Το τετράδιο εργασιών Α Δημοτικού

Α΄ Δημοτικού ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Χαράλαμπος Λεμονίδης Αθανάσιος Θεοδώρου Αχιλλέας Καψάλης Δημήτριος Πνευματικός Μαθηματικά Μαθηματικά της Φύσης και της Ζωής Τετράδιο Εργασιών α΄ τεύχος ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ»

Mαθηματικά Α΄ Δημοτικού Mαθηματικά της Φύσης και της Ζωής Τετράδιο Εργασιών ΠPΩTO TEYXOΣ

ËÌÈÂϾ»»ÊÏÂÃÀ˾ÆÈËÀË ΣYΓΓPAΦEIΣ Χαράλαμπος Λεμονίδης, Καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας KPITEΣ-AΞIOΛOΓHTEΣ Aθανάσιος Θεοδώρου, Εκπαιδευτικός Aχιλλέας Kαψάλης, Kαθηγητής του Πανεπιστημίου Mακεδονίας EIKONOΓPAΦHΣH Δημήτριος Πνευματικός, Λέκτορας του Πανεπιστημίου Δυτικής ΦIΛOΛOΓIKH EΠIMEΛEIA MακεδονίαςYΠEYΘYNOΣ TOY MAΘHMATOΣ Θεοδόσιος Zαχαριάδης, Aναπληρωτής Kαθηγητής του Πανεπιστημίου KATA TH ΣYΓΓPAΦH Aθηνών YΠEYΘYNH TOY YΠOEPΓOY Mαρία Kοτσακώστα, Σχολική Σύμβουλος Θεόφιλος Tζώρτζης, Εκπαιδευτικός EΞΩΦYΛΛO ΠPOEKTYΠΩTIKEΣ Κωνσταντίνος Αρώνης, Σκιτσογράφος-Εικονογράφος EPΓAΣIEΣ Φρόσω Ξιξή, Φιλόλογος Γεώργιος Τύπας, Μόνιμος Πάρεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Mαρία Xιονίδου-Mοσκοφόγλου, Eπίκουρος Kαθηγήτρια του Πανεπιστημίου Aιγαίου Aνδρέας Γκολφινόπουλος, Εικαστικός Καλλιτέχνης ACCESS Γραφικές Tέχνες A.E. Γ΄ Κ.Π.Σ. / ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ / Ενέργεια 2.2.1. / Κατηγορία Πράξεων 2.2.1.α:«Αναμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών και συγγραφή νέων εκπαιδευτικών πακέτων» ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Μιχάλης Αγ. Παπαδόπουλος Ομότιμος Καθηγητής του Α.Π.Θ. Πρόεδρος του Παιδαγωγικού ΙνστιτούτουΠράξη με τίτλο: «Συγγραφή νέων βιβλίων και παραγωγή υποστηρικτικού εκπαιδευτικού υλικού με βάση το ΔΕΠΠΣ και τα ΑΠΣ για το Δημοτικό και το Nηπιαγωγείο» Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου Γεώργιος Τύπας Mόνιμος Πάρεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Αναπληρωτής Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου Γεώργιος Οικονόμου Mόνιμος Πάρεδρος του Παιδαγωγικού ΙνστιτούτουΈργο συγχρηματοδοτούμενο 75% από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και 25% από εθνικούς πόρους. ËÌÈÂϾ»¾É»Æ¾Ã†ÈËÀËǾ İʌĮȞȑțįȠıȘ IJȠȣ ʌĮȡȩȞIJȠȢ ȕȚȕȜȓȠȣ ʌȡĮȖȝĮIJȠʌȠȚȒșȘțİĮʌȩIJȠǿȞıIJȚIJȠȪIJȠȉİȤȞȠȜȠȖȓĮȢȊʌȠȜȠȖȚıIJȫȞ ǼțįȩıİȦȞ©ǻȚȩijĮȞIJȠȢªȝȑıȦȥȘijȚĮțȒȢȝĮțȑIJĮȢȘȠʌȠȓĮįȘȝȚȠȣȡȖȒ-șȘțİȝİȤȡȘȝĮIJȠįȩIJȘıȘĮʌȩIJȠǼȈȆǹǼȆ©ǼțʌĮȓįİȣıȘ ǻȚȐǺȓȠȣȂȐșȘıȘªȆȡȐȟȘ©ȈȉǾȇǿǽȍª ȅȚįȚȠȡșȫıİȚȢʌȡĮȖȝĮIJȠʌȠȚȒșȘțĮȞțĮIJȩʌȚȞȑȖțȡȚıȘȢIJȠȣǻȈIJȠȣǿȞıIJȚIJȠȪIJȠȣǼțʌĮȚįİȣIJȚțȒȢȆȠȜȚIJȚțȒȢ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Χαράλαμπος Λεμονίδης Aθανάσιος Θεοδώρου Aχιλλέας Kαψάλης Δημήτριος Πνευματικός ANAΔOXOΣ ΣYΓΓPAΦHΣ: ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ Α.Ε. Η συγγραφή και η επιστηµονική επιµέλεια του βιβλίου πραγµατοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Mαθηματικά Α΄ Δημοτικού Mαθηματικά της Φύσης και της Ζωής Τετράδιο Εργασιών ΠPΩTO TEYXOΣΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ»

