Important Announcement
PubHTML5 Scheduled Server Maintenance on (GMT) Sunday, June 26th, 2:00 am - 8:00 am.
PubHTML5 site will be inoperative during the times indicated!

Home Explore ကြယ်စင်များရဲ့မိခင် (လူထုဒေါ်အမာ)

ကြယ်စင်များရဲ့မိခင် (လူထုဒေါ်အမာ)

Published by accmelibrary, 2022-11-15 08:46:48

Description: ကြယ်စင်များရဲ့မိခင် (လူထုဒေါ်အမာ)

Search

Read the Text Version

ygomG ;ygw,?f om;or;D awG aeyxl rJ mS r;D avmiyf xkH uJ cpJ mv;kH awG jyepf k aumuf aeyukH dk a':a':=un+hfy;D owl @dktazrsm;jri&f if b,vf adk ervvJ @dk aw;G yukH zdk w&f wm tveG pf wd rf aumi;f p&mygy?J a':a':[m acwof pf r,yf Ëmv@dk qadk vmuyf gw,?f 'gayrhJ avmu\"uH dk }u}hHuhH cyH gw,?f trsKd ;or;D rsm;[m trsKd ;om;rsm;xuf avmu\"uH dk &iqf idk &f mrmS }uHhckdifw,fqkdwJhpum;ukd =um;zl;ygw,f? pma&;q&mr}uD; a':cifrsdK;cspf[m jyi;f xewf hJ a&m*g&+y;D tyd &f mxvJ aJ eayr,hf tirf wef }uchH idk +fy;D u|eaf wmwf @dkomG ;&if &,pf &mawaG wmif jyeaf jym+y;D {nchf vH udk yf gao;w,?f a':cirf sKd;cspuf tyd &f mxrJ mS vaJ e&i;f avu\"uH dk }u}hHuchH H &iqf idk of vdk vxl ak ':trmuvn;f vr;f av#mu&f i;f avmu\"uH dk }u}hHuchH H &iqf idk af ewm[m t=hHop&my?J touf 80 ausm+fy;D / cxk d w&Syf&SyfwzswfzswfeJ@ ae@pOfoHk;rkdifavmufc&D;ukd vrf;av#mufaewkef;ygyJ? “ig vr;f av#muf &yvf udk vf @dk rjzpbf ;l ? vr;f av#mu&f y&f if igvrJ mS y”J ? toJ vadk jym+y;D vr;f av#murf ysuaf tmif }uKd ;pm;ygw,?f touf 80 ausmpf ma&;q&mr}u;D u wvukd r*Z~ i;f 5 apmiuf 10 avmutf xd a&;Eidk af o;&if igbmjzpvf @dk ra&;Eidk f &rmS vvJ @dk ‘igwum;’ZeJG @J tcH +Jy;D / tvyk uf tem;,+ly;D u|eaf wmpf ma&;z@dk }uKd ;pm; ygw,?f r&ygb;l ? a':a':&@J ZoJG w[dW m tirf wef }u;D rm;ygw,?f a':a':ah r;G ae@udk a':a':ue@fuuG wf hJ =um;u O;D Zi;f O;D ynm O;D aqmi+fy;D EpS pf Of ar;G ae@vyk yf gw,?f u|eaf wmf reS rf eS rf omG ;Eidk cf yhJ gb;l ? u|eaf wmwf @dk rEaW v;omG ; wJh ta&twGufxuf a':a':&efukefvmwJh c&D;ta&twGufu ykdrsm;ygw,f? a':a': &euf ek vf m&if trd wf trd rf mS xri;f pm;yJG vyk +fy;D u|eaf wmwf @dk tm;v;kH e@J qjkHzpzf @dk }uKd;pm;ygw,?f ±yk &f iS rf i;f om;}u;D O;D xeG ;f a0trd xf ri;f pm;yrJG mS awmh owi;f pmq&m O;D 0i;f wiuf æ “u|eaf wmahf r;G whJ tar&@J trnuf vn;f a':trmy?J pmaytaruvnf; a':trmyg? tar raoyge@JOD;/ aemufESpfcg wefaqmifrkef; y=JGunyhf gO;D ”v@dk xajymygw,?f a':a':u t'J wD ek ;f u 75 EpS af vmuf t&,G yf g? “u|erf aemuxf yf EpS of ;kH q,f ae&O;D r,”f v@dk uwjdyKomG ;ygw,?f “u|eaf wmwf @dkrmS tar&adS o;w,vf @dk u|eaf wmwf @dkvdk tb;dk }u;D aygupf av;awuG aºu;a=umEf idk wf m tveG 0f r;f omp&myg? a':a':ajymwthJ widk ;f aemuf xyf EpS of ;kH q,rf u tou&f nS yf gapv@dk æ”? ¡a':a':u o@lom;i,f vckH sncf sujfyKwf 0wwf mudk u|eaf wmuf ‘vr;f o&l vJ ’kd v@kd o;kH vudk wf mukd r}uKd u&f mS ygb;l ?¢ armifpGrf;&nf (9-11-97)? 201

vxl ak ':trm o@dkr[wk f &mpEk pS .f pmayr;D &LS ;weaf qmiwf ck csrf;+idrf; jrerf mph me,Zf i;f e,yf ,wf iG f aqmi;f yg;&iS wf O;D taejzihf trsm;q;kH a&;chJ aom trsKd;om;wO;D udk !e¸ jfyrnqf udk q&mZ0etm; jy&rnjfzp+fy;D trsKd;or;D xYJ um; r=umao;ruD u,G vf eG cf ohJ nhf rEaW v;+rKd@rS owi;f pmq&m pma&;q&mr}u;D vxl ak ':trmtm; &n!f e¸ ;f &rnof m jzpaf yon?f People vxl [k al om a0g[m&EiS hf wzJG uaf c:q=dkuonhf a':trmudk 1915 E0dk ibf m 29 &uwf iG f tz O;D xi/f trd a':pwk @dku rEaW v;+rKd @Y ar;G zmG ;cyhJ gon?f trsdK;orD;ae&Sife,fausmif;/ ABM ausmif;ESifh A[kdtrsdK;om;ausmif;wkd@wGif ynmoi=fum;c+hJy;D 1933 Y 10 we;f atmijfriuf m rEaW v;Oypmaumvyd wf iG f 2 EpS =fum wuaf &mucf &hJ m 1936 cYk &euf ek wf uoU vdk of @dk a&mu&f cdS ohJ n?f wuU okdvfa&mufonfhESpfrSmyif 'kwd,ausmif;om;oydwf}uD;ESifh }uHKawG@+yD; oydwf armS uaf usmi;f otl jzpf yg0icf uhJ m/ baD taemuqf ;kH EpS uf s+y;D aemuf rEaW v;o@dkjyeIf zcijfzpof l ziG vhf pS af om puLU qidk Yf 0iaf &muvf yk uf idk cf hJ on?f ausmif;olb0rSmyif OD;pdefwif (ody`Harmif0) . pmrsm;ukd oabm usEpS +fcKd u&f mrS t;kd a0/ }u;D ymG ;a&;EiS hf bm;rm;*sme,wf @dkY civf 0i;f / jrrOLP trnf w@dkEiS hf a&;om;c+hJy;D / rEaW v;o&l ,d owi;f pmwiG f tce;f quaf zmjfycahJ om tidk ,f m vezf mG ; t*vF yd pf ma&;q&m arm&paf umvp.f Trails In Burma udk ‘jrerf mjynwf iG f ppaf q;cahJ om trt_ ci;f rsm;’[Il bmomjyeqf dk jci;f a=umihf a':trm[k vol rd sm; vmcJhavonf? tif;vsm;taqmifolb0rSmyif }uD;yGm;a&;r*~Zif;t,f'Dwm O;D vES iS hf oud |r;f &nif IH 1939 cwk iG f vuxf yxf rd ;f jrm;c+hJy;D / O;D voS nvf n;f rEaW v; o@dkajymi;f a&@$um }u;D ymG ;a&;r*Z~ i;f tm; quvf uxf wk af 0cyhJ gon?f ,i;f aemuf urmB pp}fu;D twiG ;f uyidk &f mG o@dk ajymi;f a&@$aexikd cf +hJy;D pmayxwk af 0a&; vyk if e;f udk qufvufvkyfukdifcJh=uonf? 202

vlxkowif;pm/ *sme,frsm;ESifh a':trm Tae&mwGif vlxkowif;pm/ *sme,fta=umif; ajymrnfqkdu OD;vS onfvnf;aumif;/ a':trmonfvnf;aumif; yg0if=urnfom jzpfygonf? vxl ok wi;f pm/ *sme,rf sm;onf O;D vES iS hf a':trmwn;f [al om y*k Kd~vEf pS Of ;D w@dk. }udK;yrf;r_jzifh ay:xGufvmjcif;a=umifhjzpfonf? vlxkowif;pm/ *sme,frsm;ESifh vxl ak rmiEf wHS @dkrmS cjJGcm;Ir&aom '*gF;jym;. acgi;f EiS yhf e;f oz,G f &cdS +hJy;D ‚w@dkEpS Of ;D . v@kHvpudk xf wk rf j_zihf jrerf mjyntf xuyf idk ;f t0e;f wiG f vxl tk rnrf mS ar;$ }uKdiyf iG vhf e;f I vmygon?f O;D pmG xwk af 0onrf mS vxl *k sme,jfzpof n?f 1945 ck Zvl idk f 15 &uwf iG f xuG af y:vmaom vxl *k sme,f EpS yf wwf }urd xf wk jf zp+f y;D / vuqf nuf e&f yf *4 vr;f &dS }u;D ymG ;a&;yEkH ydS wf udk rf S ±udk Ef ydS jfze@fcscd jhJci;f jzpof n?f *sme,.f r0l g'EiS hf ywf oufI acgif;pD;Y ‘u|Ekfyfwkd@. *sme,fonf rnfonfh*kd%f;*e/ ygwDwkd@ESifhr# aiG a&;a=u;a&;/ 0g'a&;EiS yhf wof uIf pyvf sO;f jci;f r&?dS u|Eykf wf @dk ,=kHun,f ql onhf twidk ;f worwwf n;f omG ;rnjfzpaf =umi;f ’yg&cdS +hJy;D / rsuEf mS z;kH ye;f csED iS hf ywof uIf vn;f ‘oe;f acgiuf mv vu,G nf Y awmeu}fu;D twiG ;f wiG f rsupf vd nf vr;f rmS ; otl m; vr;f !e¸ vf su&f adS om Guiding Star vr;f !e¸ f =u,wf m&monf t+rJ a&S@aqmifvsuf&Sd.? xkd@twl Armvlxk}uD; vrf;rrSm;&avatmif tjrifrSefjzifh cswD uEf idk &f ef pn;f ±;kH Eidk &f avatmif \"0l =H u,uf ohJ @dkaom vr;f !e¸ =f u,}f u;D onf tvi;f a&mif jze@fjzL;vsu&f +dSy[D al om t\"yd m` ,jfzihf rEaW v;ye;f csD b&iuf av;onf u|Eyfk wf @dk. rsuEf mS z;kH udk a&;qvGJ udk of n’f on[f Il yg&cdS ahJ von?f vxl *k sme,f xwk af 0pu jrerf mjyntf ajctaermS zuqf paf wmvf eS af &; }u;D qiEf +J¸y;D csed jfzpIf wrsLd ;om;v;kH E;dk =um;um trsKd;om;n!D wG af &; jyevf nwf nf aqmuaf eaomumv jzpof n?f Avdk cf sKyaf tmiqf e;f O;D aqmirf j_zihf zqyvtz@JG}u;D onf vwG vf yaf &;twuG f +Awd od #w@dktm; tjyi;f xeqf ;kH wudk yf 0JG iaf ecsed vf n;f jzpyf gon?f o@dk&mwiG f zqyvtz@JGcsKy}fu;D taejzihf ‚[email protected] dk o;D jcm; azmjfyEidk af om pmapmivf n;f r&adS o;acs? ,i;f o@dkaom tajctaeY txujfref rmEidk if tH xuyf idk ;f zqyv0g'jze@fcsad &;rLS ;vn;f jzpof nhf O;D vuS jrerf mjynf t xuyf idk ;f a'orsm;tm; u,dk pf m;jyKum wrsKd;om;v;kH vwG vf yaf &;twuG f vxl *k sm e,frS v_H@aqmfpnf;±Hk;a&;om;cJhavonf? xkdpOfu zqyvtzGJ@csKyf}uD;. tm abmuf dk &euf ek +frKd @rS xwk af 0aom ';D 'wk Ef iS hf *sme,af usmYf trsm;q;kH jriaf w@G&+y;D rEaW v;+rKd @wiG uf m; vxl Yk zw±f &_ avon?f tqydk g *sme,}fu;D 3 apmirf mS pme,Zf i;f oridk ;f wiG f vwG vf yaf &;ye;f widk of @dk 203

rrSdwfrokefcsDwufaeaom zqyvtzGJ@csKyf}uD;. tmabmfrsm;xif[yfum jynof vl xl tk m; totd jrizf iG ahf y;onhf *sme,}fu;D rsm; jzpcf ohJ n?f a':trmonf O;D vES iS thf wl vxl *k sme,Yf O;D p;D vyk uf idk af von?f vuf axmutf ,'f wD mb0EiS hf owi;f wn;f jzwjf ci;f / pmjyijf ci;f EiS hf aqmi;f yg;a&;jci;f rsm;udk vuaf w@Gvyk uf idk cf &hJ m pme,Zf i;f taw@Gt}uKH rsm; &&cdS ahJ von?f touf 30 jynchf +hJyjDzpIf csichf sed Ef id_ ;f qrv_ n;f &&adS e+yjDzp&f m *sme,wf iG f vuaf xmuf t,f 'wD mrS t,'f wD mtjzpof @dk w;dk jri‡ vhf yk uf idk cf ohJ n?f *sme,wf iG f yg&odS nhf owi;f / aqmi;f yg;EiS hf 0wKÎ/ uAsmw@dkrmS vuif i;f jzpaf y:aeaom Eidk if aH &;/ vrl a_ &;/ p;D ymG ;a&; tajymi;f tvrJ sm;udk apih ak &;om;jci;f / tp;dk &r0l g'rsm;udk a0zeaf &;om;jci;f tjyif e,cf s@Jqe@fusiaf &;/ trsKd ;om;vwG af jrmuaf &;twuG f urmB t&y&f yrf S pmrsm;EiS hf ,Ofaus;r_/ tm;upm;/ ody`Hqkdif&m tjzpftysufwkd@tm; xnfhoGif;azmfjycJh&m vxl *k sme,of nf jrerf mjyntf xuyf idk ;f omru wEikd if vH ;kH ys@HE@HSum =oZm&adS om *sme,wf apmijf zpvf mcohJ n?f *sme,fxkwfa0&if; ae@pOfxkwfowif;pmxGuf&Sda&;twGuf OD;vSESifh a':trmw@dkonf ,ciuf xuf v@kHvpudk f vyk uf idk cf &hJ m 1946 {+yD 19 &uwf iG f ‘vxl yk *k v~ ud owi;f pm’ xuG &f vdS mygon?f t,'f wD mcsKyrf mS q&m}u;D a&O$ a'gi;f jzpf+yD;/ a':trmonf acgif;}uD;a&;twwfynmukd a&$Oa'gif;xHrS wjznf;jznf; avvh m oi,f cl &hJ m u,dk wf idk vf n;f acgi;f }u;D a&;ol jzpvf mcohJ n?f vxl ok wi;f pm onvf n;f *sme,ef n;f wl atmijfrirf &_ &vdS m+y;D xtdk csed rf pS I O;D vES iS ahf ':trmudk a&@Sr‘S vxl ’k xnqhf dk ac:a0:vmc=hJuon?f vlxkowif;pm xkwfa0pu vli,frsm; twkckd;vGJrSm;rnfpkd;I ±kyf&Sif a=umjfimrsm;uydk if vurf ccH yhJ g? EpS tf we=fum 0exf r;f rsm; 0idk ;f 0e;f ajymq=dkuojzihf ±yk &f iS uf ¾udk xnohf iG ;f cjhJci;f jzp.f ? x@dkjyif vxl ok wi;f pmwiG f t&uaf =umjfim/ jri;f yoJG wi;f EiS hf avmi;f upm;owi;f rsm; xnohf iG ;f jci;f tv#i;f r&cdS ahJ y? xrdk #ru vrl a_ zmujfyeuf sL;veG of nhf owi;f rsm;tm; ppd pf azmjfycohJ jzihf owi;f pmonf rod m;ptk wiG ;f atm[f pzf wjfyEidk af om oud aQ pmiphf n;f onhf y*k v~ ud owi;f pm }u;D wapmi;f tjzpf xixf i&f mS ;&mS ; &ywf nEf idk cf .hJ ? tx;l xwk of wi;f pmrsm;wiG f ay:O;D ou/f 0i;f az/ O;D atmicf sp/f O;D b&iuf av;/ O;D at;jrihf EiS hf E0dk ,qf i;f yg;vwf @dk. vu&f mw@dkjzihf a&mipf jkHc,rf e_ ;f um xwk af 0cohJ jzihf apmiaf &rmS vn;f w;dk jrihf vmchJ onf? vxl ak ':trmvn;f *sme,tf aw@Gt}uKH rS ae@pOxf wk of wi;f pmbuof @dk tqiqhf ihf u;l ajymi;f cohJ njfzpIf x;l c|ef xujfruaf om trsKd;or;D owi;f pmq&m 204

jzpvf mygon?f O;D vES iS thf wl pme,Zf i;f vyk if e;f rsm;tm; ';dk wal ygizf uf O;D aqmif O;D &uG f vyk uf idk cf &hJ m vyk if e;f wcvk ;kH tm; wu,dk wf n;f O;D p;D Eidk of ntf xd w;dk wuf vmcohJ n?f x@dka=umivhf n;f q&m}u;D a&O$ a'gi;f EiS hf vxl Ok ;D vwS @dk +ird ;f csr;f a&; ueG zf &irhf sm; wuaf &muaf epOtf wiG ;f EiS hf txed ;f ord ;f cuH mvrsm;Y owi;f pm/ *sme,f tvkyftm; OD;pD;vkyfukdifEkdifcJhjcif;jzpfonf? ,if;okd@ vkyfukdif&mY pmapmifyHkrSef xuG &f adS &; }u;D =uy&f onthf jyif acgi;f }u;D EiS hf yiwf idk f aqmi;f yg;&iS uf ¾ aZmucf sa&; om;&avonf? vlxkowif;pm/ *sme,frsm;tm; olrukd,fwkdif OD;pD;vkyfukdif aepOtf wiG ;f acgi;f }u;D yidk ;f yiwf idk af &;&onthf jyif a':trmtrnjfzihf vy_ &f mS ;ae aom urmB ah &;&mu¾ yiwf idk af qmi;f yg;&iS vf n;f jzpcf ohJ n?f ,i;f u¾udk vxl k owi;f pmY 1961 arvrS 1967 Zvl idk tf xd 7 EpS ef ;D yg;a&;om;c&hJ m Personal Editorial vn;f jzpcf ohJ n?f Regular Colunnist yrkH eS af umvf pH m;taejzihf a&;cahJ om ‚aqmif;yg;rsm;rSm 2791 yk'fwdwd &SdcJhojzifh jrefrmtrsdK;orD;owif;pm q &mwO;D taejzihf trsm;q;kH a&;onhf aqmi;f yg;ta&twuG [f vk n;f owrf wS f Eidk yf g onf? tx;l ojzihf ciyf eG ;f jzpof l r&pdS Ouf mvrsm;twiG ;f om;or;D apmiahf &mS uaf &; EiS hf pme,Zf i;f vyk if e;f rsm;xJ csmcsmvnf vnuf m pmtyk rf sm; a[mwtyk f a[m wtyk f a&;xwk Ef idk jfci;f rmS vn;f jrerf mtrsKd ;or;D wO;D taejzihf x;l jcm;aom prG ;f aqmifcsufvnf;jzpfcJhonf? xkdumvu vlxka':trmonf &ifaoG;i,ftm; csyD ;dk &i;f owi;f pm*sme,f tcsed rf eS xf uG &f adS &;twuG f prG ;f aqmicf ahJ om &mS r&S mS ; onhf trsKd ;or;D owi;f pmq&mvn;f jzpaf yon?f vlxk&yfem;+yD;rS vxl *k sme,of nf 11 EpS =fum xwk af 0+y;D aemuf 1959 Zeef 0g&wD iG f &yef m; c+hJy;D vxl ok wi;f pmonuf m; 7 EpS wf idk f quvf uxf uG &f adS e+y;D / 1967 Zvl idk f 7 &uwf iG rf S &yef m;cyhJ gon?f vxl ak ':trmonf *sme,&f yef m;+y;D onrf S tcsed yf rdk dk &&vdS m+y;D pmaya&;om;jci;f buYf jrK‡ yEf vHS yk uf idk cf &hJ m q&dk ,S vf pwf idk ;f jynrf sm; o@dk/ t,kd e;f u;D w@dk/ aiEG iS vhf uef uf (1963)/ jynof cl spaf om tEyk nmonrf sm; (1964)/ b0csif;rwlonfh w±kwfjynf (1966)/ atmifAv/ zkd;pdef/ pdefuwHk; (1967)/ a&±$ ;dk buav; (1970)/ urmB th }u;D q;kH pmtyk f (1973)/ a&a$ 'gi;f awmif aqmi;f yg;rsm; (1975)/ q&m}uD;ocifukd,fawmfr_dif; (1976)/ awmfvSefwJhw±kwfjynf u|eaf wmrf wS rf od r# (1979) w@dkudk a&;om;xwk af 0c+hJy;D (1982) =o*wk f 7 &uf wiG uf m; 43 EpS =fum aygi;f oi;f vmonhf ciyf eG ;f onf vxl Ok ;D vS u,G vf eG jfci;f EiS hf }uKH aw@G&avon?f ,i;f aemuf 1984 rwf 4 wiG f avmiuf |r;f aom O;D usm;}u;D 205

r;D xJ yEkH ydS wf udk /f pmtyk wf udk Ef iS hf puLU oadk vmS i±f rkH sm;ygomG ;cuhJ m 2 EpS =fumrS pme,f Zi;f vyk if e;f rsm;tm; jyevf nf xal xmiEf idk cf ohJ n?f x@dkaemuf rav#mah om ZEJG iS hf tusKd ;jyKpmayrsm; a&;om;aeonrf mS 200* aEOG ;D widk f jzpaf von?f &mpkESpf. rD;±SL;wefaqmif vxl *k sme,f 11 EpS /f vxl ok wi;f pm 21 EpS /f vxl }ku;D ymG ;a&;yEkH ydS wf udk f EpS f &0/ pma&;ouf 72 EpS wf @dkjzihf jzwof e;f cahJ om vxl ak ':trmonuf m; 2008 ck {+yD 7 &uuf u,G vf eG cf +hJyjDzpof n?f u,G vf eG cf sed xf d pmrjywaf &;c&hJ m ‘u|erf a&;whJ o@lb0/ ciyf eG ;f onf vxl Ok ;D v’S EiS hf ‘ye;f csbD &iuf av;twKÎ yw` ’dW w@dktm; jyKpkaeqJjzpfygonf? uG,fvGefcsdefY 93 ESpf &SdcJh+yDjzpfaom vlxka':trmonf o.l b0wav#muvf ;kH wiG f vxl ok wi;f pm/ *sme,rf sm;EiS hf pwwk rÎ ¾Kd iaf 'guwf idk f wcEk ,S f widk ;f jyntf wuG f taxmutf yjhHyKc±hJ rkH u bmoma&;EiS yhf wof uIf urmB h t}u;D q;kH pmtyk Ef iS hf omoem0h eaf qmif q&mawm}fu;D rsm;uvdk n;f aumi;f / jrerf mh ,Ofaus;r_ESifhywfoufI jynfolcspfaomtEkynmonfrsm;/ atmifAv/ zkd;pdef/ ped uf w;kH / a&±$ ;dk O;D buav;/ a&r$ e;f wiaf rmi/f t+ird /hf jrerf m*h wD EiS hf acwaf y: ye;f csD uvdk n;f aumi;f / Eidk if wH um csp=funaf &;EiS yhf wof uIf xidk ;f 0wKÎ wrdk sm;/ tmz&ud 0wÎKwkdrsm;ukdvnf;aumif;/ twÎKy`wWdpmayESifhywfoufI q&m}uD; ocifukd,f awmfr_dif;ESifh rEWav;ol/ rEWav;om;rsm;ukdvnf;aumif;/ jrefrmtrsdK;orD; rsm; ord wS zf ,G “f tarah &;S pum;”uvdk n;f aumi;f pmtyk tf jzpf jyKpxk wk f a0cohJ nf jzpf I &mpEk pS wf cvk ;kH . rck Of ;D Y pmayr;D ±LS ;weaf qmi[f vk n;f qEdk idk af yon?f oridk ;f acwrf sm; tpOqf ujfzwof e;f &i;f e,cf sqJ e@fusiaf &;/ trsKd;om;vwG f vyaf &;/ urmB +hird ;f csr;f a&;/ widk ;f &i;f om; n!D wG af &;tm; pmay/ tEyk nm/ ,Of aus;rE_ iS hf aygi;f u;l ay;cahJ om widk ;f usKd ;jynjfyK owi;f pmq&m/ pma&;q&mr}u;D jzpyf gon?f jrerf mtrsKd;or;D rsm;xwJ iG f vxl ak ':trmvdk y*k Kd~vrf sKd; awm±f EkH iS hf ay:xeG ;f vmrnuf m; r[wk af cs? ? pmºuif;? ? xl;c|efaom jrefrmowif;pmq&mrsm; twÎKy`wWd jyKpk aepOf twGif; tarvlxka':trmta=umif; a&;om;aeqJrSmyif uG,fvGef a=umif; =um;od&ygonf? ta=umif;wkdufqkdifpGmyif aqmif;yg; +yD;pD; onfhtcsdefrSm ema&;a=umfjimowif;pmY yg&Sdonfhae@vnf;jzpf aeygonf? csrf;+idrf; 206

