c¬ cÊu GDP cña mét sè quèc gia §«ng Nam ¸ . 102

II - C«ng nghiÖp C«ng nghiÖp §«ng Nam ¸ ®ang ph¸t triÓn theo h√íng : t¨ng c√êng liªn doanh, liªn kÕt víi n√íc ngoµi, hiÖn ®◊i ho¸ thiÕt b˚, chuyÓn giao c«ng nghÖ vµ ®µo t◊o kÜ thuËt cho ng√êi lao ®éng, chó träng ph¸t triÓn s¶n xuÊt c¸c mÆt hµng xuÊt khÈu. Sù ph¸t triÓn theo h√íng nµy nh»m t˙ch luü vèn cho c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®◊i ho¸ cña mçi quèc gia trong giai ®o◊n tiÕp theo. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, c¸c ngµnh c«ng nghiÖp s¶n xuÊt vµ lflp r¸p « t«, xe m¸y, thiÕt b˚ ®iÖn tö… do liªn doanh víi c¸c h·ng næi tiÕng ë n√íc ngoµi nªn s¶n phÈm ®· cã søc c◊nh tranh vµ trë thµnh thÕ m◊nh cña nhiÒu n√íc trong khu vùc. C¸c ngµnh nµy ph©n bè chñ yÕu ë Xin-ga-po, Ma-lai-xi-a, Th¸i Lan, In-®«-nª-xi-a, ViÖt Nam... Ngoµi ra, §«ng Nam ¸ cßn ph¸t triÓn c¸c ngµnh : khai th¸c dÇu kh˙ (Bru-n©y, In-®«-nª-xi-a, ViÖt Nam, Ma-lai-xi-a…), khai th¸c than vµ c¸c kho¸ng s¶n kim lo◊i, dÖt may, giµy da, c¸c ngµnh tiÓu thñ c«ng nghiÖp, chÕ biÕn thùc phÈm... nh»m phôc vô xuÊt khÈu. N¨m 2003, s¶n l√îng ®iÖn cña toµn khu vùc ®◊t 439 tØ kWh ; tuy nhiªn, l√îng ®iÖn tiªu dïng b˘nh qu©n theo ®Çu ng√êi cßn thÊp (744 kWh/ng√êi/n¨m), míi chØ b»ng 1/3 b˘nh qu©n l√îng ®iÖn tiªu dïng theo ®Çu ng√êi cña thÕ giíi. III - D˚ch vô C¬ së h◊ tÇng cña c¸c n√íc §«ng Nam ¸ ®ang tõng b√íc ®√îc hiÖn ®◊i ho¸ : hÖ thèng giao th«ng ®√îc më réng vµ t¨ng thªm, th«ng tin liªn l◊c ®√îc c¶i thiÖn vµ n©ng cÊp. HÖ thèng ng©n hµng, t˙n dông... còng ®√îc ph¸t triÓn vµ hiÖn ®◊i nh»m phôc vô s¶n xuÊt, ®êi sèng cña nh©n d©n trong mçi n√íc, t◊o sù hÊp dÉn ®èi víi c¸c nhµ ®Çu t√ n√íc ngoµi. IV - N«ng nghiÖp §«ng Nam ¸ cã nÒn n«ng nghiÖp nhiÖt ®íi, gi÷ v˚ tr˙ quan träng trong viÖc nu«i sèng h¬n nöa tØ d©n ë khu vùc nµy. C¸c ngµnh ch˙nh trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ë §«ng Nam ¸ lµ : trång lóa n√íc, trång c©y c«ng nghiÖp vµ c©y ¨n qu¶, ch¨n nu«i, ®¸nh bflt vµ nu«i trång thuû, h¶i s¶n. 1. Trång lóa n√íc Lóa n√íc lµ c©y l√¬ng thùc truyÒn thèng vµ quan träng cña khu vùc. S¶n l√îng lóa cña c¸c n√íc trong khu vùc kh«ng ngõng t¨ng, tõ 103 triÖu tÊn n¨m 1985, ®· ®◊t tíi 161 triÖu tÊn n¨m 2004, ®øng ®Çu lµ In-®«-nª-xi-a (53,1 triÖu tÊn). Th¸i Lan vµ ViÖt Nam ®· trë thµnh nh÷ng n√íc ®øng hµng ®Çu thÕ giíi vÒ xuÊt khÈu g◊o. 103

