การใช้ชีวิตในยุคดิจิทัล DE-2-2565

135 ในปัจจุบนั และยังไม่ไดร้ บั การแก้ไข (ไทยรฐั ออนไลน,์ 2564; วีโอเอไทย, 2564) ดังนน้ั ผู้ใช้ตอ้ งมีความ ระมดั ระวงั เร่ืองขอ้ มลู ส่วนตวั ใหม้ ากข้นึ ดว้ ย ทมี่ าของคลปิ : LDA World ตอน Metaverse โลกเสมือนทมี่ นษุ ยอ์ าจไปใชช้ วี ิต! ใกลค้ วามจริงแค่ไหน? การเข้าสู่จักรวาลเมตาเวริ ์ส เราสามารถเข้าถึงจกั รวาลเมตาเวิรส์ ได้ผา่ นอุปกรณ์ 3 รูปแบบ (ไอที 24 ชวั่ โมง, 2564) ไดแ้ ก่ 1. แว่น Oculus เพื่อให้เข้าถึงโลกของ VR ทาให้เห็นภาพ 3 มิติ แบบเต็มตาในมุมมอง 360 องศา ซึ่งสามารถสัมผัสโลกเสมือนจริงได้มากที่สุด แต่ราคาอยู่ประมาณหลักหม่ืนข้ึนไป โดยอุปกรณ์ Oculus ดี ๆ ราคาประมาณ 20,000 บาทขน้ึ ไป 2. แว่น Ray-Ban หรือแว่นอื่น ๆ หรืออุปกรณ์ที่ใช้เทคโนโลยี AR ที่ช่วยให้ผู้ใช้สามารถ ฟังเพลง รับสายโทรศัพท์ หรือถ่ายภาพและคลิปวิดีโอสั้น ๆ แล้วแชร์ไปยังแอปโซเชียล นอกจากนี้ ยังแสดงผลการนาทางแผนที่ สภาพอากาศ ข่าวสาร เช็คโซเชียลมีเดียผ่าน AR บนตัวแว่นได้ด้วย ปัจจบุ ันราคาหลักพันถึงหลักหมืน่ บาท และมขี ายเฉพาะตา่ งประเทศ โดยเฉพาะท่ีประเทศสหรัฐอเมรกิ า 3. อุปกรณ์ทั่วไป เช่น คอมพิวเตอร์ สมาร์ตโฟน และแท็บเล็ต ผ่านแอปพลิเคชันท่ีรองรับ การทางานเช่ือมต่อกับโลกเสมือน แม้อุปกรณ์ทาให้สามารถสัมผัสโลกเสมือนจริงได้น้อย แต่ก็สัมผัส กบั โลกเสมอื นจริงได้เช่นกนั เขา้ ถงึ งา่ ยผา่ นอปุ กรณ์ทวั่ ไปท่มี อี ยนู่ น่ั เอง ท่มี าของคลปิ : beartai แบไต๋ ทม่ี าของคลิป: beartai แบไต๋ ตอน รวี วิ Oculus Quest 2 แว่น VR ไรส้ าย ตอน รวี ิว Ray-Ban Stories แว่นตา Facebook ทาอะไรได้ น่าซอ้ื ไหม ? ไมต่ อ่ คอม! นอกจากน้ี Metaverse 5G ก็ยังถูกพูดถึงอย่างมาก เน่ืองจากเทคโนโลยี 5G คือ พ้ืนฐาน สาคัญท่ีช่วยเพิ่มความเร็วของอินเทอร์เน็ต และการถ่ายโอนข้อมูลความเร็วสูง กลายเป็น ยุค “Internet of Things: IoT” ทีจ่ ะนาไปสกู่ ารพัฒนาและใช้ประโยชน์จาก Metaverse ในดา้ นต่าง ๆ

136 การประยกุ ตเ์ มตาเวริ ์สในชวี ิตจรงิ ภายหลังจาก facebook ประกาศเปลี่ยนช่ือบริษัทมาเป็น Meta โดยมีแนวคิดมาจากคาว่า เมตาเวิร์ส (Metaverse) ท่ีต้องการทาให้โลกในอินเทอร์เน็ตมาใกล้เคียงกับโลกแห่งความเป็นจริง มากที่สุด ซึ่ง มาร์ค ซักเคอร์เบิร์ก ประธานบริหารของ Meta กล่าวว่า เมตาเวิร์ส คือ สภาพแวดล้อม เสมือนจริง ท่ีผู้ใช้งานสามารถเข้าไปมีปฏิสัมพันธ์ไม่เพียงแต่ที่หน้าจอเท่านั้น แต่ยังสามารถเชื่อมต่อ สังคมเสมือนจริง ท่ีสามารถพบปะกัน ทางาน หรือทากิจกรรมสันทนาการต่าง ๆ ร่วมกันผ่าน ชุดอปุ กรณส์ วมศรีษะ VR แวน่ ตา ร่วมกบั แอปพลิเคชันในอุปกรณ์อ่ืน ๆ (สานกั ข่าว The Associated Press, 2564) ท่ีมาของคลิป: Meta ตอน The Metaverse and How We'll Build It Together -- Connect 2021 นอกจากนี้ แวดวงธุรกิจในต่างประเทศต่างพากันตอบรับกับกระแสความเคล่ือนไหวในครั้งนี้ อยา่ งมาก ดังจะเห็นได้จาก บรษิ ัท ไนกี้ (Nike) ผ้นู าด้านเสอ้ื ผ้ากฬี า ไดเ้ ข้ามารว่ มในจักรวาลเมตาเวริ ์สดว้ ยเชน่ กัน โดยมี ความตง้ั ใจผลิตและจาหน่ายรองเท้าผ้าใบ และเครื่องแต่งกายในแบรนด์ Nike เสมือนจริง โดยขณะนี้ บริษัท ไนก้ี ได้เปิดรับสมัครตาแหน่งนักออกแบบวัสดเุ สมือนจริงสาหรับรองเท้า และตาแหน่งการออกแบบ เสมือนจริงอ่ืน ๆ (Digital Product Creation) นอกจากน้ี บริษัท ไนกี้ ยังได้ย่ืนขอเครื่องหมายการค้า เสมือนจรงิ เพือ่ เปน็ การปกปอ้ งเครอ่ื งหมายการค้าของบริษทั ในยคุ ใหม่น้ี (ถนดั กจิ จนั กิเสน, 2564) บริษัท ไมโครซอฟท์ (Microsoft) ผู้นาด้านซอฟต์แวร์ในสานักงานท่ีมีผู้ใช้งานอันดับหนึ่ง ของโลกขยับเข้าสู่จักรวาลเมตาเวิร์ส โดยเน้นการทางานในองค์กรเป็นหลัก เร่ิมต้นจากโปรแกรม การประชุมทางไกลอย่าง Microsoft Teams ท่ีจะสามารถสร้างตัวแทนผู้ใช้งาน หรือ อวทาร์ (avatar) และผู้ใช้งานสามารถแชร์ไฟล์งานนาเสนออย่าง Microsoft PowerPoint ในโลกเสมือนจริงได้ด้วย ซึ่งความสามารถตา่ ง ๆ เหลา่ นี้กาลงั อยูใ่ นข้นั ตอนการทดสอบระบบ และคาดว่าจะพร้อมเปิดใหบ้ ริการได้ ในช่วงครง่ึ ปีแรกของปี พ.ศ. 2565 ทั้งน้ี ฟเี จอร์ใหม่ของ Microsoft Teams จะช่วยให้ผู้ใช้งานพบปะพดู คุยกันได้ด้วยซอฟต์แวร์ ที่ช่ือว่า Mesh ผ่านทางอุปกรณ์แว่นตาอัจฉริยะท่ีสามารถแสดงภาพ 3 มิติได้ แต่ถ้าผู้ใช้ไม่มีอุปกรณ์ดังกล่าว ก็สามารถสมั ผัสประสบการณ์โลกเสมือนในแบบ 2 มิติจากจอภาพแบบปกติแทนได้ (แท่ง แซล่ ้ิม, 2564)