Xρωματικά σύμβολα Aριθμός Tίτλος κεφαλαίου κεφαλαίουKάθε κεφάλαιο, ανάλογα με τηθεματική περιοχή στην οποία Σύμβολο-κλειδί για το 4 Oι αριθμοί από το 1αναφέρεται, έχει ένα χρώμα. Oι είδος της εργασίαςπεριοχές είναι οι εξής: που ακολουθεί * ∆ιαβάζω τους α Aριθμοί 241 Πράξεις Γεωμετρία Βάζω σε κύκλο τόσα παιχνίδια Mετρήσεις Προβλήματα EπανάληψηEικονίδια (σύμβολα-κλειδιά) 2 4Στην επάνω αριστερή γωνία κάθε δραστηριότητας 3υπάρχει ένα από τα ακόλουθα σύμβολα: 5 O Πυθαγόρας που σκέφτεται - Σύμβολο σκέψης: Eμφανίζεται σε δραστηριότητες νοερών υπολογισμών.H μέλισσα - Σύμβολο εργατικότητας: Συµπληρώνω την εικόνα µε τα µήλα κEμφανίζεται σε δραστηριότητεςεφαρμογής και εμπέδωσης.O σκύλος ιχνηλάτης - Σύμβολο ανακάλυψης:Eμφανίζεται στις δραστηριότητες πουεισάγουν τους μαθητές στη νέα γνώση.O ελέφαντας - Σύμβολο μνήμης: 16 1. ∆είχνουµε τις καρτέλες µε τουςEμφανίζεται στις δραστηριότητεςεπανάληψης.Oμάδα μαθητών - Σύμβολο ομαδικότητας:Eμφανίζεται σε δραστηριότητεςπου είναι δυνατό να γίνουν σε ομάδες.4 Aριθμός σελίδας

Aριθμός δραστηριότητας1 έως το 5αριθµούς. 5 Πόσες είναι οι κουκκίδες; 3 Μετρώ τα µπαλόνια που κρατά κάθε παιδί και συνδέω την εικόνα µε τον αντίστοιχο αριθµό.όσα δηλώνει ο αριθµός. 24 35και τις κουκκίδες που λείπουν. Βρίσκω πόσα είναι τα δάχτυλα και τα κυβάκια 17 και τα συνδέω µε τους αντίστοιχους αριθµούς. 2 5 3 2 5 4 ς αριθµούς, τους οποίους διαβάζουν οι µαθητές. 3 Διδακτικοί στόχοι του κεφαλαίου 5 4. ∆είχνουµε τις καρτέλες µε τις κουκκίδες και οι µαθητές βρίσκουν πόσες είναι. Σημείωση για τον δάσκαλο στους νοερούς υπολογισμούς

Πυθαγόρας ο Σάμιος (περίπου 600 π.Χ.) O Πυθαγόρας ήταν ένας σπουδαίος μαθηματικός της αρχαιότητας που γεννήθηκε στη Σάμο. Ίδρυσε μια σχολή, τη σχολή των Πυθαγορείων, οι οποίοι μελετούσαν τη φιλοσοφία, τα μαθηματικά και τις επιστήμες. Είχε δασκάλους μεγάλους σοφούς της αρχαιότητας και ταξίδεψε στην Ασία και την Αίγυπτο όπου μελέτησε την αιγυπτιακή φιλοσοφία, τα μαθηματικά, την αστρονομία και την ιατρική. O Πυθαγόρας έμεινε γνωστός ως ο άνθρωπος που έβλεπε παντού αριθμούς. O Πυθαγόρας HH KKοορρίίνναα6

Υπατία η Αλεξανδρινή (370-415 μ.Χ.)Η Υπατία ήταν η πρώτη γυναίκα μαθηματικός στην Ιστορία.Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια.Ήταν κόρη του φιλόσοφου Θέωνα, διευθυντήτου Πανεπιστημίου της Αλεξάνδρειας. Για τον λόγο αυτό είχετην τύχη να αποκτήσει σπάνια μόρφωση, σε μια εποχή πουη θέση της γυναίκας στην κοινωνία ήταν πολύ διαφορετική απόό,τι σήμερα. Συνέχισε τις σπουδές της στην Αθήνα και τη Ρώμηεντυπωσιάζοντας όλους όσοι τη συναναστρέφονταν μετο πνεύμα, τη σεμνότητα, την ομορφιά και την ευγλωττία της.Επιστρέφοντας στην Αλεξάνδρεια πολύ σύντομα αναδείχθηκεσε μεγάλη δασκάλα της φιλοσοφίας και των μαθηματικών. H Yπατία OO MMεελλέέττηηςς HH ΊΊλλννταHH BBάάσσωω 7

Xρωματικά σύμβολα Eπανάληψη Aριθμοί Πράξεις Γεωμετρία Mετρήσεις Προβλήματα Δομή του βιβλίου 4-5 Oι ήρωες του βιβλίου 6-7 Περιεχόμενα 8-98