C¸c n√íc §«ng Nam ¸ ®· c¬ b¶n gi¶i quyÕt ®√îc nhu cÇu l√¬ng thùc - vÊn ®Ò nan gi¶i cña nhiÒu quèc gia ®ang ph¸t triÓn. Đ. Phú Quốc Đ. Côn Sơn H˘nh 11.6. Ph©n bè mét sè c©y trång chñ yÕu cña §«ng Nam ¸ H·y x¸c ®˚nh trªn h˘nh 11.6 c¸c vïng trång lóa n√íc chñ yÕu cña §«ng Nam ¸ . 2. Trång c©y c«ng nghiÖp Cao su ®√îc trång nhiÒu ë Th¸i Lan, In-®«-nª-xi-a, Ma-lai-xi-a vµ ViÖt Nam. Cµ phª vµ hå tiªu ®√îc trång nhiÒu nhÊt ë ViÖt Nam, sau ®ã lµ In-®«-nª-xi-a, Ma-lai-xi-a vµ Th¸i Lan. Ngoµi ra, §«ng Nam ¸ cßn lµ n¬i cung cÊp cho thÕ giíi c¸c s¶n phÈm tõ nhiÒu lo◊i c©y lÊy dÇu, c©y lÊy sîi. S¶n phÈm tõ c©y c«ng nghiÖp chñ yÕu ®Ó xuÊt khÈu thu ngo◊i tÖ. T◊i sao c¸c c©y c«ng nghiÖp kÓ trªn l◊i ®√îc trång nhiÒu ë §«ng Nam ¸ ? C©y ¨n qu¶ ®√îc trång ë hÇu hÕt c¸c n√íc trong khu vùc. H·y kÓ tªn mét sè c©y ¨n qu¶ ®√îc trång nhiÒu ë khu vùc §«ng Nam ¸ . 104

H˘nh 11.7. S¶n l√îng cao su, cµ phª cña §«ng Nam ¸ vµ cña thÕ giíi 3. Ch¨n nu«i, ®¸nh bflt vµ nu«i trång thuû, h¶i s¶n Ch¨n nu«i gia sóc ë §«ng Nam ¸ vÉn ch√a trë thµnh ngµnh ch˙nh, mÆc dï sè l√îng gia sóc kh¸ lín. Tr©u, bß ®√îc nu«i nhiÒu ë Mi-an-ma, In-®«-nª-xi-a, Th¸i Lan vµ ViÖt Nam. Lîn ®√îc nu«i nhiÒu ë ViÖt Nam, Phi-l˙p-pin, Th¸i Lan, In-®«-nª-xi-a. §«ng Nam ¸ còng lµ khu vùc nu«i nhiÒu gia cÇm. Cã lîi thÕ vÒ s«ng, biÓn nªn ®¸nh bflt, nu«i trång thuû, h¶i s¶n lµ ngµnh kinh tÕ truyÒn thèng vµ ®ang ph¸t triÓn ë §«ng Nam ¸. N¨m 2003, s¶n l√îng c¸ khai th¸c ®◊t 14,5 triÖu tÊn, trong ®ã 5 n√íc ®øng ®Çu lµ In-®«-nª-xi-a (4,7 triÖu tÊn), Th¸i Lan (2,8 triÖu tÊn), Phi-lip-pin (2,2 triÖu tÊn), ViÖt Nam (1,8 triÖu tÊn) vµ Ma-lai-xi-a (1,3 triÖu tÊn). H·y kÓ tªn nh÷ng loµi thuû, h¶i s¶n nhiÖt ®íi cã gi¸ tr˚ ë §«ng Nam ¸ . C©u hái vµ bµi tËp 1. Tr˘nh bµy sù ph¸t triÓn n«ng nghiÖp cña khu vùc §«ng Nam ¸. 2. KÓ tªn mét sè h·ng næi tiÕng ë n√íc ngoµi liªn doanh víi ViÖt Nam trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖp. 3. Dùa vµo h˘nh 11.5, cho biÕt nh÷ng quèc gia nµo ë §«ng Nam ¸ cã tØ träng cña khu vùc d˚ch vô trong GDP (n¨m 2004) cao, quèc gia nµo cßn thÊp. 105

Bµi 11 khu vùc ®«ng nam ¸ (tiÕp theo) TiÕt 3.HiÖp héi c¸c n√íc ®«ng Nam ¸ (asean) I - môc tiªu vµ c¬ chÕ hîp t¸c cña asean N¨m 1967, t◊i B¨ng Cèc (Th¸i Lan), 5 n√íc : Th¸i Lan, In-®«-nª-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-lip-pin vµ Xin-ga-po ®· k˙ tuyªn bè vÒ viÖc thµnh lËp “HiÖp héi c¸c n√íc §«ng Nam ¸” viÕt tflt lµ ASEAN. §©y lµ mét trong nh÷ng sù kiÖn cã ˝ nghÜa trong l˚ch sö khu vùc nµy. Sè l√îng thµnh viªn cña ASEAN ngµy cµng t¨ng : n¨m 1984 kÕt n◊p Bru-n©y, n¨m 1995 : ViÖt Nam, n¨m 1997 : Mi-an-ma vµ Lµo, n¨m 1999 lµ Cam-pu-chia. H·y cho biÕt, trong khu vùc §«ng Nam ¸ cßn n√íc nµo ch√a gia nhËp A SEA N. 1. C¸c môc tiªu ch˙nh cña ASEAN Môc tiªu ch˙nh cña Thóc ®Èy sù X©y dùng §«ng Gi¶i quyÕt nh÷ng kh¸c ph¸t triÓn kinh Nam ¸ thµnh biÖt trong néi bé liªn tÕ, v¨n ho¸, mét khu vùc hoµ quan ®Õn mèi quan hÖ gi¸o dôc vµ b˘nh, æn ®˚nh, cã gi÷a ASEAN víi c¸c tiÕn bé x· héi nÒn kinh tÕ, v¨n n√íc, khèi n√íc hoÆc cña c¸c n√íc ho¸, c¸c tæ chøc quèc tÕ thµnh viªn x· héi ph¸t triÓn kh¸c §oµn kÕt vµ hîp t¸c v˘ mét ASEAN hoµ b˘nh, æn ®˚nh, cïng ph¸t triÓn T◊i sao môc tiªu cña A SEA N l◊i nhÊn m◊nh ®Õn sù æn ®˚nh. 106

