SÁCH EBOOK ĐỊA LÍ 11

H˘nh 7.5. Vai trß cña EU trªn thÕ giíi -n¨m 2004 2. Tæ chøc th√¬ng m◊i hµng ®Çu thÕ giíi Kinh tÕ cña EU phô thuéc nhiÒu vµo ho◊t ®éng xuÊt, nhËp khÈu. C¸c n√íc thuéc EU ®· dì bá hµng rµo thuÕ quan trong bu«n b¸n víi nhau vµ cã chung mét møc thuÕ trong quan hÖ th√¬ng m◊i víi c¸c n√íc ngoµi EU. HiÖn nay, EU ®ang dÉn ®Çu thÕ giíi vÒ th√¬ng m◊i. EU lµ b◊n hµng lín nhÊt cña c¸c n√íc ®ang ph¸t triÓn. Tuy nhiªn, EU ®· kh«ng tu©n thñ ®Çy ®ñ nh÷ng quy ®˚nh cña Tæ chøc Th√¬ng m◊i thÕ giíi (WTO) khi h◊n chÕ nhËp khÈu ®èi víi c¸c mÆt hµng “nh◊y c¶m” nh√ than, sflt vµ trî cÊp cho hµng n«ng s¶n cña EU, lµm cho gi¸ n«ng s¶n cña hä thÊp h¬n so víi gi¸ cña th˚ tr√êng thÕ giíi. Dùa vµo c¸c th«ng tin ë trªn, h·y nªu nhËn xt vÒ quan hÖ th√¬ng m◊i cña EU ®èi víi c¸c n√íc bªn ngoµi tæ chøc EU. C©u hái vµ bµi tËp 1. Liªn minh ch©u ¢u (EU) h˘nh thµnh vµ ph¸t triÓn nh√ thÕ nµo ? Tr˘nh bµy tãm tflt môc ®˙ch vµ thÓ chÕ cña tæ chøc nµy. 2. Dùa vµo b¶ng 7.1, h˘nh 7.5 vµ néi dung bµi häc trong SGK h·y chøng minh r»ng : EU lµ trung t©m kinh tÕ hµng ®Çu cña thÕ giíi ? 50

Bµi 7 liªn minh ch©u ©u (EU) (tiÕp theo) TiÕt 2. EU - Hîp t¸c, liªn kÕt ®Ó cïng ph¸t triÓn I - Th˚ tr√êng chung ch©u ©u 1. Tù do l√u th«ng Tõ 1-1-1993, EU ®· thiÕt lËp mét th˚ tr√êng chung. Trong th˚ tr√êng nµy, viÖc tù do l√u th«ng vÒ hµng ho¸, con ng√êi, d˚ch vô vµ tiÒn vèn gi÷a c¸c n√íc thµnh viªn ®√îc ®¶m b¶o. C¸c n√íc thµnh viªn thuéc th˚ tr√êng chung ch©u ¢u cã chung mét ch˙nh s¸ch th√¬ng m◊i trong quan hÖ bu«n b¸n víi c¸c n√íc ngoµi khèi. a) Tù do di chuyÓn Bao gåm tù do ®i l◊i, tù do c√ tró, tù do lùa chän n¬i lµm viÖc. V˙ dô : Ng√êi §an M◊ch cã thÓ lµm viÖc ë mäi n¬i trªn n√íc Ph¸p nh√ ng√êi Ph¸p. b) Tù do l√u th«ng d˚ch vô Tù do ®èi víi c¸c d˚ch vô nh√ d˚ch vô vËn t¶i, th«ng tin liªn l◊c, ng©n hµng, kiÓm to¸n, du l˚ch v.v... V˙ dô : Mét c«ng ti vËn t¶i cña BØ cã thÓ ®¶m nhËn mét hîp ®ång ë bªn trong n√íc §øc mµ kh«ng ph¶i xin giÊy php cña ch˙nh quyÒn §øc. c) Tù do l√u th«ng hµng ho¸ C¸c s¶n phÈm s¶n xuÊt ë mét n√íc thuéc EU ®√îc tù do l√u th«ng vµ b¸n trong toµn th˚ tr√êng chung ch©u ¢u mµ kh«ng ph¶i ch˚u thuÕ gi¸ tr˚ gia t¨ng. V˙ dô : Mét chiÕc « t« cña I-ta-li-a b¸n sang c¸c n√íc EU kh¸c kh«ng ph¶i nép thuÕ. d) Tù do l√u th«ng tiÒn vèn C¸c h◊n chÕ ®èi víi giao d˚ch thanh to¸n b˚ b·i bá. C¸c nhµ ®Çu t√ cã thÓ lùa chän kh¶ n¨ng ®Çu t√ cã lîi nhÊt vµ më tµi kho¶n t◊i c¸c ng©n hµng trong khèi. V˙ dô : Mét ng√êi Bå §µo Nha cã thÓ dÔ dµng më tµi kho¶n t◊i c¸c n√íc EU kh¸c. H·y ph©n t˙ch néi dung vµ lîi ˙ch cña bèn mÆt tù do l√u th«ng trong EU. 51

2. Euro (¬-r«) - ®ång tiÒn chung cña EU ¥-r« víi t√ c¸ch lµ ®ång tiÒn chung cña EU ®· ®√îc ®√a vµo giao d˚ch, thanh to¸n tõ n¨m 1999. §Õn n¨m 2004 ®· cã 13 n√íc thµnh viªn EU (BØ, CHLB §øc, Ph¸p, PhÇn Lan, I-ta-li-a, Hµ Lan, ¸o, Bå §µo Nha, T©y Ban Nha, Lóc-x¨m-bua, Hi L◊p, Ai-len vµ Xl«-vª-ni-a) sö dông ¬-r« lµ ®ång tiÒn chung. ViÖc ®√a vµo sö dông ®ång tiÒn chung cã t¸c dông n©ng cao søc c◊nh tranh cña th˚ tr√êng chung ch©u ¢u, xo¸ bá nh÷ng rñi ro khi chuyÓn ®æi tiÒn tÖ, t◊o thuËn lîi cho viÖc chuyÓn giao vèn trong EU vµ ®¬n gi¶n ho¸ c«ng t¸c kÕ to¸n cña c¸c doanh nghiÖp ®a quèc gia. V ˘ sao cã thÓ nãi viÖc ra ®êi ®ång tiÒn chung ¬-r« lµ b√íc tiÕn míi cña sù liªn kÕt EU ? II - Hîp t¸c trong s¶n xuÊt vµ d˚ch vô 1. S¶n xuÊt m¸y bay E-bít Tæ hîp c«ng nghiÖp hµng kh«ng E-bít (Airbus) cã trô së ë Tu-lu-d¬ (Ph¸p), do §øc, Ph¸p, Anh s¸ng lËp, ®ang ph¸t triÓn m◊nh vµ c◊nh tranh cã hiÖu qu¶ víi c¸c h·ng chÕ t◊o m¸y bay hµng ®Çu cña Hoa K˘. C¸c n√íc EU hîp t¸c chÆt chÏ víi nhau trong viÖc chÕ t◊o c¸c lo◊i m¸y bay E-bít næi tiÕng thÕ giíi. H˘nh 7.6. M¸y bay E-bít -s¶n phÈm hîp t¸c cña c¸c n√íc thµnh viªn EU 52

2. §√êng hÇm giao th«ng H˘nh 7.7. Sù hîp t¸c cña c¸c n√íc EU d√íi biÓn M¨ng-s¬ trong qu¸ tr˘nh s¶n xuÊt m¸y bay E-bít §√êng hÇm giao th«ng d√íi biÓn M¨ng-s¬ nèi liÒn n√íc Anh víi ch©u ¢u lôc ®˚a ®√îc hoµn thµnh vµo n¨m 1994. §©y lµ tuyÕn giao th«ng rÊt quan träng ë ch©u ¢u, v˘ víi ®√êng hÇm nµy, hµng ho¸ cã thÓ vËn chuyÓn trùc tiÕp tõ Anh sang ch©u ¢u lôc ®˚a vµ ng√îc l◊i mµ kh«ng cÇn ph¶i trung chuyÓn b»ng phµ. Trong t√¬ng lai ®√êng hÇm d√íi biÓn M¨ng-s¬ cã thÓ c◊nh tranh víi vËn t¶i hµng kh«ng nÕu c¸c tuyÕn ®√êng sflt siªu tèc ®√îc ®√a vµo sö dông. C¸c n√íc EU ®· hîp t¸c víi nhau nh√ thÕ nµo trong lÜnh vùc vÒ giao th«ng vËn t¶i ? H˘nh 7.8. S¬ ®å ®√êng hÇm giao th«ng d√íi biÓn M¨ng-s¬. 53

III - Liªn kÕt vïng ch©u ¢u (EUroREGION) 1. Kh¸i niÖm liªn kÕt vïng ch©u ¢u Euroregion -tõ ghp cña Europe (ch©u ¢u) vµ region (vïng) -chØ mét khu vùc biªn giíi cña EU mµ ë ®ã ng√êi d©n c¸c n√íc kh¸c nhau tiÕn hµnh c¸c ho◊t ®éng hîp t¸c, liªn kÕt s©u réng vÒ c¸c mÆt kinh tÕ, x· héi vµ v¨n ho¸ trªn c¬ së tù nguyÖn v˘ nh÷ng lîi ˙ch chung cña c¸c bªn tham gia. Liªn kÕt vïng cã thÓ n»m hoµn toµn ë bªn trong ranh giíi EU hoÆc cã mét phÇn n»m ngoµi ranh giíi EU (gi÷a c¸c n√íc EU vµ c¸c n√íc ch©u ¢u kh¸c). N¨m 2000, EU cã kho¶ng 140 liªn kÕt vïng. V ˘ sao c¸c n√íc EU ph¸t triÓn c¸c liªn kÕt vïng ? 2. Liªn kÕt vïng Ma-x¬ Rai-n¬ H˘nh 7.9. Liªn kÕt vïng Ma-x¬ Rai-n¬ Vïng Ma-x¬ Rai-n¬ (Maas-Rhein) lµ mét v˙ dô cô thÓ vÒ liªn kÕt vïng ch©u ¢u, h˘nh thµnh t◊i khu vùc biªn giíi cña ba n√íc Hµ Lan, §øc vµ BØ. H»ng ngµy, cã kho¶ng 30 ngh˘n ng√êi ®i sang n√íc l¸ng giÒng lµm viÖc. H»ng th¸ng, ë khu vùc nµy xuÊt b¶n mét t◊p ch˙ b»ng ba thø tiÕng. C¸c tr√êng 54

®◊i häc trong khu vùc phèi hîp tæ chøc c¸c kho¸ ®µo t◊o chung. C¸c con ®√êng xuyªn biªn giíi ®√îc x©y dùng. V iÖc hîp t¸c trong liªn kÕt vïng Ma-x¬ Rai-n¬ ®· ®em l◊i nh÷ng lîi ˙ch g˘ ? H˘nh 7.10. Mét gãc cña vïng Ma-x¬ Rai-n¬ C©u hái vµ bµi tËp 1. V˘ sao EU thiÕt lËp th˚ tr√êng chung trong khèi ? ViÖc h˘nh thµnh th˚ tr√êng chung ch©u ¢u vµ ®√a vµo sö dông ®ång tiÒn chung ¬-r« cã ˝ nghÜa nh√ thÕ nµo ®èi víi viÖc ph¸t triÓn EU ? 2. EU ®· thµnh c«ng nh√ thÕ nµo trong hîp t¸c ph¸t triÓn lÜnh vùc giao th«ng vËn t¶i ? 3. ThÕ nµo lµ liªn kÕt vïng ? Qua v˙ dô liªn kÕt vïng Ma-x¬ Rai-n¬, h·y cho biÕt ˝ nghÜa cña viÖc ph¸t triÓn c¸c liªn kÕt vïng trong Liªn minh ch©u ¢u. 55