A΄ Περίοδος Eνότητα 1η:Αριθμοί: Οι αριθμοί μέχρι το 20 – Τα σύμβολα ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 5 – ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΑ της σύγκρισης – Τακτικοί αριθμοί.Πράξεις: Προσθέσεις με αριθμούς μέχρι το 10. 1 Κεφάλαιο 1ο:Γεωμετρία: Προσανατολισμός στον χώρο – Προσανατολισμός στον χώρο ..................................................... 10-11 Γεωμετρικά σχήματα.Μετρήσεις: Σύγκριση συνεχών μεγεθών – 2 Κεφάλαιο 2ο: Τα νομίσματα μέχρι το 10. Γεωμετρικά σχήματα ................................................................... 12-13 3 Κεφάλαιο 3ο: Σύγκριση και εκτίμηση ποσοτήτων ...............................................14-15 4 Κεφάλαιο 4ο: Οι αριθμοί από το 1 έως το 5 ......................................................16-17 5 Κεφάλαιο 5ο: Αρίθμηση, ανάγνωση και γραφή των αριθμών (I) ........................18-19 6 Κεφάλαιο 6ο: Αρίθμηση, ανάγνωση και γραφή των αριθμών (II) ....................... 20-21 7 Κεφάλαιο 7ο: Πρόσθεση και ανάλυση των αριθμών μέχρι το 5 (Ι) .....................22-23 8 Κεφάλαιο 8ο: Επαναληπτικό μάθημα ............................................................... 24-25 Eνότητα 2η: ΠΡΟΣΘΕΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΙΘΜΩΝ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 5 9 Κεφάλαιο 9ο: Σύγκριση μεγεθών ...................................................................... 26-27 10 Κεφάλαιο 10ο: Οι αριθμοί από το 6 μέχρι το 10 (I) ............................................. 28-29 11 Κεφάλαιο 11ο: Οι αριθμοί από το 6 μέχρι το 10 (II) .............................................30-31 12 Κεφάλαιο 12ο: Σύγκριση αριθμών – Τα σύμβολα =, > και < .............................. 32-33 13 Κεφάλαιο 13ο: Πρόσθεση και ανάλυση των αριθμών μέχρι το 5 (ΙΙ) .....................34-35 14 Κεφάλαιο 14ο: Γραφή της πρόσθεσης με τη χρήση συμβόλων ........................... 36-37 15 Κεφάλαιο 15ο: Προβλήματα .............................................................................. 38-39 16 Κεφάλαιο 16ο: Επαναληπτικό μάθημα ................................................................ 40-41 9

1 22 24 Προσανατολισμός στον χώρο 0 23 Πηγαίνω ευθεία και στρίβω δεξιά. Χαράζω με το μολύβι τη διαδρομή. 2345 Το αυτοκίνητο στρίβει αριστερά ή δεξιά; 234 02 20 2 2 0 23 22 24 23 0 23 Χαράζω μια γραμμή, έτσι ώστε τα κόκκινα λουλούδια να βρίσκονται μέσα στη γραμμή.10

22 24 23 2 0 234Βρίσκω τη διαδρομή που πρέπει να ακολουθήσει το ποντίκι για να φτάσει στο τυρί. 11

2 Γεωμετρικά σχήματα 22 24 Συνδέω με τον ίδιο τρόπο και τα υπόλοιπα σχήματα. 0 23 2345 2345 02 20 2 22 0 23 22 24 23 0 23 Χρωματίζω με το ίδιο χρώμα τα γεωμετρικά στερεά.12

22 24 23 2 0 234 2 3 4 5 6Συνδέω τα σχήματα με το όνομά τους.τρίγωνο κύκλος ορθογώνιο τετράγωνο 234567 0 223 20 2 22 23 0 2345 22 24 23 24 0 2345Χρωματίζω με το ίδιο χρώμα αυτά που έχουν το ίδιο σχήμα. 13

3 22 24 Σύγκριση και εκτίμηση ποσοτήτων 0 23 2345 Παρατηρώ σε κάθε εικόνα πόσα είναι τα δάχτυλα. 2345 Διαγράφω από κάθε εικόνα τα αντικείμενα που περισσεύουν. 02 20 2 22 Συνδέω με μια γραμμή τις συλλογές 0 23 που έχουν ίσο αριθμό αντικειμένων. 2232 424523 0 23 23456 0 22 20 2 22 2 0 234 22 24 23 2 0 234 Λέω πόσες είναι οι κουκκίδες.14

2 030 4 523 6 734 45 56 2Προφορική αρίθμηση. 2345678 220 242 2233244 251 2 ... 10200 22 232 24352462Σχεδιάζω τόσες γραμμές όσα είναι τα αυτοκ0ινητάκια2. 3 4 5 6 7 22 24 23 24 25II 0 2 3 4 5 6 7Ζωγραφίζω ένα κυκλάκι περισσότερο. 2345678 Ζωγραφίζω ένα κυκλάκι λιγότερο. 23456789 0 22345 6 20 2 22 23 24 25 0 23456 78 22 24 23 24 25 26 0 23456 78Παρατηρώ την εικόνα και συνεχίζω με τον ίδιο τρόπο.4. Oι μαθητές αριθμούν προφορικά μέχρι το 10, ξεκινώντας από διάφορους αριθμούς. 15

4 Oι αριθμοί από το 1 έως το 5 2220 2242 0 0 2 23 3Διαβάζω τους αριθμούς. 22 24 232 4 1 3 5 0 23 2345Βάζω σε κύκλο τόσα παιχνίδια όσα δηλώνει ο αριθμός. 23456 2 0 22 20 2 22 2 4 0 2343 22 24 23 25 0 234 Συμπληρώνω την εικόνα με τα μήλα και τις κουκκίδες που λείπουν. 2 3 5 1. Δείχνουμε τις καρτέλες με τους αριθμούς, τους οποίους διαβάζουν οι μαθητές.16

0 0 2 23 34 45 56 22 24 23 24 2Πόσες είναι οι κουκκίδες; 2 03 42 53 64 576 2345678Μετρώ τα μπαλόνια που κρατά κάθε παιδί και συνδέω0την εικόνα με τον αντίστοιχο αριθμό. 22345 20 2 22 23 24 224 0 23456 7 22 24 23 24 25 3 05 2 3 4 5 6 7 Βρίσκω πόσα είναι τα δάχτυλα και τα κυβάκια 17 και τα συνδέω με τους αντίστοιχους αριθμούς. 2 4 3 54. Δείχνουμε τις καρτέλες με τις κουκκίδες και οι μαθητές βρίσκουν πόσες είναι.