2. C¬ chÕ hîp t¸c cña ASEAN ASEAN cã c¬ chÕ hîp t¸c rÊt phong phó, ®a d◊ng : B»ng hiÓu biÕt cña m˘nh, h·y lÊy v˙ dô cô thÓ minh ho◊ cho mét trong c¸c c¬ chÕ hîp t¸c ®Ó ®◊t ®√îc môc tiªu chung cña A SEA N. II - Thµnh tùu cña ASEAN - Qua 40 n¨m tån t◊i vµ ph¸t triÓn, thµnh tùu lín nhÊt mµ ASEAN ®◊t ®√îc lµ 10/11 quèc gia trong khu vùc trë thµnh thµnh viªn cña ASEAN. N¨m 2004, GDP cña ASEAN ®◊t lµ 799,9 tØ USD, gi¸ tr˚ xuÊt khÈu ®◊t gÇn 552,5 tØ USD, gi¸ tr˚ nhËp khÈu gÇn 492 tØ USD, c¸n c©n xuÊt - nhËp khÈu cña toµn khèi ®◊t gi¸ tr˚ d√¬ng. Tèc ®é t¨ng tr√ëng kinh tÕ cña c¸c n√íc trong khu vùc kh¸ cao mÆc dï cßn ch√a ®Òu vµ ch√a thËt v÷ng chflc. - §êi sèng nh©n d©n ®√îc c¶i thiÖn, bé mÆt c¸c quèc gia cã sù thay ®æi nhanh chãng, hÖ thèng c¬ së h◊ tÇng ph¸t triÓn theo h√íng hiÖn ®◊i ho¸. NhiÒu ®« th˚ cña c¸c n√íc thµnh viªn nh√ Xin-ga-po (Xin-ga-po), Gia-c¸c-ta (In-®«-nª-xi-a), B¨ng Cèc (Th¸i Lan), Cua-la L¨m-p¬ (Ma-lai-xi-a), Thµnh phè Hå Ch˙ Minh (ViÖt Nam)... ®· dÇn dÇn tiÕn k˚p tr˘nh ®é ®« th˚ cña c¸c n√íc tiªn tiÕn. - T◊o dùng ®√îc mét m«i tr√êng hoµ b˘nh, æn ®˚nh trong khu vùc. §iÒu nµy cã ˝ nghÜa ch˙nh tr˚ - x· héi hÕt søc quan träng, bëi nã lµ c¬ së v÷ng chflc cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi ë mçi quèc gia còng nh√ toµn khu vùc. H·y kÓ thªm c¸c thµnh tùu cña A SEA N. Nguyªn nh©n nµo dÉn tíi c¸c thµnh H˘nh 11.8. Th¸p ®«i ë Ma-lai-xi-a tùu ®ã ? 107