137 ภาพท่ี 9.1 ตวั อยา่ งการใชต้ วั แทนเสมอื นจรงิ ใน Microsoft Teams ทม่ี า: BBC NEWS, 2021 บริษัท Match Group เจ้าของแอปพลิเคชันหาคู่ Tinder ท่ีเบนเข็มทางธุรกิจเข้าสู่จักรวาล เมตาเวิร์ส โดยการพัฒนาลูกเล่นใหม่ ๆ เพ่ือเพิ่มความสนุกและประสบการณ์สมจริงมากกว่าเดิม ซึ่งจาก การประกาศแนวทางธุรกิจใหม่ ทาให้ทราบว่า แอปพลิเคชัน Tinder ในเวอร์ชันใหม่จะมีพาร์ทใหม่ท่ี ชื่อว่า Explore ที่มุ่งเน้นให้ผู้คนมีปฏิสัมพันธ์กันมากขึ้นผ่านประสบการณ์การโต้ตอบแบบเรียลไทม์ ตามความสนใจเฉพาะบุคคล และจะมี Tinder Coin เป็นสกุลเงนิ ดจิ ทิ ลั ใหมใ่ นแอปพลิเคชัน โดยทผี่ ใู้ ชง้ าน สามารถซื้อการเขา้ ถงึ ฟเี จอร์ตา่ ง ๆ ในแอปพลิเคชันเพม่ิ มากขึ้น นอกจากนี้ จะมีบริการจาหนา่ ยสินคา้ บน โลกเสมือน (Virtual Goods) การออกเดตเสมอื นจริงผา่ นตวั ละครในรูปแบบอวทาร์ (prakai, 2564) สาหรับในประเทศไทย ก็มีบรษิ ัทหลายแหง่ ให้การตอบรบั การการเปลี่ยนแปลงในครัง้ นี้ อาทิ บมจ.แอดวานซ์ อินโฟร์ เซอร์วิส หรือ เอไอเอส (AIS) โดย นายสมชัย เลิศสุทธิวงค์ ประธานเจ้าหน้าท่ีบริหาร ได้ประกาศผ่านเฟซบุ๊กว่า “.. 5G จะเข้ามา Reshape ทุกอย่าง ทุกอาชีพ รอบตวั ยกเทรนด์ Metaverse โลกเสมือนท่เี ดนิ คู่ไปกับวถิ ชี ีวิตปกติ กาลงั กลายเป็นเทรนด์ทีร่ อ้ นแรง ..” ซ่ึงเอไอเอสเป็นบริษัทบริการโครงข่ายอัจฉริยะ 5G จะเป็นพ้ืนฐานสาคัญที่ช่วยให้ทาให้เส้นแบ่ง ระหวา่ งโลกจริงกบั โลกเสมอื นคอ่ ย ๆ จางลงไปเร่ือย ๆ (โต๊ะข่าวไอที ดิจิทัล, 2564) บริษัท สยามพิวรรธน์ เจ้าของสยามพารากอน จับมือกับ บริษัท Perx Technologies ผู้ให้บริการ SaaS หรือ บริการซอฟต์แวร์ท่ีใช้ระบบ Cloud สาหรับองค์กร เพ่ือพัฒนาสร้างสรรค์ ประสบการณ์แปลกใหม่บนโลกดิจิทัลผ่าน ระบบนิเวศดิจิทัล ท่ีจะขยายฐานลูกค้าของกลุ่ม สยามพิวรรธน์ ให้มีความสนุกในการเลือกซื้อสินค้าผ่านเกมมิฟิเคชัน (Gamification) (ผู้จัดการ ออนไลน,์ 2564) บริษัท บิทาซซ่า (Bitazza) บริษัทกระดานเทรดสินทรัพยด์ ิจิทัล ร่วมมือกับ บริษัท กิลด์ไฟ (GuildFi) ผู้พัฒนาแพลตฟอร์ม Web3 สร้างระบบนิเวศดิจิทัลสังคมเกม ซ่ึงผู้เล่นสามารถค้นหาเกม เลือกกิลด์ที่ต้องการ และยังสามารถใช้เคร่ืองมือต่าง ๆ ของการเล่นเกม โดยที่ GuildFi จะมี

138 การจัดเตรียมแพลตฟอร์มที่จะช่วยผู้ท่ีได้รับคัดเลือกเข้าร่วม Freedom Guild ให้สามารถเข้าถึงทุน ของกิลด์และเครื่องมือการเล่นเกมของกิลด์ได้ โดยผู้เล่นน้ันสามารถสร้าง GuildFi ID ซึ่งจะเชื่อมโยง กับกิลด์ของผู้เล่น ก่อนที่จะเร่ิมเล่นเกมในแบบ Play-to-Earn และยังสามารถรับรางวัลเพ่ิมเติม ระหว่างการเลน่ เกม การมสี ่วนร่วมของผู้เล่นนน้ั จะถูกสะสมเป็นคะแนนประสบการณ์ ซึ่งจะถูกคิดรวม กบั เกมอื่น ๆ อีกมากมายในเมตาเวริ ส์ (ผูจ้ ดั การออนไลน์, 2564) บริษัท แบงคอก เมโทร เน็ทเวิร์คส์ ร่วมมือกับ บมจ.แอดวานซ์ อินโฟร์ เซอร์วิส และ บริษัท กูเกิล ร่วมมือกันสร้างสร้างประสบการณ์ดิจิทัล ด้วยเทคโนโลยี Immersive ที่จะทาให้บัตร โดยสาร MRT มาในรูปแบบ 3 มิติ ซ่ึงเปน็ การผสมผสานระหวา่ ง เทคโนโลยี 5G เทคโนโลยี Google Lens และผู้ให้บริการรถไฟฟ้า MRT โดยเม่ือได้บัตรใบน้ีมาแล้ว เม่ือทาการสแกนบตั รโดยสารผ่าน Google Lens จะได้รับประสบการณ์ใหม่แบบ 3 มิติ ท่ีสามารถเห็นแผนท่ีแบบ Immersive พร้อมท้ังเข้าถึง สทิ ธิพเิ ศษมากมายจาก AIS ได้ที่ร้านค้าในเมโทร มอลล์ ที่เขา้ รว่ มรายการ ขณะที่ Metaverse Thailand เว็บไซต์ที่ให้บริการโลก Metaverse ใช้แผนที่ประเทศไทย มาเป็นพ้ืนดินเสมือน ในเฟสแรกเริ่มเปิดขายท่ีดินในเขตสุขุมวิท ท่ีผู้ใช้งานสามารถซ้ือหาจับจองพ้ืนท่ีได้ (ปัจจุบันพ้ืนที่ส่วนใหญ่ถูกจับจองไปมากแล้ว ผู้เล่นรายใหม่ต้องรอการเปิดขายจากรายเก่า) โดยแบ่ง ระดับการใช้งานออกเป็น 3 ระดบั ระดับ 0 Geometric Land เป็นแผนท่ีดิจิทัลของประเทศไทย ซึ่งเฟสแรกท่ีทาขึ้นคือ เขตสุขุมวิทในกรุงเทพฯ และจะขยายพื้นที่ไปยังเขตต่อ ๆ ไปในอนาคต โดยผู้ใช้งานสามารถเป็น เจ้าของ ซ้อื หรอื ขายที่ดินในรูปแบบดจิ ทิ ลั ได้ ระดับ 1 NFT Land เป็นการนาเทคโนโลยีบล็อกเชน (Blockchain Technology) เข้ามาใช้ ในการจัดการดินแดนเสมือนจริงนี้ เพื่อประกาศความเป็นเจ้าของในสินทรัพย์ต่าง ๆ ได้ โดยมกี ารป้องกนั ไม่ใหม้ ีการสร้างซ้าซ้อนหรือทาซ้าข้ึนมาไดเ้ หมอื นไฟล์ท่ัวไปบนอินเทอรเ์ นต็ ระดบั 2 Virtual Business เป็นเป้าหมายต่อไปท่ีไม่เพียงแต่จะให้ผใู้ ช้งานเป็นเจ้าของท่ีดินใน ดินแดนเสมือนจริง แตจ่ ะพัฒนาต่อไปให้เปน็ โลกของธุรกิจเสมือนที่จับต้องไดจ้ ริง และมีอีกคุณสมบัติ หน่ึงสาหรบั ผู้ทต่ี อ้ งการสานักงานเสมือนจรงิ (Metaverse Thailand, 2564) ท่มี าของคลปิ : Pranay Aluria ตอน Mark Zuckerberg Using 'Gloves' That Will Let People Feel Objects In Metaverse จากท่ีกล่าวมาข้างต้นน้ี เป็นเพียงบางส่วนของการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีต่าง ๆ มาร่วมอยู่ ในเทรนด์ท่ีเรียกว่า เมตาเวิร์ส หากพิจารณาดูความเช่ือมโยงของบริษัทต่าง ๆ กับการปรับเปล่ียน การดาเนินธุรกิจโดยอาศัยเทคโนโลยีโลกเสมือนจริงในนามเมตาเวิร์สนี้ ซ่ึงเกิดจากการนาเทคโนโลยี