5 Αρίθμηση, ανάγνωση 2220 22422 και γραφή των αριθμών (I) 0 0 2 23 3 Ζωγραφίζω όσες κουκκίδες πρέπει. 22 24 23 Παρατηρώ και γράφω τον αριθμό 2. 2 03 42 53 2345 0 22 20 2 22 2 0 234 2 22 24 23 2 2 0 234 Παρατηρώ τις εικόνες και τις ενώνω με τους αντίστοιχους αριθμούς. 2 3 1 4 1. H δασκάλα λέει έναν αριθμό μέχρι το 5 και οι μαθητές ζωγραφίζουν18 την αντίστοιχη συστοιχία με τη μορφή του ζαριού.

22 24 23 24 2 03 42 53 64 57Παρατηρώ και γράφω τον αριθμό 3. 234567 0 2234 20 2 22 23 24 0 234563 22 24 23 24 23 0 23456Χρωματίζω κάθε φορά τόσα κυκλάκια όσα είναι τα αντικείμενα. 19

6 Αρίθμηση, ανάγνωση 22 24 και γραφή των αριθμών (II) 0 0 2 23 34 234567890 22 24 23 Αντίστροφη αρίθμηση ξεκινώντας από το 10.2 3 425364725083694720583694720583694720583694720583694720583694270538640975086297308 23450 0 03 50 7 90 0 0 003 5 37 59 3720592Π37αρ2α52τ9η2ρώ357κα25ι69γρ32ά7φ8ω25τ9ο9ν37αριθ5μ9ό357. 5937 59 27 394 5 620 2 2202252220326022258232022692325832220223694225328272026932295822202269225282202692252820226922258202262952282262930 330333340430337340432933343743304439633743904339337303439337304339337330433937230433923373243293240 44204442406540444942506244449524506444549824064544949240644449424064444942406444924644946 450 5520 5552505585552505958552550955855525059585555250595855520559585552055950852 5529853 54598 5 22 24 23 2 0 234 Ενώνω με μια γραμμή τις κουκκίδες με τους αντίστοιχους αριθμούς.20

Πόσες είναι οι κουκκίδες; 0 0 2 23 34 45 56 22 24 23 24 2 0 23456 Χρωματίζω τόσες μπάλες όσες δείχνουν οι αριθμοί.24 234567 23456785 0 22345 20 2 22 23 24 23 0 234567 22 24 23 24 256 0 234567 2345678 Συμπληρώνω τους αριθμούς που λείπουν. 2 3 2423253243643547546586576976780789898090900 00 00004. Τα παιδιά μετρούν τις κουκκίδες και λένε πόσες είναι. 3579 3 5337353559757797999 20 2 22252126

7 Πρόσθεση και ανάλυση 22 24 των αριθμών μέχρι το 5 (Ι) Συμπληρώνω τους αριθμούς που λείπουν. 0 23 3 2345 21 31 4 2345 02 20 2 2 0 23 1 22 24 23 0 23 Συμπληρώνω ή διαγράφω φρούτα, για να είναι τόσα όσα δηλώνει ο αριθμός.54 5 34 3 4 222

Πόσες είναι οι κουκκίδες; 0 0 2 23 34 54 22 24 23 24 0 2345 234567 Παρατηρώ και συμπληρώνω τις κουκκίδες και τους αριθμούς που λείπουν. 2345671 2και και 0 2 2 3 4 20 2 22 23 244 5και και 0 2 3 4 5 6 22 24 23 24 22 5και και 0 2 3 4 5 611 Γράφω τους αριθμούς.11 2233 2233 44 553. Oι μαθητές παρατηρούν τους σχηματισμούς και λένε προφορικά τον αντίστοιχο αριθμό. 23

8 Eπαναληπτικό μάθημα 22 24 0 0 2 23 3Ποιος αριθμός είναι πριν και ποιος μετά; 2232 24 23 4534 5 ... 0 23 2345 Πόσα είναι όλα κάθε φορά; και 0 22και 20 2 22 2 1Όλα είναι Όλα είναι 0 234 και 1 και 22 24 23 2Όλα είναι Όλα είναι 0 234Βάζω σε κύκλο όλα τα ορθογώνια και χρωματίζω αυτό που είναι ίδιο με το πρότυπο. Πρότυπο 1. Λέμε στα παιδιά έναν αριθμό από το 1 μέχρι το 10 και τους ζητούμε να μας πουν24 τον προηγούμενο και τον επόμενο αριθμό.

0 0 2 23 34 45 56Ζωγραφίζω κουκκίδες. 22 24 23 24 2 234567 0 23456 2345678 0 22345Μοιράζω τις καραμέλες σε δύο μέρη με διαφορετικούς τρόπους. 20 2 22 23 24 2Συμπληρώνω τα κουτάκια με τους αντίστοιχους αριθμούς. 5 0 23456 7και και 22 24 23 24 25 καικαι και 0 2 3 4 5 6 7Χρωματίζω με το ίδιο χρώμα τα αντίστοιχα σχήματα.4. Η δασκάλα λέει έναν αριθμό μέχρι το 5 και οι μαθητές 25 ζωγραφίζουν την αντίστοιχη συστοιχία με τη μορφή του ζαριού.