III - Th¸ch thøc ®èi víi ASEAN 1. Tr˘nh ®é ph¸t triÓn cßn chªnh lÖch Trong khi GDP b˘nh qu©n ®Çu ng√êi theo gi¸ thùc tÕ n¨m 2004 cña Xin-ga-po rÊt cao (25 207 USD), th˘ ë nhiÒu n√íc chØ sè nµy l◊i rÊt thÊp (Mi-an-ma 166 USD, Cam-pu-chia 358 USD, Lµo 423 USD, ViÖt Nam 553 USD). Tr˘nh ®é ph¸t triÓn gi÷a mét sè quèc gia cßn qu¸ chªnh lÖch ®· ¶nh h√ëng g˘ tíi môc tiªu phÊn ®Êu cña A SEA N ? 2. VÉn cßn t˘nh tr◊ng ®ãi nghÌo §©y lµ thùc tr◊ng ë c¸c quèc gia trong ASEAN, mÆc dï møc ®é ®ãi nghÌo ë mçi quèc gia cã kh¸c nhau. T˘nh tr◊ng ®ãi nghÌo ë mét bé phËn d©n c√ sÏ g©y nh÷ng trë ng◊i g˘ trong viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña mçi quèc gia ? §¶ng vµ Nhµ n√íc ta ®· cã nh÷ng ch˙nh s¸ch g˘ ®Ó xo¸ ®ãi, gi¶m nghÌo ? 3. C¸c vÊn ®Ò x· héi kh¸c §« th˚ ho¸ trong khu vùc diÔn ra nhanh, n¶y sinh nhiÒu vÊn ®Ò phøc t◊p cña x· héi. C¸c vÊn ®Ò kh¸c nh√ t«n gi¸o, sù hoµ hîp d©n téc trong mçi quèc gia, d˚ch bÖnh, sö dông tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ b¶o vÖ m«i tr√êng ch√a hîp l˙, thÊt nghiÖp, ph¸t triÓn nguån nh©n lùc, ®µo t◊o nh©n tµi ®Ó ®¸p øng nhu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ... ®Òu lµ nh÷ng th¸ch thøc, ®ßi hái c¸c n√íc ASEAN cÇn nç lùc gi¶i quyÕt ë c¶ cÊp quèc gia vµ khu vùc. IV - ViÖt Nam trong qu¸ tr˘nh héi nhËp ASEAN Gia nhËp ASEAN, ViÖt Nam ®· t˙ch cùc tham gia vµo c¸c ho◊t ®éng trªn tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc, tõ hîp t¸c vÒ kinh tÕ tíi hîp t¸c vÒ v¨n ho¸, gi¸o dôc, khoa häc - c«ng nghÖ, trËt tù - an toµn x· héi... ViÖt Nam ®· ®ãng gãp nhiÒu s¸ng kiÕn ®Ó cñng cè, n©ng cao v˚ thÕ cña ASEAN trªn tr√êng quèc tÕ vµ qua ®ã v˚ thÕ cña n√íc ta còng ®√îc n©ng cao. VÒ kinh tÕ, ViÖt Nam xuÊt khÈu g◊o sang In-®«-nª-xi-a, Phi-lip-pin, Ma-lai-xi-a, tham gia nhiÒu dù ¸n ph¸t triÓn kinh tÕ khu vùc. Hµng ho¸ nhËp khÈu chñ yÕu cña n√íc ta tõ khu vùc lµ x¨ng dÇu, ph©n bãn, thuèc trõ s©u, mét sè mÆt hµng ®iÖn tö, hµng tiªu dïng... N¨m 2005, bu«n b¸n gi÷a ViÖt Nam víi ASEAN chiÕm tØ lÖ 30% giao d˚ch th√¬ng m◊i quèc tÕ cña n√íc ta. Tham gia vµo ASEAN, n√íc ta cã nhiÒu c¬ héi ®Ó ph¸t triÓn, nh√ng còng cã nhiÒu th¸ch thøc cÇn ph¶i v√ît qua nh√ sù chªnh lÖch vÒ tr˘nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ, c«ng nghÖ, sù kh¸c biÖt vÒ thÓ chÕ ch˙nh tr˚,... C©u hái vµ bµi tËp 1. Nªu c¸c môc tiªu cña ASEAN. 2. LÊy v˙ dô ®Ó thÊy r»ng viÖc khai th¸c vµ sö dông tµi nguyªn thiªn nhiªn ch√a hîp l˙ lµ mét trong nh÷ng th¸ch thøc cña ASEAN. CÇn ph¶i khflc phôc ®iÒu ®ã b»ng nh÷ng biÖn ph¸p nµo ? 108

Bµi 11 khu vùc ®«ng nam ¸ (tiÕp theo) TiÕt 4.Thùc hµnh T˘m hiÓu vÒ ho◊t ®éng kinh tÕ ®èi ngo◊i cña ®«ng nam ¸ 1. Ho◊t ®éng du l˚ch Dùa vµo b¶ng sè liÖu sau : B¶ng 11. sè kh¸ch du l˚ch quèc tÕ ®Õn vµ Chi tiªu cña kh¸ch du l˚ch ë mét sè khu vùc cña ch©u ¸ - n¨m 2003 STT Khu vùc Sè kh¸ch du l˚ch ®Õn Chi tiªu cña kh¸ch du l˚ch (ngh˘n l√ît ng√êi) (triÖu USD) 1 §«ng ¸ 67230 70594 2 §«ng Nam ¸ 38468 18356 3 T©y Nam ¸ 41394 18419 - H·y vÏ biÓu ®å h˘nh cét thÓ hiÖn sè kh¸ch du l˚ch quèc tÕ ®Õn vµ chi tiªu cña kh¸ch du l˚ch ë mét sè khu vùc ch©u ¸ , n¨m 2003. - T˙nh b˘nh qu©n mçi l√ît kh¸ch du l˚ch ®· chi tiªu hÕt bao nhiªu USD ë tõng khu vùc. - So s¸nh vÒ sè kh¸ch vµ chi tiªu cña kh¸ch du l˚ch quèc tÕ ë khu vùc §«ng Nam ¸ víi khu vùc §«ng ¸ vµ khu vùc T©y Nam ¸ . 2. T˘nh h˘nh xuÊt, nhËp khÈu cña §«ng Nam ¸ Dùa vµo h˘nh 11.9, h·y nhËn xt vÒ c¸n c©n th√¬ng m◊i trong giai ®o◊n 1990 - 2004 cña mét sè quèc gia §«ng Nam ¸ . H˘nh 11.9. BiÓu ®å gi¸ tr˚ xuÊt, nhËp khÈu cña mét sè n√íc trong khu vùc §«ng Nam ¸ 109