139 ตา่ ง ๆ มาใชร้ ่วมกัน อาทิ เทคโนโลยกี ารสือ่ สาร เทคโนโลยคี ราวด์ เทคโนโลยีโลกเสมือน เทคโนโลยีการเงิน เทคโนโลยเี กม เปน็ ตน้ ท่ถี ูกนามาตอ่ ยอดธรุ กจิ ประเภทต่าง ๆ นับว่าเป็นการปรับเปล่ียนที่สามารถเพ่ิมโอกาสทางธุรกิจอีกมากมาย ท่ีสร้างข้ึนเพื่อต่อยอด การใช้ชีวติ ในโลกเสมอื นจริงผ่านตัวละคร ท่ีผ้สู รา้ งคงตอ้ งพยายามหากลยุทธ์ทางการตลาดรปู แบบตา่ ง ๆ มาแต่งเติมให้กับอวาตาร์ในลักษณะต่าง ๆ ให้ดูมีชีวิตท่ีเหมือนคนในโลกแห่งความเป็นจริง และ แนน่ อนว่า เราในฐานะสมาชกิ ของสังคม ก็ยอ่ มมีสว่ นเขา้ ไปเกยี่ วขอ้ งไม่ทางใดก็ทางหน่ึงอย่าหลกี เลี่ยงไม่ได้ อาชพี ใหม่ในจักรวาลเมตาเวิรส์ การเกิดข้ึนของจักรวาลเมตาเวริ ์ส นอกจากจะเปลี่ยนวถิ ีการทางานแล้ว ยังอาจเปล่ียนแปลง การดาเนินชีวิตไปอกี แบบหนึ่งก็เปน็ ได้ กล่าวคือ วิถีชีวิตการทากจิ กรรมตา่ ง ๆ ในอนาคตขา้ งหนา้ อาจ เกิดขึ้นในโลกเสมือนควบคู่หรืออาจถึงขั้นทดแทนโลกแห่งความเป็นจริงไปเลย น่ันจึงทาให้มี นักวิชาการเริ่มพูดถึงอาชีพใหม่ที่บางอาชีพได้เกิดข้ึนแล้ว และบางอาชีพจาเป็นท่ีจะต้องมีในจักรวาล เมตาเวริ ส์ 1. นักออกแบบแฟชั่นดิจิทัล (Digital Fashion Designer) ด้วยการใช้งานเมตาเวิร์สผู้ใช้ จะต้องมีอวทาร์ ท่ีเป็นตัวแทนของผู้ใช้อยู่ในจักรวาลเมตาเวิร์ส ซ่ึงแน่นอนว่าจะต้องมีการตกแต่งให้มี ลักษณะที่เหมือนหรือใกล้เคียงคนในโลกความเป็นจริงมากที่สุด ต้องแต่งตัว มีเครื่องประดับ ผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ที่เรียกว่า ไอเทม (Items) อย่างมากมาย และนั่นจึงเป็นที่มาของอาชีพนักออกแบบ แฟช่ันดจิ ทิ ลั ทท่ี าหน้าที่ออกแบบผลติ ภณั ฑ์และไอเทมตา่ ง ๆ ให้กับอวาตาร์ 2. หมอในโลกเสมือน (Meta-human Doctor) จักรวาลเมตาเวิร์ส เกิดข้ึนบนพื้นฐานของ การลงรหัสดจิ ิทัล นั่นหมายความวา่ ย่อมมีบุคคลท่ีมคี วามเช่ยี วชาญการลงรหัสทมี่ งุ่ หมายใหเ้ กิดความ เสียหายอย่างใดอย่างหนึ่งเพ่ือประโยชน์กับตนเอง เหมือนในโลกความเป็นจริงทุกวันน้ี ดังน้ัน จาเป็นต้องมีผู้ท่ีเช่ียวชาญด้านความปลอดภัย มาทาหน้าที่ติดตาม ค้นหา ป้องกัน และแก้ไขปัญหาที่ เกิดจากการโจมตี ไม่ให้เกิดความเสียหาย หรือช่วยซ่อมแซมในยามทีเ่ กิดปัญหาขึ้นแล้ว เปรียบเสมอื น หมอที่คอยเยยี วยาผปู้ ่วยนนั่ เอง 3. สถาปนิกในโลกเสมือน (Construct Architect) ในจักรวาลเมตาเวิร์ส สถานท่ีตา่ ง ๆ เป็น ส่ิงสาคัญท่ีบง่ บอกหรือก่อให้เกิดกิจกรรมของผใู้ ช้งานที่มีเป้าหมายเหมือนกัน การออกแบบให้สวยงาม มีพ้ืนท่ีการใช้งานตอบสนองความต้องการของผู้ใช้ จาเป็นต้องอาศัยผู้ที่มีความเชี่ยวชาญใน การออกแบบ ซงึ่ น่ันก็คือ สถาปนกิ นน่ั เอง เพียงแต่การออกแบบสถานท่ีต่าง ๆ จะเกิดข้นึ ในรปู แบบดิจิทัล ทส่ี ามารถมองเหน็ ได้ในรูปแบบ 3 มิติ 4. ท่ีปรึกษาสินทรัพย์ดิจิทัล (Metaverse Asset Advisor) ส่ิงต่าง ๆ ที่อยู่ในจักรวาลเมตาเวิร์ส ไม่ว่าจะเป็นผลิตภัณฑ์หรือไอเทมต่าง ๆ พ้ืนท่ี รวมถึงส่ิงก่อสร้างดิจิทัล จะมีทั้งท่ีสร้างมาให้ใช้งานได้ โดยไม่มีค่าใช้จ่าย และสร้างข้ึนมาเชิงพาณิชย์ มีการซื้อ-ขายด้วยเงินดิจิทัล จาเป็นต้องใช้ผู้มี ความเชี่ยวชาญเก่ียวกับสินทรัพย์ ธุรกิจ และการทางานบล็อกเชน เพื่อให้เกิดความน่าเชื่อถือและ ความมั่นใจของผูใ้ ชง้ าน

140 5. ผู้เชีย่ วชาญดา้ นกฎหมายดจิ ิทัล (Smart Contract Lawyer) แน่นอนว่ ที่ใดท่ีมีคนจานวนมาก อยู่ร่วมกัน ย่อมเกิดปัญหาไม่มากก็น้อย ไม่เว้นแม้แต่ในจักรวาลเมตาเวิร์ส จึงจาเปน็ ตอ้ งมีผู้เชี่ยวชาญ ด้านกฎหมายท่ีเข้ามาช่วยเหลือเกี่ยวกับเงื่อนไข ข้อตกลง ในการทาธุรกรรมต่าง ๆ ในโลกเสมือน ที่มี ผลมาถึงการทาธุรกรรมในโลกความเปน็ จรงิ จากอาชีพใหม่ที่กล่าวมาน้ี ยังคงมีอาชีพอีกมากมายท่ีอาจจะเกิดขึ้นในอนาคต โดยจะรู้ได้ ชัดเจนต่อเม่ือภาพจินตนาการ และการใช้งานในจักรวาลเมตาเวิร์ส มีเพ่ิมมากขึ้น และเทคโนโลยีที่ เก่ยี วข้องมพี ฒั นาการสนบั สนุนให้โลกเสมือนมีความสามารถทวี่ ันน้ยี ากเกินกวา่ จะคาดเดาได้ ประโยชนแ์ ละผลกระทบจากการใช้เมตาเวริ ์ส การนาเมตาเวิร์สมาใชม้ ีความเก่ียวข้องกับหลายๆ ดา้ นซ่ึงมีท้ังการนามาใชใ้ ห้เกิดประโยชน์และ ในขณะเดยี วกนั กม็ ีผลกระทบทจี่ ะเกดิ ขน้ึ เชน่ ผลกระทบด้านธรุ กจิ และดา้ นสขุ ภาพ เปน็ ต้น ประโยชนจ์ ากเมตาเวริ ์ส เมตาเวิร์ส คือ เทคโนโลยีดิจิทัลท่ีจะช่วยผสานโลกเสมือนจริงคู่ขนานไปกับโลกจริงทาง กายภาพ ซึ่งผู้ใช้งานสามารถสร้างตัวตนและทาแทบทุกกิจกรรมได้ในโลกเสมือนแบบ 3 มิติ เช่น (ศนู ย์วจิ ัยกสิกรไทย: Kresearch, 2564) 1. การไปยังสถานท่ีท่องเท่ียวต่างประเทศ หรือรับชมมหกรรมกีฬา หรือคอนเสิร์ตระดับโลก ไดโ้ ดยไม่ตอ้ งเดนิ ทาง 2. การซื้อสินค้าผ่านการทดลองสวมใส่หรือปฏิสัมพันธ์กับผู้ขายได้ในโลกเสมือนแล้วได้รับ การสง่ มอบสนิ คา้ จริง ๆ 3. การซือ้ ขายสนิ ทรพั ยด์ จิ ิทลั อย่างเชน่ ท่ีดินในเกมทผ่ี ใู้ ช้งานมีตวั ตนในโลกเสมอื น ประโยชน์ของเมตาเวิร์ส เป็นเทคโนโลยีท่ีกาลังจะทาให้การเกิดอาชีพใหม่ ๆ ไม่ว่าจะเป็น อาชีพ ผู้นาเท่ียวในจักรวาลเมตาเวิร์ส ที่ปรึกษาการเงินและการลงทุนในจักรวาลเมตาเวิร์ส ไปจนถึง นกั ออกแบบสนิ คา้ สาหรับวางขายในเมตาเวริ ์ส ตัวอยา่ งเชน่ บริษัท Nike แบรนดเ์ ส้ือผา้ และอุปกรณก์ ฬี า ได้เปดิ รบั สมคั รตาแหน่ง “นกั ออกแบบสินคา้ เสมอื น” ตวั อยา่ งการใชป้ ระโยชนจ์ ากเมตาเวิร์ส ในดา้ นตา่ ง ๆ เช่น (ไทยรัฐออนไลน์, 2564) - ดา้ นการแพทย์ : ใชใ้ นการผา่ ตัดทางไกล จาลองการผา่ ตัดเสมอื นจริง - ด้านวิศวกรรม : ใชใ้ นการออกแบบห่นุ ยนต์ ออกคาส่ังทางไกลในการปฏิบัตงิ าน - ดา้ นอีคอมเมริ ์ซ : ใช้ในการเลอื กซอ้ื สนิ คา้ ออนไลน์ จาลองใช้สินค้าโดยไมต่ ้องไปทร่ี ้านคา้ - ดา้ นการลงทุน : ใช้ในการซ้ือสินค้า NFT (NFT : Non-Fungible-Token) ซึ่งเป็นสกุลเงิน ดจิ ิทัล (Cryptocurrency) ท่ีสามารถสร้างทรัพย์สินที่มีแค่ชน้ิ เดยี วในโลก ไม่มีใครสามารถทาซ้ากันได้ กลายเปน็ สินทรพั ยด์ ิจทิ ลั ท่มี ีมูลค่า สามารถซือ้ -ขายได้ การเทรดสกุลเงนิ ดจิ ิทลั (Cryptocurrency) - ด้านทอ่ งเทีย่ ว : ใช้ในการจาลองท่องเที่ยวพพิ ธิ ภณั ฑ์ จาลองสถานที่ต่าง ๆ - ดา้ นบันเทิง : ใชใ้ นการจัดคอนเสิรต์ เสมือนจรงิ สร้างตัวละครเสมอื นจริงในภาพยนตร์