Bµi 7 liªn minh ch©u ©u (EU) (tiÕp theo) TiÕt 3. Thùc hµnh : t˘m hiÓu vÒ liªn minh ch©u ©u I - T˘m hiÓu ˝ nghÜa cña viÖc h˘nh thµnh mét EU thèng nhÊt Dùa vµo th«ng tin d√íi ®©y vµ nh÷ng hiÓu biÕt cña b¶n th©n, h·y cho biÕt viÖc h˘nh thµnh th˚ tr√êng chung ch©u ¢ u vµ viÖc sö dông chung ®ång ¬-r« ®· t◊o ra nh÷ng thuËn lîi g˘ cho c¸c n√íc thµnh viªn EU. Khi h˘nh thµnh mét EU thèng nhÊt : -C¸c xe t¶i v√ît chÆng ®√êng 1200km qua c¸c biªn giíi gi¶m tõ 58 giê xuèng cßn 36 giê. -C¸c h·ng b√u ch˙nh viÔn th«ng cña Anh vµ §øc cã thÓ tù do kinh doanh ë Bróc-xen (BØ). -Mét luËt s√ ng√êi I-ta-li-a cã thÓ lµm viÖc ë Bc-lin nh√ mét luËt s√ §øc. -Mét sinh viªn kiÕn tróc Hi L◊p cã thÓ theo häc mét kho¸ ®µo t◊o vÒ thiÕt kÕ nhµ gç ë Hen-xinh-ki nh√ mét sinh viªn ng√êi PhÇn Lan. II - T˘m hiÓu vai trß cña EU trong nÒn kinh tÕ thÕ giíi -Dùa vµo b¶ng 7.2, h·y vÏ biÓu ®å thÓ hiÖn tØ träng GDP, d©n sè cña EU vµ mét sè n√íc trªn thÕ giíi. -Dùa vµo biÓu ®å ®· hoµn thµnh vµ nh÷ng hiÓu biÕt cña b¶n th©n, h·y nhËn xt vÒ v˚ tr˙ kinh tÕ cña EU trªn tr√êng quèc tÕ. B¶ng 7.2. tØ träng GDP, d©n sè cña EU vµ mét sè n√íc trªn thÕ giíi -n¨m 2004 (§¬n v˚ : %) ChØ sè GDP D©n sè C¸c n√íc, khu vùc 31,0 7,1 EU 28,5 4,6 Hoa K˘ 11,3 2,0 NhËt B¶n 4,0 20,3 Trung Quèc 1,7 17,0 Ên ®é 23,5 49,0 C¸c n√íc cßn l◊i 56

Bµi 7 liªn minh ch©u ©u (EU) (tiÕp theo) TiÕt 4.Céng hoµ liªn bang ®øc DiÖn t˙ch : 357 ngh˘n km2 D©n sè : 82,5 triÖu ng√êi (n¨m 2005) Thñ ®« : Bc-lin I - V˚ tr˙ ®˚a l˙ vµ ®iÒu kiÖn tù nhiªn N»m ë trung t©m ch©u ¢u, tiÕp gi¸p víi 9 n√íc, BiÓn Bflc vµ biÓn Ban-t˙ch, CHLB §øc cã nhiÒu thuËn lîi trong viÖc th«ng th√¬ng víi c¸c n√íc kh¸c ë ch©u ¢u, lµ cÇu nèi quan träng gi÷a §«ng ¢u vµ T©y ¢u, gi÷a Bflc ¢u vµ Nam ¢u. Cïng víi Ph¸p, CHLB §øc gi÷ vai trß ®Çu tµu trong viÖc x©y dùng vµ ph¸t triÓn EU. CHLB §øc n»m trong khu vùc kh˙ hËu «n ®íi. Tõ bflc xuèng nam cã c¸c vïng c¶nh quan kh¸c nhau. Sù ®a d◊ng vµ vÎ ®Ñp cña c¸c c¶nh quan thiªn nhiªn hÊp dÉn nhiÒu du kh¸ch. Tuy nhiªn, n√íc §øc nghÌo kho¸ng s¶n, ®¸ng kÓ nhÊt lµ than n©u, than ®¸ vµ muèi má. §Æc ®iÓm cña v˚ tr˙ ®˚a l˙ vµ ®iÒu kiÖn tù nhiªn cã ¶nh h√ëng nh√ thÕ nµo ®Õn viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ cña CHLB §øc ? II - D©n c√ vµ x· héi N√íc §øc lµ nhµ n√íc liªn bang (gåm 16 bang). So víi c¸c n√íc trªn thÕ giíi, ng√êi d©n §øc cã møc sèng cao. C¬ cÊu d©n sè giµ, tØ suÊt sinh vµo lo◊i thÊp nhÊt ch©u ¢u, d©n sè t¨ng chñ yÕu do nhËp c√ (kho¶ng 10% d©n sè lµ ng√êi nhËp c√, trong ®ã nhiÒu nhÊt lµ ng√êi Thæ NhÜ K˘ vµ ng√êi I-ta-li-a). Ch˙nh phñ §øc rÊt khuyÕn kh˙ch viÖc lËp gia ®˘nh, sinh nhiÒu con vµ dµnh nhiÒu √u tiªn, trî cÊp x· héi cho nh÷ng ng√êi cã gia ®˘nh vµ nhÊt lµ gia ®˘nh ®«ng con. Gi¸o dôc, ®µo t◊o ®√îc chó träng ®Çu t√. H·y nªu mét sè nt næi bËt trong d©n c√ -x· héi cña CHLB §øc. 57

H˘nh 7.11. Th¸p d©n sè cña CHLB §øc n¨m 1910 vµ n¨m 2000 III - Kinh tÕ 1. Kh¸i qu¸t HiÖn nay, n√íc §øc thèng nhÊt lµ mét trong nh÷ng c√êng quèc kinh tÕ hµng ®Çu trªn thÕ giíi. NÒn kinh tÕ -x· héi §øc ®ang biÕn ®æi m◊nh mÏ theo h√íng chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ c«ng nghiÖp sang nÒn kinh tÕ tri thøc. N¨m 2004, tØ träng c¸c khu vùc kinh tÕ trong GDP lµ : n«ng nghiÖp 1%, c«ng nghiÖp vµ x©y dùng 29%, d˚ch vô 70%. B¶ng 7.3. GDP cña c¸c c√êng quèc B¶ng 7.4. Gi¸ tr˚ xuÊt, nhËp khÈu Kinh tÕ thÕ giíi cña C¸c c√êng quèc th√¬ng m◊i thÕ giíi -n¨m 2004 (§¬n v˚ : tØ USD) (§¬n v˚ : tØ USD) N√íc 1995 2004 N√íc XuÊt khÈu NhËp khÈu Hoa K˘ 6954,8 (1) 11667,5 (1) Hoa K˘ 818,5 (2) 1525,7 (1) NhËt B¶n 5217,6 (2) 4623,4 (2) CHLB §øc 911,6 (1) 718,0 (2) CHLB §øc 2417,7 (3) 2714,4 (3) Trung Quèc 593,4 (3) 560,7 (3) Anh 1102,7 (5) 2140,9 (4) NhËt B¶n 565,7 (4) 454,5 (4) Ph¸p 1536,5 (4) 2002,6 (5) Ph¸p 423,8 (5) 442,0 (5) Sè trong ngoÆc lµ xÕp h◊ng trªn thÕ giíi Dùa vµo c¸c b¶ng 7.3, 7.4, h·y chøng minh CHLB §øc lµ mét trong nh÷ng c√êng quèc kinh tÕ hµng ®Çu thÕ giíi. 58

2. C«ng nghiÖp NhiÒu ngµnh c«ng nghiÖp cña CHLB §øc cã v˚ tr˙ cao trªn thÕ giíi nh√ chÕ t◊o m¸y, ®iÖn tö -viÔn th«ng, ho¸ chÊt, s¶n xuÊt thp. N¨ng suÊt lao ®éng cao, lu«n ®æi míi vµ ¸p dông c«ng nghÖ hiÖn ®◊i, kh¶ n¨ng t˘m tßi, s¸ng t◊o cña ng√êi lao ®éng vµ chÊt l√îng s¶n phÈm cao lµ nh÷ng yÕu tè c¬ b¶n t◊o nªn søc m◊nh cña nÒn c«ng nghiÖp §øc. Dùa vµo h˘nh 7.12, h·y x¸c ®˚nh c¸c trung t©m c«ng nghiÖp : C«-l«-nh¬, Phran-phuèc, Muy-n˙ch, X tót-g¸t, Bc-lin vµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp cña nh÷ng trung t©m ®ã. H˘nh 7.12. C¸c trung t©m c«ng nghiÖp ch˙nh cña CHLB §øc H˘nh 7.13. Mét d©y chuyÒn s¶n xuÊt « t« ë CHLB §øc 59

3. N«ng nghiÖp §iÒu kiÖn tù nhiªn ®Ó s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña CHLB §øc kh«ng thËt thuËn lîi. Tuy nhiªn, sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, do t¨ng c√êng c¬ giíi ho¸, chuyªn m«n ho¸, hîp l˙ ho¸ s¶n xuÊt, sö dông ngµy cµng nhiÒu ph©n bãn, gièng tèt,... nªn n¨ng suÊt ®· t¨ng m◊nh. N«ng s¶n chñ yÕu cña CHLB §øc lµ lóa m˘, cñ c¶i ®√êng, khoai t©y, th˚t (bß, lîn) vµ s÷a. Dùa vµo h˘nh 7.14, h·y nªu sù ph©n bè mét sè c©y trång, vËt nu«i cña CHLB §øc. H˘nh 7.14. Ph©n bè s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña CHLB §øc C©u hái vµ bµi tËp 1. V˘ sao cã thÓ nãi r»ng CHLB §øc lµ mét c√êng quèc kinh tÕ hµng ®Çu trªn thÕ giíi ? 2. H·y chøng minh r»ng CHLB §øc lµ mét n√íc cã nÒn c«ng nghiÖp -n«ng nghiÖp ph¸t triÓn cao. 60

Bµi 8 Liªn bang Nga DiÖn t˙ch : 17,1 triÖu km2 D©n sè : 143 triÖu ng√êi (n¨m 2005) Thñ ®« : M¸t-xc¬-va Liªn bang Nga (LB Nga) lµ n√íc cã diÖn t˙ch lín nhÊt thÕ giíi, n»m ë c¶ hai ch©u lôc ; mét ®Êt n√íc giµu tµi nguyªn, d©n sè ®«ng. LB Nga cã tiÒm lùc lín vÒ khoa häc vµ v¨n ho¸. NÒn kinh tÕ tr¶i qua nhiÒu biÕn ®éng trong thËp niªn 90 (thÕ kØ X X ) nh√ng ®ang kh«i phôc l◊i v˚ tr˙ c√êng quèc. TiÕt 1. Tù nhiªn, d©n c√ vµ x· héi I - V˚ tr˙ ®˚a l˙ vµ l·nh thæ LB Nga cã diÖn t˙ch lín nhÊt thÕ giíi, n»m ë c¶ hai ch©u lôc ¸, ¢u. L·nh thæ tr¶i dµi trªn phÇn lín ®ång b»ng §«ng ¢u vµ toµn bé phÇn Bflc ¸. H˘nh 8.1. §˚a h˘nh vµ kho¸ng s¶n LB Nga 61

LB Nga cã ®√êng biªn giíi xÊp xØ chiÒu dµi X˙ch ®◊o. §Êt n√íc tr¶i ra trªn 11 mói giê, gi¸p víi 14 n√íc (trong ®ã cã 8 n√íc thuéc Liªn X« tr√íc ®©y). Riªng tØnh Ca-li-nin-gr¸t n»m biÖt lËp ë ph˙a t©y, gi¸p víi Ba Lan vµ L˙t-va. LB Nga cã ®√êng bê biÓn dµi. Ph˙a bflc gi¸p Bflc B¨ng D√¬ng, ph˙a ®«ng gi¸p Th¸i B˘nh D√¬ng, ph˙a t©y vµ t©y nam gi¸p biÓn Ban-t˙ch, BiÓn §en, biÓn Ca-xpi. Nh÷ng vïng biÓn réng lín nµy cã gi¸ tr˚ nhiÒu mÆt ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña ®Êt n√íc. Quan s¸t h˘nh 8.1, h·y cho biÕt LB Nga gi¸p víi nh÷ng quèc gia vµ ®◊i d√¬ng nµo ? II - §iÒu kiÖn tù nhiªn -§˚a h˘nh LB Nga cao ë ph˙a ®«ng, thÊp dÇn vÒ ph˙a t©y. Dßng s«ng £-n˙t-x©y chia LB Nga ra thµnh 2 phÇn râ rÖt : + PhÇn ph˙a T©y §◊i bé phËn lµ ®ång b»ng (®ång b»ng §«ng ¢u, ®ång b»ng T©y Xi-bia) vµ vïng tròng. §ång b»ng §«ng ¢u t√¬ng ®èi cao, xen lÉn nhiÒu ®åi thÊp, ®Êt mµu mì, lµ n¬i trång c©y l√¬ng thùc, thùc phÈm vµ ch¨n nu«i ch˙nh cña LB Nga. PhÇn ph˙a bflc ®ång b»ng T©y Xi-bia chñ yÕu lµ ®Çm lÇy, n«ng nghiÖp chØ tiÕn hµnh ®√îc ë d¶i ®Êt miÒn Nam. §ång b»ng nµy kh«ng thuËn lîi cho ph¸t triÓn n«ng nghiÖp nh√ng tËp trung nhiÒu kho¸ng s¶n, ®Æc biÖt lµ dÇu má, kh˙ tù nhiªn. D·y nói U-ran giµu kho¸ng s¶n (than, dÇu, quÆng sflt, kim lo◊i mµu...) lµ ranh giíi tù nhiªn gi÷a 2 ch©u lôc ¸ -¢u trªn l·nh thæ LB Nga. + PhÇn ph˙a §«ng PhÇn lín lµ nói vµ cao nguyªn kh«ng thuËn lîi lflm cho ph¸t triÓn n«ng nghiÖp nh√ng cã nguån kho¸ng s¶n, l©m s¶n vµ tr÷ n¨ng thuû ®iÖn lín. -LB Nga cã nguån tµi nguyªn kho¸ng s¶n ®a d◊ng vµ phong phó. B¶ng 8.1. mét sè kho¸ng s¶n ch˙nh cña LB nga -n¨m 2004 Kho¸ng s¶n Tr÷ l√îng XÕp h◊ng trªn thÕ giíi Than ®¸ (tØ tÊn) 202 3 DÇu má (tØ tÊn) 9,5 7 Kh˙ tù nhiªn (tØ m3) 56000 1 QuÆng sflt (tØ tÊn) 70 1 QuÆng kali (tØ tÊn) 3,6 1 62