a'guwf mjrrOLP u|erf tvyk uf tem;,wl thJ cg tou}f u;D v+S yjD zpwf hJ tarth em;rmS aez@dk tcsed yf adk y;Eidk vf mw,?f reuf trd uf a0,sm0pvP yk +fy;D &if tareh m;a&muf vm+y;D twwl l b&k m;&cdS ;dk / y&wd &f wG /f \"rpR =um/ yXme;f ygVad wmaf wuG dk tararm rmS p;dk v@dk r&wG af pawmbh J taruh ,dk pf m; &wG af y;&ygw,?f 'gayrhJ taru u|erf &@J trmS ;awG Xmeuf ±%dk ;f ruswmawuG dk t+rwJ r;f jyiaf y;aewek ;f yg? &wG zf w+fy;D awmh u,G vf eG of mG ;wahJ qrG sKd ;awuG dk arwmW y@dktr#a0&ygw,?f Taumi;f ru_ dk b;dk b;dk / bmG ;bmG ;rsm;/ rrz/D rr&nS /f rr*rG ;f / rrar/ azaz/ uudk /dk ararO;D / ujdkriahf tmi/f tewf jDri/hf atmi/f armiaf rmi/f urdk i;f ysKd v@dk emrnaf c:&if taru “[wk yf g&@J æ ig arah evudk wf m/ u,dk hf [mav;awyG J trwS &f aewm”w?hJ 10 em&rD mS azsm&f nef @J aq;wudk &f w,?f w&m;aczG iG ahf y;+y;D w&m;emapygw,?f ywk ;D pyd &f if counter vyk af y;&ygw,?f tar tyd af ysmrf ae&if 0r;f ae@widk ;f omG ;&@Jvm;? b,Ef pS cf g omG ;ov?J owi;f pmaw/G *sme,af w/G pmapmiaf wrG mS pwd 0f ipf m;r,hf acgi;f pOaf wuG dk &mS +y;D zwjf y&ygw,?f tar wa,muwf n;f vyk pf &mr&/dS rvyk Ef idk vf @dk [adk w;G 'aD w;G e@J acgirf ;dk =unafh e&whJ tjzprf sKd ; rjzpaf pcsibf ;l ? pma&;csipf wd &f adS tmi/f arah vsmwh men;f atmif tareh m;rmS tazmvf yk af y;ae&ygw,?f pma&;wthJ vyk uf adk wmh tarah jr; uav; a&j$ynpf ;dk u wm0e,f l vyk af y;ygw,?f 'ED pS af qmi;f wiG ;f rmS tat;ywdk mr@dk tar t}uKd uaf w@G+y;D apmixf }lu;D e@J tyd &f mxrJ mS taersm;+y;D naeyidk ;f usrS T.V a&@SrmS owi;f em;axmiyf gw,?f 207

iuS uf av;awyG gwhJ Animal Planet e@J National Geography tptD pOaf wuG dk =un=funEf ;l E;l =unwhf w+fy;D a&',D dk em;axmiwf muadk wmh taru wm0ef w &ytf aee@J ae@pOf vyk af ewek ;f ygy?J wcgwav n 12 em&cD uJG dk em&=Dunrhf mS ;+y;D reuf 6 em&Dxifxif+yD; a&'D,kd zGifhygw,f? jrefrmhowif;/ urBmhowif;awGukd rsujfcnrf jyw&f atmif em;piG ahf ewek ;f ygy?J bb O;D ock q;kH awmh u|erf w@dk tar raw@Gatmif owi;f pmaw/G pm apmiaf wG zuG =fu+y;D / q;kH +y;D aemuf a&',D udk ajymawmh tem;em; apmi+hfy;D a&',D udk dk ,al jy;=uw,?f ig r=uief @J pum;ajymcsiwf ,f zek ;f quaf y;O;D w?hJ iguh dk z;kH xm; =u w,?f igpmapmixf uJ zw&f wmaygwh ?hJ tara&;whJ u|erf w@dk i,if ,wf ek ;f u ta=umi;f awxG rJ mS o@ltar vuf aw[G m red ;f uav;awvG dk ao;o,G rf aebJ tqpaf w}G u;D +y;D wwk cf idk af eow?hJ ol@vufawG[mvnf; tbGm;vufeJ@ wlowJh? 'Dvufuav;awG u|efrwkd@ i,fi,fwkef;u acgif;ukduf&if tarESdyfay;aeus? u|efrwkd@nDtpfrESpfa,muf tvyk rf sm;+y;D acgi;f ±y_ &f if acgi;f uudk +fy;D tecf si=fuw,?f tarEydS af y;&if aysmuof mG ; wmy?J 'gayrhJ acgi;f ruudk wf wvf @dk 'aD e@txd jyeEf ydS rf ay;&ygb;l ? 'vD uuf av;e@J taz}uKduwf hJ tpm;tpmawG csuaf y;c?hJ ig;jri;f om; tw;kH awuG dk tre_ @fawuG y+fy;D ºuy&f aG eatmif a=um+fy;D / =uuwf aumivf ;kH uvpD mawG xwk +fy;D qrD sm;rsm;xrJ mS xnafh =um+fy;D cwk xf m;whJ =uuaf =umuf dk u|erf oyd }fuKduwf my?J touf 80 avmuf txd r;D zxkd 0J iaf o;wthJ ar[m u|erf w@dkntD prf EpS af ,muxf uf tcsutf jyKwrf mS omygw,f? 2004 cEk pS f 'ZD ibf mvrmS 0r;f omG ;&if ao;G awyG gwmr@dk aq;±wkH u&f +y;D / 2005 {+yrD mS EvS ;kH a&m*gtwuG f aq;±wkH ucf &hJ ygw,?f b,bf uf rsupf xd uJ t wiG ;f wrd uf vkd n;f {+yvD xrJ mS cpJG wd uf ok +y;D / jyiOf ;D viG rf mS arvrS atmuwf bdk mv uek xf d aecyhJ gw,?f u|erf u wywwf }urd f ae@csi;f jyef o@dkr[wk f wntyd of m omG ;Eidk of rl @kd opl m;csiwf m vtdk ywf mawG 0,of mG ;ay;ygw,?f jzpcf siwf m vyk f csiwf m omG ;csiwf mawuG dk y@dkaqmivf yk uf idk af y;&ygw,?f 2005 cEk pS wf EpS vf ;kH tar@udk u|erf w@dk armiEf rS wawG y;dk ar;G ovdk t&yd f w=un=hfunehf @J ar;G c=hJuw,?f tar0r;f csKyvf @kd 0r;f omG ;&i;f ao;G ygv@dk ao;G oyd rf rsm;cif aq;±ukH dk ajy;c+hJy;D u|erf w@dk&@J rwd af qqG &m0erf sm;&@J }uKd ;yr;f tm;xwk rf _ a=umihf csr;f omc&hJ w,?f tar[m q&m0eaf wG ajymwmudk t+rvJ udk ef m em;axmi+fy;D nu b,f avmuaf rmarm ao;G awoG iG ;f &ayr,hf reurf ;dk vi;f &if +yKH ;+y;D ouof mw,vf @dk 208

ajymwwwf ,?f ao;G xuG wf ahJ e&m&mS z@dk yg;pyuf yudk }fu;D oiG ;f =un/hf ptxdk J yudk af wG xn+hfy;D &mS wmudk tarrjii;f b;l ? =unwhf thJ ce;f udk u|erf nrD av;yvJ udk +fy;D q&m0eaf wtG rsm;}u;D r@dk ta0; uyJ tar u|erf &wdS ,af emvf @dk toaH y;&mS w,?f u|efra&m armifav;yg rae&J r=unfh&ufawmhbJ u|efr&@Jom;av;vkd jzpaf ewhJ q&m0euf dk tbmG ;emae+y;D u|erf &@Ju,dk pf m; vuuf av; qyk xf m;ay;ygv@dk rSmvkduf&w,f? taru emveG ;f v@dk xuG af wmiaf jy;csiof w?hJ ig a'guwf mjriahf iuG dk oyd f aus;Z;l wiwf my?J igvh uuf av;awG qyk xf m;&mS w,vf @dk ajym&mS w,?f a&m*g&mS ayr,hf bmrS raw@GbJ temc+Hy;D yudk af wG xn&hf v@dk q&m0eaf wG pwd rf aumi;f =ub;l ? aumi;f csivf eG ;f v@dk rnn;f nLb;l ? au|;wm pm;+y;D o@lbuuf taumi;f q;kH vudk f emwwfw,f? touf 90 t&,G f tar[m ajr;aw&G @J tbmG ;/ om;or;D aw&G @J rcd if ayr,fh u|erf w@kd&@J &iEf pS vf dk t&yd wf =un=hfunehf @J jyKp&k ygw,?f rwd af qaG wvG m&if taru o[l m om;or;D awuG dk a=umu&f wthJ a=umi;f / t}u;D q;kH udk ta=umuf &q;kH jzpwf thJ a=umi;f =unEf ;l pmG ajymwwyf gw,?f 'vD ydk J rbd awuG kd pm;0izf @dk/ tyd af ysmzf @dk/ a0'emrsm;rS csr;f omz@dk jyKpk apmihf a&mS uaf e=uwhJ u|erf &@J rwd af qaG wtG rsm;}u;D &ydS gw,?f nwidk ;f wnav;ig;}urd f q;D omG ;&if vrJ mS p;dk v@dk q;D wnaf y;aewhJ r=uL;/ tyd &f may:yuvf uaf e&whJ taz *s;D (acs;) rsm;or# on;f nn;f cH jyKpak y;aewhJ nrD av;r;dk / tareh m;rmS wO;D wn;f &wdS ohJ m;av; a'guwf mp;dk wi/hf xri;f pm;&iaf wmif twrl pm;bJ tem;em;xidk +fy;D tar0g;Eidk rf ,hf oiwhf hJ tpm;tpmawG xnahf y;+y;D au|;wwwf ,?f oul u|erf xuf yudk aH umi;f w,?f touf 80 ausmf taz}u;D &ydS gao;w,?f tara&m taza&mukd apmihf a&mS uaf e&wmyg? u,dk wf jcr;f aoaewhJ tazt}dku;D udk ae@pOf yudk uf tpmxnahf y;/ oe@f&iS ;f ay;/ w&m;wyd af cG ziG ahf y;+y;D wcgwav Wheelchair ay:wi+fy;D b&k m;aw/G ye;f +caH wxG d av#muyf @dkaewhJ raq/G touf 94 EpS &f +dSyjDzpwf hJ rcd i/f tyd &f mxvJ aJ ewhJ 90 t&,G &f wdS hJ }u;D awmef @J touf 77 EpS tf &,G f ciyf eG ;f vuwf ek af jcwek uf dk Wheelchair ay:rmS xm;&+y;D xri;f c@HGau|;&wmutp jyKpk apmiahf &mS uaf e&whJ u|erf &@J aus;Z;l &iS f rr=uLw@dkudk u,dk cf si;f pm em;vnrf wd ,?f u|efr =umoyaw;ae@wkdif; ppfukdif; oDw*laq;±HkeJ@ 0g;csufZD0dwXme aq;±HkawGukd oGm;a&muf+yD; jyifyvleme@J aq;±HkxuJ vlemrsm;ukd =unfh±_uko ay;&ygw,?f 0g;csuaf q;±ukH dk ppuf idk ;f awmi±f ;dk rmS &wdS hJ oCH mawmef @J zmG ;ovD 209

&iS rf sm;/ ri;f ueG ;f / r;kd rwd uf ek ;f ajre@J te;D tyg;rS acsmirf sm;/ ausmi;f rsm;rS vma&muf jyo=u/ aq;uok ay;=u&ygw,?f rsupf cd pJG wd rf u_ dk jynwf iG ;f e@J jynyf u q&m0erf sm; vyk uf idk af e=u+y;D omG ;aq;uXk me[m tvyk tf rsm;q;kH jzpyf gw,?f ppuf idk ;f awmi±f ;dk u ausmi;f awrG mS touf 90 ausm/f 80 ausmf i,jfzL q&mawmaf wG tzmG ;ovD &iS af wG &ydS gw,?f ppuf idk ;f jrawmiaf usmi;f u touf 90 t&,G &f wdS hJ q&mawm}fu;D [m wvwcg reS rf eS vf mjyw,?f um;}uKHr&&dS if ridk 0f uf avmucf &;D udk ajcvsif ºuvm=uwwyf gw,?f ,cxk d use;f rmqJ owad umi;f qrJ @dk ovD aumi;f ru_ dk =unnf Kd t=hHoryd gw,?f *el aD csmi/f opqf rd ahf csmi/f ord tf prf }u;D acsmif/ qGrf;OD;ykn&Siftqif;vrf;rSm&SdwJh 0dy\\emacsmifawGrSm tzGm;oDv&Sif t}dku;D awG &ydS gw,?f aeraumi;f &if rvmEidk wf mr@dk omG ;=unahf y;&ygw,?f acsmiwf acsmirf mS awmh tzmG ;ovD &iS f 90 ausmef @J or;D ovD &iS wf @dkaewhJ ausmi;f av;rmS bmrS jynjfhynphf pkH kH r&bdS ;l ? wcsKd @ausmi;f awrG mS =ur;f awuG ajymivf uaf e+y;D y&d abm*utp jynjhfynphf pkH kH &=dSuw,?f =urf;awGajymifacsmaeatmif wkdufxm;wJh acsmifawGukd a&muf&if u|erf i,if ,uf a&muzf ;l whJ *el aD csmiuf q&m0e}fu;D ygarmuQ O;D at;/ICS O;D baX; w@dk&@J ErS ovD &iS f EpS yf g;aewhJ acsmiaf v;udk ow&d ryd gw,?f taru 0wKÎtvLS cikd ;f v@dk omG ;&wthJ cg wcH g;aw/G jywi;f ayguaf wuG dk t+ryJ wd xf m;+y;D acsmiaf emuaf z;u rD;zkdaqmifeJ@uGufvyfrSm ae=uw,fxifyg&J@? acsmifxJa&mufawmh arSmifaevdk@ bmrrS jri&f b;l ? rsupf ud siohf m;&awmh ajymivf uaf ew=hJur;f jyi/f a=u;a&mivf uf aewhJ y&ad bm*vuuf idk rf sm;/ aºuye;f teaD v;aw/G t;dk uav;awxG rJ mS pudk f xm; +yD;/ a=umifuav;awGrSm okd;arG;eJ@ xkd;xm;wJh vuftdwf/ ajctdwfawG pGyfvkd@ aw@Gz;l w,?f trd uf dk vyS oe@f&iS ;f atmixf m;&if b,af vmu=funEf ;l p&m aumi;f w,qf wdk thJ oud dk t'J aD csmiaf v;u u|erf ukd oi=fum;ay;cyhJ gw,?f opqf rd ahf csmiuf dk u|erf tywwf idk ;f omG ;+y;D aygiuf sKd;aewhJ tzmG ;ovD &iS uf dk =un&hf ygw,?f t'J aD csmirf mS ausmi;f rsuEf mS =uuaf w/G opyf iaf wrG mS aewhJ =uuwf l a&;G tyk }fu;D udk aw@G&+y;D / =uuwf al &;G aw&G @J jrL;w;l aysmyf g;aewthJ oaH wG =um;&wm oyd =funEf ;l z@dk aumi;f vyS gw,?f rbd awuG rjyKpEk idk vf @kd oueF ;f p;D ae=uwhJ u&dk if av;aw/G ovD &iS tf i,af v;awG trsm;}u;D aw@G&ygw,?f acsmiaf wrG mS pmoi&f wmr@kd rbd awuG tyxf m;=uwmyg? 'uD av;awG aeraumi;f v@dk vmjy&ivf n;f *±wk pudk vf udk jfy=u+y;D t&iuf u|erf 'aD q;±rkH mS tvyk pf vyk wf hJ EpS uf vdk ay;G aw/G 'uaf weG @J u&dk iaf v;awG tawmef n;f omG ;+y?D owD *al q;±ukH awmh awmiaf jcrmS &wdS mr@dk twiG ;f vel mawG trsm;}u;D &wdS hJ 210

aq;±ukH av;yg? cpJG wd uf ok ru_ dk rEaW v;u t+ird ;f pm;cpJG wd yf g&*l ygarmuQ a'guf wmO;D Aedk D acgi;f aqmi+fy;D A'k [< ;l e@J we*aF EaG e@awrG mS q&m0eaf wG tvnS ufh s vm a&mucf pJG wd f uok ay;=uw,?f rsupf cd pJG wd rf /_ a&m*g uok ra_ wuG adk wmh Eidk if jHcm;u yg&*al wG wz@JG+y;D wz@JG vma&muuf ok ay;ae=uygw,?f jyiyf vel me@J twiG ;f vel m awrG mS a&m*grsKd ;pkH aw@Gjriuf ok ay;&wmr@dk u|erf twuG f aq;ynme@J aw@Gxrd _ tqutf o,G &f atmif jzpaf ewmr@dk wezf ;kd }u;D vyS gw,?f 'aD q;±rkH mS wm0e,f al ewhJ aq;±tkH yk }fu;D e@J vil ,qf &m0ef o;kH a,mu[f m vpmen;f ayr,hf u,dk af &mpwd yf g aq;±&kH @Jvyk if e;f awrG mS EpS xf m;+y;D vyk af qmiaf e=uwmudk aw@G&ygw,?f u|erf e@J u|erf w@dkarmiEf rS waw[G m rbd aw&G @J t&yd tf m0goudk iuS wf aomi;f em;Eidk wf hJ opyf i}fu;D atmurf mS t&yd cf adk eovkd rbd awG b,af vmuf t ouf}uD;}uD; ckdrDStumtuG,f ,lae=uwkef;ygyJ? rdb&J@ jyKpkysdK;axmifr_a=umifh u|erf w@kd av;a,mupf v;kH u,dk ahf jcaxmuaf y:u,dk f &y+fy;D aumi;f &maumi;f usKd ; awG vyk cf +hJy;D yg+y?D vyk vf n;f vyk =fuO;D rmS yg? armv@dk tyd &f may:rmS aeae&wthJ aruh dk csr;f omatmif tazuh ,dk pf m; cspjfrwEf ;dk pmG jyKpak e=uO;D rmS ygy?J tarr&adS wm&h if [momG ;whJ uuG vf yuf adk wmh &iqf idk zf @dk titf m;awG owadW wG r&wdS m treS yf gy?J Z&mudk tewf vk @dk r&ygb;l ? a'guwf m_rrOLP (&uG Ef ak 0r*Z~ i;f / trwS f 21/ azazm0f g&/D 2006 rSæ) 211

vxl ak w;o/H orH %cd wH yEf iS hf re;fawmi&f yd cf dk armivf rG ;f %D (1) jreEmN e@J o}uFefukdvGrf; wr;f wr;f vrG ;f qwG f vlu yad wmuuf Asmjzp&f i;f taroh wi;f u/ &i0f x;dk cJG aoG;u tarhaoG;awG “aor,fhab; awG;+yD;awmh a&;aewmyg? raocif igvkyfOD;r,f/ raocif ig vkyfOD;r,f/ tJ'gygyJ?”(vlxktar/ awmifav;vHk;rS ewfu|ef;txd trSwfw& trSm pum; ærS) {+yD 7 &uf reuf 10 em&aD vmuf uadk wm zek ;f vrS ;f qu+fy;D ajymw,?f 8 em&DausmfausmfrSm tarrm qHk;whoJ wif; =um;&w,f? tukd txuJ kd aocsm atmif qu=funyhf gO;D æ w?hJ uzdk ;dk oqH vD n;f wcsKd @ zek ;f qu+fy;D ta=umi;f =um; ae=uw,f æw?hJ 212

usaemrf iof urf ad ew,/f rwek vf y_ af yr,hf p;l p;l epef pf a=uuxJG &d aS erwd ,?f q&m jroe;f wihf q;kH pOuf ovH iG uf r;f eaH b;rmS ? 'AD bGD oD wi;f Xmeu tiwf mAsL;awmh q&m u,G vf eG qf ;kH yg;omG ;wthJ wuG f EaS rsmrq;kH ,ul sKH;r& x&d aS =uuoJG al wG pm&i;f w@dk&if aemuqf ;kH eyH gwaf wxG rJ mS usaemuf dk xnahf y;ygv@dk tq;kH rmS arwmW &ycf wH ;dk v#dK;cJhw,f? ck tarq;kH +y?D vxl tk ar q;kH +y?D tarrm q;kH +y?D a':a':rm q;kH +y?D tar vxl ak ':trm q;kH +y?D O;D av;vS Ze;D q;kH +y?D updk ;dk 0i;f / uzdk ;dk o/H undk yD ak v;w@dk roe;f &if rmw@dk/ rwi0f i;f w@dk rcd i}fu;D u,G vf eG +fy?D ta0;a&muf om;or;D aw&G @J re;f awmif }u;D oujfyi;f armawG &ywf e@fomG ;c+hJy?D rtrm q;kH yg+y?D trwd idk ;f Eidk if eH @J tarZh mwd csujfrK‡ yuf dk aemuqf wH i;f wi;f &ief @J&i;f +y;D ccJG mG jci;f ayvm;? widk ;f jynef @Jvrl sKd;/ bmom omoemtusKd;/ ,Oaf us;r_ tEok ck rk pprf suEf mS / pmay tvumF cck pH p/f owi;f pm vwG vf ycf iG /hf v@l*%k of ud mQ / e,cf s@J/ zuqf p/f tm%m&iS pf ep/f awmvf eS af &;0ad oorsm;e@J ,=kHuncf suf e&oed &f upf rJG sm;/ vxl k buuf jywjfywof m;om; &ywf nf av#muvf rS ;f cwhJ hJ c&;D &nS f cswD uyf rJG sm;/ +ird ;f csr;f a&; *wD opH Ouf dk Eidk if wH um&ijf yirf mS w;D cwuf sL;&ichf ohJ nhf jymvpJh rd ;f ve;f aom aumi;f uirf sm;/ viaf oom;q;kH rEaW v; r;D c;dk v;kH atmuuf rqk ;dk rwO;D &@Javmu\"H wudk yf rJG sm;/ bmv[J hJ acwqf ;dk / acwuf syf b0e@Jxyf ped af c:r_ topaf wuG dk &iqf idk f jzwof e;f crhJ r_ sm;? wn=fun&f &J iwhf hJ ±yk yf vkH m$ / jywof m;cidk rf mwphJ wd \"f mw/f oe@fpijfrijhfrwwf hJ u,dk uf sKd ;peG @f tepef mcrH /_ rsKd ;qutf quqf utf wuG f a&@Saqmivf r;f O;D xiG cf whJ hJ vxl k oridk ;f pmrsuEf mS rsm; æ ? t&m&mudk aygi;f p±k ;kH =unvhf udk yf gawmh æ ? t'J gawG tm;v;kH &@J wcwk n;f aomjy,*k uf awmh tarvxl k a':trm qwkd hJ usaemwf @dkEidk if H u pjHyKav;pm; csprf ujfrwEf ;dk &whJ o&l aJ umi;f }u;D æ ? vxl ak w;oaH weG @J pnaf 0 vGifhysHaewJh vlxkukd,fpm;vS,f}uD;? vlxktarmukd ightarmvkd@ cH,lwJh vlxk rcd i}fu;D æ? vxl ak w;qwdk m vxl uk a&;w,?f vxl uk qwdk ,?f vxl /k vrl a_ 0'eme@J tar? tar/ vxl ek @J vrl a_ 0'em/ xywf nl }Dw*d H æ ? t'J tD arrsKd ;&wthJ wuG f usaemwf @dkwidk ;f jynef @J usaemwf @dk tzEd ydS cf H jynf oal wtG wuG f *%k ,f rl q;kH ? tarq;kH yg;u,G vf eG of mG ;wthJ wuG f tarvh r;f pOrf sKd ;/ tarh*k%foduQmrsdK;/ tarhtm;xkwfr_rsdK;/ tarh&J@ }uHh}uHhcHwkdufyGJ0ifr_rsdK;awGukd oi=f um;cH om;or;D aw&G @J pwD e;f vudk yf gy@dkaqmiwf hJ tErdW c&;D rmS awmh tarah jc z0g;&@J te;D q;kH ae&mrmS usaem&f adS ecsicf whJ ,?f ta0;u ai;&/D wr;f qwG /f ar#maf rm/ 213

