คู่มือเรือนจำ ฉบับสมบูรณ์ ปี 2563

การดำาเนินงานพัฒนา ปรบั ปรุง การจัดการอนามัยส่ิงแวดลอ้ ม สุขาภบิ าลอาหารและนาำ้ ในเรือนจำา บทที่ ๑ บทนา� 99 บทท่ี บทบาทการดำาเนินงานของ หนวยงานท่เี กี่ยวของ

คู่มือแนวทาง การจัดการอนามัยส่ิงแวดล้อม และสขุ าภบิ าลอาหารและนำ้า ในเรอื นจำา บทท่ี บทบาทการดำาเนนิ งานของหนวยงานทีเ่ กย่ี วของ การจดั ใหมีบริการดานอนามยั สิง่ แวดลอม และสขุ าภิบาลอาหารและน�้า เปนการด�าเนนิ งานพื้นฐานที่ “เรอื นจ�า” ซ่ึงเปนสถานท่ีดูแลผตู องขัง และมีบทบาทในการบรหิ ารจัดการดาน อาคารสถานทแ่ี ละด�าเนนิ การตามกฎหมาย และขอตกลงระหวางประเทศที่เกยี่ วของ เพือ่ ใหเปน 100 ไปตามมาตรฐานการดแู ลผูตองขงั ดวยการเคารพสทิ ธิมนุษยชน และการปฏิบตั ติ อผตู องขังดวย ความเทาเทยี ม นอกจากจะเปนชวยใหผตู องขงั มีความเปนอยูสมควรท่ีพงึ ไดรับ ตามสทิ ธิผตู องขัง แลวยงั จะมสี วนเอือ้ อ�านวยตอการกลับไปใชชวี ติ ในสังคมหลงั พนโทษตอไปดวย อยางไรก็ตาม การดา� เนินงานดานอนามัยสิง่ แวดลอม และสขุ าภบิ าลอาหารและน�้าดังกลาว มีหนวยงานทเ่ี กยี่ วของ ทงั้ ระดบั นโยบายและระดับปฏบิ ตั ิ ทงั้ ในสวนกลาง ภมู ิภาค และทองถิ่น ทม่ี บี ทบาทสนบั สนนุ การดา� เนนิ งาน และชวยเอื้ออา� นวยใหเรอื นจา� มกี ารบรหิ ารจดั การดานอนามยั ส่งิ แวดลอม และสุขาภบิ าลอาหารและน้�าไดอยางถูกตอง และเหมาะสม โดยสงั เขป ดงั น้ี 11.1 กระทรวงสาธารณสุข มหี นวยงานที่เก่ยี วของ ไดแก กรมอนามัย กรมควบคุมโรค กรมวิทยาศาสตรการแพทย และส�านักงานสาธารณสุขจงั หวัด โดยมีบทบาทที่เกีย่ วของ ดังนี้ กรมอนามัยสนบั สนุนเกยี่ วกับองคความรูดานอนามัยสิ่งแวดลอมและสขุ าภิบาลอาหารและนา�้ รวมทั้งการประเมนิ ผลกระทบตอสุขภาพจากปจจัยเสย่ี งดานสงิ่ แวดลอม สนับสนนุ การดา� เนินการ ตามกฎหมายสาธารณสขุ นอกจากนี้ ยังมีศูนยหองปฏบิ ตั กิ าร กรมอนามัย ซึ่งท�าหนาทีต่ รวจ วิเคราะหทางหองปฏิบัติการ อาทิ การตรวจคุณภาพนา้� บริโภคและน้�าเสีย เปนตน ในสวน ภูมิภาค มศี ูนยอนามัยท่ี 1 - 12 และในกรงุ เทพมหานคร มสี ถาบันพฒั นาสขุ ภาวะเขตเมืองท่เี ปน หนวยสนบั สนุน และใหค�าปรกึ ษาทางวชิ าการในดานดงั กลาวในระดบั พนื้ ที่











คมู่ อื แนวทาง การจัดการอนามยั สิ่งแวดลอ้ ม และสขุ าภิบาลอาหารและนาำ้ ในเรือนจำา 2. หองสวม ท่อี าบน�้า 2.1 ท�าความสะอาดบริเวณหองสวม และจดุ ทีม่ ีการสัมผสั บอย ๆ ไดแก กลอน หรือลกู บดิ ประตู สามารถใชแอลกอฮอล 70% ส�าหรับพนื้ หองสวม โถสวม ทีก่ ดชักโครกหรอื โถปสสาวะ สายฉดี ช�าระ ฝารองนัง่ ก๊อกนา�้ อางลางมือ ใชน�้ายาฟอกขาวเจอื จาง 1 สวนในน�้า 9 สวน (ความเขมขน 0.5%) ราดทง้ิ ไวอยางนอย 15 นาที แลวลางดวยนา�้ สะอาด สา� หรับอางทใ่ี สน้�าอาบ ของผูตองขงั ใหทา� ความสะอาดทกุ วนั 2.2 ท�าความสะอาดอุปกรณท�าความสะอาดทต่ี องน�ากลับมาใชใหม เชน ไมถูพ้นื ผาถูพน้ื โดยซักดวยผงซกั ฟอก หรือแชน้�ายาฟอกขาว แลวซกั ดวยนา�้ สะอาดอีกครัง้ และน�าไป ตากแดดใหแหงกอนนา� กลับมาใชงานอีกครัง้ 2.3 ท�าความสะอาดบริเวณอางลางมือและหองสวมอยางสมา่� เสมอ และจัดใหมีสบู ส�าหรับลางมืออยางเพียงพอ 106 3. เรือนนอน 3.1 ท�าความสะอาดอาคารและบริเวณโดยรอบอยางสม่�าเสมอ เชน พน้ื ผนัง ประตู หองนอน เปนตน 3.2 ท�าความสะอาดจดุ หรอื บริเวณท่ีมีการใชรวมกัน เชน กลอนหรือลกู บิดประตู ราวจบั หรอื ราวบนั ได ดวยนา้� ยาท�าความสะอาดอยางสมา่� เสมอ 3.3 จัดใหมีจุดบริการเจลแอลกอฮอลสา� หรบั ท�าความสะอาดมือ 3.4 จดั ใหมีการระบายอากาศทเี่ หมาะสม

แนวทางปฏิบัตดิ านสาธารณสขุ ในการปองกนั การแพรร่ ะบาด ของโรคติดเช้อื ไวรสั โคโรนา 2019 (COVID-19) 4. สูทกรรม 107 4.1 ผูบังคับบัญชา เจาหนาท่ีผูปฏิบัติงาน ตองด�าเนินการใหถูกตองตามหลัก สุขาภิบาลอาหาร โดยเฉพาะจุดเส่ยี งหลัก ไดแก จดุ ปรุง ประกอบอาหาร โต๊ะ เกาอี้ พ้นื สขุ อนามัยของผูสัมผัสอาหารและผูตองขัง รวมถงึ ลางภาชนะอุปกรณหรอื สงิ่ ของเครอื่ งใชใหสะอาด เปนประจา� ทุกวัน 4.2 เฝาระวงั ผูสัมผสั อาหาร ไมไอ จามรดอาหาร และลางมอื อยางสม�่าเสมอดวยสบู และนา�้ กอนหยบิ หรอื จบั อาหาร สวมหนากากขณะปฏิบตั ิงาน หากมีอาการเจบ็ ปวย เชน มไี ข ไอ จาม มนี า�้ มกู หรอื เหน่อื ยหอบ ใหหยุดงาน และพบแพทยทนั ที 4.3 มีการปรงุ ประกอบอาหารใหสกุ สะอาด เมอ่ื อาหารปรุงสา� เร็จ ตองเกบ็ ไวในภาชนะ ทส่ี ะอาด มฝี าปดภาชนะหรอื อปุ กรณปกปดอาหารทีส่ ะอาด 4.4 จัดใหมีจดุ บรกิ ารนา�้ และสบู หรือเจลแอลกอฮอลส�าหรบั ท�าความสะอาดมอื 5. โรงเลีย้ งอาหาร 5.1 ท�าความสะอาดบรเิ วณโดยรอบโรงเล้ยี งอาหาร และส่งิ ของเคร่อื งใช เชน โต๊ะอาหาร เกาอ้ี อุปกรณทใ่ี ชในการรับประทานอาหาร รวมถึงอุปกรณทา� ความสะอาดอ่นื ใด ดวยนา้� ยา ทา� ความสะอาดอยางสมา�่ เสมอ 5.2 จัดที่นง่ั ในโรงเล้ียงอาหารส�าหรับผตู องขัง ใหมีระยะหางที่เหมาะสม 1 - 2 เมตร 5.3 จัดใหมีภาชนะและของใชสวนบุคคลสา� หรับผูตองขงั และดแู ลใหสะอาดเสมอ เชน แกวนา�้ ด่ืม จาน ชอน เปนตน เพือ่ ปองกนั การปนเปอนเชือ้ โรค 5.4 จัดใหมีน้�าดื่มที่สะอาด และมีการท�าความสะอาดเครื่องกรองน้�า ภาชนะ กักเก็บนา้� ตามรอบการท�าความสะอาดท่ีกา� หนดไว 6. สถานพยาบาล 6.1 ก�าหนดเสนทางเขา - ออก สถานพยาบาลท่ีชัดเจน เพือ่ ใหสามารถคดั กรอง ไดอยางครอบคลุม 6.2 จัดเตรียมเจลแอลกอฮอล ทา� ความสะอาดมอื ไวในบรเิ วณพืน้ ทสี่ วนกลาง เชน ในสถานพยาบาล ประตูทางเขา - ออก เปนตน

ค่มู ือแนวทาง การจัดการอนามัยสงิ่ แวดลอ้ ม และสุขาภบิ าลอาหารและน้ำา ในเรอื นจำา 6.3 ก�าหนดระยะหางระหวางท่นี ่ังรอของผูตองขัง 1 - 2 เมตร หรอื กา� หนดจา� นวน ผูตองขงั ไมเกินคร่งึ หนึง่ ของความจขุ องสถานพยาบาล 6.4 ท�าความสะอาดบรเิ วณโดยรอบสถานพยาบาล และอุปกรณในสถานพยาบาล เชน อุปกรณการรกั ษา ชุดปฐมพยาบาล เปลปฐมพยาบาล โตะ๊ และเกาอี้ หลงั ใชงานทุกครง้ั 6.5 เจาหนาปฏิบัติงานในสถานพยาบาลผานการอบรมความรูโรคติดเช้ือไวรัส โคโรนา 2019 (COVID-19) และทกั ษะการปองกนั ตนเอง รวมทัง้ การใสชุดอปุ กรณปองกันตนเอง แกเจาหนาท่หี องพยาบาล และอาสาสมัครสาธารณสุขเรอื นจา� (อสรจ.) 6.6 เจาหนาปฏิบตั งิ านในสถานพยาบาลประสานและกา� หนดแนวทาง (แบบละเอยี ด) รวมกันกับโรงพยาบาลในพืน้ ท่ี ใหครอบคลมุ - การแจงเหตุ - การเคล่อื นยายผปู วย หรอื ผูปวยสงสัย - การขอรับคา� ปรึกษา 108 6.7 หากพบผตู องขัง หรอื เจาหนาทปี่ วยพรอมกนั จ�านวนมากอยางผิดปกติ ใหแจง เจาหนาท่ีสาธารณสุขในพื้นที่ เพื่อสอบสวนและควบคุมโรคตอไป 7. ทพ่ี กั ขยะ 7.1 จัดใหมีถงั ขยะทีม่ ีฝาปดและใหมีการเก็บรวบรวมขยะเปนประจ�า และดูแล ความสะอาดบรเิ วณโดยรอบเปนประจ�าทกุ วัน 7.2 ส�าหรบั ขยะทเี่ กบ็ รวบรวมได ใหจัดเก็บไวที่พักขยะเพื่อรอการเก็บขนไปก�าจัด ตอไป ท้ังนี้ ที่พกั ขยะตองสามารถปองกันสัตวและแมลงพาหะน�าโรคได 8. ลานกจิ กรรม 8.1 จัดใหมีจดุ บรกิ ารเจลแอลกอฮอลสา� หรับท�าความสะอาดมอื 8.2 ท�าความสะอาดบริเวณโดยรอบ ดวยนา�้ ยาทา� ความสะอาดอยางสมา่� เสมอ 8.3 ควรจัดใหมกี ารเหลื่อมเวลาสา� หรบั ผูตองขังในการเขารวมท�ากจิ กรรม 8.4 งด หรอื หลกี เล่ียงการจัดกิจกรรมที่จะท�าให ผตู องขงั มารวมตวั กันจ�านวนมาก และหากจา� เปนตองมี มาตรการปองกันการแพรระบาดของโรค เชน ลดเวลา ท�ากิจกรรมใหนอยลง ลดจ�านวนคน เวนระยะหาง ระหวางบคุ คล ไมนอยกวา 1 - 2 เมตร



คมู่ อื แนวทาง การจดั การอนามัยส่ิงแวดลอ้ ม และสุขาภบิ าลอาหารและนำา้ ในเรอื นจำา 3. ใหความรู ประชาสัมพันธขอมูล ขาวสาร อยางสม�่าเสมอ และทันตอสถานการณ แกผตู องขัง เชน การปฏบิ ตั ิตวั และปองกนั ตนเอง การสวมหนากากทถี่ ูกวิธี ข้นั ตอนการลางมอื ที่ถกู ตอง เปนตน 4. หม่นั สงั เกตผตู องขงั หากพบมอี าการไข ไอ จาม มนี �า้ มูก หรือเหน่อื ยหอบ ใหแจง ผบู งั คับบัญชาและพาไปพบแพทยทนั ที 5. ดูแลรักษาสุขภาพตนเองดวยการกินอาหารปรุงสุกใหม ออกก�าลงั กายสม่�าเสมอ และพักผอนใหเพียงพอ หากมอี าการเจบ็ ปวย เชน มีไข ไอ จาม เจ็บคอ มีน�้ามกู เหนือ่ ยหอบ หรือกรณีมคี นในครอบครัวปวยดวยโรค COVID-19 หรอื สมั ผสั ใกลชดิ กับผูปวยโรค COVID-19 ใหหยุดปฏบิ ัติงานและแจงใหผบู งั คบั บัญชาทราบ และไปพบแพทยทันที 6. เจาหนาทเ่ี รือนจ�า ที่ปฏิบัตงิ านเก่ยี วกบั การดแู ลความสะอาด ควรใหความส�าคญั ในการปองกันตนเองจากการรับเช้อื และเปนแหลงแพรกระจายของเชื้อโรค รวมท้งั ปองกันตนเอง จากสารเคมีท่ใี ชระหวางปฏบิ ัตงิ าน จึงควรสวมชุดอปุ กรณปองกันอันตรายสวนบุคคลในขณะ 110 ปฏิบัติงาน เชน ใชหนากากผา สวมถุงมือยาง ผายางกันเปอน รองเทาพน้ื ยางหมุ แขง หลกี เลยี่ ง การใชมอื สัมผสั ใบหนา ตา ปาก จมูก โดยไมจา� เปน หลังจากเสร็จสิ้นการปฏบิ ัติงานในแตละคร้งั ลางมือใหสะอาดดวยสบูและนา�้ และเม่อื ปฏิบัติงานเสรจ็ ในแตละวัน หากเปนไปได ควรอาบน้�า และเปลี่ยนเสื้อผาทนั ที 7. จัดใหมีหองหรือพ้ืนที่แยกเฉพาะ ส�าหรับแยกสงั เกตอาการหรือเฝาระวังส�าหรับ ผตู องขังท่อี ยใู นกลมุ ทเี่ ขาขายตองเฝาระวัง 8. จดั เตรียมความพรอมส�าหรบั เจาหนาทเ่ี รอื นจา� อาคารสถานท่ี และผตู องขัง ในกรณี มีการระบาดโรคตดิ เช้อื ไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ในเรือนจ�า

บรรณานกุ รม

คูม่ อื แนวทาง การจดั การอนามัยสิ่งแวดลอ้ ม และสุขาภบิ าลอาหารและนำ้า ในเรือนจำา บ รรณานกุ รม กองบริการทางการแพทย กรมราชทณั ฑ 2556. คูมอื การด�าเนนิ งานตามมาตรฐานสิ่งจ�าเปนขนั้ พ้นื ฐาน ส�าหรับผตู องขงั . พิมพครง้ั ที่ 1. นิวธรรมดาการพมิ พ. กองบริการทางการแพทย กรมราชทัณฑ. 2560. เอกสาร คูมอื การควบคุมดแู ลคุณภาพน้�าในเรือนจ�า/ ทัณฑสถาน. กองบริหารการสาธารณสุข ส�านักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. 2562. แนวทางการพัฒนาระบบ บริการสาธารณสขุ ส�าหรับผูตองขังในเรือนจ�า. สมุทรสาคร; บริษัท บอรน ทู บี พับลิชช่ิง จา� กดั พัฒนา มูลพฤกษ. 2550. พิมพครง้ั ท่ี 4. อนามยั ส่งิ แวดลอม. กรุงเทพฯ; ส�านกั งานกิจการ โรงพมิ พ องคการสงเคราะหทหารผานศึก สถาบันเพอ่ื การยุตธิ รรมแหงประเทศไทย. 2559. คมู ือฉบับยอขอกา� หนดมาตรฐานขน้ั ต่�าแหงสหประชาชาติ วาดวยการปฏบิ ัตติ อผตู องขังฉบบั ปรบั ปรงุ (ขอก�าหนดแมนเดลา). เขาถงึ ไดจาก https://cdn.penalreform.org/wp-content/uploads/2016/01/PRI_Mandela-Rules_ Short_Guide_THAI_Lowres.pdfเม่ือวันที่ 20 มกราคม 2563 สา� นักสขุ าภบิ าลอาหารและน้�ากรมอนามัย. 2556. คมู ือวชิ าการสขุ าภบิ าลอาหารส�าหรับเจาหนาท่ี Principles of Food Sanitation Inspector. กรงุ เทพฯ; โรงพมิ พ ศนู ยสอ่ื และส่ิงพิมพแกวเจาจอม ส�านกั อนามยั สิง่ แวดลอม กรมอนามยั . 2551. คมู อื วิชาการ อนามยั สิ่งแวดลอมพ้นื ฐานส�าหรับเจาพนกั งาน สาธารณสขุ ตามพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535. กรุงเทพฯ; ส�านกั งานกิจการ โรงพิมพองคการสงเคราะหทหารผานศกึ Environmental Health in Prison. เขาถงึ ไดจาก https://www.researchgate.net/ gure/Environmental-health-and-hygiene- exposures-blue-and-health-outcomes-red-in_ g1_329804074 เมื่อวนั ท่ี 1 มกราคม 2563 ICRC. 2004. คมู อื ปฏิบตั กิ ารดูแลสขุ ภาพในสถานทีค่ มุ ขัง. เขาถึงไดจาก https://blogs.icrc.org/th/2019/09/19/3595/เม่อื วนั ท่ี 27 ธนั วาคม 2562 ICRC.2013. นา้� สุขาภิบาล สขุ อนามยั และท่ีพกั ในเรือนจ�า. คา� แนะน�าเพมิ่ พเิ ศษ. เจนวี า; เขาถึงไดจาก http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p4083.htm เมือ่ วนั ที่ 27 ธนั วาคม 2562 Michelle Baybuttand Khadoudja Chemlal.Health-promoting prisons: theory to practice. เขาถึงไดจาก https://journals.sagepub.com/doi/pdf เม่อื วันที่ 31 ธนั วาคม 2562 P.G. Nembrini. 2013. พิมพคร้งั ท่ี 2. น�้า สขุ าภบิ าล สุขอนามยั และทอ่ี ยอู าศัยในเรอื นจ�า. ICRC เจนีวา: เขาถึงไดจาก http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0823.htm

แนวทางปฏบิ ตั ดิ านสาธารณสุขในการปองกนั การแพร่ระบาด ของโรคตดิ เชอ้ื ไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ภาคผนวก

คู่มือแนวทาง การจดั การอนามยั สิ่งแวดล้อม และสขุ าภบิ าลอาหารและนา้ำ ในเรือนจำา ภาคผนวก 1 แนวทางการประเมินการจัดการอนามยั สง่ิ แวดลอม สวนที่ 1 ขอมูลทั่วไป ชอื่ เรือนจ�า..........................................................................วนั /เดือน/ป ท่ปี ระเมิน.............................................................. ประเภทเรือนจ�า................................................................................................................................................................................ ทตี่ ้ังเรือนจา� เลขที่............................หมูท.่ี ..............ต�าบล.............................อ�าเภอ.........................จงั หวัด.......................... โทรศัพท....................................................โทรสาร.............................................E-mail.............................................................. จา� นวนผูตองขัง..............................คน จา� นวนผูตองขงั ชาย......................คน จา� นวนผูตองขงั หญิง...................คน สวนที่ 2 การจัดการดานอนามยั ส่ิงแวดลอมพืน้ ฐาน สุขาภิบาลอาหารและน้�า (4 หมวด 20 ขอ) ผลการประเมนิ ขอเสนอแนะ การพฒั นา/ แนวทางการประเมนิ คร้งั ท่ี 1 ครัง้ ท่ี 2 ปรับปรงุ หมวดท่ี 1 ดานอนามัยสิ่งแวดลอม ตาม ตอง ตาม ตอง เกณฑ์ ปรบั ปรุง เกณฑ์ ปรับปรงุ 1. มีการจัดพน้ื ท่ีใชสอยเปนสัดสวน และเหมาะสม เชน หองพยาบาล พื้นท่ีส�าหรบั รับประทานอาหาร/ ดืม่ นา� หองสวม หองอาบนา� และ พน้ื ท่อี นื่ ๆ ทีจ่ �าเปน พรอมจัดใหมีปาย แสดงไว 2. จดั การดานแสงสวางใหมีความ เขมแสงเพยี งพอและเหมาะสม ตอการปฏบิ ัตงิ านหรอื การทา� กจิ กรรม นนั้ ๆ 3. มกี ารระบายอากาศภายในอาคาร ทเ่ี พียงพอและเหมาะสม . สภาพหองขงั เรอื นนอน หรือ หองนอน อยูในสภาพดีและสะอาด โดยเตยี งนอนหรอื พ้ืนท่ีนอน มขี นาด เหมาะสม และสะอาด

ภาคผนวก 1 ผลการประเมิน ขอเสนอแนะ การพฒั นา/ แนวทางการประเมิน ครั้งที่ 1 คร้ังที่ 2 ปรบั ปรงุ ตาม ตอง ตาม ตอง เกณฑ์ ปรับปรุง เกณฑ์ ปรบั ปรงุ หมวดท่ี 1 ดานอนามยั ส่ิงแวดลอม (ตอ) 5. จา� นวนผตู องขงั ตอจา� นวนพื้นท่ขี อง อาคารทพี่ กั อาศยั มีความเหมาะสม ไมแออดั จนเกินไป 6. จดั ใหมเี คร่ืองนอนทีส่ ะอาดและ เพียงพอ จัดไวอยางเปนระเบยี บ และทา� ความสะอาดสม�าเสมอ ตามความเหมาะสม 7. จดั ใหมีเสื้อผาเคร่ืองนงุ หมสา� หรับ ผตู องขงั แตละคน และมกี ารซกั ทา� ความสะอาดทกุ วัน 8. หองสวม มจี า� นวนเพยี งพอและ สะอาด อยใู นสภาพใชงานไดตลอดเวลา 9. หองอาบน�า ภาชนะบรรจุน�า สา� หรับอาบ มจี า� นวนเพียงพอ และมกี ารทา� ความสะอาดสม�าเสมอ 10. มกี ารจดั การ หรือมรี ะบบบ�าบัด ส่ิงปฏกิ ลู ท่ถี ูกตองตามหลกั สขุ าภิบาล ไมสงกล่นิ เหม็นรบกวน หรือเปนมลพษิ 11. น�าเสียไดรับการบ�าบดั อยางถกู ตอง ตามหลักสขุ าภิบาลกอนระบายออก นอกอาคารสถานท่ี และมีการดแู ล ทางระบายนา� ไมใหอุดตัน 12. มภี าชนะบรรจหุ รอื ภาชนะรองรับ มลู ฝอยท่เี หมาะสม (ทา� จากวัสดทุ ี่ แขง็ แรง ทา� ความสะอาดไดงาย ไมร่วั ซึม มีฝาปดมิดชดิ ปองกันสตั วและแมลง พาหะนา� โรค และวางอยูในจดุ ที่ เหมาะสม) เพยี งพอกับปรมิ าณและ ประเภทมลู ฝอย (มูลฝอยท่วั ไปมูลฝอย รไี ซเคิล และมลู ฝอยติดเชอ้ื )

คมู่ ือแนวทาง การจัดการอนามัยส่งิ แวดล้อม และสขุ าภิบาลอาหารและนา้ำ ในเรอื นจำา ผลการประเมนิ ขกอาเรสพนฒั อนแนา/ะ ปรับปรุง แนวทางการประเมิน ครงั้ ท่ี 1 ครั้งท่ี 2 หมวดที่ 1 ดานอนามัยส่งิ แวดลอม (ตอ) ตาม ตอง ตาม ตอง เกณฑ์ ปรบั ปรงุ เกณฑ์ ปรับปรงุ 13. จัดใหมีที่พกั รวมมูลฝอย แยกเปน สดั สวนเฉพาะสามารถรองรบั มูลฝอย ไดเพยี งพอ และไมกอใหเกิดผลกระทบ ตอผูตองขงั และสรางความเดือดรอน รา� คาญ ตอผูชุมชนใกลเคยี ง 14. มีมาตรการปองกนั ควบคมุ สตั วและแมลงพาหะนา� โรค เชน หนู แมลงวัน แมลงสาบ และยงุ เปนตน อยางถกู ตองตามหลกั สขุ าภิบาล 116 หมวดที่ 2 นา� ด่มื น�าใช 15. จัดใหมนี �าด่มื ท่ีไดคณุ ภาพตาม มาตรฐานน�าดื่มสา� หรับใหบรกิ าร ผูตองขงั อยางเพยี งพอ และตัง้ อยูใน บริเวณทีเ่ หมาะสม และมีการลาง ท�าความสะอาดภาชนะบรกิ ารนา� ดืม่ เปนประจ�า หรอื มีการสมุ ตรวจ คณุ ภาพน�าบริโภคและไมพบ การปนเปอนของเชือ้ โคลิฟอรมแบคทีเรีย (ใชชุดทดสอบการปนเปอน เช้อื โคลฟิ อรมแบคทเี รียในนา� (อ 11)

ภาคผนวก 1 ผลการประเมิน ขกอาเรสพนัฒอนแนา/ะ ปรบั ปรุง แนวทางการประเมนิ ครั้งที่ 1 ครัง้ ท่ี 2 หมวดท่ี 2 นา� ด่มื นา� ใช (ตอ) ตาม ตอง ตาม ตอง เกณฑ์ ปรับปรงุ เกณฑ์ ปรับปรงุ 16. จดั ใหมีนา� ใชท่สี ะอาด และปรมิ าณ เพยี งพอส�าหรับใชในแตละวนั หรอื มี การสมุ ตรวจปริมาณคลอรนี คงเหลือ อิสระในน�าและมคี ลอรีนคงเหลอื อสิ ระ ในน�า ไมนอยกวา 0.2 มลิ ลิกรัมตอลิตร (ใชชุดทดสอบคลอรีนคงเหลอื อสิ ระ ในนา� (อ 31) หมวดท่ี 3 การสขุ าภิบาลอาหาร 17. ไดมาตรฐานการสุขาภบิ าลอาหาร 117 ของกรมอนามยั 18. มกี ารสมุ ตรวจคุณภาพอาหารและ ผานเกณฑมาตรฐานคณุ ภาพอาหาร (ใชชุดทดสอบการปนเปอน เชอ้ื โคลฟิ อรมแบคทีเรียในอาหาร SI-2 (อ 13) หมวดท่ี 4 การบริหารจดั การและสงเสรมิ พฤตกิ รรมอนามยั สิ่งแวดลอมในเรือนจา� 19. มผี รู ับผดิ ชอบการด�าเนนิ งาน ดานอนามยั ส่ิงแวดลอมในเรอื นจ�า

คมู่ ือแนวทาง การจดั การอนามยั ส่ิงแวดล้อม และสุขาภบิ าลอาหารและน้าำ ในเรือนจำา ผลการประเมนิ ขอเสนอแนะ การพัฒนา/ แนวทางการประเมนิ ครั้งที่ 1 คร้งั ที่ 2 ปรบั ปรงุ ตาม ตอง ตาม ตอง เกณฑ์ ปรับปรงุ เกณฑ์ ปรับปรุง หมวดที่ 4 การบริหารจัดการและสงเสริมพฤติกรรมอนามัยสง่ิ แวดลอมในเรอื นจ�า (ตอ) 20. มกี จิ กรรมใหความรูเพอ่ื ปรบั เปล่ยี นพฤตกิ รรม และสงเสรมิ สุข อนามยั อยางสมา� เสมอ เชน การลางมือ ใหสะอาดกอนรบั ประทานอาหาร และหลังการขบั ถาย การดูแลรกั ษา รางกายใหสะอาด และมีเคร่อื งใช สวนตัว หรอื ของใชเกยี่ วกบั การรกั ษา อนามัย เชน แปรงสฟี น ยาสีฟน หวี สบู ผาเชด็ ตวั เปนตน การดแู ลรกั ษา ใหสะอาดและอยใู นสภาพดี โดยเฉพาะ สา� หรบั ผตู องขงั หญิงที่ตัง้ ครรภ และผูตองขงั หญงิ รวมคะแนน การสรปุ ผลการประเมนิ : เกณฑแตละขอถอื เปนเกณฑขน้ั พน้ื ฐานและกา� หนดใหแตละขอมคี ะแนนเทากนั คะแนนรวม 20 ขอ พฒั นาไดตามเกณฑ คะแนนต�่ากวา 20 ขอ ควรพฒั นา/ปรบั ปรุง ขอเสนอแนะ ..................................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................................... ลงชอ่ื .................................................................(ผปู ระเมนิ ) ลงช่ือ.................................................................(ผปู ระเมิน) (................................................................) (................................................................) ต�าแหนง.......................................................................................... ต�าแหนง..................................................................................... หนวยงาน.................................................................................... หนวยงาน..............................................................................



คู่มือแนวทาง การจัดการอนามัยส่งิ แวดล้อม และสุขาภิบาลอาหารและน้าำ ในเรือนจำา สรุปผลการสา� รวจ ครงั้ ที่ 1 คร้งั ที่ 2 หมายเหตุ (คะแนนทไี่ ด) (คะแนนทไ่ี ด) 1. ดานทน่ี อน 2. ดานสูทกรรม 3. ดานโรงเลย้ี งอาหาร 4. ดานสถานพยาบาล 5. ดานการกา� จดั ขยะมูลฝอยและสิง่ ปฏกิ ูล 5.1 ดานการกา� จดั ขยะมูลฝอย 5.2 ดานการกา� จัดสิ่งปฏิกูล สรปุ ผลการประเมิน (ผาน/ไมผาน) ผูประเมิน 120 หนวยงานผูประเมิน ผูรบั ทราบผลการประเมนิ วัน เดอื น ป ทปี่ ระเมนิ สวนท่ี 1 ขอมลู ทั่วไป 1. จา� นวนผูตองขัง ครัง้ ที่ 1 คร้ังท่ี 2 ผตู องขงั ชาย.............................................................คน ผูตองขังชาย.............................................................คน ผูตองขงั หญงิ ............................................................คน ผูตองขังหญิง............................................................คน รวมทง้ั หมด...............................................................คน รวมทัง้ หมด...............................................................คน 2. จา� นวนพืน้ ท่ีนอน (พ้นื ทเ่ี รือนนอน-พนื้ ทีส่ วม+พืน้ ที่ตอเตมิ เชน ชน้ั ลอย หรือพืน้ ทใ่ี ชนอนทั้งหมด) แดนชาย....................ตารางเมตร แดนหญงิ ......................ตารางเมตร รวมพนื้ ทท่ี ั้งหมด.......................ตารางเมตร

ภาคผนวก 2 3. พ้ืนทนี่ อนเฉล่ียตอผูตองขงั (พืน้ ทนี่ อน÷จ�านวนผูตองขัง) คร้ังที่ 1 ครั้งที่ 2 ชาย..............................................................ตารางเมตร ชาย..............................................................ตารางเมตร หญงิ .............................................................ตารางเมตร หญงิ .............................................................ตารางเมตร พื้นทนี่ อนเฉลี่ยรวม.................................ตารางเมตร พนื้ ที่นอนเฉล่ียรวม.................................ตารางเมตร . จ�านวนสวม (ท่นี งั่ ) ของผูตองขัง แดนชาย แดนหญิง สถานท่ี O สวมในเรือนนอน O สวมแถว O สวมในโรงฝกวชิ าชีพ O สวมในโรงเรียน O สวมในสถานพยาบาล O สวมในสูทกรรม O อืน่ ...................................... 5. พน้ื ที่ภายในเรือนจ�า.......................................ไร.......................................งาน.......................................ตารางวา พ้ืนท่รี วม...............................................................ไร................................................งาน..................................................ตารางวา 6. จ�านวนบคุ ลากรสายการแพทย รวมทง้ั หมด ..................................คน ครั้งที่ 1 คร้ังที่ 2 O แพทย....................................................................คน O ทันตแพทย...........................................................คน O ทันตแพทย..........................................................คน O เภสัชกร................................................................คน O เภสัชกร................................................................คน O พยาบาลวชิ าชีพ................................................คน O พยาบาลวิชาชพี ................................................คน O พยาบาลเทคนิค................................................คน O พยาบาลเทคนคิ ................................................คน O อน่ื ๆ (ระบ)ุ ................................................................ O อ่นื ๆ (ระบ)ุ ................................................................ 7. จ�านวนเตยี งท่ีสามารถรบั ผปู วยได.....................................เตยี ง 8. จา� นวนผตู องขังปวย (นอก).........................คน/วนั จา� นวนผตู องขงั ปวย (ใน) ............................คน/วนั

คมู่ อื แนวทาง การจัดการอนามยั สิ่งแวดล้อม และสุขาภบิ าลอาหารและนา้ำ ในเรือนจำา สวนที่ 2 การใหคะแนนตัวช้ีวดั 1. มาตรฐานดานทีน่ อน ขอ คะแนน รายละเอียดมาตรฐาน คะแนนทไ่ี ด 2 (เต็ม) ครง้ั ท่ี 1 ครัง้ ที่ 2 3 5 3 พน้ื ผนัง เพดาน สะอาด แข็งแรง สภาพดี ไมช�ารดุ 5 เครื่องนอนเพียงพอ (ครบตามจ�านวนผตู องขัง) และมี คะแนน ลักษณะเดียวกนั (ภายในหองหรือเรือนนอนเดยี วกนั ) 2 หองนอนมีการระบายอากาศดี (พน้ื ทีป่ ระตูหนาตาง 2 ไมนอยกวา 1/4 ของพน้ื ทหี่ อง และความสูงจากพนื้ ถงึ เพดาน ไมนอยกวา 3.5 เมตร) มีอปุ กรณชวยระบายอากาศ คอื พัดลมระบายความ รอน ในกรณที ผ่ี ูตองขงั เกินความจุมาตรฐานตองมี พดั ลมระบายอากาศ (Ventilator) ทีใ่ ชการได มีแสงสวางเพียงพอ (มองเหน็ ไดชัดในการทา� ความ สะอาดเวลากลางวนั ) มอี ปุ กรณชวยใหแสงสวาง เชน หลอดไฟ สภาพใชงานได ไมมเี หตรุ า� คาญ เชน ฝุน ยงุ เรอื ด ฯลฯ เครือ่ งนอนสะอาด ไมมีกลิน่ เหม็นอับ จดั เปนระเบยี บ พ้ืนท่นี อนเพียงพอ (เฉล่ียไมนอยกวา 1.20 ตารางเมตรตอคน) มีสวมในเรือนนอนทสี่ ะอาด ไมมนี า� ขังที่พ้นื มีจุดน�าด่มื สา� รองทกุ หอง โดยจัดใหมีน�าดม่ื ในภาชนะ ทสี่ ะอาด มีก๊อกปด-เปด มฝี าปดมิดชิด จดั วางสูง จากพืน้ อยางนอย 60 เซนติเมตร อยูนอกบริเวณสวม หากกรณผี ูตองขังเกนิ ความจุ ไมมจี ุดวางนา� ดืม่ ตองมกี ารจัดการใหผตู องขงั มีภาชนะปลอดภัยบรรจุ นา� ด่มื สวนบคุ คล ส�าหรบั ดมื่ บนเรอื นนอน ใหเปน ลกั ษณะเดียวกนั และไมจัดเก็บบนเรอื นนอน ในชวงกลางวนั คะแนนทไี่ ด หมายเหตุ : 1. เกณฑมาตรฐาน ได 22 คะแนนขน้ึ ไปถือวาผานเกณฑ 2. เกณฑขอ 5 ค�าอธบิ าย หองนอนแสงสวางเพียงพอเพอื่ ใหมองเห็นไดชัดเจน สะดวกในการท�าความสะอาดเวลากลางวัน

ภาคผนวก 2 2. ม••าเสตรถรอื ฐานนาจนกา� ดกั /าขทนังัณทสฑทูไี่ มสกมถรสีารมูทน/กสรถรามนปกรกัะขเมังินทข่ีสอทู ก9รร- ม1ป1รแะลเมะิน1ข9อ-12-218 ขอ คะแนน รายละเอียดมาตรฐาน คะแนนที่ได (เต็ม) คร้งั ท่ี 1 ครงั้ ท่ี 2 สะอาด เปนระเบยี บพนื้ ท่ที า� ดวยวัสดถุ าวร แขง็ เรยี บ สภาพดี 2 ไมเตรยี มและปรุงอาหารบนพน้ื 3 โต๊ะเตรียม-ปรุงอาหาร และบริเวณผนงั เตาไฟตอง ท�าดวยวัสดุท่ที า� ความสะอาดงาย (เชน สแตนเลส กระเบ้อื ง) มสี ภาพดี และพ้นื โต๊ะตองสูงจากพื้นอยาง นอย 60 เซนตเิ มตร อาหารเคร่ืองด่ืมในภาชนะบรรจทุ ปี่ ดสนทิ ตองมีเลข ทะเบยี นตา� รบั อาหาร เชน เครอ่ื งหมาย อย. 5 อาหารสด เชน เนอ้ื สตั ว ผกั สด ผลไม และอาหารแหง ตองมีคุณภาพด แยกเปนสัดสวนไมปะปนกนั วางสูง จากพน้ื อยางนอย 60 เซนติเมตร หรือเกบ็ ในตูเยน็ ถาเปนหองเยน็ ตองวางอาหารสงู จากพนื้ อยางนอย 30 เซนตเิ มตร ส�าหรับอาหารสดตองลางใหสะอาด กอนนา� มาปรุง อาหารที่ปรุงส�าเร็จแลว เก็บในภาชนะท่สี ะอาด มกี าร ปกปด วางสูงจากพนื้ อยางนอย 60 เซนติเมตร มีหองหรอื สถานท่สี า� หรบั เก็บอาหารทปี่ รงุ ส�าเร็จแลว น�าด่มื เครอ่ื งดืม่ ตองสะอาด ใสภาชนะทสี่ ะอาด มีฝาปด มกี อ๊ กหรือทางเทรินนา� หรอื อุปกรณท่ีมดี าม สา� หรับตักโดยเฉพาะ และวางสูงจากพ้ืนอยางนอย 60 เซนติเมตร น�าแข็งท่ีใชบรโิ ภคตองสะอาด มฝี าปด มีอุปกรณทีม่ ี ดามส�าหรับคีบหรอื ตกั โดยเฉพาะ วางสูงจากพืน้ อยาง นอย 60 เซนติเมตร และตองไมมสี งิ่ ของอื่นแชรวมไว ภาชนะอปุ กรณ เชน จาน ชาม ชอน ตองท�าดวยวสั ดุ ท่ีไมมพี ิษภยั เชน สแตนเลส กระเบอื้ งเคลอื บขาว อะลมู เิ นยี ม เมลามีนสีขาวหรอื สอี อน สังกะสีเคลือบขาว

คมู่ ือแนวทาง การจดั การอนามยั สง่ิ แวดล้อม และสขุ าภิบาลอาหารและนาำ้ ในเรอื นจำา ขอ คะแนน รายละเอียดมาตรฐาน คะแนนทไี่ ด (เต็ม) ครง้ั ท่ี 1 ครัง้ ท่ี 2 ภาชนะและชอนตักส�าหรบั ใสนา� สมสายชู นา� ปลา และนา� จิม้ ตองทา� ดวยวสั ดปุ ลอดภัย มีฝาปด สา� หรบั เครอ่ื งปรุงรสอ่ืนๆ ตองใสภาชนะท่ีทา� ความสะอาดงาย มฝี าปด และสะอาด 12 ลางภาชนะอุปกรณดวยวิธีการอยางนอย 2 ขัน้ ตอน โดยขน้ั ตอนท่ี 1 ลางดวยน�ายาลางภาชนะ และขนั้ ตอนที่ 2 ลางดวยน�าสะอาด 2 ครง้ั หรอื ลางดวยนา� ไหล และอปุ กรณการลางตองสงู จากพนื้ อยางนอย 60 เซนตเิ มตร 13 ชอน และอปุ กรณตกั อาหาร วางต้ังเอาดามข้นึ หรอื วาง เปนระเบยี บในภาชนะ ท่ีโปรง สะอาด มีการปกปด ต้งั สูงจากพน้ื อยางนอย 60 เซนตเิ มตร ใชถังขยะท่ไี มร่ัวซึม และมีฝาปด 15 มที อหรือมรี างระบายนา� ท่มี สี ภาพดี ไมแตกราว ระบายน�าจากสูทกรรมและท่ลี างภาชนะอุปกรณ ลงสูทอระบายหรือแหลงบา� บัดไดดี และตองไมระบาย น�าเสยี ลงสูแหลงนา� สาธารณะ โดยตรง หองน�า หองสวมสะอาด ไมมีกล่ินเหมน็ มนี า� ใชเพียงพอ ผปู ระกอบอาหารแตงกายสะอาด สวมเส้อื มีแขน มีสขุ นิสัยที่ดี เชน ตดั เล็บสนั้ ไมสูบบหุ ร่ใี นขณะปฏบิ ตั ิงาน ไมใชมือหยิบจบั อาหารที่ปรงุ สา� เรว็ แลวโดยตรง สถานกักขงั ท่ไี มมีสทู กรรมใหประเมินเฉพาะขอ 9 – 11 และ 19 - 22 การขนสงอาหารจากเรอื นจา� ในพน้ื ที่ รถขนสงอาหาร ปรุงเสรจ็ ตองสะอาด ไมมกี ารปนเปอน 20 ภาชนะบรรจุอาหารปรุงเสรจ็ ตองมีฝาปดมดิ ชิด ขณะขนสงอาหารไมเลอะออกมาดานนอกภาชนะ 21 ผขู นสงอาหารปรุงเสร็จตองแตงกายสะอาด สวมเสอื้ มแี ขน มีสุขนิสัยทีด่ ี เชน ตดั เลบ็ สนั้ ไมสูบบุหรี่ ขณะขนสงอาหาร ไมใชมือหยบิ อาหารโดยตรง 22 3 ระหวางรอจัดเลี้ยง ภาชนะบรรจอุ าหารปรงุ เสรจ็ ตองวางสงู จากพื้นอยางนอย 60 เซนตเิ มตร คะแนน คะแนนที่ได หมายเหตุ : เกณฑมาตรฐาน ตองไดคะแนนเต็มครบ 18 คะแนน



คู่มือแนวทาง การจดั การอนามัยสิ่งแวดล้อม และสุขาภบิ าลอาหารและน้ำา ในเรือนจำา ขอ คะแนน รายละเอยี ดมาตรฐาน คะแนนท่ีได (เต็ม) คร้งั ท่ี 1 ครง้ั ท่ี 2 ทัณฑสถานโรงพยาบาลราชทณั ฑ์ ผตู องขงั รับประทานอาหารที่เตยี งตองประเมินเพิ่มขอ 10 – 14 ผาน จดั ใหมโี ตะ๊ ครอมเตียง/โต๊ะขางเตยี ง/โต๊ะจดั เลีย้ ง ส�าหรับวางภาชนะใสอาหารผปู วย ผาน บริเวณจัดเล้ยี งอาหารในหอผูปวยตองมีอางลางมือ และสบอู ยางนอย 1 ชดุ อางลางมือและบรเิ วณ โดยรอบสะอาด ไมใชลางสง่ิ ของอ่ืน 12 ผาน ผูทีท่ �าหนาท่ีใหบริการอาหารตองลางมือใหสะอาด กอนใหบรกิ ารทกุ ครง้ั 13 ผาน มีการจดั การเศษอาหารและภาชนะทใี่ ชแลว ในหอผูปวยอยางเหมาะสม และเปนระเบียบ เพื่อไมใหเกิดการปนเปอน 126 ผาน ภายหลงั การจัดเลี้ยงอาหารผปู วย ตองมีการท�าความ สะอาดบริเวณโตะ๊ ครอมเตยี ง/โตะ๊ ขางเตยี ง/โต๊ะจดั เลย้ี งทกุ ครงั้ ไมใหมีเศษอาหารตกคางบนโตะ๊ และพน้ื หมายเหตุ : 1. เกณฑมาตรฐาน ได 22 คะแนนข้นึ ไป 2. ส�าหรับทณั ฑสถานโรงพยาบาลราชทณั ฑในขอ 1 – 9 ประเมินการจดั เล้ียงส�าหรับ ผชู วยเหลือ/ผตู องขงั ปวยที่ชวยเหลือตวั เองได และขอ 10 – 14 ประเมนิ การจัดเลี้ยง ผูปวยทีร่ ับประทานอาหารทีเ่ ตียง ซึ่งคะแนนประเมนิ ตองไดอยางนอย 22 คะแนน และขอ 10 – 14 ตองผานทุกขอจึงจะถือวาผานเกณฑ

ภาคผนวก 2 4. มาตรฐานดานสถานพยาบาล ขอ คะแนน รายละเอยี ดมาตรฐาน คะแนนที่ได (เต็ม) ครงั้ ที่ 1 ครง้ั ท่ี 2 มีการจัดสถานที่เหมาะสมและสะดวกตอการใหบรกิ าร มคี วามม่นั คง แขง็ แรงและแยกเปนเอกเทศ 2 มสี ภาพแวดลอมสะอาด อากาศถายเทสะดวก และมแี สงสวางเพยี งพอ 3 มีการจดั แบงพืน้ ที่ใชสอยไดอยางเหมาะสม และเปนสัดสวนท่ชี ัดเจน มีการใชสถานพยาบาลตรงตามวัตถปุ ระสงค ในดานกิจการของสถานพยาบาลเพยี งอยางเดยี ว 5 มีแพทยหรือผทู ่ไี ดรบั มอบหมายใหดูแลงาน 127 ดานอนามัยเรอื นจา� มีพยาบาลวิชาชีพหรอื พยาบาลเทคนคิ หรอื เจาหนาท่ี พยาบาล ปฏิบัตหิ นาท่/ี พยาบาลเรอื นจา� ในอตั ราสวน 1 คน : ผตู องขัง 1,250 คน มเี วชภณั ฑตามบัญชยี าพ้ืนฐานทกี่ รมราชทณั ฑกา� หนด มกี ารจัดท�าสมดุ ควบคมุ บัญชยี าที่ถกู ตองไวประจ�า สถานพยาบาล มกี ารจัดเกบ็ เวชภณั ฑถูกตอง แยกประเภทตามหมวดหมู และมกี ารเฝาระวังการหมดอายุของยา มีครุภัณฑทางการแพทยพ้ืนฐานควบทง้ั 16 รายการ มีการจดั เตรยี มครภุ ัณฑทางการแพทยถูกตองเหมาะสม พรอมใชงาน 12 มกี ารจดั ทา� ทะเบยี นครภุ ัณฑทางการแพทยประจ�า สถานพยาบาล 13 มีกจิ กรรมการใหความรูแกผตู องขงั เชน การบรรยาย การจัดบอรด มกี ารใหคา� ปรึกษาทางดานสขุ ภาพแกผตู องขงั 15 มกี ารคดั ดกรองโรคแกผตู องขังแรกกับและตดิ ตาม เปนระยะ ๆ มกี ารปองกันและควบคมุ โรคตดิ ตอใหกบั ผตู องขัง



ภาคผนวก 2 4. มาตรฐานดานสถานพยาบาล (ตอ) ขอ คะแนน รายละเอียดมาตรฐาน คะแนนทีไ่ ด (เต็ม) คร้ังที่ 1 ครัง้ ท่ี 2 สถานกักขังทไี่ มมีพยาบาล ใหประเมินเฉพาะขอ 26 - 30 26 5 จัดบรเิ วณท่ีท�าการพยาบาลใหเปนสดั สวน สะอาด อากาศถายเทสะดวก และมแี สงสวางเพียงพอ 27 5 มอบหมายเจาหนาท่ีรบั ผิดชอบใหบริการประจ�าหอง ปฐมพยาบาลชัดเจน 28 5 เจาหนาทผ่ี ูรับผิดชอบผานการอบรมการพยาบาลเบ้ืองตน 29 5 มแี ละใหบรกิ ารตามแนวทางการใหบรกิ ารหอง ปฐมพยาบาลและระบบสงตอ 30 5 มกี ารประสานงานกบั หนวยงานภายนอก เพ่ือขอรับ 129 การสนบั สนนุ ในดานการใหบรกิ ารสาธารณสุขแก ผูตองขงั คะแนน คะแนนทไ่ี ด หมายเหตุ : 1. เกณฑมาตรฐาน ตองไดคะแนนเต็มครบ 25 คะแนน 2. เกณฑขอ 6 กรณกี รมฯ ยงั ไมสามารถจัดอตั ราก�าลงั ใหได แตเรอื นจ�ามีแพทย หวงเวลาเขาทา� การตรวจรักษา หรือหนวยงานภายนอกเขามาจัดบรกิ ารดานสขุ ภาพ อนามัยผตู องขงั หรอื มเี จาหนาทีท่ ่มี ีความรูดาน การพยาบาลและไดรบั มอบหมาย ใหดูแลงานสถานพยาบาลใหถอื วาผานเกณฑมาตรฐานอยางมเี ง่อื นไข 3. ทณั ฑสถานโรงพยาบาลราชทัณฑ การประเมินดานสถานพยาบาลใหใชเอกสาร แสดงการผานเกณฑประเมินหนวยบรกิ ารของสปสช. และ/หรือเอกสารแสดง การไดรบั การขน้ึ ทะเบยี นหนวยบรกิ ารของสปสช. ในปนน้ั ๆ ถือวาผานเกณฑ ดานสถานพยาบาล

คู่มือแนวทาง การจดั การอนามยั ส่ิงแวดล้อม และสุขาภบิ าลอาหารและนำา้ ในเรอื นจำา 5. มาตรฐานดานการกา� จัดขยะและส่งิ ปฏกิ ูล 5.1 การก�าจดั ขยะมลู ฝอย ขอ คะแนน รายละเอียดมาตรฐาน คะแนนทีไ่ ด (เตม็ ) ครง้ั ท่ี 1 คร้งั ที่ 2 3 มที ่รี องรับขยะ (ถงั ขยะ) เพียงพอ 2 ถังใสขยะมีสภาพดี ไมช�ารุด มฝี าปด ทา� ความสะอาดงาย 3 มีการแยกประเภทขยะ ขยะเปยก ขยะแหง ท่ีจดุ รองรบั ขยะ 3 บริเวณที่พักขยะ มกี ารแยกประเภทขยะ และรวบรวมใสภาชนะหรอื ถงุ ท่มี ี การปกปด มดิ ชิด ไมมกี ารร่ัวซึม 5 ไมพบเศษขยะ เชน ถุงพลาสติก กนบุหร่ี ฯลฯ ตามบริเวณทั่วไป 130 2 การกา� จัดมลู สตั วถูกตอง ไมมกี ลิ่นรบกวน 2 ไมพบแมลงวันหรอื หนอนแมลงวนั ในท่ีรองรับขยะ หรือท่พี ักรวมขยะ 5 มีการกา� จดั ขยะเปยกไดหมด ไมมขี ยะตกคาง มปี ายบอกบริเวณหรือจุดส�าหรับทิ้งขยะ แยกขยะ หรือคา� เตือนตาง ๆ คะแนน คะแนนท่ีได ขยะทัว่ ไป ขยะเปยก ขยะรไี ซเคิล ขยะอนั ตราย

ภาคผนวก 2 5.2 ก�าจัดส่งิ ปฏิกูล ขอ คะแนน รายละเอยี ดมาตรฐาน คะแนนทไ่ี ด 2 (เตม็ ) ครัง้ ท่ี 1 ครง้ั ที่ 2 3 5 พืน้ ผนัง โถสวม ท่ปี สสาวะสะอาด คะแนน 2 ตวั เรือนสวมมีการระบายอากาศดี แสงสวางเพยี งพอ มีระบบเก็บกกั อุจจาระไมช�ารดุ มีทอระบายอากาศ 5 ไมมีการปลอยหรือตกั อุจจาระหรอื นา� จาก บอเกรอะ สภู ายนอกโดยตรง 3 สถานท่ตี ั้งสวมหางจากแหลงนา� ด่มื น�าใช (บอนา� ดื่ม บอบาดาล ฯลฯ) มากกวา 30 เมตร มีที่สา� หรับลางมอื สภาพดี ภายในหรือดานหนา บรเิ วณสวม มีการก�าจดั ดวยวิธที ีเ่ หมาะสม เชน มกี ารบ�าบดั ข้นั ท่ี 2 หรือหนวยงานภายนอกใชรถสูบน�า ออกกา� จัด มีจา� นวนสวมพอเพียง มีอปุ กรณในหองสวมพอเพียง เชน อางเกบ็ นา� ภาชนะตกั น�า แปรงทา� ความสะอาด คะแนนทไี่ ด หมายเหตุ : 1. จา� นวนสวมเพียงพอ หมายถงึ จัดใหมีสวมสา� หรับผูตองขังขบั ถาย ทั้งในชวงเวลา กลางวนั และกลางคืนเพียงพอ (หากมกี ารจา� ท�าโถปสสาวะส�าหรับผูตองขงั ชาย จะชวยลดจ�านวนผูตองขังทีจ่ ะใชสวมส�าหรับขับถายในคราวเดียวกันได) 2. เกณฑมาตรฐาน 5.1 และ 5.2 ดานการจ�ากดั ขยะมลู ฝอยและสงิ่ ปฏกิ ูล ตองได คะแนนดานละอยางนอย 22 คะแนน และตองผานทั้ง 2 ดาน ถึงจะถอื วาผาน เกณฑมาตรฐาน



ภาคผนวก 3 โดยทั่วไปใช 1.0 - 1.5 มลิ ลิกรัมตอลิตร ใชเวลากกั เก็บน�้าประมาณ 30 นาที ปรมิ าณคลอรนี จะตองเพ่ิมขึ้นเม่ือเวลากักเกบ็ น�้านอยกวา 30 นาที จา� นวนเหลก็ ก�ามะถัน แอมโมเนีย สารอ่นื ๆ อุณหภมู ขิ องน้�าต่�ากวา 10 องศาเซลเซยี ส และคา pH ของน�้าสูงกวา 7 คลอรนี ทีเ่ ติมลงไปในน�้าประปาบางสวนจะท�าปฏิกริ ยิ ากบั โลหะ แรธาตุ เนื้อเยื่อ และ สารอินทรียในนา้� และจะเบาบางลง คลอรีนบางสวนจะผสมกับแอมโมเนยี ท่ีอยใู นนา้� ซึ่งจะบน่ั ทอน การฆาเชือ้ โรคลง สวนคลอรีนทเี่ หลอื อยแู ละเปนอิสระจะฆาแบคทเี รียไดดกี วาสารประกอบคลอรนี ตกคางอยูประมาณ 20 เทาคลอรนี อสิ ระคงเหลอื อยูจะตองมีคาอยางนอย 0.2 - 0.5 ppm โดยตรวจสอบหลังจากเวลากักเก็บเปนเวลา 30 นาที ในน�า้ ที่ pH สงู สุด ไมเกิน 7 ถาคา pH สงู กวา 7 คลอรนี อิสระคงเหลือจะตองมีคาอยางนอย 0.8 ppm 1. ประเภทและวิธใี ชคลอรนี 1.1 คลอรีนชนดิ ผง เปนคลอรีนทนี่ า� มาใชผสมน�้าอุปโภคบริโภคในเรอื นจ�า มีลักษณะ เปนผงปูนคลอรีนสขี าว 65% เปนคลอรีนทนี่ ิยมใชกนั อยางแพรหลายเนอ่ื งจากสามารถท�าลาย เช้ือโรคไดหลายชนดิ น�ามาใชเพือ่ ฆาเช้ือโรคในน้�าด่มื เพือ่ ครวั เรือนส�าหรบั ใชลางผักสด ผลไม อาหารทะเล ภาชนะอุปกรณ รวมถงึ อาคารสถานที่ เวลาใชตองน�ามาละลายน�้า แลวน�าสวนที่เปน นา�้ ใสไปใชงาน วิธีการจดั เตรยี มการใชผงปนู คลอรีน ดังน้ี - เตรียมน�้าใสภาชนะทีส่ ะอาดตามขนาดท่ตี องการเก็บไวใชประโยชน เชน โองน�้า แท็งกน�้า - ตักน้�าในภาชนะทีจ่ ะใชเตรียมสารละลายคลอรนี ตามปรมิ าณทต่ี องการใช

คมู่ ือแนวทาง การจัดการอนามัยส่งิ แวดลอ้ ม และสุขาภิบาลอาหารและนาำ้ ในเรอื นจำา - ใชอุปกรณที่สะอาดตักผงปูนคลอรีนผสมลงไปตามสัดสวนที่ก�าหนดแลวคน ใหเขากนั เพือ่ ใหผงปนู คลอรนี ละลายน้�าไดมากทส่ี ุด - ต้ังท้งิ ไวเพอื่ ใหผงปูนคลอรนี ตกตะกอน - น�านา�้ สวนทีผ่ งปนู คลอรีนละลายเปนน้�าใส ผสมลงในภาชนะโองน�้าหรอื แทง็ กน้�า ที่เตรียมน�้าไวตามสัดสวน - ปดฝาภาชนะใหมดิ ชดิ เพือ่ ไมใหคลอรีนระเหยเรว็ เกนิ ไป และเพอ่ื ปองกันส่ิงสกปรก จากภายนอกท้งิ ไวประมาณ 1 ชั่วโมง สามารถน�ามาใชอุปโภคบรโิ ภคได - หากไมชอบกลิ่นคลอรีนใหเปดภาชนะท้งิ ไวประมาณ 1 ชั่วโมง กลิน่ คลอรนี จะระเหย ไปและยงั คงสะอาดไดระยะหน่งึ ควรจัดหาฝาตะแกรงกันผงตกลงไปในภาชนะกักเกบ็ น้�า - ควรจดั ภาชนะส�าหรับใชตกั น�้าประจ�า หรอื การติดตัง้ ก๊อกน�้าเปด - ปด - สามารถเตมิ น�้าผงปูนคลอรนี ไดอกี เมือ่ พบวาน�้าไมมีกล่นิ คลอรนี แลว 1.2 คลอรีชนิดเกร็ด เปนเกร็ดสขี าว 60% ใชวิธกี ารจัดเตรียมในลักษณะเดียวกนั แตผงปนู คลอรนี ละลายน�้าไดดกี วาและไมตกตะกอน สามารถน�าน้า� สวนท่ีใสไปผสมนา้� เพื่ออปุ โภค บริโภคตามสัดสวนไดเลย ชนิดของคลอรนี 90% คลอรนี 90% ชนดิ เกลด็ คลอรีน 90% ชนิดผง Powder Gramular คลอรีนชนดิ กอน 200 กรมั คลอรนี 90% ชนดิ เมด็ 15 กรัม 5ablet 200 g Tablet 15 g คลอรนี ผง คลอรีนเกล็ด คลอรีนเม็ด ทม่ี า : http://www.wee-rinchem.co.th/?cid=1948483&subid=273189

ภาคผนวก 3 1.3 คลอรนี เมด็ ฟองฟู คลอรีนเม็ดขนาด 5 กรมั ใชงานงายละลายเรว็ ราคาสงู กวา ชนดิ เกร็ด วิธใี ช - ใชคลอรนี 1 เม็ดตอน�้า 2,000 ลติ ร ใสลงไปในแทง็ กน�้าหรือท่กี ักเกบ็ น�้าไดเลย - คลอรนี จะคอย ๆ ท�าปฏิกริ ิยากับนา�้ เกดิ ฟองฟขู ้ึนมาพรอมทัง้ ปลอยคลอรนี อิสระออกมา - ทิ้งไว 30 นาที สามารถน�าน้�ามาใชเพื่ออุปโภคบริโภคในครวั เรือนหรอื ภายใน เรอื นจา� ไดเลย 1.4 คลอรนี น�้า หรอื หยดทิพย์ (อ 32) เปนคลอรนี นา�้ เขมขน 2% วิธีใช - ใชหยดทพิ ย 1 หยดตอน�า้ 1 ลิตร หรือ 20 หยดตอน�้า 1 ปบหรือ 1 ขวด ขนาดบรรจุ 100 มลิ ลิลติ รตอนา�้ 100 ปบ - คนใหเขากันดวยภาชนะทีส่ ะอาด - ทง้ิ ไว 30 นาทสี ามารถนา� นา้� มาใชเพอ่ื อปุ โภคบรโิ ภคในครวั เรอื นหรอื ภายในเรอื นจา� ไดเลย คลอรนี น้�า หรอื หยดทพิ ย์ (อ 32) ศนู ยห์ องปฏบิ ัตกิ ารกรมอนามยั กระทรวงสาธารณสุข 2. ขอควรระวังในการใช 2.1 ควรเกบ็ คลอรนี ไมใหถูกแสงแดด 2.2 อยาสัมผสั คลอรีนดวยมือและอยาใหถกู ผวิ หนัง หากถูกผิวหนงั ใหรีบลางดวยน�้าสะอาดจนอาการระคายเคอื ง ทุเลา หากไมทุเลาใหไปพบแพทย

คู่มอื แนวทาง การจดั การอนามัยส่ิงแวดล้อม และสขุ าภิบาลอาหารและนำ้า ในเรอื นจำา 3. ปรมิ าณและระยะเวลาการทา� ลายเชือ้ โรค ความเขมขน ผงปนู คลอรนี 65% ปริมาณน�าทีผ่ สม ระยะเวลา ของคลอรนี คลอรีนชนดิ เกร็ด 60% 20 ลติ ร 2 นาที 150 ppm (จา� นวน) 25 ลติ ร 2 นาที 100 ppm 1 ชอนชา (5 กรมั ) 50 ลิตร 30 นาที 50 ppm 500 ลิตร >30 นาที 1 ppm 1 ชอนชา (5 กรมั ) ครึง่ ชอนชา (2.5 กรมั ) คร่ึงชอนชา (2.5 กรมั ) 4. การค�านวณหาอตั ราการใชคลอรีน ปรมิ าณคลอรีนทตี่ องใช จ�านวนคลอรนี (กรัม) = ppm ทต่ี องการ x ปริมาณน�้า (ลติ ร) เปอรเซน็ ตคลอรีนทใ่ี ช x 10 136 ตัวอยางการค�านวณ ตองการใชคลอรนี 60% ความเขมขนท่ี 100 ppm ในน้�าจา� นวน 1,000 ลิตร จ�านวนคลอรีน (กรมั ) = 100 ppm x 1,000 (ลติ ร) 60 x 10 จา� นวนคลอรนี (กรัม) = ตองการใชคลอรนี 60% จา� นวนทั้งสิ้น 166.66 กรัม 5. การเตรยี มน้�ายาคลอรนี เพือ่ ท�าความสะอาดถังพกั น�้า 5.1 คลอรีนชนดิ น�้าเขมขน 5% : ใชน้�ายาคลอรีน 100 มิลลลิ ติ ร ผสมกบั นา�้ 1 ควิ 5.2 คลอรนี ชนดิ น�้าเขมขน 10% : ใชน้�ายาคลอรนี 50 มลิ ลิลติ รผสมนา้� 1 ควิ 5.3 คลอรนี ชนิดผง หรือชนดิ เกรด็ 60% หรอื 65% ใชประมาณ 8 กรมั ตอน�้า 1 ควิ หมายเหตุ : 1 คิว = 1 ลูกบาศกเมตร หรอื 1,000 ลติ ร

ภาคผนวก 4 ภาคผนวก 4 137 การใชชดุ ทดสอบอยางงายเพ่ือการเฝาระวงั ทางสุขาภบิ าลอาหารและนาำ้ การใชโคลิฟอร์มแบคทีเรยี เปนตวั ช้ีวัดการปนเปอนของอาหาร ภาชนะอปุ กรณ์ และมอื ผูสมั ผัสอาหาร โคลิฟอรมแบคทีเรีย (Coliform) เปนแบคทีเรียที่ยอมติดสีแกรมลบสามารถยอย สลายน้�าตาลแลกโตส และใหกา๊ ซภายในเวลา 48 ชัว่ โมงท่อี ุณหภมู ิ 35 C� ซึ่งเรียกวาเปนพวก แลกโตสเฟอรเมนเตอร (Lactose Fermentor) เปนกลุมทไ่ี มท�าใหเกิดโรคเชื้อโคลิฟอรมแบคทีเรีย ถกู เลือกมาเปนตัวบงชีส้ ภาวะการปนเปอนเน่อื งจาก 1. เชอ้ื น้ีพบไดท่ัวไป (Normal Flora) ในระบบทางเดินอาหารของคนและสัตวเลอื ดอุน และปกตจิ ะถกู ขับออกมาพรอมอุจจาระในจ�านวนทสี่ ม�่าเสมอ 2. เช้อื นไ้ี มเปนอันตรายตอผวู เิ คราะห 3. สามารถพสิ จู นเช้อื งายและทนตอสภาพแวดลอมไดดกี วาพวกแบคทเี รยี ทีท่ า� ใหเกดิ โรค (Pathogenic Bacteria) การคิดคนชุดทดสอบการปนเปอนเชื้อโคลฟิ อรมแบคทเี รียอยางงายขึ้นมาเนอื่ งจากการตรวจ วเิ คราะหดวยวิธมี าตรฐาน (Standard Method) นน้ั ใชเวลานานกวาจะทราบผล (48 - 72 ช่วั โมง) คาใชจายสงู และตองท�าในหองปฏิบัติการเทาน้นั ส�าหรับชดุ ทดสอบอยางงายนีส้ ามารถวเิ คราะห ไดรวดเร็วคาใชจายต�่าไมตองใชตูบมเพาะเชื้อสามารถท�าไดในภาคสนามเหมาะกบั การเกบ็ ตัวอยางคราวละมาก ๆ และตองการทราบผลเรว็ หลักการทา� งานของชดุ ทดสอบอยางงายนี้อาศัย หลักการที่วาเม่ือโคลิฟอรมแบคทีเรียยอยสลายน�้าตาลแลกโตสจะใหกรดและก๊าซข้ึนมา ซึ่งกรด ท่เี กิดขึน้ นี้จะท�าให H ของอาหารเล้ียงเชอ้ื ลดลง จงึ ทา� ใหเกิดการเปล่ยี นสขี องตัวชวี้ ดั (Indicator) คือ บรอมครซี อลเพอเพลิ (Bromocresol Purple) จากสีมวงเปนสเี หลืองซ่งึ ปฏิกริ ิยานถ้ี ือวา ใหผลบวก (Positive)

คูม่ ือแนวทาง การจดั การอนามยั สง่ิ แวดลอ้ ม และสุขาภบิ าลอาหารและนำ้า ในเรือนจำา เทคนิคการเก็บตัวอยางอาหาร การตรวจสอบแบคทีเรียในอาหารและภาชนะอปุ กรณ วธิ ีการเก็บตัวอยางนบั เปนปจจัย ส�าคญั ประการหนงึ่ ที่สัมพันธกับความถูกตองของผลการตรวจวิเคราะหถาการเก็บตวั อยาง อาหารกระท� าอย าง ไมถูกวิธีอาจมีการ ปนเป อนจ ากแบคทีเรียภ ายนอกก็จะท� าให การ อ าน และแปลผลผิดพลาดไดดังน้ันในการเกบ็ ตัวอยางอาหารหรือการสวอปภาชนะอปุ กรณจึงควร ระมัดระวังการปนเปอนจากแบคทเี รยี ภายนอกซึ่งเกดิ ไดหลายสาเหตุ เชน จากมอื ผปู ฏบิ ัตงิ าน ซึ่งควรลางมือใหสะอาดกอนปฏบิ ตั ิงานจากอุปกรณที่ใชเก็บตัวอยางซ่งึ ควรท�าใหปราศจาก เชื้อกอนน�ามาใชงานโดยผานกระบวนการฆาเชอ้ื ท่ี 170 C� นาน 1 ชว่ั โมงหรือจากวิธีการปฏิบตั ิ ของผูตรวจวเิ คราะห เชน การวางอุปกรณตาง ๆ โดยไมระมดั ระวัง เปนตน ส�าหรับเทคนคิ การเก็บตัวอยางในภาคสนามน้ีเปนวิธีการทจี่ ะดดั แปลงใหสะดวกเหมาะสมกับการท�างานในทองที่ ซึ่งอาจแตกตางจากการเก็บตัวอยางเพ่ือน�าสงตรวจวิเคราะหทางหองปฏิบัตกิ ารบางเล็กนอย ในเร่ืองของปรมิ าณตัวอยางทเ่ี กบ็ และเกบ็ รกั ษาเชื้อจากการสวอป ประเภทของตัวอยางทส่ี มุ ตรวจเพอ่ื การเฝาระวงั ในเรือนจ�า 1. อาหาร 1.1 อาหารพรอมบริโภค ใหเกบ็ อาหารทไ่ี มรอน เชน แกงที่มสี วนผสมของกะทิ แกงจดื ผดั ผกั ผดั หม่ี ขาวผดั ผักสด ผักลวก ผักตม เปนตน 1.2 อาหารจานเดยี ว ใหเก็บ ขาวมันไก หมแู ดง หมูกรอบ ขนมจนี (เก็บผกั และเสน) โจก๊ เปนตน 1.3 กวยเตี๋ยว ใหเกบ็ เนอื้ สัตว ลกู ชิน้ ปลาเสน ผักโรย เปนตน 1.4 ขนมหวาน ใหเก็บ ขนมท่ีมสี วนผสมของกะทิ ไอศกรีม เปนตน 1.5 เคร่ืองดม่ื ใหเก็บ เคร่อื งดื่มทไี่ มบรรจุในภาชนะปดสนทิ เชน น�้ามะตมู นา้� ล�าไย ชานม เปนตน 2. ภาชนะอปุ กรณ์ เชน ถาดหลุม จาน ถวย ชอน เปนตน 3. มือผูสัมผสั อาหาร เชน ผเู ตรียมอาหาร ผปู รุง ผตู กั อาหารเพอื่ แจกจาย และคนลางภาชนะ โดยท�าการเกบ็ ตัวอยางท้ังหมดรวมจ�านวน 10 ตวั อยาง ทกุ 3 เดือน

ภาคผนวก 4 การใชชดุ ตรวจสอบหาการปนเปอนเชื้อโคลฟิ อร์มแบคทเี รยี ภาคสนาม SI-2 (อ 13) 139 1. อปุ กรณท์ ่ใี ช 1.1 ขวดบรรจสุ ารละลาย SI-2 (อ 13) ปริมาณ 5 มิลลลิ ติ ร ทีผ่ านการฆาเชื้อแลว 1.2 ไมพนั สา� ลีท่ผี านการฆาเชอ้ื แลว 1.3 ส�าลี 1.4 คตั เตอร 1.5 ตะเกียงแอลกอฮอล 1.6 ปากคีบ 1.7 กรรไกร 1.8 ชอนชา 1.9 ไฟแชค็ 1.10 แอลกอฮอล 70% 1.11 แอลกอฮอล 95% (จุดไฟ)

คมู่ ือแนวทาง การจัดการอนามยั ส่ิงแวดล้อม และสุขาภิบาลอาหารและน้ำา ในเรือนจำา 2. วิธกี ารตรวจสอบอาหาร ภาชนะอุปกรณ์ และมอื ผสู มั ผสั อาหาร 2.1 เปดฝาขวดบรรจุอาหารเลี้ยงเชอ้ื ฯ แลวน�าไปลนตะเกยี งเพอ่ื ฆาเช้อื โรค 2.2 เก็บตัวอยางอาหาร อาหารเหลว: ใชชอนชาที่ฆาเช้ือโดยจุมแอลกอฮอล 70% แลวลนไฟ ตกั อาหาร ประมาณ 1 ชอนชาใสลงในขวดอาหารเลย้ี งเชอื้ โคลิฟอรมแบคทเี รยี SI-2 (อ 13) 140 อาหารแขง็ : ใชกรรไกรทีฆ่ าเชื้อโดยการเชด็ กรรไกรดวยแอลกอฮอล 70% แลวลนไฟ ตัดอาหารใหเปนชิ้นเล็ก ๆ พอผานปากขวด แลวใชปากคบี ที่ฆาเช้ือแลวคบี อาหารประมาณ 1 กรมั ใสลงในขวดอาหารเลยี้ งเชื้อโคลฟิ อรมแบคทเี รยี SI-2 (อ 13) 2.3 วิธีการสวอปภาชนะอุปกรณ และมอื ผูสัมผัสอาหาร 2.3.1 ใชไมพนั ส�าลีทผี่ านการฆาเชือ้ แลว จมุ ลงในขวดอาหารเลีย้ งเชอ้ื โคลฟิ อรม แบคทีเรีย SI-2 (อ 13) บิดไมกับขางขวดแกว เพื่อใหส�าลีดูดซับอาหารเลย้ี งเช้ือฯ พอหมาด นา� ไมพันส�าลีมาปายบนผิวภาชนะอปุ กรณหรอื มอื ท่จี ะตรวจดังนี้ 1) จาน ชาม หรือถวยขนม ปายโดยการหมนุ ชา ๆ บริเวณกลางประมาณ 4 ตารางน้วิ (2 x 2 นิว้ )

ภาคผนวก 4 2) แกวน�้าถวย ใหปายรอบขอบปากแกวประมาณครึง่ น้วิ จากขอบบน ท้ังภายในและภายนอก 3) ชอน สอม หรือตะเกียบ ใหปายบริเวณปลายสวนท่สี ัมผัสอาหาร 4) เขยี ง ใหสวอปดานที่ใชงาน 2 x 2 ตารางนิ้ว 5) มือผูสัมผัสอาหาร ใหปายทม่ี ือจากปลายนิ้วถึงขอท่ี 2 นอกจาก หัวแมมือใหปายเพยี งขอที่ 2.3.1 (ท�าเพียงมือขางเดียวท่ใี ชสมั ผสั อาหาร) 2.3.2 น�าไมพนั ส�าลีจมุ ลงในขวดอาหารเลีย้ งเช้ือฯ หกั ไมพันส�าลโี ดยดงึ ไมให โผลข้ึนมาครง่ึ หน่ึงแลวหกั ไมกบั ปากขวดแกว ปลอยใหสวนทีม่ ีส�าลอี ยูในขวดอาหารเลี้ยงเชอ้ื ฯ แลวปดฝาขวด (ส�าหรบั ภาชนะอปุ กรณใหใชไมพันส�าลอี ันเดยี วปายภาชนะอุปกรณประเภท เดยี วกันใหครบ 5 ชนิ้ ) 3. การอานและการแปลผล SI-2 (อ 13)

ค่มู อื แนวทาง การจัดการอนามัยสิ่งแวดลอ้ ม และสุขาภิบาลอาหารและนำ้า ในเรือนจำา ขวดที่ 1 อาหารเหลวตรวจเชือ้ โคลิฟอรมแบคทีเรยี SI-2 (อ 13) สีมวงใสปราศจากเช้ือ ขวดท่ี 2 อาหารเหลวตรวจเชือ้ โคลฟิ อรมแบคทเี รยี SI-2 (อ 13) หลงั ใสตัวอยางทดสอบ และบมไวทอ่ี ณุ หภมู หิ องเปนเวลา 24 – 48 ชั่วโมง ใหผลลบ ( – ) อาหารยงั คงเปนสีมวงใส ไมเปล่ียนแปลงแสดงวา ตวั อยางไมมีการปนเปอนเช้อื โคลฟิ อรมแบคทเี รีย ขวดท่ี 3 อาหารเหลวตรวจเชื้อโคลิฟอรมแบคทเี รยี SI-2 (อ 13) หลงั ใสตัวอยางทดสอบ และบมไวที่ อุณหภมู ิหองเปนเวลา 24 – 48 ชว่ั โมง ใหผลบวก ( + ) อาหารเปลย่ี นจากสีมวง เปนสมี วงปนเหลอื ง มคี วามขนุ และแก๊สปดุ ข้ึนเมื่อเขยาเบา ๆ แสดงวาตวั อยางมีการปนเปอน เชอ้ื โคลฟิ อรมแบคทีเรีย ขวดท่ี 4 อาหารเหลวตรวจเชอื้ โคลิฟอรมแบคทเี รีย SI-2 (อ 13) หลังใสตัวอยางทดสอบ และบมไวทอี่ ุณหภมู หิ องเปนเวลา 24 – 48 ชว่ั โมง ใหผลบวก ( ++ ) อาหารเปลี่ยนจากสีมวงเปน สีเหลอื งมคี วามขนุ และแก๊สปุดขึน้ เมอ่ื เขยาเบา ๆ แสดงวาตัวอยางมกี ารปนเปอนเช้อื โคลิฟอรม แบคทเี รีย การเกบ็ รกั ษาและอายุการใชงาน - เก็บในตูเย็น มีอายุการใชงานประมาณ 6 เดือน หลงั การผลติ - เก็บภายในกลองบรรจุทีอ่ ุณหภูมิหองมอี ายุการใชงานประมาณ 2 เดอื น หลงั การผลิต การปฏบิ ัติหลงั การผานการตรวจสอบแลว - เทน้�ายาทใ่ี ชแลวทงิ้ ในโถสขุ ภณั ฑกอนทิ้งขวดในท่เี หมาะสม - ถาตองการน�าขวดเกามาใชใหม ใหลางขวดใหสะอาด โดยไมมเี ช้ือจุลินทรียเหลือคางอยู การตรวจสอบคณุ ภาพน้�าในเรือนจ�า การตรวจสอบคณุ ภาพน�้าในเรือนจ�า สามารถตรวจสอบดวยชดุ ทดสอบอยางงาย ไดแก ชุดตรวจสอบการปนเปอนเชือ้ โคลิฟอรมแบคทเี รยี (อ 11) และชดุ ตรวจสอบคลอรนี อิสระคงเหลอื ในน้�า (อ 31) โดยท�าการเก็บตวั อยางในจดุ ตาง ๆ ในเรอื นจ�า ไดแก 1. น้�าทีใ่ ชเพ่อื การลางวัตถดุ บิ เพื่อน�าไปปรงุ ประกอบอาหาร 2. น�้าท่ีใชในการปรงุ ประกอบอาหาร 3. จดุ บริการน้�าด่ืม 4. น้�าทีใ่ ชในการลางมือ แปรงฟน ลางหนา โดยท�าการเกบ็ ตวั อยาง ทุก 3 เดอื น

ภาคผนวก 4 วิธีการตรวจสอบการปนเปอนเชอื้ โคลิฟอรม์ แบคทีเรยี การตรวจสอบการปนเปอนเช้ือโคลิฟอรมแบคทีเรียในน้�าบรโิ ภคสามารถตรวจสอบ เบื้องตน ดวยอาหารตรวจเชอื้ โคลิฟอรมแบคทีเรีย เปนวธิ ีที่งายและสะดวก ในการปฏิบตั ิโดย สังเกตจากการเปล่ยี นสขี องอาหารตรวจเชอื้ (อ 11) จากสีแดงเปนสีตาง ๆ เชน สสี ม สนี �้าตาล สีเหลือง มคี วามขนุ และฟองแก๊สปุดขน้ึ เม่อื เขยาเบา ๆ อุปกรณ์ 1. อาหารตรวจเช้ือ อ 11 เปนสารละลายใสสีแดง ใชตรวจเชื้อโคลิฟอรมแบคทเี รยี ในน้�าดม่ื และน�้าบรโิ ภคบรรจุในขวดแกวขนาด 25 มลิ ลลิ ิตร 2. แอลกอฮอล 70% 3. ส�าลี 4. ใบมดี อาหารตรวจเช้อื โคลฟิ อร์มแบคทเี รยี อ 11 วธิ ตี รวจสอบ 1. ท�าความสะอาดมือท้งั 2 ขาง และอุปกรณ ดวยส�าลชี บุ แอลกอฮอล 70%

คู่มอื แนวทาง การจัดการอนามยั สงิ่ แวดล้อม และสขุ าภบิ าลอาหารและนา้ำ ในเรอื นจำา 2. ท�าความสะอาดบริเวณรอบฝาขวด และคอขวดกอนและหลังตัดแถบรัดปากขวด ใหสะอาดดวยสา� ลชี ุบแอลกอฮอล 3. ใชนิ้วหัวแมมือและน้ิวช้ีหมุนฝาขวดโดยไมใหนิ้วมือโดนปากขวด และใชน้ิวนาง และน้ิวกอยหนีบฝาขวดไว โดยไมวางฝาขวดบนพ้ืน 4. เติมน�้าตัวอยางจนถึงขดี ท่ี 4 ของขวด อยาใหภาชนะโดนปากขวด โดยใหอยูหางจาก ปากขวดประมาณ 1 เซนตเิ มตร ในขณะเทตัวอยางน�้าลงในขวด

ภาคผนวก 4 5. หมนุ ขวดเปนวงกลมเบา ๆ ใหอาหารตรวจเชอ้ื อ 11 ผสมกับตวั อยางน�้าใหเขากนั 6. ตัง้ ท้งิ ไวท่อี ณุ หภูมหิ อง (25 - 40°C) เปนเวลา 24 - 48 ชัว่ โมง ตรวจสอบผลโดยเทียบผล กบั แผนเทียบสี อ 11 การอานและการแปลผล อ 11 ขวดท่ี 1 อาหารเหลวตรวจเช้อื โคลิฟอรมแบคทเี รียภาคสนาม (อ 11) สีแดงใส ปราศจากเช้อื ขวดท่ี 2 อาหารเหลว (อ 11) หลงั เตมิ นา�้ ตวั อยาง (ถึงขดี ที่ 4 ของขวด) ขวดที่ 3 อาหารเหลว (อ 11) หลังเตมิ น�้าตัวอยาง และบมไวทอี่ ุณหภมู ิหองเปนเวลา 24 – 48 ช่วั โมง ใหผลลบ ( – ) อาหารยงั คงเปนสแี ดงใสไมเปลีย่ นแปลง สามารถใชบรโิ ภคได

ค่มู ือแนวทาง การจัดการอนามัยสิ่งแวดลอ้ ม และสุขาภิบาลอาหารและนา้ำ ในเรือนจำา ขวดท่ี 4 อาหารเหลว (อ 11) หลังเติมน้�าตวั อยาง และบมไวท่อี ณุ หภมู ิหองเปนเวลา 24 – 48 ช่ัวโมง ใหผลบวก ( + ) อาหารเปลี่ยนจากสีแดงเปนสนี ้�าตาล หรอื สนี �้าตาลอมสม มคี วามขุนและแกส๊ ปดุ ข้ึนเม่ือเขยาเบา ๆ ไมควรใชบรโิ ภค ขวดท่ี 5 อาหารเหลว (อ 11) หลังเติมน�้าตวั อยาง และบมไวทอ่ี ณุ หภมู ิหองเปนเวลา 24 – 48 ชั่วโมง ใหผลบวก ( ++ ) อาหารเปลีย่ นจากสแี ดงเปนสสี ม หรือสีเหลอื งอมสม มคี วามขนุ และแกส๊ ปดุ ข้ึน เมื่อเขยาเบา ๆ ไมควรใชบริโภค ขวดที่ 6 อาหารเหลว (อ 11) หลังเติมน้�าตัวอยาง แลวบมไวท่อี ุณหภูมิหองเปนเวลา 24 – 48 ช่ัวโมง ใหผลบวก ( +++ ) อาหารเปลี่ยนจากสแี ดงเปนสเี หลือง มคี วามขนุ และแกส๊ ปดุ ขน้ึ เมื่อเขยาเบา ๆ ไมควรใชบรโิ ภค การเก็บรกั ษาและอายุการใชงาน - เกบ็ ในตเู ย็น มอี ายกุ ารใชงานประมาณ 12 เดือน หลังการผลติ - เก็บภายในกลองบรรจุท่อี ณุ หภมู ิหองมอี ายุการใชงานประมาณ 6 เดือน หลงั การผลติ 146 การปฏบิ ัตหิ ลงั การผานการตรวจสอบแลว - เทน�้ายาท่ีใชแลวทง้ิ ในโถสขุ ภณั ฑกอนท้งิ ขวดในท่ีเหมาะสม - ถาตองการน�าขวดเกามาใชใหม ใหลางขวดใหสะอาด โดยไมมีเชื้อจุลินทรีย เหลอื คางอยู วิธีการตรวจสอบคลอรีนอิสระคงเหลือในน้�า การตรวจสอบปรมิ าณคลอรีนอสิ ระคงเหลอื ในน�้าดวยชุด อ 31 เปนวธิ กี ารตรวจทง่ี าย และสะดวก โดยการอานคาของคลอรีนอสิ ระคงเหลือในนา�้ จากการเปรยี บเทียบสกี ับสมี าตรฐาน ของชุดตรวจสอบมีสีมาตรฐาน 3 ระดับแตกตางกัน คือ 0.2 0.5 และ 1.0 มลิ ลกิ รัมตอลติ ร คาทอ่ี าน ไดคอื คาคลอรนี อิสระคงเหลอื ในนา้� ชดุ ทดสอบคลอรนี อิสระคงเหลือในน�้า อ 31

ภาคผนวก 4 อปุ กรณ์ 147 1. ภาชนะบรรจุน้�าตวั อยางทใ่ี ชในการทดสอบ 2. ขวดเทยี บสมี าตรฐานคลอรนี อสิ ระคงเหลือระบุระดับความเขมขนของคลอรีนอสิ ระ คงเหลือในนา�้ ทค่ี วามเขมขน 0.2, 0.5 และ 1.0 มลิ ลิกรัม/ลิตร จา� นวน 3 ขวด 3. ขวดแกวเปลาส�าหรับใสน�้าตวั อยางเพ่ือทดสอบคลอรนี อิสระคงเหลอื จา� นวน 1 ขวด โดยมเี ครื่องหมายเปนขดี ขางขวดก�าหนดปริมาณน�้าตัวอยางท่ีจะตรวจสอบ 4. ขวดพลาสตกิ บรรจุสารละลายทดสอบคลอรีนอสิ ระคงเหลือ จา� นวน 1 ขวด วธิ ที ดสอบ 1. รนิ นา�้ ตัวอยางท่ตี องการทดสอบลงในขวดแกวเปลาถึงขีดท่กี �าหนด 2. หยดสารละลายทดสอบคลอรนี อสิ ระคงเหลือ จา� นวน 4 หยด ลงในน�้าตวั อยาง

คมู่ ือแนวทาง การจัดการอนามยั สิง่ แวดลอ้ ม และสขุ าภบิ าลอาหารและนาำ้ ในเรอื นจำา 3. ปดฝาขวดบรรจุน้�าตัวอยางใหแนนแลวผสมใหเขากนั โดยกลับขวดบรรจนุ �้าตวั อยาง ข้ึน – ลง จา� นวน 15 – 20 ครั้ง สงั เกตการเกิดสใี นขวดตวั อยางทดสอบ . เทียบสีทีเ่ กดิ ขึ้นกับสีมาตรฐานคลอรนี อิสระคงเหลือ คาทีอ่ านไดคือ คาคลอรีนอิสระ คงเหลอื ในนา�้ (มิลลกิ รมั / ลิตร) ขอควรระวงั 1. อยาใหสารละลายทดสอบคลอรีนอิสระคงเหลือ ปนเปอนในนา้� ด่มื 2. เกบ็ สารละลายทดสอบคลอรนี อสิ ระคงเหลอื ใหพนมอื เดก็ 3. ถาสารละลายทดสอบคลอรนี อสิ ระคงเหลือ ถูกผวิ หนงั ใหรีบลางออกดวยน�้าสะอาด 4. เก็บรกั ษาชุดทดสอบคลอรีนอสิ ระคงเหลอื อ 31 ในท่แี หงอยาใหถกู แสงแดด และ เก็บรักษาในทอี่ ุณหภูมิไมเกิน 30 องศาเซลเซยี ส การจดั การตวั อยางทผี่ านการตรวจสอบแลว 1. เทของเหลวในขวดบรรจนุ �้าตวั อยางลงในโถชักโครก 2. ลางขวดบรรจุน�้าตวั อยางและฝาขวดทใ่ี ชงานแลว ดวยน�้ายาลางภาชนะ แลวลางออก ดวยน�้าประปาหลาย ๆ คร้งั จนสะอาด เช็ดใหแหงเพ่อื การใชงานครงั้ ตอไป อายุการใชงานของสารเคมี สารละลายทดสอบคลอรนี อสิ ระคงเหลือ มอี ายกุ ารใชงานไมเกนิ 1 ป