Bµi 12 «-xtr©y-li-a DiÖn t˙ch : 7,74 triÖu km2 D©n sè : 20,4 triÖu ng√êi (n¨m 2005) Thñ ®« : Can-be-ra Lµ ®Êt n√íc réng lín, n»m ë b¸n cÇu Nam, giµu cã vÒ tµi nguyªn, d©n c√ ®a d©n téc, ®a t«n gi¸o vµ ®a v¨n ho¸, ≠-xtr©y-li-a ngµy nay lµ mét ®Êt n√íc ph¸t triÓn ®Çy n¨ng ®éng vµ ngµy cµng gfln bã nhiÒu h¬n víi khu vùc ch©u ¸ - Th¸i B˘nh D√¬ng. TiÕt 1.Kh¸i qu¸t vÒ ≠-xtr©y-li-a I - Tù nhiªn, d©n c√ vµ x· héi 1. V˚ tr˙ ®˚a l˙ vµ ®iÒu kiÖn tù nhiªn ≠-xtr©y-li-a lµ quèc gia duy nhÊt chiÕm c¶ mét lôc ®˚a, víi diÖn t˙ch tù nhiªn ®øng thø s¸u trªn thÕ giíi. §˚a h˘nh ≠-xtr©y-li-a cã ®é cao trung b˘nh thÊp (chØ cã 2% ®Êt ®ai lµ cao trªn 1000m) vµ chia ra lµm ba khu vùc ch˙nh : cao nguyªn miÒn T©y, vïng ®Êt thÊp néi ®˚a, vïng nói (thÊp, trung b˘nh), ®Êt cao vµ nói miÒn §«ng. Kh˙ hËu ph©n ho¸ m◊nh. Dùa vµo b¶n ®å Tù nhiªn ≠-xtr©y-li-a, h·y chøng minh r»ng kh˙ hËu cña ≠-xtr©y-li-a cã sù ph©n ho¸ m◊nh. H˘nh 12.1. C¨ng-gu-ru - ®éng vËt ®Æc tr√ng cña ≠-xtr©y-li-a 110

C¶nh quan ®a d◊ng (d·y Tr√êng S¬n ë miÒn §«ng, mét sè c¶nh quan trong c¸c hoang m◊c ë vïng néi ®˚a, d¶i San h« ngÇm vÜ ®◊i ë vïng biÓn §«ng Bflc...) hÊp dÉn nhiÒu du kh¸ch trªn thÕ giíi. ≠-xtr©y-li-a giµu cã vÒ kho¸ng s¶n nh√ : than, sflt, kim c√¬ng, dÇu kh˙, ch˘, thiÕc, ®ång, mangan, b«x˙t, uranium... ≠-xtr©y-li-a cã nhiÒu loµi ®éng vËt, thùc vËt b¶n ®˚a, qu˝ hiÕm. Ch˙nh phñ ≠-xtr©y-li-a rÊt quan t©m ®Õn b¶o vÖ m«i tr√êng. H¬n 5% diÖn t˙ch ®Êt ®ai ®√îc dµnh ®Ó b¶o tån thiªn nhiªn, trong ®ã cã 11 khu di s¶n thÕ giíi, 500 c«ng viªn quèc gia. §iÒu kiÖn tù nhiªn ®· t◊o ra nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n g˘ cho viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ cña ≠-xtr©y-li-a ? 2. D©n c√ vµ x· héi C¸ch ®©y kho¶ng 60 ngh˘n n¨m ®· cã thæ d©n sinh sèng trªn lôc ®˚a ≠-xtr©y-li-a. §Õn cuèi thÕ kØ XVIII ng√êi ch©u ¢u míi cã mÆt ë ≠-xtr©y-li-a. Ra ®êi n¨m 1901, ≠-xtr©y-li-a lµ nhµ n√íc liªn bang, mét quèc gia ®éc lËp trong Khèi Liªn hiÖp Anh. Víi h¬n 20 triÖu d©n ®◊i diÖn cho 151 téc ng√êi, ≠-xtr©y-li-a lµ quèc gia ®a d©n téc, ®a t«n gi¸o, ®a v¨n ho¸ vµ ®ang gia t¨ng m◊nh mÏ c¸c mèi quan hÖ víi khu vùc ch©u ¸ - Th¸i B˘nh D√¬ng. D©n c√ ë ≠-xtr©y-li-a ph©n bè kh«ng ®Òu. MËt ®é d©n c√ rÊt thÊp ë vïng néi ®˚a (0,03 - 0,3 ng√êi/km2) nh√ng l◊i tËp trung rÊt ®«ng ë d¶i ®ång b»ng ven biÓn ph˙a ®«ng nam vµ t©y nam (n¬i ®©y chØ chiÕm 3% diÖn t˙ch nh√ng tËp trung tíi 90% d©n sè c¶ n√íc). Møc ®é ®« th˚ ho¸ cña ≠-xtr©y-li-a vµo lo◊i cao nhÊt thÕ giíi (cã tíi 85% d©n c√ sèng ë c¸c ®« th˚). TØ suÊt gia t¨ng d©n sè trong nh÷ng thËp kØ qua lµ 1,4%, chñ yÕu do d©n nhËp c√. ≠-xtr©y-li-a ®Æc biÖt quan t©m ph¸t triÓn nguån nh©n lùc cã chÊt l√îng cao, lµ quèc gia tiªn tiÕn vÒ khoa häc vµ kÜ thuËt (chiÕm 2,5% c¸c c«ng tr˘nh khoa häc trªn thÕ giíi vµ ®· giµnh ®√îc 8 gi¶i N«ben vÒ VËt l˙, Y häc, Ho¸ häc). Ch˙nh phñ ®Çu t√ lín cho nghiªn cøu khoa häc, gi¸o dôc, ®µo t◊o nghÒ vµ ph¸t triÓn c«ng nghÖ th«ng tin. H·y ph©n t˙ch c¸c ®Æc tr√ng vÒ d©n c√, x· héi cña ≠-xtr©y-li-a. 111