Tµi nguyªn kho¸ng s¶n cña LB Nga thuËn lîi ®Ó ph¸t triÓn nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp nµo ? -DiÖn t˙ch rõng cña LB Nga ®øng ®Çu thÕ giíi (886 triÖu ha, trong ®ã rõng cã thÓ khai th¸c lµ 764 triÖu ha) chñ yÕu lµ rõng l¸ kim (Taiga). -LB Nga cã nhiÒu s«ng lín, cã gi¸ tr˚ vÒ nhiÒu mÆt. Tæng tr÷ n¨ng thuû ®iÖn lµ 320 triÖu kW, tËp trung chñ yÕu ë vïng Xi-bia trªn c¸c s«ng £-nit-x©y, ≠-bi, Lª-na. Von-ga lµ s«ng lín nhÊt trªn ®ång b»ng §«ng ¢u vµ ®√îc coi lµ mét trong nh÷ng biÓu t√îng cña n√íc Nga. LB Nga cßn cã nhiÒu hå tù nhiªn vµ hå nh©n t◊o, Bai-can lµ hå n√íc ngät s©u nhÊt thÕ giíi. H˘nh 8.2. Bai-can -hå n√íc ngät s©u nhÊt thÕ giíi -H¬n 80% l·nh thæ LB Nga n»m ë vµnh ®ai kh˙ hËu «n ®íi, phÇn ph˙a t©y cã kh˙ hËu «n hoµ h¬n phÇn ph˙a ®«ng. PhÇn ph˙a bflc cã kh˙ hËu cËn cùc l◊nh gi¸, chØ 4% diÖn t˙ch l·nh thæ (ë ph˙a nam) cã kh˙ hËu cËn nhiÖt. §iÒu kiÖn tù nhiªn cña LB Nga cã nhiÒu thuËn lîi ®èi víi ph¸t triÓn kinh tÕ, nh√ng còng kh«ng ˙t khã kh¨n : ®˚a h˘nh nói vµ cao nguyªn chiÕm diÖn t˙ch lín, nhiÒu vïng réng lín cã kh˙ hËu b¨ng gi¸ hoÆc kh« h◊n, tµi nguyªn phong phó nh√ng ph©n bè chñ yÕu ë vïng nói hoÆc vïng l◊nh gi¸. 63

III - D©n c√ vµ x· héi 1. D©n c√ LB Nga lµ n√íc ®«ng d©n, ®øng thø t¸m trªn thÕ giíi (n¨m 2005). Tuy nhiªn, do tØ suÊt gia t¨ng d©n sè tù nhiªn cã chØ sè ©m vµ tõ thËp niªn 90 cña thÕ kØ XX nhiÒu ng√êi Nga ®· di c√ ra n√íc ngoµi nªn sè d©n ®· gi¶m ®i. §©y còng lµ vÊn ®Ò mµ Nhµ n√íc hÕt søc quan t©m. B¶ng 8.2. sè d©n cña LB Nga (§¬n v˚ : triÖu ng√êi) N¨m Sè d©n 1991 148,3 1995 147,8 1999 146,3 2000 145,6 2001 144,9 2003 143,3 2005 143,0 H˘nh 8.3. Th¸p d©n sè LB Nga (n¨m 2001) Dùa vµo b¶ng 8.2 vµ h˘nh 8.3, h·y nhËn xt sù thay ®æi d©n sè cña LB Nga vµ nªu hÖ qu¶ cña sù thay ®æi ®ã. LB Nga lµ n√íc cã nhiÒu d©n téc (h¬n 100 d©n téc), 80% d©n sè lµ ng√êi Nga. Ngoµi ra cßn cã ng√êi T¸c-ta, Chu-v¸t, B¸t-xkia,... hä sèng trong c¸c n√íc, c¸c khu tù tr˚ n»m ph©n t¸n trªn l·nh thæ LB Nga. MËt ®é d©n sè trung b˘nh lµ 8,4 ng√êi/km2. Trªn 70% d©n sè sèng ë thµnh phè (n¨m 2005), chñ yÕu lµ ë c¸c thµnh phè nhá, trung b˘nh vµ c¸c thµnh phè vÖ tinh. Dùa vµo h˘nh 8.4, h·y cho biÕt sù ph©n bè d©n c√ cña LB Nga. Sù ph©n bè ®ã cã thuËn lîi vµ khã kh¨n g˘ ®èi víi viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ ? 64

H˘nh 8.4. Ph©n bè d©n c√ cña LB Nga 2. X· héi LB Nga cã tiÒm lùc lín vÒ khoa häc vµ v¨n ho¸ víi nhiÒu c«ng tr˘nh kiÕn tróc, t¸c phÈm v¨n häc, nghÖ thuËt, nhiÒu c«ng tr˘nh khoa häc cã gi¸ tr˚ cao, nhiÒu nhµ b¸c häc næi tiÕng thÕ giíi nh√ M.V. L«-m«-n«-xèp, §.I. Men-®ª-lª-p,... nhiÒu v¨n hµo lín nh√ A.X. Pu-skin, M.A.S«-l«-khèp, nhµ so◊n nh◊c P. Trai-cèp-ski, Tæng c«ng tr˘nh s√ thiÕt kÕ tµu vò trô X. K«-r«-lèp... vµ nhiÒu tr√êng ®◊i häc danh tiÕng. LB Nga lµ n√íc ®Çu tiªn trªn thÕ giíi ®√a con ng√êi lªn vò trô. Khi Liªn X« lµ c√êng quèc trong thËp niªn 60 vµ 70 cña thÕ kØ XX, ®· chiÕm tíi 1/3 sè b»ng ph¸t minh s¸ng chÕ cña thÕ giíi. LB Nga lµ quèc gia ®øng hµng ®Çu thÕ giíi vÒ c¸c ngµnh khoa häc c¬ b¶n. Ng√êi d©n Nga cã tr˘nh ®é häc vÊn kh¸ cao. TØ lÖ biÕt ch÷ 99%. §©y lµ yÕu tè thuËn lîi gióp LB Nga tiÕp thu thµnh tùu khoa häc, kÜ thuËt cña thÕ giíi vµ thu hót ®Çu t√ n√íc ngoµi. 65

H˘nh 8.5. Tr√êng §◊i häc tæng hîp Quèc gia L«-m«-n«-xèp C©u hái 1. Ph©n t˙ch nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ cña LB Nga. 2. §Æc ®iÓm d©n c√ cña LB Nga cã nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n g˘ cho viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ ? 3. H·y nªu mét sè t¸c phÈm v¨n häc, nghÖ thuËt, nh÷ng nhµ b¸c häc næi tiÕng cña LB Nga. 66

Bµi 8 Liªn bang nga (tiÕp theo) TiÕt 2.kinh tÕ I - qu¸ tr˘nh ph¸t triÓn kinh tÕ 1. LB Nga ®· tõng lµ trô cét cña Liªn bang X« viÕt(*) Sau C¸ch m◊ng th¸ng M√êi Nga B¶ng 8.3. TØ träng mét sè s¶n phÈm thµnh c«ng (n¨m 1917), Liªn bang c«ng -n«ng nghiÖp chñ yÕu cña X« viÕt ®√îc thµnh lËp, LB Nga lµ mét LB Nga trong Liªn X« cuèi thËp thµnh viªn vµ ®ãng vai trß ch˙nh trong viÖc t◊o dùng Liªn X« trë thµnh niªn 80 thÕ kØ XX (cña Liªn X« t˙nh lµ 100%) c√êng quèc. (§¬n v˚ : %) 2. Thêi k˘ ®Çy khã kh¨n, biÕn S¶n phÈm TØ träng ®éng (thËp niªn 90 cña thÕ kØ XX) Than ®¸ 56,7 Vµo cuèi nh÷ng n¨m 80 cña thÕ kØ DÇu má 87,2 XX, nÒn kinh tÕ Liªn X« ngµy cµng Kh˙ tù nhiªn 83,1 béc lé nhiÒu yÕu km do c¬ chÕ kinh tÕ §iÖn 65,7 cò t◊o ra. Mét sè n√íc céng hoµ thµnh Thp 60,0 viªn cña Liªn X« t¸ch ra thµnh c¸c Gç, giÊy vµ xenlul« 90,0 quèc gia ®éc lËp. L√¬ng thùc 51,4 Sau khi Liªn bang X« viÕt tan r· - ®Çu thËp niªn 90 vµ nh÷ng n¨m tiÕp theo, LB Nga tr¶i qua thêi k˘ ®Çy khã kh¨n, biÕn ®éng : tèc ®é t¨ng tr√ëng GDP ©m, s¶n l√îng c¸c ngµnh kinh tÕ gi¶m, ®êi sèng nh©n d©n gÆp nhiÒu khã kh¨n, v˚ tr˙, vai trß cña LB Nga trªn tr√êng quèc tÕ suy gi¶m, t˘nh h˘nh ch˙nh tr˚, x· héi bÊt æn.... (*) Gäi tflt lµ Liªn X«. 67

3. NÒn kinh tÕ ®ang kh«i phôc l◊i v˚ tr˙ c√êng quèc a) ChiÕn l√îc kinh tÕ míi Tõ n¨m 2000, LB Nga b√íc vµo thêi k˘ míi víi chiÕn l√îc : ®√a nÒn kinh tÕ tõng b√íc tho¸t khái khñng ho¶ng, tiÕp tôc x©y dùng nÒn kinh tÕ th˚ tr√êng, më réng ngo◊i giao, coi träng ch©u ¸, n©ng cao ®êi sèng nh©n d©n, kh«i phôc l◊i v˚ tr˙ c√êng quèc... b) Nh÷ng thµnh tùu ®◊t ®√îc sau n¨m 2000 Nhê nh÷ng ch˙nh s¸ch vµ biÖn ph¸p ®óng ®fln, nÒn kinh tÕ LB Nga ®· v√ît qua khñng ho¶ng, ®ang dÇn æn ®˚nh vµ ®i lªn. KÕt qu¶ lµ : s¶n l√îng c¸c ngµnh kinh tÕ t¨ng, dù tr÷ ngo◊i tÖ lín thø t√ thÕ giíi (n¨m 2005), ®· thanh to¸n xong c¸c kho¶n nî n√íc ngoµi tõ thêi k˘ X« viÕt, gi¸ tr˚ xuÊt siªu ngµy cµng t¨ng, ®êi sèng nh©n d©n tõng b√íc ®√îc c¶i thiÖn. V˚ thÕ cña LB Nga ngµy cµng n©ng cao trªn tr√êng quèc tÕ. HiÖn nay, LB Nga n»m trong nhãm n√íc cã nÒn c«ng nghiÖp hµng ®Çu thÕ giíi (G8). H˘nh 8.6. Tèc ®é t¨ng tr√ëng GDP cña LB Nga (gi¸ so s¸nh) giai ®o◊n 1990 -2005 Dùa vµo h˘nh 8.6, h·y nhËn xt tèc ®é t¨ng tr√ëng GDP cña LB Nga. Nªu nh÷ng nguyªn nh©n chñ yÕu cña sù t¨ng tr√ëng ®ã. Tuy vËy, trong qu¸ tr˘nh ph¸t triÓn kinh tÕ, LB Nga cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n nh√ sù ph©n ho¸ giµu nghÌo, n◊n ch¶y m¸u chÊt x¸m... II -C¸c ngµnh kinh tÕ 1. C«ng nghiÖp C«ng nghiÖp lµ ngµnh x√¬ng sèng cña nÒn kinh tÕ LB Nga. C¬ cÊu c«ng nghiÖp ngµy cµng ®a d◊ng, bao gåm c¸c ngµnh c«ng nghiÖp truyÒn thèng vµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp hiÖn ®◊i. 68