acgi;f wvm;udk rxr;f y;dk Eidk af omjfim;/ treS wf &m;udk usaemf ausmy;dk aecwhJ m tar? tar em;vncf iG vhf w$ wf eaf umi;f &@J? “twwd qf wdk m &vdS n;f &wdS ,?f &wdS ,qf wdk mvn;f *%k ,f &l w,?f t wwd qf wdk hJ avSum;xpf&Sdvkd@ ypPKy`efqdkwJh avSum;xpfukd wufEkdifwm jzpfyg w,f? 'ga=umifh twdwfukdvnf; rsufuG,fjyKzdk@ r}udK;pm;apcsifbl;? rae@u&Sdvkd@ u|efrwdk@rSm uae@&Sd aewmyg? uae@&Sd aeEkdif=uwmyg?”(vlxktar/ jrefrmhr[m*Dw æ rS) vxl ak w;oqH wdk m w&rH qwd /f twwd uf dk E;d_ q/G ypKP ye` uf dk v@H_aqm/f tem *wfukd ,Hk=unfwmyJ r[kwfvm;tar? vlxkukd ,Hk=unfrS/ awmfvSefa&;ukd ,=kHunrf /S ,=kHuncf suuf dk ,=kHunrf /S atmiyf uJG dk ,=kHunrf mS r[wk vf m; tar? 'gawuG tar jyÏme;f ay;cwhJ hJ vwG af jrmuaf &; o0D &aD waG v? tarh b0wcvk ;kH e@J wkduf,lvkd@ &cJhwJh opPmw&m;awGav? trSefw&m;awG usaemfwkd@b0awGay: y+dyKd vrd qhf i;f vmatmi/f ax;G ay@Gar;G jrLwwaf tmi/f titf m;awG }u;D xmG ; &iohf ef vmatmif b,of al wG aqmi=fuO;f ay;cyhJ gov?J tarah us;Z;l / arwmW / apwem/ r'k wd mawuG ( 'xD uf av;euf eu±f id_ ;f whJ tjcm;pum;v;kH rsm; usaemrhf mS yg;&mS ; w,/f tar&h @J E@dk&nwf puvf @dkyJ usaemrf wS ,f yl gw,)f tara& æ vxl tk ara& æ? vlxkaw;oHawGeJ@ orkdif;tqufquf/ &mZ0if tcef;cef;ukd tar jzwof e;f p;D qi;f omG ;c+hJyD r[wk vf m;? (2) “trsm;eJ@qkdifwJh udpPawGrSm b,fawmhrS rjiif;wJh vlwa,muf? tJ'Dvkdvlukd taygif;toif; a&mif;&if;eJ@ ywf0ef;usifvl@taqmufttHku b,fhES,f vkyf+yD; arhEkdifrSmvJ?”(vlxktar/ awmifav;vHk;rS ewfu|ef;txd trSmpum; æ rS) tareJ@ pwifqHkqnf;cJh&wJh ouU&mZfrsm;ukd jyefa&wGuf=unfhrdw,f? 1985 pmqkdawmf&moD? usaemfwdk@e,f+rdK@av;rSm pmqkdawmf&moDa&mufwkdif; pma&;q&m/ uAsmq&mawuG dk zwd =f um;+y;D pmaya[majymyaJG wG usi;f yjyKvyk f av&h wdS ,?f pmaya[majymyeJG @Jtwl usye;f pum;ajymyaJG w/G pum;&nvf yk aJG w/G 0wKÎ/ aqmi;f yg;/ uAsm/ umweG ;f +yKdiyf aJG wvG n;f ,OS wf +JGy;D vyk af v&h wdS ,?f usaemuf r;dk a0 vil ,uf Asma&;ol jzpaf eyg+y?D 80 veG Ef pS rf sm;rmS usaemf w@dk+rKd @u pmaya[m ajymyaJG w/G pmayvy_ &f mS ;ra_ wxG rJ mS xxJ 0J i0f if usaemyf g0icf iG hf &aecsed ?f EpS wf idk ;f 214

&euf ek uf q&mq&mrawcG sn;f zwd af e=uawmh 'ED pS af wmh tvnS thf ajymi;f vn;f jzp/f usaemwf @dk tirf wef av;pm;=unnf Kd &whJ rEaW v;u tarrmw@dkudk zwd &f atmivf @dk usaemf t}ujHyK=unwhf thJ cg tm;v;kH u oabmwvl ucf /H &uof wrf wS /f usaemef @J pmay&aJ bmwf O;D / rEaW v;udk tjrecf s/D tarrmw@dke@J &i;f E;DS u|r;f 0iwf hJ q &m}u;D O;D ri;f E,G f (ri;f E,G -f v,uf idk ;f ) quD pm,/l usi;f ya&;aumrf wuD zwd f pmawGxnfh/ tarrmwkd@ pDpOfay;EkdifwJh pma&;q&m uAsmq&mawG zdwfac:cJh ayawmh æ w?hJ OD;av;vS/ tarrm tygt0if q&mwifrkd;/ q&marmifpGrf;&nfwkd@u 1971-72 avmufwkef;u wacgufwusif; a&mufcJhzl;=uygw,f? tJ'Dumv awwG ek ;f u e,rf mS pmaya[majymyaJG wG us,uf s,jfye@fjye@f rxeG ;f um;ao;ygb;l ? usaemwf @dk txuwf e;f ausmi;f u ausmi;f tyk f q&m}u;D / q&m}u;D O;D atmi^f m%f (awmiwf iG ;f ) u O;D aqmi+fy;D / ynma&;wuoU vdk uf qi;f vmwhJ q&mO;D atmif 0i;f w@kd/ jrerf mpm q&mq&mrawuG ppD Ouf si;f yay;whJ ausmi;f a[majymyrJG sKd ;yg? ausmif;rSm a[mvkd@jyKvkd@+yD;rS +rdK@ay:u pmay0goem&SifawGtwGuf vSoD&D ±kyf&Sif±Hk}uD;rSm quf+yD; a[m=uajym=u/ pmayaqG;aEG;yGaJ wG vkyf=uw,f/ &Guf =ur;f a&csKd pmaya[majymy?JG 'ge@JyJ rEvW mudk tjreEf iS /f rEaW v;vxl wk udk af &mu/f taruh dk ueaf wm/h vm&i;f upd aP jymjy/ taryJ tpp ppD Oaf y;ygayg@? taru +yKH ;+yKH ;&i$ &f i$ f em;axmi+fy;D “bkdndK æ om;yJ armifukdav;wkd@ armif=unfatmifwkd@eJ@ pDpOfay;yguG,f/ t arvn;f ri;f b;l ra&muwf m =umayg@? urdk i;f E,G uf vn;f wu;l wuudk zwd &f mS w,f/ a&$pufawmfbk&m;vnf; zl;&if;aygh”vkd@ ukdndK@ukd rSmajymav;ajymw,f? usaemwf @dkuawmh tqiaf jyavawmh 0r;f ajrmu0f r;f om? undk Kd (nyD ak v;) u “q&marmifvGrf;%Dwdk@ 'DnaeyJ jyefr,fqkdawmh a[majymr,fh &ufukdvnf; o&d +yaD v/ usaemwf @dk um;aweG @JyJ vmcrhJ ,/f wjcm;vidk ;f um;awG bmawvG n;f rpDpOfygeJ@/ udpPtm;vHk; usaemfwdk@yJ pDpOf+yD;vmcJh=uygr,f? vmcgeD; q&m}uD; O;D ri;f E,G tf rd uf kd zek ;f quf vudk yf g@r,?f twJ cak wmh &wdS ,/f rau;G ur;f uaeawmh vm}udKay;ayg@aemf?”“pdwfcsyg ukdndK&,f?” rEWav;awmifukd ajy;/ usHK;ukdywf/ r[mrek &d iS af wmjfrwuf dk uowk uf &uzf ;l / aps;csKd udk wywyf w/f x;dk rek @fav;/ vrek @f av;0,/f naeapmi;f awmh rau;G um;e@J jyevf mc=hJu? a=omf æ jzKwcf sn;f re;f awmif&dyfckd? a&muvf mr,hf reuyf idk ;f rmS yJ usaemwf @dk rau;G buuf r;f u;l +y;D rau;G u pmay &aJ bmaf weG @J apmi}hfuKdae=uw,?f {&m0wjDrp}fu;D udk jzwuf ;l z@kd Zuvf @dkac:whJ 215

um; wiuf ;l whJ a&,mO}fu;D &@Jwm0e&f odS al wuG vdk n;f }uKdwi+fy;D pm&i;f ay;/ arwmW &ycf /H wm0e&f odS al wuG vn;f usaemwf @dk+rKd@u a&a=umi;f 0Zd m… }u;D awqG adk wmh tqif ajyw,vf @dkyJ ajym&r,?f reG ;f vJG 12 em&0D e;f usiaf vmurf mS rau;G ur;f ez;l udk tarrmw@dk a&muf vmygw,?f Ew_ qf u=fu/ rwd qf u=fuayg?h “'g armiuf adk v; (uAsmq&m}u;D uadk v; - ti;f 0*%k &f n)f / armi=f unaf tmif (uAsmq&m}u;D =unaf tmi)f / a[m'gu wuoU vdk f armiaf pmviG /f [bdk uuf EEk &k nf (ti;f 0)/ 'bD uuf EpS af ,muuf taroh m; bndk Kd (nyD ak v;) e@J rwd vDÎ maumvyd uf pm=unwhf udk rf LS ; u0dk i;f wi”hf tarrmwkd@ukd vl&Sif;+idrfqdwfwJh xrif;qkdifav;wckrSm ae&mcsxm;/ um;awZG uaf y:wizf @kd ppD Of / ri;f b;l ur;f buuf dk a&mu&f adS =umi;f zek ;f qu/f ygvm oal wG pm&i;f y@dk? ri;f b;l ur;f burf mS vn;f vn;f yi;f w&nS &f nS ef @J apmiahf eoal wG u oujfyi;f wcscs? prd ;f v=JhunjfymaewhJ {&m0w&D @J a&p;D oaH wuG dk em;axmi&f i;f taemu±f ;dk rbuqf D ai;&aD ewhJ tarrh suEf mS rmS vrG ;f &yd wf csKd @u xi[f yf arsmviG hf aeav&J@? (3) “vlqkdwm bmvkyfcsifvkyfcsif raocifyJ vkyfEkdifwm? aow,fqkdwm tm;vHk; tm;vHk; bmrqdk tqHk;ur`wf ed*Hk;owfwmyJ? tJ'Dawmh vkyfcsifwm&Sd&if rao cifvkyfxm; qkdwmukd ykdykd+yD; oabmaygufaew,f?”(vlxktar/ pma&;jzpf wJhta=umif;&if; æ rS) ri;f b;l a&muaf wmh q&m}u;D O;D ri;f E,G f O;D aqmiwf hJ pmay&aJ bmaf wjGzpwf hJ ri;f jriZhf i/f A[ed ;f atmi/f aZmof uaf x;G / armief OD ;D / quEf idk af tmi/f uudk adk t;w@kd apmi}hfuKd ae=uw,?f t+yKH ;u,dk pf uD ,dk if eS @J taemuaf jrvwrf mS pmaya[majymyJG rwS wf idk wf widk f pudk xf =luz@dk a&a$ 'gi;f awmif uavmirf sKd ;awG E;dk =um;p@dk? 'aD e@n 7 em&rD mS ri;f b;l y/JG aemuaf e@nrmS re;f a&eaH jr tvyk of rm;rsm;&@J y/JG aemuwf ae@rmS a&a$ &miaf wmf a&eaH jr tvyk of rm;rsm;&@J y/JG +y;D &if arsmuuf }uKd ;ac/G a'gi;f t;dk a0v@dk z@JGocD whJ hJ &iS rf [m&Ïom&&@J a&p$ uaf wmof mG ; awmvm;udk cpH m;=un=hfur,hf ajcawm&f m b&k m;z;l c&;D pO?f t'J ED pS &f @J x;l jcm;ra_ v;awuG a[majymyJG ce;f r}u;D &@J atmuxf yf ce;f r }u;D rmS 'aD e@emrnf }u;D aewhJ ri;f b;l om; ye;f csqD &m u0dk i;f azjriwfh @dk/ uwdk i0f i;f w@dk/ 216

ukdausmfpdef0if;wkd@pwJh rif;bl;om; yef;csDq&mrsm;&J@ qDaq;a&aq; yef;csDum; tci;f tusi;f aw/G ri;f b;l pmay a[majymyuJG dk EpS pf Of tpOtf quf vma&mucf hJ =uwhJ pma&;q&m q&mrrsm;&@J twKÎ yw` dW tusO;f rsm;e@J owl @dk&@J pmaytEyk nm vu&f mrsm; wiqf uxf m;r/_ tay:xycf e;f r}u;D rmS +yKdiyf 0JG ipf mral w/G q&k pmrrl sm;e@J e&H uH ypf mapmiaf w/G 'gawtG m;v;kH udk ae@rtyd nf rtyd f tvqS iof ul uodk ed ;f Eidk f (ye;f csyD e;f y-k &euf ek af usmi;f qi;f ) u wm0e,f cl &hJ mS w,?f o@laq; o@lac|;e@J o@ltEk ynm? (vrG ;f armz,G f EpS uf mvrsm;/ EpS Ef pS qf ,af usm)f a[majymyJG rpwirf D tarw@dku jyyjJGyce;f awG vudk =fun=hfuw,?f u0dk i;f azjrifh&J@ =uufzESpfaumif cGyfaewJh qDaq;um;ukd &ifoyf±_arm=unfh+yD; q&m O;D ciaf rmi&f @J EmG ;EpS f aumiaf c@GaewhJ ye;f csuD m;ukd rsupf xd uJ rxuG bf ;l w?hJ ±;dk om;whJ tEyk nmqwkd m 'vD xdk ;l jcm; &iS ;f oe@fay:viG wf ,wf ?hJ usaemwf @dku ye;f csjDyce;f }u;D t0i0f rmS aumi;f usKd ;taxaG xeG @J c|eaf pjrapaom/ a'gi;f t;dk wa0a0e@J weG af p uapaom q+dky;D q&m}u;D tb;dk ociuf ,dk af wmrf id_ ;f &@J 6 ay 4 ay ye;f csuD m;}u;D udk ('gvn;f uodk ed ;f Eidk &f J vu&f m) cswd qf qJG i,f if &ijfyif aqmi;f aEmS i;f a'gi;f tvH qwkd m awmi;f yewf yhJ 0gjzL r[wk bf ;l a[h æ ayg@? 'rD mS wif q&m=unaf tmiuf “uvdk rG ;f q&m}u;D yukH a&;xm;wm aumi;f vudk wf mumG ”w?hJ “wcyk ”J w?hJ “bm vqJ &m”ayg?h “aumi;f usKd ;taxaG xeG @J c|eaf pjrapaom r[wk zf ;l u@JG/ c|eaf pjrap apmrS reS wf ,?f cjkrejfref jyejfyif a&;cidk ;f ygvm;? E@dkr@dk&if vil ,af wG trwS vf GJ t,l vGJEkdifw,f”wJh? usaemfhrSm ukdodef;Ekdifukd tylwjyif;&Sm/ armifeDOD;wkd@ukd tusdK; ta=umi;f ajymjy? u,dk uhf ,dk uf ,dk f nnhH zhH si;f zsi;f uAsma&;orl eS ;f 0ecf &H awmwh ,?f tcr;f tem;ukd pmqadk wmaf e@ txrd ;f trwS f +yKd iyf pJG mrrl sm;udk qck s;D jri‡ whf hJ tptD pOef @Jpygw,?f tarrm/ q&m=un/f q&muwdk @dk qrk sm;cs;D jri‡ ahf y;=uygw,?f taru ri;f y;l q&mawmf b&k m;}u;D &@J Zmwaf wm}fu;D q,bf @JGukd cs;D yyal Zmf a[m ajymygw,f? jrefrmpum;ajy ta&;tom;/ tzGJ@tEGJ@/ tajy tacsm opfvGif vmra_ w/G pum;ajyt&mrmS ri;f y;l q&mawmbf &k m;}u;D &@J pum;ajyta&;tom;/ pum;y&,d m,f ºu,0f whJ jrerf mr_ ajympum;/ a&;pum;/ 0pEvM umF &/ Oyar&/ a=umif;usdK;qifjcifwifjyyHkawGukd aphaphiHkiHk jynfhjynfhpHkpHk ppfykdif;cGJjcm;jyygw,f? =unEf ;l ywD jdzpjfyw,?f &wem tppf treS uf dk rwS af usmuwf ijfyw,?f jrerf mpum; ajyudk ±udk sKd ;jyw,?f a0\\E&W mbmvbJ ,vf /J ZZl um bmvbJ ,vf ?J t'J g ri;f y;l q&mawmf O;D =obmo&@J ay&uG af y:u pum;ajy tEok ck rk r[wk vf m;w?hJ uJ æ b,of al wG tvJ dk pO;f pm;cpH m; ±j_rif csO;f uyf avvh m qn;f y;l o;kH oyf a0zecf hJ ygov?J usaemrhf mS yg;pytf a[mi;f om;/ ig bmrS royd gvm;/ road o;ygvm;/ ig 217

tEyk nm0r;f pm csKd@wvhJ cS snvhf m;/ ig ri;f b;l om;rS [wk yf g avp/ ol i,cf si;f aumi;f a,muzf w@dka& æ ? rwS rf wS &f & jzpwf mav; ajymjycsiaf o;w,?f ri;f b;l a[majymy+JGy;D awmh aemuaf e@ re;f a&eaH jr? aemuwf ae@ a&a$ &miaf wmf a&eaH jrqydk gawm?h a&eaH jr tvyk of rm;xxk rJ mS pmaye@J tu|r;f w0i&f +dSy;D awmaf wmuh dk pmaytaw@G t}uKH rsm;oal wG rsm;ygw,?f ynm&nf tawmtf oijhfriohf al wG ygygw,?f trsm;puk acsmu/f pav/ a&eaH csmi;f / jreaf tmi/f &euf ek of m; rsm;=uw,?f a&$a&mifawmfa&eHajrrSm tara[majymae&if;u taru OD;av;vSe@J tarw@kdrod m;ptk a=umi;f pyrf pd y&f mav;awG ny‡ nf y‡ af jymygw,?f (b,f a[m ajymyaJG e&mjzpjfzpf undk Kd e@J u0dk i;f wiwhf @dku usKyuf O;D v/S a':trm om;As/ usKyuf vxl wk udk ef @J e;D py&f i;f csmwhJ pm=unwhf udk rf LS ;uvG @dk 0gwm ºum;wm raw@G&yg? a[m ajymyJG p+yqD wdk me@J owl @dkudk ae&mcsz@dk vudk vf udk &f mS &whJ usaem'hf uk uQ dk owl @dku r jri&f u/f omrejfynof /l vxl xk uJ vxl k om;aw/G EpS uf ,kd =fum; pum;w;dk ni‡ ;f / ycJG i;f eaH b;rmS usKH @usK@Hy@kHy@kH?) taru a[m&if;ajym&if; pum;av;wcGef; ygoGm;w,f? “usr orD; oe;f &irf maygah v? oe;f &irf mu æ tarc% +ird qf wd of mG ;+y;D / “usr pum; avm omG ;v@dk jyiaf jymyg&apaem?f apmapmu ajymwhJ usror;D qwdk mav/ O;D voS r;D / usrw@dkor;D yg? O;D veS @J usr or;D yg?”usaemf y&od w}fu;D udk wapwh apmi;f i=hJunhf rwd ,?f undk Kd w@kdudk az&G mS =unrhf wd ,?f t'J vD dk pum;tºui;f tuseaf v;uadk wmif trSm;rcbH l;? pmaya[majymyJG vma&muf em;axmif olawuG dk a,miaf ,mif rmS ;rmS ; tjzprf cbH ;l ? t'J g vxl ak ':trm qwdk my?J igbh 0rmS pum;aemuf w&m;ygawG rsm;rrS sm;v@dk weiwhf y;dk rwS rf wS of m; om;jzpaf tmif qqdk ;kH roeG of ijf ycwhJ m tarvxl ak ':trmygvm;? 'g[m ynm ^m%&f irhf m+y;D tajrmtf jri}fu;D wm/ pum;aemuf w&m;rygwm? armivf rG ;f %rD mS tood nme@J tb\"d rmR udk r&wdS m/ &iS ;f aewmy?J aovudk af wmvh @dk ajymr,ohf &l &dS if =um+y?D q&mwuUokdvf armifapmvGifu rEWav;aemufcH jrefrmpmorkdif;rsm; ta=umif;/ q&m=unfu q&m}uD; ocifukd,fawmfr_dif;&J@ av;csdK;}uD;awGeJ@ jrerf macwpf r;f uAsmrsm;ta=umi;f ? q&muukd jrerf myh nma&;avmue@J vrl u_ Asm rsm;ta=umif;? q&mr EkEk&nfu b0o±kyfazmf/ o±kyfrSef jrefrm0wÎKrsm; t a=umi;f udk a[majymc=hJuw,?f ce;f rjynhf vma&muef m;axmi=fuwhJ pmzwyf &d ow}fu;D [m pwd 0f iwf pm;e@J pwd yf gvuyf g arsmygae=u&@J? 218

'vD edk @J ri;f b;l pmaya[majymyJG c&;D pO[f m acsmarm atmijfripf mG +y;D q;kH chJygw,f? r+y;D q;kH wmuawmh ri;f b;l pmaya[majymyJG c&;D pOef @J ywof u+fy;D aemuvf xwk f cs,&f rD *Z~ i;f rmS ygvmwhJ yiwf idk af qmi;f yg;&iS f pma&;q&m}u;D wO;D &@J aqmi;f yg;a=umiyhf g? cs,&f rD mS u yiwf idk ;f tce;f ziG hf a&;aewmawG &ydS gw,?f q&mri;f vS !eG @f=uL;&@J “uAsmtvS &mS yakH wm”f v/dk q&mewEf ,G &f @J “awmta=umi;f awmif ta=umi;f ”vdk yiwf idk af qmi;f yg;rsKd ;ayg?h q&m armicf irf if (\"EjkzL) w@dkvn;f jrerf m pmaqmi;f yg;awG yiwf idk af &;ae=uygw,?f aqmi;yf g;&iS uf q&marmiof pf (O;D u,dk )k yg? q&marmiof puf vn;f “usaem=fum;z;l ovdk ajymqydk grn”f qwdk hJ acgi;f pOef @J oa&mfpm yifwkdifaqmif;yg; a&;aewmyg? q&marmifopfu tJ'Dv cs,f&DrSm a&;vudk wf mu txutf nmu pma&;q&mr}u;D e@Jtz@JG[m e,pf may a[majym ywJG cuk dk omG ;a&muaf [majym=uygow?hJ t'J +DrKd @uav;u cyaf jcmuaf jcmu/f ErG ;f ErG ;f yg;yg;/ a&eH ajrtvyk of rm;xk tajccaH exidk f wnrf =DSuwhJ +rKd@uav;ygw?hJ pmay pwd uf awmh tawmufh dk &iohf ewf +hJrKd@aygah vw?hJ pma&;q&mr}u;D e@Jtz@JG[m ta[m tajymawuG aumi;f / tpOtf vmawvG n;f &/dS =oZmwud rU uvn;f }u;D qakd wmh pmaya[majymyuJG tawmaf tmijf riqf vdk m;yaJ yg?h 'gayrchJ iAf sm q+dky;D a&;vudk f ygawmwh ,?f (aqmi;f yg;wy'k vf ;kH &@J tEpS cf sKyuf dk a&;jycsiwf myg?) t'J D pma&;q&m r}u;D e@Jtz@JGudk a'ocpH mayjrwEf ;dk oal wuG tjyecf &;D rmS a'oxuG yf pnP ;f av;awG e@J vuaf qmiyf g;=uygow?hJ q&mr}u;D e@Jtz@JGu ta=umutf uef jii;f qe=fuyg ow?hJ vuaf qmiaf wbG mawG vurf caH wmh a'ocH pmay&aJ bmaf wvG n;f pwd rf aumi;f jzp=fuaygwh ?hJ 'rD mS wif a&eaH jru pmay&aJ bmaf wuG 'vD qdk dk q&mr}u;D w@kd tjyecf &;D twuG f um; 2 p;D udk \"mwqf D 10 *gvpH aD wmh xnahf y;yg&apaygwh ?hJ q &mr}u;D e@J tz@JG[m ausauseyef y}fu;D tjyecf &;D EiS of mG ;=uavown;f w?hJ a'o xGufypPnf;av;awGukdawmh raqmif=uOf; vufrcH/ \"mwfqDawmhcH,l? tjyif ayguaf ps;e@J wuG =fun?hf \"mwqf wD *gvH 300 qadk wmh *gvH 20 q&dk if b,af vmuf ayg@v@dk aps;ygwuG jfy+y;D axah xah igah igh oa&maf wmaf wmf a&;vudk yf g a&m? 'aD qmi;f yg;zw+fy;D usaemwf @dkrmS pwd rf csr;f rajr@ jzp=fu&wmayg@? aemuf 2 &uf 3 &uaf eawmh usaemthf rd uf dk a&eaH jru pmay&aJ bmaf wG a&muvf m=u ygw,?f “uJ æ q&mvrG ;f / 'guawmh &r;f wwk /f reS ;f wwk wf myAJ s? apmuf m;whJ t &yd tf a&mif tai@Gtouaf wG ygaew,?f tjzprf eS uf dk jyewf @Hkjyef a&;om;z@dkawmh vvdk rd rhf ,vf @dk usKywf @dk t}ujHyKcsiwf ,?f ”usaemvf n;f a&;z@dk pwd uf ;l &ydS gw,qf +dky;D pyH ,jfzLr*Z~ i;f uae “usaem}fuKHaw@Govdk ajymqydk grn”f acgi;f p;D e@J w@Hkjyeaf qmi;f yg; 219

a&;vkdufygw,f? usaemwf @dku 'vD dk pmaya[majymyrJG sKd ;udk b,vf dk tue@ftowf tcuf tcJawG=um;u usif;ycJh&wm/ b,fvdkru|rf;rusifwm tm;enf;cJhwm/ txl; ojzihf q&majymovdk a'oxuG uf ek f vuaf qmiyf pnP ;f av;awuG adk wmh jii;f y,cf hJ ayr,fh a&eaH jr pmay&aJ bmf tvyk of rm;x}k u;D &@J ajz&iS ;f csuf o@dkwn;f r[wk f owl @dk&@J ±;dk om;whJ pwd af epwd xf m;uadk wmh q&mem;vnEf idk rf ,f xiyf gw,?f w@Hkjyef ajz&iS ;f &r,uhf pd jPzpvf @kd tvyk of rm;awG tarrmw@dkudk arwmW &ycf wH hJ pum;awuG dk q&mu,dk wf idk f em;qi=funyhf g? “tar&,f '\"D mwqf qD wdk m usaemwf @dk ao;G aw/G h ac|;aw/G b0xuJ w;l azmnf p‡ xf wk f &i;f v@dk&cwhJ hJ b0&@Javmipf mawyG g? 'gurdk S vufrcH&if usaemfwkd@b0awGtay:xm;wJh tar&J@ apwem arwWmawG[m usaemfwkd@twGuf tcsnf;ESD;awG jzpfukefawmhrSmayg@ tar&,fwJh? bma=umifh \"mwfqD*gvH 20 xnfhay;vkdufwm/ vufcH,loGm;wm &Sif;r,fxifygw,faygh? usaemwf @dku q&marmiof ptf ygt0if pmaya[majymyaJG w/G pmaytEyk nm&iS f aweG @J pmaycspjf rwEf ;dk oal w/G vxl ak wuG dk cjJG cm;yidk ;f ue@fv@dk +crd ;f ajcmuf jypwf if v@dk r&paumi;f yg? b,vf dk bek ;f }u;D wapa> waG jcmuaf jcmuf pmaya[majymyaJG w/G pmayvy_ &f mS ;ra_ wuG &ywf e@fqwd of Ok ;f omG ;rmS r[wk of vdk xyd wf udk &f iqf idk zf @dk t wuG vf n;f t+rwJ r;f toi&hf adS ew,vf @dk a&;vudk yf gw,?f q&marmiof puf vn;f wzef jrwaf v; (o@lnrD rjrwaf v;) r*Z~ i;f uae jyeaf &;jyeyf gw,?f a&@Saea&@S&yf avoaH weG @Jyg? usaemwf @dkuvn;f 'xD urf uwhJ Eidk if aH &; &ywf ncf suaf wyG g jyi;f jyi;f xexf ef jyeaf &;wthJ cg q&mewEf ,G wf @dk/ q&m cspOf ;D nKdw@dk/ q&matmiZf irf i;f w@dk&@J jzeaf jzra_ weG @J yuJG +y;D cwhJ ,qf ydk gawm?h tarrm bmajymcohJ v?J “ig@om;w@dk u,dk thf vyk yf J u,dk tf m±xkH m;ygu,G ”f w?hJ 1998 cEk pS f E0dk ibf mvrmS tarh 83 EpS af jrmuaf r;G ae@ usa&muyf gw,?f usaemuf t'J ED pS rf mS yJ usaemhf pmay&aJ bmaf weG @J y;l aygi;f +y;D trwS wf & pmtyk af v; xwk yf gw,?f “vxl ak ':trm 83 EpS af jrmuf ar;G ae@ txrd ;f trwS ”f pmtyk af v;yg? t'J ED pS uf awmiaf v;v;kH rvS n;f taru “83 EpS f 83 ceG ;f ”qwkd hJ pmtyk af v; xwk af 0+y;D ar;G ae@vuaf qmif a0iyS gw,?f usaemwf @dk xwk cf whJ hJ pmtyk af v;xrJ mS usaemf 'vD adk &;cwhJ mudk aumuEf wk af zmjfy vydk gw,?f “vxl ak ':trm vr;f pOuf dk uidk pf JG cswD u=fuqwdk hJ aºu;a=umof eH @J tcr;f tem;awG vkyf=uw,f? trSwfw&pmpkawG xkwf=uw,f? uAsmawG &Gwf=uw,f? tar&h @Jto[H m vxl }ku;D &@Jto?H tar&h @Jpum;[m vxl }ku;D &@J pum;? tare@J vxl }k u;D [m wquwf pywf n;f jzpwf ,?f jynof cl spwf hJ tEyk nm&iS af wxG rJ mS 220

tarvxl ak ':trm[m jrerf m,h Oaf us;r_ oauwF q&dk if rrmS ;b;l ? vxl k a':trm qwkd hJ vxl }k u;D &@J or%cd wH y}f u;D tar[m xm0&&iS of eaf er,qf wdk m urmB h oridk ;f pmrsuEf mS rmS a&;xiG ;f xm;+y;D jzpwf ,?f 'ga=umihf vxl ak ':trmqwdk hJ jynof l u tyEf iS ;f xm;whJ trnuf dk &xm;jci;f jzpwf ,?f ” (4) “om;wkd@orD;wkd@ukd tarajymcsifwmu ukd,fhpdwfxJ rawmfrSef;odwJh tjypf wckukd rusL; vGefrdayapeJ@? rusL;vGefrdatmif csKyfwnf;vdk@jzpfap/ a&Smif&Sm;vkd@jzpfap aevkduf=uyg? r[kwf&if ukd,fhvdyfjymu ukd,fhjyefaESmifh,Sufwm[m rlvusL;vGefrd& wmr#ru tvGef0efav;aewwfw,f?”(vlxktar/ ukdA[def;okd@ pum;aºu; æ rS) 2008 'ED pS f {+yD 7 &uaf e@rmS tarq;kH yg; u,G vf eG of mG ;ygw,?f tar&@J q;kH yg;u,G vf eG jfci;f [m tpm;x;dk r&whJ q;kH ±;H_ rr_ sKd ;jzpof vdk widk ;f jynef @J vrl sKd ;/ jrerf mh tEyk nm e,yf ,tf o;D o;d twuG f a=uuzJG ,G &f m epef mr}_u;D yg? o@dkayr,fh usaemf tarth wuG f ausey*f %k ,f El idk cf yhJ gw,?f jrijhfrwaf om u,G vf eG qf ;kH yg;omG ;rv_ @dkyJ owdoHa0,lygw,f? tarah r;G ae@a&muwf idk ;f en;f vr;f aygi;f pekH @J usaemwf @dk usi;f yjyKvyk cf whJ ,?f 2000 jynEhf pS uf p+y;D tcr;f tem;e@J usi;f yvmcwhJ ,f 8 EpS wf idk wf idk f &cdS +hJy?D tarq;kH yg;+y;D aemuaf e@rmS yJ “re;f awmif &yd if ”dk qwkd hJ acgi;f p;D e@J uAsmwy'k f rZsPrd 0ubf f qudk uf dk y@dkvudk yf gw,?f “jynyf u om;awoG r;D awuG dk tm;u;dk ygw,vf @dk ajymomG ;whJ tarajymomG ;whJ pum;twuG f or;D &uS vf yS gw,f tar&,?f ” EiS ;f qD jreEmN e@J o}ueF uf vdk rG ;f wr;f wr;f qwG qf wG f vul yad wmuuf Asmjzpaf e&i;f 221

taroh wi;f u/ &i0f x;dk cJG ao;G u tar&@J ao;G aw?G tar&,f æ rEvW mu/dk jrerf mjynuf dk vxl uk /dk atmiqf e;f p=kunuf dk ri;f uEdk idk wf @dku/dk ta0;a&muof m;or;D awuG kd tm;u;kd ,=kHunwf ,qf ?kd csi;f wiG ;f / {&m0wD ±;dk rwa=um/ aomvy_ rf ek wf idk ;f vid_ ;f awG cek af yguaf e=u+y?D awmiaf v;v;kH awmiof re/f r,Zf ,yf iwf e;f icdk e;f awG tce;f quf &upf uwf hJ Zmwvf r;f &nS f a=uuvJG @dkrq;kH pprf ek ;f pwd uf ridk af xmi&f nS ?f o&l aJ umi;f vxl k ao;G prk ,ahf e&m tar az&G mS awmah vovm;? tEyk nm pmay t+ird hf obif rjri&f uaf wmbh ;l vm; tar? +rLd @±;dk jym\\'f usKH ;wywrf mS q;kH jzwof mG ;cwhJ mvm; tar? 222

tar jricf siwf hJ acwf tar aw@Gcsiwf hJ pepf usaemwf @dk cspwf ,f usaemwf @dkacw/f opuf dk op&f r,f jzpuf dk jzp&f r,?f a&muuf dk a&muaf p&r,f tar? tar &SufaeOD;rnf qurf nwf udk yf JG ,=kHunf c&JG pcf yhJ gawm?h armivf rG ;f %D (7-4-88) tar&h uvf naf e@nrmS atmuaf r*h g&0jyK tcr;f tem;av; usaemwf @dk a'gif;&ifjyifrSm usif;yjyKvkyfcJh=uw,f? tJ'Dtcrf;tem;rSm usaemf 'DvkdajymcJh ygw,?f “tarrmth wuG f 'vD dk yrJG sKd ;usi;f yz@dk b,af wmrh S pwfd uf ;l r&odS vdk usi;f y vpdk wd vf n;f r&ydS gb;l ? ‘&mausmof u&f nS f w@dktar’q+dky;D tarh ar;G ae@&ujfrwf awuG ydk J tvl ud_ of n;f vud_ f wuwf uºfuºu EpS pf Of usi;f y vwdk myg? 'gayrhJ tar&@J *%k af us;Z;l tx;l x;l udk qijfciaf tmuaf rph wd ef @J ±udk sKd ; aumaf &mf vwdk thJ wuG f 'aD e@'nD rmS a=uuzJG ,G f 'tD cr;f tem;udk usi;f ywm jzpyf gw,”f v@dk rwS rf wS &f & ajymchyJ gw,?f o@dkjim; tarum; vxl tk arum; usaemwf @dk&@J wudk yf cJG swD u&f mvr;f rmS O;D aqmif cswD uaf er,qf wdk mudk tºui;f rhJ rrwdS rf oek f ,=kHun&f i;f usaemwf @dke@J twl xm0& &iS of evf suf &adS ermS ygy?J “tif; æ vl@b0/ vl@b0 b,fvkdpdwfaumif; apwemaumif; &Sd&Sd/ b,fvkd ukd,fusdK;pGef@+yD; b,fvkd tepfemcHcH/ b,fvkd }udK;pm;}udK;pm;/ ol@orkdif;eJ@ ol@t±kyfu vSvSyy wifhwifhw,fw,f usef&pfwm rSefayr,fh aorif;udkawmh rvGefqefEkdif =ubl;?”(vlxktar/ ESajrmwo ,lusHK;r&eJ@ vGrf;avmufwJha&;azmfawG æ rS) tm;vHk;&J@ukd,fpm; tarhukd uefawmhvkdufygw,f? ? armivf rG ;f %D (6-5-2008 taruG,fvGefjcif;wvjynfh) 223

*%k ef J jh'yef J uh ukd nf wD hJ r[m+rpEf pS pf i;fwkd &h J h aygi;f pn;f +ci;f oauFw bwdk ;l (1) 'aD e@q&kd if obm0w&m;u tarukd ocl spwf rhJ od m;pek @J/ ocl spwf hJ &aJ bmf rsm;e@J/ ocl spwf hJ vxl }ku;D e@J ccJG mG apcwhJ m wvwwd d &cdS yhJ g+y?D 'gayrhJ tarukd owd &wphJ wd /f vrG ;f vrG ;f wwjzpaf ewphJ wd af wuG awmh usaemwf @kd tou&f iS of eaf eo a&@G wn+fraJ eygvrd rhf ,?f 'aD e@rmS awmh tar q;Hk yg;omG ;wahJ e@u x;l x;l qe;f qe;f tyd rf uwf cuk vkd n;f jyeof w&d aeryd gw,?f tar q;Hk ygomG ;wahJ e@u usaem[f m Armjyn&f @J jyiyf Eikd if wH crk mS a&muaf e yg w,?f t'J aD e@u &aJ bmrf sm;/ rwd af qrG sm;e@J pum;0ikd ;f aq;G aE;G ywJG ck vyk af eygw,?f usaemf a&muaf ewahJ 'ouvn;f '&D moqD kd tnmaEvG kd yjlyi;f ygw,?f ty'l %f a=umihf ae@ci;f yikd ;f rmS aq;G aE;G yuJG kd c%em;vukd =fuw,?f t'J cD %em;csed af v;rmS yJ usaemf[m arS;ceJ tdyfaysmfoGm;ygw,f? 'gayrJh usaemf[m tarhom; (2) a,mujfzpwf hJ usaemwf @kd&@J &aJ bmf (2) O;D e@J tm;yg;w& pum;ajymjzpaf ecwhJ ,?f tyd pf ujfci;f u ve@fE;kd vmwthJ cg wu,rf [wk cf bhJ ;l ? tyd rf ujfzpaf eygw,?f pwd xf J rSmxl;qef; thH=oaerdw,f? ar#mfvifhrxm;vdk@yg? vl&,f / tdyfr,f&,f/ tjzpftysuf awG&,fu b,fvdkqufoG,fcsuf&Sdae=uovJqdk+yD; tawG;udkqef@xkwf=unfh vdkufyg ao;w,f? wpkHwckaom 224

ajz&iS ;f csuaf wmrh &vukd ?f t'J aD emuf em;xm;whJ aq;G aE;G 0ikd ;f ukd jyepf vukd yf gw,?f naeci;f aenKd csed rf yS J wn;f ctkd rd of @kd jyeaf &muaf wmwh ,?f ty'l %&f ,/f pum;ajymrsm;vdk@ armyef;vmwhJ '%f&,fa=umifh tm;ukefaewhJ cE<mudk,f[m cyaf rsmarsm yvypf wpf uvk m;xikd af y:o@kd tvvkd xkd ikd rf vd suof m; jzpof mG ;w,?f redS ;f armae&i;f aeci;f utyd rf uuf kd jyevf naf w;G awmaerwd ,?f c%r=umygb;l twal e&aJ bmuf “tarrmq;Hk omG ;+y”D qwkd ohJ wi;f =um;+y;D +yvD m; w?hJ o@al r;ceG ;f ukd em;r&iS ;f v@kdjyeaf r;&ao;w,?f [wk wf ,f “reuyf ikd ;f uyJ tarrmq;Hk omG ;+y?D tck tiwf meuf 0ubf qf ukd af waG y:rmS owi;f wixf m;+y?D omG ;=unvhf ukd yf gO;D ” w?hJ t'J D&aJ bmf ajympum;udk csufcsif;r,kHcsifayr,fh usaemfhajcvSrf;awGu owi;f aw&G rdS ,ahf e&mo@kd O;D wnvf rS ;f av#muaf erad wmwh ,?f owi;f awuG kd us aemjfriaf w@Gvukd &f yg+y?D taroh m;rsm;jzp=fuwhJ &aJ bmf (2) a,mu&f @J EaS jrmwo jci;f / a=uu0JG r;f en;f jci;f awG a&m,uS af ewhJ ar;jre;f ajz=um;csurf sm;uykd g zwvf ukd f &wthJ cgrmS awmh usaem[f m tar q;Hk yg;omG ;jci;f tay: r,cHk siaf yr,fh ,vHk ukd f &ygawmhw,f? t'J aD emuf usaem[f m ueG jfyLwmrsuEf mS jyiaf &@SrmS aw;G / ai;+y;D xikd af erd w,?f owxd m;rvd ukd wf hJ tcsed rf mS awmh 0r;f en;f r_ rsu&f nyf rl sm;ukd owk zf ,uf m taruqkd ;Hk &;H_ c&hJ v@kd 0r;f en;f a=uuaJG ewhJ cpH m;csuuf kd tuakd v;qD pmwakd &;+y;D y@kdaeygawmwh ,?f t'J xD rJ mS - - taruG,fvGefoGm;wJhtwGuf - nDtpfudkarmifESrrsm;eJ@twl - &Jabmfrsm;eJ@twl - jynfolrsm;eJ@twl tarhtwGufa=uuGJ0rf;enf;aerdw,f qdkwJhta=umif; usaemfa&;jzpfcJhw,f? (2) usaemwf O;D csi;f t& tare@Jywof u+fy;D vyk if e;f quEf ,G rf _ r&odS avmuf &mS ;yg; ygw,?f 'gayrhJ vxl &k @J &iaf i@Guckd vkd cH_ iG &hf cwhJ hJ tcsed uf av;[m wakd wmi;f chJ ayr,fhvnf;/ vlxkxD;&dyfatmufuae+yD; b0jzwfoef;cGifh wc%=umcJhayr,fh vn;f usaemtf wuG f }u;D rm;whJ t\"yd m` ,&f cdS yhJ gw,?f +y;D awmh av;av;euef uf 225

trwS &f p&mtcsKd @vn;f use&f adS ecyhJ gw,?f t'J tD \"yd m` ,&f rdS a_ v;aw/G trwS &f p&mav;awuG yJ tarukd EaS jrm w opwd af wuG kd ajzord Ehf ikd vf rd rhf ,/f tar&h @J b0aweG @Jay;qy+yf ;D &i;f E;DS c&hJ whJ tvyk f awuG kd usaemwf @kd quvf uvf yk af qmiEf ikd zf @kd&etf wuG f weG ;f tm;wcak wmh jzpaf p Eikd vf rd rhf ,vf @kd usaemf ,=Hkunaf ervd @kdygy?J 74 ar - ZeG f tvyk of rm;ta&;tci;f / 75 ausmi;f om;vy_ &f mS ;r/_ 76 r_dif;&mjynfh ausmif;om;v_yf&Sm;r_pwJh rqv tpdk;&qef@usifa&; v_yf&Sm;r_awG jzpaf wmh usaemf wuoU vkd rf a&muaf o;yg? o@kdaomf t'J D vy_ &f mS ;r_ *,uaf wuG Eikd if aH &;E;kd =um;p vil ,rf sm;ukd }u;D rm;whJ =oZmouaf &murf j_zpaf pcyhJ gw,?f t'J D Eikd if aH &; E;kd =um;wuºfup vil ,rf sm; twuG f Eikd if aH &;e@Jywof uwf hJ avvh ma&; pmapmipf mwr;f awuG awmh w&m;0if xwk af 0ciG &hf xm;whJ vu0f tJ ,tl qrsm; yg&wdS hJ pmayrsm;jzpyf gw,?f t'J wD ek ;f u usaemwf @kdwaw[G m val wuG vn;f csKd @ wJh=uovdk pmtkyfpmwrf;ydkifqdkifr_awGuvnf; qif;&JcJh=uygw,f? wcgw&H usaemf[m t'J DumvpdwfcHpm;r_ tajctaeudk jyefpOf;pm;=unfhrdwwfygw,f? t'J guawmh awmvf eS af &;e@J atmiyf cJG cH whJ whJ ikd ;f jynrf sm;u awmvf eS af &;awuG kd wu,f tm;usrd=uw,f? usaemfwdk@ v_yf&Sm;r_rsm;twGuf avhvmp&mtjzpf u;kd um;p&mtjzpf oabmxm;c=hJuw,?f t'J wD ikd ;f jynrf sm;&@J awmvf eS af &;acgi;f aqmiaf w[G m usaemwf @kd&@J o&l aJ umi;f awG jzpvf mawmwh ,?f jynwf iG ;f Eikd if aH &; vy_ &f mS ;ra_ wbG uuf =un&hf iaf wmh usaemwf @kde@J te;D q;Hk Eidk if aH &; vy_ &f mS ;ra_ wuG kd tx;l pwd 0f ipf m;r_ jzpcf yhJ gw,?f 74/ 75/ 76 Eikd if aH &; v_yf&Sm;r_awGrSmyg0ifchJwhJ tvkyform;rsm;/ ausmif;om;rsm;udkawmh txl;av; pm; tm;usryd gw,?f t'J vD y_ &f mS ;ra_ weG @J ywof uwf hJ pmapmipf mwr;f aw/G rwS f wrf;awGuawmh odawmfrlwhJtwdkif; r&Sdoavmufenf;yg;ygw,f? 62 ausmif; om;vy_ &f mS ;rq_ &kd if usaemwf @kdtwuG f wu,yhf jHkyiaf v;wy'k uf kd em;axmiaf ec&hJ ovrkd sKd;y=Jum;ocd &hJ ygw,?f 'gawjGyeaf jym&wmuvn;f rqv acwqf ;kd acwyf suf xuJ aey;D vwG af jrmuzf @kd óu;d pm;aec=hJuwhJ vil ,wf p&k @J avvh ma&;jriuf iG ;f wpwd f wyikd ;f ukd ovd akd pvvkd @kdyg? EdkifiHa&;Edk;=um;p vli,fawG&J@ avhvma&;[m pmayawGtjyif tjcm; avvh ma&; vtkd ycf suaf wvG n;f &adS eao;w,?f t'J xD uJ tcsuwf cuk awmh Eikd if aH &;t& puH swhJ acgi;f aqmiaf w/G o&l aJ umi;f aw&G @J Eikd if aH &;taw;G tac:e@J vyk [f erf sm;ukd avvh mjci;f awvG n;f ygr,vf @kd usaemxf iyf gw,?f t'J uD mvrmS usaemfwdk@[m t,ltq/ tawG;tac: wlolawGudk avhvmtuJcwf+yD; 226

pka0;wwf=uygw,f? tjrifawGzvS,fwwf=uw,f? owif;awGr#a0wwf=u w,?f 'vD tkd cgrsKd;awrG mS q&kd if rrd wd @kd a'oyw0f e;f usiuf Eikd if aH &;vy_ &f mS ;orl sm;ukd tx;l tm&pHk ukd f avvh mww=fuw,?f xokd rl sm;&@J eikd if aH &;taw;G tac:/ vyk [f ef awuG rrd wd @kde@Je;D pyof vm;/ re;D pybf ;l vm;? owl @kd&@J Eikd if aH &;vy_ &f mS ; vyk af qmif ra_ wuG bmvJ æ pojzihf p;l pr;f rwd w=fuw,?f usaemwf @kd avvh ma&;0ikd ;f awrG mS cyfrsm;rsm;ajymqdkjzpfcJhwJh rdom;pkwpk&SdcJhzl;ygw,f? tJ'D rdom;pkuawmh vlxk rod m;pyk g? usaemwf @kdpwd 0f ipf m;whJ vxl rk od m;pk ta=umi;f ajymwmawmirf S usaemf w@kdrmS ord j_ynphf rHk r_ &cdS =hJuygb;l ? t'J wD ek ;f u usaemwf @kd[m vxl &k @Jrbd EpS yf g;uakd wmh omrepf mayynm&iS f tjzpyf J jri=fuy;D vxl &k @JntD puf rkd sm;uakd wmh awmvf eS wf /hJ w;kd wuwf hJ Eikd if aH &;orm;awtG jzpf em;vncf =hJ uw,?f tcak etcg jyepf O;f pm; =unrhf ad wmh usaemwf @kd oed m;vncf rhJ a_ wuG &,pf &mjzpaf ew,qf wkd mood m/ jriof mygw,?f 78 cEk pS rf mS awmh rqvtp;kd &[m vxl rk od m;puk kd zr;f q;D xed ;f ord ;f vukd wf ,?f bma=umi/hf b,vf akd =umihf xed ;f ord ;f w,qf wkd mroyd g? o@kdaomf Eikd if H a&;upd P qwkd mawmh usaemwf @kd ce@freS ;f ryd gw,?f 'oD wi;f ukd usaemwf @kd =um;od vukd af wmh vxl rk od m;puk kd av;pm;ra_ wjGzpcf wJh ,?f pwd 0f ipf m;ra_ wG y+kdy;D w;kd ymG ; vmw,f? utH m;avsmpf mG yJ rEaW v;wuoU vkd /f brl ad A' ww,d EpS &f @J 'wk ,d pmoif we;f rmS awmh usaemxhf uf touf en;f en;f umG wohJ wl a,muef @J qqHk n;f jzpf cwhJ ,?f o@lukd yxrpmoiwf e;f rmS raw@GczhJ ;l yg? twe;f pwuaf wmh usaemahf b;u ae&mtvGwfrSm olvmxdkifyD; vufcsmvdkufygw,f? aemiftcgrSmawmh oleJ@ usaemf[m tvGef&if;ESD;choJ lrsm;jzpfchyJ gw,f?oli,fcsif;vdk/ nDtpfudkvdk/ &aJ bmf &bJ uvf kd cspcf irf r_ sKd ;e@Jyg? o@luawmh trsm;uac:=uwhJ bnkd Kd (ac:) u+kdird ;f csr;f jzpyf gw,?f (3) wuoU vkd rf mS ausmi;f wucf phJ Ouf a&m / ausmi;f +y;D omG ;wahJ emuyf ikd ;f rmS a&m bnkd Kd e@Jusaem[f m taea0;=uayr,hf quof ,G rf r_ jywcf =hJuyg? usaemf AS o@kdu;l ajymi;f +y;D wahJ emuyf ikd ;f awmoh el @Jusaemf tqujfywof mG ;cyhJ g+y?D tcqk kd EpS 2f 0 jynhf awmrh mS yg? 227

usaem[f m bnkd Kde@Jcirf i&f iEf ;DS ru_ kd tajcc+Hy;D “vxl ”k wukd of @kd r=umr=um a&mufjzpfygw,f? vl}uD;ESpfa,mufeJ@awmh usaemfr&if;ESD;ao;yg? odk@aomf r=umc% 0ixf uG af eawmh rsuEf mS we;f rad eyg+y?D xtkd csed uf v}lu;D EpS af ,mu[f m xdef;odrf;&mrS jyefvnfvGwfvmcgpjzpfygw,f? taruawmh aemufusrSvGwf vmw,?f b,vf ykd jJzpjfzpf toutf &,G f }u;D &ivhf mrS txed ;f ord ;f c&H w,qf akd wmh use;f rma&;[m reS wf e;f rjzpEf idk af wmyh g? bbvuS tarxh u2f 6 EpS f apm+y;D u,G f veG cf whJ ,?f aemuqf ;Hk tacguf txed ;f ord ;f cvH ukd &f wmu bbvS use;f rma&;ukd tq;kd 0g;q;Hk xcd ukd of mG ;w,vf @kd ajym&if rrmS ;ygb;l ? rqvpptf p;kd & vuxf urf mS Eikd if aH &;tusO;f om;awwG ikd ;f &yk yf ikd ;f qikd &f m/ pwd yf ikd ;f qikd &f mcpH m;r_ wcrk [wk f wc/k 'grrS [wk f EpS cf pk v;Hk vn;f cpH m;=u&w,?f toutf &,G }fu;D oal wqG kd use;f rma&; ysupf ;D v,G rf ,qf wkd muawmh tusO;f axmiuf xuG vf mowl ikd ;f o=d uygw,?f ausmi;f +y;D omG ;awmh usaemf tp;kd & 0exf r;f wa,mujfzpaf eyg+y?D bnkd Kd uawmh “nyD ak v;” qwkd hJ uavmief mrnef @J r*Z~ i;f pmrsuEf mS rsm;tay: o&l @J 0wKˆ wakd wuG akd w@jGriaf e&+y?D bnkd Kd [m pmay0goemygwhJ rwd af qoG il ,cf si;f rsm;ukd pma&;z@kd t+rwJ r;f wukd wf eG ;f E;_d aqmwf wwf hJ ae&mrmS awmh eyH gwwf pyf ?J pmaye@J ywfoufvm&if olwwfEdkifwJhbufu tultnDrsm;ay;avh&Sdygw,f? pmay upd wP irf [wk yf g? vrl a_ &;upd rP sm;rmS vn;f wu,uf kd av;pm;cspcf iaf vmuaf tmi/f wzuof m;u tm;em&avmuaf tmif unl aD y;wwof jlzpyf gw,?f wcsKd @rwd af qG oil ,cf si;f rsm;uawmh bnkd Kdukd bbvS ti,pf m;av;[k csppf E;kd ajymww=fuw,?f usaemhfudkvnf; vlxkxJrSm c&D;oGm;rsm;vdk@ pma&;zdk@ukef=urf;aygw,/f pma&;ygvdk@ tcgcgwdkufwGef;zl;ygw,f? usaemfu tjzpf&SdvSwJhol r[kwfwm uwa=umi;f / aemutf a=umi;f tcsuwf cuk usaem[f m t'J tD csed uf 0exf r;f vyk f &if;eJ@ ajratmufEdkifiHa&;vkyfief;udk pwif+yD; qufoG,fvkyfudkifae+yDjzpfwmu wa=umi;f a=umihf tcsed rf &ao;b;l / aemurf S a&;awmrh ,qf +kd y;D tv,G wf uyl J ta=umif;jyefcJhygw,f? tJ'Dtcsdefu ajratmufEdkifiHa&;orm;wa,muf[m tvyk of abmt& r*Z~ i;f pmrsuEf mS rsm;ay:rmS pmaya&;om;jci;f rjyKvyk &f ef ue@f owxf m;ygw,?f 'uD pd uP akd wmh bnkd Kd tm; usaemrf ajymjzpcf ahJ wmyh g? ta=umi;f uawmh EpS af ,mupf v;Hk twuG f rvtkd y=fuv@kdygy?J usaem[f m tp;kd &0exf r;f b0e@J wm0etf & r=umr=um c&;D xuG &f ygw,?f txuAf rmjyn&f @J uiG ;f qi;f c&;D pOwf ikd ;f rmS rEaW v;+rK@dukd rjzwof e;f &yJ omG ;v@kdr &cyhJ g? rEaW v;uakd &muwf ikd ;f vxl wk ukd uf akd wmh a&mujfzpcf whJ ,?f &euf ek f jyewf hJ tcgvn;f x@kdtwl wacguaf wmh 0iaf &muEf w_ qf ujfzpcf whJ ,?f tomG ;wacgu/f 228

tjyef w acgufqdkygawmh? vlxkwdkufeJ@ ywfouf+yD; txuftnm uiG ;f qi;f c&;D pOxf uJ trwS &f p&mav;wck usaemrf mS &cdS zhJ ;l ygw,?f t'J guawmh rv,f - wiG ;f i,f - csyof i;f uiG ;f qi;f c&;D pOtf wiG ;f rmS usaemwf @kdevJ yk af zmuf ikd zf uf wa,muf[m iSufzsm;jyif;xefpGm cHpm;&w,f? usaemfwdk@tm;vkH;rSm a&m*gwckckjzpf&if aq;0g; rvkHavmufwJhtjyif aq;0g;ukoa&;udpPrSmvnf; tcutf cJ }u;D =uygw,?f tcvk kd vyk zf uuf ikd zf uwf a,muf zsm;emvmwthJ cg rwwEf ikd af wmwh thJ q;Hk u,kd thf rd uf ,kd jfye+yf ;D aq;0g;uok =uz@kdyJ ppD O&f awmwh ,?f 'vD ekd @J usaemwf @kd&@J vyk af zmuf ikd zf uof il ,cf si;f ukd o@lrbd rsm;&&dS m ciOf ;D +rKd@o@kd usaemf jyeyf @kday;&ygw,?f tjyerf mS a&b$ +kdrK@da&muaf wmh vxl Ok ;D vS u,G vf eG wf hJ owi;f =um;&w,f? usaemchf &;D pOuf zkd suof rd ;f +y;D rEaW v;o@kdajcO;D vnS vhf ukd rf wd ,?f bbv&S @J b0aemuqf ;Hk c&;D pOtf wuG f *g&0jyK Ew_ qf uzf @kdyg? bbv&S @J psmye+y;D ryS J wm0ef us&ma'oo@kd jyeof mG ;r,vf @kd usaemf q;Hk jzwcf sucf svukd wf ,?f bbv&S @J psmye tcrf;tem;[m tvGefcrf;em;vSw,f? 'grsdK;wcgrSrawG@zl;yg? &kyfuvmyfo,f aqmif&m vrf;wav#mufudk =unfhr,fqdk&if ta&mifpkHwJh vGrf;ol@yef;acGrsm;eJ@ a&mipf Hk um;we;f rsm;/ qikd uf ,rf sm;/ pubf ;D rsm;[m vr;f ray:rmS jyn@fEuS vf @kdae w,?f vr;f ab; 0-J ,mrmS awmh vxl ak wuG twe;f vukd f tptD &D *g&0jyK Ew_ f quaf e=uw,?f =unahf e&i;f tthH m;oirhf wd ,?f 0r;f en;f a=uurJG a_ wuG kd vvl ;Hk jy+y;D azmfjyvdkufjcif;jzpfygw,f? vdkufygydk@aqmifwJh um;wef;&Snf}uD;[m bbvS&J@ &yk uf vmyuf twk zf kd - caH wmr;D o+*Kõ [pf uf a&muaf eayr,hf vukd yf gy@kdaqmiof l awG[m taemufusLH;axmifh/ 26 bDvrf;ray:txdudk &Snfvsm;cJhw,fqdkwm aemuaf wmjhyeof &d ygw,?f bbv&S @J b0aemuqf ;Hk c&;D pO[f m av;euwf hJ *g& 0jyKra_ weG @J vukd yf gy@kdaqmiaf y;=uwhJ c&;D pOwf ck jzpof mG ;ygawmwh ,?f vxl zk ci}f u;D &@J b0aemuqf ;Hk c&;D ukd ocl spwf jhJ ynof al wuG bma=umihf 'Dvdk av;eufr_awGygwJh *g&0jyKE_wfqufjcif;awGeJ@ vdkufygydk@aqmif=uwmvJ? tajzuawmh &iS ;f &iS ;f av;yg? vxl uk ckd spwf oJh wl ikd ;f / vxl tk usKd;ukd aqmi&f uG af y;ol wdkif;[m touf&SifpOfrSm vlxk&J@cspfjrwfEdk;r_cH&ygw,f? uG,fvGefwJhtcgrSm b,af wmrh S *%k af &mirf nK‡;d ErG ;f b;l qwkd mygy?J 'g[m bbv&S @J b0aemuqf ;Hk c&;D u usaemuf kd towd c&k apcwhJ myg? 0r;f en;f a=uurJG a_ w=Gum;xuJ oicf e;f pmwcjkzpcf hJ ygw,?f rEaW v;rmS EpS &f uaf vmuqf uaf e+y;D usaem[f m wm0euf s&ma'oo@kd jyefvnfxGufcGmchyJ gw,f? 229

(4) tar[m bbvqS ;Hk yg;omG ;wthJ cg/ b0tazmrf eG f aysmuuf ,G of mG ;wthJ cg b,vf ckd pH m;&r,qf wkd m vol m;wikd ;f [m u,kd cf si;f pmempwd /f *±%k mpwd ef @J cpH m; em;vnEf ikd =furmS yg? o@kdaomf tar[m pwd cf pH m;ra_ w&G cdS ahJ yr,hf o@ltvyk uf akd wmh txcd ukd rf ccH bhJ ;l ? pmawaG &;&i;f tar[m pwd cf pH m;ru_ akd jzazsmuaf ewmjzpof v/kd bbvrS +y;D q;Hk cwhJ hJ pmayvyk if e;f wm0eaf wuG kd quvf uxf r;f aqmiaf ew,vf @kd usaemuf awmh xirf wS rf wd ,?f r*Z~ i;f pmrsuEf mS awaG y:rmS vpOf yiwf ikd f aqmi;f yg; awtG jzpf t+rwJ r;f a&;om;aewmaw@aG e&w,/f zwaf e&w,?f “i,uf u|r;f whJ ciyf eG ;f onof @kd”/ “ajym&t;Hk r,of ciaf tmiaf za&”/ “usrw@ikd ,if ,uf ” / pwhJ yiwf idk af qmi;f ygawtG jyi/f vcHk si;f bmomjyepf mtyk rf sm; e@Jtjcm;pmtyk rf sm;vn;f qufwkdufa&;om;/ xkwfa0EkdifchwJ ,f? 'gayrhJ wylay:ESpfylqifh qdkovdk 1984 cEk pS rf mS rEaW v;+rK@dukd r;D avmiaf wmh tarth vyk wf ukd jf zpwf hJ yEHk ydS pf uaf w/G puLU *akd 'giaf wvG n;f r;D oiwhf mccH &hJ &mS w,?f 84 cEk pS f rwvf tapmyikd ;f u emrnqf ;kd e@Jausm=fum;cwhJ hJ O;D usm;}u;D 0i;f u r;D [m rEaW v;&@J +rKd @rsuEf mS z;Hk taqmutf taHk wuG vkd n;f avmiuf |r;f ypvf ukd f ygw,?f t'J rD ;D avmicf phJ Ouf usaem[f m [rk vR i;f - xroH D uiG ;f qi;f c&;D pOxf uJ [al emif - [iaf emif aus;&mG rmS &adS ecyhJ gw,?f a&',D ukd r;D owi;f uekd m;axmi+yf ;D q;Hk &;H_ c&hJ jci;f rsm;twuG f pwd rf csr;f romjzprf wd ,?f {+yvD qe;f yikd ;f awmh usaemwf @kd owKW &mS orm;aw&G @Jx;Hk pvH ykd J uiG ;f ord ;f +y;D &;Hk csKyjfyezf @kd jyiqf i=fu&yg+y?D rEWav;jyefa&mufawmh tarwdk@/ bdkndKwdk@xHoGm;+yD; rD;owif;ar;zdk@ wnf;cdkwJhaetdrfuxGufvmcJhygw,f? tarhudkawG@awmhxkH;pHtwdkif; usaemfwdk@ oil ,cf si;f wawuG r;D avmicf &H rt_ wuG f pwd rf aumi;f a=umi;f pwiaf jymrwd m ayg?h taru t+yK;H vvhJ ehJ @J jyeaf jymcwhJ mav;ukd usaemjfzihf arrh &cbhJ ;l ? “tarw@kd yEHk ydS pf u&f wdS hJ taqmutf O;D awG r;D avmif omG ;ayr,hf aep&mtrd af wmh &adS o; w,uf æG tcsKd @u tarw@kdxuqf ;kd w,f æ/ aep&mawmirf &&dS mS awmbh ;l ” v@kd ajymvdkufwJhtcg usaemfvnf; bmqufajymrSef;rodjzpfcJhbl;ygw,f? tar[m u,kd 'f uk aQ w&G adS ewm/ }uKaH w@Gaewmawmirf S tjcm;'uk aQ &muaf e&mS whJ jynof l awtG wuG f aw;G +y;D yyl i&f mS w,?f cpH m;ae&whJ 'uk cQ si;f w&l iaf wmirf S b,of ul u,kd xhf uf y'kd uk cQ =Hu&ygvrd qhf wkd hJ taw;G tac:u jynof vl xl uk kd OayumQ jyK+y;D raewwfbl;qdkwmukd azmfjyygw,?f a=omf æ tar ætaræ udk,f'h kuQxuf vxl 'k uk uQ kd t+raJ &@Swe;f wif aw;G ywl wyf gvm;? av;pm;c&hJ w,f tar æ? 230

84 cEk pS af EmS iyf ikd ;f rmS awmh vyk if e;f vtkd ycf sutf & usaem[f m tp;kd &0exf r;f tvyk uf pkd eG @fcmG vmcyhJ g+y?D t'J aD emuf &rS ;f jynaf jrmuyf ikd ;f u taemubf uf tpeG f q;Hk +rK@dav;rmS EmG ;ar;G / jcpH ukd f touaf r;G 0r;f a=umi;f tvyk uf kd ajymi;f vJ vyk uf ikd cf hJ w,?f &rS ;f jynrf mS aeom;wusjzp+fyqD wkd me@J usaem[f m rEaW v;ukd tvyk af ygi;f peHk @J wuvf ukd qf i;f vukd f vyk af ecwhJ ,?f ten;f q;Hk wv wacguEf pS af cguaf wmh a&muf jzpwf ,?f 85 cEk pS f EpS vf ,yf ikd ;f rmS awmh rqv pptf p;kd &[m wp&f mweaf wG w&m; r0iaf =umi;f a=unm+y;D vxl xk rH S aiaG wuG kd t\"roR rd ;f yukd vf udk wf ,?f jynof l vlxkawGrSm pdwfqdk;a'goxGuf=u&ygw,f? odk@aomf tJ'Dtajctaeaumif;rSm vxl ak wuG kd Eikd if aH &;t& v@H_aqmpf n;f &;Hk a&;vyk if e;f rsm; rvyk Ef ikd cf =hJ uyg? rqv pptf p;kd &&@J rw&m;ra_ wuG kd ziG chf say;Eikd rf ,hf Eikd if aH &;vy_ &f mS ;ra_ w[G m r&odS avmuf &mS ;ygw,?f tajctaewcvk ;Hk ukd +cK=H un&hf if ajratmuEf ikd if aH &; vyk &f mS ;ra_ wG tm;en;f aeov/kd ajray:Eikd if aH &; vy_ &f mS ;rq_ wkd muvn;f rnof nthf oi;f tz@JGrS r&cdS yhJ g? usaemf tp;kd &tvyk uf xuG +yf ;D aemuyf ikd ;f vxl wk ukd of @kd t0itf xuG f tawmftwef &SdcJhygw,f? bdkndKeJ@ awGwJhtcgvnf;&Sdovdk/ rawG@jzpfwJhtcg vn;f &cdS wJh ,?f 'gayrhJ wukd rf mS t+raJ wEG ikd rf ,ohf wl a,muaf wmh &ydS gw,?f oul usaemwf @kd oil ,cf si;f u0kd i;f wiyhf g? u0kd i;f wihf [m t'J tD csed uf tarh pmtyk rf sm;e@J aqmi;f yg;rsm;ukd pmppk m&i;f ðyvyk f ay;aeojlzpyf gw,?f tcak wmh armi0f i;f opqf wkd hJ uavmief mrnef @J pma&;aeygw,?f brl ad A'b@JG&+y;D jrerf mpmayukd tx;l pwd 0f ipf m; ol wa,muvf n;f jzpyf gw,?f vxl wk ukd uf kd a&muwf thJ cgrmS wcgw&H ta=umi;f upd tP rsKd ;rsdK;e@Ja&muvf mww=fuwhJ pma&;q&mawuG vkd n;f aw@G&wwyf gw,?f wcsKd @ukd ocd iG /hf &i;f E;dS ciG &hf cyhJ gw,?f rwd af qwG ;kd ymG rb_ uuf =unrhf ,qf &kd ivf n;f upd aP umi;f jzpof v/kd eikd if aH &;vyk if e;f awbG uuf =unrhf ,qf &kd ivf n;f tusKd ;&wdS hJ quqf aH &;aumi;f wck jzpcf yhJ gw,?f 'tD wuG af wmh bnkd Kduakd us;Z;l trsm;}u;D wif &ygw,f? 85 cEk pS /f EpS vf ,yf ikd ;f u rqvpptf p;kd &@J wp&f mweaf wG ord ;f yukd af &; a=unmcsuf xwk jfyecf +hJy;D aemuf rqv pptf p;kd &tay: vxl ak w[G m ausmcsrS \"m;jyreS ;f ovd mov/kd rqv q&kd ,S vf ppf epqf wkd m qwd af cgi;f jy+y;D ac;G om;a&mi;f whJ pptf %m&iS pf epqf wkd m &iS ;f &iS ;f vi;f vi;f ojdrivf m=uw,?f r*Z~ i;f pmrsuEf mS rsm;rmS aomvf n;f aumi;f / ye;f csD tEyk nm e,yf ,bf urf mS aomvf n;f aumi;f / t+ird ohf bif tEyk nmburf sm;rmS vn;f aumi;f / tp;kd &qe@fusiaf &; t&yd tf ai@GawG 231

ukd aw@Gjriaf e&yg+y?D tEyk nm&iS af w[G mvn;f tajctae&@J awmi;f qckd suaf =umihf vm; roEd ikd af yr,hf wO;D e@JwO;D aw@GqpHk um;ajym=uz@kd ppD O=fu/ v;Hk ye;f ae=uwm awuG kd jriaf w@Gvm&w,?f wcgw&rH mS aw@GqaHk &;twuG f rzewf ;D &yJ x;Hk wr;f pOvf mt& vpl ak y;whJ yvJG r;f obiaf wG &wdS wyf gw,?f t'J gawuG awmh q&mO;D uakd v; (ti;f 0*%k &f n)f u EpS pf Obf &k m;yvJG yk af v&h wdS hJ yw@Wjrm;apwD b&k m;yvJG [kd mrsKd ;/ tarw@kd u q&m awmf a±u$ ikd ;f om;tm; EpS pf Of uxed of ueF ;f uyvf wª hJ uxed yf rJG sKkd;awjGzpyf gw,?f t'J vD akd e@&uaf wG q&kd if u,kd thf ptD pOef @Ju,kd f q&mawmf a±u$ ikd ;f om;&@J tE,k 'k m< bek ;f }u;D ausmi;f o@kd tyk pf zk @JGy;D cswD uvf m=uygw,?f tm;vywf hJ oal wuG ntyd nf aeomG ;aewwyf gw,?f t'J rD mS pmayupd aP q;G aE;G =urvm;/ rsuaf rmS uf urmB h Eikd if H a&; aq;G aE;G =urvm;/ rsuaf rmS uAf rmjynf Eikd if aH &;aq;G aE;G =urvm; u,kd Ef pS of uf whJ bmom&yuf kd tcsi;f csi;f aq;G aE;G =u+y;D tjyetf veS f tm;jznahf y;Eikd =fuw,?f tjyerf mS awmh pwd \"f mwcf eG ;f tm;opaf w&G r,?f tvyk tf opaf w&G vmr,?f jy\\ emtopfawGvnf; &vmr,f? wenf;ajym&&if wdk;wufr_vrf;pav;awG tJ'D ae&mu ay:vmEikd wf ,?f usaemthf wuG f 'tD &mawuG vxl xk ;D &yd af tmurf mS c%wm0icf &kd i;f &&vdS ukd wf hJ wezf ;kd rjzwEf ikd wf hJ taw@Gt}uKqH e;f av;awvG @kd ajym&if rrmS ;Eikd yf g? (5) 85 cEk pS tf uek yf ikd ;f rmS awmh trd rf mS use&f wdS hJ om;or;D rsm;u tar&@J t ouf (&0) jynahf r;G ae@ukd awmiof re;f ti;f apmi;f u q&mawmf O;D ynmausmi;f rmS yxrO;D q;Hk usi;f yay;cyhJ gw,?f t'J aD r;G ae@yaJG v; vyk jfzpwf muvn;f avmu\"uH kd cg;pn;f caH e&+y;D yal vmiaf omuawG jzpaf e&mS wthJ arukd ve;f qe;f omG ;apz@kd om; or;D rsm;&@J ppD Oaf qmi&f uG rf _ v@kdxiyf gw,?f tarukd ve;f ve;f qe;f qe;f e@J use;f rmz@kd tou&f nS zf @kdvwkd ,rf [wk yf gvm;? taru 'vD ykd rJG sKd ;ukd rvyk cf si&f mS b;l ? om;or;D rsm;/ wynwhf ye;f rsm;e@J tar&h aJ bm&f bJ urf sm;&@J arwmW / apwemukd em;vnf oabmaygu+fy;D vucf vH udk &f wyhJ yHk gy?J t'J D yxrq;Hk tarah r;G ae@yuJG si;f ywek ;f u tar[mo@lqEuN kd azmxf wk &f mS w,?f “ omG ;avol O;D voS m ocd &hJ if tjcm;vyk f p&mr&adS wmvh @kd 'gawvG yk af ewmvm;” q+ydk ;D bbv&S @J tjypwf icf &H rmS uvkd n;f tawmpf ;kd &rd &f mS w,?f =um;c&hJ wohJ wl ikd ;f &@J &ixf rJ mS pwd xf cd ukd pf &m jzpof mG ;Eikd f 232

ygw,?f 'gayrhJ t'J aD e@u tarah r;G ae@yaJG v;ukd atmijfripf mG usi;f yay;vukd Ef ikd f cwhJ ,?f tarrh suEf mS vn;f =unvf i+fyK;H ±i$ vf @kd ? usuof a&±vdS ukd wf ahJ r;G ae@yyJG gy?J yxrOD;qkH; usif;yjyKvkyfcJhwJh tarh&J@arG;ae@yGJ[m xl;jcm;csufwckaw@G c&hJ ygw,?f t'J guawmh Armjynf wewH vsm;u taruh ckd sp=fuwhJ / av;pm;=uwhJ cspcf iof al wG aygi;f qwHk yhJ uJG av;jzpof mG ;v@kdygy?J vma&mu=fuwohJ al wxG rJ mS &yk &f iS /f *wD / obi/f ye;f cs/D ye;f y/k pmay e,yf ,af ygi;f prHk S tEyk nm&iS rf sm;/ tvyk of rm;rsm;/ v,of rm;rsm;/ ausmi;f om;rsm;pojziæhf tppHk jHkriaf w@G&w,?f tarah r;G ae@yuJG kd wufa&mufvmolawG[m tar@udk xdjcif;ig;yg;eJ@ &Sdcdk;=uygw,f? q&mOD;okc tzGifhtrSmpum;ajymw,fvdk@xifygw,f (aumif;aumifrrSwfrdEdkifawmhyg)? awmbf &k m;av;u tarth wuG f *%k ðfyuAsm(t*vF yd f bmomjzihf u,kd wf ikd af &;py)f ±wG qf ykd gw,?f q&marmiof mE;kd uvJ tarth wuG f a&;z@JGxm;whJ uAsm±wG qf wkd ,?f q&m=unaf tmi/f q&m uakd v;(ti;f 0*%k &f n)f w@kdtjyif tjcm;vil ,f uAsm q&mrsm;uvn;f tarth wuG f uAsmrsm;e@Jyal Zm&f wG zf waf y;=uw,?f t'J D yxrt}urd jfyKvyk cf whJ hJ ar;G ae@ywJG uaf &muof al wxG rJ mS q&m*sr;f e@J q&mprG ;f w@kdukd raw@Gjzpcf yhJ g? q&m}u;D awuG ta0;ryS J uAsmrsm;jziyhf al Zmcf =hJ u ygw,?f wuaf &muvf moal w[G m a'otrsKd;rsKd;uvmc=hJuw,?f touf t±,G f trsdK;rsdK;/ tvkyftudkifrsdkK;rsdK;/ vlwef;pm;/ vl@tv$mtrdsK;rsdK;udk aw@Gjrif&w,f? tJ'DarG;ae@yGJrSm touft±G,f}uD; ,lepfazmif;0wfxm;wJh ppfAdkvfwa,muf udkvnf; xl;jcm;pGmawG@vdkuf&ao;w,f? arG;ae@yGJvmy&dowfawG[m ol@tpk/ u,kd thf pak v;aweG @J acgi;f csi;f qikd pf um;awaG jym=u/ &,=f uarm=ue@J? 'tD csed wf kd twiG ;f rmS b0tarmawuG kd tem;ay;&i;f tjyetf veS f tm;ay;axmuuf al ewm e@Jvn;f wal eawmwh ,?f usaemuf awmh aemiuf si;f ywhJ ar;G ae@yrJG sm;ukd rwujfzpf awmyh g? t'J aD e@uakd wmh owxd m;rwd ,?f aqmi;f O;D aejcnaf tmuuf awmiof ref ti;f [m ajrmujfyeaf vni;f e@Jt+yKid f uAsmaw±G wG qf &kd i;f a&mipf yHk e;f awG qijfre;f xm;vukd yf uHk awmh wEpS vf ;Hk rmS tvqS ;Hk ae@&uf w&uuf kd yikd qf ikd xf m;vukd of vkd ygy?J 86 cEk pS tf uek f 87 EpS Of ;D yikd ;f rmS xiyf g&@J? &rS ;f jynaf jrmuyf ikd ;f ausmurf /J oaD yg/ erwR al bmwf iG ;f owKW rikd ;f rsm;o@kd pmaya[majymyJG c&;D pOwf cuk kd rEaW v;u pma&; q&mrsm;ukd taruO;D aqmi+fy;D cswD uvf mygw,?f usaemjfhcuH tarw@kd omG ;wchJ &;D pOef @Jawmh vr;f roivhf yS g? 'gayrhJ usaemjfhcuH kd wcwk wf & 0ivf mc=hJu w,?f usaemaf &m / usaemthf be@J naD v;yg tawmaf ysmcf =Jhuw,?f +cxH uG f E@kde@JyJ 233

{nchf vH ukd &f v@kd tbu tm;emaew,?f }uKd wipf pD Orf r_ &cdS vhJ @kd tbu usaemuhf kd tjypfwifygw,f? tarwdk@vnf; c%avmufem;+yD; c&D;quf=ujyefw,f? t'J D wkef;u tareJ@twlygvmwJh pma&;q&mawGuawmh usaemfav;pm;cspfcifcJh orl sm;jzpyf gw,?f owl @kduawmh tar/ q&m=unaf tmi/f q&mO;D uakd v; (ti;f 0 *%k &f n)f / q&mO;D apmviG /f q&marmirf ;kd ol / nyD ak v;e@J q&mr EEk &k nf (ti;f 0) w@kdtjyif usaemrf owd hJ {nohf nf 2 a,mu/f 3 a,muvf n;f yg ygao;w,?f usaemjhfcoH @kd tarw@kdtz@JGvmvncf +hJy;D &uof wW 2 ywf 3 ywaf vmurf mS usaemfhudk axmufvSrf;a&;u vmzrf;ygw,f? udpPuawmh tarwdk@eJ@rqdkifyg? usaemwf @kd ajratmuEf idk if aH &; vy_ &f mS ;rt_ z@JGrS &aJ bmwf a,mu&f @J pn;f ur;f csKd ; azmurf a_ =umihf &eof ul o&d odS mG ;+y;D tzr;f cvH ukd &f w,?f tzr;f c&H pOuf rrd ed @J roufqdkifolawGudk zrf;qD;cH&rSm/ tppfaq;cH=u&rSm tpdk;&drfqkH;yg? aemufqkH; ppaf =uma&;+y;D v@kd ti;f ped af xmiaf &murf yS J rrd ed @Jrouqf ikd wf ohJ al wG tzr;f rc&H b;l qwkd m ovd ukd &f rS en;f en;f pwd af t;omG ;w,?f jyevf wG vf mawmvh n;f ppaf q; jci;f rc=H u&b;l qwkd movd @kd pwd af ygoh mG ;w,?f usaemwf @kdukd ±;Hk wif w&m;pwJG m rvkyfygbl;? 10 (u) eJ@wdkufydwfxm;w,f? 1988 / *sLvdkif 15 &ufrSmawmh jyevf wG af y;vukd yf gw,?f t'J tD csed uf rqvpptf p;kd &qe@fusiaf &; vy_ &f mS ;ra_ wuG Eikd if eH @Jt0e;f jzpaf ecsed ef @vJ n;f wukd qf ikd af eygw,?f txed ;f ord ;f c&H mrS vwG af jrmuvf mc+Jhy;D aemuf usaemf &rS ;f jynof @kdjyevf m cyhJ gw,?f jyeaf &mu+yf ;D aemurf mS vn;f ppaf xmuvf rS ;f a&;aw&G @J apmi=hfunchf aH e&r_ uawmh caH e&qjJ zpwf ,?f u,kd vf yk pf &m&wdS m quvf yk zf @kdq;Hk jzwcf whJ ,?f +crH mS wywaf vmuef m;+y;D usaem&hf @JZmwad jrjzpwf hJ tnmaus;vuuf rcd ixf H txed ;f odrf;cH&mu jyefvGwfvm+yDjzpfwJhta=umif; owif;ay;zdk@ &Srf;jynfu jyefqif; vmcJhw,f? rEWav;udk jzwfoef;oGm;&wmjzpfvdk@ xkH;pHtwdkif; vlxkwdkufodk@ omG ;a&muuf m tare@J bnkd Kd ukd 0iaf &muEf w_ qf ucf whJ ,?f taruusaemuf akd w@Gawmh “ri;f b,af ysmuaf ewmvæJ raw@Gwm=um +y?D +cvH yk if e;f aumtqiaf jyvm;” v@kd ar;jre;f ygw,?f usaemvf n;f jzppf Otf csKd @ukd tusOf;csKH;+yD;ajymjyygw,f? 'Dwacguf tarqD0ifE_wfqufwJhtcg xl;jcm;wm wck&cdS whJ ,?f taru usaemfukd pma&;ygvh m;vd@k wkdufwGe;f ygw,?f usaemfu uAsmwcsKd @awmah &;jzpyf gw,vf @kdajymvukd f rwd ,?f taruqu+fy;D tcyk gvm;v@kd ar;ygw,?f 'vD ekd @Jusaemrfh mS ygvmcwhJ hJ uAsm 3 y'k uf kd tarujkd y=unyhf gw,?f tar[m uAsmawGudk taotcsmzwf=unfhygw,f? pum;vkH; tokH;tE_ef; awuG jkdyiaf y;w,?f owyf tHk rmS ;awaG wmif jyiaf y;vukd af o;w,?f +y;D awmh tar 234

ajymwmu “ ri;f uAsmawuG ppd paf &;ujkdzw&f rmS qakd wmh r*Z~ i;f xyJ gz@kdrv,G bf ;l / 'gayrhJ pdwfrysufe@J/ qufa&;yg” vdk@ajym+yD; pum;ajya&;zdk@vnf; wdkufwGef;chyJ g ao;w,f? tarukd av;pm;wmawxG rJ mS 'vD tkd ao;tzaJG v;awuG p+y;D *±wk pukd f oif=um;jyoay;wwfwJh tarh apwemav;awGvnf; ygw,f? tar[m taumi;f q;Hk oi=f um;jyoay;o/l taumi;f q;Hk vr;f !e$ jf yoay;ojl zpwf ,vf @kd usaemfwdk@t&ifu aemifawmfawG/ q&mawGuajymqdkch=J uwm 'ga=umifh jzpfyg vrd rhf ,?f 'tD csuuf kd =unjhfci;f tm;jzihf tar[m vil ,af wuG kd w;kd wujfrirhf m; apcsiwf ,qf wkd hJ apemt&i;f caH =umijhfzpwf ,qf wkd m b,of rl rS jii;f Eikd yf gb;l ? usaemf 0ixf uG of mG ;vmaewm EpS tf csdK@&cdS ahJ yr,hf taru usaemuhf kd &Srf;jynfZmwdvdk@yJxifaeykH&w,f? 'Dwacguf usaemfhZmwd&Gmjyefr,fvdk@ajymrS taru “rif; b,fZmwdvJ” ar;ygw,f? usaemfhZmwdajymjyawmh taru “t'J &D mG u tarth b;kd / tazw@kd&@JZmw&d mG e@Je;D eaD v;y/J tcxk d tarw@kdaqrG sKd ;awG t'J &D mG rmS &adS ewek ;f y”J w?hJ +y;D awmh b,of al wuG kd ovd m;/ b,0f gawuG okd vd m; pojzifhar;ygw,f? tJ'Dae@u tarudkE_wfqufyD; usaemf[m &efatmifref; um;*wd bf uuf kd ajcO;D vnS vhf ukd yf gawmwh ,?f usaem[f m tnmu Zmw&d mG av;rmS wywaf vmuf rcd ief @Jtwal ec+hJy;D &rS ;f jynof @kd jyewf uvf mcwhJ ,?f xtkd csed uf jynwf iG ;f rmS rqvtp;kd &qe@fusiaf &; vy_ &f mS ;ra_ w/G qEjNyra_ wuG ae&mwumrmS ay:xuG pf ðyaeyg+y?D rqv qe@fusiaf &; pmapmif pmwr;f aw/G a=unmcsuaf w/G owi;f pmawG (jynof al wuG ,kd wf ikd f xwk f whJ owi;f pm) u ae&mtE@HSrmS yvyl s/H ysH @E@HSaew,?f t'J uD mvrmS xi&f mS ;whJ owi;f pmawuG awmh trd af wm&f m/ *VKeef /D ta&;awmyf /Hk owi;f pmawjGzp=fu+y;D / &pS af v;v;Hk owi;f pme@J THE CAll (ceG ;f qiohf )H owi;f pmawuG akd wmh &pS af v; vkH;ta&;awmfykH twGif;rSm xkwfa0cJh=uygw,f? owif;pmawG&J@oufwrf;u awmh puwf ibf m 18 &uf e0w tm%mord ;f +y;D whJ txyd J ouqf ;kd &nS cf yhJ gw,?f t'J oD wi;f pmawuG usaemaf ew&hJ rS ;f jynuf +rKd @uav;txd ysH @E@HSygw,?f usaemwf @kd+rKd@uav;u ausmi;f om;vil ,af weG @J0exf r;f wcsLd @&@J rqvqe@fusiaf &; qEjN yyaJG wuG kd &pS af v;v;Hk &uf ausmcf +hJy;D rS vyk Ef ikd cf yhJ gw,?f qEjN y w&m;a[myJG awrG mS q&kd if yvk yd tf &m&tdS csKd @uvn;f rqv qe@fusiaf &; w&m;a[majymae wmaw@Gjricf &hJ w,?f usaemufh akd wmh axmuvf rS ;f a&;u aus;&mG v}lu;D wa,muf xm;+y;D apmi=hfunchf ikd ;f ygw,?f usaemuf awmh jcrH mS aevukd f jrKd @xyJ rHk eS of mG ;vukd f vmvdkufvkyfae&if; ausmif;om;rsm;twGuf vdktyfwJhtultnDay; 0dkif;&Hwm 235

avmuyf vJ yk cf yhJ gw,?f usaemhf tbuawmh usaemuf ,kd wf ikd f ta0;o@kdromG ;beJ @J oul ,kd wf ikd f omG ;p&m&wdS mawuG kd aqmi±f uG af y;wwyf gw,?f tx;l ojzihf rEaW v; u&aJ bmrf sm;e@J quof ,G af y;w,?f usaemahf e&mrmS vðHkcaH &;raumi;f &if rEaW v; ukd qi;f vmczhJ @dk &aJ bmrf sm;u t}u^H m%af y;ygw,?f 'vD ekd @Jusaem[f m (8) vyikd ;f 13 &uaf e@rmS yJ rEaW v;uqkd i;f vmcyhJ gw,?f (6) usaemrf E@Wav;uakd &muaf wmh usaemwhf @kd&aJ bmaf wG 0iaf &muvf yk uf ikd af e whJ &pS af v;v;Hk owi;f pmwiG f 0if a&muvf yk uf ikd af pygw,?f &aJ bmrf sm;u wcgw&H taw@Gt}uK&H &adS p&ef &n±f ,G cf suef @J owl @kde@Jtwl owi;f ,wl m/ tiwf mAsL;vyk f wm pwhJ vyk if e;f rsm; vyk uf ikd wf ahJ e&mawuG kd ac:omG ;wwaf v&h ydS gw,?f ta&;awmyf uHk mvtwiG ;f u &pS af v;v;Hk owi;f pm[m tjcm;owi;f pm awvG ykd J tav;ay;zw±f =_uwhJ owi;f pmwapmijfzpcf whJ ,?f 'oD wi;f pmu vxl k wukd yf uJG kd pn;f &;Hk v@H_aqmaf y;w,?f vxl wk ukd yf uJG kd a&mijfye[f yaf y;Eikd cf whJ ,?f 'g a=umifh 'Dowif;pm[m apmifa&rsm;rsm; &dkufESdyfjzef@a0cJh&w,f? txl;ojzifh &pS af v;v;Hk owi;f pm&@J acgi;f }u;D [m wukd yf 0JG iuf mv&@J aºu;a=umof uH kd r;D armi;f x;kd ay;aeovkd wukd yf uJG vkd n;f vr;f !e$ rf a_ y;Eikd cf whJ ,?f owi;f pm acgi;f }u;D [m ta&;awmyf uHk mvtwiG ;f rmS a&;[etf opef @Ja&;z@JGw,?f wakd wmi;f aomvf n;f uspvf spof yd of n;f w,?f yprf wS uf kd wnwhf nrhf eS af tmif ypEf ikd wf ,?f 'gawuG awmh ta&;awmyf uHk mvtwiG ;f u xuG af y:vmwhJ owi;f pmwapmi&f @J t&ntf ao;G e@Jt&ntf csi;f aumi;f reG rf j_ zpwf ,?f &aJ bmrf sm;&@J rwd qf uaf y;rt_ & owi;f pm acgi;f }u;D ukd tar a&;om;wmqwkd movd ukd &f awmh usaemjfzihf =unnf Kd av;pm; v@kdukd rq;Hk Eikd af wmyh g? xtkd csed uf xwk af 0cwhJ hJ THE CAll (ceG ;f qiohf )H owi;f pm[m rEaW v; oywd wf yaf ygi;f puk xwk af 0wohJ wi;f pm jzpyf gw,?f 1988 cEk pS f puwf ibf m (18) &uaf e@ nae (4) em&D rmS awmh ppwf yuf tm%mord ;f vukd af =umi;f a&',D Ekd iS hf &yk jfriof =Hum;awuG wqihf a=unmygw,?f jrKd @awaG y:rmS qEjNyra_ wuG y+kdy;D jyi;f xevf mw,?f tcsKd @ae&mawrG mS ypcf wrf a_ wG vn;f jzpaf y:aew,?f 'oD wi;f =um;awmh tjyirf mS xuG +fy;D vy_ &f mS ;aewuhJ saemwf @kd vnf; tarhxHoGm;a&mu+fyD; pka0;cJh=uw,f? tarh&J@ pma&;wJhpm;yGJa&S@rSmyJ 236

usaemef @J &aJ bmwf a,mutf jyif ti;f 0u uAsmq&m}u;D 2a,muEf iS hf pma&;q&m rwa,muwf @kd[m pwd vf urf =unrf ome@Jrwwf w&f yaf e=uw,?f tx;l ojzihf ppwf yuf tm%mord ;f yukd vf ukd wf thJ ay: pwd wf akd 'goxuG af ewhJ rsuEf mS ay;awuG u,kd pf rD suEf mS rmS ay:viG af eygw,?f taruawmh tajctaeukd ce@freS ;f wuG cf suf xm;ryd &Hk w,?f +ird of uaf ewhJ tajctaeukd taruyJ pwi+fy;D pum;pajymvukd f ygw,?f “'aD umiaf wG tm%m tue@ftowrf &dS ord ;f yukd Ef ikd wf ,/f e,af wuG kd oGm;wJh qufoG,fa&;vrf;awGvnf; jywfawmufaew,f? a&S@xGufxm;wJhol aweG @J ay:viG xf i&f mS ;wohJ al wuG tcuk wn;f u a&mS ixf m;oiwhf ,?f jyiqf iof ihf wmawG jyiqf ixf m;oiwhf ,?f wjynvf ;Hk +ird of uof mG ;&if val wuG kd vukd zf r;f Eikd wf ,?f 'uD ae+y;D aemuqf wk of iwhf ,”f q+kdy;D ajymygw,?f usaemwf @kdvn;f u,kd fh xijfrif ,ql csuaf wuG akd jymjy=uw,?f +y;D awmh tarth rd f uae+y;D vpl ck JG vukd =fu w,f? usaemfeJ@ tif;0u uAsmq&m}uD;wa,mufwdk@u rEWav; ta&S@jyif/ a&eaD jrmi;f ab;u pyH ,jfc&H wdS thJ rd wf trd rf mS 2 &uaf vmucf akd tmi;f ae+y;D to;D oD;vrf;cGJvdkuf=uw,f? 11 vyikd ;f a&muaf wmh tajctaeuakd xmu+fy;D &rS ;f jynuf jkdyewf uf vm w,?f &rS ;f jynrf mS yJ w&movD ;Hk b,uf rkd S tomG ; tvmrvyk bf J +cvH yk if e;f xrJ mS yJ tm&kHpdkufxm;rdw,f? 'Dw&moDrSmawmh *sLHeJ@ =uufoGefjzLyJpdkufygw,f? oD;ESH ord ;f +y;D csed f (3) vyikd ;f tuek rf mS awmh usaem[f m tnmu rcd iqf jDyeof mG ;cwhJ ,?f tcsdK@EdkifiHa&; vkyfazmfudkifzufrsm;u olwdk@wnfaxmifxm;whJ EdkifiHa&;ygwDrsm; twiG ;f 0iaf &muvf yk uf ikd af qmi&f uG zf @kd&ef ur;f vrS ;f vmygw,?f usaemf Eikd if aH &; rvyk af wmbh ;l q+kdy;D ta=umi;f jyevf ukd yf gw,?f wu,uf usaemrf mS Eikd if aH &; quf vuf vyk uf ikd af qmi&f uG zf @kd vr;f a=umi;f a±;G cs,cf +hJy;D om;jzpaf eygw,?f t'J vD r;f a=umi;f uawmh AS vr;f a=umi;f ygy?J tnmu rcd iuf Ekd w_ qf ucf +hJy;D tjyerf mS awmh usaem[f m rEaW v;u vxl wk ukd uf kd acw0W iaf &muuf m taruh kd 0i+fy;D Ew_ qf uf *g&0ðycJhao;w,f? 'Dwacgufvm+yD;E_wfquf*g&0ðycJh&wmawG[m tarrsm; twuG f aemuqf ;Hk Ew_ qf ujfci;f rjzpyf gape@Jv@kdyJ pwd xf uJ qak wmi;f aerwd ,?f usaemjfyerf ,vf yk af wmh taru “igoh m; 'wD acguf ri;f jyeqf i;f vm&if ri;f w@kda'ou =uuof eG jf zLu ar;$ w,/f tv;Hk acsmw,/f tarzh @kd0,vf may;? yukd qf ,H ol mG ;vukd ”f q+kdy;D ajymygw,?f usaemuf “ taruvn;f 0,vf may;ygr,?f ydkufqHawmhr,loGm;ao;ygbl;” qdkum tarhudkvdrfnm+yD; xGufvmcJhw,f? usaempf ;D vmwuhJ m;[m usaemaf ew+hJrKd @av;ukd c%em;+y;D ta&@St&yuf kd O;D wnf 237

armi;f aeygw,?f t'J uD m;e@Jtwl usaem[f m taroh m;&wdS ahJ e&mquD kd omG ;ae w,qf wkd muakd wmh taru b,of Ed ikd yf grh v?J 'Dtar/ 'Dom;rsm;jyefqkHwJhtcgrS usaemfvdrfnm+yD;c&D;xGufcJhwmudk cGifhv$wfem;vnfay;zdk@ awmif;yefcsifwJhpdwfu tarudkowd&wdkif;qdkygawmh? tx;l ojzihf tarth oaH wG a&',D ukd =um;&wthJ cg/ tarph mawG zw&f wthJ cgrsKd;rmS jzpaf y:wwwf ,?f ciG vhf wG ef m;vnaf y;ygv@kdom t}urd }furd f awmi;f yeaf erad wmh w,f? (7) taru,G vf eG wf m 1 vjynchf yhJ g+y?D tare@Jusaem[f m b,af wmrh S jyeaf w@Gjzprf mS r[wk af wm?h 'gayrhJ tar [m usaemwf @kdtwuG f tar&h @J wikd ;f jyncf spwf phJ wd \"f mwef @J ajymqckd whJ thJ oaH wG csexf m;&pcf whJ ,?f tarph wd \"f mw/f taw;G tac:aweG @J vr$ ;f +cKxH m;whJ pmv;Hk aygi;f ajrmujfrm;pmG csexf m;ay;cwhJ ,?f tar[m [musaemwf @kdwikd ;f jyntf wuG f wezf ;kd rjzwEf ikd wf hJ t&mawG ay; tycf whJ ,?f t'J gawuG awmh - - E;kd =um;wuºfuwG J ph wd \"f mwaf wG - n!D wG af &; pwd \"f mwaf wG - trsKd ;om;,Oaf us;ru_ ckd spjfrwEf ;kd whJ pwd \"f mwaf wG - owdW ceG tf m;awG - Enk ohH rd af r@Gra_ wG - vwG vf yaf &; pwd \"f mwaf wG - vwG af jrmuaf &; pwd \"f mwaf wG - +ird ;f csr;f a&;ukd cspjfrwEf ;kd whJ pwd \"f mwaf wG - w&m;r#wru_ kd cspjfrwEf ;kd whJ pwd \"f mwaf wG - azmujfyerf u_ kd rek ;f w;D wwzf @kd pwd \"f mwaf wG - vr;f a=umi;f reS af y:rmS c&;D omG ;vmwwaf prhJ oicf e;f pmawG æ æ pwmawyG jJ zpyf gw,?f tar ay;cahJ om xtkd &mrsm;onf r;kd aumi;f uirf S tvvkd ukd sqi;f vmwm r[wk ?f ajr}u;D xuJ tvvkd kd x;kd xuG af y:vmwmr[wk cf yhJ g? xtkd &mrsm;onf 238

tarb0/ tarrh od m;prk sm;&@J b0aweG @J &i;f E;DS c+hJy;D rS &cwhJ thJ &mrsm;jzpyf gw,?f tar&h @J Z0D 0r;f =umwukd rf S om;aumi;f / or;D aumi;f rsm;ukd ar;G xwk af y; Eikd cf ohJ vkd æ tar&h @J vxl 0k r;f =umwukd rf S jyncf spof m;aumi;f awG &maxmicf s+Dy;D vn;f arG;xkwfay;EdkifcJhw,f? tar[m tvi;f jrpwf pi;f jzpcf &hJ if taroh m;/or;D &m axmif u tar&h @J tvif;vd_if;awGaygh? obm0w&m;[m igw@kd&@J tvi;f jrpwf pi;f ukd &icf ek of &H ywf e@fomG ;atmif vyk Ef ikd cf ahJ yr,hf taruh ,kd yf mG ;tvi;f vi_d ;f awuG tarph wd \"f mwuf kd uikd rf +y;D r;kd ouf rek wf ikd ;f awxG rJ mS w;kd 0ijfzwof e;f aeygvrd rhf ,?f +ird ;f csr;f pmG tem;,al ewhJ tar oEd ikd yf gap? r[m{&m æa& igwdk@&J@ r[mrmwm rdcifrmudk oifh&J@aoG;pD;a=umif;rSm aygif;pnf;jcif;jzifh *k%f,lvdkufygawmh? ? bwkd ;l 239