II - Kinh tÕ 1. Kh¸i qu¸t ≠-xtr©y-li-a cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn. C¸c ngµnh kinh tÕ cã hµm l√îng tri thøc cao hiÖn ®ang ®ãng gãp 50% gi¸ tr˚ GDP. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ≠-xtr©y-li-a cã møc t¨ng tr√ëng kinh tÕ cao vµ æn ®˚nh, tØ lÖ thÊt nghiÖp thÊp vµ trë thµnh m«i tr√êng hÊp dÉn ®èi víi c¸c nhµ ®Çu t√ trªn thÕ giíi. 2. D˚ch vô D˚ch vô cã vai trß rÊt quan träng, chiÕm tíi 71% GDP - n¨m 2004. M◊ng l√íi c¸c ng©n hµng, c¸c chi nh¸nh tµi ch˙nh ngµy cµng më réng, th√¬ng m◊i ®iÖn tö rÊt ph¸t triÓn. §Êt n√íc réng lín, c¸c thµnh phè vµ khu d©n c√ n»m qu¸ xa nhau, ˙t thuËn lîi cho giao th«ng ®√êng sflt vµ ®√êng « t«, nh√ng l◊i t◊o ®iÒu kiÖn cho ngµnh hµng kh«ng néi ®˚a ph¸t triÓn. Ho◊t ®éng ngo◊i th√¬ng ph¸t triÓn m◊nh, chñ yÕu th«ng qua c¶ng X˙t-ni. ≠-xtr©y-li-a xuÊt khÈu kho¸ng s¶n, l√¬ng thùc, thùc phÈm, m¸y mãc... nhËp khÈu thiÕt b˚ vËn t¶i, nguyªn liÖu, ho¸ chÊt... §Êt n√íc ≠-xtr©y-li-a cã h¬n 20 triÖu d©n nh√ng h»ng n¨m ®ãn tíi 5 triÖu l√ît kh¸ch du l˚ch. H˘nh 12.2. Thµnh phè c¶ng X˙t-ni 112

3. C«ng nghiÖp ≠-xtr©y-li-a cã tr˘nh ®é ph¸t triÓn c«ng nghiÖp cao nh√ng l◊i lµ n√íc xuÊt khÈu nhiÒu nguyªn liÖu th« ; ®øng hµng ®Çu thÕ giíi vÒ xuÊt khÈu than ®¸, kim c√¬ng. ≠-xtr©y-li-a còng lµ n√íc xuÊt khÈu nhiÒu uranium, dÇu th«, kh˙ tù nhiªn, vµng, quÆng sflt, ch˘, thiÕc, ®ång vµ mangan. C«ng nghiÖp má chiÕm 7% GDP (trªn 30 tØ ®« la ≠-xtr©y-li-a) vµ sö dông 4% lao ®éng. H˘nh 12.3. Kinh tÕ ≠-xtr©y-li-a GÇn ®©y, ≠-xtr©y-li-a ph¸t triÓn m◊nh c¸c ngµnh c«ng nghÖ cao nh√ s¶n xuÊt thuèc vµ thiÕt b˚ y tÕ, phÇn mÒm m¸y t˙nh, viÔn th«ng, khai th¸c n¨ng l√îng mÆt trêi vµ c«ng nghiÖp hµng kh«ng. Ngµnh c«ng nghiÖp viÔn th«ng ®øng thø 10 thÕ giíi. C«ng nghiÖp chÕ biÕn thùc phÈm cña ≠-xtr©y-li-a ®◊t tiªu chuÈn quèc tÕ, chiÕm 20% gi¸ tr˚ hµng xuÊt khÈu. C¸c trung t©m c«ng nghiÖp lín lµ X˙t-ni, Men-b¬n, A-®ª-lai. C«ng nghiÖp ≠-xtr©y-li-a ®· ®◊t ®√îc nh÷ng thµnh tùu quan träng g˘ trong thêi gian gÇn ®©y ? 113

4. N«ng nghiÖp ≠-xtr©y-li-a lu«n ®√îc ®¸nh gi¸ lµ n√íc cã nÒn n«ng nghiÖp hiÖn ®◊i, s¶n xuÊt dùa vµo c¸c trang tr◊i cã quy m« lín vµ tr˘nh ®é kÜ thuËt cao. §Êt trång trät vµ ch¨n nu«i chiÕm 6% diÖn t˙ch tù nhiªn ; n«ng nghiÖp sö dông 5,6% lùc l√îng lao ®éng, chiÕm 4% GDP vµ ®ãng gãp 25% tr˚ gi¸ xuÊt khÈu. H˘nh 12.4. Ch¨n nu«i bß ë ≠-xtr©y-li-a ≠-xtr©y-li-a lµ n√íc s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu nhiÒu lóa m˘ : trång nhiÒu c©y c«ng nghiÖp vµ hoa qu¶, chñ yÕu ë vïng §«ng Nam. Ch¨n nu«i chiÕm 60% gi¸ tr˚ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. Víi ®µn cõu 150 triÖu con, ≠-xtr©y-li-a ®øng ®Çu thÕ giíi vÒ xuÊt khÈu len. ≠-xtr©y-li-a còng xuÊt khÈu nhiÒu s÷a, th˚t bß sang Hoa K˘, NhËt B¶n, §«ng Nam ¸ vµ Anh. H˘nh 12.5. S¬ ®å mét trang tr◊i nu«i bß ë ≠-xtr©y-li-a C©u hái vµ bµi tËp 1. H·y tr˘nh bµy mét sè ®Æc ®iÓm vÒ tù nhiªn vµ d©n c√, x· héi cña ≠-xtr©y-li-a. 2. H·y chøng tá r»ng ≠-xtr©y-li-a lµ n√íc cã nÒn c«ng nghiÖp ph¸t triÓn cao. 3. Dùa vµo h˘nh 12.5, h·y ph©n t˙ch ®Ó thÊy râ t˙nh hiÖn ®◊i cña c¸c trang tr◊i n«ng nghiÖp ë ≠-xtr©y-li-a. 114