C«ng nghiÖp khai th¸c dÇu kh˙ lµ ngµnh mòi nhän cña nÒn kinh tÕ, h»ng n¨m mang l◊i nguån tµi ch˙nh lín cho ®Êt n√íc. N¨m 2006, LB Nga ®øng ®Çu thÕ giíi vÒ s¶n l√îng khai th¸c dÇu má vµ kh˙ tù nhiªn (trªn 500 triÖu tÊn dÇu vµ 587 tØ m3 kh˙ tù nhiªn). B¶ng 8.4. S¶n l√îng mét sè s¶n phÈm c«ng nghiÖp cña LB Nga N¨m 1995 2001 2003 2005 S¶n phÈm 305,0 340,0 400,0 470,0 270,8 273,4 294,0 298,3 DÇu má (triÖu tÊn) 876,0 847,0 883,0 953,0 4,0 5,6 6,4 7,5 Than (triÖu tÊn) 48,0 58,0 60,0 66,3 §iÖn (tØ kWh) GiÊy (triÖu tÊn) Thp (triÖu tÊn) C«ng nghiÖp n¨ng l√îng, chÕ t◊o H˘nh 8.7. Tµu vò trô rêi bÖ phãng m¸y, luyÖn kim ®en, luyÖn kim mµu, khai th¸c vµng vµ kim c√¬ng, khai th¸c 69 gç vµ s¶n xuÊt giÊy, bét xenlul« lµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp truyÒn thèng cña LB Nga. C¸c trung t©m c«ng nghiÖp phÇn lín tËp trung ë ®ång b»ng §«ng ¢u, U-ran, T©y Xi-bia vµ däc c¸c ®√êng giao th«ng quan träng. HiÖn nay, LB Nga tËp trung ph¸t triÓn c¸c ngµnh c«ng nghiÖp hiÖn ®◊i : ®iÖn tö -tin häc, hµng kh«ng. LB Nga vÉn lµ c√êng quèc c«ng nghiÖp vò trô, nguyªn tö cña thÕ giíi. C«ng nghiÖp quèc phßng lµ thÕ m◊nh cña LB Nga, c¸c tæ hîp c«ng nghiÖp nµy ®√îc ph©n bè ë nhiÒu n¬i (vïng Trung t©m, U-ran, Xanh Pª-tc-bua,...).

H˘nh 8.8. C¸c trung t©m c«ng nghiÖp ch˙nh cña LB Nga 2. N«ng nghiÖp LB Nga cã quü ®Êt n«ng nghiÖp lín (200 triÖu ha), t◊o ®iÒu kiÖn thuËn lîi ph¸t triÓn c¶ trång trät vµ ch¨n nu«i. S¶n xuÊt l√¬ng thùc ®◊t 78,2 triÖu tÊn vµ xuÊt khÈu trªn 10 triÖu tÊn (n¨m 2005). S¶n l√îng mét sè c©y c«ng nghiÖp (h√íng d√¬ng, cñ c¶i ®√êng), c©y ¨n qu¶, rau, ch¨n nu«i, ®¸nh bflt c¸ nh˘n chung ®Òu cã sù t¨ng tr√ëng. 3. D˚ch vô LB Nga cã c¬ së h◊ tÇng giao th«ng vËn t¶i t√¬ng ®èi ph¸t triÓn víi ®ñ lo◊i h˘nh. HÖ thèng ®√êng sflt xuyªn Xi-bia vµ ®√êng sflt BAM (Bai-can -A-mua) - ®ãng vai trß quan träng ®Ó ph¸t triÓn vïng §«ng Xi-bia giµu cã. Thñ ®« M¸t-xc¬-va næi tiÕng thÕ giíi vÒ hÖ thèng ®√êng xe ®iÖn ngÇm. GÇn ®©y nhiÒu hÖ thèng ®√êng ®√îc n©ng cÊp, më réng nh»m ®¸p øng nhu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ vµ thu hót ®Çu t√ n√íc ngoµi. Kinh tÕ ®èi ngo◊i lµ ngµnh kh¸ quan träng trong nÒn kinh tÕ LB Nga. Tæng kim ng◊ch ngo◊i th√¬ng liªn tôc t¨ng vµ LB Nga ®· lµ n√íc xuÊt siªu (120 tØ USD - n¨m 2005). C¸c ngµnh d˚ch vô ®ang ph¸t triÓn m◊nh. M¸t-xc¬-va vµ Xanh Pª-tc-bua lµ hai trung t©m d˚ch vô lín nhÊt n√íc. 70

III - Mét sè vïng kinh tÕ quan träng Vïng kinh tÕ §Æc ®iÓm næi bËt Vïng Trung √¬ng Lµ vïng kinh tÕ l©u ®êi, ph¸t triÓn nhÊt. TËp trung nhiÒu ngµnh c«ng nghiÖp. S¶n l√îng l√¬ng thùc, thùc phÈm lín. M¸t-xc¬-va lµ trung t©m kinh tÕ, ch˙nh tr˚, khoa häc, du l˚ch cña vïng vµ c¶ n√íc. Cã d¶i ®Êt ®en ph˘ nhiªu, thuËn lîi ph¸t triÓn n«ng nghiÖp. Vïng Trung t©m ®Êt ®en C«ng nghiÖp ph¸t triÓn (®Æc biÖt lµ c¸c ngµnh phôc vô n«ng nghiÖp). Vïng U-ran Giµu tµi nguyªn. C«ng nghiÖp ph¸t triÓn (khai th¸c kim lo◊i mµu, luyÖn kim, c¬ kh˙, ho¸ chÊt, chÕ biÕn gç, khai th¸c vµ chÕ biÕn dÇu má, kh˙ tù nhiªn). N«ng nghiÖp cßn h◊n chÕ. Vïng ViÔn §«ng Giµu tµi nguyªn. Ph¸t triÓn c«ng nghiÖp khai th¸c kho¸ng s¶n, khai th¸c gç, ®ãng tµu, c¬ kh˙, ®¸nh bflt vµ chÕ biÕn h¶i s¶n. §©y lµ vïng kinh tÕ sÏ ph¸t triÓn ®Ó héi nhËp vµo khu vùc ch©u ¸ -Th¸i B˘nh D√¬ng. IV - Quan hÖ nga -ViÖt trong bèi c¶nh quèc tÕ míi Quan hÖ Nga -ViÖt lµ quan hÖ truyÒn thèng, ®√îc hai n√íc ®Æc biÖt quan t©m. LB Nga vÉn coi ViÖt Nam lµ ®èi t¸c chiÕn l√îc ë §«ng Nam ¸. N√íc Nga ®ang thùc hiÖn chøc n¨ng gfln kÕt ¢u -¸ cña m˘nh víi t√ c¸ch lµ kh«ng gian cÇu nèi vµ liªn kÕt toµn diÖn gi÷a ch©u ¢u vµ ch©u ¸. §iÒu nµy ®√îc thÓ hiÖn râ trong ch˙nh s¸ch ®èi ngo◊i cña LB Nga lµ coi träng ch©u ¸, trong ®ã cã ViÖt Nam. V˘ thÕ mèi quan hÖ hîp t¸c Nga -ViÖt ®√îc kh⁄ng ®˚nh lµ tiÕp nèi mèi quan hÖ X« -ViÖt tr√íc ®©y. Quan hÖ Nga -ViÖt trong thËp niªn 90 (thÕ kØ XX) vµ n©ng lªn tÇm cao míi cña ®èi t¸c chiÕn l√îc v˘ lîi ˙ch cho c¶ hai bªn. §√a kim ng◊ch bu«n b¸n hai chiÒu Nga -ViÖt ®◊t 1,1 tØ USD (n¨m 2005) lªn 3 tØ USD vµo nh÷ng n¨m gÇn nhÊt. Hîp t¸c sÏ diÔn ra trªn nhiÒu mÆt, toµn diÖn : kinh tÕ, ch˙nh tr˚, v¨n ho¸, gi¸o dôc vµ khoa häc kÜ thuËt. 71

H˘nh 8.9. Khai th¸c dÇu kh˙ trªn BiÓn §«ng (hîp t¸c Nga -ViÖt) C©u hái 1. Tr˘nh bµy vai trß cña LB Nga trong Liªn bang X« viÕt tr√íc ®©y vµ nh÷ng thµnh tùu mµ LB Nga ®◊t ®√îc sau n¨m 2000. 2. Dùa vµo b¶ng sè liÖu sau : S¶n l√îng l√¬ng thùc cña LB Nga (§¬n v˚ : triÖu tÊn) N¨m 1995 1998 1999 2000 2001 2002 2005 S¶n l√îng 62,0 46,9 53,8 64,3 83,6 92,0 78,2 H·y vÏ biÓu ®å h˘nh cét thÓ hiÖn s¶n l√îng l√¬ng thùc cña LB Nga qua c¸c n¨m. Rót ra nhËn xt. 3. Nªu tªn nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp mµ LB Nga ®· hîp t¸c víi ViÖt Nam (tr√íc ®©y vµ hiÖn nay). 72

Bµi 8 Liªn bang nga (tiÕp theo) TiÕt 3. Thùc hµnh : t˘m hiÓu sù thay ®æi GDP vµ ph©n bè n«ng nghiÖp cña Liªn bang Nga 1. T˘m hiÓu sù thay ®æi GDP cña LB Nga Qua b¶ng sè liÖu sau : B¶ng 8.5. GDP cña LB Nga qua c¸c n¨m (§¬n v˚ : tØ USD) V Ï biÓu ®å thÓ hiÖn sù thay ®æi GDP cña LB Nga qua c¸c n¨m N¨m 1990 1995 2000 2003 2004 vµ nhËn xt. GDP 967,3 363,9 259,7 432,9 582,4 2. T˘m hiÓu sù ph©n bè n«ng nghiÖp LB Nga H˘nh 8.10. Ph©n bè s¶n xuÊt n«ng nghiÖp LB Nga Dùa vµo h˘nh 8.10, nªu sù ph©n bè c¸c c©y trång, vËt nu«i chñ yÕu cña LB Nga. Gi¶i th˙ch sù ph©n bè ®ã. 73

Bµi 9 NhËt b¶n DiÖn t˙ch : 378 ngh˘n km2 D©n sè : 127,7 triÖu ng√êi (n¨m 2005) Thñ ®« : T«-ki-« NhËt B¶n lµ quèc gia quÇn ®¶o, nghÌo tµi nguyªn kho¸ng s¶n, d©n c√ cÇn cï. Tõ gi÷a thËp niªn 50 cña thÕ kØ X X , NhËt B¶n ®· nhanh chãng ph¸t triÓn thµnh mét c√êng quèc kinh tÕ. Cïng víi sù ph¸t triÓn c¸c ngµnh kÜ thuËt, c«ng nghÖ cao vµ ®Çu t√ tµi ch˙nh ë nhiÒu n√íc trªn thÕ giíi, nÒn kinh tÕ NhËt B¶n ngµy cµng hïng m◊nh. TiÕt 1. tù nhiªn, d©n c√ vµ t˘nh h˘nh ph¸t triÓn kinh tÕ I - §IÒU KIÖN Tù nhiªn QuÇn ®¶o NhËt B¶n n»m ë §«ng ¸, tr¶i ra theo mét vßng cung dµi kho¶ng 3800 km trªn Th¸i B˘nh D√¬ng, gåm 4 ®¶o lín : H«-cai-®«, H«n-su (chiÕm 61% tæng diÖn t˙ch), Xi-c«-c√, Kiu-xiu vµ hµng ngh˘n ®¶o nhá. H˘nh 9.1. Nói Phó SÜ -mét biÓu t√îng cña ®Êt n√íc NhËt B¶n 74

H˘nh 9.2. Tù nhiªn NhËt B¶n Quan s¸t h˘nh 9.2, h·y nªu ®Æc ®iÓm chñ yÕu vÒ ®˚a h˘nh, s«ng ngßi vµ bê biÓn cña NhËt B¶n. T◊i c¸c vïng biÓn quanh quÇn ®¶o NhËt B¶n, n¬i c¸c dßng biÓn nãng vµ l◊nh gÆp nhau, t◊o nªn ng√ tr√êng lín víi nhiÒu loµi c¸ (c¸ ngõ, c¸ thu, c¸ mßi, c¸ tr˙ch, c¸ håi,...). 75