vxl tk wuG f vxl bk uuf vxl ak ':trm 0if;wifhxGef; (1) usaem[f m tnmom;jzpaf yr,hf rEaW v;xuf &euf ek uf ykd J y+kdy;D u|r;f u|r;f usiuf siof mG ;wwvf mwwf &cdS yhJ gw,?f b0rmS tae=umc&hJ wmuvJ &euf ek rf mS r[wk vf m;? [wkd ek ;f u ar;G &yXf mae a&b$ akd jrqD jyewf ikd ;f rEaW v;rmS yJ &uaf wmf awm=fum=um 0iwf wf em;wwf a&muwf wcf whJ m tcgcgayr,hf ‘0i;f aweG @J wnf xm;whJ rEaW v;aejyn’f ukd &euf ek af vmuf ru|r;f usicf whJ muawmh treS yf g? 'gayrhJ tnmao;G Armao;G uyJ pum;ajymv@kdvm;/ uek ;f abmiaf o;G uyJ pum; ajymv@kd vm;/ bmv@kdvaJ wmh royd g? rEaW v;ukd cspcf whJ muawmh i,if ,uf wn;f uyg? ‘ re;f &wemyaHk ejynf æ ’qwkd hJ toaH v;e@Jpvukd wf ohJ cD si;f ouH =kdum;&&if i,if ,f uwn;f u bm&,rf od vrG ;f wwcf zhJ ;l +y;D / ‘ - -ajcawmf toa&vsrS ;f æjynaf wmf a&r$ e;f æig;apmiaf v oukd uf sr;f æpukd ef e;f &,f wnaf wmrf l æ’ qwkd hJ cchH nhH m;nm; pmom;pum;y'kd af wG yg0iwf hJ atmirf *vF me@J tpcsD vukd wf hJ atmirf *vF mocD si;f }u;D ocD si;f coH }H u;D ukd =um;vukd &f avwikd ;f vn;f &ixf wJ vyS vf yS f cpH m;c&hJ z;l ygw,?f ‘æ aumaf &mof H - aumaf &mof H æ qiyf e;f vupf rHk ;kd w,æf rsKd;av;yg; -&m&mausmf æoufawmf&Snfapa=umif;i,f æawmif;qkac|æ’qdkwJh qkawmif;arwWm ydk@o otH y'kd ef @Jtw‘l - - baHk 0,H æeikd if H jynof l æat;apAvkd vf l æ’qwkd hJ ty'kd f uawmh &ixf rJ mS t+rvJ vkd kd vid_ ;f cwaf ewwcf yhJ gw,?f usaemif ,if ,af v;u usaemwf kd th rd tf akd v;&@J x&pH wk af v;ay:rmS tar rwS rf wS &f & 0,vf mcswd qf xJG m;whJ ‘re;f &mjyn’hf jyu'Q ed af v;ay:u rEaW v; ee;f òr@&;dk e@JusK;H &yd af &jyinf Kd nh Kd h rEaW v;trwS tf om; rEaW v;ye;f csuD m;av;uvkd n;f t'J D 240

wek ;f uwn;f u c%c%ai;=unrhf &d i;f tyd rf uxf tJ xd r=umr=umruwf wcf hJ z;l ygw,f? usaemrf wS rf od rsS usaemthf ar v,of rl }u;D &@Jwouwf mrmS av;q\"l mwf yHk a&w$ *d aHk pwaD wmjfrw}fu;D ywHk csyef J h r[mjrwrf ek bd &k m;}u;D yaHk wmwf csy+fy;D &if jyu'Q ed tf jzpf 0,zf ;l wmqvkd kd h t'J rD EaW v;&mjynhf txrd ;f trwS f rEaW v; ee;f +rKd @&;dk e@JusK;H a&jyinf Kd @nKd @yg jyu'Q ed wf cyk J 0,cf zhJ ;l ygw,?f tarcrsm awmaf wmuf kd }uKd uf veG ;f vvS @kd 0,cf whJ mjzpof v/kd usaembhf 0rmS vn;f yxrq;Hk trd rf mS pjrizf ;l pvJG r;f EpS of uzf ;l whJ ye;f csuD m;[m t'J rD EaW v;ee;f òr@&;dk yHk ye;f csuD m;av;yJ jzpcf yhJ gw,?f i,if ,wf ek ;f u a&mipf cHk wJ AH ;l av; p &awm/h u,kd [hf mu,kd f r=umr=um vukd vf ukd f +y;D u;l ,l q=JGunchf zhJ ;l wm[mvn;f t'J jDyu'Q ed af y:u rEaW v;ee;f +rKd @&;dk ye;f csD um; av;ygy?J usaemf yxrq;Hk rEaW v;ukd pa&muaf wm/h ee;f a&@Sbuf a&muaf tmif omG ;jy;D / i,if ,wf ek ;f uwn;f u tirf weEf pS of ucf zhJ ;l whJ re;f &mjynhf jyu'Q ed af y:rmS ygcwhJ hJ ye;f csuD m;xuJ ±c_ i;f av;e@J wrl ,ahf e&m aocsma±;G jy;D warwh arm xikd f =unchf zhJ ;l ygw,?f rEaW v;[m a&b$ ekd J bh mrrS a0;vaS yr,hf rEaW v;ukd i,if ,uf wn;f u ppJG vJG r;f vr;f &cdS ahJ yr,/hf b0tajctaet& usaem&hf @J vil ,bf 0 EpS af ygi;f rsm;pmG [m rEaW v;uakd usm+f y;D &euf ek rf mS omG ;}u;D jyi;f c&hJ ygw,?f ta=umi;f a=umi;f a=umihf rEaW v;ukd a&mujfzp&f ivf n;f wywqf ,&f uf q,ihf g;&uaf wxG uf ryckd &hJ ovkd jzpcf &hJ jy;D rcsirhf &J cpH m;c&hJ z;l ygw,?f t'J vD kd rcsirhf &J cpH m;c&hJ whJ rEaW v;ukd }uKrH ,}hfuKH qrHk ,qhf &Hk awmvh n;f 0&r;f ajy;b0e@JyJ &uaf ygi;f rsm;pmG v&nS f EpS af yguf &icf si;f tyf ay@Gzuaf E;G ax;G c&hJ ygawmwh ,/f / &pS af v;v;Hk ta&;awmyf }Hku;D tjy;D / ta&; awmyf Hk }uD;&J htusdK;quf edkifiHa&;ygwDawG tv#dKtv#dKay:xGuftjyD;/ odyfawmif rsm; rsm;pm;pm; rvy_ &f mS ;vukd &f ygb;l / eikd if aH &;eJ yh J 0&r;f ajy;b0 xyaf &mu&f ygw,?f [[kd 'kd 'D uD ae aemuqf ;Hk rmS rEaW v;ukd a&muvf m&ygawmwh ,/f / ausmi;f &yd uf e&f yd f oHCmht&dyfaygif;pkHrSmcdk&if;/ &Jabmfwum rdwfaqGwum&J@jcHaygif;rsm;pGm tdrf wumrmS c&kd i;f / rEaW v;jrKd &h J ah e&maygi;f pHk vr;f }uKd vr;f }um; acsmi=fum;rusetf E@HS a&mu&f usivf n&f ygawmwh ,/f / vul 0&r;f ajy;jzpwf thJ jyi/f pubf ;D jrKd @awm}fu;D jzpwf hJ rEaW v;jrKd ah y:rmS pubf ;D rp;D wwwf uhJ saem[f m ajrav#mu0f Zd m… wyikd ;f jzpf &ygawmwh ,/f / b,af vmutf xad wmif ajrav#mu0f Zd m… jzpaf e&ovqJ akd wm/h ,*l sD wyikd ;f tjzpaf eae&whJ umvwcsKd rh mS rEaW v;u rwd af q&G aJ bmwf csKd uh t x;l ojzihf [moºu,ºfu,vf il ,wf csKd @u usaemuhf ,G &f mrmS owl @kd th csi;f csi;f v#Kd @ 0uS ef mrnaf y;ac:ae=uwmu ‘ajrav#mu0f Zd m… }u;D ’qwkd hJ txyd gy?J aemuyf ikd ;f 241

us awmh wcsKd uh ‘0Zd m… ’}u;D vkd oh wl [kd mowl kd h emrnaf jymiaf y;jy;D v#Kd @0uS af c:qkd ae=u&muae/ ‘yxrH}uD;’vdk hajymif;vaJ c:a0:whoJ lawGvnf; &SdchJ&whtJ xdygy/J / vul vn;f [akd e&ma&muvf ukd f 'aD e&ma&muvf ukd ef J h rEaW v;tEHS h ajcp=umjze@f aecJh&ygawmhw,f// udk,fudk,fwdkifuvnf; tnmom;jzpfwJhtjyif tom; t a&mifuvnf; a=u;eDa&mifru a=u;ndKa=u;rJa&mifaygufaeawmh/ vG,ftdwf wv;Hk yc;Hk ay: v,G f jy;D vr;f wumay: uek ;f a=umi;f av#muaf ewuhJ saemuhf kd jri&f ol ro=d uol taygi;f uawm/h b,uf awmom;-jrKd wh uf aps;vm0,of vvJ kd yh J jri=f uvrd rhf ,xf iyf gw,?f t'J vD kd awmiaf &muvf ukd f ajrmuaf &muvf ukd ef @J rEW av;a&$jrdK hawmf}uD;&J@ESvkH;om;wnfhwnfhay: r=umr=umoGm;vm vSnfhvnf aewwwf hJ usaem[f m rEaW v;jrKd }h u;D &@J txiuf &ae&m(*4) vr;f r}u;D ay:ukd vn;f t}urd }furd jfzwof e;f c&hJ z;l ygw,?f (*4)vr;f r}u;D ay:a&mu&f v@kd ‘vxl ’k wukd af &@Su r=umc%jzwof e;f omG ;& avwdkif; zswfceJ &ifckefwwfavh &Sdygw,f? 'DteD;tem;0ef;usifrSm tjrJvdkvdk axmuvf rS ;f a&; ovl #Kd 'veaf wG csxm;wwwf ,-f v@kdajym=uq=kdu owad y;=u z;l whJ vyk af zmuf ikd zf uf rwd af qtG aygi;f toi;f aw&G J ph um;oaH wuG kd jyejfye=fum;rd ow&d rad ewma=umiahf wmh r[wk yf g? ‘vxl ’k qwkd hJ pmv;Hk av; EpS vf ;Hk eJ ah &;x;kd xm;whJ urn` ;f qikd ;f bwk af v;[m qikd ;f bwk tf aeeJ uh awmh bmrS }u;D }u;D us,uf s,f cr;f cr;f em;em;r&ydS g// 'wk ,d jrKd @ awm}fu;D jzpaf ewhJ rEaW v;jrKd }hu;D ay:rmS {&mrqikd ;f bwk }fu;D awG ae&mtEHS &h ydS gw,/f x;kd rek f qh ikd wf c&k J eh mrnqf ikd ;f bwk /f vuzf u&f nqf ikd wf c/k v,G tf wd qf ikd wf c&k @Jtrnf qikd ;f bwk af vmuaf wmif }u;D }u;D rm;rm; xnxf n0f g0g [wd ef J [h eef J ah e&m,xl m; wm r&adS yr,hf wjcm;wjcm;aom qikd ;f bwk }fu;D aweG J ,h OS vf ukd &f if qikd ;f bwk af v; [m cyaf o;ao;ygyvJ kd ah wmif ajym&rmS jzpaf yr,hf ‘vxl ’k qwkd hJ pmv;Hk av; EpS vf ;Hk [m xl;xl;jcm;jcm;ouf0ifv_yf&Sm;aeygw,f//‘vl’qdkwJh yxrpmvkH;av;udku ‘v’e@J wquwf n;f EpS af csmi;f ii[f m wacsmi;f eJ wh acsmi;f -crJG aebJ cyaf omah omh vufa&;toGif wqufwnf;qufaeygw,f// ‘xk’qdkwJh pmvkH;av;u aemuf q;Hk wacsmi;f iiaf v;uvn;f vid_ ;f weG f ah v;vkd au;G wuof mG ;jy;D &;dk &;dk av;e@Jx;l x;l jcm;jcm; jzpfae&if; vleJ htwl [efcsufnDtcsdK;usaew,f xifrdw,f// 'gudku ‘vxl ’k wukd &f J vh xl tk xrd ;f trwS f ‘vxl ’k v*kd /kd ‘vxl ’k ryl ikd xf &wd rf waf v;oz,G f vlxk}um;rSm tom;usaecJhwm ESpfaygif;enf;enf;aemaem r[kwfawmh// ‘vl x’k qwkd hJ pmv;Hk av;u &;dk &;dk av;eJ th m;ygaeov/kd ‘vxl ’k qwkd hJ pmv;Hk av;EpS vf ;Hk ukd qujfy;D xuG af y:vmcwhJ AhJ rma0g[m&/ ‘vxl ’k qwkd hJ a0g[m&&@Jteuf t\"yd m` ,f 242

uvn;f &;dk &;dk av;eJ th m;rmejfynahf e&rHk u us,uf s,jfyef jhyef ah v;av;euef uef @J tajccuH sus tEpS of m&oabmukd azm!f e¸ ;f aeygw,?f ‘vxl ’k qwkd m tajcctH us q;Hk aom tus,jfye@fq;Hk aom trsm;wumth rsm;p}ku;D jzpaf om jynof jlynof m; tm;v;Hk ukd u,kd pf m;jyKxm;whJ a0g[m&r[wk vf m;? uae@umvrmS awmh ‘vxl ’k qwkd ahJ 0g[m&[m a&ye;f tpm;q;Hk a0g[m& wck jzpaf ewm =umygjy?D ‘vxl ok abmxm;’ ‘vxl pk pwf r;f aumu,f cl su’f ‘vxl k wukd yf ’JG ‘vxl ak cgi;f aqmi’f ‘vxl ak xmucf rH ’_ ‘vxl k qE’N ? ‘vxl ’k wukd ef m;u jzwof e;f omG ;&avwikd ;f / ‘vxl ’k qwkd hJ qikd ;f bwk af v; qD vrS ;f =unrhf vd suof m;jzpwf wcf jhJy;D / eikd if aH &;0&r;f ajy;wa,mubf 0ayrkd h wcgrS r0ijfzpaf tmif owxd m;a&mS iuf iG ;f c&hJ ayr,hf t'J eD m;u jzwof e;f &wikd ;f &icf ek rf d wwwf mawmh rwS rf wS xf ixf iyf gy?J 'D ‘vlxk’qdkwJh qdkif;bkwfav;eJ@‘vlxk’qdkwJh wdkuftdrfav;xJrSm tarvlxka':trm &Sdaevdrfhr,f/tara':trm[m vlxka':trmqdkwJhtwdkif; vxl k &ywf ncf suef @J vxl bk uuf vxl tk wuG f pmayawuG kd t}kdu;D trkd ayr,hf uavmirf cs wuwf uºfuºua&;om;azmuf sL;aevrd rhf ,f - qwkd mawuG kd reS ;f ar#mf aw;G q=unrhf &d i;f pwd xf uJ ae *g&0jyKrcd whJ muvn;f t}urd }furd yf gy?J usaemwf @kd u,kd wf ikd Ef idk if aH &;pmayawuG kd ton;f toezf w±f p_ t&,G uf vxl wk ukd xf wk f pm tyk pf mayawuG kd zw±f c_ &hJ wme@J tarvxl ak ':trm&@J ‘b0csi;f rwol nhf w&wk f jyn’f ‘tkd -,e;f u;D w@kd’ ‘aieG J vh uef uf ’w@kdtygt0if vxl Ok ;D v&S @J ‘avmS icf sKd ihf wGif;u iSufi,frsm;’ ‘tm;vkH;aumif;}u&@Jvm;’ ‘owif;pmrsm;u ajymaom orikd ;f ’ pwphJ mtyk af wtG a}umi;f zswcf ezJ swcf eJ ow&d rwd wyf gw,?f (2) usaemwf kd Ah rmjynpf mayorikd ;f rmS tav;xm;&r,hf pwH iaf vmuwf hJ trsKd ;or;D uavmi&f iS af wG acwtf vukd f acwtf vukd f xuG af y:czhJ ;l ygw,?f ya' o&mZfacwfawGavmufqDudk c%xm;? teD;acwfumvavmuftxdyJ cGuJ ef@ =unrhf ,qf &kd if - a': '*ek cf icf iaf v;/ *sme,af usmf rrav;/a':cirf sKd ;csp/f a':cif EiS ;f ,ek @J tarvxl ak ':trmw@kdukd tm;aumi;f armi;f oef wu,uhf avmi&f iS }fu;D awtG jzpf awG &h ygvrd rhf ,/f / ArmpmaytEyk nmavmurmS rwS wf ikd uf ,kd pf D pukd xf l xm;Eidk =fujy;D om;/ tEyk nmt&ntf ao;G jynhf uavmi&f iS }fu;D awG jzpof v/kd a': '*ek cf icf iaf v;/ *sme,af usmf rrav;eJ th arvxl ak ':trm w@kd[m - owi;f pm 243

e@Jyg ywof uaf e=uwhJ &mS ;&mS ;yg;yg;trsKd;or;D owi;f pmynm&iS }fu;D awvG n;f jzpcf hJ =uygw,/f / a':'*ek cf icf iaf v;u ,0k w*D sme,ef @J,0k woD wi;f pmukd O;D p;D xwk f a0cohJ /l trsKd ;or;D uavmi&f iS af wuG kd ,0k wuD avmi&f iS bf @JGay;jy;D trsKd ;or;D u avmi&f iS rf sm;tz@JGukd wnaf xmicf ohJ l jzpof v/kd *sme,af usmrf rav; qwkd mu vn;f ciyf eG ;f onf *sme,af usmOf ;D cspaf rmif u,G vf eG jfy;D uwn;f u *sme,af usmf e@J‘jynof l [h pwf ikd ’f ae ph Oof wi;f pmawuG kd red ;f rom;werf ,hf ae ph Otf ywpf Orf ysuf O;D p;D xwk af 0cohJ l jzpyf gw,?f usaemwf @kdaw&G @Jtar tarvxl ak ':trmqwkd m u awmh tm;vkH;od}uwhJ twdkif;ygy/J / vlxk*sme,feJ hvlxkowif;pmwdk@&@Jzcif[m vlxkOD;vS jzpfcJhjyD;/ vlxk*sme,feJ@ vlxkowif;pmwdk@&J@rdcif&if;tppf[m vlxk a':trm ayyaJ yg?h ciyf eG ;f onf vxl Ok ;D vwS a,muf zqq&kd ,S af w&G @J ,wk rf mre_ @J e&odefxJ axmifxºJ ua&mufpHjref;ae&pOf umvwav#mufvkH;rSmvnf; tar vxl k a':trmuyJ tqurf jywOf ;D p;D xwk af 0 a&@Saqmicf &hJ w,f r[wk vf m;? *sm e,fausmfeJ@ jynfol@[pfwdkif[m Armjynfpme,fZif;ordkif;rSmomru Armjynf Eidk if aH &;vy_ &f mS ;ro_ rikd ;f rmS yg ta&;ygwhJ rwS wf ikd af wG &cdS ohJ v/kd vxl *k sme,ef @J vxl k owi;f pmqwkd m[mvn;f vxl tk wuG f vxl bk uuf xeG ;f ajymiwf hJ orikd ;f tpOf tvmawG wo}Du;D eJ rh [wk vf m;? *sme,af usmrf rav; &J ‘h jynof l [h pwf ikd ’f [m tm%m& tyk pf ;kd ol azmujfyeof zl qq&kd ,S rf sm;&@J ,wk ,f wk rf mrm t=ur;f zu0f if a&mujfy;D / puaf wuG kd &'J i;f awG yqk ed af weG @J&udk cf sKd ;/ cpJ mv;Hk e@JpmpcD uG af wyG grusef wel @Jxk armS uvf eS af csrG zsuqf ;D ypwf m ccH &hJ z;l ov/kd vxl Ok ;D vS vxl ak ':trmw@kd&@J ‘vxl ’k [mvJ A;Hk eJ ch wGJ mawmif ccH &hJ z;l ygw,?f uae@acwuf mvvkd r[wk bf /J vGefcJhwJhESpfaygif;rsm;pGmuwnf;u EdkifiHwumhv_yf&Sm;r_awGtwGif;txd wuf wuºf uºuyg0ivf y_ &f mS ;czhJ ;l whJ &mS ;&mS ;yg;yg; ArmtrsKd ;or;D uavmi&f iS af wtG jzpf x;l x;l jcm;jcm; rwS wf r;f wixf m;&rmS uvn;f *sme,af usmrf rav;e@J vxl ak ':t rmyJ &rdS ,xf iyf gw,?f *sme,af usmrf rav;[m 195*cEk pS af vmuuf *syeEf idk f irH mS usi;f ycwhJ /hJ tEjkrL A;Hk ywd yf iaf &;/ tEjkrLA;Hk rpr;f oyaf &;/ ppqf ef uh siaf &;nvD mcH ueG zf &i}hfu;D o@kd/ urmB jhird ;f csr;f a&;ueG zf &ihf - jrerf meikd if rH S u,kd pf m;v,S wf O;D tjzpf wuaf &mucf zhJ ;l ygw,?f tarvxl ak ':trm[mvn;f 1953 cEk pS uf 'ed ;f rwef ikd if rH mS usi;f ycwhJ hJ ‘urmB th rsKd ;or;D rsm; nvD mc}Hu;D ’ukd jrerf mEidk if uH trsKd ;or;D u,kd pf m; v,S tf jzpf yg0iwf uaf &mucf zhJ ;l ol jzpyf gw,?f q&m}u;D ociuf ,kd af wmrf id_ ;f O;D aqmifwJh urBmhjidrf;csrf;a&;v_yf&Sm;r_? jynfwGif;jidrf;csrf;a&;v_yf&Sm;r_awGtwGif; wuwf uºfuºuyg0icf =hJuwhJ &mS ;&mS ;yg;yg;trsKd ;or;D uavmi&f iS af wxG rJ mS *sme,f ausmrf rav;eJ th arvxl ak ':trmw@kd[m a&@Swe;f tce;f u ygczhJ ;l oal wG jzpyf gw,?f 244

te;D acwAf rmjynf Eikd if aH &;vy_ &f mS ;ro_ rikd ;f wav#murf mS / treS wf &m; buuf ae &yfwnfv_yf&Sm;ch=J uwh/J ordkif;wm0efausyGefch=J uwh/J xufjrufwhJ uavmifawG vn;f tqurf jywvf vkd kd ay:aygucf yhJ gw,?f usaemwhf O;D csi;f cpH m;em;vnrf t_ & ajym&&i/f Eikd if aH &;t&yg E;kd =um;wuºfuwhJ uavmi&f iS af wxG rJ mS trsKd ;or;D awG xuf trsKd ;om;uavmi&f iS af wuG yjkdy;D rsm;ygw,/f / t'J vD kd Eidk if aH &;t&yg w;kd wuf w/hJ E;kd =um;xujfruwf hJ &mS ;&mS ;yg;yg;trsKd;or;D uavmi&f iS af wxG rJ mS awmh - usaemhf tjrirf mS tarvxl ak ':trm[m a&@Sq;Hk u jzpwf ,vf kd h qvkd ukd cf siyf gw,?f tarvxl ak ':trm[m tm;usp&maumi;f avmuaf tmif pmpaHk &;Eikd cf whJ hJ uavmi&f iS vf n;f jzpyf gw,?f bmomjyeaf waG &m/ yiuf ,kd af &;awyG g/ &oa&m okwyg/ EdkifiHa&;a&m vlr_a&;awGyg/ trsdK;bmom omoemta&;awGa&m/ tEyk nm ,Oaf us;rt_ artG EpS af wyG g/ bmqkd bmrS rvy&f atmif axmiphf aHk tmif pmpkHa&; EdkifcJhwJh wu,fhuavmif&Sifqdkwm ppfrSefwJhArmjynf pmaytEkynm orm;wdkif; odygw,f? pmaytEkynm 0rf;pmuvnf; ukHvkHºu,f0olqdkawmh/ aq;puuf s&m t&yk xf iaf pEikd wf hJ wu,yhf e;f csaD usmwf O;D v/kd jrijfriof r# =um;=um; or#/ pwd 0f ipf m;z,G jfzpaf tmif a&;jyEikd pf rG ;f &wdS hJ pmaytEyk nm&iS vf n;f jzpyf gw,?f bmawG a&;a&;/ &n&f ,G cf suef @Japwem -twikd ;f om;ygaewmuawmh tar vxl k a':trm&J ph mayvu&f mawwG ikd ;f ay:rmS ygy/J / tarvxl ak ':trm[m rEaW v;oyl g// rEaW v;qwkd m uek ;f abmif (11) qu&f @J (10) quaf jrmurf i;f / ri;f wek ;f ri;f }u;D wnaf xmicf whJ hJ &wemyrHk i;f aejynf jrKd@awmf }u;D jzpof v/kd aemuqf ;Hk ri;f quf om;awmof aD ygri;f vuxf urf mS x;D usKd;pnaf yguf ol uh |ebf 0a&mucf &hJ jy;D uek ;f abmiaf cw&f J ah e0icf sed rf mS Armb&k iaf cw&f @J aemuf q;Hk x;D pukd ef e;f pukd cf &hJ m jrKd@awm}fu;D vn;f jzpcf yhJ gw,/f / uek ;f abmiaf cw&f @Jaemuqf ;Hk trSwftom;vdk@qdkayr,fh/ udk,fhxD;udk,fheef; udk,fh=uiSef;&J@jy,k*f/ &mZ0if&SdwJh a&;S a[mi;f ,Oaf us;rt_ artG EpS af weG @JjynEhf uS f xrHk rG ;f aeqaJ e&m/ ArmtrsKd ;om; aw&G @J xi&f mS ;whJ trsKd;om;,Oaf us;r_ trwS vf u%Q moauwF wcvk n;f yJ jzpcf yhJ g w,?f rEaW v;[m xi&f mS ;whJ u,kd rhf l u,kd Xhf mef u,kd ohf ¿meef J uh ,kd yf ikd [f e&f wdS hJ jrKd@awm}fu;D wcvk n;f yJ r[wk vf m;? pum;rmS awmif csKdom,Oaf us;whJ tac:ta0: to;Hk tEe_ ;f aweG J ‘h re;f pum;’qwkd m x;l jcm;whJ u,kd yf ikd [f ef &wdS ,rf [wk vf m;// q&mprG ;f (q&marmipf rG ;f &nf )uawmh - rEaW v;ojlzpwf hJ tarvxl k a':t rm&@Ja&;[euf ‘kd re;f oH tjynehf @Jto;Hk x;l tvumF awG a0a0qmqmeJ jhAe;f jAe;f uJG a&;avh &wdS ,’f vkd h rwS cf sujfyK azmjfyczhJ ;l ygw,?f [wk yf gw,?f tarvxl k a':trm &@J a&;[e[f m re;f oH re;f [etf jynehf J wh u,uhf kd x;l x;l jcm;jcm;u,kd yf ikd [f e&f wdS hJ 245

a&;[eyf g? rEaW v;[m Armb&k iaf cw&f J ah emuqf ;Hk ee;f pukd cf &hJ m ri;f aejynjfrKd @awmf }u;D wck jzpcf ahJ vawm/h wcsKd @uawmh - ‘re;f [e’f ‘re;f o’H qwkd m ‘ee;f qe’f wm v@ykd J jricf sijfri=fuEidk yf gw,/f / tarvxl ak ':trm&@J re;f oH re;f [euf awm/h usaemhf tjrirf mS tirf weuf kd ‘vxl qk e’f ygw,?f vxl =kum;rmS vxl ak wG ae ph Oof ;Hk paJG jymqkd ae=uwhJ vxl ok ;Hk pum;aweG @JyJ a0a0qmqmjzpaf tmif ay:ay:viG vf iG jfzpaf tmif a&;om;azmuf sL;jyav&h ydS gw,?f vxl =k um; cikd ;f Eid_ ;f ajymqokd ;Hk paJG e}uwhJ ajymx;Hk qxkd ;Hk av;aw/G pum;yaHk v;aw/G q&kd ;dk pum;av;aw/G a'o,d avav;aw/G vxl k tvumF av;awuG awm/h o@lae&meJ oh /l ‘ciG ’f ukd usv@kdayg?h wri[f evf yk jfy;D a&; xm;wm r[wk bf /J &ixf uJ vmwthJ oeH J ah &;xm;whJ tar&J vh u&f maw[G m/ tar 0r;f pmb,af vmu&f wdS ,f qwkd m/ a0g[m&awG b,ufh avmuºfu,wf ,f qdkwm/ trsdK;om;,Ofaus;r_tESpfom&e@J b,favmufwom;wnf;jzpfaeovJ qwkd m vpS cf evJ pS cf eJ xi[f yjfyaeovykd gy/J / tarvlxka':trm[m pmaye,frSm oludk,fwdkif tifrweft&dyf tm0go}u;D whJ pmayyi&f yd }fu;D wyijfzpaf eayr,hf aemuxf yf aemuxf yaf om pmay yi&f yd yf sKd yi&f yd if ,af v;aw&G @J tqurf jywf zHG jhzKd ;}u;D xmG ;w;kd wuvf ma&;uvkd n;f *&wk pukd f ta&;w,l az;ul vr;f jy oeG of iwf waf v&h wdS m owxd m;ryd gw,?f o@lajr;t&,G af vmuyf J &rdS ,/hf ‘acsmtrd me’f qwkd hJ rEaW v;ol uavmi&f iS rf av;&@J ‘aumi;f uitf er;f ’qwkd hJ pmtyk uf av;twuG f trmS pum; a&;om;cs;D jri‡ ahf y;&m rmS / tarvxl ak ':trmu -‘ taravsmS ucf whJ hJ vr;f ukd acwvf il ,wf a,muf taee@Jav#muaf zm&f wthJ wuG f tart&r;f 0r;f omw,?f pmu apweme@Jrsm;rsm; a&;av aumi;f avavy/J [evf yk jfy;D a&;&if raumi;f awmbh ;l ? tar rmS csiwf m uawmh vil ,af wG pmawrG sm;rsm;zwjfy;D / pmawG rsm;rsm; a&;=uygvkd h - -’w?hJ vil ,af wG pmawrG sm;rsm;zwjfy;D pmawrG sm;rsm;a&;=urmS ukd vvkd vkd m;vm; &vdS eG ;f vwS hJ tarvxl ak ':trm[m u,kd wf ikd vf n;f pmawG rsm;rsm;zwjfy;D rsm;rsm; a&;Eidk cf ohJ l jzpyf gw,/f / tara&;cwhJ hJ pmawG en;f a&moh vm;// vxl *k sme,f vxl k owi;f pm yrHk eS xf wk af 0aewek ;f uwn;f u nOehf uof e;f acgitf xd pmawzG w/f y&zk f awyG g zw&f veG ;f v@kd tou(f 39)EpS af vmuuf wn;f u rsurf eS f pwycf &hJ whJ tar [m tdk}uD;tdkrt&G,ftxdvnf; pmawGzwf pmawGa&;aevdkufwm tm;usp &mygy/J usaemwf @kdu tarvxl ak ':trmukd onxhf uof nf tou&f m ausm&f nS f apcsijfy;D / vxl tk wuG f vxl bk uuf tarph mawuG kd onxhf uof nf rsm;Eikd of rsS rsm;rsm;}u;D / rsm;av aumi;f av zwcf siaf yr,hf rw&m;tm%m,xl m;w/hJ vxl uk 246

v;Hk 0r}unjfzLwhJ etzpptf p;kd &eJ ph ptf p;kd &&@Jvuuf ikd wf wk af w/G uyzf m;&yzf m; vl &r;f um;awuG awmh taruh kd rvrkd ek ;f xm; &ejfiKd ;xm;&i;f / tarph mawtG ay: r±_ prd Ehf ikd &f rHk u wwEf ikd &f if taruh kd jrejfreaf oapcsiaf e=uwthJ xad wmif tuok vkd f ymG ; ae=uwmuvkd n;f =um;ae oad e&ygw,/f / veG cf whJ hJ (10)EpS af vmuf 1997 cEk pS f avmuwf ek ;f uvn;f / tou(f *2)EpS tf &,G rf mS &moOD wuk yal vmivf eG ;f v@kd arjrKd@wuaf e&&mS whJ taruh /kd etzbuuf oal wmi;f pm;awuG ‘a':trm trd rf mS &odS vm;’vkd oh ;Hk }urd af vmuf zek ;f quaf r;&eHk J ah wmif tm;r&vkd h trd tf xad wmif vmjy;D /‘a':trm aow,f =um; v@kd-[wk of vm;’vkd h vmar;c=hJuqykd ?J tr&y&l awmiaf v;v;Hk ausmi;f uq&mawmf O;D ynmquD vkd n;f ‘a':trm aow,f =um; w,/f [wk of vm; ’vkd ah r;wohJ ul vmar;=uao;w,f qykd ?J t'J wD ek ;f u tjzptf ysuuf akd wm/h tarvxl ak ':trmu,kd wf ikd f yiwf ikd f a&;aewhJ ‘r;kd *sme,’f uae ‘w;Hk ausmrf ’ qjkdy;D jyeaf &;jyczhJ ;l wm usaemwf @kd zwf &z;l ygw,/f / 'ga=umihf (2005) cEk pS uf tarth ouf (90) jynthf jzpf awmiof ref ti;f apmi;f u uykd nm&@Jawmiaf v;v;Hk ausmi;f rmS tcr;f tem;yJG vyk =f uwthJ cg/ t&iuf ‘vri;f w&m tjird ’hf ukd acgi;f aqmif ucwhJ hJ raX;aX;jrihf (yewf sm aX;aX; jri)hf u tar&h J ah &S ah rmS urf mS yJ yxrq;Hk *%k jfyKtziG thf jzpf emrnaf usmf avbm w&D @J‘w;Hk ausmrf ’ocD si;f ukd oqD jkdy;D *g&0jyK ziG vhf pS af y;cwhJ muvkd J ApDG 'D tD jym;ay: uaewqihf usaemwf @kd rwS rf wS &f & =unvhf ukd &f z;l ygw,/f / taru tw;D ryg tqkd yikd yf ikd ef @J oqD jkdyomG ;whJ raX;aX;jri&hf J wh ;Hk ausmrf ocD si;f ukd em;qi&f i;f vvS yS y}u;D jyK;H vkd rh [wk vf m;? a[m - r=umao;cif wavmavmuuf y/J rEaW v;rmS etz zuof m;v&l r;f um;E,G 0f if rormtzJG @0iwf csKd uh tarvxl ak ':trmukd atmuf vr;f en;f aweG @J [vkd vkd 'kd vD vkd kd pum;wi;f qvkd m=uwhJ toaH wG wausmh jyexf uG f ay:vmwm =um;vukd &f jyeyf gw,/f /taruh avmiuf kd a&mijfcnrf xuG Ef ikd af tmif tarSmifcs/ ydwf=uyif=uOD;rvm;awmif rodygbl;// bmyJjzpfjzpf taruawmh ow&dW &dS dS EvS ;Hk ao;G eJ h w;Hk ausmrf ocD si;f ouH kd em;qi&f i;f vvS yS y}u;D jyK;H aeO;D rmS yg yJ// (3) tarvxl ak ':trm[m Avkd cf sKyaf tmiqf e;f eJ ah r;G ou&U mZf twwl l wck wn;f zmG ;/ 1915cEk pS zf mG ; qakd wm/h 'ED pS qf &kd if touf (92)EpS af wmif &ydS gjy?D r=umrD &uyf ikd ;f twiG ;f / e0kd ibf m (29) &uaf e qh &kd itf ouf (92)EpS wf i;f wi;f }u;D jynahf wmh 247

rmS yg? EpS pf Ovf vkd kd ar;G ae uh si;f yaeus/ awmiof retf i;f apmi;f u awmiaf v;v;Hk ausmi;f rmS touf (90) jynyhf uJG kd (2005)cEk pS uf usi;f yEidk cf ahJ yr,hf rEpS uf (2006) cEk pS uf awmh tou(f 91)EpS jfynyhf uJG kd usi;f yEikd cf iG hf ywd yf icf cH &hJ ygw,?f 'ED pS f aum - usi;f yEidk cf iG hf &ygrh vm;// 'ED pS [f m tarvxl ak ':trm&J th ou(f 92)ajrmuf jzpof v/kd tarvxl k a':trm&J -h taru,kd wf ikd f acgi;f pn;f wyjfy;D r=umr=uma&;zJG ah v&h wdS hJ (i,uf u|r;f whJ ciyf eG ;f onof @kd) qwkd hJ i,uf u|r;f wchJ iyf eG ;f onf vxl Ok ;D vS u,G vf eG cf whJ m (25) EpS af jrmuvf n;f jzpyf gw,/f / 1982 cEk pS f }o*wk vf (7)&uaf e@u u,G vf eG qf ;Hk yg; omG ;c&hJ whJ vxl Ok ;D v[S m 1910jynhf Zeef 0g&D (19)&uaf e@zmG ;yg/ tcck sed tf xd &OdS ;D r,f q&kd if (97) EpS af wmif ausmjfyaD yg/h / aemuf (2) EpS af usmaf usmf 2010 jynEhf pS f Zeef 0g&DvxJqdk&if vlxkOD;vS&mjynfhaygh? usaemfwdk@uawmh vlxkOD;vS &mjynfhyGJudk tarvxl ak ':trmu,kd wf ikd f O;D p;D usi;f yomG ;wmjricf siof v/kd taru,kd wf ikd f tarh &mjynyhf uJG kd rsu0f g;xixf if awG jhriof mG ;a&;uvkd J wr;f wr;f ww qEjNyKrad eygw,?f usaem[f m tarvxl ak ':trm&@JpmaweG @J i,if ,uf wn;f u &i;f E;DS u|r;f 0icf &hJ z;l ayr,hf tarvxl ak ':trmukd pwiaf w@Gz;l wmuawmh usaemf touf (30) ausmrf yS g? tarvxl ak ':trmw@kd vxl Ok ;D vwS @kdu,kd wf ikd vf n;f }uKaH w@G &iqf ikd f jzwof e;f c&hJ z;l +y;D / emrnuf akd wmif rac:csivf eG ;f v@kd -‘[tkd x’J v@dk trwS of nm jyKxm;}uwhJ ‘axmixf ’J uae xuG vf m+y;D wahJ emuyf ikd ;f rmS rS pwiaf w@G&z;l wmyg? EpS uf awmh 1986vm;/ 19*7 vm;/ oyd rf ujJGym;vaS wmah yr,hf pmqakd wmvf }u;D qwkd muakd wmh rwS rf wS &f & rwS rf ad eygw,/f / t'J ED pS rf mS axmixf rJ mS wek ;f u twal e buf wuo Auoacgi;f aqmiaf [mi;f tpuf }kdu;D uvkd aS &w$ @dk&J bh ukd av;pmay a[majymyJG x;l x;l jcm;jcm;jzpaf jrmuaf &;eJ yh wof ujfy;D awmh jzpyf gw,/f / tu}kdu;D udkvSa&$wdk@eJ@ vkyfwludkifzuf ausmif;q&mra[mif;}uD;wa,mufu‘ESpfpOf bdk uav;jrKd rh mS usi;f yvmcwhJ hJ pmqakd wmaf e@ pmaya[majymyaJG w[G m rqvE,G 0f if pmayorm;a,miaf ,miwf O;D ucsn;f y/J ol ah jcol vh uvf yk +fy;D zwd wf m=um;wm O;D p;D vyk uf ikd af ewm[m wEpS rf S vol al v;pm;p&m wwl wl ewf ef pma&;q&m/ pm a&;q&mr}u;D awG rygz;l b;l / 'ga=umihf 'ED pS af wmh twukd cf vH yk jf y;D wwl wl ewf ef pmaya[majymyGJ jzpfatmifvkyfjyr,f qdkjyD; wm0ef,lvmcJh+yD; tJ'DtwGuf 0ikd ;f jy;D tutl naD y;=uygO;D ’qjkdy;D uvkd aS &SG tm;u;kd eJ h uvkd aS &$ aexikd &f m &euf ek uf kd qif;vm&muae usaemfeJ@yg qkHjzpfcJhwm jzpfygw,f// tpfudk}uD;udkvSa&$u ‘a[ah umif - ri;f tutl nD ay;O;D ’qjkdy;D usaemuhf kd ajymawm/h usaemuf usaemef @J &i;f E;DS whJ rEEk &k nf ( EEk &k nf - ti;f 0) w@kdukd ajymjyjy;D xyqf ithf utl nD awmi;f yg 248

w,/f / rEEk &k nuf rEaW v;u vxl ak ':trmuykd g &atmizf wd af y;r,f wm0e,f jly;D oyl g bukd av;a[majymyuJG kd vukd af [mzkd wh m0e,f yl gw,/f / t'J ED pS uf bukd av;rmS usi;f ywhJ pmaya[majymy[JG m b,Ef pS uf e@JrS rwal tmif wwl wl ewf ef pnpf nf um;um;jzpaf jrmuof mG ;cyhJ gw,?f ( q&m*sr;f w@kd/ q&mprG ;f w@kdawmif yg0iaf [m ajymjzpaf o;w,f xiyf gw,/f / aumi;f aumi;f awmh rrwS af wmyh g? ) usaemf rSwfrdaewmuawmh bdkuav;pmaya[majymyGtJ wGuf tar vxl ak ':trm rEaW v;uae &euf ek uf kd qi;f vmawm/h tu}kdu;D uvkd aS ±e$ @J usaemf [m tarvxl ak ':trmukd omG ;}uK=duygw,?f rEEk &k nwf @kdvirf ,m;&@J tutl neD @J tarvlxka':trm wnf;aeus &efukefu OD;at;=unf&J@tdrftxd oGm;awG@ jzp=fuwmyg? tarvxl ak ':trmuawmh +yK;H +yK;H +yK;H +yK;H e@Jygy?J t'J wD ek ;f u tar a':trm[m tou(f 70)ausmf t&,G f &adS eyg+y?D 'gayrhJ ouG of uG vf uvf uf &dS wek ;f / omG ;Eikd vf mEidk wf ek ;f ayg?h tarvlxka':trmeJ@ usaemf 'kwd,t}udrfqkHzl;&wmuawmh vlcsif; r[wk yf g? pmcsi;f vJ r[wk yf g? 'gayrhJ usaem&hf ixf rJ mS b,af wmrh S rarEh ikd pf &m tjzpfwcktjzpf wdkufwdkufqdkifqdkif rSwfrSwfom;om;jzpfaecJhygw,f? ordkif;0if &pS af v;v;Hk ta&;awmyf vHk y_ &f mS ;r}_u;D e@Jvn;f qupf yf ywof uaf ewma=umirhf @dkyg? &Spfav;vkH;ta&;awmfykH}uD; ajrwkef[nf;atmif ay:xGef;aeptcsdef}uD;rSm/ bm;aumifpD a=unmcsuf xGufay:vm+yD; r=umcifrSmy/J usaemfwdk@ pmaytEk ynm&iS af wuG vn;f rqvpptf p;kd &ukd qef uh siuf e@fuuG wf ahJ =unmcsuwf apmif vurf wS af waG &;x;kd vy_ &f mS ;c=hJuygw,?f wm0e,f l aqmi&f uG of al wuG ae&mto;D o;D cjJG y;D vurf wS af &;x;kd aumucf &H ,&l mrmS usaem&hf aJ bmf t,'f wD mwO;D u usaemqhf D vurf wS ,f zl @kd a&muvf mcyhJ gw,?f rwS rf wS &f & ‘cs,&f D r*Z~ i;f ’ t,'f D wmtzGJ@0ifwOD;jzpfwJh ‘udkxGÉf’&J@pm;yGJay:rSmyg? vufrSwfa&;xdk;zdk@ ay;vmol uawmh q&marmiuf ,kd k &J @v&l i;f / q&marmiuf ,kd k em,uvyk af ewhJ ‘jrwaf v;’ r*~Zif;u aemufuG,ft,f'DwmwOD;jzpfygw,f? usaemfu wufwufºuºueJ@ vufrSwfa&;xdk;ay;zdk@/ usaemfhqD xdk;ay;vmwJh pm&GufjzLudk aoaocsmcsm =unvhf ukd af wm/h tay:burf mS vurf wS af wwG csKd @tptD &D x;kd xm;+y;D om; jzpaf e yg+y?D usaemqhf D ay;vmwhJ pm&uG jfzLay:rmS / usaemvf urf wS af &;&x;kd &r,ahf e&m &@J tay:rmS aemuqf ;Hk vurf wS af &;x;kd xm;wmuawmh q&m‘vxl k ped 0f i;f ’yg? q&mvxl pk ed 0f i;f &@Jtay:rmS uyvf suof m; aw@G&wmuawm/h tar ‘vxl ak ': trm’ygy?J tarvxl ak ':trm emrnef @J vxl ak ':trm u,kd pf m; qjkdy;D q&mvxl k O;D ped 0f i;f uyJ vurf wS xf ;kd xm;ygw,?f ‘vxl ak ':trm&@Jzek ;f e@JvrS ;f +y;D ta=umi;f =um; 249

csutf &’qjkd y;D vJ q&m vxl Ok ;D ped 0f i;f u az:jya&;om;xm;+y;D vurf wS af &;x;kd xm;wm jzpyf gw,/f / usaemhf &ixf rJ mS vud_ cf eJ cek of mG ;&jyeyf gw,/f / tarvxl k a':trmqwkd m t'J vD kd tarrsKd; yguvm;? vxl tk a&; vxl wk ukd yf aJG weG @J ywof uf &i/f b,af e&muyjJzpjfzp/f &&dS mae&m =um;&mt&yuf ae wuwf uºfuºu yg0if y;l aygi;f wwof yl guvm;? vxl tk a&;twuG f vxl bk uuf ae vxl wk ukd yf aJG weG @J tpOfxm0& wom;wnf; usaewwfolrsdK;yguvm;vdk@ rSwfrSwfom;om; jzpf c&hJ ygw,?f usaem[f m tarw@kd vxl Ok ;D ped 0f i;f w@kd&@J atmuaf jcuyvf suof m;uae *k%f,lpGmeJ@ vufrSwfa&;xdk;cJh jzpfygw,f? usaemfjyD;awmh tJ'Dpm&Gufay:rSmyJ t'J aD e&mem;rmS yJ vurf wS xf ;kd ay;oul awmh umweG ;f u0kd i;f xeG ;f (tck jynyf a&muf - umweG ;f rpwP mbm;rm;) v@kdyJ pwd xf rJ mS pxJG irf wS rf ad eygw,?f tare@J vcl si;f aemuqf ;Hk aw@GqjHkzpcf whJ muawm/h 19**cEk pS tf uek f *9 cEk pS qf e;f cgpxrJ mS ygy?J tar&h @Jtrd f tar&h @J‘vxl ’k wukd xf rJ mS yJ omG ;a&muf aw@GqHk c&hJ wm jzpyf gw,?f usaemwf @kd tu}kdu;D uvkd aS ±w$ @kdyg yg0izf @JGpn;f jzpcf =hJuwhJ jynof @l wdk;wufa&;ygwD ay:ayguf+yD;p/ odyfawmif umvr=umjrifhvSao;wJh tcsdeft awmtwiG ;f rmS ygy?J rwS rf wS &f & EiS ;f awaG 0aeqJ aqmi;f umv}u;D twiG ;f rmS ygy?J rEWav;om;&Jabmf}uD;wOD;e@Jtwl tarhtdrfudk a&mufatmifoGm;chJ=u wmyg? vxl wk ukd &f @J{nchf e;f av;twiG ;f usaemwf @kd uvkd aS &w$ @kd a&mu&f odS mG ;csed rf mS taru tjyKH;vJhvJhav;eJ@ }udKqdkygw,f? ab;em;rSm zwfvufpvdk@ xif&wJh pmtyk wf tyk ef @J t'J pD mtyk af v;ay:rmS rsurf eS af v; wvuwf ixf m;wmvJ aw@G& ygw,?f t'J uD sawmrh yS J usaemuf tarrh suEf mS ukd aoaocsmcsm owxd m;+y;D =unrhf yd gw,?f toutf &,G f awmaf wm}fu;D ae+yjDzpaf yr,hf tar&h @J rsuEf mS [m t}kdu;D trkd e@J Z&maxmi;f aewyhJ /Hk tm;tiuf ek cf e;f nKd‡;ErG ;f azsmah wmah ewyhJ Hk rayguf ao;yg? usaemuf tarvxl ak ':trmu,kd wf ikd f wcsed uf a&;z@JGjyczhJ ;l wmv@kd pwd xf J rSm a&;aw;aw;xifaewJh q&m}uD;ocifudk,fawmfr_dif;&J@&kyfykHbGJ@ pmyef;csDjc,f ocsuf pum;v;Hk pmy'kd wf csKd@ukd zswcf eJ trwS &f rvd ukd yf gw,?f tara&;om;jyKpck whJ hJ ‘q&m}uD;ocifudk,fawmfr_dif;’twWKy`wWdpmtkyf}uD;xJrSmyJvdk@ xifrdaeygw,f? t'J guawmh - ‘ - - ArmyoD whJ &yk qf wkd m b,vf [kd mvJ ar;vm&i/f q&m}u;D ociuf ,kd af wmrf id_ ;f ukd x;kd jyvukd pf r;f yg/ q&m}u;D &@J&yk &f n[f m tirf wef ArmyoD vS ygw,/f / q&m}u;D &@JEmS w[H m aoaocsmcsmye;f yxk jky;D wixf m;ovkd ajzmiahf jzmihf pi;f pi;f e@JEmS waH y:ay: vyS vyS gw,’f v@kdqwkd hJ z@JGqakd &;om;xm;csuyf gy?J wwd d usus awmh rrwS rf ad wmyh g? tarvxl ak ':trmu,kd wf ikd f a&;om;jycwhJ mv@kdyJ pwd xf rJ mS 250


Like this book? You can publish your book online for free in a few minutes!
Create your own flipbook