Bµi 12 «-xtr©y-li-a (tiÕp theo) TiÕt 2.Thùc hµnh t˘m hiÓu vÒ d©n c√ ≠-xtr©y-li-a Dùa vµo bµi ≠-xtr©y-li-a (cã thÓ tham kh¶o thªm t√ liÖu tõ b¸o ch˙ vµ c¸c tµi liÖu kh¸c), h·y nhËn xt vµ viÕt mét b¸o c¸o ngfln vÒ d©n c√ ≠-xtr©y-li-a, theo dµn ˝ d√íi ®©y : - Sè d©n vµ qu¸ tr˘nh ph¸t triÓn d©n sè. - Sù ph©n bè d©n c√. - ChÊt l√îng d©n c√ vµ ¶nh h√ëng cña nã ®Õn sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña ≠-xtr©y-li-a. 1. Gia t¨ng d©n sè D©n nhËp c√ ®ãng gãp phÇn chñ yÕu vµo gia t¨ng d©n sè ë ≠-xtr©y-li-a. Tr√íc 1973, di c√ vµo ≠-xtr©y-li-a chñ yÕu lµ ng√êi da trflng. Tõ khi ch˙nh s¸ch “N√íc ≠-xtr©y-li-a Da Trflng” b˚ huû bá vµo n¨m 1973, sè ng√êi tõ ch©u ¸ di c√ ®Õn ≠-xtr©y-li-a t¨ng ®¸ng kÓ. NÕu n¨m 1966 chØ cã 1,3% sè d©n di c√ ®Õn ≠-xtr©y-li-a cã nguån gèc tõ c¸c n√íc Nam ¸, Bflc ¸ vµ §«ng Nam ¸, th˘ n¨m 1999 con sè nµy lµ 27,7%. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, 40% d©n míi ®Õn ≠-xtr©y-li-a ®˚nh c√ lµ tõ ch©u ¸. 2. ChÊt l√îng d©n c√ D©n c√ ë ≠-xtr©y-lia cã tr˘nh ®é häc vÊn cao. TØ lÖ phæ cËp gi¸o dôc vµ tèt nghiÖp phæ th«ng trung häc ®øng hµng ®Çu thÕ giíi. ChØ sè HDI lµ 0,9555, xÕp thø ba trªn thÕ giíi (n¨m 2003). Sè d©n cña ≠-xtr©y-li-a chiÕm tØ lÖ nhá so víi d©n sè thÕ giíi nh√ng chiÕm 2,5% sè c«ng tr˘nh nghiªn cøu khoa häc trªn thÕ giíi. ≠-xtr©y-li-a lµ n√íc cã tr˘nh ®é c«ng nghÖ th«ng tin (IT) cao nhÊt trong khu vùc vµ lµ mét trong 10 n√íc ®øng hµng ®Çu thÕ giíi vÒ lao ®éng kÜ thuËt cao. C¸c chuyªn gia IT vµ tµi ch˙nh còng cã chÊt l√îng cao. TËp ®oµn m¸y t˙nh IBM lín nhÊt thÕ giíi cña Hoa K˘ ®· chän X˙t-ni cña ≠-xtr©y-li-a thay v˘ chän Xin-ga-po lµm n¬i ®Æt trung t©m ®æi míi c«ng nghÖ v˘ cho r»ng tiÒm n¨ng nh©n lùc IT cã kinh nghiÖm cña ≠-xtr©y-li-a dåi dµo h¬n. 115

B¶ng 12.1. ChØ sè vÒ d©n c√, t«n gi¸o cña ≠-xtr©y-li-a D©n c√ T«n gi¸o 95% : Nguån gèc ch©u ¢u 26% : C«ng gi¸o Anh 4% : Nguån gèc ch©u ¸ 26% : Thiªn chóa gi¸o 1% : Thæ d©n, c√ d©n ®¶o 24% : C¸c nhãm C¬ ®èc gi¸o kh¸c 24% : T«n gi¸o kh¸c (Håi gi¸o, Do Th¸i, PhËt gi¸o) B¶ng 12.2. Sè d©n ≠-xtr©y-li-a qua mét sè n¨m (§¬n v˚ : triÖu ng√êi) N¨m Sè d©n 1850 1,2 1900 4,7 1920 4,5 1939 6,9 1985 15,8 1990 16,1 1995 18,1 2000 19,2 2005 20,4 H˘nh 12.6. Ph©n bè d©n c√ ë ≠-xtr©y-li-a            B¶ng 12.3. c¬ cÊu lao ®éng ph©n theo khu vùc kinh tÕ (§¬n v˚ : %) N¨m Khu vùc I Khu vùc II Khu vùc III 1985 4,0 34,8 61,2 1995 3,2 26,3 70,5 2000 3,7 25,6 70,7 2004 3,0 26,0 71,0 116

Môc lôc Trang A - Kh¸i qu¸t nÒn kinh tÕ -x· héi thÕ giíi Bµi 1. Sù t√¬ng ph¶n vÒ tr˘nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña c¸c nhãm n√íc. Cuéc c¸ch m◊ng khoa häc vµ c«ng nghÖ hiÖn ®◊i .........................................................................................6 Bµi 2. Xu h√íng toµn cÇu ho¸, khu vùc ho¸ kinh tÕ.................................................................................................10 Bµi 3. Mét sè vÊn ®Ò mang t˙nh toµn cÇu.........................................................................................................................13 Bµi 4. Thùc hµnh : T˘m hiÓu nh÷ng c¬ héi vµ th¸ch thøc cña toµn cÇu ho¸ ®èi víi c¸c n√íc ®ang ph¸t triÓn.............................................................................................................................17 Bµi 5. Mét sè vÊn ®Ò cña ch©u lôc vµ khu vùc .............................................................................................................19 TiÕt 1. Mét sè vÊn ®Ò cña ch©u Phi.......................................................................................................................19 TiÕt 2. Mét sè vÊn ®Ò cña MÜ La tinh ..................................................................................................................24 TiÕt 3. Mét sè vÊn ®Ò cña khu vùc T©y Nam ¸ vµ khu vùc Trung ¸...........................................28 B - §˚a l˙ khu vùc vµ quèc gia Bµi 6. Hîp chóng quèc Hoa K˘...............................................................................................................................36 TiÕt 1. Tù nhiªn vµ d©n c√ ..........................................................................................................................................36 TiÕt 2. Kinh tÕ......................................................................................................................................................................41 TiÕt 3. Thùc hµnh : T˘m hiÓu sù ph©n ho¸ l·nh thæ s¶n xuÊt cña Hoa K˘ ..................................45 Bµi 7. Liªn minh ch©u ©u (EU) .................................................................................................................................47 TiÕt 1. EU - Liªn minh khu vùc lín trªn thÕ giíi.......................................................................................47 TiÕt 2. EU - Hîp t¸c, liªn kÕt ®Ó cïng ph¸t triÓn........................................................................................51 TiÕt 3. Thùc hµnh : T˘m hiÓu vÒ Liªn minh ch©u ¢u ...............................................................................56 TiÕt 4. Céng hoµ Liªn bang §øc.............................................................................................................................57 Bµi 8. Liªn bang Nga...........................................................................................................................................................61 TiÕt 1. Tù nhiªn, d©n c√ vµ x· héi.........................................................................................................................61 TiÕt 2. Kinh tÕ......................................................................................................................................................................67 TiÕt 3. Thùc hµnh : T˘m hiÓu sù thay ®æi GDP vµ ph©n bè n«ng nghiÖp cña Liªn bang Nga..73 Bµi 9. nhËt b¶n...........................................................................................................................................................................74 TiÕt 1. Tù nhiªn, d©n c√ vµ t˘nh h˘nh ph¸t triÓn kinh tÕ..........................................................................74 TiÕt 2. C¸c ngµnh kinh tÕ vµ c¸c vïng kinh tÕ ..............................................................................................79 TiÕt 3. Thùc hµnh : T˘m hiÓu vÒ ho◊t ®éng kinh tÕ ®èi ngo◊i cña NhËt B¶n............................84 Bµi 10. Céng hoµ Nh©n d©n Trung Hoa (Trung Quèc)............................................................86 TiÕt 1. Tù nhiªn, d©n c√ vµ x· héi.........................................................................................................................86 TiÕt 2. Kinh tÕ......................................................................................................................................................................91 TiÕt 3. Thùc hµnh : T˘m hiÓu sù thay ®æi cña nÒn kinh tÕ Trung Quèc .......................................96 Bµi 11. khu vùc ®«ng Nam ¸ .......................................................................................................................................98 TiÕt 1. Tù nhiªn, d©n c√ vµ x· héi.........................................................................................................................98 TiÕt 2. Kinh tÕ...................................................................................................................................................................102 TiÕt 3. HiÖp héi c¸c n√íc §«ng Nam ¸ (ASEAN).................................................................................106 TiÕt 4. Thùc hµnh : T˘m hiÓu vÒ ho◊t ®éng kinh tÕ ®èi ngo◊i cña §«ng Nam ¸................109 Bµi 12. ≠-xtr©y-li-a..............................................................................................................................................................110 TiÕt 1. Kh¸i qu¸t vÒ ≠-xtr©y-li-a ...........................................................................................................................110 TiÕt 2. Thùc hµnh : T˘m hiÓu vÒ d©n c√ ≠-xtr©y-li-a ..............................................................................115