141 - ด้านการศึกษา : ทาให้เกิดการเรียนรู้ท่ีทันสมัย สร้างเสริมประสบการณ์ในการเรียนได้ ใกล้เคียงกบั โลกความจริงมากขึน้ ผลกระทบทางด้านธุรกิจ เมตาเวิร์ส คือ โอกาสสาหรับการสร้างรายได้ใหม่ให้กับผู้ให้บริการแพลตฟอร์มและในอกี มุม หนึง่ เมตาเวริ ์สจะทาใหผ้ เู้ ล่นหนา้ ใหมม่ โี อกาสเขา้ มาแข่งขันหรอื รบกวน (Disrupt) ผู้เลน่ เดมิ ได้ไม่มาก ก็น้อย เช่น ธุรกิจรับจัดงาน ธุรกิจค้าปลีก ธุรกิจท่องเท่ียว เป็นต้น ซึ่งเมตาเวิร์สจะช่วยสร้าง ประสบการณ์แปลกใหม่ที่แตกต่างจากเดิมให้กับผู้ใช้งาน เช่น การท่องเท่ียวผ่านโลกเสมือน การชม และทดลองสินค้าในโลกเสมือน การซื้อขายทรัพย์สินในเกม การรับบริการต่างๆ เป็นต้น (ศูนย์วิจัย กสิกรไทย: Kresearch, 2564) กลุ่มธรุ กิจอตุ สาหกรรมที่ไดป้ ระโยชน์เต็มที่และมีการขยายตัวสูง คือ กลุ่มธรุ กิจโทรคมนาคม 5G-6G ที่ให้บริการโครงข่ายมือถือและ fixed Broadband รวมท้ังกลุ่มสินค้าไอทีและอุปกรณ์ ชิน้ ส่วนอิเลก็ ทรอนกิ ส์ ธรุ กิจฟินเทคและธรุ กจิ แพลตฟอร์ม ธรุ กิจบันเทิง และการทางานเสมอื นจรงิ กลุ่มธุรกิจท่ีได้รับผลกระทบในระยะยาว คือ กิจการค้าปลีกแบบเดิม ธุรกิจธนาคารและการ ลงทุนแบบเดิม ธุรกิจตัวแทนหรือคนกลางในภาคท่องเท่ียว ภาคการศึกษา บริการการเงินและการ ลงทุน ธุรกิจให้เช่าสานักงาน ศูนย์แสดงสินค้าการประชุมขนาดใหญ่ กิจการพลังงานแบบเดิม น้ามัน ปโิ ตรเลียม ถ่านหิน กา๊ ซธรรมชาติ ปริมาณความตอ้ งการจะลดลงเร่ือย ๆ ผลิตภัณฑ์และบริการหลายอย่างจะหายไปจากตลาดถูกแทนที่โดยสินค้าและบริการใหม่ ๆ จากผลของ Metaverse และ Quantum Computing ระบบเศรษฐกิจ ระบบการศึกษา ระบบ การเงิน การท่องเท่ียว ความบนั เทิง ระบบทางาน ยังคงทาหน้าที่ของมันแตม่ ีรูปโฉมใหม่จะกลายเป็น ภาวะปกติใหม่ ความคุ้นชินใหม่ ขณะเดียวกันคุณภาพชีวิตมนุษย์จะดีข้ึนก้าวกระโดดพร้อมกับ เสรีภาพในการเลือกจะสงู ขนึ้ มาก ตาแหน่งงานจานวนมาก ๆ จะหายไป เศรษฐกิจหรือสังคมของประเทศที่ไม่เตรียมรับมือให้ดี จะมีผลกระทบทางเศรษฐกิจ การเมือง และสังคมรุนแรง ขณะเดยี วกันเทคโนโลยีใหม่ ๆ Metaverse, Quantum computing จะทาให้เกิดงานและลักษณะงานใหม่ และตาแหน่งงานใหม่ ๆ ท่ีไม่เคย เกิดขึ้นในช่วง 10-20 ปที ี่ผา่ นมา (เว็บไซตป์ ระชาชาติธุรกิจออนไลน์, 2564) การเชค็ ช่ือในสถานศึกษา หรือในโรงเรียนมัธยมจะมีประตูเช็คช่ือ เมื่อนักศึกษาเดินผ่านประตู จะมีกล้องสแกนใบหน้าและ สามารถระบตุ วั ตนของนักศกึ ษาดว้ ยเทคโนโลยกี ารรจู้ าใบหนา้ เมือ่ นกั ศึกษาเดนิ เขา้ ประตู ระบบจะลง เวลาการมาโรงเรียนของนักศึกษา เพ่ือโรงเรียนหรือผู้ปกครองจะสามารถตรวจสอบได้ว่านักศึกษามา เรยี นหรือไม่ ผลกระทบทางด้านสุขภาพ เมตาเวิร์สจะส่งผลกระทบต่อสุขภาพของคนเร าเพราะเมตาเวิร์สจะกลายเป็นส่วนหน่ึงของ ชีวิตประจาวัน เข้ามาเปล่ียนแปลงวิถีชีวิต จนอาจทาให้พฤติกรรมมนุษย์หลาย ๆ อย่างเปล่ียนไป ผลกระทบของสขุ ภาพทีอ่ าจเกิดข้ึนได้ เชน่ (เว็บไซต์ PPTVHD36, 2564) - เกิดน้ิวล็อค เน่ืองจากมีการใช้อุปกรณ์ต่าง ๆ นานเกินไป น้ิวอาจล็อค อักเสบ อาจเป็น ตะคริวทีม่ ือ ขอ้ มือและแขนได้

142 - เกิดมีกระดกู ต้นคอเสือ่ ม เพราะการดูจอมักจะอยู่ในทา่ โน้มศีรษะ หรอื กม้ คอดโู ทรศพั ท์อยู่ เป็นเวลานาน ๆ - เกิดออฟฟิศซินโดรม เพราะการใช้โทรศัพท์ คอมพิวเตอร์นานๆ ทาให้เกิดการอักเสบที่คอ หลัง ไหล่ เจ็บหมอนรองกระดูกได้ - เกิดโรคอ้วน เพราะเรามัวแต่อยู่กับโลกเสมือน จนกิจกรรมต่างๆ ลดน้อยลง ร่างกายออก แรงนอ้ ยลง เดนิ ทางและการออกไปใช้ชวี ติ เปล่ียนไป มีโอกาสกินเยอะและถี่ขนึ้ - เกิดโรคซึมเศร้าการอยู่ในโลกออนไลน์นาน ๆ เสพสื่อโดยไม่รู้เท่าทันอาจทาให้ตัวเรา เกิดการเปรียบเทียบกับบุคคลอ่ืน ๆ โดยไม่รู้ตัว ทาให้รู้สึกหดหู่ เบ่ือหน่าย ไม่มีความสุขในโลกของ ความเป็นจรงิ ที่มาของคลปิ : PPTV HD 36; BDMS ตอน: Metaverse ส่งผลกระทบอะไรกบั สขุ ภาพของเราหรือเปลา่ ? | Happy Health | บริษัท กรงุ เทพดสุ ติ เวชการ จากัด(มหาชน) สรุป เมตาเวิร์ส (Metaverse) เป็นเทคโนโลยีท่ีสร้างและผสานสภาพแวดล้อมของโลกจริงท่ีเราอยู่ เข้ากับโลกเสมือนจริง จนกลายเป็น “ชุมชนโลกเสมือนจริง” เราสามารถเข้าไปอยู่ในน้ันได้โดยใช้ ตัวตนแบบดิจิทัล สามารถทากิจกรรมต่าง ๆ เหมือนอยู่ในโลกจริง มีตัวตนอยู่ทั้งในโลกของความจริง และโลกเสมือนในเวลาเดยี วกัน โดยอาศัยเทคโนโลยี AR และ VR เข้ามาช่วยเชอื่ มโยงอย่างไร้รอยต่อ ให้กลายเป็นพื้นท่ีโลกเดียวกัน และใช้อินเทอร์เน็ตความเร็วสูงเป็นตัวกลางเชื่อมระหว่างโลกความเป็นจริง กับโลกเสมือนจริง มีการคาดการณ์ว่า Metaverse จะสร้างระบบเศรษฐกิจดิจิทัลขนาดใหญ่ขึ้นมา เพราะมีการใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีนี้มากมาย เช่น เกิดสังคมการแลกเปล่ียนในยุคดิจิทัล เกิดสินทรัพย์ดิจิทัล รู้จักเพื่อนมากข้ึน สามารถสร้างรายได้จากการทากิจกรรม (activity) ซึ่งเป็น การสร้างรายได้จากโลกเสมือน การพบเจอกันไดท้ ุกที่ทุกเวลาทุกสถานการณ์ ส่วนทางดา้ นการศึกษา ก็ทันสมัยมากขึ้น สร้างเสริมประสบการณ์ทางด้านการเรียนรู้ที่ใกล้เคียงกับโลกความจริง ในขณะเดียวกันเทคโนโลยีน้ีอาจส่งผลกระทบด้านลบกับผู้ใช้งาน ไม่ว่าจะเป็นด้านเศรษฐกิจ สังคม การศึกษาและสุขภาพ ซ่ึงปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์และการทากิจกรรมต่าง ๆ ในโลกความจริงยังมี ความสาคัญในการดารงชีวิต ดังน้ัน จึงควรใช้เทคโนโลยี Metaverse อย่างรู้เท่าทัน เพื่อให้เกิด ประโยชน์มากท่ีสุดและมีผลกระทบน้อยท่ีสุด ปัจจุบันบริษัทด้านเทคโนโลยีชั้นนาอย่าง facebook, Microsoft, Tencent รวมถึงบางบริษัทในประเทศไทย ได้ประกาศดันตัวเองเข้าสู่โลก Metaverse แล้ว อย่างไรก็ตาม ยังมีผู้คนอีกจานวนมากที่ห่างไกลจากแนวคิดของ Metaverse เพราะไม่ใช่ทุกคนท่ี สามารถเข้าถึงและใช้ชีวิตในโลกเสมือนจริงได้ทุกท่ีทุกเวลา ไม่ใช่ทุกคนท่ีมีอินเทอร์เน็ตท่ีเร็วสูงเพื่อ เข้าถึงเทคโนโลยีได้ นอกจากนี้ โลกออนไลน์ในปัจจุบันยังไม่สามารถจัดการสตรีมข้อมูลหลายร้อย รายการพร้อมกัน เพราะคลาวด์ยังไม่รองรับการประมวลผลข้อมูลขนาดใหญ่จานวนมากได้ หากใน

143 อนาคตผู้คนส่วนใหญ่บนโลกสามารถเชื่อมต่อโลกอินเทอร์เน็ตความเร็วสูงได้ แนวคิดเมตาเวิร์สก็จะ กลายเป็นเรื่องปกติที่ทุกคนคุ้นชิน ดังนั้น เราจึงต้องมีทักษะการปรับตัวต่อโลกที่มีการเปลี่ยนแปลง อย่างรวดเร็วและกระแสความเปล่ียนแปลงทางเทคโนโลยี (Digital disruption) เพื่อให้สามารถ ทางานรว่ มกบั ผู้อ่นื ทีม่ สี ังคมและวฒั นธรรมท่ีหลากหลาย สามารถรเิ รม่ิ และเรียนรดู้ ว้ ยตนเอง คาถามทา้ ยบท 1. จงสรุปแนวคดิ เทคโนโลยี Metaverse มาพอสังเขป 2. เทคโนโลยี Metaverse ต้องอาศัยเทคโนโลยีใดเข้ามาเช่ือมรอยต่อระหว่างโลกของความ จรงิ และโลกเสมอื น และเทคโนโลยนี ั้นทางานอยา่ งไร ให้อธบิ ายมาพอสงั เขป 3. ให้นักศึกษายกตัวอย่างการประยุกต์ใช้เทคโนโลยี Metaverse มา 1 ตัวอย่าง พร้อม อธิบายว่านาไปใชง้ านในดา้ นใด และมปี ระยุกตใ์ ช้อย่างไร 4. จงวเิ คราะห์ประโยชน์จากการใช้เทคโนโลยี Metaverse พรอ้ มอธบิ ายว่ามปี ระโยชน์อยา่ งไร 5. จงวิเคราะห์ผลกระทบจากการใช้เทคโนโลยี Metaverse พร้อมอธิบายว่าเกิดผลกระทบ อยา่ งไร 6. นักศึกษาคดิ วา่ เทคโนโลยี Metaverse มีความสมั พนั ธก์ ับสกุลเงนิ ดจิ ิทัล (Cryptocurrency) อยา่ งไร ให้สรุปความสมั พันธม์ าพอสงั เขป

เอกสารอ้างอิง กรุงเทพธุรกิจออนไลน์. (มกราคม 2565). 6 อาชีพเกิดใหม่จากโลก Metaverse สกิลไหนทาเงนิ จากที่นี่ ได้บ้าง? สืบค้นเม่ือวันท่ี 18 พฤศจิกายน 2565, จาก https://www.bangkokbiznews.com/ business/979589 โต๊ะข่าวไอที ดิจิทัล. (17 ตุลาคม 2564). AIS ปลุกเทรนด์ \"Metaverse\" คว้า \"น้องไอรีน\" เวอร์ช่วล แบรนด์แอมบาสเดอร์ คนแรก. สืบค้นเม่ือวันที่ 18 พฤศจิกายน 2564, จาก https://www. bangkokbiznews.com/tech/966296 ถนัดกิจ จันกิเสน. (3 พฤศจิกายน 2564). Nike เตรียมบุก Metaverse! หลังยื่นจดเครื่องหมายการค้า เปิดรับนักออกแบบใหม่ เพ่ือขายรองเท้าผ้าใบและเครื่องแต่งกายใน ‘โลกเสมือนจริง’. สืบค้น เมอ่ื วันท่ี 18 พฤศจกิ ายน 2564, จาก The Standard: https://thestandard.co/nike-metaverse/ แท่ง แซ่ล้ิม. (4 พฤศจิกายน 2564). โลกเสมือน Metaverse ของ Microsoft กาลังมา! เน้นไปท่ี ซอฟต์แวร์ระดับองค์กรก่อน เร่ิมต้นด้วย PowerPoint และ Excel. สืบค้นเม่ือวันท่ี 18 พฤศจกิ ายน 2564, จาก https://thestandard.co/metaverse-microsoft/ ไทยรฐั ออนไลน.์ (2564). เปดิ ทีม่ า \"Metaverse\" คืออะไร สาคญั อยา่ งไรกับโลกอนาคต?. สบื คน้ เม่อื วันท่ี 29 พฤศจกิ ายน 2564, จากhttps://www.thairath.co.th/lifestyle/tech/2230534 ผู้จัดการออนไลน์. (11 พฤศจิกายน 2564). Bitazza ประกาศจับมือ GuildFi เปิดตัว Freedom Guild พร้อมพาคนไทยวาร์ปสู่โลก Metaverse. สืบค้นเมื่อวันท่ี 13 พฤศจิกายน 2564, จาก https://mgronline.com/stockmarket/detail/9640000112136 ------- . (5 พฤศจิกายน 2564). Perx จับมือสยามพวิ รรธน์ พาห้างไทยพร้อมขึ้น metaverse. สืบค้นเมื่อ วนั ท่ี 13 พฤศจกิ ายน 2564, จาก https://mgronline.com/cyberbiz/detail/9640000109646 วโี อเอไทย. (2564). เจาะลึกแบรนดงิ้ ใหม่ของเฟสบคุ๊ : “เมตาเวิร์ส” (Metaverse) คืออะไร?. สืบค้นเมื่อ วันที่ 29 พฤศจิกายน 2564, จาก https://www.voathai.com/a/what-metaverse-how- will-it-work-explainer/6297369.html เว็บไซต์ประชาชาติธุรกิจออนไลน์. (2564). Metaverse Economy โอกาสทางเศรษฐกิจโลกจริง- โลกเสมือน. สืบค้นเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2564, จาก https://www.prachachat.net/columns/ news-801147 เว็บไซต์ PPTVHD36. (2564). Metaverse ส่งผลกระทบอะไรกับสุขภาพของเราหรือเปล่า?. สืบค้นเม่ือ 20 พฤศจกิ ายน 2564, จาก https://www.pptvhd36.com/news/สุขภาพ/160632 เว็บไซต์ techscapeadmin. (พฤศจิกายน 2564). 9 อาชีพเกิดใหม่ใน Metaverse. สืบค้นเม่ือวันท่ี 18 พฤศจิกายน 2565, จาก https://techscape.co.th/9-อาชีพเกดิ ใหม่ใน-metaverse ศูนย์วิจัยกสิกรไทย (KResearch). (2564). ทาไม Metaverse จะเป็นอีกหน่ึงโอกาส สร้างรายได้แหล่ง ใหม่ให้ธุรกิจ?. สืบค้นเม่ือ 15 พฤศจิกายน 2564, จาก https://brandinside.asia/ what-is-opportunity-in-mataverse-for-business/

145 สานักข่าว The Associated Press. (3 พฤศจิกายน 2564). เจาะลึกแบรนด้ิงใหม่ของเฟสบุ๊ค: “เมตาเวิร์ส” (Metaverse) คืออะไร?. สืบค้นเมื่อวันท่ี 13 พฤศจิกายน 2564, จากhttps://www. voathai.com/a/what-metaverse-how-will-it-work-explainer/6297369.html ไอที 24 ชั่วโมง. (2564). โลก Metaverse คืออะไร เมตะเวิร์ส คือชีวิตแบบใหม่ใกล้ตัว. สืบค้นเมื่อวันท่ี 29 พฤศจิกายน 2564, จาก https://www.it24hrs.com/2021/what-is-metaverse-how- to-connect-new-world-metaverse BBC NEWS. (2021, November 3). Microsoft Teams adds 3D avatars as it lays out metaverse ambitions.). Retrieved 23 November, 2021 from: https://www.bbc.com/news/technology- 59149649 Metaverse Thailand. (พฤศจิกายน 2564). WHAT IS METAVERSETHAILAND.IO?. สืบค้นเม่ือวันท่ี 24 พฤศจกิ ายน 2564, จาก https://web.metaversethailand.io/what-is-metaversethailand-io/ Nittaya L. (17 พฤศจิกายน 2564). เข้าใกล้ Metaverse ไปอีกขั้น! Meta เผยโฉมถุงมือให้สัมผัสเสมือนจริง. สืบค้นเม่ือวันท่ี 24 พฤศจิกายน 2564, จาก https://www.adpt.news/2021/11/17/meta- gloves-prototype/ prakai. (5 พฤศจิกายน 2564). (สรุป) มูฟเมนต์ใหม่ Tinder กับแนวคิดสู่โลก Metaverse ออกเดต เสมือนจริงด้วยร่างอวตาร. ?. สืบค้นเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2564, จาก https://www. marketingoops. com/ news/ brand- move/ match- group- details- plans- for- a- dating- metaverse-tinder/



บรรณานกุ รม ภาษาไทย กรุงเทพธุรกิจออนไลน์. (มกราคม 2565). 6 อาชีพเกิดใหม่จากโลก Metaverse สกิลไหนทาเงนิ จากที่น่ี ได้บ้าง? สืบค้นเมื่อวันท่ี 18 พฤศจิกายน 2565, จาก https://www.bangkokbiznews.com/ business/979589 กองทนุ พฒั นาสอื่ ปลอดภัยและสร้างสรรค์. (2563). การรเู้ ทา่ ทนั ขา่ วปลอม Fake News EP 2 : รปู แบบข่าวปลอม. สบื คน้ เมอื่ วันท่ี 30 มกราคม 2564, จาก https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=iSI2U8YDw3Q กองบังคับการปราบปรามการกระทาความผิดเก่ียวกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยี. (22 มีนาคม 2562). ความรบั ผิดชอบและมารยาทในการใช้สอื่ สงั คมออนไลน์. สืบคน้ เม่อื 28 มกราคม 2564, จาก https://tcsd.go.th/ความรับผดิ ชอบและมารยาท/ ------- . (2562). การกลนั่ แกล้งทางอนิ เทอรเ์ น็ต. สืบค้นเม่อื 31 มกราคม 2564, จาก https://tcsd.go.th/ การกล่ันแกล้งทาง ------- . (2562). วิธีการใช้ส่ือโซเชียลมีเดียอย่างชาญฉลาด. สืบค้นเม่ือ 30 มกราคม 2564, จาก https://tcsd.go.th/วิธกี ารใชส้ อื่ โซเชียลม/ ------- . (2562). 4 ส่ิงท่ีคุณไม่ควรโพสต์บนโลกออนไลน์. สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2564, จาก https://tcsd.go.th/4-สิง่ ท่คี ณุ ไม่ควรโพสต์บ/ กองบังคับการอานวยการ สานักงานเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร. (2563). ทาอย่างไร? เ ม่ื อ Social media ข อ ง คุ ณ โ ด น Hack. สื บ ค้ น เ ม่ื อ 3 1 ม ก ร า ค ม 2 5 6 4 , จ า ก https://ictgeneral.police.go.th/?p=479 กองเฝ้าระวังทางวัฒนธรรม. (28 มิถุนายน 2559). ป้ายโฆษณาลามกอนาจาร ผิดอาญา มีโทษปรับ. สืบค้นเม่ือวันท่ี 31 กรกฎาคม 2564, จาก https://www.m-culture.go.th/surveillance/ ewt_news.php?nid=1273&filename=index คมชัดลึก ออนไลน์. (2559). 8 ทักษะ‘ความฉลาดทางดิจิตอล’รับมือภัย\"โลกไซเบอร์\". สืบค้นเม่ือ 1 กุมภาพันธ์ 2564, จาก https://www.komchadluek.net/news/edu-health/249822 คุณกาลังละเมิดสิทธิส่วนบุคคลของผู้อ่ืน โดยไม่รู้ตัว อยู่หรือไม่ ? (ม.ป.ป.). สืบค้นเม่ือ 31 มกราคม 2564, จาก True ปลูกปัญญา: http://www.trueplookpanya.com/new/cms_detail/ general_knowledge/26301 ฉัตร์ชัย นกดี. (9 มกราคม 2563). “เด็กไทย” รู้เท่าทัน ป้องกันภัยจากส่ือออนไลน์. สืบค้นเม่ือ 30 มกราคม 2564, จาก https://www.thaihealth.or.th/Content/50986-“เด็กไทย”%20 รูเ้ ท่าทัน%20ป้องกันภยั จากส่อื ออนไลน.์ html ฉัตรพงศ์ ชูแสงนิล. (2563). แนวคิดเชิงคานวณ. สืบค้นเม่ือ 12 มีนาคม 2564, จาก https://www.scimath.org/lesson-technology/item/10560-2019-08-28-02-43-20 เฉลิมพล ก๊กเกียรติกุล และธัญญนนทณัฐ ด่านไพบูลย์. (2561). ข่าวลวง: ปัญหาและความท้าทาย. วารสารวิชาการ กสทช ประจาปี 2561. 174-192.

148 ดวงพร วิริยา. (2562). Creative Commons ลิขสิทธทิ์ างผลงาน ใช้แบบไหนถึงถูกต้อง. เรียกใชเ้ มื่อ 24 กรกฎาคม 2564 จาก https://creativetalklive.com/creative-commons-license/ โต๊ะข่าวไอที ดิจิทัล. (17 ตุลาคม 2564). AIS ปลุกเทรนด์ \"Metaverse\" คว้า \"น้องไอรีน\" เวอร์ช่วล แบรนด์แอมบาสเดอร์ คนแรก. สืบค้นเมื่อวันท่ี 18 พฤศจิกายน 2564, จาก https://www. bangkokbiznews.com/tech/966296 ถนัดกิจ จันกิเสน. (3 พฤศจิกายน 2564). Nike เตรียมบุก Metaverse! หลังย่ืนจดเคร่ืองหมายการค้า เปิดรับนักออกแบบใหม่ เพื่อขายรองเท้าผ้าใบและเครื่องแต่งกายใน ‘โลกเสมือนจริง’. สืบค้น เมือ่ วนั ที่ 18 พฤศจกิ ายน 2564, จาก The Standard: https://thestandard.co/nike-metaverse/ ทรงยศ สกุลยา. (2563). สถานการณ์ทางคณิตศาสตร์กับแนวคิดเชิงคานวณ. นิตยสาร สสวท, 48(225), หนา้ 18-26. แท่ง แซ่ลิ้ม. (4 พฤศจิกายน 2564). โลกเสมือน Metaverse ของ Microsoft กาลังมา! เน้นไปท่ี ซอฟต์แวร์ระดับองค์กรก่อน เร่ิมต้นด้วย PowerPoint และ Excel. สืบค้นเมื่อวันที่ 18 พฤศจกิ ายน 2564, จาก https://thestandard.co/metaverse-microsoft/ ไทยรัฐออนไลน์. (2559). รู้ทัน 3 วธิ ีโจรออนไลน์ใช้แฮกเฟซบุ๊ก. สืบค้นเมื่อ 1 กุมภาพันธ์ 2564, จาก https://www.thairath.co.th/content/789322?cx_testId=0&cx_testVariant=cx_0& cx_artPos=1&cx_rec_section=news&cx_rec_topic=crime#cxrecs_s ------- . (2564). เปิดที่มา \"Metaverse\" คืออะไร สาคัญอย่างไรกับโลกอนาคต?. สืบค้นเม่ือวันที่ 29 พฤศจิกายน 2564, จากhttps://www.thairath.co.th/lifestyle/tech/2230534 ธนชาติ นุ่มนนท์. (2562). ทักษะดิจิทัลเพื่อการทางาน และการใช้ชีวิตในปัจจุบัน. สืบค้นเม่ือ 31 มกราคม 2564, จาก https://www.bangkokbiznews.com/blog/detail/647662 ธนาคารกรุงเทพ. (2564). โมบายแบงก์กงิ้ จากธนาคารกรุงเทพ. สบื ค้นเมอ่ื 9 มีนาคม 2564, เข้าถึงได้ จาก https://krungthai.com/th/content/personal/krungthai-next ธนาคารกรุงไทย. (2564). Krungthai NEXT. สืบค้นเม่ือ 9 มีนาคม 2564, เข้าถึงได้จาก https://krungthai.com/th/content/personal/krungthai-next. ธนาคารกรุงศรีอยุธยา จากัด (มหาชน). (2564). 6 ข้อคิดเพื่อการใช้ธนาคารออนไลน์ให้ปลอดภัย. สืบค้นเม่ือ 31 มกราคม 2564, จาก https://www.krungsri.com/th/plearn-plearn/six- ideas-online-banking-secure ธนาคารแหง่ ประเทศไทย. (2564). ก้าวทันระบบการชาระเงนิ ทางอิเลก็ ทรอนิกส์. สืบค้นเมื่อ 1 มีนาคม 2564, เข้าถงึ ไดจ้ าก https://www.bot.or.th/Thai/Segmentation/Student/setthatat/ Doclib_presenttraining2013/กา้ วทันระบบการชาระเงินอเิ ล็กทรอนกิ ส.์ pdf ------- . (2562). ภาพรวม Fintech กับระบบการเงินของไทย. สืบค้นเม่ือวันท่ี 14 มีนาคม 2564, จาก https://www.bot.or.th/Thai/BOTMagazine/Pages/256203 CoverStory.aspx ธาดา รัชกิจ. (3 กรกฎาคม 2562). กระบวนการคิดเชิงออกแบบ (Design Thinking) เคร่ืองมือสาคัญ ของการสร้างความสาเรจ็ ให้องค์กร. สบื คน้ เมื่อ 5 กันยายน 2563, จาก https://th.hrnote.asia/ orgdevelopment/190702-design-thinking.

149 ธติ ิพล เทียมจนั ทร์. (2562). เทคโนโลยสี ารสนเทศและการสือ่ สารหายไปไหนทาไมเหลอื แต่ “ดิจิทัล”. สบื คน้ เมอื่ 30 มกราคม 2564, จาก https://www.bangkokbangkok.net/ict-to-digital. ธีรพัฒน์ อังศุชวาล. (13 มีนาคม 2554). ความเป็นส่ือสังคม (Social Media) กับมาตรฐานและ จรรยาบรรณ. สืบค้นเม่ือ 30 มกราคม 2564, จาก http://publiclaw.net/publaw/ view.aspx?id=1564 ธีรศานต์ สหัสสพาศน์. (2561). Cyberbullying การกล่ันแกล้งทางไซเบอร์. สืบค้นเมื่อ 31 มกราคม 2564, จาก https://www.prachachat.net/columns/news-229510 บริษัท G-Able. (2563). FinTech ความท้าทายโลกบริการทางการเงินยุคใหม่. สืบค้นเม่ือ 1 มีนาคม 2564, เขา้ ถงึ ไดจ้ าก https://www.g-able.com/digital-review/fintech ------- . (2563). Mobile Banking ใช้อย่างไรให้ปลอดภัย. สืบค้นเมื่อ 1 กุมภาพันธ์ 2564, จาก https: / / www. g- able. com/ digital- review/ digital- transformation/ cybersecurity/ mobile-banking-ใชใ้ ห้ปลอดภัย บริษัท โทรคมนาคมแห่งชาติ จากัด (มหาชน). (2562). ระวังตวั ยังไง? ไมใ่ ห้โดนแฮกบัญชีโซเชยี ล แถม วิธีแก้เม่ือโดนแฮก. สืบค้นเม่ือ 31 มกราคม 2564, จาก https://www.catcyfence.com/ it-security/article/secure-your-social-media-account บริษัท เพียร์ พาวเวอร์ แพลตฟอร์ม จากัด. (2562). ฟินเทค (Fintech) เทคโนโลยีทางการเงิน. สืบค้นเมื่อ 14 มีนาคม 2564, จาก https://www.peerpower.co.th/blog/investor/ invest/ fintech-technology/ บริษัท ฟินโนมีนา จากัด. (2560). Fintech คืออะไร. สืบค้นเม่ือ 14 มีนาคม 2564, จาก https://www.finnomena.com/fundtalk/what-is-fintech/ ประพันธ์ศริ ิ สเุ ลารจั . (2556). การพัฒนาการคิด. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ หจก. 9119 เทคนิคพริน้ ตง้ิ . ปราวีณยา สุวรรณณัฐโชติ. (2561). วัคซีนคุ้มภัยคนยุคดิจิทัล ประเด็นจริยธรรมและข้อควรรู้ทาง กฎหมาย. กรุงเทพฯ : ศูนย์ส่งเสริมการพัฒนานวัตกรรม ตาราและเอกสารทางวิชาการ คณะ ครุศาสตร์ จฬุ าลงกรณ์มหาวิทยาลยั . ผู้จัดการออนไลน์. (11 พฤศจิกายน 2564). Bitazza ประกาศจับมือ GuildFi เปิดตัว Freedom Guild พร้อมพาคนไทยวาร์ปสู่โลก Metaverse. สืบค้นเมื่อวันท่ี 13 พฤศจิกายน 2564, จาก https://mgronline.com/stockmarket/detail/9640000112136 ------- . (5 พฤศจิกายน 2564). Perx จบั มอื สยามพวิ รรธน์ พาหา้ งไทยพร้อมขนึ้ metaverse. สบื ค้นเม่ือ วนั ท่ี 13 พฤศจกิ ายน 2564, จาก https://mgronline.com/cyberbiz/detail/9640000109646 ฝ่ายเทคโนโลยีสารสนเทศ บก.อก.บช.ส. (5 พฤษภาคม 2563). สรุป 13 ข้อ สาระสาคัญจาง่ายๆ พ.ร.บ.คอมพวิ เตอร์ 60. สืบคน้ เมื่อ 31 มกราคม 2564, จาก http://www.sbpolice.go.th/ news/สรปุ 13ขอ้ สาระสาคญั จางา่ ยๆพ.ร.บ.คอมพิวเตอร6์ 0_189.html พัชรินทร์ ทิตะยา. (2562). การพัฒนาความสามารถการแก้โจทย์ปัญหาทางคณิตศาสตร์โดยใช้ กระบวนการแก้ปัญหาของโพลยาร่วมกับการเรียนรู้แบบร่วมมือ TAI ของนักเรียนชั้น ประถมศึกษาปีที่ 6. ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาหลักสูตรและการสอน วิทยาลัยครุ ศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรุ กิจบณั ฑิตย์.

150 ภัทรพล พรหมมัญ. (2561). การคิดเชิงคานวณ (Computational Thinking). ครุสารธนบุรี, 6(11), หน้า 24-25. มหาวิทยาลัยมหดิ ล. (2559). จริยธรรมในการใช้เทคโนโลยสี ารสนเทศ. สืบคน้ เมื่อ 31 มกราคม 2564, จาก https://sites.google.com/ska1.go.th/digitalliteracy/บทเรียนออนไลน์/1-สิทธิ และความรับผดิ ชอบ มูลนิธิยุวพัฒน์. (2562). การกลั่นแกล้ง (Bullying) ความรุนแรงในสังคม. สืบค้นเม่ือ 31 มกราคม 2564, จาก https://www.yuvabadhanafoundation.org/th/ข่าวสาร/บทความท่ัวไป/ การกลั่นแกลง้ -bullying-วยั รนุ่ รายการ iT24Hrs. (2561). 10 วิธีใช้ Social Network อย่างปลอดภัย. สืบค้นเม่ือวันท่ี 30 มกราคม 2564, จาก https://www.youtube.com/watch?v=BOUQD0GZGd8 ------- . (2563). 5 วธิ ีตรวจสอบขา่ วปลอม Fake News | DGTH. สบื ค้นเม่อื 30 มกราคม 2564, จาก https://www.youtube.com/watch?v=p-PtKBqXKZI ------- . (2563). 5 ส่ิงที่ห้ามโพสต์ลง Social Network เดี๋ยวภัยมา. สืบค้นเม่ือ 30 มกราคม 2564, จาก https://www.youtube.com/watch?v=37kqBuqokcU วรพจน์ วงศ์กิจรุ่งเรือง. ( 2561). คู่มือพลเมืองดิจิทัล. กรุงเทพฯ: สานักงานส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัล กระทรวงดิจิทลั เพ่ือเศรษฐกิจและสงั คม. วัชรากร ร่วมรักษ์. (2559). Fintech กับบทบาทสถาบันการเงินในยุค digital. สืบค้นเม่ือ 1 มีนาคม 2564, เข้าถึงได้จาก https://www.gsbresearch.or.th/wp-content/uploads/2016/07/ 3IN_hotissue_fintech_detail.pdf วิธีการใช้แอปธนาคารออนไลน์ให้ปลอดภัย ไม่ถูกแฮกขโมยเงิน. (2561). สืบค้นเม่ือ 1 กุมภาพันธ์ 2564, จาก https://www.wynnsoft-solution.com/บทความ/How_to_use_online_ banking_security_app-not_to_steal_money วีโอเอไทย. (2564). เจาะลึกแบรนดิง้ ใหม่ของเฟสบคุ๊ : “เมตาเวิร์ส” (Metaverse) คอื อะไร?. สืบค้นเม่ือ วันที่ 29 พฤศจิกายน 2564, จาก https://www.voathai.com/a/what-metaverse-how- will-it-work-explainer/6297369.html เว็บไซต์ Kids Code Online. (2563). ข้ันตอนการแก้ปัญหา. สืบค้นเมื่อ 10 มีนาคม 2564, จาก https://kids-code-online.com/2020/03/21/ขัน้ ตอนการแก้ปัญหา เว็บไซต์ PPTVHD36. (2564). Metaverse ส่งผลกระทบอะไรกับสุขภาพของเราหรือเปล่า?. สืบค้นเมื่อ 20 พฤศจกิ ายน 2564, จาก https://www.pptvhd36.com/news/สขุ ภาพ/160632 เว็บไซต์ rainmaker (doyoumind). (2564). เมื่อประเภท Fake News มีความซับซ้อนมากกว่าที่คิด ชวนเข้าใจความผิดปกติของข้อมูลข่าวสารทุกประเภทก่อนเสพส่ือ. สืบค้นเมื่อ วันท่ี 16 พฤศจกิ ายน 2565. จาก https://www.rainmaker.in.th/fake-news-information-disorder. เว็บไซต์ techscapeadmin. (พฤศจิกายน 2564). 9 อาชีพเกิดใหม่ใน Metaverse. สืบค้นเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2565, จาก https://techscape.co.th/9-อาชพี เกดิ ใหม่ใน-metaverse

151 เว็บไซต์ประชาชาติธุรกิจออนไลน์. (2564). Metaverse Economy โอกาสทางเศรษฐกิจโลกจริง- โลกเสมือน. สืบค้นเม่ือ 15 พฤศจิกายน 2564, จาก https://www.prachachat.net/columns/ news-801147 ศศิมา สุขสว่าง. (ม.ป.ป.). 5 ข้ันตอนการตัดสินใจที่ดี (Decision Making). สืบค้นเม่ือ 11 สิงหาคม 2563, จาก https://www.sasimasuk.com/17026107/5-ขั้นตอนการตัดสินใจที่ดี- decision-making ศิริกร เอ้ือไพจิตร. (8 กรกฎาคม 2562). รอยเท้าดิจิทัล : ฝ่ายบุคคลเตือน ตัวตนและความคิดเห็นใน โลกออนไลนม์ ีผลตอ่ การสมคั รงาน. สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2564, จาก https://www.bbc.com/ thai/thailand-48902824 ศูนย์ช่วยเหลือเฟซบ๊กุ . (2564). เคล็ดลับในการสังเกตข่าวปลอม. สืบค้นเม่ือ 30 มกราคม 2564, จาก https://th-th.facebook.com/help/188118808357379 ------- . (2564). รักษาความปลอดภัยของบัญชีผู้ใช้ของคุณ. สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2564, จาก https://th-th.facebook.com/help/188118808357379 ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม ประเทศไทย. (2563). ข่าวปลอม. สืบค้นเม่ือวันท่ี 3 กรกฎาคม 2564, จาก https://www.antifakenewscenter.com/ ศูนย์เทคโนโลยสี ารสนเทศและการสอื่ สาร กระทรวงการอุดมศกึ ษา วทิ ยาศาสตร์ วิจยั และนวัตกรรม. (มปป.). Big Data?. Retrieved from: https://www.ops.go.th/main/index.php/knowledge -base/article-pr/657-big-data ------- . (มปป.). เทคโนโลยีโลกเสมือน VR/AR/MR. Retrieved from: https://www.ops.go.th/ main/index.php/knowledge-base/article-pr/675-interface-technology-vr-ar-mr ------- . (2563). ทักษะดิจิทัล ก้าวสู่พลเมืองในศตวรรษท่ี 21. สืบค้นเมื่อ 1 กุมภาพันธ์ 2564, จาก https://www.ops.go.th/main/index.php/knowledge-base/article-pr/1355-goto- citizens21st ศูนย์เรียนรู้สุขภาวะ สานักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส). (2562). อย่าตกหลุม โซเชียลมีเดีย. สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2564, จาก https://dol.thaihealth.or.th/Media/ Index/1a5f53d6-2c9a-e811-80e7-00155d93ef05# ศูนย์วิจัยกฎหมายและการพัฒนา คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (กันยายน 2561). แนว ปฏิบตั ิเกี่ยวกับการค้มุ ครองสว่ นบคุ คล. สืบคน้ เม่ือ 30 มกราคม 2564, จาก https://www.law. chula.ac.th/wp-content/uploads/2019/06/tdpg.pdf ศูนย์วิจัยกสิกรไทย (KResearch). (2564). ทาไม Metaverse จะเป็นอีกหน่ึงโอกาส สร้างรายได้แหล่ง ใหม่ให้ธุรกิจ?. สืบค้นเม่ือ 15 พฤศจิกายน 2564, จาก https://brandinside.asia/what-is- opportunity-in-mataverse-for-business/ ศนู ย์ศึกษายุทธศาสตร์ สถาบนั วชิ าการปอ้ งกันประเทศ. (2559). ขา่ วปลอม มหันตภัยร้ายจาก Social Network. เอกสารวเิ คราะห์สถานการณ์ยุทธศาสตรแ์ ละความมั่นคง. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2553). เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร. กรุงเทพฯ: สถาบันฯ.

152 สรานนท์ อนิ ทนนท์. (2563). รู้เท่าทันขา่ ว (New Literacy). ปทุมธานี : วอล์ค ออน คลาวด.์ สรปุ PDPA คอื อะไร ฉบบั เขา้ ใจง่าย พรอ้ มแนะแนว. (15 กุมภาพันธ์ 2564). เรยี กใช้เมอ่ื 17 สิงหาคม 2564 จาก https://pdpa.pro/blogs/in-summary-what-is-pdpa สานักข่าว The Associated Press. (3 พฤศจิกายน 2564). เจาะลึกแบรนดิ้งใหม่ของเฟสบุ๊ค: “เมตาเวิร์ส” (Metaverse) คืออะไร?. สืบค้นเมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 2564, จากhttps://www. voathai.com/a/what-metaverse-how-will-it-work-explainer/6297369.html สานักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน. (2560). ทาไมต้องพัฒนาทักษะความเข้าใจและการใช้ เทคโนโลยีดิจิทัล. สืบค้นเมื่อ 31 มกราคม 2564, จาก https://www.ocsc.go.th/DLProject/ mean-dlp. สานักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน. (2561). Infographics Digital Literacy. สืบค้นเม่ือ 11 มีนาคม 2564, จาก https://www.ocsc.go.th/sites/default/files/info_9_thaksa.png สานักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพ่ือเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและ สังคม. (2564). การใช้สังคมออนไลน์ให้ปลอดภัยเพียงตระหนกก่อนใช้. สืบค้นเม่ือ 11 มีนาคม 2564, จาก https://www.dlbaseline.org/explore?lightbox=dataItem-jz3mnohh4 ------- . (2562). กรอบสมรรถนะด้านดิจิทัลสาหรับพลเมืองไทย. สืบค้นเมื่อ 9 มีนาคม 2564, จาก https://www.dlbaseline.org. ------- . (2562). สรุปผลการสารวจข้อมูลสถานภาพการรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2562. กรงุ เทพ: กระทรวงดิจิทัลเพอื่ เศรษฐกิจและสงั คม. ------- . (2562). หลักสูตรการเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) สาหรับพลเมืองไทย. สืบค้นเมื่อ 9 มีนาคม 2564, จาก https://www.dlbaseline.org/explore. สานักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2561). เช็ก ชัวร์ แชร์. สืบค้นเมื่อวันท่ี 3 กรกฎาคม 2564, จาก https://sure.oryor.com สานักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2562). Fake News ลวงให้เชื่อ หลอกให้แชร์. สืบค้น เมอื่ 11 มนี าคม 2564, จาก https://www.etda.or.th/th/Useful-Resource/knowledge -sharing/articles/IFBL/FakeNews.aspx สานักงานส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัล กระทรวงดิจิทัลเพ่ือเศรษฐกิจและสังคม. (2561). ความปลอดภัย แห่งศตวรรษที่ 21. สืบค้นเมื่อ 28 มกราคม 2564, จาก https://thaidigizen.com/digital- citizenship/ch3-online-safety-and-privacy/ สานักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต. (2562). บริการ Application. สืบคน้ เมอื่ 11 มีนาคม 2564, จาก https://arit.dusit.ac.th/2019/application.html. ------- . (2563). คู่มือการจัดการเรียนการการสอนออนไลน์ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต. กรุงเทพฯ : ศูนยบ์ รกิ ารสื่อและสง่ิ พมิ พ์กราฟฟคิ ไซท์ มหาวทิ ยาลยั สวนดุสติ . ------- . (2564). คู่มือการเรียนรู้เทคโนโลยีดิจิทัล มหาวิทยาลัยสวนดุสิตกรุงเทพฯ : ศูนย์บริการสื่อ และส่งิ พมิ พก์ ราฟฟิคไซท์ มหาวทิ ยาลัยสวนดุสิต. สิทธิและความรับผิดชอบแห่งศตวรรษที่ 21. (ม.ป.ป.). สืบค้นเม่ือ 31 มกราคม 2564, จาก https://thaidigizen.com/digital-citizenship/ch4-digital-rights-and-responsibilities

153 ไอที 24 ชั่วโมง. (2564). โลก Metaverse คืออะไร เมตะเวิร์ส คือชีวิตแบบใหม่ใกล้ตัว. สืบค้นเมื่อวนั ท่ี 29 พฤศจิกายน 2564, จาก https://www.it24hrs.com/2021/what-is-metaverse-how- to-connect-new-world-metaverse Influencer. (2563). Cyberbullying การกลั่นแกล้งบนโลกออนไลน์มีก่ีประเภท อะไรบ้าง?. สืบค้น เม่ือ 15 มีนาคม 2564, จาก https://medium.com/influencerth/cyberbullying-การ กล่ันแกล้งบนโลกออนไลน์มีก่ีประเภท-อะไรบา้ ง-e26b4f946e85 LadyBee. (3 มิถุนายน 2563). คิดอย่าง Design Thinking สร้างโอกาสอยู่รอดในยุค Digital Disruption. สืบค้นเมื่อ 5 มีนาคม 2564, จาก https://www.thumbsup.in.th/design- thinking-digital-disruption. Metaverse Thailand. (พฤศจิกายน 2564). WHAT IS METAVERSETHAILAND.IO?. สืบค้นเม่ือวันที่ 24 พฤศจิกายน 2564, จาก https://web.metaversethailand.io/what-is-metaversethailand-io/ Nittaya L. (17 พฤศจิกายน 2564). เข้าใกล้ Metaverse ไปอกี ข้ัน! Meta เผยโฉมถุงมือให้สัมผัสเสมือนจริง. สืบค้นเม่ือวันที่ 24 พฤศจิกายน 2564, จาก https://www.adpt.news/2021/11/17/meta- gloves-prototype/ Nuch. (20 มิถุนายน 2562). สรุป พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์: กรณีศึกษาและเน้ือหา 13 เร่ืองท่ีชาวเน็ตต้องรู้. สืบคน้ เมอ่ื 31 มกราคม 2564, จาก https://contentshifu.com/blog/computer-law#1 Phichitra Phetparee. (2562). พลเมืองดิจิทัล (Digital Citizenship). สืบค้นเม่ือ 31 มกราคม 2564, จาก https://www.thaihealth.or.th/Content/48161-พลเมอื งดจิ ทิ ลั .html prakai. (5 พฤศจิกายน 2564). (สรุป) มูฟเมนต์ใหม่ Tinder กับแนวคิดสู่โลก Metaverse ออกเดต เสมือนจริงด้วยร่างอวตาร. ?. สืบค้นเมื่อวันท่ี 18 พฤศจิกายน 2564, จาก https://www. marketingoops. com/ news/ brand- move/ match- group- details- plans- for- a- dating- metaverse-tinder/ SalaryInvestment. (2561). รวมสุดยอด 10 แอปหุ้น ผู้ช่วยนักลงทุน…ของมันต้องมี!. สืบค้นเมื่อ 1 มนี าคม 2564, เขา้ ถงึ ไดจ้ าก https://salaryinvestor.com/trend/10-invest-app/ ภาษาต่างประเทศ BBC NEWS. (2021, November 3). Microsoft Teams adds 3D avatars as it lays out metaverse ambitions.). Retrieved 23 November, 2021 from: https://www.bbc.com/news/technology- 59149649 Claire W. & Hossein D. (2018). MODULE 2 Thinking about ‘information disorder’: formats of misinformation, disinformation, and mal-information: Journalism, ‘Fake News’& Disinformation. UNESCO. 2018. Retrieved 16 November, 2022 from: https://en.unesco. org/sites/default/files/f._jfnd_handbook_module_2.pdf DataReportal. (2021). Digital 2021 October Global Statshot Report. Retrieved 28 November, 2021 from: https://datareportal.com/reports/digital-2021-october-global-statshot De Bono, E. (1976). Teaching thinking. London: Temple Smith.

154 Gillis, A. S. (2020, February). Internet of things (IoT). Retrieved from: https://internetofthing sagenda.techtarget.com/definition/Internet-of-Things-IoT Hasso Plattner Institute of Design. (n.d.). An Introduction to Design Thinking Process Guide. Retrieved from: http://web.stanford.edu/~mshanks/MichaelShanks/files/509554.pdf Lazer, D. M. J., Buam, M. A., Benkler, Y., Berinsky, A. J., Greenhill, K. M., Menczer, F., Zittrian, J. L. (2018). The Science of Fake News. Science Magazine, 359(6380), pp. 1094-1096. Ranger S. ( 2 0 1 8 , December 1 3 ) . What is cloud computing? Everything you need to know about the cloud explained?. Retrieved from: https://www.zdnet.com/ article/what-is-cloud-computing-everything-you-need-to-know-about-the-cloud The Department of Education and Training, State Government of Victoria, Australia. (2019). Teach with digital technologies. Retrieved 31 January, 2021 from: https://www. education.vic.gov.au/school/teachers/teachingresources/digital/Pages/teach.aspx United Nation. (1948, December 10). Universal Declaration of Human Rights. Retrieved July 4, 2021, from https://www.un.org/sites/un2.un.org/files/udhr.pdf United Nation. (2014). the charter of human rights and principles for the internet. Retrieved July 4, 2021, from https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Opinion/Communications/ InternetPrinciplesAndRightsCoalition.pdf