NhËt B¶n n»m trong khu vùc kh˙ hËu giã mïa, m√a nhiÒu. Ph˙a bflc cã kh˙ hËu «n ®íi, mïa ®«ng ko dµi, l◊nh vµ cã nhiÒu tuyÕt. Ph˙a nam cã kh˙ hËu cËn nhiÖt ®íi, mïa ®«ng kh«ng l◊nh lflm, mïa h◊ nãng, th√êng cã m√a to vµ b·o. Trªn l·nh thæ hiÖn cã h¬n 80 nói löa ®ang ho◊t ®éng vµ mçi n¨m cã hµng ngh˘n trËn ®éng ®Êt lín, nhá. NhËt B¶n lµ n√íc nghÌo kho¸ng s¶n. Ngoµi than ®¸ (tr÷ l√îng kh«ng nhiÒu) vµ ®ång, c¸c kho¸ng s¶n kh¸c cã tr÷ l√îng kh«ng ®¸ng kÓ. II - D©n c√ NhËt B¶n lµ n√íc ®«ng d©n, phÇn lín d©n c√ tËp trung ë c¸c thµnh phè ven biÓn. Tèc ®é gia t¨ng d©n sè h»ng n¨m thÊp vµ ®ang gi¶m dÇn, tØ suÊt gia t¨ng d©n sè tù nhiªn chØ cßn ë møc 0,1% vµo n¨m 2005. TØ lÖ ng√êi giµ trong d©n c√ ngµy cµng lín. B¶ng 9.1. Sù biÕn ®éng vÒ c¬ cÊu d©n sè theo ®é tuæi Nhãm tuæi N¨m 1950 1970 1997 2005 2025 (Dù b¸o) D√íi 15 tuæi (%) 35,4 23,9 15,3 13,9 11,7 Tõ 15 -64 tuæi (%) 59,6 69,0 69,0 66,9 60,1 65 tuæi trë lªn (%) 5,0 7,1 15,7 19,2 28,2 Sè d©n (triÖu ng√êi) 83,0 104,0 126,0 127,7 117,0 Dùa vµo b¶ng 9.1, h·y cho biÕt c¬ cÊu d©n sè theo ®é tuæi cña NhËt B¶n ®ang biÕn ®éng theo xu h√íng nµo. Nªu t¸c ®éng cña xu h√íng ®ã ®Õn ph¸t triÓn kinh tÕ -x· héi. Ng√êi lao ®éng cÇn cï, lµm viÖc t˙ch cùc, víi ˝ thøc tù gi¸c vµ tinh thÇn tr¸ch nhiÖm rÊt cao. Ng√êi NhËt còng rÊt chó träng ®Çu t√ cho gi¸o dôc. C¸c ®Æc ®iÓm cña ng√êi lao ®éng cã t¸c ®éng nh√ thÕ nµo ®Õn nÒn kinh tÕ -x· héi NhËt B¶n ? H˘nh 9.3. Sum« -m«n vâ truyÒn thèng cña NhËt B¶n 76

III - t˘nh h˘nh ph¸t triÓn kinh tÕ Sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, nÒn kinh tÕ NhËt B¶n b˚ suy sôp nghiªm träng, nh√ng ®Õn n¨m 1952, kinh tÕ ®· kh«i phôc ngang møc tr√íc chiÕn tranh vµ ph¸t triÓn víi tèc ®é cao trong giai ®o◊n 1955 -1973. B¶ng 9.2. Tèc ®é t¨ng GDP trung b˘nh cña NhËt B¶n (§¬n v˚ : %) Giai ®o◊n 1950 -1954 1955 -1959 1960 -1964 1965 -1969 1970 -1973 T¨ng GDP 18,8 13,1 15,6 13,7 7,8 Dùa vµo b¶ng 9.2, h·y nhËn xt vÒ tèc ®é ph¸t triÓn kinh tÕ cña NhËt B¶n qua c¸c giai ®o◊n tõ 1950 ®Õn 1973. Sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña nÒn kinh tÕ NhËt B¶n trong giai ®o◊n trªn lµ do mét sè nguyªn nh©n chñ yÕu sau : -Chó träng ®Çu t√ hiÖn ®◊i ho¸ c«ng nghiÖp, t¨ng vèn, gfln liÒn víi ¸p dông kÜ thuËt míi. -TËp trung cao ®é vµo ph¸t triÓn c¸c ngµnh then chèt, cã träng ®iÓm theo tõng giai ®o◊n (v˙ dô : thËp niªn 50 cña thÕ kØ XX, tËp trung vèn cho ngµnh ®iÖn lùc, thËp niªn 60 -cho c¸c ngµnh luyÖn kim, thËp niªn 70 -cho giao th«ng vËn t¶i,...). -Duy tr˘ c¬ cÊu kinh tÕ hai tÇng, võa ph¸t triÓn c¸c x˙ nghiÖp lín, võa duy tr˘ nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt nhá, thñ c«ng. Nh÷ng n¨m 1973 -1974 vµ 1979 -1980, do khñng ho¶ng dÇu má, tèc ®é t¨ng tr√ëng nÒn kinh tÕ gi¶m xuèng (cßn 2,6%, n¨m 1980). Nhê ®iÒu chØnh chiÕn l√îc ph¸t triÓn nªn ®Õn nh÷ng n¨m 1986 -1990, tèc ®é t¨ng GDP trung b˘nh ®· ®◊t 5,3%. Tõ n¨m 1991, tèc ®é t¨ng tr√ëng kinh tÕ NhËt B¶n ®· chËm l◊i. B¶ng 9.3. Tèc ®é t¨ng GDP cña NhËt B¶n (§¬n v˚ : %) N¨m 1990 1995 1997 1999 2001 2003 2005 T¨ng GDP 5,1 1,5 1,9 0,8 0,4 2,7 2,5 Dùa vµo b¶ng 9.3, nhËn xt vÒ t˘nh h˘nh ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ NhËt B¶n trong giai ®o◊n 1990 -2005. 77

H˘nh 9.4. V˚nh T«-ki-« (NhËt B¶n) HiÖn nay, NhËt B¶n lµ n√íc ®øng thø hai thÕ giíi vÒ kinh tÕ, tµi ch˙nh. GDP n¨m 2005 cña NhËt B¶n ®◊t kho¶ng 4800 tØ USD, ®øng thø hai thÕ giíi sau Hoa K˘. C©u hái vµ bµi tËp 1. Ph©n t˙ch nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n cña v˚ tr˙ ®˚a l˙ vµ ®iÒu kiÖn tù nhiªn NhËt B¶n ®èi víi ph¸t triÓn kinh tÕ. 2. Chøng minh r»ng d©n sè NhËt B¶n ®ang giµ ho¸. 3. Dùa vµo b¶ng 9.3, vÏ biÓu ®å ®√êng thÓ hiÖn tèc ®é t¨ng GDP cña NhËt B¶n giai ®o◊n 1990 -2005. KÕt hîp víi b¶ng 9.2, so s¸nh tèc ®é ph¸t triÓn kinh tÕ NhËt B¶n giai ®o◊n 1950 -1973 vµ 1990 -2005. 78

Bµi 9 nhËt b¶n (tiÕp theo) TiÕt 2. c¸c ngµnh kinh tÕ vµ c¸c vïng kinh tÕ I - c¸c ngµnh kinh tÕ 1. C«ng nghiÖp Gi¸ tr˚ s¶n l√îng c«ng nghiÖp cña NhËt B¶n ®øng thø hai thÕ giíi, sau Hoa K˘. NhËt B¶n chiÕm v˚ tr˙ cao trªn thÕ giíi vÒ s¶n xuÊt m¸y c«ng nghiÖp vµ thiÕt b˚ ®iÖn tö, ng√êi m¸y, tµu biÓn, thp, « t«, v« tuyÕn truyÒn h˘nh, m¸y ¶nh, s¶n phÈm t¬ t»m vµ t¬ sîi tæng hîp, giÊy in b¸o,... B¶ng 9.4. Mét sè ngµnh chiÕm tØ träng lín trong c¬ cÊu c«ng nghiÖp cña NhËt B¶n Ngµnh S¶n phÈm næi bËt H·ng næi tiÕng C«ng Tµu biÓn ChiÕm kho¶ng 41% s¶n l√îng xuÊt khÈu cña Mitsubisi, nghiÖp chÕ ≠ t« thÕ giíi. Hitachi, t◊o (chiÕm Toyota, kho¶ng 40% Xe gfln m¸y S¶n xuÊt kho¶ng 25% s¶n l√îng « t« cña thÕ giíi Nissan, gi¸ tr˚ hµng vµ xuÊt khÈu kho¶ng 45% sè xe s¶n xuÊt ra. Honda, c«ng nghiÖp Suzuki xuÊt khÈu) S¶n xuÊt kho¶ng 60% l√îng xe gfln m¸y cña thÕ giíi vµ xuÊt khÈu 50% s¶n l√îng s¶n xuÊt ra. S¶n xuÊt S¶n phÈm ChiÕm kho¶ng 22% s¶n phÈm c«ng nghÖ tin häc Hitachi, ®iÖn tö tin häc thÕ giíi. Toshiba, (ngµnh mòi Sony, nhän cña Vi m◊ch vµ §øng ®Çu thÕ giíi vÒ s¶n xuÊt vi m◊ch vµ chÊt Nipon NhËt B¶n) chÊt b¸n dÉn b¸n dÉn. Electric, Fujitsu VËt liÖu §øng hµng thø hai thÕ giíi. truyÒn th«ng ChiÕm kho¶ng 60% tæng sè r«b«t cña thÕ giíi vµ R«b«t sö dông r«b«t víi tØ lÖ lín trong c¸c ngµnh c«ng (ng√êi m¸y) nghiÖp kÜ thuËt cao, d˚ch vô,... X©y dùng vµ C«ng tr˘nh ChiÕm kho¶ng 20% gi¸ tr˚ thu nhËp c«ng nghiÖp, c«ng tr˘nh giao th«ng, ®¸p øng viÖc x©y dùng c¸c c«ng tr˘nh víi kÜ thuËt c«ng céng c«ng nghiÖp cao. DÖt Sîi, v¶i Lµ ngµnh khëi nguån cña c«ng nghiÖp NhËt B¶n c¸c lo◊i ë thÕ kØ XIX, vÉn ®√îc tiÕp tôc duy tr˘ vµ ph¸t triÓn. 79

Dùa vµo b¶ng 9.4 vµ kiÕn thøc cña b¶n th©n, h·y cho biÕt nh÷ng s¶n phÈm c«ng nghiÖp nµo cña NhËt B¶n næi tiÕng trªn thÕ giíi. H˘nh 9.5. C¸c trung t©m c«ng nghiÖp ch˙nh cña NhËt B¶n Quan s¸t h˘nh 9.5, nhËn xt vÒ møc ®é tËp trung vµ ®Æc ®iÓm ph©n bè c«ng nghiÖp cña NhËt B¶n. 80

2. D˚ch vô D˚ch vô lµ khu vùc kinh tÕ quan träng, chiÕm 68% gi¸ tr˚ GDP (n¨m 2004). Trong d˚ch vô, th√¬ng m◊i vµ tµi ch˙nh lµ hai ngµnh cã vai trß hÕt søc to lín. NhËt B¶n ®øng hµng thø t√ thÕ giíi vÒ th√¬ng m◊i (sau Hoa K˘, CHLB §øc vµ Trung Quèc). B◊n hµng cña NhËt B¶n gåm c¶ c¸c n√íc ph¸t triÓn vµ ®ang ph¸t triÓn ë khflp c¸c ch©u lôc. Trong ®ã, quan träng nhÊt lµ Hoa K˘, Trung Quèc, EU, c¸c n√íc §«ng Nam ¸, ≠-xtr©y-li-a,... H˘nh 9.6. Ng√êi m¸y A-si-m« - mét thµnh tùu vÒ c«ng nghÖ míi cña NhËt B¶n Ngµnh giao th«ng vËn t¶i biÓn cã v˚ tr˙ ®Æc biÖt quan träng, hiÖn ®øng hµng thø ba thÕ giíi. C¸c h¶i c¶ng lín cña NhËt B¶n lµ C«-bª, I-«-c«-ha-ma, T«-ki-«, ≠-xa-ca. NhËt B¶n lµ n√íc cã ngµnh tµi ch˙nh, ng©n hµng ®øng hµng ®Çu thÕ giíi, ho◊t ®éng ®Çu t√ ra n√íc ngoµi ngµy cµng ph¸t triÓn. 3. N«ng nghiÖp N«ng nghiÖp cã vai trß thø yÕu trong nÒn kinh tÕ NhËt B¶n ; tØ träng cña n«ng nghiÖp trong GDP hiÖn chØ chiÕm kho¶ng 1%. DiÖn t˙ch ®Êt n«ng nghiÖp ˙t, chØ chiÕm ch√a ®Çy 14% l·nh thæ. NÒn n«ng nghiÖp ph¸t triÓn theo h√íng th©m canh, øng dông nhanh nh÷ng tiÕn bé khoa häc -kÜ thuËt vµ c«ng nghÖ hiÖn ®◊i ®Ó t¨ng n¨ng suÊt c©y trång, vËt nu«i vµ t¨ng chÊt l√îng n«ng s¶n. T◊i sao n«ng nghiÖp chØ gi÷ vai trß thø yÕu trong nÒn kinh tÕ NhËt B¶n ? Lóa g◊o lµ c©y trång ch˙nh, chiÕm 50% diÖn t˙ch canh t¸c. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, mét sè diÖn t˙ch trång lóa ®√îc chuyÓn sang trång c¸c lo◊i c©y kh¸c. ChÌ, thuèc l¸, d©u t»m còng lµ nh÷ng lo◊i c©y trång phæ biÕn ë NhËt B¶n. S¶n l√îng t¬ t»m cña NhËt B¶n ®øng hµng ®Çu thÕ giíi. Ch¨n nu«i t√¬ng ®èi ph¸t triÓn. C¸c vËt nu«i ch˙nh lµ bß, lîn, gµ ®√îc nu«i theo c¸c ph√¬ng ph¸p tiªn tiÕn trong c¸c trang tr◊i. 81

H˘nh 9.7. Ph©n bè s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña NhËt B¶n S¶n l√îng h¶i s¶n ®¸nh bflt h»ng n¨m lín (4596,2 ngh˘n tÊn c¸, n¨m 2003), chñ yÕu lµ : c¸ thu, c¸ ngõ, t«m, cua. NghÒ nu«i trång h¶i s¶n (t«m, sß, èc, rau c©u, trai lÊy ngäc,...) ®√îc chó träng ph¸t triÓn. T◊i sao ®¸nh bflt h¶i s¶n l◊i lµ ngµnh kinh tÕ quan träng cña NhËt B¶n ? 82

II - Bèn vïng kinh tÕ gfln víi bèn ®¶o lín Vïng kinh §Æc ®iÓm næi bËt tÕ/®¶o H«n-su - DiÖn t˙ch réng nhÊt, d©n sè ®«ng nhÊt, kinh tÕ ph¸t triÓn nhÊt trong c¸c vïng -tËp trung ë phÇn ph˙a nam ®¶o. - C¸c trung t©m c«ng nghiÖp lín : T«-ki-«, I-«-c«-ha-ma, Na-g«i-a, Ki-«-t«, ≠-xa-ca, C«-bª, t◊o nªn “chuçi ®« th˚”. Kiu-xiu - Ph¸t triÓn c«ng nghiÖp nÆng, ®Æc biÖt khai th¸c than vµ luyÖn thp. C¸c trung t©m c«ng nghiÖp lín : Phu-cu-«-ca, Na-ga-xa-ki. - MiÒn §«ng Nam trång nhiÒu c©y c«ng nghiÖp vµ rau qu¶. - Khai th¸c quÆng ®ång. Xi-c«-c√ - N«ng nghiÖp ®ãng vai trß ch˙nh trong ho◊t ®éng kinh tÕ. H«-cai-®« - Rõng bao phñ phÇn lín diÖn t˙ch. D©n c√ th√a thít. - C«ng nghiÖp : khai th¸c than ®¸, quÆng sflt, luyÖn kim ®en, khai th¸c vµ chÕ biÕn gç, s¶n xuÊt giÊy vµ bét xenlul«. - C¸c trung t©m c«ng nghiÖp lín : Xap-p«-r«, Mu-r«-ran. C©u hái vµ bµi tËp 1. Chøng minh r»ng NhËt B¶n cã nÒn c«ng nghiÖp ph¸t triÓn cao. 2. Tr˘nh bµy nh÷ng ®Æc ®iÓm næi bËt cña n«ng nghiÖp NhËt B¶n. T◊i sao diÖn t˙ch trång lóa g◊o cña NhËt B¶n gi¶m ? 3. Dùa vµo b¶ng sè liÖu sau : S¶n l√îng c¸ khai th¸c (§¬n v˚ : ngh˘n tÊn) N¨m 1985 1990 1995 2000 2001 2003 S¶n l√îng 11411,4 10356,4 6788,0 4988,2 4712,8 4596,2 NhËn xt vµ gi¶i th˙ch vÒ sù thay ®æi s¶n l√îng c¸ khai th¸c cña NhËt B¶n qua c¸c n¨m, tõ 1985 ®Õn 2003. 83

Bµi 9 nhËt b¶n (tiÕp theo) TiÕt 3. Thùc hµnh T˘m hiÓu vÒ ho◊t ®éng kinh tÕ ®èi ngo◊i cña NhËt B¶n 1. VÏ biÓu ®å Cho b¶ng sè liÖu sau : B¶ng 9.5. gi¸ tr˚ XuÊt, nhËp khÈu cña NhËt B¶n qua c¸c n¨m (§¬n v˚ : tØ USD) N¨m 1990 1995 2000 2001 2004 XuÊt khÈu 287,6 443,1 479,2 403,5 565,7 NhËp khÈu 235,4 335,9 379,5 349,1 454,5 C¸n c©n 52,2 107,2 99,7 54,4 111,2 th√¬ng m◊i VÏ biÓu ®å th˙ch hîp thÓ hiÖn gi¸ tr˚ xuÊt, nhËp khÈu cña NhËt B¶n qua c¸c n¨m. 2. NhËn xt ho◊t ®éng kinh tÕ ®èi ngo◊i §äc c¸c th«ng tin sau, kÕt hîp víi biÓu ®å ®· vÏ, nªu c¸c ®Æc ®iÓm kh¸i qu¸t vÒ ho◊t ®éng kinh tÕ ®èi ngo◊i cña NhËt B¶n. -T˙ch cùc nhËp khÈu c«ng nghÖ vµ kÜ thuËt cña n√íc ngoµi. -Nhê ch˙nh s¸ch tËn dông vµ khai th¸c triÖt ®Ó nh÷ng thµnh tùu khoa häc - kÜ thuËt, nguån vèn ®Çu t√ cña Hoa K˘ vµ c¸c n√íc kh¸c, nªn rót ngfln ®√îc kho¶ng c¸ch vµ v√¬n lªn dÉn ®Çu thÕ giíi trong nhiÒu ngµnh kinh tÕ. 84

NhËp -S¶n phÈm n«ng nghiÖp : lóa m˘, lóa g◊o, ®ç t√¬ng, hoa qu¶, khÈu ®√êng, th˚t, h¶i s¶n,... -N¨ng l√îng : than, dÇu má, kh˙ tù nhiªn,... XuÊt -Nguyªn liÖu c«ng nghiÖp : quÆng, gç, cao su, b«ng, v¶i, len,... khÈu -S¶n phÈm c«ng nghiÖp chÕ biÕn (tµu biÓn, « t«, xe gfln m¸y, s¶n phÈm tin häc,...) chiÕm 99% gi¸ tr˚ xuÊt khÈu. Kho¶ng 52% tæng gi¸ tr˚ th√¬ng m◊i ®√îc thùc hiÖn víi c¸c n√íc ph¸t triÓn, trong ®ã nhiÒu nhÊt lµ víi Hoa K˘ vµ EU. Trªn 45% tæng gi¸ tr˚ th√¬ng m◊i ®√îc thùc hiÖn víi c¸c n√íc ®ang ph¸t triÓn, trong ®ã 18% thùc hiÖn víi c¸c n√íc vµ l·nh thæ c«ng nghiÖp míi ë ch©u ¸. HiÖn nay, NhËt B¶n lµ n√íc ®øng ®Çu thÕ giíi vÒ ®Çu t√ trùc tiÕp ra n√íc ngoµi (FDI) vµ viÖn trî ph¸t triÓn ch˙nh thøc (ODA). NhËt B¶n hiÖn chiÕm v˚ tr˙ quan träng trong ®Çu t√ vµo c¸c n√íc ASEAN. Giai ®o◊n 1995 -2001, ®Çu t√ cña NhËt B¶n chiÕm 15,7% tæng ®Çu t√ n√íc ngoµi vµo ASEAN víi 22,1 tØ USD. ViÖn trî ph¸t triÓn ch˙nh thøc (ODA) cña Ch˙nh phñ NhËt B¶n chiÕm tíi 60% tæng viÖn trî ODA quèc tÕ dµnh cho c¸c n√íc ASEAN. Tõ n¨m 1991 ®Õn n¨m 2004, ODA cña NhËt B¶n vµo ViÖt Nam lµ gÇn 1 tØ USD, chiÕm 40% nguån vèn ODA ®Çu t√ vµo ViÖt Nam. 85

Bµi 10 Céng hoµ Nh©n d©n Trung Hoa (Trung quèc) DiÖn t˙ch : 9572,8 ngh˘n km2 D©n sè : 1303,7 triÖu ng√êi (n¨m 2005) Thñ ®« : Bflc Kinh Trung Quèc lµ n√íc l¸ng giÒng ë ph˙a bflc n√íc ta, cã sè d©n ®«ng nhÊt thÕ giíi, víi nhiÒu tiÒm n¨ng ph¸t triÓn kinh tÕ. Trong nhiÒu n¨m, Trung Quèc lµ mét quèc gia chËm ph¸t triÓn, gÇn ®©y Trung Quèc ®◊t ®√îc nh÷ng thµnh tùu kinh tÕ to lín, chiÕm v˚ tr˙ ®¸ng kÓ trong nÒn kinh tÕ thÕ giíi. TiÕt 1.Tù nhiªn, d©n c√ vµ x· héi I - v˚ tr˙ ®˚a l˙ vµ L·nh thæ Trung Quèc lµ n√íc cã diÖn t˙ch lín thø t√ trªn thÕ giíi (sau LB Nga, Ca-na-®a vµ Hoa K˘). L·nh thæ tr¶i dµi tõ kho¶ng 20o Bflc tíi 53o Bflc, kho¶ng tõ 73o §«ng ®Õn 135o §«ng vµ gi¸p 14 n√íc. Biªn giíi víi c¸c n√íc chñ yÕu lµ nói cao, hoang m◊c ; phÇn ph˙a ®«ng gi¸p biÓn, më réng ra Th¸i B˘nh D√¬ng. MiÒn duyªn h¶i réng lín víi ®√êng bê biÓn dµi kho¶ng 9000 km, c¸ch kh«ng xa NhËt B¶n vµ c¸c quèc gia, c¸c khu vùc cã ho◊t ®éng kinh tÕ s«i ®éng nh√ Hµn Quèc, §«ng Nam ¸. C¶ n√íc cã 22 tØnh, 5 khu tù tr˚ vµ 4 thµnh phè trùc thuéc trung √¬ng. Ven biÓn cã hai ®Æc khu hµnh ch˙nh lµ Hång C«ng vµ Ma Cao, h˘nh thµnh trªn phÇn ®Êt ®√îc nh√îng cho Anh vµ Bå §µo Nha (Trung Quèc thu håi cuèi thËp niªn 90 cña thÕ kØ XX). §¶o §µi Loan, mét phÇn cña l·nh thæ Trung Quèc ®· t¸ch khái n√íc nµy tõ n¨m 1949. (Tuy nhiªn, ®¶o nµy vÉn ®√îc coi lµ mét bé phËn cña Trung Quèc). II - §iÒu kiÖn Tù nhiªn V ˚ tr˙ ®˚a l˙, quy m« l·nh thæ cã ¶nh h√ëng nh√ thÕ nµo tíi ®˚a h˘nh vµ kh˙ hËu cña Trung Quèc ? Sù ®a d◊ng cña tù nhiªn Trung Quèc ®√îc thÓ hiÖn qua sù kh¸c biÖt gi÷a miÒn §«ng vµ miÒn T©y. 86

H˘nh 10.1. §˚a h˘nh vµ kho¸ng s¶n Trung Quèc 1. MiÒn §«ng MiÒn §«ng Trung Quèc tr¶i dµi tõ vïng duyªn h¶i vµo ®Êt liÒn, ®Õn kinh tuyÕn 105o §«ng, chiÕm gÇn 50% diÖn t˙ch cña c¶ n√íc. §©y lµ n¬i cã c¸c ®ång b»ng ch©u thæ réng lín, ®Êt phï sa mµu mì vµ lµ n¬i d©n c√ tËp trung ®«ng ®óc, n«ng nghiÖp trï phó. Tõ Nam lªn Bflc, kh˙ hËu chuyÓn tõ cËn nhiÖt ®íi giã mïa sang «n ®íi giã mïa. Nh÷ng c¬n m√a mïa h◊ cung cÊp nguån n√íc quan träng cho sinh ho◊t, s¶n xuÊt, song còng th√êng g©y lôt léi ë c¸c ®ång b»ng, nhÊt lµ ®ång b»ng Hoa Nam. MiÒn §«ng næi tiÕng vÒ c¸c kho¸ng s¶n kim lo◊i mµu. 2. MiÒn T©y MiÒn T©y Trung Quèc gåm c¸c d·y nói cao, c¸c s¬n nguyªn ®å sé xen lÉn c¸c bån ®˚a. Kh˙ hËu «n ®íi lôc ®˚a khflc nghiÖt t◊o nªn nh÷ng vïng hoang m◊c vµ b¸n hoang m◊c réng lín. Rõng, ®ång cá vµ c¸c kho¸ng s¶n lµ tµi nguyªn ch˙nh cña miÒn nµy. §©y còng lµ n¬i bflt nguån cña c¸c s«ng lín ch¶y vÒ ph˙a ®«ng nh√ Hoµng Hµ, Tr√êng Giang. 87

Dùa vµo h˘nh 10.1 vµ kiÕn thøc trong bµi, h·y : -Nªu tªn c¸c d◊ng ®˚a h˘nh ch˙nh vµ c¸c s«ng lín cña Trung Quèc. -So s¸nh sù kh¸c biÖt vÒ ®˚a h˘nh, s«ng ngßi gi÷a miÒn T©y vµ miÒn §«ng. -Ph©n t˙ch nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n cña c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ Trung Quèc. H˘nh 10.2. D·y Hi-ma-lay-a III - d©n c√ vµ x· héi 1. D©n c√ H˘nh 10.3. D©n sè Trung Quèc giai ®o◊n 1949 -2005 Trung Quèc chiÕm 1/5 sè d©n thÕ giíi, víi trªn 50 d©n téc kh¸c nhau ; ®«ng nhÊt lµ ng√êi H¸n chiÕm trªn 90% sè d©n c¶ n√íc. Ngoµi ra, cßn cã ng√êi Choang, Ui-gua (Duy Ng« NhÜ), T◊ng, Håi, M«ng Cæ,... sèng tËp trung t◊i c¸c vïng nói vµ biªn giíi, h˘nh thµnh c¸c khu tù tr˚. Quan s¸t h˘nh 10.3, nhËn xt sù thay ®æi tæng d©n sè, d©n sè n«ng th«n vµ d©n sè thµnh th˚ cña Trung Quèc. 88

D©n thµnh th˚ cña Trung Quèc chiÕm 37% sè d©n c¶ n√íc (n¨m 2005). MiÒn §«ng lµ n¬i tËp trung nhiÒu thµnh phè lín nh√ Bflc Kinh, Th√îng H¶i, Thiªn T©n, Trïng Kh¸nh, Vò H¸n, Qu¶ng Ch©u,... Trung Quèc ®· tiÕn hµnh ch˙nh s¸ch d©n sè rÊt triÖt ®Ó : mçi gia ®˘nh chØ cã mét con. KÕt qu¶ lµ tØ suÊt gia t¨ng d©n sè tù nhiªn cña Trung Quèc ngµy cµng gi¶m, n¨m 2005 chØ cßn 0,6%. Trong bèi c¶nh ®ã, t√ t√ëng träng nam ®· t¸c ®éng tiªu cùc tíi c¬ cÊu giíi t˙nh vµ l©u dµi sÏ ¶nh h√ëng tíi nguån lao ®éng vµ mét sè vÊn ®Ò x· héi cña ®Êt n√íc. H˘nh 10.4. Ph©n bè d©n c√ Trung Quèc Dùa vµo h˘nh 10.4 vµ kiÕn thøc trong bµi, nhËn xt vµ gi¶i th˙ch sù ph©n bè d©n c√ Trung Quèc. 2. X· héi Trung Quèc rÊt chó ˝ ®Çu t√ cho ph¸t triÓn gi¸o dôc. TØ lÖ ng√êi biÕt ch÷ tõ 15 tuæi trë lªn (n¨m 2005) ®◊t gÇn 90%. HiÖn nay, Trung Quèc ®ang tiÕn hµnh 89

c¶i c¸ch gi¸o dôc nh»m ph¸t triÓn mäi kh¶ Nh÷ng ph¸t minh næi bËt n¨ng (®√îc gäi lµ tè chÊt) cña ng√êi lao ®éng. Sù ®a d◊ng cña c¸c lo◊i h˘nh tr√êng cña Trung Quèc thêi cæ, trung ®◊i phæ th«ng, chuyªn nghiÖp, ®◊i häc,... gãp phÇn ®¸ng kÓ trong viÖc chuÈn b˚ ®éi ngò -La bµn lao ®éng cã chÊt l√îng cho c«ng cuéc hiÖn -GiÊy ®◊i ho¸ ®Êt n√íc. -KÜ thuËt in -Thuèc sóng ... TruyÒn thèng lao ®éng cÇn cï, s¸ng t◊o vµ nguån nh©n lùc dåi dµo ngµy cµng cã chÊt l√îng lµ nh÷ng tiÒm n¨ng to lín ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ -x· héi cña Trung Quèc. C©u hái vµ bµi tËp 1. Dùa vµo h˘nh 10.1, nªu ®Æc ®iÓm ®˚a h˘nh cña miÒn §«ng vµ miÒn T©y Trung Quèc. 2. Ph©n t˙ch nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n vÒ mÆt tù nhiªn cña miÒn §«ng vµ miÒn T©y ®èi víi sù ph¸t triÓn n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp Trung Quèc. 3. Dùa vµo h˘nh 10.1 vµ 10.4, nhËn xt vµ gi¶i th˙ch ®Æc ®iÓm ph©n bè d©n c√ cña Trung Quèc. 4. Ch˙nh s¸ch d©n sè ®· t¸c ®éng ®Õn d©n sè Trung Quèc nh√ thÕ nµo ? H˘nh 10.5. Thiªn §µn (§µn tÕ trêi) ë Bflc Kinh 90

Bµi 10 Céng hoµ nh©n d©n Trung Hoa (trung quèc) (tiÕp theo) TiÕt 2.kinh tÕ N√íc Céng hoµ nh©n d©n Trung Hoa ®√îc thµnh lËp ngµy 1-10-1949. S au gÇn 30 n¨m x©y dùng, ph¸t triÓn, víi c«ng cuéc ®◊i nh¶y vät, c¸ch m◊ng v¨n ho¸ vµ c¸c kÕ ho◊ch 5 n¨m, nÒn kinh tÕ Trung Quèc vÉn ch√a ®◊t kÕt qu¶ nh√ mong muèn. Tõ n¨m 1978, Trung Quèc ®· cã quyÕt s¸ch quan träng, tiÕn hµnh hiÖn ®◊i ho¸, c¶i c¸ch më cöa ®√a nÒn kinh tÕ b√íc sang giai ®o◊n ph¸t triÓn míi. I - Kh¸i qu¸t C«ng cuéc hiÖn ®◊i ho¸ ®· mang l◊i nh÷ng thay ®æi quan träng trong nÒn kinh tÕ Trung Quèc. ViÖc gi÷ æn ®˚nh x· héi vµ më réng giao l√u bu«n b¸n víi n√íc ngoµi ®· t◊o ®iÒu kiÖn cho nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn. Nh÷ng n¨m qua, Trung Quèc cã tèc ®é t¨ng tr√ëng GDP cao nhÊt thÕ giíi, trung b˘nh n¨m ®◊t trªn 8%. N¨m 2004, tæng GDP ®◊t 1649,3 tØ USD v√¬n lªn v˚ tr˙ thø b¶y trªn thÕ giíi. §êi sèng cña nh©n d©n ®√îc c¶i thiÖn, thu nhËp b˘nh qu©n theo ®Çu ng√êi t¨ng kho¶ng 5 lÇn trong h¬n 20 n¨m qua, tõ 276 USD (n¨m 1985) lªn 1269 USD (n¨m 2004). H˘nh 10.6. Khu phè §«ng ë thµnh phè Th√îng H¶i 91

II - c¸c ngµnh kinh tÕ 1. C«ng nghiÖp Trong qu¸ tr˘nh chuyÓn ®æi tõ “nÒn kinh tÕ chØ huy sang kinh tÕ th˚ tr√êng”, c¸c x˙ nghiÖp, nhµ m¸y ®√îc chñ ®éng h¬n trong viÖc lËp kÕ ho◊ch s¶n xuÊt vµ t˘m th˚ tr√êng tiªu thô s¶n phÈm. Trung Quèc thùc hiÖn ch˙nh s¸ch më cöa, t¨ng c√êng trao ®æi hµng ho¸ víi th˚ tr√êng thÕ giíi vµ cho php c¸c c«ng ti, doanh nghiÖp n√íc ngoµi tham gia ®Çu t√, qu¶n l˙ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp t◊i c¸c ®Æc khu kinh tÕ, c¸c khu chÕ xuÊt. Trung Quèc lµ quèc gia kh¸ thµnh c«ng trong lÜnh vùc thu hót ®Çu t√ n√íc ngoµi. N¨m 2004, ®Çu t√ trùc tiÕp cña n√íc ngoµi (FDI) vµo Trung Quèc ®øng hµng ®Çu thÕ giíi, ®◊t 60,6 tØ USD. Ngoµi ra, Trung Quèc cßn chñ ®éng ®Çu t√, hiÖn ®◊i ho¸ trang thiÕt b˚ vµ chó ˝ ph¸t triÓn, øng dông c«ng nghÖ cao cho c¸c ngµnh c«ng nghiÖp. Trung Quèc cã nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi nµo ®Ó ph¸t triÓn c¸c ngµnh c«ng nghiÖp khai th¸c, luyÖn kim vµ s¶n xuÊt hµng tiªu dïng ? Tõ ®Çu n¨m 1994, Trung Quèc thùc hiÖn ch˙nh s¸ch c«ng nghiÖp míi, tËp trung chñ yÕu vµo 5 ngµnh : chÕ t◊o m¸y, ®iÖn tö, ho¸ dÇu, s¶n xuÊt « t« vµ x©y dùng. §©y lµ nh÷ng ngµnh cã thÓ t¨ng nhanh n¨ng suÊt vµ ®¸p øng ®√îc nhu cÇu ng√êi d©n khi møc sèng ®√îc c¶i thiÖn. H˘nh 10.7. TuyÕn ®√êng sflt míi x©y dùng ë Trung Quèc 92

B¶ng 10.1. S¶n l√îng mét sè s¶n phÈm c«ng nghiÖp cña Trung Quèc N¨m 1985 1995 2004 XÕp h◊ng trªn thÕ giíi S¶n phÈm 961,5 1536,9 1634,9 1 390,6 956,0 2187,0 2 Than (triÖu tÊn) 272,8 1 47 95 970,0 1 §iÖn (tØ kWh) 146 476 28,1 1 13 26 Thp (triÖu tÊn) Xi m¨ng (triÖu tÊn) Ph©n ®◊m (triÖu tÊn) Dùa vµo b¶ng 10.1, nhËn xt sù t¨ng tr√ëng mét sè s¶n phÈm c«ng nghiÖp cña Trung Quèc. H˘nh 10.8. C¸c trung t©m c«ng nghiÖp ch˙nh cña Trung Quèc 93