9 Σύγκριση μεγεθών 22 24 0 23 2 3 4 5 6 7 8 9 0Γράφω αριθμούς για να μπουν στη σειρά τα αντικείμενα από το πιο μακρύ ως το πιο κοντό. 234567890 0 22345 678 20 2 22 23 24 25 26 27 Γράφω αριθμούς για να μπουν στη σειρά τα βιβλία 7 8 9 20 από το πιο πλατύ μέχρι το πιο στενό. 0 23456 22 24 23 24 25 26 27 0 2 3 4 5 6 7 8 9 20 Γράφω αριθμούς για να μπουν στη σειρά τα σκυλιά από το πιο χοντρό ως το πιο λεπτό.26

22 24 23 2 03 42 53 2345 0 22 20 2 22 2A B Γ Δ0 2 3 4το πιο ψηλό; ..... Ποιο ορθογώνιο είναι: 22 24 23 2 το πιο χαμηλό; ..... το πιο πλατύ; ..... το πιο στενό; ..... 0 234Ζωγραφίζω ένα φίδι πιο μακρύ και πιο χοντρό. Ζωγραφίζω ένα κουτί Ζωγραφίζω ένα κουτίπιο πλατύ και πιο ψηλό. πιο στενό και πιο χαμηλό από το αρχικό. 27

2223 244 510 Oι αριθμοί από το 6 μέχρι το 10 (Ι) 02 3 24 35 Πόσα είναι όλα τα ψάρια; Πώς χωρίζονται μεταξύ τους; 02 Γράφω τους αριθμούς. 20 2 2 0 23Όλα μαζί είναι Χωρίζονται σε 2 3 4 522 24 23 Χωρίζονται σε και και 02 3 24 35 6 Παρατηρώ και γράφω τον αριθμό 8. 0 22 20 2 22 2 0 234 22 24 23 2 8 0 234Πόσα είναι όλα τα δελφίνια; Πώς χωρίζονται μεταξύ τους; Γράφω τους αριθμούς. Όλα μαζί είναι Χωρίζονται σε Χωρίζονται σε28 και και

0 2345 Βρίσκω πόσα είναι όλα τα ζώα και γράφω τον αριθμό. Χρωματίζω όσα κυκλάκια πρέπει. 6 234567 234567 0 2234 20 2 22 23 24 0 23456 22 24 23 24 2 0 23456 Παρατηρώ τις εικόνες και τις ενώνω με τους αντίστοιχους αριθμούς.22334452563674758286939704085 96 07 8 9 0 22334455626737848959060273849506 7 8 9 0 00 2222033442552660377488529926 73 48 59 6 7 8 220022 222222303222442225252226306222747225282822629392374300285 269 23 2900 223304455 626 3778408959202620 73 84 95206 7 8 9 20

22 2411 2 3 4 5Oι αριθμοί από το 6 μέχρι το 10 (ΙΙ) 0 23 Παρατηρώ και γράφω τον αριθμό 9. 2345 02 20 2 2 0 23 9 22 24 23 9 0 23 Συμπληρώνω τους αριθμούς που λείπουν.Χρωματίζω τόσα τετράγωνα όσα δηλώνει ο αντίστοιχος αριθμός. 0 12 530

Γράφω τους αριθμούς που ακούω. 0 0 2 32 34 54 22 24 23 24 0 2345Μοιράζω τα σχήματα σε δύο μέρη με διαφορετικούς 72 3 4 5 6 8 9 0τρόπους και τα σχεδιάζω. Συμπληρώνω τους αντίστοιχους αριθμούς.234567890 0 35790 5 και 43579 20 2 2225 26 28 29 και 30 3 33 34 37 3920 2 2225 26 28 29 40 425 4κ4αι 456 4930 3 33 34 37 3940 42 44 46 49 50 52 55 58 5950 52 55 58 59 και και και και και και και και3. Η δασκάλα υπαγορεύει με τυχαία σειρά τους αριθμούς από το 4 έως το 10, 31 τους οποίους γράφουν οι μαθητές.

2 3 4253647258369470586970 8 9 0 22 24120222020222233ΤΣ220αύ2024γσ24κύ2ρμ52ι33σβ52ηο26λ4α2α42ρ67=ι25θ,μ2335>8ώ762ν24κ429–6α7ι852<25872692296783202879293802090 302 23 320 Βρίσκω τον αριθμό που βρίσκεται πριν και μετά. 22 24 230 20 3 42053 64275 386 4972508 69 270 8 9 20 0 232 3 4 522 2242 2234222Σ42υμ32πλ45η2ρώ42ν2ω623το5υ2ς27α24ρι6θ2μ2ο82ύ5ς7κ2αι26συ8γ2κρ7ίνω2. 8 234560 20 3 42053 64275 386 4972508 69 270 8 9 20 0 22 20 2 22 2 4> 0 234 22 24 23 2 0 234 Συμπληρώνω τις λέξεις και τους αριθμούς. 4 2 ένα 5 τρία32 1. Λέμε στα παιδιά έναν αριθμό από το 1 μέχρι το 10 και τους ζητούμε να μας πουν τον προηγούμενο και τον επόμενο αριθμό.

Βρίσκω αριθμούς μεγαλύτερους και μικρότερους από αυτόν.2 4 57 9 Ζωγραφίζω ψάρια και συμπληρώνω τους αριθμούς. >= <>3>… Συμπληρώνω έναν αριθμό. 0=…6=… 9<… 2<… 8<… 6>… 10>…4. α) Η δασκάλα λέει έναν αριθμό μέχρι το 10 και οι μαθητές βρίσκουν δύο αριθμούς που είναι μεγαλύτεροι 33 και δύο που είναι μικρότεροι από αυτόν. β) Η δασκάλα λέει δύο αριθμούς και οι μαθητές πρέπει να βρουν έναν αριθμό μεγαλύτερο και έναν μικρότερο από τους δύο αυτούς αριθμούς.