Sù ph¸t triÓn c¸c ngµnh c«ng nghiÖp kÜ thuËt cao nh√ ®iÖn tö, c¬ kh˙ ch˙nh x¸c, s¶n xuÊt m¸y mãc tù ®éng ®· gãp phÇn quyÕt ®˚nh trong viÖc Trung Quèc chÕ t◊o thµnh c«ng tµu vò trô. Tµu ThÇn Ch©u V cña Trung Quèc lÇn ®Çu tiªn ®· chë ng√êi bay vµo vò trô vµ trë vÒ Tr¸i §Êt an toµn (th¸ng 10-2003). Dùa vµo h˘nh 10.8, nhËn xt sù ph©n bè mét sè ngµnh c«ng nghiÖp cña Trung Quèc. Ph©n t˙ch nh÷ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ - x· héi t¸c ®éng ®Õn sù ph©n bè nµy. C¸c trung t©m c«ng nghiÖp lín cña Trung Quèc ®Òu tËp trung ë miÒn §«ng, ®Æc biÖt ë vïng duyªn h¶i, t◊i c¸c thµnh phè lín nh√ Bflc Kinh, Th√îng H¶i, Trïng Kh¸nh, Vò H¸n, Qu¶ng Ch©u,... Trung Quèc ®· sö dông lùc l√îng lao ®éng dåi dµo vµ nguyªn vËt liÖu sfin cã ë ®˚a bµn n«ng th«n ®Ó ph¸t triÓn c¸c ngµnh c«ng nghiÖp vËt liÖu x©y dùng, ®å gèm, sø, dÖt may, s¶n xuÊt c¸c mÆt hµng tiªu dïng kh¸c. C¸c ngµnh nµy ®· thu hót trªn 100 triÖu lao ®éng vµ cung cÊp tíi trªn 20% gi¸ tr˚ hµng ho¸ ë n«ng th«n. 2. N«ng nghiÖp H˘nh 10.9. Ph©n bè s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña Trung Quèc 94

Trung Quèc chØ cã kho¶ng 100 triÖu ha ®Êt canh t¸c, chiÕm 7% ®Êt canh t¸c cña toµn thÕ giíi nh√ng ph¶i nu«i sè d©n gÇn b»ng 20% d©n sè toµn cÇu. Trung Quèc ®· ¸p dông nhiÒu ch˙nh s¸ch, biÖn ph¸p c¶i c¸ch trong n«ng nghiÖp (giao quyÒn sö dông ®Êt cho n«ng d©n, c¶i t◊o, x©y dùng míi ®√êng giao th«ng, hÖ thèng thuû lîi phßng chèng kh« h◊n vµ lò lôt, ®√a kÜ thuËt míi vµo s¶n xuÊt, phæ biÕn gièng míi, miÔn thuÕ n«ng nghiÖp...), t◊o ®iÒu kiÖn khai th¸c tiÒm n¨ng lao ®éng, tµi nguyªn thiªn nhiªn cña ®Êt n√íc. Trung Quèc ®· s¶n xuÊt ®√îc nhiÒu lo◊i n«ng phÈm víi n¨ng suÊt cao, mét sè lo◊i cã s¶n l√îng ®øng hµng ®Çu thÕ giíi nh√ l√¬ng thùc, b«ng, th˚t lîn. Ngµnh trång trät chiÕm √u thÕ so víi ngµnh ch¨n nu«i. Trong sè c¸c c©y trång, c©y l√¬ng thùc chiÕm v˚ tr˙ quan träng nhÊt vÒ diÖn t˙ch vµ s¶n l√îng. Tuy vËy, b˘nh qu©n l√¬ng thùc theo ®Çu ng√êi vÉn thÊp. Dùa vµo h˘nh 10.9 vµ kiÕn thøc ®· häc, nhËn xt sù ph©n bè c©y l√¬ng thùc, c©y c«ng nghiÖp vµ mét sè gia sóc cña Trung Quèc. V ˘ sao cã sù kh¸c biÖt lín trong ph©n bè n«ng nghiÖp gi÷a miÒn §«ng vµ miÒn T©y ? §ång b»ng ch©u thæ c¸c s«ng lín lµ c¸c vïng n«ng nghiÖp trï phó cña Trung Quèc. C¸c ®ång b»ng §«ng Bflc, Hoa Bflc trång nhiÒu lóa m˘, ng«, cñ c¶i ®√êng. N«ng s¶n ch˙nh cña c¸c ®ång b»ng Hoa Trung, Hoa Nam lµ lóa g◊o, m˙a, chÌ, b«ng. III - Mèi quan hÖ trung Quèc -ViÖt Nam Trung Quèc vµ ViÖt Nam cã mèi quan hÖ l©u ®êi vµ ngµy cµng ph¸t triÓn trong nhiÒu lÜnh vùc, trªn nÒn t¶ng cña t˘nh h÷u ngh˚ vµ sù æn ®˚nh l©u dµi. Tõ n¨m 1999 ®Õn nay, hai n√íc ph¸t triÓn quan hÖ hîp t¸c theo ph√¬ng ch©m : “L¸ng giÒng h÷u ngh˚, hîp t¸c toµn diÖn, æn ®˚nh l©u dµi, h√íng tíi t√¬ng lai”. Kim ng◊ch th√¬ng m◊i song ph√¬ng gi÷a Trung Quèc vµ ViÖt Nam ®ang t¨ng nhanh, n¨m 2005 ®◊t 8739,9 triÖu USD. C¸c mÆt hµng trao ®æi ngµy cµng ®a d◊ng h¬n. C©u hái vµ bµi tËp 1. Dùa vµo sè liÖu trong bµi, chøng minh kÕt qu¶ hiÖn ®◊i ho¸ n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp cña Trung Quèc. Ph©n t˙ch nh÷ng nguyªn nh©n ®√a ®Õn kÕt qu¶ ®ã. 2. Dùa vµo h˘nh 10.8, nhËn xt vµ gi¶i th˙ch sù ph©n bè c«ng nghiÖp cña Trung Quèc. 3. V˘ sao s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña Trung Quèc l◊i chñ yÕu tËp trung ë miÒn §«ng ? 95

Bµi 10 Céng hoµ Nh©n d©n Trung Hoa (trung quèc) (tiÕp theo) TiÕt 3.Thùc hµnh t˘m hiÓu sù thay ®æi cña nÒn kinh tÕ trung quèc I - thay ®æi trong gi¸ tr˚ GDP Dùa vµo b¶ng sè liÖu sau : B¶ng 10.2. GDP cña Trung Quèc vµ thÕ giíi (§¬n v˚ : tØ USD) N¨m 1985 1995 2004 Trung Quèc 239,0 697,6 1649,3 Toµn thÕ giíi 12360,0 29357,4 40887,8 T˙nh tØ träng GDP cña Trung Quèc so víi thÕ giíi vµ nhËn xt. H˘nh 10.10. Mét gãc thµnh phè c¶ng Hång C«ng 96

II - thay ®æi trong s¶n l√îng n«ng nghiÖp Dùa vµo b¶ng sè liÖu d√íi ®©y : B¶ng 10.3. S¶n l√îng mét sè n«ng s¶n cña Trung Quèc (§¬n v˚ : triÖu tÊn) N¨m 1985 1995 2000 2004 XÕp h◊ng trªn Lo◊i thÕ giíi L√¬ng thùc 339,8 418,6 407,3 422,5 1 B«ng (sîi) 4,1 4,7 4,4 5,7 1 L◊c 6,6 10,2 14,4 14,3 1 M˙a 58,7 70,2 69,3 93,2 3 (sau Bra-xin, Ên §é) Th˚t lîn - 31,6 40,3 47,0 1 Th˚t bß - 3,5 5,3 6,7 3 (sau Hoa K˘, Bra-xin) Th˚t cõu - 1,8 2,7 4,0 1 NhËn xt chung vÒ s¶n l√îng mét sè n«ng s¶n cña Trung Quèc. III - thay ®æi trong c¬ cÊu gi¸ tr˚ xuÊt - nhËp khÈu Dùa vµo b¶ng 10.4, vÏ biÓu ®å thÓ hiÖn c¬ cÊu xuÊt, nhËp khÈu cña Trung Quèc. NhËn xt sù thay ®æi trong c¬ cÊu xuÊt, nhËp khÈu cña n√íc nµy. B¶ng 10.4. c¬ cÊu Gi¸ tr˚ xuÊt, nhËp khÈu cña trung quèc (§¬n v˚ : %) N¨m 1985 1995 2004 XuÊt khÈu 39,3 53,5 51,4 NhËp khÈu 60,7 46,5 48,6 97

Bµi 11 khu vùc ®«ng nam ¸ DiÖn t˙ch : 4,5 triÖu km2 D©n sè : 556,2 triÖu ng√êi (n¨m 2005) §«ng Nam ¸ bao gåm 11 quèc gia. §©y ®√îc coi lµ mét trong c¸c khu vùc ph¸t triÓn kinh tÕ n¨ng ®éng nhÊt thÕ giíi hiÖn nay. TiÕt 1.tù nhiªn, d©n c√ vµ x· héi I - tù nhiªn 1. V˚ tr˙ ®˚a l˙ vµ l·nh thæ Khu vùc §«ng Nam ¸ n»m ë ph˙a ®«ng nam ch©u ¸, n¬i tiÕp gi¸p gi÷a Th¸i B˘nh D√¬ng vµ Ên §é D√¬ng, cã v˚ tr˙ cÇu nèi gi÷a lôc ®˚a ¸ - ¢u víi lôc ®˚a ≠-xtr©y-li-a. §«ng Nam ¸ bao gåm mét hÖ thèng c¸c b¸n ®¶o, ®¶o vµ quÇn ®¶o ®an xen gi÷a c¸c biÓn vµ v˚nh biÓn rÊt phøc t◊p. Đ. Phú Quốc Đ. Côn Sơn H˘nh 11.1. §˚a h˘nh vµ kho¸ng s¶n §«ng Nam ¸ 98

Dùa vµo h˘nh 11.1. h·y cho biÕt khu vùc §«ng Nam ¸ tiÕp gi¸p víi c¸c biÓn vµ ®◊i d√¬ng nµo? Nªu ˝ nghÜa cña biÓn vµ ®◊i d√¬ng ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña khu vùc. §«ng Nam ¸ cã v˚ tr˙ ®˚a - ch˙nh tr˚ rÊt quan träng, ®©y lµ n¬i giao thoa gi÷a c¸c nÒn v¨n ho¸ lín vµ còng lµ n¬i c¸c c√êng quèc th√êng c◊nh tranh ¶nh h√ëng. H˘nh 11.2. BiÓn Nha Trang - ViÖt Nam 2. §Æc ®iÓm tù nhiªn §«ng Nam ¸ gåm hai bé phËn : §«ng Nam ¸ lôc ®˚a vµ §«ng Nam ¸ biÓn ®¶o. Dùa vµo l√îc ®å “C¸c n√íc trªn thÕ giíi” trang 4, 5 trong s¸ch gi¸o khoa, ®äc tªn c¸c quèc gia thuéc §«ng Nam ¸ lôc ®˚a, §«ng Nam ¸ biÓn ®¶o. §«ng Nam ¸ lôc ®˚a cã ®˚a h˘nh b˚ chia cflt m◊nh bëi c¸c d·y nói ch◊y dµi theo h√íng t©y bflc - ®«ng nam hoÆc h√íng bflc - nam, nhiÒu n¬i nói lan ra s¸t biÓn. Gi÷a c¸c d·y nói lµ c¸c thung lòng réng ; ven biÓn cã c¸c ®ång b»ng phï sa mµu mì cña nh÷ng con s«ng lín nh√ s«ng Mª C«ng thuËn lîi cho canh t¸c n«ng nghiÖp, ®Æc biÖt lµ viÖc gieo trång lóa n√íc. §«ng Nam ¸ lôc ®˚a cã kh˙ hËu nhiÖt ®íi giã mïa. Tuy vËy, mét phÇn l·nh thæ Bflc Mi-an-ma, Bflc ViÖt Nam cã mïa ®«ng l◊nh. V iÖc ph¸t triÓn giao th«ng cña §«ng Nam ¸ lôc ®˚a theo h√íng ®«ng - t©y cã nh÷ng ¶nh h√ëng g˘ ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi ? §«ng Nam ¸ biÓn ®¶o lµ mét trong nh÷ng khu vùc tËp trung ®¶o lín nhÊt thÕ giíi, bao gåm nhiÒu quÇn ®¶o vµ hµng v◊n ®¶o lín, nhá. §«ng Nam ¸ biÓn ®¶o ˙t ®ång b»ng, nhiÒu ®åi, nói vµ nói löa. Nói th√êng cã ®é cao d√íi 3000 m. §ång b»ng lín chØ tËp trung ë c¸c ®¶o Ca-li-man-tan, Xu-ma-tra, Niu Ghi-nª... ; c¸c ®ång b»ng nµy cã ®Êt ®ai mµu mì v˘ lµ ®Êt phï sa cã thªm c¸c kho¸ng chÊt tõ dung nham cña nói löa ®√îc phong ho¸. §«ng Nam ¸ biÓn ®¶o n»m trong hai ®íi kh˙ hËu : kh˙ hËu nhiÖt ®íi giã mïa vµ kh˙ hËu x˙ch ®◊o. Kh˙ hËu cña §«ng Nam ¸ cã nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n g˘ ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ ? 99