13 Πρόσθεση και ανάλυση των αριθμών 22 24 μέχρι το 5 (ΙΙ) 0 23 Αναλύω τον αριθμό 4 με διαφορετικούς τρόπους. Σχεδιάζω και συμπληρώνω τους αριθμούς. και 43 1και κάνουν μαζί και και και και και και και34

0 23Συμπληρώνω τους αριθμούς και υπολογίζω πόσα είναι όλα μαζί.και και και2 3 4 5και και και κάνουν μαζί 23456 0 22 20 2 22 2και κάνουν μαζί 0 234και και και 22 24 23 2και και και κάνουν μαζί 0 234Με ποιους τρόπους μπορώ να μοιράσω τις μπίλιες σε δύο μέρη;Ζωγραφίζω τον κάθε τρόπο χωριστά. 35

14 Γραφή της πρόσθεσης 22 24 με τη χρήση συμβόλων Γράφω τα αθροίσματα που βρίσκω κάθε φορά. 0 0 2 23 3 22 24 23 0 23 Τα κουτιά έχουν μέσα μπάλες. Πόσες είναι όλες μαζί οι μπάλες; 4 234567 4 + 2= 3...4 5 6 7 0 2234 2 20 2 22 23 24 ... + ... = ... 0 23456 3 22 24 23 24 2 ... + ... + ... = ... 0 23456 22 ... + ... + ... = ...36 1. Ζητούμε από τους μαθητές να υπολογίσουν αθροίσματα που δεν υπερβαίνουν τον αριθμό 5.

22 24 23 2 0 234 Συμπληρώνω τους αριθμούς που λείπουν.22334245356467578628973902480235934604575682679378048959060 234567 +2 23+34 452=56.3.67. 4785896..90. 7=028+39 4025236347458=569.6.7. 0+780.8.9. 9020 2 3 0 0 2 220 23 3424525636740785896209702 832924225336424705528669272782389 20202 2222202323242224252235262240627225722822026820229272393220224382022232593224326042252752262862272972 0 2345 0 0 2 230 34 452 563 674 785089629072200803 94220523 364 475 586 9672078 89 29020 22 24 23 24 2222..2. 4+242..22.3=232..4.24225.23..52=226242..62.27+252472..22.826+28232..42.724422.8.32. 53=242..0.642+52.75.2.2623862742725 82 0 0 2 230 34 452 563 674 785089629072200803 94220523 364 475 586 9672078 89 290202233244355466572763887499850096 07 82 93 024 35 46 57Συμπληρώνω τους αριθμούς, για να ισχύουν οι ισότητες.2 +23 342=453..56. 4675786892790+38049=50..6. 7 8 9 0 +2 ..3. =42536475800 2220202222223322223342422245242330505226452426672522657872622287296738329288274492952983506.232.90.2607=02348270+292220080222293322234240220220 2 32+3 + ... + ... 3 + ... =253 4 50 0 20...23 342 4535640.67.5. 7862897239082409..52. 06 7 80 .9..2=0204 3+ 422533 6445222222422422324324234252245226245627223672822478 2258 262 22742282322040243272232252

15 22 24 Προβλήματα 0 23 2345 Μέσα στα μπαούλα έχουμε παιχνίδια. 234 Πόσα παιχνίδια υπάρχουν και στα δύο μπαούλα μαζί; 02 23 20 2 2 Όλα τα παιχνίδια είναι 0 23 22 24 23 0 23Ήταν . Ήρθε ακόμη + =και έγιναν Mετά ήρθαν άλλα και έγιναν38 +=

0 234 23456Πόσα μπαλόνια πρέπει να δώσει το κορίτσι στο αγόρι,για να έχουν τον ίδιο αριθμό μπαλονιών; 234567 0 223 20 2 22 23Το κορίτσι πρέπει να δώσει 0 2345 μπαλόνια. 22 24 23 24 0 2345Όλα τα ποντίκια πρέπει να είναι πέντε. Πόσα είναι κρυμμένα;Eίναι κρυμμένα ποντίκια. 39

16 20 2 2 Eπαναληπτικό μάθημα 22 24 0 0 2 23 3Υπολογίζω και γράφω τις πράξεις. 22 24 23 2 03 42 53 23456Υπολογίζω και γράφω την πράξη της πρόσθεσης. 0 22 20 2 22 2 2 03 42 53 64 222 3244 5236 2 2 + 2 = ... ................ ............020.0..2..2223222433 234567 2 3 4225336242473253Σ5υ843μ26π4λ695η42ρ375ώ706ν53ω486έ287ν64α597α39π8576ό084τ096α87σ95ύ07μ92β80ο6λ80α39: 7>2,94<0ή380=5. 4960 502736284375946805793 44025253634625742702>602383578234402289642930552329522076364040236337475.287.20452.4548682835325969657399434662708067045475720829765588698330876.9670.494.29798075852+9808696309207297403832854902+2496350322.76.5.4243227805064252829624537967232460228287375429332986805244423342405526622772328.20.84.039295220406222027250232238223462.9.2.240252470322625325847232262428604529223927252537.260.32.4268228472275272952392823062683024920972722953+208202832249062023.35.29.274246432+550728326568223427996342838052405799256 2222033 44 525 26673072480825929 6222073238429452 2653 7246825792608 2279002203802229322343003544565276442255336644772558836699477005886997008 9 00022 222222233003024244520225226503220327623642042822257320475923264Σ02285υ630824ν572ε274χ2596ί863ζ9230ω85263297μ7334049ε6207028τ2452ο02875ν8956ί32δ829ι906ο67294τ0203ρ2787ό500π98ο26.2820902722030982242392002225320 64222342752248226303292752224048226252920224203243222324344222220324203422452522225222203524020202642026036432324236332237252772532527242402442424422238428224628008622236255222595220352997222293542224425220722322062467606806244022233260253330222425524392767227876433232762284202422247643082332442228445628578422758324795722422522552589286244492522326075229805229666452696322876038422022932623552272778062328767452756240242272884929219664.522628Π83284827ρ82997867ο052253τ6237322ε294ί2977ν00022295ο00225922υ78788μ5066228ε04222α8898θ2026ρ626227ο228ί42709σ09529μ2722α22τ02730α80227428δ3823ύ632ο40420α923298ρ220ιθ2485223μ37402ώ4ν336μ234222έ5χ4ρ8229352ι47054τ26ο42223558.356546272049562647222826557207873926222628398740682 22 33 404 55 626 737 8408 959220602 73 84 95206 7 8 9 20 0 002 3 224 335 4046 557 6628 7739 28840

0 23456Μοιράζω τα φορτηγά σε δύο μέρη με διαφορετικούς τρόπους. 2 3 4 5 6 7 8 9 0 2 3 4 5 6 7Γράφω τους αντίστοιχους αριθμούς.234567890 23456780 22345 67 89 0 22 34 520 2 22 23 24 25 26 27 28 29 230 2 22 23 24 2 + + 0 2 3 4 5 6 7 8 9 20 0 23456 722+24 23 24 25 26 27 28 ++0 2 3 4 5 6 7 8 9 20 22 24 23 24 25 0 23456 7 Υπολογίζω και συμπληρώνω τους αντίστοιχους αριθμούς.2 3 4 5 6 7 8 9 01 33 2 3 4 5 6 7 18 9 0 1 2+ 2 0 + 12 2 3+42 5 6 7+ 08 9 + ...... 20 2 ..2. 2 23 24...25 26 2..7. 28 29 3501+2+00+1=2...3 421+533+614+702=58.3..9624071+518+16+917+00=8... 9 02 +2.2.. = 234 02+3..2. =42223542+562.6.2.3=7428589..6.0+73 8= 59 0 0 2 20 3 42 52 63 74 85 96 7 8 0 2 3 4 5206 27 28220923220242252326242725282624921 73





ǺȐıİȚIJȠȣȞIJĮįȚįĮțIJȚțȐȕȚȕȜȓĮIJȠȣǻȘȝȠIJȚțȠȪIJȠȣīȣȝȞĮıȓȠȣIJȠȣȁȣțİȓȠȣIJȦȞǼȆǹȁțĮȚIJȦȞǼȆǹȈIJȣʌȫȞȠȞIJĮȚ Įʌȩ IJȠ ǿȉȊǼ ǻǿȅĭǹȃȉȅȈ țĮȚ įȚĮȞȑȝȠȞIJĮȚįȦȡİȐȞ ıIJĮ ǻȘȝȩıȚĮ ȈȤȠȜİȓĮ ȉĮ ȕȚȕȜȓĮ ȝʌȠȡİȓ ȞĮįȚĮIJȓșİȞIJĮȚ ʌȡȠȢ ʌȫȜȘıȘ ȩIJĮȞ ijȑȡȠȣȞ ıIJȘ įİȟȚȐ țȐIJȦȖȦȞȓĮ IJȠȣ İȝʌȡȠıșȩijȣȜȜȠȣ ȑȞįİȚȟȘ ©ǻ,ǹȉǿĬǼȉǹǿ ȂǼȉǿȂǾ ȆȍȁǾȈǾȈª ȀȐșİ ĮȞIJȓIJȣʌȠ ʌȠȣ įȚĮIJȓșİIJĮȚ ʌȡȠȢʌȫȜȘıȘ țĮȚ įİȞ ijȑȡİȚ IJȘȞ ʌĮȡĮʌȐȞȦ ȑȞįİȚȟȘ șİȦȡİȓIJĮȚțȜİȥȓIJȣʌȠ țĮȚ Ƞ ʌĮȡĮȕȐIJȘȢ įȚȫțİIJĮȚ ıȪȝijȦȞĮ ȝİ IJȚȢįȚĮIJȐȟİȚȢIJȠȣȐȡșȡȠȣIJȠȣȞȩȝȠȣIJȘȢȂĮȡIJȓȠȣĭǼȀǹǹʌĮȖȠȡİȪİIJĮȚ Ș ĮȞĮʌĮȡĮȖȦȖȒ ȠʌȠȚȠȣįȒʌȠIJİ IJȝȒȝĮIJȠȢĮȣIJȠȪ IJȠȣ ȕȚȕȜȓȠȣ ʌȠȣ țĮȜȪʌIJİIJĮȚ Įʌȩ įȚțĮȚȫȝĮIJĮFRS\ULJKWȒȘȤȡȒıȘIJȠȣıİȠʌȠȚĮįȒʌȠIJİȝȠȡijȒȤȦȡȓȢIJȘȖȡĮʌIJȒȐįİȚĮIJȠȣȊʌȠȣȡȖİȓȠȣȆĮȚįİȓĮȢDzȡİȣȞĮȢțĮȚĬȡȘıțİȣȝȐIJȦȞ,ȉȊǼǻǿȅĭǹȃȉȅȈ

Κωδικός Βιβλίου: 0-10-0008 ISBN Set 978-960-06-2461-8 Τ.Α΄ 978-960-06-2460-1 (01) 000000 0 10 0008 5

Α΄ Δημοτικού ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Χαράλαμπος Λεμονίδης Αθανάσιος Θεοδώρου Αχιλλέας Καψάλης Δημήτριος Πνευματικός Μαθηματικά Μαθηματικά της Φύσης και της Ζωής Τετράδιο Εργασιών β΄ τεύχος ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ»

Mαθηματικά Α΄ Δημοτικού Mαθηματικά της Φύσης και της Ζωής Τετράδιο Εργασιών ΔΕΥΤΕΡΟ TEYXOΣ

ËÌÈÂϾ»»ÊÏÂÃÀ˾ÆÈËÀË ΣYΓΓPAΦEIΣ Χαράλαμπος Λεμονίδης, Καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας KPITEΣ-AΞIOΛOΓHTEΣ Aθανάσιος Θεοδώρου, Εκπαιδευτικός Aχιλλέας Kαψάλης, Kαθηγητής του Πανεπιστημίου Mακεδονίας EIKONOΓPAΦHΣH Δημήτριος Πνευματικός, Λέκτορας του Πανεπιστημίου Δυτικής ΦIΛOΛOΓIKH EΠIMEΛEIA MακεδονίαςYΠEYΘYNOΣ TOY MAΘHMATOΣ Θεοδόσιος Zαχαριάδης, Aναπληρωτής Kαθηγητής του Πανεπιστημίου KATA TH ΣYΓΓPAΦH Aθηνών Mαρία Kοτσακώστα, Σχολική Σύμβουλος Θεόφιλος Tζώρτζης, Εκπαιδευτικός Κωνσταντίνος Αρώνης, Σκιτσογράφος-Εικονογράφος Φρόσω Ξιξή, Φιλόλογος Γεώργιος Τύπας, Μόνιμος Πάρεδρος του Παιδαγωγικού ΙνστιτούτουYΠEYΘYNH TOY YΠOEPΓOY Mαρία Xιονίδου-Mοσκοφόγλου, Eπίκουρος Kαθηγήτρια του Πανεπιστημίου Aιγαίου EΞΩΦYΛΛO Aνδρέας Γκολφινόπουλος, Εικαστικός Καλλιτέχνης ΠPOEKTYΠΩTIKEΣ ACCESS Γραφικές Tέχνες A.E. EPΓAΣIEΣ Γ΄ Κ.Π.Σ. / ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ / Ενέργεια 2.2.1. / Κατηγορία Πράξεων 2.2.1.α:«Αναμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών και συγγραφή νέων εκπαιδευτικών πακέτων» ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Μιχάλης Αγ. Παπαδόπουλος Ομότιμος Καθηγητής του Α.Π.Θ. Πρόεδρος του Παιδαγωγικού ΙνστιτούτουΠράξη με τίτλο: «Συγγραφή νέων βιβλίων και παραγωγή υποστηρικτικού εκπαιδευτικού υλικού με βάση το ΔΕΠΠΣ και τα ΑΠΣ για το Δημοτικό και το Nηπιαγωγείο» Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου Γεώργιος Τύπας Mόνιμος Πάρεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Αναπληρωτής Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου Γεώργιος Οικονόμου Mόνιμος Πάρεδρος του Παιδαγωγικού ΙνστιτούτουΈργο συγχρηματοδοτούμενο 75% από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και 25% από εθνικούς πόρους. ËÌÈÂϾ»¾É»Æ¾Ã†ÈËÀËǾ İʌĮȞȑțįȠıȘ IJȠȣ ʌĮȡȩȞIJȠȢ ȕȚȕȜȓȠȣ ʌȡĮȖȝĮIJȠʌȠȚȒșȘțİĮʌȩIJȠǿȞıIJȚIJȠȪIJȠȉİȤȞȠȜȠȖȓĮȢȊʌȠȜȠȖȚıIJȫȞ ǼțįȩıİȦȞ©ǻȚȩijĮȞIJȠȢªȝȑıȦȥȘijȚĮțȒȢȝĮțȑIJĮȢȘȠʌȠȓĮįȘȝȚȠȣȡȖȒ-șȘțİȝİȤȡȘȝĮIJȠįȩIJȘıȘĮʌȩIJȠǼȈȆǹǼȆ©ǼțʌĮȓįİȣıȘ ǻȚȐǺȓȠȣȂȐșȘıȘªȆȡȐȟȘ©ȈȉǾȇǿǽȍª ȅȚįȚȠȡșȫıİȚȢʌȡĮȖȝĮIJȠʌȠȚȒșȘțĮȞțĮIJȩʌȚȞȑȖțȡȚıȘȢIJȠȣǻȈIJȠȣǿȞıIJȚIJȠȪIJȠȣǼțʌĮȚįİȣIJȚțȒȢȆȠȜȚIJȚțȒȢ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Χαράλαμπος Λεμονίδης Aθανάσιος Θεοδώρου Aχιλλέας Kαψάλης Δημήτριος Πνευματικός ANAΔOXOΣ ΣYΓΓPAΦHΣ: ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ Α.Ε. Η συγγραφή και η επιστηµονική επιµέλεια του βιβλίου πραγµατοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Mαθηματικά Α΄ Δημοτικού Mαθηματικά της Φύσης και της Ζωής Τετράδιο Εργασιών ΔΕΥΤΕΡΟ TEYXOΣΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ»