ວິຊາ-ຈິດຕະການສຶກສາ

ຍອມຂນຶ້ ກບັ ການຮຽນຮູໃ້ ນສງັ ຄມົ , ເຊູ່ ງິ ອາດຢູ່ ູໃນຮູບຂອງການຮຽນແບບ ຫຼ ຂະບວນການທາງສງັ ຄມົ ປົກກະຕນິ ບັ ທງັ ຢູ່ ູໃນຄອບຄວົ ແລະ ຢູ່ ູໃນໂຮງຮຽນ. ການຄດິ ທູ່ ຈີ ໍາແນກຕາມອດິ ທພິ ນົ ຂອງສູ່ ງິ ອອ້ ມຂາ້ ງອອກຈາກສູ່ ງິ ທູ່ ສີ ນົ ໃຈຈະແບູ່ ງອອກເປັນການຄິດປະ ເພດທູ່ ຂີ ນຶ້ ຢູ່ ູກບັ ສູ່ ງິ ອອ້ ມຂາ້ ງ ແລະ ປະເພດບູ່ ຂໍ ນຶ້ ກບັ ສູ່ ງິ ອອ້ ມຂາ້ ງ. ທູ່ ານ ວທິ ຄນິ (Witkin) ໄດພ້ ບົ ວູ່ າຜູທ້ ູ່ ີມກີ ານ ຄດິ ທງັ 2 ແບບຈະມລີ ກັ ສະນະການຮຽນແຕກຕູ່ າງກນັ ຫາຼ ຍຢູ່ າງເຊູ່ ນັ ຜູມ້ ກີ ານຄດິ ປະເພດຂນຶ້ ກບັ ສູ່ ິງອອ້ ມຂາ້ ງຈະ ມກັ ຮຽນເປັນກູ່ ຸມ ແລະ ສນົ ໃຈວຊິ າສງັ ຄມົ ສາດ, ຕອ້ ງການໄດຮ້ ບັ ການເສມີ ແຮງຈາກຄນົ ອູ່ ນ. ສູ່ ວນຜູທ້ ູ່ ີມກີ ານຄດິ ປະເພດບູ່ ຂໍ ນຶ້ ກບັ ສູ່ ງິ ອອ້ ມຂາ້ ງຈະມກັ ຮູ່ ໍາຮຽນ ຫຼ ເຮດັ ວຽກຄນົ ດຽວ ແລະ ມຄີ ວາມສນົ ໃຈວຊິ າວທິ ະຍາສາດມກີ ານ ເສມີ ແຮງດວ້ ຍຕນົ ເອງ. ຄວາມແຕກຕູ່ າງດູ່ ງັ ກູ່ າວນີ້ ຈະມກີ ານພວົ ພນັ ກບັ ອາຊບີ ຫຼ ວຽກທູ່ ເີ ຂາົ ຈະກະທໍາອກີ . ຜູທ້ ູ່ ມີ ີ ການຮຽນປະເພດຂນຶ້ ກບັ ສູ່ ງິ ອອ້ ມຂາ້ ງຈະເໝາະກບັ ອາຊບີ ທູ່ ເີ ຮດັ ວຽກກບັ ຫາຼ ຍຄນົ . ສູ່ ວນຜູມ້ ກີ ານຄດິ ປະເພດບູ່ ໍຂນຶ້ ກບັ ສູ່ ງິ ອອ້ ມຂາ້ ງຈະເໝາະກບັ ອາຊບີ ຢູ່ ູນໍາເຄູ່ ອງມ ຫຼ ໃນຫອ້ ງທດົ ລອງ. ນອກຈາກມຄີ ວາມແຕກຕູ່ າງໃນດາ້ ນຮູບແບບການຄດິ ແລວ້ ຜູຮ້ ຽນຍງັ ມແີ ບບການຮຽນແຕກຕູ່ າງກນັ ອກີ . ແບບການຮຽນກໍແມູ່ ນລກັ ສະນະນດິ ໃສ ຫຼ ຄວາມມກັ ຂອງແຕູ່ ລະບຸ ກຄນົ ຢູ່ ູໃນສະຖານະການ, ການຮຽນຕູ່ າງໆ ເຊູ່ ນັ ມບີ າງຄນົ ມກັ ຮຽນຢູ່ ູບູ່ ອນສະຫງົ ບ, ແຕູ່ ບາງຄນົ ມກັ ຮຽນຢູ່ ູທູ່ າມກາງທູ່ ມີ ສີ ຽງດງັ ວນົ ແຊວ, ບາງຄນົ ມກັ ຄິດ ແຕູ່ ບາງຄນົ ມກັ ກະທາໍ ເປັນຕນົ້ . ທູ່ ານ ດນັ ແລະ ດັນ (Dunn and Dunn) ໄດຈ້ ໍາແນກແບບການຮຽນຕາມຄວາມແຕກຕູ່ າງຂອງອງົ ປະກອບ 4 ປະການ ຄ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ, ອາລມົ , ສງັ ຄມົ ແລະ ຮູ່ າງກາຍ. ສະນນັ້ , ຄຄູ ວນໃຫຄ້ ວາມສໍາຄນັ ແລະ ສນົ ໃຈແບບການຄດິ ແລະ ແບບການຮຽນຂອງນກັ ຮຽນແຕູ່ ລະບຸ ກຄນົ ຫຼ ແຕູ່ ລະກູ່ ຸມເພູ່ ອດໍາເນນີ ການສອນ ຫຼ ກະກຽມກດິ ຈະກາໍ ໃຫສ້ ອດຄູ່ ອງກບັ ຄວາມແຕກຕູ່ າງດູ່ ງັ ກູ່ າວ. ນອກຈາກນີ້ ຄວາມຮູເ້ ລູ່ ອງຮູບແບບການຄິດ ແລະ ແບບການຮຽນ, ຄູຄວນນາໍ ມາເປັນຂໍມ້ ູນເຂາົ້ ການແນະແນວການສກຶ ສາ ແລະ ອາຊບີ ໃຫແ້ ກູ່ ນກັ ຮຽນອກີ ດວ້ ຍ. ບດົ ທີ 5 ທິດສະດກີ ານຮຽນຮູ ກ້ ູ່ ຸມພດຶ ຕກິ ໍານຍິ ມົ ເມູ່ ອເວາົ້ ເຖງິ ການຮຽນຮູຄ້ ນົ ຈໍານວນຫຼາຍຈະມກັ ຄດິ ເຖງິ ການຮຽນຮູຢ້ ູ່ ູໃນລາຍວຊິ າຕູ່ າງໆ ຢູ່ ູໃນຊັນ້ ຮຽນ. ສະນນັ້ , ຖາ້ ຢາກຍກົ ຕວົ ຢູ່ າງການຮຽນຮູທ້ ູ່ ແີ ຕູ່ ລະບຸ ກຄນົ ໄດຮ້ ຽນຜູ່ ານມາ, ແມູ່ ນພວກເຂາົ ຈະເວາົ້ ເຖິງກດິ ຈະກໍາ ຫຼ ຜນົ ທູ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ຈາກການຮຽນຮູຢ້ ູ່ ູໃນໂຮງຮຽນ, ມບີ າງຄງັ້ ກໍອາດຄດິ ເຖງິ ການຮຽນຮູຢ້ ູ່ ູໃນຄອບຄວົ ແລະ ຢູ່ ູ ໃນສງັ ຄມົ ເຖິງວູ່ າຈະມຜີ ູໃ້ ຫຕ້ ວົ ຢູ່ າງຂອງການຮຽນຮູຫ້ າຼ ຍຊະນດິ ຢູ່ ູໃນໂຮງຮຽນ ແລະ ຢູ່ ູນອກໂຮງຮຽນກໍຕາມແຕູ່ ຕວົ ຢູ່ າງທັງ ໝດົ ນນັ້ ຈະເປັນພຽງບາງສູ່ ວນຂອງການຮຽນຮູໃ້ ນຊວີ ດິ ຂອງເຂາົ ເທູ່ າົ ນນັ້ ກໍຍອ້ ນວູ່ າແຕູ່ ລະບຸ ກຄນົ ຕູ່ າງກມໍ ກີ ານຮຽນ ຮູຢ້ ູ່ ູຕະລອດເວລາ ແລະ ຮຽນຮູສ້ ູ່ ງິ ຕູ່ າງໆ ຢູ່ າງຫຼວງຫຼາຍ. ຢູ່ ູໃນ 3 ບດົ ຕູ່ ໍໄປນຈີ້ ະໄດນ້ າໍ ສະເໜເີ ລູ່ ອງກູ່ ຽວກບັ ການຮຽນຮູໂ້ ດຍອະທບິ າຍທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູທ້ ູ່ ສີ າໍ ຄນັ ເພູ່ ອໃຫຜ້ ູອ້ ູ່ ານເຫນັ ໄດເ້ ງູອ່ ນໄຂ ຫຼ ອງົ ປະກອບຂອງຂະບວນການຮຽນຮູ,້ ພອ້ ມກບັ ສະເໜຫີ ກຼັ ການ ແລະ ແນວທາງ ປະຍຸກເຂາົ້ ໃນຊນັ້ ຮຽນຕູ່ າງໆ. ສໍາລບັ ຢູ່ ູໃນບດົ ນແີ້ ມູ່ ນຈະເລູ່ ມີ ຕນົ້ ດວ້ ຍນຍິ າມໂດຍທູ່ ວົ ໄປຂອງການຮຽນຮູ ້ ທູ່ ີນກັ ຈິດຕະວທິ ະຍາສູ່ ວນ ຫຼາຍຍອມຮບັ ແລະ ເວາົ້ ເຖງິ ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູໃ້ ນກູ່ ຸມພດຶ ຕກິ ໍານຍິ ມົ (Beha - viorism) ເຊູ່ ງິ ໄດແ້ ກູ່ ທດິ ສະດີ 43

ຂອງ ພາບລອບ ຫຼ ປາບລບົ ; ທດິ ສະດຂີ ອງ ວດັ ສນັ ; ທດິ ສະດຂີ ອງທອນໄດ ແລະ ທິດສະດຂີ ອງສະກິນເນີຕາມ ລາໍ ດບັ . 1. ຄວາມໝາຍຂອງການຮຽນຮູ ້ “ການຮຽນຮູ”້ ເປັນການຍາກທູ່ ຈີ ະໃຫຄ້ າໍ ນຍິ າມເປັນຄາໍ ໜູ່ ງຶ ໄດ,້ ທງັ້ ໆທູ່ ເີ ປັນຄໍາທູ່ ທີ ຸກຄນົ ໃຊຢ້ ູ່ ູສະເໝີ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈວູ່ າມນັ ແມູ່ ນສູ່ ງິ ໃດ. ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາໃຫຄ້ ວາມໝາຍຂອງການຮຽນຮູທ້ ູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ ຢູ່ າງຫວຼ ງຫຼາຍມບີ າງທູ່ ານ ໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມໝາຍເປັນຮູບປະທໍາ, ມບີ າງທູ່ ານໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມໝາຍ ຢູ່ າງກວາ້ ງບູ່ ສໍ າມາດເຫນັ ພາບທູ່ ຊີ ດັ ເຈນໄດ.້ ຄາໍ ນິ ຍາມການຮຽນຮູເ້ ປັນທູ່ ຍີ ອມຮບັ ກນັ ຫາຼ ຍກແໍ ມູ່ ນ ການຮຽນຮູໝ້ າຍເຖິງການປູ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ າໍ ຫຼ ສກັ ກາຍຍະພາບ ຂອງພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ຂີ ອ້ ນຂາ້ ງຖາວອນທູ່ ເີ ປັນຜນົ ມາຈາກປະສບົ ການ.  ຈາກຄໍານຍິ າມຢູ່ ູຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ , ຈະມປີ ະເດນັ ທູ່ ຄີ ວນພຈິ າລະນາໃນລາຍລະອຽດດູ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ການປູ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ ໍາ ຫຼ ສກັ ກາຍຍະພາບຂອງພດຶ ຕກິ າໍ ໝາຍຄວາມວູ່ າ ແມູ່ ນການປູ່ ຽນແປງຢູ່ ູ ພາຍ ນອກເຊູ່ ງິ ສະແດງອອກມາໃຫເ້ ຫນັ ຢູ່ າງຊດັ ເຈນ ຫຼ ອາດຢູ່ ູໃນຮູບການປູ່ ຽນແປງຂອງການປູ່ ຽນແປງສກັ ກາຍຍະພາບ ເຊູ່ ງິ ເປັນການປູ່ ຽນແປງພາຍໃນທູ່ ບີ ູ່ ໄໍ ດສ້ ະແດງອອກມາໃຫເ້ ຫນັ ເປັນຜນົ ຂອງການກະທໍາໃນເວລານນັ້ ກໄໍ ດ.້ ຕວົ ຢູ່ າງທ1ີ ທາ້ ວສູນບູ່ ໍເຄຍີ ລາ້ ງມກູ່ ອນກນິ ເຂາົ້ ເລຍີ ຕູ່ ໍມາລາວໄດຮ້ ບັ ການສອນວູ່ າ ກູ່ ອນຈະກນິ ເຂາົ້ ຕອ້ ງໄດ ້ ລາ້ ງມທຸກຄງັ້ . ຫງຼັ ຈາກນນັ້ ລາວກໍລາ້ ງມກູ່ ອນຈະກນິ ເຂາົ້ ຢູ່ ູສະເໝຈີ າກຕວົ ຢູ່ າງນພີ້ ດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ປີ ູ່ ຽນແປງໄປແມູ່ ນພຶດຕິ ກາໍ ພາຍນອກທູ່ ສີ າມາດສງັ ເກດໄດ ້ ແລະ ການວດັ ວູ່ າທາ້ ວ ສູນໄດມ້ ກີ ານປູ່ ຽນແປງ ຫຼ ບູ່ ໍກໍອງີ ໃສູ່ ຜນົ ຂອງການກະທໍາ. ຕວົ ຢູ່ າງທ2ີ ມຄີ ເູ ຝິກນກັ ກລິ າແລູ່ ນ 100 ແມດັ ໄດຮ້ ຽກນກັ ກລິ າເພູ່ ອມາເຝິກອບົ ຮມົ ໂດຍໃຫນ້ ກັ ກລິ າເບູ່ ິງ ເທບັ ບນັ ທກຶ ພາບຂອງນກັ ກລິ າແລູ່ ນໃນລະດບັ ໂລກປະກອບກບັ ຄໍາອະທບິ າຍຂອງຄູເຝິກເປັນເວລາ 2 ວນັ ເນອ້ ໃນ ຂອງການອບົ ຮມົ ຄງັ້ ນແີ້ ມູ່ ນມຄີ ວາມຕອ້ ງການໃຫນ້ ກັ ກລິ າເກດີ ມຄີ ວາມຮູຄ້ ວາມເຂາົ້ ໃຂເພູ່ ອພດັ ທະນາທັກສະການ ກຽມແລູ່ ນ ແລະ ຂໍຄ້ ວາມຄວນປະຕບິ ດັ ໃນເວລາກາໍ ລງັ ແລູ່ ນເພູ່ ອເຂາົ້ ເສນັ້ ໄຊຜູ່ ານການເຝິກອບົ ຮມົ ແລວ້ ທກູ ຄນົ ສາ ມາດເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ຮູວ້ ທິ ປີ ະຕບິ ດັ ທູ່ ຖີ ກຕອ້ ງ. ຈາກຕວົ ຢູ່ າງນສີ້ າມາດຊໃີ້ ຫເ້ ຫນັ ວູ່ າ ໃນສະພາບຄວາມເປັນຈງິ ແມູ່ ນເຮາົ ໄດເ້ ກດີ ມກີ ານຮຽນຮູແ້ ລວ້ ຕງັ້ ແຕູ່ ບູ່ ໍ ທນັ ໄດລ້ ງົ ມປະຕບິ ດັ . ສະນນັ້ , ການຮຽນຮູເ້ ປັນຂະບວນການພາຍໃນບູ່ ໍອາດສງັ ເກດເຫນັ ໄດແ້ ມູ່ ນຂະບວນການປູ່ ຽນ ແປງພາຍໃນຕວົ ເຮາົ ເອງ. ສູ່ ງິ ນສີ້ າມາດແຍກຄວາມແຕກຕູ່ າງລະຫວູ່ າງການຮຽນຮູກ້ ບັ ຜນົ ຂອງການກະທາໍ ໄດຊ້ ດັ ເຈນ ຂນຶ້ . ແຕູ່ ເນູ່ ອງຈາກວູ່ າການວດັ ການຮຽນຮູນ້ ນັ້ ມກັ ພຈິ າລະນາຈາກຜນົ ຂອງການກະທາໍ ຈູ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ມຄີ ວາມສບັ ສນົ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈຜດິ ວູ່ າ ການຮຽນຮູກ້ ບັ ຜນົ ການກະທາໍ ເປັນສູ່ ງິ ດຽວກນັ . 2) ການປູ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ າໍ ຫຼ ສກັ ກາຍຍະພາບຂອງພດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ເີ ວາົ້ ມານນັ້ ບູ່ ໍໄດໝ້ າຍຄວາມວູ່ າ ຕອ້ ງເປັນ ການປູ່ ຽນແປງທາງບວກ (ແມູ່ ນການປູ່ ຽນແປງທູ່ ສີ ງັ ຄມົ ຍອມຮບັ ວູ່ າດ)ີ ສະເໝໄີ ປແຕູ່ ອາດຈະເປັນການປູ່ ຽນແປງ ທາງລບົ (ທູ່ ສີ ງັ ຄມົ ບູ່ ໍຍອມຮບັ ວູ່ າດ)ີ ກໍໄດດ້ ູ່ ງັ ຕວົ ຢູ່ າງລູ່ ຸມນ:ີ້ ຕວົ ຢູ່ າງທ1ີ ໂດຍປົກະຕແິ ລວ້ ທາ້ ວວນັ ໄຊແມູ່ ນເດກັ ທູ່ ດີ ,ີ ແຕູ່ ພໄໍ ປຕດິ ກບັ ໝູ່ ູເພູ່ ອນທູ່ ເີ ປັນນັກເລງດຶງກະ ເປູ່ ົາ, ກໍຈະເຮດັ ໃຫເ້ ຂາົ ປູ່ ຽນແປງໄປ, ເຂາົ ເລູ່ ມີ ຮູດ້ ງຶ ກະເປົາຂນັ້ ພນ້ ຖານ ແລະ ພດັ ທະນາຂນຶ້ ໃນທູ່ ສີ ຸດເຂາົ ກກໍ າຍເປັນ ນກັ ເລງດງຶ ກະເປ໋ົ ົາຢູ່ ູໃນລະດບັ ທູ່ ມີ ປີ ະສບົ ການໄດ.້ ຕວົ ຢູ່ າງທ2ີ ນາງວນັ ນາ ເປັນພະນກັ ງານພມິ ດດີ ທູ່ ພີ ມິ ໄດວ້ ູ່ ອງໄວ, ຄູ່ ອງແຄວ້ ຊດັ ເຈນ ແລະ ມຄີ ໍາຜດິ ໜອ້ ຍ ທູ່ ສີ ຸດ. ໃນໄລຍະຫງຼັ ລາວໄດສ້ ງັ ເກດເຫນັ ວູ່ າ ລາວຍູ່ ງິ ພມິ ໄດດ້ ເີ ທູ່ າົ ໃດ ຫວົ ໜາ້ ກໍຍູ່ ງິ ມອບວຽກໃຫລ້ າວຫຼາຍຂນຶ້ ເທູ່ າົ 44

ນນັ້ . ຖາ້ ໄລຍະໃດລາວພມີິ ຊາ້ ແລະ ມຄີ າໍ ຜດິ ຫຼາຍ, ຫວົ ໜາ້ ກໍຈະບູ່ ໍໃຊລ້ າວພມິ ໃຫ.້ ສະນນັ້ , ລາວຈູ່ ງຶ ປູ່ ຽນພດຶ ຕິກໍາ ມາເປັນຄນົ ທູ່ ພີ ມິີ ຊກັ ຊາ້ ແລະ ພມິ ຜດິ ເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ຕະຫອຼ ດມາ. 3) ການປູ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ າໍ ຫຼ ສກັ ກາຍຍະພາບຂອງພດຶ ຕກິ າໍ ຕອ້ ງແມູ່ ນການປູ່ ຽນແປງທູ່ ຖີ າວອນ ຫຼ ຄອ້ ນ ຂາ້ ງຖາວອນ. ຢູ່ ູໃນຂໍນ້ ຕີ້ ອ້ ງເນນັ້ ວູ່ າພດຶ ຕກິ ໍາການຮຽນຮຕູ ້ ອ້ ງເປັນການປູ່ ຽນແປງຄງົ ຢູ່ ູ ແລະ ສາມາດເຮດັ ຊໍາ້ ໆ ໄດຈ້ ນົ ສາມາດແນູ່ ໃຈວູ່ າມກີ ານປູ່ ຽນແປງເກດີ ຂນຶ້ ແທ.້ ດູ່ ງັ ນນັ້ ການປູ່ ຽນແປງໃດທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໃນຊູ່ ວົ ຂະນະໃດໜູ່ ງຶ ຈະບູ່ ໍຖວູ່ າ ເປັນການຮຽນຮູ.້ ຕວົ ຢູ່ າງທ4ີ ທດັ ອາຍຸ 4 ປີເຝິກການຂູ່ ລີ ດົ ຖີບ 2 ລໍ.້ ເນູ່ ອງຈາກອາຍຸ ຍງັ ນອ້ ຍ ແລະ ຫາກໍເຝິກຂູ່ ີເຂາົ ຈູ່ ງຶ ບູ່ ໍ ສາມາດຊງົ ຕວົ ໄດຕ້ ອ້ ງໄດໃ້ ຊຂ້ າທງັ ສອງຊູ່ ວຍຄງລດົ ບູ່ ໍໃຫລ້ ມົ້ ມຕ້ ູ່ ໍມາສທີ ດັ ກໍເຝິກຂູ່ ລີ ດົ ອກີ ແລະ ເຂາົ ສາມາດຄງຕວົ ໄດ,້ ເວລານເີ້ ຂາົ ດໃີ ຈຫຼາຍເພາະເຊູ່ ອວູ່ າຕນົ ຂູ່ ລີ ດົ ໄດແ້ ລວ້ ແຕູ່ ພູ່ ບໍ ອກໃຫທ້ ດົ ລອງຂູ່ ຄີ ນໃໝູ່ ເຂາົ ພດັ ຄງຕວົ ບູ່ ໄໍ ດອ້ ກີ . ກໍ ລະນນີ ຖີ້ ວູ່ າ ການປູ່ ຽນແປງທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ເປັນການປູ່ ຽນແປງໄລຍະໃດໜູ່ ງຶ ເທູ່ າົ ນນັ້ ແລະ ບູ່ ໍຖວູ່ າ ສທີ ດັ ໄດເ້ ກດີ ການຮຽນ ຮູໃ້ ນການຂູ່ ລີ ດົ ຖີບ 2 ລໍໄ້ ດ.້ 4) ການປູ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ ໍາ ຫຼ ສກັ ກາຍຍະພາບຈະຖວູ່ າເປັນການຮຽນຮູກ້ ໍຕູ່ ເໍ ມູ່ອເປັນຜນົ ມາຈາກປະສົບ ການເທູ່ າົ ນນັ້ . ການປູ່ ຽນແປງທູ່ ມີ າຈາກສາເຫດອູ່ ນໆ ເຊູ່ ນັ ຄວາມຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ ຫຼ ວຸດທພິ າວະຈະບູ່ ຖໍ ວູ່ າເປັນການ ຮຽນຮູ.້ ຕວົ ຢູ່ າງທ5ີ ເມູ່ ອນາງໄໝມອີ າຍຸ ໄດ ້ 5 ປີ ນາງສາມາດແລູ່ ນໄດໃ້ ນໄລຍະທາງ 50 ແມດັ ໂດຍໃຊເ້ ວລາ 20 ວນິ າທ,ີ ອກີ 3 ປີ ຕູ່ ມໍ ານາງສາມາດແລູ່ ນໃນໄລຍະທາງ 50 ແມດັ ໄດໃ້ ຊເ້ ວລາພຽງແຕູ່ 15 ວນິ າທເີ ທູ່ າົ ນນັ້ . ການ ປູ່ ຽນແປງນຖີ້ ວູ່ າເປັນຜນົ ມາຈາກຄວາມຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ ຫຼ ວຸດທພິ າວະທາງກາຍຈູ່ ງຶ ບູ່ ໍຖວູ່ າເປັນການຮຽນຮູ.້ 2. ທິດສະດີການຮຽນຮູ ້ ເຖິງວູ່ າຄາໍ ນຍິ າມທູ່ ໄີ ດກ້ ູ່ າວມານນັ້ ຈະໄດຮ້ ບັ ການຍອມຮບັ ຢູ່ າງກວາ້ ງຂວາງຢູ່ ູໃນກູ່ ມຸ ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ແຕູ່ ເຂາົ ເຈາົ້ ກໍມຄີ ວາມຄດິ ເຫນັ ທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ ຫຼາຍປະການກູ່ ຽວກບັ ຂະບວນການຮຽນຮູໂ້ ດຍສະເພາະແມູ່ ນຄວາມພະຍາ ຍາມທູ່ ຈີ ະອະທບິ າຍວູ່ າການຮຽນຮູເ້ ກດີ ຂນຶ້ ໄດແ້ ນວໃດ, ການກໍານດົ ກອບຂອງການທດົ ລອງເພູ່ ອຊອກຫາຂໍສ້ ະຫຸຼບ ກູ່ ຽວກບັ ພາວະ ຫຼ ເງອູ່ ນໄຂທູ່ ພີ າໃຫເ້ ກດີ ມກີ ານຮຽນຮູ.້ ຕະຫອຼ ດເຖິງຂຈໍ້ າໍ ກດັ ໃນການນໍາໃຊ ້ ດວ້ ຍເຫດນຈີ້ ູ່ ງຶ ເກດີ ມີ ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູຫ້ ຼາຍໆ ທດິ ສະດເີ ກດີ ຂນຶ້ . ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູຢ້ ູ່ ູໃນຍຸກປະຈບຸ ນັ ຈະມີ 3 ກູ່ ຸມໃຫຍູ່ ຄ ທດິ ສະດຂີ ອງກູ່ ຸມພດຶ ຕກິ ໍານິຍົມ (Behavior Lear ning Theories), ກູ່ ຸມປັນຍານຍິ ົມ (Cognitive Lear ning Theories) ແລະ ກູ່ ຸມປະຕິສໍາພນັ ຫຼ ກູ່ ຸມ ມະນຸດນຍິ ມົ (Interactionist Approach). ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູທ້ ູ່ ສີ າໍ ຄນັ ຂອງກູ່ ຸມພດຶ ຕກິ ໍານຍິ ມົ ໄດແ້ ກູ່ ທດິ ສະດຂີ ອງ ພາບລອຟ (Pavlov) ທດິ ສະ ດຂີ ອງ ວດັ ສນັ (Watson) ທດິ ສະດຂີ ອງທອນໄດ (Thorndike) ທດິ ສະດຂີ ອງສະກນິ ເນີ (Skinner) ເປັນຕນົ້ . ທດິ ສະດກີ ູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ ກໍມຫີ າຼ ຍທດິ ສະດທີ ູ່ ສີ າໍ ຄນັ ເຊູ່ ງິ ໄດແ້ ກູ່ ທດິ ສະດກີ ູ່ ຸມຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມເກສະຕລັ (Gestalt) ທດິ ສະດຂີ ອງບູຼເນີ (Bruner) ທດິ ສະດຂີ ອງອອດຊູເບີ (Au- subel) ທດິ ສະດຂີ ະບວນການປະມວນ ສານ (Information Processing Approach) ເປັນຕນົ້ . 45

ສາໍ ລບັ ທດິ ສະດກີ ູ່ ຸມປະຕສິ ໍາພນັ ນນັ້ ແມູ່ ນກູ່ ຸມທູ່ ພີ ດັ ທະນາມາຈາກກູ່ ຸມພດຶ ຕກິ າໍ ນຍິ ມົ ແລະ ກູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ . ໂດຍມກີ ານປະສມົ ປະສານແນວຄດິ ຂອງທງັ 2 ກູ່ ຸມເຂາົ້ ນໍາກນັ ເຊູ່ ງິ ໄດແ້ ກູ່ ທດິ ສະດປີ ັນຍາສງັ ຄມົ ຂອງ ທູ່ ານ ແບນ ດລູ າ (Bandura) ທດິ ສະດກີ ູ່ ຸມໜາ້ ທູ່ ນີ ຍິ ມົ (Functionalism) ເປັນຕນົ້ . ລາຍລະອຽດຂອງທດິ ສະດຈີ ະກູ່ າວດູ່ ງັ ລູ່ ຸມນ:ີ້ 3. ທດິ ສະດີການວາງເງູ່ ອນໄຂແບບຄຼາສິກ (ClassicalCondi tioning) 3.1 ທດິ ສະດີຂອງພາບລອຟ (Ivan Petrovich Pavov: 1849 - 1936) ເປັນຄນົ ຣັດ-ເຊຍ. ໃນປີ ຄສ 1904 ທູ່ ານໄດສ້ ນົ ໃຈສກຶ ສາການວາງເງ່ອູ ນໄຂ ກບັ ໂຕໜາ ເມູ່ອທູ່ ານມອີ າຍຸ ໄດ ້ 50 ປີ ແລະ ໄດດ້ າໍ ເນນີ ການສຶກສາເລອ້ ຍໆ ມາເປັນເວລາ 30 ປີທດິ ສະດຂີ ອງທູ່ ານໄດຮ້ ບັ ການຍອມຮບັ ຢູ່ າງກວາ້ ງຂວາງຢູ່ ູ ໃນກູ່ ຸມນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ. 3.1.1 ການທົດລອງຂອງພາບລອຟ. ກູ່ ອນເລູ່ ມີ ການທດົ ລອງທູ່ ານ ໄດຜ້ ູ່ າຕດັ ເປີດທູ່ ໍນາໍ້ ລາຍຢູ່ ູແກມ້ ໜາໃຫ ້ ກວາ້ ງອອກເພູ່ ອຶ ແຍູ່ ສາຍຢາງເຂາົ້ ໄປຮອງຮບັ ນາໍ້ ລາຍທູ່ ໄີ ຫຼອອກມາເຂາົ້ ເຄູ່ ອງ ວດັ ປະລມິ ານນາໍ້ ລາຍທູ່ ໄີ ຫອຼ ອກມາຈະຫຼາຍຂນຶ້ ຫຼ ໜອ້ ຍລງົ ຈະເປັນການຊບີ້ ອກເຖິງການປູ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ . ຕູ່ ໍຈາກນນັ້ ທູ່ ານໄດມ້ ດັ ໂຕໜາໄວແ້ ລວ້ ກໍຕດິ ຕາມສງັ ເກດພດຶ ຕກິ າໍ ການຕອບສະໜອງຂອງໜາດູ່ ງັ ສະແດງຢູ່ ູ ໃນ ຮູບພາບ. ຂນັ້ ການທດົ ລອງ ທູ່ ານ ລອຟໄດສ້ ະເໜສີ ູ່ ງິ ກະຕຸນ້ 2 ຢູ່ າງໃຫໂ້ ຕໜາຄ ຝູ່ ຸນຊນີ້ ກບັ ສຽງກະດງິ ໂດຍມກີ ານ ດໍາເນນີ ການດູ່ ງັ ນີ້ + ກູ່ ອນການວາງເງູ່ອນໄຂ: ຂນັ້ ທີ 1 ສູ່ ນັ ກະດງິ ຜນົ ໄດຮ້ ບັ ກໍແມູ່ ນ ໝາຈະບູ່ ເໍ ກດີ ມປີ ະຕກິ ລິ ຍິ າສະທອ້ ນ (ນໍາ້ ລາຍໄຫຼ) ຂນັ ທີ 2 ພູ່ ນົ ຝູ່ ຸນຊນີ້ ເຂາົ້ ໄປໃນປາກໝາ ກໍປະກດົ ວູ່ າມປີ ະຕກິ ລິ ຍິ າສະທອ້ ນ (ນໍາ້ ລາຍໄຫຼ). + ລະຫວູ່ າງການວາງເງູ່ອນໄຂ: ຂນັ້ ທີ 3 ສູ່ ນັ ກະດງິ ແລວ້ ຕາມດວ້ ຍການພູ່ ນົ ຝູ່ ຸ ນຊນີ້ ເຂາົ້ ໄປໃນປາກໝາ, ຈະປະກົດວູ່ າມປີ ະຕິກລິ ິຍາ ສະທອ້ ນ (ນາໍ້ ລາຍໄຫຼ) ເຮດັ ແບບນຫີ້ າຼ ຍໆ ຄງັ້ . ຂນັ້ ທີ 4 ສູ່ ນັ ກະດງິ ຢູ່ າງດຽວໂດຍບູ່ ໍໄດພ້ ູ່ ນົ ຝູ່ ຸນຊນີ້ ກໍປະກດົ ວູ່ າໝາໄດເ້ ກດີ ມປີ ະຕກິ ລິ ຍິ າສະທອ້ ນ (ນໍາ້ ລາຍ ໄຫຼ). 46

ຕາຕະລາງທູ່ ສີ ະແດງຂນັ້ ຕອນໃນຂະບວນການວາງເງູ່ອນໄຂຂອງພາບລອຟ. ໄລຍະຂອງການວາງເງູ່ອນໄຂ ຂນັ້ ທູ່ ີ ການໃຫສ້ ູ່ ິງກະຕຸ ນ້ ແລະ ການຕອບສະໜອງ ກູ່ ອນການວາງເງູ່ອນໄຂ 1 ສຽງກະດູ່ ງິ (CS) ບູ່ ມໍ ນີ ໍາ້ ລາຍໄຫຼ 2 ຝູ່ ຸນຊນີ້ (UCS) ------ນໍາ້ ລາຍໄຫຼ (UCR) ລະຫູ່ ວາງການວາງເງູ່ອນໄຂ 3 ສຽງກະດູ່ ງິ (CS) ແລະ ຝູ່ ຸນຊນີ້ (UCS) ----- ນໍາ້ ລາຍໄຫຼ (UCR) ຫຼງັ ການວາງເງອູ່ ນໄຂ 4 ສຽງກະດູ່ ງິ (CS) ------ນໍາ້ ລາຍໄຫຼ (CR). ຜູ່ ານຕາຕະລາງນນັ້ ເຮາົ ຄວນເຂາົ້ ໃຈກູ່ ຽວກບັ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ແລະ ການຕອບສະໜອງໃນການທດົ ລອງດູ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ຢູ່ ູຂນັ້ ທູ່ ີ 1 ແລະ ຂນັ້ ທູ່ ີ 4 ແມູ່ ນສູ່ ງິ ດຽວກນັ (ນນັ້ ກໍແມູ່ ນສຽງກະດູ່ ງິ ) ແຕູ່ ໃຫຜ້ ນົ ຕູ່ ໍການຕອບ ສະໜອງແຕກຕູ່ າງກນັ . ສຽງກະດູ່ ງິ ຢູ່ ູຂນັ້ ທູ່ ີ 1 (ກູ່ ອນການວາງເງູ່ອນໄຂ) ບູ່ ໍເຮດັ ໃຫໂ້ ຕໝາມນີ າໍ້ ລາຍໄຫຼ. ແຕູ່ ສຽງກະ ດູ່ ງິ ຢູ່ ູໃນຂນັ ທີ 4 (ຫງຼັ ຈາກມກີ ານວາງເງູ່ອນໄຂ) ຈະມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫໂ້ ຕໝາມນີ ໍາ້ ລາຍໄຫຼ ກໍສະແດງວູ່ າໂດຍພນ້ ຖານ ແລວ້ ສຽງກະດູ່ ງິ ແມູ່ ນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ປີ ານກາງ (Neutral Stimulus) ຕອ້ ງວູ່ າງເງູ່ອນໄຂສາກູ່ ອນ, ສຽງກະດູ່ ງິ ຈູ່ ຶງຈະມີ ຜນົ ເຮດັ ໃຫໂ້ ຕໝາມນີ າໍ້ ລາຍໄຫຼໄດ.້ ທູ່ ານ ພາບລອຟຮຽກສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ປະເພດນວີ້ ູ່ າ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ວີ າງເງ່ອູ ນໄຂ (Condi - tioned stimulus ໄດໃ້ ຊຕ້ ວົ ຫຍວໍ້ ູ່ າ CS). 47

2) ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ຢູ່ ູຂນັ້ ທູ່ ີ 2 ແມູ່ ນຝູ່ ຸນຊນີ້ , ສາມາດກະຕຸນ້ ປະຕກິ ລິ ຍິ າສະທອ້ ນ ຫຼ ນາໍ້ ລາຍໄຫຼຂອງໝາໄດໂ້ ດຍ ບູ່ ໍທນັ ໄດວ້ າງເງອູ່ ນໄຂ. ທູ່ ານໄດຮ້ ຽກສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ນວີ້ ູ່ າ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ວໍ າງເງູ່ອນໄຂທູ່ ານໄດຮ້ ຽກສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ນວີ້ ູ່ າສູ່ ງິ ກະ ຕຸນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ວໍ າງເງ່ອູ ນໄຂ (Unconditioned Stimulus ໄດໃ້ ຊຕ້ ວົ ຫໍຍ້ ວູ່ າ UCS ຫຼ US). 3) ການຕອບສະໜອງ (ນໍາ້ ລາຍໄຫຼ) ທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ ູຂນັ້ ທູ່ ີ 2 ແລະ ຂນັ້ ທູ່ ີ 4 ຈະມລີ ກັ ສະນະແຕກຕູ່ າງກັນ. ນາໍ້ ລາຍທູ່ ເີ ກດີ ມາຈາກຝູ່ ຸນຊນີ້ ຢູ່ ູໃນຂນັ້ ທູ່ ີ 2 ນນັ້ , ມນັ ເກດີ ຂນຶ້ ໄດເ້ ອງໂດຍບູ່ ໍຕອ້ ງມກີ ານວາງເງູ່ອນໄຂເພູ່ ນີ ຈູ່ ງຶ ເອນີ້ ວູ່ າ ການຕອບສະໜອງທູ່ ບີ ູ່ ໍວາງເງອູ່ ນໄຂ (Unconditioed Res - ponse ໄດໃ້ ຊຕ້ ວົ ຫໍຍ້ ວູ່ າ UCR ຫຼ UR). ສູ່ ວນ ນໍາ້ ລາຍໄຫຼທູ່ ເີ ກດີ ມາຈາກສຽງກະດູ່ ງິ ຢູ່ ູໃນຂນັ ທູ່ ີ 4 ນນັ້ , ແມູ່ ນເກດີ ຂນຶ້ ຈາກຜນົ ການວາງເງ່ອູ ນໄຂເພູ່ ນີ ຈູ່ ງຶ ຮຽກການ ຕອບສະໜອງນວີ້ ູ່ າ ການຕອບສະໜອງທູ່ ວີ າງເງ່ອູ ນໄຂ (Conditioned Response ໄດໃ້ ຊຕ້ ວົ ຫຍໍ້ ວູ່ າ CR) 3.1.2 ຫຼັກການວາງເງູ່ອນໄຂຂອງພາບລອຟ 1) ຖາ້ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ວີ າງເງູ່ອນໄຂ (CS) ຄວບຄູ່ ູກບັ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ໍວາງເງູ່ອນໄຂ (UCS) ໃນໄລຍະທໍາອິດ, ສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ທູ່ ວີ າງເງູ່ອນໄຂກໍຈະເກດີ ມກີ ານຕອບສະໜອງຄກບັ ສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ໍວາງເງູ່ອນໄຂ. ຖາ້ ສູ່ ນັ ກະດູ່ ງິ (CS) ແລວ້ ໃຫຝ້ ູ່ ຸ ນຊນີ້ ແກູ່ ໂຕໝາ (ເຮດັ ແບບນຊີ້ າໍ້ ໆ ກນັ ) ຕູ່ ມໍ າພຽງແຕູ່ ສູ່ ນັ ກະດູ່ ງີ ຢູ່ າງດຽວກໍຈະເຮດັ ໃຫໝ້ ານໍ້າລາຍໄຫຼຄກັບ ການພູ່ ນົ ຝູ່ ຸ ນຊນີ້ ເຂາົ້ ໃນປໝາກໂຕໝາ. 2) ຈາກຜນົ ການທດົ ລອງຂອງທູ່ ານພາບລອຟ ແລະ ຜູອ້ ູ່ ນໆ ໃນເວລາຕູ່ ໍມໝາກໄໍ ດພ້ ບົ ວູ່ າການວາງເງອູ່ ນໄຂ ຈະມປີ ະສດິ ທພິ າບທູ່ ສີ ຸ ດກໍໃນເມູ່ອໃຫສ້ ູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ທູ່ ວີ າງເງອູ່ ນໄຂ (CS) ກູ່ ອນແລວ້ ຈູ່ ງຶ ຕາມດວ້ ຍສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ໍຕອ້ ງ ວາງເງ່ອູ ນໄຂ (UCS) (ສູ່ ນັ ກະດູ່ ງີ ກູ່ ອນຈູ່ ງຶ ໃຫຝ້ ູ່ ຸນຊນີ້ ) ການວາງເງອູ່ ນໄຂ ທູ່ ໃີ ຫສ້ ູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ທງັ 2 ຢູ່ າງພອ້ ມກັນຈະມີ ປະສດິ ທພິ າບລະດບັ ກາງ. ແຕູ່ ການໃຫສ້ ູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ວີ າງເງູອ່ ນໄຂ (CS) ຫງຼັ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ໍວາງເງູ່ອນໄຂ (UCS) ຈະມີ ປະສດິ ທພິ າບໜອ້ ຍທູ່ ສີ ຸດ. 3) ຖາ້ ການທດົ ລອງດາໍ ເນນີ ຂນັ້ ສຸດທາ້ ຍຜູທ້ ດົ ລອງຈະໃຫສ້ ະເພາະສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ວີ າງເງອູ່ ນໄຂ (CS) ພຽງຢູ່ າງ ດຽວ ແລະ ຢຸ ດໃຫສ້ ູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ໍວາງເງອູ່ ນໄຂ (UCS) ໂດຍເດດັ ຂາດຜນົ ທູ່ ປີ ະກດົ ກແໍ ມູ່ ນປະຕກິ ລິ ຍິ າຕອບສະໜອງ ອນັ ເນູ່ ອງມາຈາກການວາງເງູ່ອນໄຂ (CR) ຄູ່ ອຍໆ ຫລຸດລງົ ຈນົ ກະທງັ້ ບູ່ ເໍ ກດີ ມກີ ານຕອບສະໜອງເລຍີ ລກັ ສະນະ ແບບນທີ້ ູ່ ານພາບລອຟຮຽກວູ່ າ (ການລບພດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ຖີ ກວາງເງ່ອູ ນໄຂ) Extinction. 4) ຫງຼັ ຈາກລບພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ຖີ ກວາງເງູອ່ ນໄຂແລວ້ ຕູ່ ມໍ າໝາກໍປະກດົ ວູ່ າການຕອບສະໜອງເນູ່ ອງມາຈາກການ ວາງເງອູ່ ນໄຂ (CS) ໃນກໍລະນນີ ີຈ້ ະຮຽກວູ່ າ “ຂະບວນການຟ້ນສະພາບການຕອບສະໜອງທູ່ ີວາງເງູ່ອນໄຂ” Spontaneous Recovery. 5) ຫງຼັ ຈາກສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ວີ າງເງູອ່ ນໄຂ (CS) ພາໃຫເ້ ກດີ ການຕອບສະໜອງ (CR) ຕູ່ ໍມາເມູ່ອຜູຖ້ ກທດົ ລອງ ໄປພບົ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ອູ່ ນທູ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍຄກບັ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ວີ າງເງອູ່ ນໄຂແລວ້ ພາໃຫເ້ ກດີ ມກີ ານຕອບສະໜອງ (CR) ຄກນັ ເພູ່ ນີ ຮຽກວູ່ າ “ການສະຫຸຼບຄວາມຄາ້ ຍຄຂອງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ” ຕວົ ຢູ່ າງ ຖາ້ ໂຕໜາໄດຮ້ ຽນຮູກ້ ານຫູ່ ຼງັ ນໍາ້ ລາຍ (CR) ຈາກສຽງກະດູ່ ງີ (CS) ໃນເວລາໝາໂຕນນັ້ ໄດໄ້ ປພບົ ກບັ ສູ່ ງິ ອູ່ ນໆ ທູ່ ຄີ າ້ ຍຄກບັ ສຽງກະດູ່ ງີ ມນັ ກໍຈະຫູ່ ງຼັ ນາໍ້ ລາຍຄກັບ ສຽງກະດູ່ ງີ ທູ່ ມີ ນັ ໄດຍ້ ນິ ໂດຍບູ່ ໍມກີ ານວາງເງູ່ອນໄຂອກີ . 3.2 ທດິ ສະດຂີ ອງ ທູ່ ານ ຈອນບີ ວັດເສິນ 48

ທູ່ ານວດັ ສນັ (John B Watson: 1878 - 1958) ແມູ່ ນຜູກ້ ໍຕງັ້ ພດຶ ຕກິ ໍາຂນຶ້ ຢູ່ ູ ສະຫະລດັ ອາເມລກິ າທູ່ ານເປັນຄົນປະເທດສະຫະລັດອາເມລິກາໃນປີ ຄສ 1913 ທູ່ ານ ວດັ ສນັ ໄດຂ້ ຽນບດົ ຄວາມເລູ່ ອງ “ຈດິ ຕະວທິ ະຍາໃນມມູ ມອງຂອງ ນັກພດຶ ຕກິ າໍ ນຍິ ມົ ” ເຊູ່ ງິ ມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ຕູ່ ວໍ ງົ ການຈດິ ຕະວທິ ະຍາຢູ່ າງຫຼວງຫາຼ ຍ. ໃ ນ ບົດ ຄ ວ າ ມນີ້ເ ຂົາ ໄ ດ ້ສ ະແດ ງທັດ ສ ະນ ະ ທູ່ ີບູ່ ໍເ ຫັນ ດີນໍາ ກ າ ນ ສຶກ ສ າ ຈດິ ຕະວິທະຍ າພຶດ ຕິກໍາ ທາ ງຈິດ (ເ ຊູ່ ັນ ຈິດ ສໍານຶກ , ພາ ວ ະທ າ ງຈິດ , ຈນິ ຕະນາການ ແລະ ອູ່ ນໆ) ດວ້ ຍວທິ ກີ ານພນິ ດິ ພາຍໃນ (Introspection) ເພາະຂໍມ້ ູນເຫູ່ າຼົ ນແີ້ ມູ່ ນສູ່ ງິ ທູ່ ບີ ູ່ ສໍ າມາດສງັ ເກດເຫນັ ໄດ ້ ແລະ ບູ່ ໍສາມາດເຊູ່ ອຖ ໄດເ້ ຊູ່ ງິ ບູ່ ໍແມູ່ ນລກັ ສະນະຂອງການສກຶ ສາທາງວທິ ະຍາສາດ, ເຂາົ ມຄີ ວາມເຫນັ ວູ່ າ ການສກຶ ສາຈດິ ຕະວທິ ະຍາຄວນ ສກຶ ສາ ສະເພາະສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ , ການຕອບສະໜອງ, ລກັ ສະນະນດິ ໃສທູ່ ສີ ງັ ເກດ ແລະ ວດັ ໄດຢ້ ູ່ າງຊດັ ເຈນເທູ່ າົ ນນັ້ . ປີຕູ່ ໍມາ ທູ່ ານ ວດັ ສນັ ໄດອ້ ູ່ ານພບົ ຜນົ ງານຂອງພາບລອຟທູ່ ໄີ ດທ້ ດົ ລອງກບັ ໂຕໝາມນັ ໄດເ້ ຮດັ ໃຫເ້ ຂາົ ສນົ ໃຈ ສກຶ ສາເພູ່ ມີ ເຕມີ ໃນປີ ຄສ 1916 ເຂາົ ເລູ່ ມີ ການທດົ ລອງວາງເງອູ່ ນໄຂກບັ ເດກັ ທາລກົ ຄນົ ໜູ່ ງຶ . ການສກຶ ສານເີ້ ປັນ ເລູ່ ມີ ປະຍຸກຫກຼັ ການຮຽນຮູໄ້ ປສູ່ ູເລູ່ ອງພດັ ທະນາການຂອງມະນຸດ. 3.2.1 ແນວຄິດພນ້ ຖານ 1) ແນວຄິດກູ່ ຽວກັບອິດທິພົນຂອງສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ດູ່ ງັ ທູ່ ກີ ູ່ າວມາແລວ້ ວູ່ າ ທູ່ ານວດັ ສນັ ແມູ່ ນນກັ ພດຶ ຕກິ າໍ ນຍິ ມົ (Behaviorist) ທູ່ ານເນນັ້ ການສກຶ ສາສະ ເພາະພດຶ ຕກິ າໍ ພາຍນອກເທູ່ າົ ນນັ້ . ທູ່ ານເຊູ່ ອວູ່ າພດຶ ຕກິ າໍ ຕູ່ າງໆ ຂອງມະນດຸ ຈະເກີດຂຶນ້ ຢູ່ ູ ພາຍໃຕອ້ ິດທິພນົ ຂອງສູ່ ິງ ແວດລອ້ ມ. ເຖງິ ວູ່ າຄໍາເວາົ້ ດູ່ ງັ ກູ່ າວນີ້ ຈະບູ່ ໍໄດຮ້ ບັ ຄໍາພສິ ູດກຕໍ າມແຕູ່ ໄດຮ້ ບັ ການຍອມຮບັ ຈາກນກັ ຈິດຕະວິທະຍາກູ່ ຸມ ພດຶ ຕກິ າໍ ນຍິ ມົ ວູ່ າ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມມອີ ດິ ທພິ ນົ ຫຼາຍຕູ່ ກໍ ານປັບຕວົ ຫຼ ການສາ້ ງພດຶ ຕກິ ໍາ. 2) ແນວຄິດພນ້ ຖານກູ່ ຽວກບັ ອາລົມຂອງມະນຸດ ທູ່ ານວດັ ສນັ ມຄີ ວາມສນົ ໃຈຫຼາຍກູ່ ຽວກບັ ການວາງເງູອ່ ນໄຂທາງອາລມົ . ທູ່ ານເວາົ້ ວູ່ າຄນົ ເຮາົ ເກດີ ມາ ຈະມປີ ະຕກິ ລິ ຍິ າທາງອາລມົ ທູ່ ຕີ ດິ ຕວົ ມາໂດຍບູ່ ໍຕອ້ ງມກີ ານຮຽນຮູຢ້ ູ່ ູ 3 ຢູ່ າງຄ ຄວາມຢ້ານກົວ, ຄວາມຊັງ ແລະ ຄວາມຮກັ . ຄວາມຢ້ານ (Fear) ພວກເຮາົ ສາມາດສງັ ເກດເຫນັ ຄວາມຢາ້ ນຂອງເດກັ ໄດຈ້ າກອາການສະດຸງ້ , ການຫາຍ ໃຈໄວ, ກໍາມແໜນ້ , ຫບຼັ ຕາ, ການຫດົ ຕວົ ນອນລງົ ແລະ ຮອ້ ງໄຫ.້ ຈະມສີ ູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ໍວາງເງູອ່ ນໄຂ 2 ຢູ່ າງທູ່ ພີ າໃຫ ້ ເດກັ ເກດີ ຄວາມຢາ້ ນຄ (1) ສຽງດງັ ທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໂດຍບູ່ ໍຄາດຄດິ ແລະ (2) ແມູ່ ນບູ່ ໍໄດຮ້ ັບຄວາມຊູ່ ວຍເຫຼອ (ເຊູ່ ັນ ເວລາຍກົ ຂາເດກັ ຂນຶ້ ໃຫຫ້ ວົ ຢູ່ ອນລງົ ) ການກະທໍາແບບນເີ້ ວລາເດກັ ໃຫຍູ່ ຂນຶ້ ເຂາົ ຈະຢ້ານສູ່ ງິ ຕູ່ າງໆ ເຊູ່ ັນ ຢ້ານຄນົ ແປກໜາ້ ຢ້ານໂຕໝູ, ຢ້ານໝາ, ຢາ້ ນຄວາມມດ. ທູ່ ານ ວດັ ສນັ ໄດອ້ ະທບິ າຍວູ່ າ ຄວາມຢາ້ ນທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໃນໄລຍະຫງຼັ ຕູ່ ໍມາຈະເປັນຄວາມຢາ້ ນທູ່ ເີ ກດີ ມາຈາກການຮຽນຮູເ້ ຊູ່ ນັ ເດກັ ນອ້ ຍຢ້ານໂຕງກູ ໍເພາະມຄີ ວາມຕົກໃຈຈາກສຽງຮອ້ ງ ຂອງຄນົ ອູ່ ນທູ່ ເີ ຫນັ ງ,ູ ດູ່ ງັ ນນັ້ ງຈູ ະບູ່ ໍແມູ່ ນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ເີ ດກັ ຢາ້ ນແບບທາໍ ມະຊາດ. ແຕູ່ ເກດີ ຈາກການວາງເງອູ່ ນໄຂໃຫ ້ ຢ້ານ. 49

ຄວາມໂກດຊງັ (Rage) ຄວາມຊງັ ແມູ່ ນພດຶ ຕກິ າໍ ອກີ ປະການໜູ່ ງຶ ທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໂດຍບູ່ ຕໍ ອ້ ງມກີ ານຮຽນຮູ.້ ເດກັ ມກັ ຈະຊງັ ແລະ ຄຽດເວລາຖກຈໍາກດັ ການເຄູ່ອນໄຫວເຊູ່ ນັ ຖາ້ ເຮາົ ຈບັ ເດກັ ອາຍຸ 2 ປີບູ່ ໍໃຫເ້ ຂາົ ໄປໃນທູ່ ເີ ຂາົ ຢາກໄປ, ເດກັ ກໍຮອ້ ງດງັ ໆ ແລະ ເຮດັ ໜາ້ ບູດບງ້ , ຖາ້ ເດກັ ຖກບງັ ຄບັ ແບບນຊີ້ ໍາ້ ກນັ ເລອ້ ຍໆ, ເຂາົ ກໍຈະສະແດງຄວາມຄຽດຊງັ ຕູ່ ໍ ສະຖານະນາຕູ່ າງໆ ນນັ້ ຫາຼ ຍຂນຶ້ . ເຊູ່ ນັ້ ເດກັ ຈະຄຽດຊງັ ເວລາພູ່ ໍແມູ່ ບອກໄປລາ້ ງໜາ້ , ອາບນໍາ້ ຫຼ ສູ່ ງັ ໃຫກ້ ະທໍາສູ່ ິງ ຕູ່ າງໆ. ເດກັ ຈະຄຽດເມູ່ ອຖກອອກຄາໍ ສູ່ ງັ ກເໍ ພາະວູ່ າເຂາົ ໄດເ້ ຊູ່ ອມໂຍງຄາໍ ສູ່ ງັ ເຂາົ້ ກບັ ການຖກຈບັ ໄວບ້ ູ່ ໍໃຫເ້ ຂົາເຄູ່ ອນ ໄຫວຢູ່ າງມອີ ດິ ສະຫະຼ ນນັ້ ເອງ. ຄວາມຮັກ (Love) ຄວາມຮກັ ແມູ່ ນອາລມົ ທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ເມູ່ອເດກັ ໄດຮ້ ບັ ການສໍາພດັ ເບາົ ໆ ຈາກການອຸມ້ ລູບຄາໍ . ເດກັ ຈະຕອບສະໜອງດວ້ ຍການຍມີ້ ການຫົວດງັ ໆ. ທູ່ ານ ວັດສັນກໍມຄີ ວາມເຫນັ ຄກັບທູ່ ານ ຟອຍວູ່ າ ຄວາມຮກັ , ຄວາມພໍໃຈຂອງເດກັ ແມູ່ ນເກດີ ມາຈາກການຖກສາໍ ພດັ ອະໄວຍະທູ່ ກີ ູ່ ຽວກບັ ເພດເຊູ່ ນັ ບລໍ ເິ ວນຫວົ ນມົ , ຮມີ ປາກ ແລະ ອະໄວຍະວະເພດ. ທູ່ ານວດັ ສນັ ອະທບິ າຍວູ່ າອາລມົ ໃນໄລຍະຫຼງັ ແມູ່ ນເກີດຈາກການຮຽນຮູ ້ ຫຼ ການວາງເງູອ່ ນໄຂເຊູ່ ນັ ການທູ່ ເີ ດກັ ຮກັ ແມູ່ ນນັ້ ກໍຍອ້ ນໃບໜາ້ ຂອງແມູ່ ປະກດົ ຄວບຄູ່ ູກບັ ການອອ້ ມຮອບລູບຄໍາ ຫຼ ການສາໍ ພດັ ເບາົ ໆ. ດູ່ ງັ ນນັ້ ແມູ່ ຈູ່ ງຶ ເປັນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ວີ າງເງອູ່ ນໄຂເຊູ່ ງິ ມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ເກດີ ມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ທູ່ ດີ .ີ ຕູ່ ໍມາ ຖາ້ ຄນົ ອູ່ ນໆ ໄດປ້ ະກດົ ຕວົ ຂນຶ້ ພອ້ ມກບັ ແມູ່ ເດັກກໍຈະເກີດມຄີ ວາມຮູ ສ້ ກຶ ທູ່ ີດຕີ ູ່ ໍກັບຄົນອູ່ ນນັນ້ ຕາມໄປດວ້ ຍ. ລກັ ສະນະແບບນກີ້ ໍແມູ່ ນການວາງເງູອ່ ນໄຂທູ່ ສີ ູງຂນຶ້ ຂນັ້ ທູ່ ີ 2 ນນັ້ ເອງ. ໄດມ້ ຂີ ສໍ້ ງັ ເກດວູ່ າ ບດົ ຂຽນຂອງທູ່ ານ ວດັ ສນັ ບູ່ ໍຊດັ ເຈນເພາະເພູ່ ນີ ກູ່ າວເຖງິ ລກັ ສະນະທາງອາລມົ ພນ້ ຖານ 3 ປະການແຕູ່ ຍງັ ຂາດລາຍລະອຽດ ແລະ ຄວາມຕູ່ ໍເນູ່ ອງໂດຍສະເພາະແມູ່ ນການພດັ ທະນາທາງອາລົມພນ້ ຖານດູ່ ງັ ກູ່ າວ. 3.2.2 ການທົດລອງເພູ່ ອວາງເງູ່ອນໄຂຄວາມຢ້ານຂອງ ວດັ ສນັ ການທດົ ລອງມຊີ ູ່ ສຽງທູ່ ສີ ຸດ ຂອງທູ່ ານ ວດັ ສນັ ແມູ່ ນການທດົ ລອງເພູ່ ອວາງເງອູ່ ນໄຂໃຫ ້ ໃຫເ້ ດກັ ຄນົ ໜູ່ ງຶ ເກດີ ຄວາມຢ້ານໂຕໝູຂາວ (Watson and Rayner, 1964: 20 - 25) ເດັກທູ່ ີວັດສັນນໍາມາທດົ ລອງຄັງ້ ນີ້ ຊູ່ ອລັ ເບຣ (Albert, B) ເຊູ່ ງິ ເກດີ ແລະ ໄດຮ້ ບັ ການລຽ້ ງດູຢູ່ ູໃນໂຮງພະຍາບານ. ເຂາົ ເປັນເດັກທູ່ ີມສີ ຸ ຂະພາບດ,ີ ມີ ພດັ ທະນາການປົກກະຕ.ິ ອາຍຸ ເຂາົ ໄດ ້ 9 ເດອນປະມານ 9.5 ກໂີ ລ. ອດັ ເບຣເປັນເດກັ ບູ່ ມໍ ຄີ ວາມກະຕລລນົ້ ປານໃດ, ມສີ ະພາບອາລມົ ໝນັ້ ຄງົ , ບູ່ ອໍ ູ່ ອນໄຫວງູ່າຍ, ປົກກະຕບິ ູ່ ໍຄູ່ ອຍຮອ້ ງໄຫ.້ ແຕູ່ ຖາ້ ເຂາົ ຢູ່ ູໃນສະພາວະແວດລອ້ ມທູ່ ີເປັນ ອນັ ຕະລາຍພຽງເລກັ ໆ ນອ້ ຍໆ ລາວກຈໍ ະຮອ້ ງໄຫຂ້ ນຶ້ ທນັ ທ.ີ ເມູ່ ອອດັ ເບຣມອີ າຍຸ ປະມານ 9 ເດອນ ທູ່ ານວດັ ສນັ ກເໍ ລູ່ ມີ ການທດົ ລອງໂດຍໃຫເ້ ຂາົ ໄດພ້ ບົ ກບັ ສູ່ ິງກະຕຸ ນ້ ຕູ່ າງໆ ຄ ໜຂູ າວ, ກະຕູ່ າຍ, ໝາ, ລງີ ແລະ ໜາ້ ໝາກໝາກຂອງຊນັ ຕາຄອດ...ຜນົ ໄດຮ້ ບັ ກໍແມູ່ ນເຂາົ ຈະບູ່ ມໍ ຄີ ວາມ ຮູສ້ ກຶ ຢ້ານກວົ ຕູ່ ໍກບັ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ເຫູ່ ຼາົ ນນັ້ ເລຍີ . ເມູ່ ອ ອດັ ເບຣ ອາຍຸ ໄດ ້ 9 ເດອນ ກບັ 26 ວນັ , ທູ່ ານໄດເ້ ຮດັ ການທົດ ລອງຄວາມຢ້ານໂດຍມກີ ານຕແີ ຜູ່ ນເຫກຼັ ໃຫມ້ ສີ ຽງດງັ , ກປໍ ະກດົ ວູ່ າມກີ ານເຄາະເຫກຼັ ຄງັ້ ທາໍ ອດິ ອດັ ເບຣພຽງແຕູ່ ຫຽຼ ວ (ໂດຍປູ່ ີນຫວົ ໄປຮອບໆ ແລະ ຄານເຂາົ້ ໄປຫາແມູ່ ) ຫວົ ໃຈເຕນັ້ ແຮງຊູມຂນຶ້ ແຕູ່ ບູ່ ໍໄດຮ້ ອ້ ງໄຫ.້ ເມູ່ອເຂາົ ໄດຍ້ ນິ ສຽງ ດງັ ດວ້ ຍການຕເີ ຫຼກັ ຄງັ້ ທູ່ ີ 2 ພດຶ ຕກິ ໍາດູ່ ງັ ກູ່ າວກໍປະກດົ ຂນຶ້ ອກີ ພອ້ ມກບັ ການເບະສບົ ຄຈະຮອ້ ງໄຫ,້ ຕນົ ຕວົ ສູ່ ນັ .ແລະ ເຄາະເຫກຼັ ຄງັ້ ທູ່ ີ 3 ກໍປະກດົ ວູ່ າ ອດັ ເບຣເລູ່ ມີ ຮອ້ ງໄຫ.້ ສະແດງວູ່ າການທດົ ລອງນເີ້ ດກັ ໄດມ້ ຄີ ວາມຢ້ານເກດີ ຂນຶ້ ໂດຍ ສງັ ເກດເຫນັ ໄດຢ້ ູ່ າງຊດັ ເຈນ. 50

 ທູ່ ານວດັ ສນັ ໄດດ້ າໍ ເນນີ ການທດົ ລອງວາງເງູ່ອນໄຂເມູ່ອ ອັດເບຣ ມອີ າຍຸໄດ ້ 11 ເດອນ 3 ວັນໂດຍມກີ ານ ດໍາເນີນເປັນລໍາດບັ ຂນັ້ ດູ່ ັງນີ:້ 1) ເອາົ ໜູຂາວວາງໄວຕ້ ູ່ ໍໜາ້ ອດັ ເບຣຢູ່ າງທນັ ທ,ີ ທູ່ ານສງັ ເກດເຫນັ ວູ່ າ ອດັ ເບຣຄານເຂາົ້ ໄປຫາໜູໂຕນນັ້ , ແລະ ຍູ່ ນມຊາ້ ຍອອກໄປແຕະຕວົ ໜູ, ເວລາ ອດັ ເບຣ ແຕະໂຕໜູທູ່ ານວດັ ສນັ ກຕໍ ເີ ຫກຼັ ໃຫເ້ ກດີ ສຽງດັງຂນຶ້ ທັນທີ. ສຽງດງັ ນເີ້ ຮດັ ໃຫອ້ ດັ ເບຣຕກົ ໃຈ ແລະ ກມົ້ ໜາ້ ລງົ ແຕູ່ ບູ່ ຮໍ ອ້ ງໄຫ.້ 2) ຕູ່ ມໍ າເວລາອດັ ເບຣເອາົ ມຂາ້ ງຂວາຍູ່ ນໄປແຕະຕວົ ໜູ, ທູ່ ານກຈໍ ະຕເີ ຫກຼັ ໃຫເ້ ກດີ ສຽງດງັ ອກີ ມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫ ້ ອດັ ເບຣຕກົ ໃຈ ແລະ ເລູ່ ມີ ຮອ້ ງຂນຶ້ .  ຫຼັງຈາກການທດົ ລອງດູ່ ງັ ກູ່ າວນີ້ໄດ ້ 7 ວັນເມູ່ອອດັ ເບຣມອີ າຍຸໄດ ້11 ເດອນ 10 ວນັ . ວດັ ສນັ ໄດດ້ າໍ ເນີນ ການທດົ ລອງກບັ ອດັ ເບຣຊໍາ້ ອີກໂດຍມລີ ໍາດບັ ຂນັ້ ທດົ ລອງດູ່ ງັ ນີ.້ 1) ທູ່ ານໄດເ້ ອາົ ໜມູ າໃຫອ້ ດັ ເບຣເບູ່ ງິ , ແຕູ່ ບູ່ ໍຕເີ ຫກຼັ ໃຫເ້ ກດີ ສຽງດງັ . ກໍສງັ ເກດເຫນັ ວູ່ າອດັ ເບຣບູ່ ໍມແີ ນວ ໂນມ້ ທູ່ ຈີ ະຄານເຂາົ້ ໄປຫາໝູເມູ່ ອນາໍ ໜູມາໃກໆ້ ເຂາົ ກໍມອີ າການຫວາດກວົ , ບູ່ ກໍ າ້ ເຂາົ້ ໃກ.້ ສະແດງວູ່ າການເຊູ່ ອມໂຍງ ລະຫວູ່ າງໜກູ ບັ ສຽງດງັ ເຊູ່ ງິ ເກດີ ຈາກການວາງເງູ່ອນໄຂໃນຄງັ້ ກູ່ ອນນນັ້ ຍງັ ມຜີ ນົ ຢູ່ ູ. 2) ເອາົ ໜູຂາວເຂາົ້ ຄູ່ ູກບັ ສຽງດງັ ໝາຍວູ່ າເວລາ ອດັ ເບຣເຫນັ ໜຂູ າວ ວດັ ສນັ ກຈໍ ະຕເີ ຫກຼັ ໃຫເ້ ກີດສຽງດງັ . ຄງັ້ ນກີ້ ໍປະກດົ ວູ່ າ ອດັ ເບຣ ຟາ້ ວໜຈີ າກໝຂູ າວຢູ່ າງໄວວູ່ າແຕູ່ ບູ່ ຮໍ ອ້ ງໄຫ ້ 3) ທູ່ ານເຮດັ ການທດົ ລອງຄກບັ ຂໍທ້ ູ່ ີ 2 ອກີ . ຜນົ ໄດຮ້ ບັ ກໍແມູ່ ນອດັ ເບຣຟາ້ ວຫນັ ໜາ້ ໜຈີ າກໜູຂາວທນັ ທີ ແຕູ່ ບູ່ ໍຮອ້ ງໄຫ.້ 4) ເຮດັ ການທດົ ລອງຄກບັ ຂໍທ້ ູ່ ີ 3 ຜນົ ໄດຮ້ ບັ ກໍຄກບັ ຂໍທ້ ູ່ ີ 3. 5) ນໍາເອາົ ແຕູ່ ໜູຂາວມາໃຫອ້ ດັ ເບຣ ໂດຍບູ່ ໍໄດເ້ ຄາະເຫກຼັ ໃຫເ້ ກດີ ສຽງດງັ ອກີ ກໍປະກດົ ວູ່ າອດັ ເບຣເຮດັ ໜາ້ ເບະ ແລະ ຮອ້ ງໄຫແ້ ລວ້ ກໍຟາ້ ວຄານໜ.ີ 6) ນໍາເອາົ ໜຂູ າວ ແລະ ສຽງດງັ ຈາກການຕເີ ຫກຼັ ມາຄູ່ ູກນັ ອກີ . ອດັ ເບຣຮບີ ໜີ ແລະ ຮອ້ ງໄຫ.້ 7) ນໍາເອາົ ໜຂູ າວ ແລະ ສຽງດງັ ມາຄູ່ ູກນັ ອດັ ເບຣເລູ່ ມີ ຮອ້ ງດງັ ຂນຶ້ ແລວ້ ຫນັ ໜາ້ ໜຈີ າກໜູຂາວ. 8) ໃຫອ້ ດັ ເບຣເຫນັ ສະເພາະໜຂູ າວ, ເຂາົ ກໍຮອ້ ງໄຫ,້ ຖາ້ ເອາົ ໝູມາເບອ້ ງຊາ້ ຍເຂາົ ຟາ້ ວຫນັ ໜາ້ ໄປທາງຂວາ ຢູ່ າງໄວວາ. ໃນເມູ່ ອເຮດັ ການທດົ ລອງເຖິງຂນັ້ ນກີ້ ໍເຊູ່ ອວູ່ າ ທູ່ ານໄດວ້ າງເງູອ່ ນໄຂໃຫອ້ ດັ ເບຣຢ້ານຢູ່ າງສມົ ບູນແລວ້ ຈາກ ການທດົ ລອງດູ່ ງັ ກູ່ າວອາດສະແດງດວ້ ຍຜງັ ຢູ່ າງຊດັ ເຈນດູ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ໜູຂາວ ( CS ) --------------------------ຢາກຈບັ ຫຼນີ້ 2. ຕເີ ຫກຼັ ສຽງດງັ ( UCS ) -------------------- ຢາ້ ນຕວົ ສູ່ ນັ ແລະ ຮອ້ ງໄຫ ້ ( UCR) 3. ໜູຂາວ ( CS ) ແລະ ຕເີ ຫກຼັ ສຽງດງັ ( UCS )-----ຢ້ານຕວົ ສູ່ ນັ ຮອ້ ງໄຫ ້ ( UCR ) 4. ໜູຂາວ ( CS )-------------------------------ຢາ້ ນຕວົ ສູ່ ນັ ຮອ້ ງໄຫ ້ ( CR ). ພາບສະແດງຂນັ້ ການວາງເງູ່ອນໄຂໃນທິດສະດຂີ ອງວັດສນັ . ສະຫຸບຼ ບນັ ຫາທູ່ ີ ທູ່ ານວດັ ສນັ ສນົ ໃຈທູ່ ສີ ຸດບນັ ຫາໜູ່ ງຶ ກໍແມູ່ ນໃນເວລາທູ່ ານໄດວ້ າງເງ່ອູ ນໄຂໃຫ ້ ອດັ ເບຣ ເກດີ ມຄີ ວາມຢ້ານໜູແລວ້ ຄວາມຢ້ານນນັ້ ກໍຈະຂະຫຍາຍໄປສູ່ ູສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ອູ່ ນໆ ຫຼ ບູ່ ໍ, ກູ່ ຽວກບັ ເລູ່ ອງນີ້ ທູ່ ານໄດເ້ ຮດັ ການທດົ ລອງຕູ່ ມອກີ ຄງັ້ ໜູ່ ງຶ ໃນເວລາ ອດັ ເບຣ ມອີ າຍຸ 11 ເດອນ 15 ວນັ . ການທດົ ລອງນີ້ທູ່ ານໄດນ້ າໍ ເອາົ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ 51

ອູ່ ນເຊູ່ ງິ ມຂີ ະໜາດຄາ້ ຍຄກບັ ໜຂູ າວ (ນນັ້ ແມູ່ ນໂຕກະຕູ່ າຍ, ໝາ, ເສອ້ ຂນົ ສດັ , ໜາ້ ໝາກໝາກຊນັ ຕາຄອດ...) ມາ ໃຫອ້ ດັ ເບຣເບູ່ ງິ . ຜນົ ທູ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ກໍແມູ່ ນ ອດັ ເບຣເກດີ ມຄີ ວາມຢາ້ ນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ເຫູ່ າຼົ ນນັ້ ຄກນັ ກບັ ໜູຂາວແຕູ່ ຄວາມຮຸ ນ ແຮງຂອງຄວາມຢ້ານ ຈະລຸດລງົ ໜອ້ ຍກວູ່ າຢາ້ ນໜູຂາວ. ສູ່ ງິ ນຈີ້ ະສະແດງວູ່ າໄດເ້ ກດີ ການຂະຫຍາຍຂອບຂູ່ າຍຂອງ ຄວາມຢ້ານ ຫຼ ໄດເ້ ກດີ ການຖູ່ າຍໂອນຄວາມຢາ້ ນທູ່ ມີ ຕີ ູ່ ໍກບັ ໜຂູ າວໄປສູ່ ູສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ອູ່ ນໆ. + ການວາງເງູ່ອນໄຂກບັ . ເມູ່ ອທູ່ ານໄດວ້ າງເງູ່ອນໄຂໃຫອ້ ດັ ເບຣເກດີ ຄວາມຢາ້ ນໜູຂາວແລວ້ ທູ່ ານວດັ ສນັ ກໍຄດິ ຊອກຫາວທິ ຈີ ະ ລບຶ ຄວາມຢ້ານນນັ້ ໃຫຫ້ າຍໄປ, ແຕູ່ ທູ່ ານບູ່ ໍສາມາດເຮດັ ການທດົ ລອງອດັ ເບຣໄດ ້ ເນູ່ ອງຈາກອດັ ເບຣເປັນເດກັ ກາໍ ພາ້ ແລະ ມຜີ ູເ້ ອາົ ໄປລຽ້ ງດູຢູ່ ູເມອງອູ່ ນສາກູ່ ອນ. ເຖິງຢູ່ າງໃດກໍຕາມທູ່ ານວດັ ສນັ ໄດສ້ ະເໜີໃຫ ້ ໂຈນສ (Mary C Jones) ເຮດັ ການທດົ ລອງເພູ່ ອລບຄວາມຢາ້ ນຂອງເດກັ ອາຍຸ 3 ປີ ຜູໜ້ ູ່ ງຶ ຊູ່ ວູ່ າ ປິເຕີ (Peter). ປິເຕີ ເປັນເດກັ ທູ່ ມີ ສີ ຸຂະພາບດີ ແຕູ່ ພດັ ເປັນຄນົ ຂຢີ້ າ້ ນ. ເຂາົ ຈະຢ້ານສດັ ແລະ ສູ່ ງິ ຂອງ ຫຼາຍຊະນດິ ເຊູ່ ນັ ໜູ ຂາວ, ກະຕູ່ າຍ, ເສອ້ ຂນົ ສດັ , ສາໍ ລ,ີ ປາ ແລະ ອູ່ ນໆ... ທູ່ ານ ໂຈນ ໄດພ້ ະຍາຍາມລບຶ ຄວາມຢາ້ ນຂອງປິເຕດີ ວ້ ຍຫຼາຍວທິ ເີ ຊູ່ ນັ ໃຫປ້ ິເຕເີ ບູ່ ງິ ເດກັ ທູ່ ຫີ ຼນີ້ ກະຕູ່ າຍເພູ່ ອ ໃຫເ້ ຂາົ ເກດີ ມກີ ານຮຽນແບບນໍາເພູ່ ອນ ຫຼ ໃຫເ້ ຂາົ ໄດເ້ ຫນັ ກະຕູ່ າຍເລອ້ ຍໆ ເພູ່ ອໃຫຊ້ ນິ ເຄຍີ ແຕູ່ ກໍບູ່ ໄໍ ດຜ້ ນົ ຫຍງັ . ສະນນັ້ , ວທິ ທີ ູ່ ີ ໂຈນໄດສ້ ນົ ໃຈ ແລະ ພບົ ວູ່ າໄດຜ້ ົນດກີ ໍແມູ່ ນ ການວາງເງູ່ອນໄຂກັບ (Counter Con - ditioning). ການວາງເງູ່ອນໄຂກບັ ນີ້ ເປັນການສະເໜສີ ູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ວໍ າງເງອູ່ ນໄຂ (UCS) ໃໝູ່ ທູ່ ີກົງກນັ ຂາ້ ມກບັ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ (UCS) ເກູ່ າົ ເພູ່ ອໃຫເ້ ກດີ ມກີ ານຕອບສະໜອງ (CR) ທູ່ ກີ ງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ການຕອບສະໜອງເດີມ. ວິທີ ການທດົ ລອງກໍແມູ່ ນທູ່ ານໂຈນໄດເ້ ອາົ ກງົ ກະຕູ່ າຍໄປໄວຫ້ ູ່ າງໆ ໃນເວລາທູ່ ີ ປິເຕກີ ໍາລງັ ກນິ ເຂາົ້ ໜມົ . ປິເຕກີ ນິ ເຂາົ້ ໜມົ ຢູ່ າງເພດີ ເພນີ ແລະ ບູ່ ຢໍ ້ານເພາະກະຕູ່ າຍຢູ່ ູໄກ. ໂຈນໄດເ້ ຮດັ ການທດົ ລອງແບບນທີ້ ຸກມແ້ ລວ້ ກຄໍ ູ່ ອຍໆ ເລູ່ ອນກງົ ກະ ຕູ່ າຍເຂາົ້ ມາໃກປ້ ິເຕເີ ທູ່ ອລະໜອ້ ຍ, ເມູ່ ອສນີ້ ສຸດການທດົ ລອງໂຈນກໄໍ ດສ້ ງັ ເກດເຫນັ ວູ່ າ ປິເຕໄີ ດໃ້ ຊມ້ ເບອ້ ງໜູ່ ງຶ ຫຼີນ້ ນາໍ ກະຕູ່ າຍ, ໃນຂະນະທູ່ ໃີ ຊມ້ ອກີ ເບອ້ ງໜູ່ ງຶ ຈບັ ເຂາົ້ ໜມົ ກນິ . ປະກດົ ການນບີ້ ູ່ ໍພຽງແຕູ່ ເຂາົ ເຊາົ ຢ້ານກະຕູ່ າຍເທູ່ າົ ນນັ້ , ແຕູ່ ເຂາົ ຍງັ ສາມາດຫຼນີ້ ນໍາກະຕູ່ າຍອກີ ດວ້ ຍ. 3.3 ການປະຍຸ ກທິດສະດີການວາງເງູ່ອນໄຂແບບຄຼາຊິກ ຢູ່ ູໃນຫອ້ ງຮຽນໜູ່ ງຶ ໆ ນກັ ຮຽນຈະມກັ ໄດຮ້ ບັ ການວາງເງອູ່ ນໄຂຢູ່ ູສະເໝເີ ຊູ່ ນັ ໃນຊູ່ ົວໂມງ ຮຽນວຊິ າ ຄະນດິ ສາດ (CS) ເວລາໃດຄກູ ໍຮາ້ ຍດູ່ າ ຫຼ ລງົ ໂທດທຸກຄງັ້ (UCS) ໃນທູ່ ສີ ຸດເດກັ ຄນົ ນນັ້ ກໍຄຽດຊງັ ວຊິ າຄະນດິ ສາດ (CR) ເຊູ່ ງິ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມກບັ ຊູ່ ວົ ໂມງວທິ ະຍາສາດ (CS) ທູ່ ຄີ ູສາ້ ງບນັ ຍາກາດຢູ່ ູໃນຫອ້ ງຮຽນດີ (UCS) ເດກັ ກໍມອີ ດິ ສະລະໃນການຄດິ , ການທດົ ລອງ ແລະ ການສະຫຸຼບຜນົ , ກູ່ ອນຈະໝດົ ຊູ່ ວົ ໂມງຮຽນທຸກຄງັ້ ເດກັ ມຄີ ວາມພູມໃຈຕູ່ ໍ ຜນົ ທູ່ ເີ ຂາົ ໄດພ້ ບົ ຈາກການທດົ ລອງ. ດູ່ ງັ ນນັ້ ເວລາໃດຮຽນວຊິ ານເີ້ ຂາົ ກໍມຄີ ວາມມູ່ ວນຊູ່ ນກບັ ການຄນົ້ ຄວາ້ ທດົ ລອງ, ສຸດທາ້ ຍເດກັ ກໍຮູສ້ ກຶ ວູ່ າຕນົ ມກັ ວຊິ ານເີ້ ປັນພເິ ສດ (CR) ຄສູ າມາດໃຊຫ້ ກຼັ ການວາງເງ່ອູ ນໄຂແບບຄາຼ ຊກິ ນເີ້ ພູ່ ອເຮດັ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນມກັ ຫຼ ບູ່ ໍມກັ ວຊິ າທູ່ ຮີ ຽນ, ມກັ ສູ່ ິງ ແວດລອ້ ມໃນໂຮງຮຽນ ຫຼ ຕວົ ຄູເອງ. ສະນນັ້ , ຄຄູ ວນພຈິ າລະນາສະເໝວີ ູ່ າ ຄວາມຮູ ້ ສກຶ ຂອງນກັ ຮຽນຕູ່ ໍວິຊາທູ່ ີຄູ ສອນເປັນແນວໃດ. ຖາ້ ສງັ ເກດເຫນັ ວູ່ າເຂາົ ບູ່ ມໍ ກັ ຫຼ ມເີ ຈດຕະຄະຕທິ ູ່ ບີ ູ່ ໍດຕີ ູ່ ວໍ ຊິ ານນັ້ ຄູກໍຄວນວເິ ຄາະເບູ່ ງິ ວູ່ າມນັ ເກດີ ມາຈາກສູ່ ງິ ໃດ ແມູ່ ນສູ່ ງິ ໃດເປັນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ (UCS) ທູ່ ພີ າໃຫເ້ ກດີ ມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ແບບນນັ້ ແລວ້ ຄູກໍຊອກຫາທາງ ຊູ່ ວຍເດກັ ໂດຍພະຍາຍາມບູ່ ໍໃຫມ້ ສີ ູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ເີ ດກັ ບູ່ ໍມກັ ນນັ້ ເກດີ ຂນຶ້ ອກີ . ພອ້ ມກບັ ຈດັ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ໃໝູ່ (UCS) ທູ່ ີ 52

ເດກັ ພໍໃຈ ຫຼ ສນົ ໃຈເຂາົ້ ມາແທູ່ ນ ເຊູ່ ງິ ເປັນລກັ ສະນະຂອງການວາງເງອູ່ ນໄຂກບັ ຄດູ່ ງັ ການທດົ ລອງຂອງທູ່ ານ ໂຈນ ທູ່ ໄີ ດກ້ ູ່ າວມານນັ້ . 4. ທິດສະດີສໍາພນັ ຄວາມເຊູ່ ອມໂຍງຂອງ ທອນໄດ ທອນໄດ (Thor ndike, Edward L. 1874 - 1949) ເກດີ ຢູ່ ູ ເມອງ ວິນລຽມສະບູຣ (Wil - liamsburg) ລດັ ແມສຊາຊູ ເຊ ທ (Massachustts) ເມູ່ອວນັ ທູ່ ີ 31 ເດອນ 8 ປີ 1874 ເປັນລູກຜູ ທ້ ູ່ ີ 2 ທງັ ໝດົ 3 ຄນົ , ເຂາົ ໄດເ້ ຂາົ້ ສກຶ ສາໃນສະຖາບນັ ທູ່ ມີ ຊີ ູ່ ສຽງຫາຼ ຍແຫູ່ ງ. ທອນໄດ ໄດສ້ ໍາເລດັ ການສກຶ ສາຂນັ້ ປະລນິ ຍາເອກ ອາຍຸ ພຽງ 24 ປີ (ຄສ 1898) ວທິ ະຍານພິ ນົ ເລູ່ ອງ “ສະຕິປັນຍາຂ ອ ງສັດ ” ວິທະຍາ ນພິ ນົ ຂອງເຂາົ ເປັນງານວໄິ ຈທດົ ລອງທູ່ ມີ ຊີ ູ່ ສຽງທູ່ ສີ ຸດເລູ່ ອງໜູ່ ງຶ . ຜົນ ງານການຂຽນຂອງທູ່ ານທອນໄດ ກໍມຫີ ຼາຍເລູ່ ອງ ສູ່ ວນຫຼາຍແມູ່ ນ ກູ່ ຽວຂອ້ ງທາງການສກຶ ສາ ແລະ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາ. ທູ່ ານທອນໄດ ໄດສ້ າ້ ງທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູທ້ ູ່ ແີ ຜູ່ ຫາຼ ຍ ແລະ ເປັນທູ່ ຍີ ອມຮບັ ຢູ່ າງກວາ້ ງຂວາງ. ທດິ ສະດຂີ ອງທູ່ ານຈະ ເນນັ້ ຄວາມສໍາພນັ ເຊູ່ ອມໂຍງ (Connection ) ລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ (S) ກບັ ການຕອບສະໜອງ (R). ທູ່ ານທອນໄດ ເຊູ່ ອວູ່ າການຮຽນຮູຈ້ ະເກດີ ຂນຶ້ ໄດກ້ ຍໍ ອ້ ນຄນົ ແລະ ສດັ ເອາົ ປະຕກິ ລິ ຍິ າຕອບສໜອງເຊູ່ ອມຕູ່ ໍ (Connect) ເຂົາ້ ກບັ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ໄດຢ້ ູ່ າງເໝາະສົ ຫຼ ການຮຽນຮູເ້ ກດີ ຂນຶ້ ຈາກການສາ້ ງສູ່ ງິ ເຊູ່ ອມໂຍງ ຫຼ ພນັ ທະ (Bond) ລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ກະ ຕຸນ້ ກບັ ການຕອບສະໜອງນນັ້ ເອງ. ດວ້ ຍເຫດນຈີ້ ູ່ ງຮຽກທດິ ສະດນີ ວີ້ ູ່ າ ທດິ ສະດພີ ນັ ທະລະຫວູ່ າງ ສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ກບັ ການຕອບສະໜອງ (S - R Bond Theory) ຫຼ ທດິ ສະດສີ າໍ ພນັ ເຊູ່ ອມໂຍງ (Con - nectionism Theory). 4.1 ການທດົ ລອງຂອງທອນໄດ ທູ່ ານທອນໄດ ໄດທ້ ດົ ລອງດວ້ ຍການສາ້ ງກງົ ໄມ,້ ຂາ້ ງໃນຂອງກງົ ຈະມຄີ ານໄມທ້ ູ່ ຜີ ູກດວ້ ຍເຊອກແຂວນ ງູ່ຽງໄວ,້ ເຊອກນຈີ້ ະຕູ່ ໍໄປໃສູ່ ປະຕູ. ຖາ້ ມກີ ານກດົ ຄານໄມປ້ ະຕູຈະເລູ່ ອນຂນຶ້ ແລະ ເປີດອອກ. ສະແດງພາບກົງທົດທອງ ຂອງທອນໄດ ໃນການທດົ ລອງທູ່ ານໄດເ້ ອາົ ໂຕແມວຂງັ ໄວໃ້ ນກງົ , ແລວ້ ຈູ່ ງຶ ເອາົ ປາວາງໄວຂ້ າ້ ງນອກກງົ ໃຫຫ້ ູ່ າງພໍປະມານ, ແມວບູ່ ໍ ສາມາດຍູ່ ນມໄປເຂູ່ ຍເອາົ ໄດ.້ ໃນຊູ່ ວງການທດົ ລອງນນັ້ ຈະ ເປັນຊູ່ ວງທູ່ ໂີ ຕແມວກໍາລງັ ຫວິ ແລະ ຕອ້ ງການອາຫານຈູ່ ງຶ ເກດີ ມບີ ນັ ຫາກບັ ແມວວູ່ າ ຈະອອກຈາກກົງໄປກິນປາໄດ ້ ແນວໃດ. ຜູ່ ານການບນັ ທກຶ ການທດົ ລອງ, ທູ່ ານທອນໄດ ໄດພ້ ບົ ວູ່ າ ໄລຍະທໍາອດິ ແມວຈະໃຊເ້ ວລາກັບການແກ ້ ບນັ ຫາດົນ, ມນັ ພະຍາຍາມໃຊວ້ ິທີການຕູ່ າງໆ ເພູ່ ອຈະ ອອກຈາກກງົ . ຈນົ ກະທງັ້ ຂາຂອງມນັ ໄດຢ້ ຽບຖກຄານໂດຍ ບງັ ເອນີ ແລະ ເຮດັ ໃຫປ້ ະຕູເປີດອອກ. ຫງຼັ ຈາກນນັ້ ແມວກໍ ສາມາດແກບ້ ນັ ຫາໂດຍອອກຈາກກງົ ໄດໄ້ ວຂນຶ້ ຕາມລໍາດບັ . 53

ຈາກການທດົ ລອງນທີ້ ູ່ ານ ທອນໄດ ໄດອ້ ະທບິ າຍວູ່ າ ການຕອບສະໜອງຂອງແມວທູ່ ຈີ ະແກໄ້ ຂບນັ ຫານັນ້ ແມູ່ ນ ການຕອບສະໜອງແບບສູຸ່ມເດາົ ຫຼ ແບບລອງຜດິ ລອງຖກ (Trial and Error) ແມວເປີດປະຕູໄດໂ້ ດຍການ ກດົ ໄມຄ້ ານຢູ່ າງບງັ ເອນີ ຫຼາຍກວູ່ າການຕງັ້ ໃຈ ຫຼ ໄດວ້ າງແຜນມາກູ່ ອນ. ແມວສາມາດເປີດປະຕູໄດໄ້ ວຂນຶ້ ໃນໄລຍະຕູ່ ໍ ມາກໍສະແດງວູ່ າແມວໄດເ້ ກດີ ການຮຽນຮູ ້ ດວ້ ຍການສາ້ ງສາໍ ພນັ ທະພາບ ຫຼ ຕວົ ເຊູ່ ອມ (Bond) ຂຶນ້ ລະຫວູ່ າງໄມ ້ ຄານ (S) ກບັ ການກດົ ຫຼ ຢຽບໄມຄ້ ານ ( R) ນນັ້ ເອງ. + ສໍາລັບຂັນ້ ຕອນການຮຽນຮູດ້ ວ້ ຍການແກບ້ ນັ ຫາລອງຜດິ ລອງຖກນນັ້ ອະທິບາຍໄດດ້ ູ່ ັງນີ:້ R1 ຄວດັ ພນ້ R2 ສູ່ ງົ ສຽງດງັ ຟໍໆ ແລະ ເຮດັ ຕວົ ກູ່ ງົ ສະຖານະການໃນກງົ ໄມ ້ ຫຼ ບນັ ຫາ R3 ແລູ່ ນອອ້ ມໄປມາ R4 ຂູດຝາ ແລະ ປະຕູ R5 ກດົ ຖກຄານໄມ ້ ແລະ ປະຕູເປີດອອກ.  ການສະແດງການຮຽນຮູລ້ ອງຜດິ ລອງຖກໃນທດັ ສະນະຂອງ ທອນໄດ: 1) ແມວມພີ ະລງັ ຫຼ ແຮງຈງູ ໃຈ (Motive) ເນູ່ ອງມາຈາກອນິ ຊຢີ ູ່ ູໃນພາວະທູ່ ບີ ູ່ ໍສມົ ບູນ ຫຼ ເກດີ ມາຈາກ ຄວາມຕອ້ ງການ. 2) ພະລງັ ແຮງຈງູ ໃຈຈະກະຕຸນ້ ໃຫອ້ ນິ ຊສີ ະແດງພດຶ ຕກິ ໍາຕອບສະໜອງຫຼາຍໆ ຢູ່ າງເພູ່ ອຊອກຫາທາງ ຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການນນັ້ ໆ. 3) ການກດົ ຄານໄມ ້ ແລະ ສາມາດເປີດປະຕູໄດຂ້ ອງແມວໃນຄງັ້ ທໍາອດິ ນັນ້ ຈະເປັນໄປດວ້ ຍຄວາມບງັ ເອນີ . ໃນຂະນະນແີ້ ມວຍງັ ບູ່ ທໍ ນັ ສງັ ເກດເຫນັ ຄວາມສໍາພນັ ລະຫວູ່ າງການກດົ ໄມຄ້ ານແລວ້ ເຮດັ ໃຫປ້ ະຕູເປີດອອກ ຫຼ ອາດກູ່ າວໄດວ້ ູ່ າ ໃນໄລຍະນແີ້ ມວບູ່ ໍທນັ ສາມາດເຊູ່ ອມໂຍງ ຫຼ ສາ້ ງພນັ ທະ (Bond) ລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ (S) ກັບ ການຕອບສະໜອງ (R) ໃຫເ້ ກດີ ຂນຶ້ ໄດ.້ 4) ແມວຈະຄູ່ ອຍໆ ປະຖມິ້ ການຕອບສະໜອງທູ່ ບີ ູ່ ໍຊູ່ ວຍການແກບ້ ນັ ຫາອອກໄປຫງຼັ ຈາກໄດທ້ ດົ ລອງຊາໍ້ ໆ ແລະ ແນູ່ ໃຈວູ່ າບູ່ ເໍ ກດີ ມປີ ະໂຫຍດຕູ່ ໍການແກໄ້ ຂບນັ ຫານນັ້ . 5) ເມູ່ ອແມວຕອບສະໜອງໄປເລອ້ ຍໆ, ແມວກໍຄູ່ ອຍໆ ຄນົ້ ພບົ ວູ່ າ ຈະມຄີ ວາມສໍາພນັ ບາງຢູ່ າງລະຫວູ່ າງ ການກດົ ຄານໄມກ້ ບັ ການເປີດປະຕູ. ການຄນົ້ ພບົ ເຫນັ ຈາກຕອນທາໍ ອດິ ແມວພຽງແຕູ່ ເອາົ ຕນີ ໄປແຕະປາຍຄານໄມ ້ ເບາົ ໆ ກໍພາໃຫປ້ ະຕູເປີດອອກ, ແມວຈູ່ ງຶ ໃຊຕ້ ນີ ໜໝ້ າກດົ ຄານໄມແ້ ລວ້ ປະຕູກເໍ ປີດອອກ, ຢູ່ ູໃນຂນັ້ ຕອນນຈີ້ ະເຫນັ ວູ່ າ ແມວໄດປ້ ະຖມີ້ ກດິ ຈະກໍາອູ່ ນໆ ເຊູ່ ນັ ການສູ່ ງົ ສຽງ ຟໍໆ ແລະ ທາໍ ຕວົ ໂກູ່ ງຂນຶ້ ຫຼ ຄວດັ ເຂູ່ ຍພນ້ . 6) ຜູ່ ານການໄດທ້ ດົ ລອງ ແລະ ເຝິກເລອ້ ຍໆ ຈະມຜີ ນົ ໃຫໜ້ າ້ ທູ່ ີ (Bond) ລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ (S) ແລະ ການຕອບສະໜອງ (R) ມຄີ ວາມເຂມັ້ ແຂງເພູ່ ມີ ຂນຶ້ . ການຕອບສະໜອງກດົ ຄານໄມເ້ ພູ່ ອເປີດປະຕໄູ ດກ້ ຈໍ ະມຄີ ວາມ ເຂມັ້ ແຂງເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ແລະ ສາມາດແກໄ້ ຂບນັ ຫາໄດຢ້ ູ່ າງຖກຕອ້ ງໄວວູ່ າຂນຶ້ . ຜູ່ ານການທດົ ລອງກບັ ໂຕແມວ ທູ່ ານທອນໄດ ໄດສ້ ງັ ເກດເຫນັ ວູ່ າ ການຮຽນຮູແ້ ມູ່ ນສູ່ ິງທູ່ ີຄູ່ ອຍໆ ສະສມົ ແລະ ພູນຂນຶ້ ເທູ່ ອລະເລກັ ລະນອ້ ຍ ຫາຼ ຍກວູ່ າການເກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ າງໄວວູ່ າ ຫຼ ເວາົ້ ອກີ ຢູ່ າງ ໜູ່ ງຶ ວູ່ າ ການຮຽນຮູຈ້ ະຄູ່ ອຍໆ ພດັ ທະນາເທູ່ ອລະກາ້ ວ ດວ້ ຍການລອງຜດິ ລອງຖກ ຈະບູ່ ໍເກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ າງໄວວູ່ າກະທນັ ຫນັ ຫຼ ເກດີ ຄວາມກະຈູ່ າງແຈງ້ ໂດຍທນັ ທ.ີ ຕວົ ຢູ່ າງໃນການທດົ ລອງຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ ເປັນການສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ເຖິງການແກບ້ ັນຫາຂອງແມວທູ່ ີໃຊ ້ 54

ເວລາໃນການແກບ້ ນັ ຫາໜອ້ ຍລງົ ເລອ້ ຍໆ ຫງຼັ ຈາກໃຊວ້ ທິ ແີ ກບ້ ນັ ຫາແບບລອງຜດິ ລອງຖກ ສະແດງວູ່ າແມວໄດເ້ ກດີ ການຮຽນຮູຂ້ ນຶ້ ເທູ່ ອລະຂນັ້ ຢູ່ າງມລີ ະບບົ ແລະ ບູ່ ໄໍ ດເ້ ກດີ ການຮຽນຮູຢ້ ູ່ າງໄວວາໂດຍທນັ ທແີ ຕູ່ ປະການໃດ. 4.2 ກດົ ການຮຽນຮູ ທ້ ູ່ ີສໍາຄນັ ທູ່ ານທອນໄດ ໄດອ້ ະທບິ າຍກດົ ການຮຽນຮູທ້ ູ່ ສີ ໍາຄນັ 3 ກດົ ຄ ກດົ ຄວາມພໃໍ ຈ, ກດົ ການເຝິກຫດັ ແລະ ກດົ ຄວາມພອ້ ມ. 1) ກົດຄວາມພໍໃຈ ກດົ ຂນໍ້ ຈີ້ ະເປັນກດົ ທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ແລະ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມສນົ ໃຈຈາກທອນໄດຫາຼ ຍທູ່ ສີ ຸດ. ກດົ ນມີ້ ໃີ ຈຄວາມ ວູ່ າໜາ້ ທູ່ ີ ຫຼ ຕວົ ເຊູ່ ອມລະຫູ່ ວາງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ແລະ ການຕອບສະໜອງຈະເຂມັ້ ແຂງ ຫຼ ອູ່ ອນ ກໍາລງັ ລງົ ຍອມຂນຶ້ ກບັ ຜນົ ຕູ່ ເໍ ນູ່ ອງຫງຼັ ຈາກທູ່ ໄີ ດຕ້ ອບສະໜອງໄປແລວ້ ກຄໍ ຖາ້ ການຕອບສະໜອງທູ່ ກີ ະທໍາໄປນນັ້ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມພໍໃຈ, ໜາ້ ທູ່ ີ ຫຼ ຕວົ ເຊູ່ ອມລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ແລະ ການຕອບສະໜອງກໍແໜນ້ ແຟນ້ ແລະ ເຂມັ້ ແຂງຂນຶ້ . ຖາ້ ການຕອບ ສະ ໜອງທູ່ ກີ ະທາໍ ໄປນນັ້ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມບູ່ ໍພໍໃຈ, ຄວາມເຂມັ້ ແຂງຂອງໜາ້ ທູ່ ີ ຫຼ ຕວົ ເຊູ່ ອມລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ແລະການຕອບສະໜອງກໍຈະອູ່ ອນກາໍ ລງັ ລງົ ຫຼ ເວາົ້ ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ວູ່ າ ຖາ້ ການຕອບສະໜອງທູ່ ກີ ະທາໍ ຕູ່ ສໍ ູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ນັນ້ ນາໍ ໄປສູ່ ູການໄດຮ້ ບັ ລາງວນັ ພດຶ ຕກິ າໍ ກໍຈະເຂມັ້ ແຂງ. ກງົ ກນັ ຂາ້ ມຖາ້ ການຕອບສະໜອງທູ່ ກີ ະທໍາຕູ່ ໍສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ນນັ້ ນໍາ ໄປສູ່ ູການລງົ ໂທດຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ແລະ ການຕອບສະໜອງກໍຈະອູ່ ອນກໍາລງັ ລງົ . ເຖງິ ຢູ່ າງໃດກຕໍ າມ ທອນໄດ ໄດພ້ ບົ ໃນຕອນຫງຼັ ວູ່ າ ກດົ ຄວາມພໃໍ ຈທູ່ ໄີ ດກ້ ູ່ າວໄວນ້ ນັ້ ຈະເປັນຄວາມຈງິ ພຽງ ເຄູ່ ງິ ດຽວເທູ່ າົ ນນັ້ . ເຂາົ ໄດປ້ ັບປຸງກດົ ຂໍນ້ ໃີ້ ໝູ່ ຫງຼັ ຈາກປີ ຄສ 1930 ແລະ ໄດສ້ ະຫຸບຼ ວູ່ າລາງວັນຈະມຜີ ນົ ໃຫຄ້ ວາມ ສໍາພນັ ລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ແລະ ການຕອບສະໜອງເຂມັ້ ແຂງຂນຶ້ . ສູ່ ວນການລງົ ໂທດຈະບູ່ ໍມຜີ ນົ ໃດໆ ຕູ່ ຄໍ ວາມເຂມັ້ ແຂງ ຫຼ ການອູ່ ອນກາໍ ລງັ ລງົ ຂອງຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ແລະ ການຕອບສະໜອງ. ກດົ ຂນໍ້ ຈີ້ ະເນນັ້ ການສາ້ ງແຮງຈງູ ໃຈ, ການໃຫລ້ າງວນັ ຫຼ ການໃຫກ້ ານເສີມແຮງທູ່ ານທອນໄດເຊູ່ ອວູ່ າ ການເສມີ ແຮງ ຫຼ ລາງວນັ , ຄວາມສາໍ ເລດັ ຈະສູ່ ງົ ເສມີ ການສະແດງພດຶ ຕກິ າໍ ຕູ່ າງໆ ຫຼ ມກີ ານ ຮຽນຮູເ້ ກດີ ຂນຶ້ . ນອກນີ້ ທູ່ ານທອນໄດ ຍງັ ໄດຂ້ ະຫຍາຍກດົ ຄວາມພໍໃຈນເີ້ ພູ່ ມີ ຂນຶ້ ອກີ ວູ່ າ ລາງວນັ ບູ່ ໍພຽງແຕູ່ ມຜີ ົນເຮັດໃຫ ້ ເກດີ ການຕອບສະໜອງແບບຊາໍ້ ໃນສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ຄຍີ ໄດຮ້ ບັ ລາງວນັ ມາແລວ້ ເທູ່ າົ ນນັ້ ແຕູ່ ວູ່ າລາງວນັ ຍງັ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ມກີ ານ ຕອບສະໜອງຕູ່ າງໆ ທູ່ ຄີ ກນັ ຫຼ ໃກຄ້ ຽງກບັ ການຕອບສະໜອງເດມີ ອກີ ເຊູ່ ນັ ຄນົ ທູ່ ຊີ ຕີ້ ວົ ມາ້ ແຂູ່ ງໝາຍເລກທູ່ ີ 13 ໃນເມູ່ ອຊຖີ້ ກເຂາົ ກໍໄດລ້ າງວນັ ຕູ່ ມໍ າເຂາົ ກຈໍ ະມແີ ນວໂນມ້ ທູ່ ຈີ ະຊຕີ້ ວົ ມາ້ ທູ່ ມີ ໝີ າຍເລກ 13 ຫຼ ໝາຍເລກທູ່ ໃີ ກຄ້ ຽງ ກບັ ເລກທູ່ ີ 13 ນນັ້ ສະເໝ.ີ ລກັ ສະນະແບບນຈີ້ ະເວາົ້ ວູ່ າ ພາວະຄວາມພໍໃຈຈາກການກະທາໍ ຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ໄດແ້ ຜູ່ ຂະຫຍາຍ ໄປສູ່ ູການກະທາໍ ຫຼ ວຽກງານທູ່ ໃີ ກຄ້ ຽງກບັ ການກະທາໍ ເດມີ ນນັ້ ເອງ. 2) ກົດການເຝິກຫດັ ກດົ ຂອງການເຝິກຫດັ ເພູ່ ນິ ໄດແ້ ບູ່ ງອອກເປັນ 2 ກດົ ຍູ່ ອຍຄ: ກ) ກດົ ການໄດໃ້ ຊ.້ (law of Use) ກດົ ນຈີ້ ະມໃີ ຈຄວາມວູ່ າ ຕວົ ເຊູ່ ອມລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ແລະ ການຕອບສະໜອງຈະເຂມັ້ ແຂງຂນຶ້ ໃນ ເມູ່ອໄດກ້ ະທໍາເລອ້ ຍໆ. ຂ) ກົດທູ່ ີບູ່ ໍໄດໃ້ ຊ ້ (Law of Disuse) 55

ຈະມໃີ ຈຄວາມວູ່ າ ຕວົ ເຊູ່ ອມລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ແລະ ການຕອບສະໜອງຈະອູ່ ອນກາໍ ລງັ ລງົ , ຖາ້ ບູ່ ໄໍ ດ ້ ກະທໍາຢູ່ າງຕູ່ ໍເນູ່ ອງເຊູ່ ນັ ມກີ ານຂາດວກັ ຂາດຕອນ ຫຼ ບູ່ ໍໄດກະທາໍ ເລອ້ ຍໆ. ຄໍາວູ່ າ ພນັ ທະລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ແລະ ການຕອບສະໜອງທູ່ ເີ ຂມັ້ ແຂງນນັ້ ຈະໝາຍເຖງິ ໂອກາດທູ່ ຈີ ະຕອບສະໜອງໃນເມູ່ອພບົ ກບັ ສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ຄເກູ່ າົ ອີກກໍ ຈະເພູ່ ມີ ຫຼາຍຂນຶ້ . ກງົ ກນັ ຂາ້ ມຖາ້ ພນັ ທະນນັ້ ອູ່ ອນກໍາລງັ ລງົ ກໍໝາຍຄວາມວູ່ າ ໂອກາດທູ່ ຈີ ະຕອບສະໜອງຕູ່ ໍກັບສູ່ ງິ ກະ ຕຸນ້ ນນັ້ ໃນເວລາຕູ່ ໍມາແມູ່ ນຈະລຸດລງົ .  ທູ່ ານໄດສ້ ະຫຼຸບຂໍນ້ ໂີ້ ດຍສນັ້ ວູ່ າ ພວກເຮາົ ຈະຮຽນຮູ ້ຫຼ ຈູ່ ໄດ ້ ໂດຍການກະທາໍ ຫຼ ໄດໃ້ ຊ.້ ຖ້າບູ່ ໄໍ ດໃ້ ຊ ້ ຫຼ ບູ່ ໍໄດກ້ ະທາໍ ຕວົ ຈງິ ການຮຽນຮູກ້ ຈໍ ະບູ່ ເໍ ກດີ ຂນຶ້ ຫຼ ເກດີ ຂນຶ້ ກຈໍ ະລມ ກູ່ ຽວກບັ ການເຝິກຫດັ ນຈີ້ ະມກີ ານສງັ ເກດເຫນັ ຫຼາຍໆ ຂເໍ້ ຊູ່ ນັ ວູ່ າ ການເຝິກຝົນ ຫຼ ການກະທໍາທູ່ ຊີ າໍ້ ໆ ກນັ ຢູ່ ູໃນກດິ ຈະກໍາບາງຢູ່ າງກໍຈະບູ່ ໍເຮດັ ໃຫກ້ ານຮຽນຮູມ້ ີ ຄວາມຈະເລນີ ກາ້ ວໜາ້ ສະເໝໄີ ປ ເພາະທູ່ ານຍງັ ໄດພ້ ບົ ວູ່ າ ຄສູ ອນໄດໃ້ ຫນ້ ກັ ຮຽນທູ່ ມີ ກັ ຂຽນຜດິ ເພູ່ ອມາແກຄ້ ນປະ ໂຫຍກທູ່ ມີ ກັ ຜດິ ນນັ້ ຄນໃໝູ່ ເປັນຮອ້ ຍໆ ຄງັ້ ແຕູ່ ບູ່ ສໍ າມາດເຮດັ ໃຫເ້ ຂາົ ຂຽນຖກໃນໄລຍະຕູ່ ໍມາໄດ ້ ຫຼ ທູ່ ານຍງັ ໄດພ້ ບົ ອກີ ວູ່ າ ຄູບູ່ ໄໍ ດໃ້ ຫນ້ ກັ ຮຽນເຝິກເລອ້ ຍໆ ມບີ າງຄງັ້ ເຂາົ ກຍໍ ງັ ຈູ່ ຈໍາສູ່ ງິ ນນັ້ ຢູ່ າງຊດັ ເຈນ. ດວ້ ຍເຫດຜົນດູ່ ງັ ກູ່ າວນັນ້ ປີ ຄສ 1930 ທູ່ ານທອນໄດ ຈູ່ ງຶ ໄດປ້ ະກາດຍກົ ເລກີ ກດົ ການເຝິກທງັ ໝດົ ຂອງເຂາົ . ທູ່ ານເວາົ້ ວູ່ າ ການກະທາໍ ແບບຊາໍ້ ໆ ນນັ້ ຈະບູ່ ໍໄດເ້ ຮດັ ໃຫພ້ ນັ ທະ ຫຼ ຕວົ ເຊູ່ ອມມຄີ ວາມເຂມັ້ ແຂງຂນຶ້ . ຢູ່ ູໃນຂະນະດຽວກນັ ນນັ້ ການກະທໍາ ຫຼ ໄດໃ້ ຊ ້ ເລອ້ ຍໆ ກບໍ ູ່ ໄໍ ດເ້ ຮດັ ໃຫພ້ ນັ ທະ ຫຼ ຕວົ ເຊູ່ ອມອູ່ ອນກໍາລງັ ລງົ ແຕູ່ ຢູ່ າງໃດເລຍີ . ເຖິງວູ່ າທູ່ ານ ທອນໄດ ຈະຫຸຼດຄວາມສໍາຄນັ ຂອງກດົ ແຫູ່ ງການເຝິກຫດັ ລງົ ແຕູ່ ທູ່ ານກໍຍັງເຫັນຄຸນຄູ່ າຂອງ ການເຝິກຫດັ ທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫຜ້ ູເ້ ຝິກໄດຮ້ ບັ ຄວາມພໍໃຈ ຫຼ ມລີ າງວນັ . ສະນນັ້ , ການທູ່ ຄີ ູໃຫນ້ ກັ ຮຽນໄດກ້ ະທໍາແບບຊໍາ້ ໆ ຄນເພູ່ ອເຮດັ ໃຫເ້ ຂາົ ເກດີ ມກີ ານຮຽນຮູນ້ ນັ້ ຈະຕອ້ ງແມູ່ ນການກະທໍາທູ່ ຜີ ູກ້ ະທາໍ ໄດຮ້ ບັ ຮູເ້ ຖງິ ຜນົ ຫຼ ລາງວັນ. ຕວົ ຜູ ້ ກະທໍາເອງກຕໍ ອ້ ງມແີ ຮງຈງູ ໃຈ ແລະ ເຫນັ ຄຸນຄູ່ າໃນສູ່ ງິ ທູ່ ຕີ ນົ ກະທໍານນັ້ ອກີ ການເຝິກຫດັ ຈູ່ ງຶ ຈະເກດີ ການຮຽນຮູ.້ 3) ກດົ ຄວາມພອ້ ມ ກດົ ຂນໍ້ ຈີ້ ະມໃີ ຈຄວາມສະຫຸຼບວູ່ າ: ກ) ເມູ່ ອບຸ ກຄນົ ພອ້ ມທູ່ ຈີ ະກະທາໍ ແລວ້ ໄດທ້ າໍ , ເຂາົ ກຍໍ ອມມຄີ ວາມພໍໃຈ. ຂ) ໃນເມູ່ ອບຸກຄນົ ພອ້ ມຈະກະທໍາແຕູ່ ບູ່ ໄໍ ດກ້ ະທໍາ, ເຂາົ ຍູ່ ອມເກດີ ມຄີ ວາມບູ່ ໍພໃໍ ຈ. ຄ) ໃນເມູ່ ອບຸກຄນົ ບູ່ ໍພອ້ ມຈະກະທາໍ ແຕູ່ ຕອ້ ງກະທາໍ , ເຂາົ ຍູ່ ອມເກດີ ມຄີ ວາມບູ່ ພໍ ໍໃຈ. ຄາໍ ວູ່ າ “ຄວາມພໍໃຈ” ຈະໝາຍເຖິງ ພາວະທູ່ ມີ ະນຸດ ຫຼ ສດັ ມຄີ ວາມຕອ້ ງການໄດຮ້ ບັ ແລະ ບູ່ ໍ ພະຍາຍາມຫບຼົ ໜ.ີ ສູ່ ວນຄໍາທູ່ ີວູ່ າ “ບູ່ ໍພໍໃຈ” ແມູ່ ນພາວະທູ່ ມີ ະນຸດ ຫຼ ສັດບູ່ ໍມຄີ ວາມຕອ້ ງການໄດຮ້ ບັ ແລະ ພະຍາຍາມຫບຼົ ໜຫີ ກຼີ ລຽງ. ຄວາມພອ້ ມຕາມຄວາມໝາຍນຈີ້ ະລວມເຖງິ ການມວີ ຸດທພິ າວະທາງກາຍ (Physical Ma -turation) ວູດ ທພິ າວະທາງປັນຍາ, ຄວາມຮູພ້ ນ້ ຖານ ຫຼ ປະສບົ ການເດມີ ແລະ ສະພາບແຮງຈງູ ໃຈເຊູ່ ນັ ເດກັ ທູ່ ມີ ຄີ ວາມພອ້ ມໃນ ການຮຽນອູ່ ານໜງັ ສກຄໍ ວນມຄີ ວາມພອ້ ມທາງດາ້ ນສາຍຕາ ແລະ ກາ້ ມເນອ້ ມຄີ ວາມພອ້ ມທາງສະໝອງ, ມຄີ ວາມ ຮູທ້ າງດາ້ ນພາສາເວາົ້ ໃນສູ່ ວນທູ່ ຈີ ະພວົ ພນັ ກບັ ສູ່ ງິ ທູ່ ໄີ ດອ້ ູ່ ານ ແລະ ມຄີ ວາມສນົ ໃຈຍາວນານພໍສມົ ຄວນ. 56

4.3 ແນວຄິດກູ່ ຽວກບັ ການຖູ່ າຍທອດການຮຽນຮູ ້ ການຖູ່ າຍທອດການຮຽນຮູຈ້ ະເກດີ ຂນຶ້ ໄດກ້ ໍຕູ່ ເໍ ມູ່ອການຮຽນຮູ ້ ຫຼ ກດິ ຈະກໍາຢູ່ ູໃນສະຖານະການໜູ່ ງຶ ໄດສ້ ູ່ ງົ ຜນົ ຕູ່ ກໍ ານຮຽນຮູ ້ຫຼ ກດິ ຈະກາໍ ຢູ່ ູໃນອກີ ສະຖານະການໜູ່ ງຶ . ການສູ່ ງົ ຜນົ ນນັ້ ອາດຢູ່ ູໃນຮູບການສະໜບັ ສະໜນູ ຫຼ ການສູ່ ງົ ເສມີ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສາມາດຮຽນໄດດ້ ຂີ ນຶ້ (ແມູ່ ນການຖູ່ າຍທອດທາງບວກ) ຫຼ ອາດເປັນການຂດັ ຂວາງເຮດັ ໃຫກ້ ານຮຽນຮູ ້ຫຼ ປະກອບກດິ ຈະກາໍ ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ຫຍຸງ້ ຍາກ ຫຼ ຊກັ ຊາ້ ລງົ (ແມູ່ ນການຖູ່ າຍທອດທາງລບົ ) ກໍເປັນໄດ ້ , ການຖູ່ າຍທອດຄວາມຮູນ້ ນັ້ ຈະເປັນພນ້ ຖານທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ຂອງການຮຽນ - ການສອນ ແລະ ກຈໍ ະມກີ ານອະພິປາຍຢູ່ ູ ສະເໝວີ ູ່ າ ຢູ່ ູໃນພາວະແນວໃດທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫກ້ ານຖູ່ າຍທອດຄວາມຮູໄ້ ປໃນທາງບວກຫຼາຍທູ່ ສີ ຸດ. ກູ່ ຽວກບັ ເລູ່ ອງການຖູ່ າຍທອດຄວາມຮູ ້ ທູ່ ານໄດສ້ ະເໜທີ ດິ ສະດອີ ງົ ປະກອບຄາ້ ຍຄຊູ່ ງຶ ມໃີ ຈຄວາມວູ່ າ ການ ຮຽນຮູຢ້ ູ່ ູໃນສະຖານະການໜູ່ ງຶ ຈະຖູ່ າຍທອດໃນທາງບວກໄປຫາການຮຽນຮູອ້ ກີ ສະຖາ- ນະການໜູ່ ງຶ ກໍຕູ່ ເໍ ມູ່ ອການ ຮຽນຮູທ້ ງັ 2 ສະຖານະການມອີ ງົ ປະກອບທູ່ ຄີ າ້ ຍຄກນັ ແລະ ຄວາມຄາ້ ຍຄທູ່ ກີ ູ່ າວມານອີ້ າດຄາ້ ຍຄທາງດາ້ ນເນອ້ ໃນ ຫຼ ຄາ້ ຍຄທາງດາ້ ນວທິ ກີ ານຂອງການດໍາເນນີ ງານຢູ່ າງໃດຢູ່ າງໜູ່ ງຶ , ທງັ 2 ຢູ່ າງຮູ່ ວມກັນກໍໄດ.້ ນອກນີຍ້ ງັ ມຄີ ວາມ ຄາ້ ຍຄທາງດາ້ ນເຈດຕະຄະຕຂິ ອງຜູຮ້ ຽນຕູ່ ກໍ ບັ ສະຖານະການ, ການຮຽນຮູ ້ ຫຼ ວຽກທງັ 2 ຢູ່ າງນນັ້ . ດູ່ ງັ ນນັ້ , ວທິ ຈີ ະສູ່ ງົ ເສມີ ການຮຽນຮູທ້ າງບວກກໍແມູ່ ນທາງໂຮງຮຽນຕອ້ ງພະຍາຍາມກໍານດົ ຫກຼັ ສູດໃຫສ້ ອດ ຄູ່ ອງກບັ ສະພາບຄວາມເປັນຈງິ ໃນສງັ ຄມົ ຕວົ ຢູ່ າງ ການຮຽນ - ການສອນວຊິ າຄະນດິ ສາດບູ່ ພໍ ຽງແຕູ່ ເປັນການເຝິກ ສະໝອງໃຫແ້ ກູ່ ນກັ ຮຽນເທູ່ າົ ນນັ້ ແມູ່ ນຮຽນເພູ່ ອເອາົ ໄປນໍາໃຊໃ້ ນຊວີ ດິ ຢູ່ ູນອກໂຮງຮຽນໃຫໄ້ ດ.້ 4.4 ການປະຍຸ ກທດິ ສະດຂີ ອງທູ່ ານທອນໄດເຂາົ້ ໃນການສອນ ທູ່ ານທອນໄດຈະເນນັ້ ສະເໝວີ ູ່ າ ການສດິ ສອນຢູ່ ູໃນຫອ້ ງຮຽນນນັ້ ຈະຕອ້ ງກໍານດົ ຈດຸ ມູຸ່ງໝາຍໃຫຊ້ ດັ ເຈນໝາຍວູ່ າການຕງັ້ ຈດຸ ໝາຍທູ່ ຈີ ະຕອບສະໜອງໄດ ້ ຄູຕອ້ ງແບູ່ ງເນອ້ ໃນບດົ ຮຽນອອກເປັນໜູ່ ວຍກິດ ແລະ ໃຫ ້ ເຂາົ ໄດຮ້ ຽນເທູ່ ອລະໜູ່ ວຍກດິ ເພູ່ ອເຮດັ ໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນເກດີ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ພໍໃຈຕູ່ ໍຜນົ ການຮຽນໃນແຕູ່ ລະໜູ່ ວຍກດິ ນັນ້ . ທູ່ ານຍງັ ເນນັ້ ອກີ ວູ່ າການສອນນນັ້ ຕອ້ ງເລູ່ ມີ ແຕູ່ ງູ່າຍຫາຍາກສະເໝ.ີ ການສາ້ ງແຮງຈງູ ໃຈກຈໍ ະມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຫຼາຍ ເພາະເຮດັ ໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນເກດີ ມຄີ ວາມພໍໃຈໃນເມູ່ອຕນົ ໄດຮ້ ບັ ສູ່ ງິ ທູ່ ຕີ ອ້ ງການ ຫຼ ໄດຮ້ ບັ ລາງວນັ . ລາງວນັ ແມູ່ ນສູ່ ງິ ທູ່ ຄີ ວບຄຸມພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງຜູຮ້ ຽນນນັ້ ກໍແມູ່ ນຂັນ້ ທໍາອິດຄູຕອ້ ງສາ້ ງ ແຮງຈງູ ໃຈພາຍນອກໃຫກ້ ບັ ຜູຮ້ ຽນ. ຄູຕອ້ ງໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນຮບັ ຮູເ້ ຖງິ ຜນົ ການກະ ທໍາ ຫຼ ຜນົ ການຮຽນຂອງຕົນ ເພາະ ການຮບັ ຮູຜ້ ນົ ຈະເຮດັ ໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນຮບັ ຮູວ້ ູ່ າການກະທໍານນັ້ ຖກຕອ້ ງ ຫຼ ບູ່ ໍ, ດີ ຫຼ ບູ່ ໍດີ, ພໍໃຈ ຫຼ ບູ່ ໍພໍໃຈ. ຖ້າການ ກະທໍານນັ້ ຜດິ ຫຼ ບູ່ ໍເປັນສູ່ ງິ ພໍໃຈເຂາົ ກໍຈະແກໄ້ ຂປັບປຸງໃຫຖ້ ກຕອ້ ງເພູ່ ອຈະໄດຮ້ ບັ ສູ່ ງິ ທູ່ ຕີ ນົ ພໃໍ ຈຕູ່ ໄໍ ປ. ການເຝິກ ແມູ່ ນສູ່ ງິ ທູ່ ຈີ າໍ ເປັນສໍາລບັ ການເພູ່ ມີ ທກັ ສະໃຫແ້ ກູ່ ການຮຽນຮູແ້ ຕູ່ ການເຝິກນນັ້ ຈະຕອ້ ງໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນ ຮບັ ຮູເ້ ຖງິ ຜນົ ການກະທາໍ ຫຼ ຄວາມກາ້ ວໜາ້ , ຕອ້ ງໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນ ຮູຄ້ ຸນຄູ່ າ ຫຼ ເປົ້າໝາຍໃນສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ຝິກໃຫຊ້ ດັ ເຈນ, ການ ເຝິກນນັ້ ຈູ່ ງຶ ຈະເກດີ ມຜີ ນົ ຢູ່ າງສມົ ບູນໄດ.້ ຢູ່ ູໃນໂຮງຮຽນ ຄູມກັ ຕງັ້ ຄາໍ ຖາມສະເໝວີ ູ່ າ ຈະສາມາດສອນເດກັ ທູ່ ຮີ ຽນຊາ້ ໃຫທ້ ນັ ກບັ ໝູ່ ູເພູ່ ອນທູ່ ຢີ ູ່ ູໃນຫອ້ ງ ໄດແ້ ນວໃດ ຫຼ ຈະສອນວຊິ ານໃີ້ ຫແ້ ກູ່ ຈໍາພວກທູ່ ມີ ໄີ ອຄວິ ຕູ່ າໍ ແນວໃດ, ຄາໍ ຖາມຕູ່ າງໆ ເຫູ່ າຼົ ນຢີ້ ູ່ າງໜອ້ ຍກໍຈະມກີ ານ ກູ່ ຽວ ຂອ້ ງກບັ ຄວາມພອ້ ມ. ຫຼັກທູ່ ີສໍາຄນັ ຂອງການສອນກໍແມູ່ ນຄູຈູ່ ົງສອນໃນເມູ່ ອເຂາົ ມຄີ ວາມພອ້ ມ ແລະ ຍອມຮບັ ລະ ດບັ ຄວາມພອ້ ມຂອງເດກັ ຢູ່ ູໃນປະຈບຸ ນັ ຕອ້ ງພໍໃຈກບັ ພດັ ທະນາການ ແລະ ຄວາມກາ້ ວໜາ້ ດາ້ ນການ ຮຽນຮູຂ້ ອງເດກັ ທູ່ ຮີ ຽນຊາ້ ແລະ ແມູ່ ນໜາ້ ທູ່ ຂີ ອງຄູຕອ້ ງຮູຈ້ ກັ ປະສບົ ການ ຫຼ ເນອ້ ໃນໃຫເ້ ໝາະສມົ ກບັ ຄວາມພອ້ ມ 57

ຂອງນກັ ຮຽນນນັ້ . ນອກຈາກການສອນຢູ່ ູໃນຫອ້ ງຮຽນແລວ້ ຄູຍງັ ຕອ້ ງສອນໃຫນ້ ກັ ຮຽນໄດຮ້ ຽນຮູຕ້ ວົ ຈງິ ເພູ່ ອໃຫເ້ ຂາົ ໄດຖ້ ູ່ າຍ ທອດຄວາມຮູຈ້ າກການຮຽນຮູຢ້ ູ່ ູໃນຫອ້ ງຮຽນໄປສູ່ ູສງັ ຄມົ ພາຍນອກໄດເ້ ປັນຢູ່ າງດີ 5. ທດິ ສະດີການວາງເງູ່ ອນໄຂການກະທໍາຂອງສະກນິ ເນີ ສະກນິ ເນີ (Skinner, Burrhus Frederic 1904 - 1990) ຄນົ ສະຫະລດັ ອາເມລກິ າ. ສະໄໝຍງັ ນອ້ ຍ ທູ່ ານມກັ ປະດດິ ສູ່ ງິ ຕູ່ າງໆ ເຊູ່ ນັ ເຮອແພ, ລໍແ້ ກູ່ , ລດົ ແລະ ຍງັ ມກັ ຂຽນເລູ່ ອງ, ແຕູ່ ງກອນ. ຫງຼັ ຈາກຈບົ ມດັ ທະຍມົ ແລວ້ , ທູ່ ານກໍ ໄດຮ້ ຽ ນຢູ່ ູ ວິທ ະຍາໄ ລແຮມນິ ຕັນ (Hamil- ton College) ໃນນ ະຄອ ນ ນວິ ຢົ໋ ອກ ສາຂາວນັ ນະຄະດອີ ງັ ກດິ . ທູ່ ານສະກນິ ເນໃີ ຊເ້ ວລາ 2 ປີ ຫງຼັ ຈາກຈບົ ປະລນິ ຍາຕເີ ພູ່ ອກຽມເປັນນກັ ຂຽນ ແຕູ່ ບູ່ ປໍ ະສບົ ຜນົ ສາໍ ເລດັ . ຕູ່ ໍມາເຂາົ ຈູ່ ງຶ ຕດັ ສນິ ໃຈເຂາົ້ ສກຶ ສາຕູ່ ທໍ າງຈດິ ຕະວທິ ະຍາ ທູ່ ມີ ະຫາວທິ ະຍາໄລຮາວານ ແລະ ຮບັ ປະລນິ ຍາເອກ ປີ ຄສ 1931. ທູ່ ານໄດໃ້ ຊເ້ ວລາສກຶ ສາວໄິ ຈ ເພູ່ ອຄນົ້ ຄດິ ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູ.້ ຫງຼັ ຈາກສໍາເລດັ ການສກຶ ສາໄດ ້ 5 ປີ ກູ່ ອນຈະເປັນອາຈານສອນທູ່ ມີ ະຫາວທິ ະຍາໄລ ມນິ ນໂີ ຊຕາ (University of Minnesota: 1936 - 1945), ມະຫາວທິ ະຍາໄລອນິ ເດຍນາ (In- diana University: 1945 - 1947). ຕງັ້ ແຕູ່ ປີ ຄສ 1947 ເປັນຕນົ້ ມາ ເຂາົ ໄດສ້ ອນທູ່ ມີ ະຫາວທິ ະຍາໄລຮາວານ (Harvard University). 5.1 ແນວຄດິ ພນ້ ຖານ ແນວຄດິ ທາງທດິ ສະດຂີ ອງສະກນິ ເນີ ເກດີ ຈາກການວເິ ຄາະການທດົ ລອງຂອງພາບລອຟ ແລະ ທອນ ໄດ. ການທດົ ລອງຂອງ ທູ່ ານພາບລອຟ ກູ່ ຽວກບັ ພດຶ ຕກິ າໍ ນໍາ້ ລາຍໄຫຂຼ ອງໝາແມູ່ ນລກັ ສະນະພດຶ ຕກິ ໍາລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ກບັ ການຕອບສະໜອງມຄີ ວາມສາໍ ພນັ ກນັ . ທູ່ ານສະກນິ ເນີ ເອນີ້ ພດຶ ຕກິ າໍ ນວີ້ ູ່ າ ພດຶ ຕິກໍາແບບປະຕກິ ລິ ຍິ າ ຕອບໂຕ ້ (Respondent Behavior). ສູ່ ວນພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງສດັ ໃນການທດົ ລອງຂອງທອນໄດນນັ້ ການຕອບສະໜອງໄດເ້ ກດີ ມາຈາກອິນຊີເປັນຜູ ້ ກະທໍາ (Act) ຕູ່ ໍສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ເພູ່ ອໃຫເ້ ກດີ ຜນົ ບາງຢູ່ າງ, ເປັນການກະທໍາທູ່ ມີ ຈີ ດຸ ມູຸ່ງໝາຍ ຫຼ ຈງົ ໃຈເຊູ່ ນັ ຮອ້ ງເພງັ ເພູ່ ອ ໃຫໄ້ ດຮ້ ບັ ສຽງຕບົ ມຫຼໄດຮ້ ບັ ພວງມາໄລ.ຮຽນໜງັ ສເພູ່ ອຈະໄດຮ້ ບັ ອະນຸຍາດຈາກພູ່ ໍແມໃຫເ້ ບູ່ ງິ ໂທລະທັດ... ທູ່ ານ ສະກນິ ເນີ ໄດເ້ ອນີ້ ພດຶ ຕກິ າໍ ນວີ້ ູ່ າ ພດຶ ຕກິ ໍາອນິ ຊກີ ະທາໍ (Operant Behavior). ພດຶ ຕກິ ໍາແບບປະຕກິ ລິ ຍິ າໂຕຕ້ ອບມບີ າງຄງັ້ ເອນີ້ ວູ່ າ ພດຶ ຕກິ າໍ ການວາງເງູອ່ ນໄຂແບບ S (Type S). ສູ່ ວນ ພດຶ ຕກິ ໍາແບບອນິ ຊກີ ະທາໍ ເອນີ້ ວູ່ າ ພດຶ ຕກິ ໍາການວາງເງ່ອູ ນໄຂແບບ R (Type R) ເອນີ້ ແບບນກີ້ ໍເພາະວູ່ າ ພຶດຕິກໍາ ແບບປະຕກິ ລິ ຍິ າໂຕຕ້ ອບເກດີ ຂນຶ້ ຈາກສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ (Sti - mulus ໃຊຕ້ ວົ ຫຍໍວ້ ູ່ າ S) ສູ່ ງິ ກະຕຸທ້ ູ່ ມີ ອີ ນິ ຊຕີ ູ່ ໍການຕອບ ສະໜອງ, ໃນຂະນະທູ່ ພີ ດຶ ຕກິ ໍາແບບອນິ ຊກີ ະທໍາ, ການຕອບສະໜອງເກດີ ຂນຶ້ ແມູ່ ນເພູ່ ອຫວງັ ຜນົ ຫຼ ຕວົ ເສີມແຮງ 58

(Reinfocemrnt ໃຊຕ້ ວົ ຫຍໍວ້ ູ່ າ R) ຫຼ ການເສມີ ແຮງມອີ ດິ ທພິ ນົ ຕູ່ ກໍ ານຕອບສະໜອງ. ທູ່ ານສະກນິ ເນີ ຖວູ່ າ ພດຶ ຕິ ກາໍ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ຂອງມະນຸດນນັ້ . ຈະແມູ່ ນພດຶ ຕກິ ໍາແບບອນິ ຊີ ກະທາຫາຼ ຍກວູ່ າແບບປະຕກິ ລິ ຍິ າຕອບໂຕ.້ 5.2 ການທົດລອງຂອງທູ່ ານສະກິນເນີ ຈາກແນວຄດິ ການທດົ ລອງໂດຍໃຊແ້ ມວແກບ້ ນັ ຫາໃນກງົ ໄມຂ້ ອງ ທູ່ ານທອນໄດ ໄດເ້ ຮດັ ໃຫສ້ ະກນິ ເນີ ອອກແບບການທດົ ລອງຂອງຕນົ . ອຸປະກອນການທດົ ລອງ ຈະເປັນກູ່ ອງຊູ່ ງຶ ເອີນ້ ວູ່ າກູ່ ອງ ສະກິນເນີ (Skinner Box). ກູ່ ອງນຈີ້ ະເປັນຮູບສູ່ ຫີ ູ່ ຽຼ ມ, ຢູ່ ູຂາ້ ງໃນຈະມສີ ູ່ ວນປະກອບຕູ່ າງໆ ທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ຄ ຄານທູ່ ເີ ປັນຕວົ ບງັ ຄບັ ໃຫອ້ າຫານ ຕກົ ລງົ ມາໃສູ່ ຈານທູ່ ຮີ ບັ ຮອງ ແລະ ມຫີ ອຼ ດໄຟຕູ່ ໍກບັ ຄານເວລາໃດກດົ ຖກຄານຈະເຮດັ ໃຫດ້ ອກໄຟແຈງ້ ສະຫູ່ ວາງ ແລວ້ ກໍມອີ າຫານຕກົ ລງົ ມາ. ການທດົ ລອງ ທູ່ ານໄດນ້ ໍາໜຂູ າວໄວໃ້ ນກງົ ທູ່ ສີ າ້ ງຂນຶ້ , ປະໄວຈ້ ນົ ໂຕນໜູເກດີ ຄວາມຫວິ , ທູ່ ານສງັ ເກດເຫນັ ວູ່ າ ເມູ່ອ ໜຫູ ວິ , ມນັ ຈະກະວນົ ກະວາຍແລູ່ ນຕາໍ ພຸນ້ ຕໍາພບີ້ ງັ ເອນີ ໜູແລູ່ ນໄປຕາໍ ຖກຄານຢູ່ ູໃນກງົ , ເຮດັ ໃຫດ້ ອກໄຟແຈງ້ ຂນຶ້ ແລະ ມອີ າຫານຕກົ ລງົ ມາຈາໍ ນວນໜູ່ ງຶ (ແຕູ່ ບູ່ ພໍ ໍອູ່ ມ) ໜກູ ໍກນິ ອາຫານນນັ້ . ໃນໄລຍະທາໍ ອດິ ໜູ ຍງັ ບູ່ ໍຮູ ວ້ ູ່ າອາຫານ ຕກົ ລງົ ມາໄດແ້ ນວໃດ, ຕູ່ ມໍ າໜກູ ໍແລູ່ ນວຸນ້ ວາຍຄກບັ ຕອນທາໍ ອດິ ເປັນດູ່ ງັ ນໄີ້ ປເລອ້ ຍໆ ໃນທູ່ ສີ ຸ ດໜູກໍໄດເ້ ກດີ ການ ຮຽນຮູວ້ ທິ ເີ ພູ່ ອຊອກຫາອາຫານມາກນິ ເຊູ່ ງິ ປະກດົ ວູ່ າອດັ ຕາຕອບສະໜອງຂອງການກດົ ໄມຄ້ ານນນັ້ ຈະມຄີ ວາມຖູ່ ີ ເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ຢູ່ າງໄວວາ. ເວລາ ຈາກການທດົ ລອງທູ່ ານສະກນິ ເນໄີ ດອ້ ະທບິ າຍວູ່ າ ການຕອບສະໜອງຂອງໜູ (ການກດົ ຄານ) ຈະມແີ ນວ ໂນມ້ ເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ຫຼ ບູ່ ນໍ ນັ້ ຈະຂນຶ້ ກບັ “ຕວົ ເສມີ ແຮງ ຫຼ ສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ທູ່ ມີ ອີ ໍານາດເສີມແຮງ” (Reinforcer ຫຼ rein - 59

forcing Stimulus) ເຊູ່ ງິ ຢູ່ ູໃນການທດົ ລອງນີ້ ແຮງເສມີ ຈະແມູ່ ນອາຫານ ແລະ ສາມາດຂຽນເປັນແຜນຜງັ ສະແດງ ການທດົ ລອງໄດດ້ ູ່ ງັ ນ.ີ້ ແ ຜ ນ ຜ ັງສ ະ ແ ດ ງກ າ ນ ວ າ ງເ ງູ່ ອ ນ ໄ ຂ ກ າ ນ ກ ະ ທໍ າ . ຂນັ້ ທີ1 ( ກູ່ ອນການຮຽນຮູ.້ ) ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ແລະ ການເຄູ່ ອນໄຫວ -------- ກດົ ຄານ (ໂດຍບງັ ເອນີ ) -------- ອາຫານ ຂັນ້ ທີ2 ( ຫງຼັ ການຮຽນຮູ ້ ) S --------- R ------------- S (ຄານ) (ກດົ ຄານ) (ອາຫານ) ຈາກແຜນຜງັ ນຈີ້ ະເຫນັ ໄດວ້ ູ່ າ ໃນຂນັ້ ທ1ີ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ເີ ລູ່ ມີ ຕນົ້ ທູ່ ຈີ ະກະຕຸນ້ ໃຫໜ້ ູກົດຄານນນັ້ ຈະມຫີ ຼາຍ ຢູ່ າງເຮາົ ບູ່ ໍສາມາດກາໍ ນດົ ໄດຢ້ ູ່ າງແນູ່ ນອນວູ່ າສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ນນັ້ ແມູ່ ນສູ່ ງິ ໃດ. ມນັ ອາດຈະເປັນກູ່ ນີ ຂອງອາຫານ ຫຼ ກູ່ ີ ນອູ່ ນໆ ກໍເປັນໄດ.້ ການເຄູ່ ອນໄຫວຂອງໜູ ເປັນໄປແມູ່ ນເພູ່ ອຊອກຫາອາຫານ, ຈນົ ກະທງັ້ ໄດໄ້ ປກດົ ຖກຄານດວ້ ຍ ຄວາມບງັ ເອນີ ພາໃຫດ້ ອກໄຟແຈງ້ ຂນຶ້ ແລວ້ ອາຫານກໍຕກົ ລງົ ມາ, ໜກູ ໍໄດກ້ ນິ ອາຫານ. ເຮາົ ສາມາດເວົາ້ ໄດວ້ ູ່ າ ຢູ່ ູ ໃນ ຂນັ້ ນໜີ້ ູຍງັ ບູ່ ໍທນັ ເກດີ ມກີ ານຮຽນຮູ ້ ແຕູ່ ຢູ່ ູໃນ ຂນັ້ ທ2ີ ໜູສາມາດຈາໍ ແນກໄດວ້ ູ່ າ ຄານແມູ່ ນສູ່ ິງກະຕຸ ນ້ ເດູ່ ັນພິເສດ (Discrimnative Stimulus ຈະໃຊຕ້ ວົ ຫຍວໍ້ ູ່ າ Sd) ເຊູ່ ງິ ຈະນາໍ ໄປສູ່ ູການເສມີ ແຮງເມູ່ອເຫນັ ຄານ, ໜກູ ໍຈະກດົ ຄານ ເພາະໜູຮູວ້ ູ່ າເມູ່ ອກດົ ຄານແລວ້ ກຈໍ ະໄດຮ້ ບັ ອາຫານ ຫຼ ຕວົ ເສມີ ແຮງ (ໃນແຜນຜັງນຈີ້ ະໃຊຕ້ ົວຫຍໍ້ ວູ່ າ Sreint). ເພູ່ ອໃຫມ້ ຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈແຈງ້ ຂອງຂະບວນການຮຽນຮູດ້ ູ່ ງັ ກູ່ າວ, ທູ່ ານໄດທ້ ົດລອງກບັ ນົກກັງແກ (Skin ner, 1953: 107 - 108) ໃນໄລຍະທໍາອດິ ທູ່ ານໄດສ້ ງັ ເກດເຫນັ ວູ່ າ ນກົ ຊະນດິ ນຈີ້ ະມກັ ເຮດັ ຄໍ ຢດໆ ຫດົ ໆ. ທູ່ ານບູ່ ໍ ສາມາດຮູໄ້ ດວ້ ູ່ າເບອ້ ງຕນົ້ ໄດມ້ ສີ ູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ໃດແດູ່ ທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫນ້ ກົ ມພີ ດຶ ຕກິ າໍ ແບບນ.ີ້ ທູ່ ານຈູ່ ງຶ ເຮດັ ການທດົ ລອງ ໂດຍໃຫ ້ ອາຫານນກົ ໃນທຸກຄງັ້ ທູ່ ມີ ນັ ຢດຄໍອອກ ແຕູ່ ທູ່ ານໄດກ້ ໍານດົ ເງ່ອູ ນໄຂວູ່ າ ຈະໃຫອ້ າຫານຈະໃຫອ້ າຫານສະເພາະເມູ່ ອ ນກົ ຢດຄໍຕອນທູ່ ທີ ູ່ ານເປີດໄຟແວບັ ເທູ່ າົ ນນັ້ . ຫງຼັ ຈາກໄດເ້ ຮດັ ການທດົ ລອງ 2 - 3 ຄງັ້ ກໍສງັ ເກດເຫນັ ວູ່ ານກົ ຈະຢດຄໍ ທນັ ທເີ ມູ່ ອເຫນັ ແສງໄຟແວບັ . ຈາກການທດົ ລອງນສີ້ າມາດອະທບິ າຍໄດວ້ ູ່ າ ແສງໄຟແວບັ ເປັນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ເດູ່ ນັ ພເິ ສດເມູ່ ອນົກເຫັນມນັ ກໍ ຈະຢດຄໍເພູ່ ອຈະໄດຮ້ ບັ ອາຫານ ຫຼ ຕວົ ເສມີ ແຮງ. ລກັ ສະນະຂອງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ເດູ່ ນັ ພເິ ສດນກີ້ ໍເຄຍີ ພບົ ຢູ່ ູ ໃນພຶດຕິກໍາ ຂອງມະນຸດເຊູ່ ນັ ຖາ້ ເຮາົ ຈະຂໍຄວາມຊູ່ ວຍເຫອຼ ຈາກຜູໃ້ ດຜູໜ້ ູ່ ງຶ ກໍຕອ້ ງຮູລ້ ໍຄອຍຈງັ ຫວະ ຫຼ ເວລາເຂາົ ມໜີ າ້ ຕາຍີມ້ ແຍມ້ ແຈູ່ ມໃສດເີ ທູ່ າົ ນນັ້ ຍອ້ ນເວລານໂີ້ ອກາດທູ່ ເີ ຮາົ ຈະໄດຮ້ ບັ ການຕອບສະໜອງແມູ່ ນມສີ ູງ. ເວລາໃດເຂາົ ມໃີ ບໜາ້ ບູດບງຶ້ ອາລມົ ເສຍເຮາົ ບູ່ ຄໍ ວນໄປຂໍຄວາມຊູ່ ວຍເຫອຼ ຫຼ ສູ່ ງິ ທູ່ ພີ ວກເຮາົ ເຄຍີ ພບົ ຜູ່ ານມໝາກໍຄ ຄນົ ຂທໍ ານເຂົາມກັ ຈະ ຍູ່ າງໄປຂໍເງນິ ນາໍ ຊາຍໜູ່ ຸມທູ່ ນີ ູ່ ງັ ກບັ ຍງິ ສາວ, ເພາະໂອກາດທູ່ ເີ ຂາົ ຈະໄດເ້ ງນິ ມຫີ າຼ ຍກວູ່ າໄປຂໍເງນິ ນໍາຊາຍໜູ່ ຸມທູ່ ີກໍາລງັ ນູ່ ງັ ຢູ່ ູກບັ ຄນົ ປະເພດອູ່ ນ. 5.3 ຫຼກັ ການ ແລະ ແນວຄິດທູ່ ີສໍາຄັນ 1) ການຮຽນຮູ ້ ແລະ ການວດັ 60

ຕາມທດັ ສະນະຂອງທູ່ ານສະກນິ ເນີ ການຮຽນຮູກ້ ໍແມູ່ ນ ການປູ່ ຽນແປງພຶດຕິກໍາ. (Lear- ning is Be havior Change ) ຖາ້ ຈະພຈິ າລະນາວູ່ າຜູທ້ ູ່ ຮີ ຽນໄດເ້ ກດີ ການຮຽນຮູ ້ ຫຼ ບູ່ ໍ ແມູ່ ນຈະສງັ ເກດ ເບູ່ ິງແນວໂນມ້ ຂອງ ການປູ່ ຽນແປງການຕອບສະໜອງ. ຖາ້ ການຕອບສະໜອງມທີ ູ່ າທີ ຫຼ ມໂີ ອກາດຈະເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ກສໍ ະແດງວູ່ າຜູຮ້ ຽນໄດ ້ ເກດີ ມກີ ານຮຽນຮູແ້ ລວ້ . ເນູ່ ອງຈາກວູ່ າທູ່ າທີ ຫຼ ໂອກາດທູ່ ໄີ ດເ້ ວາົ້ ມານນັ້ ມນັ ເປັນສູ່ ງິ ທູ່ ສີ ງັ ເກດເຫນັ ຍາກ. ທູ່ ານສະກນິ ເນຈີ ູ່ ຶງສະເໜີ ວູ່ າການຮຽນຮູຈ້ ະສາມາດວດັ ໄດຈ້ າກຄວາມຖູ່ ີຂອງການຕອບສະໜອງເຊູ່ ິງເອີນ້ ວູ່ າ ອດັ ຕາການຕອບສະໜອງ (Response Rate) 2) ການວາງເງູ່ອນໄຂ ແລະ ການເສີມແຮງ ເພູ່ ອໃຫມ້ ຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈການວາງເງອູ່ ນໄຂງູ່າຍຂນຶ້ ເຮາົ ຈູ່ ງົ ພຈິ າລະນາຕວົ ຢູ່ າງລູ່ ຸມນ.ີ້ + ໃນກລໍ ະນກີ ານທດົ ລອງກບັ ໜູ ເງ່ອູ ນໄຂທູ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວກ້ ໍແມູ່ ນ “ຖາ້ ໜູກດົ ຄານແລວ້ ກໍຈະໄດຮ້ ບັ ອາຫານ” + ໃນກລໍ ະນກີ ານທດົ ລອງກບັ ນກົ ກງັ ແກເງອູ່ ນໄຂທູ່ ກີ ໍານດົ ໄວແ້ ມູ່ ນ “ຖາ້ ນກົ ຈກິ ແປ້ນສແີ ດງ ແລວ້ ຈະໄດ ້ ກນິ ເມດັ ໝາກຖູ່ ົວ “ + ສໍາລບັ ຊວີ ດິ ຂອງນກັ ຮຽນ ຕວົ ຢູ່ າງເງອູ່ ນໄຂທູ່ ກີ ໍານດົ ໄດແ້ ມູ່ ນ “ຖາ້ ບູ່ ໍລມົ ກັນຢູ່ ູ ໃນຫອ້ ງແລວ້ ກໍຈະໄດ ້ ຮບັ ຄາໍ ຊມົ ເຊຍີ ຈາກຄູ”. ຈາກກໍລະນຕີ ວົ ຢູ່ າງຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ ການວາງເງ່ອູ ນໄຂກໍຄເລູ່ ອງ “ຖາ້ (ກະທາໍ ) ແລວ້ ຈະໄດ ້ ຮບັ ຜນົ ” ດູ່ ງັ ນນັ້ , ທູ່ ານສະກນິ ເນີ ຈູ່ ງເອນີ້ ການວາງເງູ່ອນໄຂລກັ ສະນະນວີ້ ູ່ າ “ການວາງເງູ່ອນໄຂການກະທໍາ”. ສະກນິ ເນີ ໄດອ້ ະທບິ າຍວູ່ າ ການວາງເງູອ່ ນໄຂຈະມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫອ້ ດັ ຕາການຕອບສະໜອງປູ່ ຽນແປງໄປ ຫຼ ບູ່ ໍນນັ້ ຈະຂນຶ້ ຢູ່ ູກບັ “ຜນົ ການກະທາໍ ” ຫຼ “ສູ່ ງິ ທູ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ຫງຼັ ຈາກການກະທໍາສູ່ ງິ ນນັ້ ” ວູ່ າ ຈະເປັນໄປແນວໃດ. ຖາ້ ກະທາໍ ແລວ້ ໄດຮ້ ບັ ຜນົ ກະທໍາທູ່ ພີ ໍໃຈ ອນິ ຊກີ ໍຈະມແີ ນວໂນມ້ ຈະກະທາໍ ຫຼ ມຄີ ວາມຖູ່ ເີ ພູ່ ມີ ຂນຶ້ , ການດາໍ ເນນີ ການເພູ່ ອໃຫ ້ ອນິ ຊໄີ ດຮ້ ບັ ຜນົ ກະທໍາທູ່ ພີ ໍໃຈ ແລະ ເຮດັ ໃຫອ້ ດັ ຕາການຕອບສະໜອງມແີ ນວໂນມ້ ຖູ່ ີ ຫຼ ເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ຈະເອນີ້ ວູ່ າການ ເສມີ ແຮງ (Reinforcement) ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ຫຼ ຜນົ ກະທໍາເອນີ້ ວູ່ າຕວົ ເສມີ ແຮງ (Reinforcer). ເມູ່ ອວາງເງ່ອູ ນໄຂແລວ້ , ຕູ່ ມໍ າຖາ້ ອນິ ຊກີ ະທໍາພດຶ ຕກິ າໍ ຄເກູ່ າົ ອກີ ແຕູ່ ບູ່ ໍໄດຣ້ ບັ ການເສມີ ແຮງ (ມກີ ານຢຸດໃຫ ້ ຕວົ ເສມີ ແຮງ) ພດຶ ຕກິ ະຫກຼ ານກະທາໍ ທູ່ ຖີ ກວາງເງູ່ອນໄຂນນັ້ , ກໍຈະຄູ່ ອຍໆ ຫາຍໄປ ຫຼ ຖກລບຶ ໄປ. ຫກຼັ ການນແີ້ ມູ່ນ ຫກຼັ ການດຽວກບັ ທດິ ສະດກີ ານວາງເງອູ່ ນໄຂແບບຄາຼ ຊກິ ດູ່ ງັ ທູ່ ກີ ູ່ າວມາແລວ້ . 3) ປະເພດຂອງຕວົ ເສີມແຮງ ຕວົ ເສມີ ແຮງໄດແ້ ບູ່ ງອອກເປັນ 2 ຊະນດິ ຄ ຕວົ ເສມີ ແຮງທາງບວກ (Positive Rein- forcer) ແລະ ຕວົ ເສມີ ແຮງທາງລບົ (Negative Reinforcer). ກ. ຕວົ ເສມີ ແຮງທາງບວກ (Positive Reinforcer) ແມູ່ ນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ເມູ່ອຜູຮ້ ຽນໄດຮ້ ບັ ແລວ້ ຈະເຮດັ ໃຫ ້ ອດັ ຕາການຕອບສະໜອງມຄີ ວາມຖູ່ ີ ແລະ ເພູ່ ມີ ຂນຶ້ . ຕວົ ຢູ່ າງຂອງການເສມີ ແຮງທາງບວກໄດແ້ ກູ່ ອາຫານ, ຄາໍ ຊມົ ເຊຍີ , ຄວາມສນົ ໃຈ... ຂ. ຕວົ ເສມີ ແຮງທາງລບົ (Negative Rrinforcer) ແມູ່ ນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ໃນເມູ່ອຖກຖອນອອກໄປແລວ້ . ຈະ ມຜີ ນົ ໃຫອ້ ດັ ຕາການຕອບສະໜອງມຄີ ວາມຖູ່ ີ ຫຼ ເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ຫາຼ ຍ. ຕວົ ຢູ່ າງໃນຂະນະກໍາລງັ ມກີ ານຮຽນການສອນຢູ່ ູໄດ ້ ມສີ ຽງດງັ ອກຶ ກະທກຶ ທູ່ ລີ ບົ ກວນການສອນ. ເມູ່ອລຸດຜູ່ ອນ ຫຼ ກໍາຈດັ ສຽງລບົ ກວນນນັ້ ລງົ . ກໍຈະເຮດັ ໃຫກ້ ານຮຽນ 61

ການສອນດໍາເນນີ ໄປດວ້ ຍດຂີ ນຶ້ . ສຽງລົບກວນນັນ້ ກໍແມູ່ ນຕົວເສີມແຮງທາງລົບ ຫຼ ເວລາໃດມຫີ ົວໜາ້ ຢູ່ ູ ນໍາ ພະນກັ ງານພມີ ດດີ ກໍຈະພມິ ຊາ້ ແລະ ພມິ ຜດິ ຫາຼ ຍ. ເວລາໃດຫວົ ໜາ້ ອອກຈາກຫອ້ ງໄປພະນກັ ງານພມີ ດດີ ກໍສາມາດ ພມີ ໄດໄ້ ວຂນຶ້ ແລະ ກບໍ ູ່ ໍພມີ ຜດິ . ກລໍ ະນີ ນຫີ້ ວົ ໜາ້ ກໍເປັນຕວົ ເສມີ ແຮງທາງລບົ . ນອກຈາກຈະແບູ່ ງຕວົ ເສມີ ແຮງເປັນຕວົ ເສມີ ແຮງທາງບວກ ແລະ ຕວົ ເສມີ ແຮງທາງລບົ ແລວ້ . ທູ່ ານ ສະກນິ ເນີ ຍງັ ແບູ່ ງຕວົ ເສມີ ແຮງຕາມສະພາບການອກີ 2 ແບບຄ ຕວົ ເສມີ ແຮງທູ່ ບີ ູ່ ເໍ ກດີ ຂນຶ້ ຈາກການວາງເງ່ອູ ນໄຂ (Uncon ditioned Reinforcer) ກບັ ຕວົ ເສມີ ແຮງທູ່ ເີ ກດີ ຈາກການວາງເງູ່ອນໄຂ (Conditioned Reinforcer). ຕວົ ເສມີ ແຮງທູ່ ບີ ູ່ ໄໍ ດເ້ ກດີ ຈາກການວາງເງູ່ອນໄຂມກັ ນຍິ ມົ ເອີນ້ ວູ່ າ ຕົວເສີມແຮງຂັນ້ ທູ່ ີໜູ່ ຶງ (Primary Reinforcer) ແມູ່ ນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ມີ ຄີ ຸນສມົ ບດັ ເປັນຕມົ ເສມີ ແຮງທູ່ ບີ ູ່ ຕໍ ອ້ ງຮຽນຮູ.້ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ການຕອບສະໜອງຂັນ້ ພນ້ ຖານຈະແມູ່ ນ ອາຫານ, ນໍາ້ , ຄວາມສໍາພນັ ທາງເພດເປັນຕນົ້ . ຕົວເສີມແຮງທູ່ ີເກດີ ຈາກການວາງເງູ່ອນໄຂຈະນິຍົມເອີນ້ ວູ່ າ ຕວົ ເສມີ ແຮງຂັນ້ ທູ່ ີ 2 (Scond - ary Reinforcer) ໂດຍພນ້ ຖານແລວ້ ຕວົ ເສມີ ແຮງປະເພດນແີ້ ມູ່ ນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ປານກາງ (Neutral Stimulus) ຈະບູ່ ໍມີ ຄຸນສມົ ບດັ ເປັນຕວົ ເສມີ ແຮງ, ແຕູ່ ເມູ່ ອນໍາສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ໄປເຊູ່ ອມໂຍງກບັ ຕວົ ເສມີ ແຮງຂນັ້ ທູ່ ີ 1 ເລອ້ ຍໆ ສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ທູ່ ີ ເປັນກາງກໍຈະກາຍເປັນຕວົ ເສມີ ແຮງ ແລະ ມຄີ ຸນສມົ ບດັ ຄາ້ ຍຄກບັ ຕວົ ເສມີ ແຮງຂນັ້ ທີໜູ່ ຶງ. ຕົວຢູ່ າງ ຢູ່ ູ ໃນກໍລະນີ ການທດົ ລອງຂອງສະກນິ ເນເີ ວລາ ໜກູ ດົ ຖກຄານກໍຈະມແີ ສງໄຟແຈງ້ ຂນຶ້ ແລວ້ ກມໍ ອີ າຫານຕກົ ລງົ ມາ. ແສງໄຟນັນ້ ໂດຍພນ້ ຖານແລວ້ ເປັນສູ່ ງິ ກະ ຕຸນ້ ທູ່ ເີ ປັນກາງ, ເມູ່ ອນາໍ ເອາົ ໄປເຊູ່ ອມໂຍງກບັ ອາຫານ (ຕວົ ເສມີ ແຮງຂນັ້ ທໜີ ູ່ ງຶ ) ແລະ ເຮດັ ຊາໍ້ ໆ ກນັ ແສງໄຟກໍຈະກາຍເປັນຕວົ ເສມີ ແຮງຂນັ ທູ່ ີ 2, ຖາ້ ໜູເຫນັ ແສງໄຟມນັ ກຈໍ ະກດົ ຄານຖູ່ ີຂນຶ້ . ຕວົ ເສມີ ແຮງທູ່ ເີ ກດີ ມາຈາກການວາງເງ່ອູ ນໄຂອກີ ປະເພດໜູ່ ງຶ ກໍແມູ່ ນຕວົ ເສມີ ແຮງແຜູ່ ຂະຫຍາຍ (Generali- zed Reinforcer) ຕວົ ເສມີ ແຮງນີ້ ກແໍ ມູ່ ນປະເພດໜູ່ ງຶ ຂອງຕວົ ເສມີ ແຮງຂນັ້ ທູ່ ີ 2 ແຕູ່ ຈະມອີ າໍ ນາດໃນການເສູ່ ມີ ແຮງ ກວາ້ ງຂວາງກວູ່ າ. ຕວົ ເສມີ ແຮງແຜູ່ ຂະຫຍາຍເກດີ ມາຈາກການນາໍ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ເປັນກາງໄປເຊູ່ ອມໂຍງກບັ ຕວົ ເສມີ ແຮງ ຂນັ້ ທູ່ ໜີ ູ່ ງຶ ຫຼາຍກວູ່ າ 1 ຕວົ . ຫງຼັ ຈາກນນັ້ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ເີ ປັນກາງດູ່ ງັ ກູ່ າວກໍມອີ າໍ ນາດໃນການເສມີ ແຮງເຊູ່ ນັ ເງນິ ເປັນຕວົ ຢູ່ າງຂອງຕວົ ເສມີ ແຮງແຜູ່ ຂະຫຍາຍ, ເພາະເງນິ ຈະເກດີ ຈາກການເຊູ່ ອມໂຍງກບັ ຕວົ ເສມີ ແຮງຂນັ້ ທູ່ ີ 1 ຫາຼ ຍ ຊະນດິ ຄ (ອາຫານ, ເຄູ່ ອງດູ່ ມ, ທູ່ ພີ ກັ ພາອາໃສ ແລະ ອູ່ ນໆ) ຕວົ ຢູ່ າງຂອງຕວົ ເສມີ ແຮງແຜູ່ ຂະຫຍາຍອູ່ ນໆ ໄດແ້ ກູ່ ການໃຫ ້ ຄວາມສນົ ໃຈ, ການຍອມຮບັ , ການຍມີ້ , ການຊມົ ເຊຍີ ແລະ ອູ່ ນໆ... 4) ຕາຕະລາງກໍານົດການເສີມແຮງ (Schedules of reinforcement) ສະກນິ ເນີ ໄດສ້ ະເໜວີ ູ່ າ ສະພາບການທູ່ ມີ ຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ຕູ່ ໍການຄວບຄຸມອດັ ຕາການຕອບສະໜອງກໍ ແມູ່ ນ ການກາໍ ນດົ ໄລຍະເວລາ (Schedules) ຂອງການເສມີ ແຮງ.  ຕາຕະລາງກໍານົດໄລຍະເວລາຂອງການເສີມແຮງໄດແ້ ບູ່ ງເປັນ 2 ແບບໃຫຍູ່ ໆ ຄ: ກ) ແບບໃຫຕ້ ວົ ເສມີ ແຮງທຸກຄງັ້ (Continuous or 100% Reinforcement). ຂ) ແບບໃຫຕ້ ວົ ເສມີ ແຮງເປັນບາງຄງັ້ (Intermittent or Partial Reinforcement) ການໃຫຕ້ ວົ ເສມີ ແຮງທຸກຄງັ້ ຫກຼ ານເສມີ ແຮງແບບ 100 % ນນັ້ . ເປັນການໃຫຕ້ ົວເສມີ ແຮງ ທຸກຄງັ້ ເມູ່ ອອນິ ຊໄີ ດສ້ ະແດງການຕອບສະໜອງຕາມທູ່ ຕີ ອ້ ງການ, ການເສມີ ແຮງປະເພດນຈີ້ ະໄດຜ້ ນົ ດີໃນໄລຍະທໍາອດິ 62

ຂອງການເຝິກ, ແຕູ່ ຕູ່ ມໍ າໄລຍະຫງຼັ ເມູ່ ອອນິ ຊໄີ ດເ້ ກດີ ການຮຽນຮູແ້ ລວ້ , ການເສມີ ແຮງເປັນບາງຄງັ້ ຈະມຜີ ນົ ດກີ ວູ່ າ. ໂດຍສະເພາະແມູ່ ນການຕອບສະໜອງ ຫຼ ພດຶ ຕກິ າໍ ນນັ້ ຈະຖາວອນຫາຼ ຍຂນຶ້ . 5) ການລງົ ໂທດ ການລງົ ໂທດ (Punishment) ຈະແຕກຕູ່ າງຈາກການເສມີ ແຮງ. ເພາະການລງົ ໂທດແມູ່ ນການໃຫສ້ ູ່ ງິ ທູ່ ີ ຜູຮ້ ບັ ບູ່ ປໍ າຖະໜາຫຼຖອດຖອນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ອີ ນິ ຊພີ ໍໃຈອອກໄປ, ໂດຍມຈີ ດຸ ໝາຍເພູ່ ອຫຸດຼ ຫຼ ຈາໍ ກດັ ພອດຕກິ ໍາທູ່ ີບູ່ ໍ ປາ ຖະໜາ. ຄວາມແຕກຕູ່ າງລະຫູ່ ວາງການລງົ ໂທດ ແລະ ການເສມີ ແຮງຈະເຫນັ ຢູ່ າງຊດັ ເຈນຈາກຜງັ ລູ່ ຸມ. ສູ່ ງິ ທູ່ ີປາຖະໜາ ສູ່ ງິ ທູ່ ີບູ່ ໍປາຖະໜາ ການເສມີ ແຮງທາງບວກ ການລງົ ໂທດ (1) (2) ການລງົ ໂທດ ການເສມີ ແຮງທາງລບົ (3) (4) ຊູ່ ອງໝາຍເລກ (1)= ສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ທູ່ ປີ າຖະໜາຫຼງັ ຈາກການຕອບສະໜອງ (ແມູ່ ນການເສີມແຮງ ທາງບວກ) ຕວົ ຢູ່ າງ ກາ້ ປະກອບຄໍາເຫນັ ກໍຈະໄດຮ້ ບັ ຄໍາຊມົ ເຊຍີ . ຖາ້ ຮຽນ ໜງັ ສແລວ້ ກໍຈະອະນຸຍາດໃຫເ້ ບູ່ ງິ ໂທລະທດັ ). ຊູ່ ອງໝາຍເລກ (2) = ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ປໍ າຖະໜາຫຼງັ ຈາກການຕອບສະໜອງ (ເປັນການລງົ ໂທດ) ຕວົ ຢູ່ າງລມົ ກນັ ໃນໂມງຮຽນໃນຫອ້ ງກໍຖກຄູຮາ້ ຍ. ຫຼ ກອບບດົ ລາຍງານຂອງໝູ່ ກູ ໍຖກຄູຕດັ ຄະແນນ. ຊູ່ ອງໝາຍເລກ (3) = ຖອດຖອນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ປີ າຖະໜາອອກໄປ ຫຼ ຈາກການຕອບສະໜອງ (ເປັນການລງົ ໂທດ) ຕວົ ຢູ່ າງ ຕນີ ອ້ ງ ຫຼ ກວນນອ້ ງແມູ່ ຈະຫາ້ ມບູ່ ໍໃຫເ້ ບູ່ ງິ ໂທລະທດັ (ປົກກະຕຈິ ະເບູ່ ງິ ທຸກວນັ ) ຫຼ ແກວ້ ຽກບາ້ ນບູ່ ໍ ແລວ້ ຄູບູ່ ໍໃຫຫ້ ນຼີ້ ກລີ າ 1 ວນັ . ຊູ່ ອງໝາຍເລກ (4) = ຖອດຖອນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ໍປາຖະໜາອອກໄປຫງຼັ ຈາກການຕອບສະໜອງ (ເປັນການ ເສມີ ແຮງທາງລບົ ) ຕວົ ຢູ່ າງ ສລີ ິ ຕງັ້ ໃຈຮຽນເວລາຢູ່ ູໃນຫອ້ ງ, ຄູຈູ່ ງຶ ບູ່ ໃໍ ຫເ້ ຮດັ ວຽກບາ້ ນ ຕູ່ ໍມາສລີ ຈິ ະຕງັ້ ໃຈຮຽນເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ຫຼ ວນັ ໄຊມາຮຽນທນັ ເວລາທຸກວນັ . ຄູຈະບູ່ ໍໃຫເ້ ຮດັ ຄວາມສະອາດ (ປົກກະຕມິ ເຮດັ ທຸກວນັ ) ຕູ່ ມໍ າວນັ ໄຊກໍມາ ຮຽນເຊາົ້ ທຸກວນັ . ການລງົ ໂທດແມູ່ ນວທິ ກີ ານທູ່ ເີ ຮາົ ເຄຍີ ພບົ ໂດຍທູ່ ວົ ໄປ. ເວລາຕອ້ ງການລະງບັ ພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ບີ ູ່ ໍ ປາຖະໜາເຊູ່ ນັ ວູ່ າ ເວລານກັ ຮຽນຢອກກນັ ຢູ່ ູໃນຫອ້ ງຮຽນ ຄູກໍຈະດູ່ າ ຫຼ ຕ,ີ ຖາ້ ເດກັ ນກັ ຮຽນມາໂຮງ ຮຽນບູ່ ທໍ ນັ ເວລາຄກູ ໍໃຊວ້ ິທີ ກກັ ຕວົ ໄວແ້ ລວ້ ໃຫເ້ ຂາົ ເກບັ ຂເີ້ ຫອ້ ຍຢູ່ ູບລໍ ເິ ວນໂຮງຮຽນ. ໃນທດັ ສະນະຂອງທູ່ ານສະກນິ ເນີ ຈະບູ່ ໍສະໜບັ ສະໜູນ ການລງົ ໂທດ. ເພາະທູ່ ານມຄີ ວາມຄດິ ວູ່ າ ການລງົ ໂທດຈະພາໃຫເ້ ກດີ ມຜີ ນົ ຂາ້ ງຄຽງຫຼາຍປະການຄ: 1) ການລງົ ໂທດເປັນການລະງບັ ພດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ບີ ູ່ ປໍ າຖະໜາໃນຊູ່ ວົ ຂະນະໜູ່ ງຶ ເທູ່ າົ ນນັ້ . ທູ່ ານໄດຍ້ ກົ ຕວົ ຢູ່ າງກໍລະ ນທີ ູ່ ທີ ດົ ລອງກບັ ໜູໃນກູ່ ອງສະກນິ ເນີ ອກີ ແບບໜູ່ ງຶ ຄ ເມູ່ອໜຢູ ຽບຄານ, ຄານຈະຟາດຂາໜູທນັ ທ,ີ ໜູກໍຈະຢຸດການ ຢຽບໄມຄ້ ານນນັ້ . ແຕູ່ ອກີ ບູ່ ດໍ ນົ ໜກູ ໍຈະກບັ ມາຢຽບໄມຄ້ ານນນັ້ ອກີ . 2) ຜູທ້ ູ່ ລີ ງົ ໂທດຈະເກດີ ມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ຜດິ ຫມຼ ຄີ ວາມອາຍ ຫຼ ຄຽດຊງັ ຜູທ້ ູ່ ໃີ ສູ່ ໂທດຕນົ . ຈະພາໃຫເ້ ກີດມີ ບນັ ຫາທາງອາລມົ ໃນຂາ້ ງໜາ້ . 63

3) ຜນົ ຈາກການລງົ ໂທດຈະເຮດັ ໃຫຜ້ ູຖ້ ກລງົ ໂທດຫກຼີ ຫຽຼ ູ່ງການກະທາໍ ບາງຢູ່ າງ. ຜນົ ຫກຼີ ຫູ່ ຽຼ ງການກະທໍາ ດູ່ ງັ ກູ່ າວຈະກາຍເປັນຕວົ ເສມີ ແຮງໃຫເ້ ຂາົ ມພີ ດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ບີ ູ່ ໍປາຖະໜາອູ່ ນໆ ເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ອກີ ເຊູ່ ນັ ເວລາເດກັ ຖກ ຄູລງົ ໂທດ ເຂາົ ກໍແກງ້ ເຈບັ ປູ່ ວຍເພາະບູ່ ໍຢາກໄປໂຮງຮຽນ. ຜນົ ສາໍ ເລດັ ຂອງການແກງ້ ເຈບັ ປູ່ ວຍຈະເປັນຕວົ ເສມີ ແຮງເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ນກັ ຮຽນມພີ ດຶ ຕກິ ໍາຕວົ ະພູ່ ໍແມູ່ ເພູ່ ອຈະບູ່ ໍໄດໄ້ ປໂຮງຮຽນ. ນອກຈາກນີ້ທູ່ ານ ສະກນິ ເນີ ຍງັ ມຄີ ວາມຄດິ ວູ່ າ ການລງົ ໂທດຈະບູ່ ເໍ ຮດັ ໃຫກ້ ານແຜູ່ ຂະຫຍາຍພດຶ ຕກິ ໍາທາງ ບວກເກດີ ຂຶນ້ ຄກບັ ການເສມີ ແຮງ. ສະນນັ້ , ແທນທູ່ ຄີ ູຈະໃຊວ້ ິທີການລງົ ໂທດ. ຄູຄວນໃຊວ້ ິທີລບພຶດຕິກໍາ (Extnction) ຕວົ ຢູ່ າງ ເດກັ ນກັ ຮຽນສະແດງພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ບີ ູ່ ໍປາຖະໜາເຊູ່ ນັ ກາ້ ວລາ້ ວໂມໂຫ, ຄູບູ່ ໍຕອ້ ງສນົ ໃຈຕູ່ ໍການ ກະທາໍ ນນັ້ (ການໃຫຄ້ ວາມສນົ ໃຈເປັນການເສມີ ແຮງທາງບວກ) . ເຖິງຢູ່ າງໃດກໍຕາມໄດມ້ ຜີ ູທ້ ູ່ ບີ ູ່ ໍເຫນັ ດນີ າໍ ທູ່ ານສະກນິ ເນທີ ູ່ ຈີ ະຕດັ ການລງົ ໂທດອອກໄປໂດຍສນີ້ ເຊູ່ ງິ . ເພາະມີ ບາງກລໍ ະນກີ ານລງົ ໂທດນນັ້ ຍງັ ມປີ ະໂຫຍດຕູ່ ກໍ ານຢຸດຕິ ຫຼ ລະງບັ ຍບັ ຢັງ້ ພດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ບີ ູ່ ປໍ າຖະໜາໄດ.້ ຖາ້ ເຮາົ ຈະໃຊ ້ ການລງົ ໂທດຈູ່ ງຶ ຕອ້ ງລະມດັ ລະວງັ ແລະ ມຫີ ກຼັ ການຢູ່ າງດ.ີ 5.4 ການປະຍຸ ກທິດສະດຂີ ອງສະກນິ ເນີ 5.4.1 ການສາ້ ງພຶດຕິກໍາໃໝູ່ (Shaping Behavior) ການສາ້ ງພດຶ ຕກິ າໍ ໃໝູ່ ເປັນການດໍາເນນີ ການເພູ່ ອໃຫໄ້ ດພ້ ດຶ ຕກິ ໍາ ທູ່ ບີ ູ່ ໍປະກດົ ມາກູ່ ອນ. ເນູ່ ອງຈາກ ພດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ປີ າຖະໜາບາງຢູ່ າງຈະບູ່ ໍເກດີ ຂນຶ້ ມາເອງ, ເຮາົ ຈູ່ ງຶ ຄູ່ ອຍໆ ປັບ ຫຼ ດດັ (Shaping) ໂດຍມກີ ານໃຫຕ້ ວົ ເສມີ ແຮງຫງຼັ ຈາກເຂາົ ໄດສ້ ະແດງພດຶ ຕກິ າໍ ບາງຢູ່ າງ ເຊູ່ ງິ ມສີ ູ່ ວນຄາ້ ຍຄກບັ ພດຶ ຕກິ າໍ ເປົາ້ ໝາຍທູ່ ຕີ ອ້ ງການ. ຕູ່ ມໍ າຈູ່ ງຄູ່ ອຍໃຫ ້ ຕວົ ເສມີ ແຮງເມູ່ ອເຂາົ ສະແດງພດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ມີ ສີ ູ່ ວນໃກຄ້ ຽງພດຶ ຕກິ ໍາເປົ້າໝາຍຫຼາຍຂນຶ້ ຈນົ ກະທງັ້ ເຂາົ ສະແດງພດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ີ ເຮາົ ຕອ້ ງການ.  ຂນັ້ ຕອນການສາ້ ງພດຶ ຕິກໍາໃໝູ່ ມດີ ູ່ ງັ ນີ:້ 1) ກໍານດົ ພດຶ ຕກິ ໍາເປົ້າໝາຍ (Desired Behavior )ພດຶ ຕກິ ໍາເປົ້າໝາຍແມູ່ ນສູ່ ງິ ທູ່ ປີ ະສງົ ສຸດທາ້ ຍທູ່ ີເຮາົ ຕອ້ ງການ. ຕວົ ຢູ່ າງ ສູນທອນ ເປັນຄນົ ຂອີ້ າຍເຂາົ ບູ່ ກໍ າ້ ເວາົ້ ນໍາຄູຈກັ ເທູ່ ອ, ທງັ ໆ ທູ່ ຄີ ູພະຍາຍາມຈະໂອລ້ ົມນໍາ. ຕວົ ຢູ່ າງນີ້ ພດຶ ຕກິ າໍ ເປົາ້ ໝາຍທູ່ ຕີ ອ້ ງການກໍແມູ່ ນໃຫສ້ ູນທອນກາ້ ສນົ ທະນານາໍ ຄູ. 2) ເລອກພດຶ ຕກິ ໍາເລູ່ ມີ ຕນົ້ ເນູ່ ອງຈາກພດຶ ຕກິ ໍາເປົາ້ ໝາຍບູ່ ໍໄດເ້ ກດີ ຂນຶ້ ໃນຊູ່ ວງທາໍ ອິດ (ສູນທອນບູ່ ໍເຄຍີ ປາກນໍາຄເູ ລຍີ ) ແຕູ່ ສູນທອນຈະມກັ ເວາົ້ ກບັ ເພູ່ ອນພຽງແຕູ່ 2 - 3 ຄໍາກບັ ເພູ່ ອນທູ່ ສີ ະໜິດ. ສະນັນ້ , ຄູອາດກໍານົດ ພດຶ ຕກິ າໍ ການເວໝົ້ າກບັ ເພູ່ ອນສະໜດິ 2 - 3 ຄໍາເປັນພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ເີ ລູ່ ມີ ຕນົ້ (Starting Behavior). 3) ການກາໍ ນດົ ພດຶ ຕກິ ໍາຍູ່ ອຍລະຫູ່ ວາງພດຶ ຕກິ າໍ ເລູ່ ມີ ຕນົ້ ກບັ ພດຶ ຕກິ າໍ ເປົາ້ ໝາຍ ກູ່ ອນການດາໍ ເນນີ ການສາ້ ງ ພດຶ ຕກິ ໍາໄໝູ່ . ເຮາົ ຕອ້ ງກໍານດົ ພດຶ ຕກິ າໍ ຍູ່ ອຍລະຫູ່ ວາງພດຶ ຕກິ າໍ ເລູ່ ມີ ຕນົ້ ກບັ ພດຶ ຕກິ ໍາເປົ້າໝາຍໃຫຊ້ ດັ ເຈນ. ຕວົ ຢູ່ າງກໍ ລະນີ ສູນທອນພວກເຮາົ ອາດກໍານດົ ພດຶ ຕກິ າໍ ຍູ່ ອຍດູ່ ງັ ນີ້ : ເປັນຜູເ້ ລູ່ ມີ ຕນົ້ ລມົ ກບັ ຄູ 6 ເປັນຜູເ້ ລູ່ ມີ ຕນົ້ ເວໝົ້ າກບັ ຜູໃ້ ຫຍູ່ ທູ່ ຄີ ຸນ້ ເຄຍີ 5 ເປັນຜູເ້ ລູ່ ມີ ຕນົ້ ລມົ ກບັ ໝູ່ ູຫຼາຍກວູ່ າ ໜູ່ ງຶ ຄາໍ 4 ເປັນຜູເ້ ລູ່ ມີ ຕນົ້ ລມົ ກບັ ໝູ່ ູແຕູ່ ເວາົ້ ພຽງຄໍາດຽວ 3 ເວາົ້ (ເມູ່ ອເວລາໝູ່ ຖູ າມ) 2 ຄາໍ ຂນຶ້ ໄປ 2 64

ເວາົ້ (ເມູ່ ອເວລາໝູ່ ູຖາມ) ພຽງຄາໍ ດຽວ 1 ເລກອນັ ດບັ ທູ່ ີ 6 ແມູ່ ນພດຶ ຕກິ າໍ ເປົາ້ ໝາຍ. ເລກອນັ ດບັ ທູ່ ີ 1 ແມູ່ ນພດຶ ຕກິ ໍາເລູ່ ມີ ຕນົ້ . 4) ດາໍ ເນນີ ໃຫກ້ ານເສມີ ແຮງໃນພດຶ ຕກິ າໍ ຍູ່ ອຍແຕູ່ ລະຂນັ້ ທູ່ ໄີ ດແ້ ບູ່ ງໄວ ້ ຫງຼັ ຈາກໄດກ້ າໍ ນດົ ພດຶ ຕິກໍາຍູ່ ອຍ ແລວ້ . ຂນັ້ ຕູ່ ໍໄປກໍແມູ່ ນໃຫກ້ ານເສມີ ແຮງ. ເມູ່ອສູນທອນໄດສ້ ະແດງພດຶ ຕກິ ໍາໃນແຕູ່ ລະຂນັ້ ທູ່ ີກໍານົດໄວເ້ ຊູ່ ັນ ການ ລວມກູ່ ຸມກບັ ເພູ່ ອນ, ເມູ່ ອເຂາົ ເວາົ້ (ຫງຼັ ຈາກເພູ່ ອນຖາມ) 1 ຄໍາ ກໍໃຫກ້ ານເສມີ ແຮງ. ຕູ່ ມໍ າເຂກົ ໍມແີ ນວໂນມ້ ຕອບຄໍາ ຖາມເພູ່ ມີ ຂນຶ້ . ເມູ່ ອເຂາົ ທາໍ ຂນັ້ ນໄີ້ ດແ້ ລວ້ , ຖາ້ ເຂາົ ເວາົ້ ພຽງຄາໍ ດຽວຈະບູ່ ໃໍ ຫກ້ ານເສມີ ແຮງ. ແຕູ່ ຈະເລູ່ ມີ ໃຫກ້ ານເສມີ ແຮງສະເພາະເວລາເຂາົ ຕອບຄາໍ ຖາມໝູ່ ູແຕູ່ 2 ຄໍາຂນຶ້ ໄປ. ຕູ່ ໍມາເມູ່ອສູນທອນຕອບຄາໍ ຖາມຫຼາຍກວູ່ າ 2 ຄາໍ ເພູ່ ີມຂນຶ້ ເລອ້ ຍໆ ແມູ່ ນເຮາົ ຈູ່ ງົ ຢຸດຕໃິ ຫກ້ ານເສມີ ແຮງດູ່ ງັ ກູ່ າວ ແລະ ເລູ່ ມີ ຕນົ້ ດວ້ ຍຕວົ ເສມີ ແຮງສະເພາະເວລາເຂາົ ເປັ ນຜູເ້ ລູ່ ີ ມຕນົ້ ສນົ ທະນາກບັ ໝູ່ ູ 1 ຄໍາຊູ່ ງຶ ເປັນຂນັ້ ຕູ່ ໍໄປ ແລະ ດາໍ ເນນີ ການເຊູ່ ນັ ນຈີ້ ນົ ກະທງັ້ ເຖງິ ຂນັ້ ສຸ ດທາ້ ຍຊູ່ ງຶ ແມູ່ ນພຶດຕິກໍາ ເປົາ້ ໝາຍທູ່ ຕີ ອ້ ງການ. ນອກຈາກການສາ້ ງພດຶ ຕກິ າໍ ໄໝູ່ ແລວ້ , ຫກຼັ ການໃຫກ້ ານເສມີ ແຮງໃນເມູ່ອເດກັ ນກັ ຮຽນໄດມ້ ພີ ດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ປີ າ ຖະໜານີ້ ແລະ ສາມາດນໍາເອາົ ໄປໃຊປ້ ັບພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ມີ ບີ ນັ ຫາຕູ່ າງໆ ໃນຫອ້ ງຮຽນໄດຢ້ ູ່ າງມປີ ະສດິ ທພິ າບເຊູ່ ນັ ການ ໃຊຕ້ ວົ ເສມີ ແຮງເພູ່ ອລຸດພດຶ ຕກິ ໍາການລົມກນັ ຂອງນກັ ຮຽນເວລາຮຽນຢູ່ ູ ໃນຫອ້ ງ ຫຼ ພດຶ ຕິກໍາລບົ ກວນເພູ່ ອນ ເປັນຕນົ້ . 5.4.2 ການປະຍຸ ກໃຊເ້ ຂົາ້ ໃນການສອນ ທູ່ ານສະກນິ ເນໄີ ດໃ້ ຫຂ້ ຄໍ້ ດິ ກູ່ ຽວກບັ ການປະຍຸກຫກຼັ ການທດິ ສະດກີ ານວາງເງູ່ອນໄຂການກະທາໍ ໄປ ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການສອນໜູ່ າສນົ ໃຈມດີ ູ່ ງັ ນ.ີ້ ກູ່ ອນອູ່ ນຄູຕອ້ ງເຂາົ້ ໃຈວູ່ າ ເດກັ ນກັ ຮຽນຈະບູ່ ໄໍ ດເ້ ກດີ ມກີ ານຮຽນຮູໄ້ ດງ້ ູ່າຍໆ ດວ້ ຍການທູ່ ຄີ ູເປັນຜູບ້ ອກ ຫຼ ຄູໃຫເ້ ດກັ ເຫນັ ໃນສູ່ ງິ ທູ່ ຈີ ະໃຫເ້ ຂາົ ຮຽນຮູ,້ ແຕູ່ ການຮຽນຮູຈ້ ະເກດີ ຂນຶ້ ກໍຕູ່ ເໍ ມູ່ອເຂາົ ມຄີ ວາມຢາກຮູ ,້ ແລະຮູວ້ ູ່ າຜົນ ການກະທາໍ ຫຼ ຄຸນຄູ່ າທູ່ ຈີ ະເກດີ ຂນຶ້ ຈາກການຮຽນນນັ້ ແມູ່ ນສູ່ ງິ ໃດ. ເມູ່ອເຂາົ ຟັງຄູເວາົ້ ຫຼ ເບູ່ ງິ ໃນສູ່ ງິ ທູ່ ຄີ ູກະກຽມໃຫ ້ ນນັ້ ແລວ້ ເຂາົ ຈະໄດຮ້ ບັ ຜນົ ຫຍງັ ຈາກການກະທາໍ ນນັ້ . ຖາ້ ເຂາົ ເຮດັ ແລວ້ ໄດ.້ ຖາ້ ເຂາົ ກະທໍາແລວ້ ໄດຕ້ ວົ ເສມີ ແຮງເຂາົ ກໍ ຈະກະທາໍ ເລອ້ ຍໆ. ຖາ້ ຄພູ ຽງແຕູ່ ບອກ ຫຼ ໃຫເ້ ບູ່ ງິ , ແຕູ່ ບູ່ ໍມກີ ານເສມີ ແຮງທາງບວກ, ການກະທໍາທູ່ ຄີ ູປາຖະໜານນັ ກໍ ຈະບູ່ ໍເກດີ ຂນຶ້ ມາ. ແນວທາງການປະຍຸກຫກຼັ ການຂອງສະກນິ ເນີ ຢູ່ ູ ໃນຫອ້ ງຮຽນກໍແມູ່ ນການວິເຄາະພດຶ ຕິກໍາທູ່ ປີ າຖະໜ າອອກມາເປັນພດຶ ຕກິ າໍ ຍູ່ ອຍທູ່ ສີ າມາດສງັ ເກດເຫນັ ໄດຢ້ ູ່ າງຊດັ ເຈນ ເຊູ່ ນັ ວູ່ າ ໃນບົດຮຽນວຊິ າວິທະຍາສາດຄູຕອ້ ງ ລະບຸ ໃຫໄ້ ດວ້ ູ່ າ ນກັ ຮຽນສາມາດເຮດັ ສູ່ ງິ ໃດໄດເ້ ມູ່ອເຂາົ ໄດຮ້ ຽນບດົ ນນັ້ ຈບົ ແລວ້ , ຖາ້ ຄບູ ູ່ ໍສາມາດລະບຸ ໄດຄ້ ູກໍບູ່ ໍອາດ ປະເມນີ ຜນົ ການສອນ ແລະ ຄວາມກາ້ ວໜາ້ ຂອງພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ຕີ ອ້ ງການໄດ.້ ສູ່ ງິ ສໍາຄນັ ແມູ່ ນການໃຫກ້ ານເສີມແຮງ ອາດຈະບູ່ ໍ ເໝາະສມົ , ເພາະຄບູ ູ່ ໍຮູ ້ ວູ່ າຈະໃຫກ້ ານເສມີ ແຮງຫງຼັ ຈາກຜູຮ້ ຽນມພີ ດຶ ຕກິ ໍາແບບໃດ. ໃນທດິ ສະດຂີ ອງສະກນິ ເນີ ທູ່ ານ ສນົ ໃຈເລູ່ ອງແຮງຈງູ ໃຈເພູ່ ອຈະໃຫຕ້ ົວເສີມແຮງເທູ່ າົ ນັນ້ . ຍອ້ ນວູ່ າ ອາຫານຈະເປັນຕວົ ເສມີ ແຮງກໍຕູ່ ໍເມູ່ ອຜູໄ້ ດຮ້ ບັ ເກດີ ຄວາມຫວິ ເທູ່ າົ ນນັ້ . ຫຼ ນາໍ້ ຈະເປັນຕວົ ເສມີ ແຮງກໍຕູ່ ໍເມູ່ ອຜູ ທ້ ູ່ ີຮັບ ເກດີ ອາການກະຫາຍເປັນຕນົ້ ... ສໍາລບັ ຢູ່ ູໃນຫອ້ ງຮຽນນນັ້ ຕວົ ເສມີ ແຮງທູ່ ມີ ຄີ ວາມສໍາຄນັ ທູ່ ສີ ຸດກໍແມູ່ ນຕວົ ເສມີ ແຮງ 65

ຂນັ້ ທູ່ ີ 2 ແລະ ຕວົ ເສມີ ແຮງແຜູ່ ຂະຫຍາຍເຊູ່ ນັ ໄດແ້ ກູ່ ການສະແດງໃບໜາ້ ຍມີ້ ແຍມ້ ຈາກຄູ, ການຊມົ ເຊີຍຈາກຄູ, ຄະແນນ ຫຼ ອູ່ ນໆ... ທູ່ ຢີ ູ່ ູໃນການຮຽນ ການສອນຄູຕອ້ ງໃຫຕ້ ວົ ເສມີ ແຮງເຫູ່ ຼາົ ນຢີ້ ູ່ າງມຄີ ວາມເໝາະສມົ . ຄູທູ່ ຢີ ຶດຫກຼັ ການຂອງສະກນິ ເນີ ຈະຕອ້ ງຫກຼີ ຫູ່ ຽຼ ງການລງົ ໂທດ. ມແີ ຕູ່ ລາງວນັ ເທູ່ າົ ນນັ້ ທູ່ ຈີ ະພາໃຫເ້ ກດີ ພດຶ ຕິ ກໍາທູ່ ປີ າຖະໜາໄດ.້ ເມູ່ ອຜູຮ້ ຽນຫາກມພີ ດຶ ຕກິ າໍ ບູ່ ເໍ ໝາະສມົ ຄຕູ ອ້ ງທາໍ ທູ່ າເສຍີ ເມຍີ ບູ່ ສໍ ນົ ໃຈ (Ignored) ຕາມຄວາມ ຄດິ ຂອງສະກນິ ເນເີ ຂາົ ຖວູ່ າບນັ ຫາຕູ່ າງໆ ຢູ່ ູໃນໂຮງຮຽນນນັ້ ເປັນຜນົ ມາຈາກຄວາມຫຼມົ້ ເຫຼວຕູ່ າງໆ ຂອງຄູເຊູ່ ນັ ຫຼມົ້ ເຫຼວຈາກການສູ່ ງົ ເສມີ ສະເພາະຄວາມກາ້ ວໜາ້ ຂອງບຸ ກຄນົ , ແລະຈາກການໃຊຕ້ ວົ ເສມີ ແຮງທູ່ ີບູ່ ໍເໝາະສົມ, ຫຼົມ້ ເຫຼວເນູ່ ອງມາຈາກການລງົ ໂທດ ຫຼ ການບງັ ຄບັ ໃຫຢ້ ູ່ ູໃນລະບຽບວໃິ ນຢູ່ າງເຄູ່ ງັ ຄດັ ເກນີ ໄປ. ສະຫຸຼບ ຄໍານຍິ າມຂອງການຮຽນຮູທ້ ູ່ ນີ ກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາສູ່ ວນຫາຼ ຍໄດຍ້ ອມຮບັ ກນັ ຫຼາຍທູ່ ສີ ຸດກໍແມູ່ ນການ ຮຽນຮູໝ້ າຍເຖງິ ການປູ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ ໍາ ຫຼ ສກັ ກາຍຍະພາບຂອງພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ຂີ ອ້ ງຂາ້ ງຖາວອນອນັ ເປັນຜນົ ມາຈາກ ປະສບົ ການ. ເຖງິ ວູ່ າ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາຈະຍອມຮບັ ຄາໍ ນຍິ າມດູ່ ງັ ກູ່ າວ. ແຕູ່ ກໍມແີ ນວຄດິ ກູ່ ຽວກບັ ການຮຽນຮູຕ້ ູ່ າງໆ ທູ່ ີ ແຕກຕູ່ າງກນັ ຢູ່ າງຫວຼ ງຫຼາຍ. ໃນຈໍານວນນີ້ ເພູ່ ນີ ອາດຈໍາແນກອອກເປັນ 3 ກູ່ ຸມຄ ຈດິ ຕະວິທະຍາການຮຽນຮູກ້ ູ່ ຸມ ພດຶ ຕກິ າໍ ນຍິ ມົ (Behavior Learning Theory) ຈດິ ຕະວິທະຍາການຮຽນຮູກ້ ູ່ ຸມພດຶ ຕິກໍານິຍມົ (Congnitive Learning Theory) ຈດິ ຕະວທິ ະຍາການຮຽນຮູທ້ າງສງັ ຄມົ (Interactionist Approach) ຢູ່ ູໃນບດົ ນຈີ້ ະໄດເ້ ວາົ້ ສະເພາະທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູໃ້ ນກູ່ ຸມພດຶ ຕກິ າໍ ນຍິ ມົ ເທູ່ າົ ນນັ້ . ທດິ ສະດກີ ານວາງເງ່ອູ ນໄຂແບບ ຄາຼ ສກິ ເປັນທດິ ສະດດີ ູ່ ງັ ເດມີ ຂອງກູ່ ຸມພດຶ ຕກິ ໍານຍິ ມົ ທູ່ ີມຄີ ວາມສໍາຄັນທູ່ ີ ສຸ ດໃນທິດສະດໜີ ູ່ ງຶ . ຜູ ທ້ ູ່ ີຄິດຄນົ້ ທດິ ສະດີນີກ້ ໍແມູ່ ນ ທູ່ ານພາຟລອຟ, ໂດຍເຮັດການທດົ ລອງວາງເງູ່ອນໄຂ ປະຕກິ ລິ ຍິ າສະທອ້ ນຂອງໂຕໜາ, ແລວ້ ທູ່ ານ ວດັ ສນັ ໄດນ້ ໍາຫກຼັ ການດູ່ ງັ ກູ່ າວໄປທດົ ລອງວາງເງູອ່ ນໄຂທາງອາລມົ ກບັ ມະນດຸ . ຫຼກັ ການສໍາຄນັ ຂອງທດິ ສະດນີ ກີ້ ໍແມູ່ ນ, ຖາ້ ນາໍ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ວີ າງເງູ່ອນໄຂ (Cs) ໄປຄຽງຄູ່ ູກບັ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ໍ ວາງເງູອ່ ນໄຂ (UCS) ເຊູ່ ງິ ມອີ າໍ ນາດພາໃຫເ້ ກດີ ມກີ ານຕອບສະໜອງຢູ່ າງໜູ່ ງຶ (UCR) ໄດ.້ ຕູ່ ໍມາສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ທູ່ ວີ າງ ເງູ່ອນໄຂນນັ້ ກໍຈະພາໃຫເ້ ກດີ ມກີ ານຕອບສະໜອງໄດຄ້ ກບັ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ໍວາງເງອູ່ ນໄຂເຊູ່ ນັ ຖາ້ ນາໍ ເອາົ ໜູ ຂາວ (CS) ໄປເຂາົ້ ຄູ່ ູກບັ ສຽງດງັ (UCS) ສຽງນຈີ້ ະເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ມກີ ານຕກົ ໃຈ, ຢ້ານກວົ , ຮອ້ ງໄຫຕ້ ູ່ ໍມາພຽງແຕູ່ ເຫັນໜູຂາວ ເດກັ ກຈໍ ະຢາ້ ນກວົ ຄກນັ ກບັ ເວລາໄດຍ້ ນິ ສຽງດງັ . ຢູ່ ູໃນຫອ້ ງຮຽນຄູກສໍ າມາດວາງເງອູ່ ນໄຂໃຫເ້ ດກັ ນກັ ຮຽນເກດີ ອາລມົ ທາງບວກ ແລະ ທາງລບົ ໄດເ້ ຊູ່ ນັ ເຮດັ ໃຫເ້ ຂາົ ຮກັ ຫຼ ຢ້ານຄູກໄໍ ດໃ້ ນທາງການປະຕບິ ດັ ຄູອາດວາງເງູ່ອນໄຂໃຫເ້ ດກັ ຢ້ານຄູໂດຍບູ່ ໍໄດຕ້ ງັ້ ໃຈ, ຫຼ ເດກັ ອາດມີ ຄວາມວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ຕູ່ ກໍ ານສອບເສງັ ໂດຍຄບູ ູ່ ໄໍ ດຈ້ ງົ ໃຈໃຫເ້ ດກັ ເກດີ ມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ແບບນນັ້ . ເມູ່ອເປັນເຊູ່ ນັ ນນັ້ ຄູຕອ້ ງ ພະຍາຍາມລບການວາງເງູອ່ ນໄຂດູ່ ງັ ກູ່ າວ. ອາດເຮດັ ໄດໂ້ ດຍບູ່ ໃໍ ຫມ້ ສີ ູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ພີ າໃຫເ້ ກດີ ມຄີ ວາມວຕິ ກົ ກງັ ວນົ ຫຼ ຄວາມຢ້ານກວົ ເກດີ ຂນຶ້ ຫຼ ອາດໃຊເ້ ທກັ ນກິ ການວາງເງູອ່ ນໄຂກບັ . ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູກ້ ູ່ ຸມພດຶ ຕກິ າໍ ນຍິ ມົ ໃນໄລຍະທໍາອດິ ອກີ ທດິ ສະດໜີ ູ່ ງຶ ກໍແມູ່ ນທດິ ສະດຄີ ວາມສໍາພັນ ເຊູ່ ອມໂຍງຂອງທອນໄດ. ທດິ ສະດນີ ເີ້ ຊູ່ ອວູ່ າ ການຮຽນຮູເ້ ກດີ ມາຈາກການເຊູ່ ອມຕູ່ ໍລະຫູ່ ວາງສູ່ ິງກະຕຸ ນ້ ກັບການ ຕອບສະໜອງ. ພາວະທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫພ້ ນັ ທະ ຫຼ ການເຊູ່ ອມໂຍງລະຫູ່ ວາງສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ກັບການຕອບສະໜອງເກີດຂຶນ້ ມຫີ ຼາຍ ປະການ. ທູ່ ານທອນໄດ ໄດອ້ ະທບິ າຍພາວະດູ່ ງັ ກູ່ າວໃນຮູບປະກດົ ການຮຽນຮູເ້ ຊູ່ ງິ ມກີ ດົ ທູ່ ສີ າໍ ຄນັ 3 ປະການຄ ກົດ ຄວາມພໍໃຈ, ກດົ ການເຝິກຫດັ ແລະ ກດົ ຄວາມພອ້ ມ. 66

- ກດົ ຄວາມພໃໍ ຈ ຈະມໃີ ຈຄວາມວູ່ າ ຖາ້ ການຕອບສະໜອງພາກໍໃຫເ້ ກດີ ການພໍໃຈ, ສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ກບັ ການ ຕອບສະໜອງຈະເຂມັ້ ແຂງແໜນ້ ແຟນ້ ຂນຶ້ , ຫຼ ເວາົ້ ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ແມູ່ ນຄວາມພໍໃຈ ຫຼ ລາງວນັ ຈະພາໃຫກ້ ານຕອບສະ ໜອງເກດີ ຊາໍ້ ໃນສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ຄຍີ ໄດຮ້ ບັ ລາງວນັ ມາແລວ້ . - ກດົ ການເຝິກນນັ້ ມໃີ ຈຄວາມວູ່ າ ຖາ້ ໄດກ້ ະທໍາເລອ້ ຍໆ ພນັ ທະລະຫູ່ ວາງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ກບັ ການຕອບສະໜອງ ຈະແໜນ້ ແຟນ້ ຂນຶ້ , ຕູ່ ໍມາກດົ ນຈີ້ ະປັບປຸງໄໝູ່ ໂດຍເນນັ້ ວູ່ າການເຝິກຈະບູ່ ໍມຜີ ນົ ຕູ່ ຄໍ ວາມແໜນ້ ແຟນ້ ຂອງພນັ ທະ, ຖາ້ ຜູເ້ ຝິກບູ່ ໍໄດຮ້ ບັ ຮູຜ້ ນົ ຂອງການເຝິກ ແລະ ຜູເ້ ຝິກບູ່ ໍມແີ ຮງຈງູ ໃຈໃນການເຝິກ. - ກດົ ຄາວມພອ້ ມນນັ້ ຈະສະລຸບໄດວ້ ູ່ າ ຖາ້ ບຸກຄນົ ພອ້ ມທູ່ ີຈະກະທໍາຍູ່ ອມຈະເກີດມຄີ ວາມພໍໃຈ, ຖາ້ ບູ່ ໍ ພອ້ ມກໍຈະບູ່ ໍເກດີ ມຄີ ວາມພໍໃຈ. ດູ່ ງັ ນນັ້ ເວລາສອນຄູຄວນຄໍານງຶ ເຖງິ ຫກຼັ ການທງັ 3 ຂອງທອນໄດທູ່ ກີ ູ່ າວມານນັ້ . ນອກນກີ້ ານສອນຕອ້ ງໃຫ ້ ສອດຄູ່ ອງ ກບັ ຊວີ ດິ ຈງິ ຂອງຜູຮ້ ຽນເພູ່ ອຈະຖູ່ າຍໂອນການຮຽນຮູ ້ ຈາກສູ່ ງິ ທູ່ ຮີ ຽນໃນຫອ້ ງຮຽນໄປສູ່ ູການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ປະຈໍາວນັ . ທດິ ສະດກີ ານວາງເງອູ່ ນໄຂການກະທາໍ ຂອງສະກນິ ເນີ ໄດຖ້ ວູ່ າແມູ່ ນທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູ ້ ກູ່ ຸມພຶດຕິກໍາ ນຍິ ມົ ທູ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ຄວາມສນົ ໃຈຫາຼ ຍໃນປະຈບຸ ນັ . ຕາມທດັ ສະນະຂອງສະກນິ ເນ.ີ ການຮຽນຮູກ້ ໍແມູ່ ນການປູ່ ຽນແປງພຶດຕິ ກໍາ. ການພຈິ າລະນາວູ່ າຜູຮ້ ຽນໄດເ້ ກດີ ມກີ ານຮຽນຮູ ້ ຫຼ ບູ່ ໍກໍສງັ ເກດເບູ່ ງິ ການປູ່ ຽນແປງອດັ ຕາການຕອບສະໜອງ ແລະ ສູ່ ງິ ທູ່ ມີ ອີ ດິ ທພິ ນົ ຕູ່ ກໍ ານປູ່ ຽນແປງອດັ ຕາການຕອບສະໜອງເຊູ່ ນັ ຜນົ ຂອງການກະທໍາ ຫຼ ສູ່ ງິ ທູ່ ີໄດຮ້ ບັ ຫຼັງຈາ ການກະທໍານນັ້ ວູ່ າເປັນແນວໃດ. ຖາ້ ຜນົ ທູ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ມຄີ ວາມພໃໍ ຈອນິ ຊກີ ໍຈະມແີ ນວໂນມ້ ກະທໍາພດຶ ຕິກໍາ ນນັ ຖູ່ ີ ຫຼ ເພູ່ ມີ ຂນຶ້ . ການດາໍ ເນນີ ງານເພູ່ ອໃຫອ້ ນິ ຊໄີ ດຮ້ ບັ ຜນົ ທູ່ ເີ ພງີ ພໃໍ ຈ ແລະ ເຮດັ ໃຫອ້ ດັ ຕາການຕອບສະໜອງມີ ແນວໂນມ້ ຖູ່ ີ ຫຼ ເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ນນັ້ ຈະເອນີ້ ວູ່ າ ການເສມີ ແຮງ (Reinforcement) ແລະ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ຫຼ ຜນົ ການກະທາໍ ທູ່ ີ ໄດຮ້ ບັ ຫງຼັ ຈາກການຕອບສະໜອງດູ່ ງັ ກູ່ າວຈະຮຽກວູ່ າ ຕວົ ເສມີ ແຮງ (Reinforcer). ຕວົ ເສມີ ແຮງອາດແບູ່ ງອອກເປັນ 2 ແບບຄ ແບູ່ ງອອກຕາມຊະນດິ ແລະ ແບູ່ ງຕາມແຫູ່ ຼງທູ່ ີມາ. ຖາ້ ແບູ່ ງ ຕາມຊະນດິ ກໍຈະແບູ່ ງເປັນ 2 ປະເພດຄ ຕວົ ເສມີ ແຮງທາງບວກກບັ ຕວົ ເສມີ ແຮງທາງລບົ . ຕົວເສີມແຮງທາງບວກ ເປັນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ໃນເມູ່ ອໄດຮ້ ບັ ແລວ້ ຈະພາໃຫອ້ ດັ ຕາການຕອບສະໜອງຖູ່ ີ ຫຼ ເພູ່ ມີ ຂນຶ້ . ສູ່ ວນຕວົ ເສີມແຮງທາງລົບ ແມູ່ ນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ໃນເມູ່ ອນາໍ ອອກໄປແລວ້ ຈະເຣດັ ໃຫອ້ ດັ ຕາການຕອບສະໜອງມແີ ນວໂນມເພູ່ ມີ ຂນຶ້ . ຕົວເສມີ ແຮງ ທາງລບົ ນຈີ້ ະແຕກຕູ່ າງຈາກການລງົ ໂທດ. ເພາະການລງົ ໂທດແມູ່ ນການໃຫສ້ ູ່ ິງກະຕຸ ນ້ ທູ່ ີບູ່ ໍປາຖະໜາ (ສູ່ ິງທູ່ ີຄົນບູ່ ໍ ມກັ ) ຫຼ ນາໍ ເອາົ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ພີ ໃໍ ຈອອກໄປ. ໂດຍມຈີ ດຸ ປະສງົ ເຮດັ ໃຫພ້ ດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ບີ ູ່ ປໍ າຖະໜາຢຸດຕລິ ງົ . ຖາ້ ແບູ່ ງຕວົ ເສມີ ແຮງອອກຕາມແຫູ່ ງຼ ທູ່ ມີ ໝາກໍແບູ່ ງອອກເປັນ 2 ປະເພດຄ ຕົວເສມີ ແຮງທູ່ ີບູ່ ໍໄດເ້ ກີດມາ ຈາກການວາງເງອູ່ ນໄຂ, ແລະ ເກດີ ມາຈາກການວາງເງູ່ອນໄຂ. - ຕວົ ເສມີ ແຮງທູ່ ເີ ກດີ ມາຈາກການບູ່ ໍໄດວ້ າງເງູອ່ ນໄຂຈະແມູ່ ນຕວົ ເສມີ ແຮງທູ່ ີມຄີ ຸນສົມບັດເປັນຕວົ ເສີມ ແຮງໃນຕວົ ມນັ ເອງຢູ່ ູແລວ້ ເຊູ່ ນັ ອາຫານແມູ່ ນຕວົ ເສມີ ແຮງຂອງບຸກຄນົ ກາໍ ລງັ ຫວິ , ນໍາ້ ຈະເປັນຕວົ ເສມີ ແຮງຂອງຄນົ ກາໍ ລງັ ກະຫາຍ, ການນອນເປັນຕວົ ເສມີ ແຮງສາໍ ລບັ ຜູທ້ ູ່ ກີ ໍາລງັ ເຫງາົ ນອນ.... ແລະ ກໍມກັ ເອນີ້ ຕວົ ເສມີ ແຮງນວີ້ ູ່ າ ຕົວ ເສມີ ແຮງຂນັ້ ທາໍ ອດິ . ສູ່ ວນຕວົ ເສມີ ແຮງອກີ ປະເພດໜູ່ ງຶ ແມູ່ ນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ບີ ູ່ ໍໄດເ້ ປັນຕວົ ເສມີ ແຮງໃນຕນົ ເອງ. ແຕູ່ ຖາ້ ນໍາເອາົ ໄປຄູ່ ູກບັ ຕວົ ເສມີ ແຮງ ຂນັ້ ທາໍ ອດິ ເລອ້ ຍໆ ກໍຈະມອີ ໍານາດໃນການເສມີ ແຮງ ແລະ ເອນີ້ ຕວົ ເສມີ ແຮງປະເພດນີ້ 67

ວູ່ າ ຕວົ ເສມີ ແຮງຂນັ້ ທູ່ ີ 2. ຖາ້ ຕວົ ເສມີ ແຮງທູ່ ີ 2 ໄດໄ້ ປເຊູ່ ອມໂຍງກບັ ຕວົ ເສມີ ແຮງຂນັ້ ທູ່ ໜີ ູ່ ງຶ ຫາຼ ຍໆ ຕວົ ເຮາົ ຈະເອນີ້ ວູ່ າ ຕວົ ເສມີ ແຮງແຜູ່ ຂະຫຍາຍ ເຊູ່ ນັ ເງນິ , ການຍມີ້ , ການຊມົ ເຊຍີ ແລະ ອູູ່່ ນໆ. ສະພາບການທູ່ ທີ ູ່ ານສະກນິ ເນີ ໄດພ້ ບົ ວູ່ າມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕູ່ ໍການຄວບຄຸມຕູ່ ໍອດັ ຕາການຕອບສະໜອງກໍແມູ່ນ ການກາໍ ນດົ ໄລຍະເວລາຂອງການເສມີ ແຮງປົກກະຕຢິ ູ່ ູໃນໄລຍະທາໍ ອດິ ຂອງການວາງເງູ່ອນໄຂນັນ້ ຈໍາເປັນຕອ້ ງໃຊ ການເສມີ ແຮງທຸກຄງັ້ ທູ່ ເີ ຂາົ ກະທາໍ ໃນສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ຮາົ ຕອ້ ງການ. ຫງຼັ ຈາກເຂາົ ໄດເ້ ກດີ ການຮຽນຮູ ແ້ ລວ້ ກໍຈະປູ່ ຽນມາເປັນ ການໃຫກ້ ານເສມີ ແຮງບາງຄງັ້ . ການໃຫກ້ ານເສມີ ແຮງບາງຄງັ້ ທູ່ ມີ ຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫອ້ ດັ ຕາການຕອບສະໜອງເກດີ ຂນຶ້ ສູງ ແລະ ສະເໝຕີ ນົ້ ສະເໝປີ າຍກແໍ ມູ່ ນແບບການກາໍ ນດົ ອດັ ຕຈາໍ ນວນຄງັ້ ບູ່ ໍຕາຍຕວົ ແລະ ແບບກໍານົດການເສມີ ແຮງ ຕາມເວລາ ແບບບູ່ ໍຕາຍຕວົ . ທດິ ສະດກີ ານວາງເງູອ່ ນໄຂການກະທໍາຂອງທູ່ ານສະກນິ ເນ.ີ ຈະສາມາດປະຍຸກໃຊໄ້ ດຫ້ າຼ ຍລກັ ສະນະນບັ ທງັ ການປັບພດຶ ຕກິ ໍາໃນການຮຽນ - ການສອນ ແລະ ການພດັ ທະນາການຮຽນແບບອູ່ ນໆ ອກີ ດວ້ ຍ. ບດົ ທີ 6 ທດິ ສະດີການຮຽນຮູ ກ້ ູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ ທດິ ສະດກີ ູ່ ຸມພດຶ ຕກິ າໍ ນຍິ ມົ ຈະສງັ ເກດການຮຽນຮູໃ້ ນຮູບການເຊູ່ ອມໂຍງລະຫູ່ ວາງ ສູ່ ິງກະຕຸ ນ້ ກັບການ ຕອບສະໜອງ, ໂດຍມກີ ານເສມີ ແຮງເປັນປັດໄຈຄວບຄຸມ. ແຕູ່ ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູຂ້ ອງກູ່ ຸມນຈີ້ ະເນນັ້ ອງົ ປະກອບ ຂອງການສາ້ ງຄວາມຄດິ (Conceptual Aspects). ຫຼາຍກວູ່ າອງົ ປະກອບດາ້ ນພດຶ ຕກິ ໍາ (Behavioral Aspects) ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມນໄີ້ ດອ້ ະທບິ າຍການຮຽນຮູໂ້ ດຍມູຸ່ງເນນັ້ ໃສູ່ ຄວາມສນົ ໃຈຂະບວນການພາຍໃນຂອງສະໝອງ ໂດຍສະເພາະແມູ່ ນ ການຮບັ ຮູ ້ (Percaption) ການຈດັ ລະບຽບຄວາມຮູ ້ (Reoerganization) ການເກັບສາລະ ຄວາມຮູ ້ (Stored) ແລະ ລວມເຖິງການຮກັ ສາລະຄວາມຮູທ້ ູ່ ເີ ກບັ ໄວອ້ ອກມາໃຊ ້ (Retrieval). ທດິ ສະດກີ ູ່ ຸມນີກ້ ໍ ແມູ່ ນທດິ ສະດປີ ັນຍານຍິ ມົ (Cognitive Psychology) ຢູ່ ູໃນບດົ ນຈີ້ ະໄດກ້ ູ່ າວເຖິງທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູຂ້ ອງ ເກສຕລັ ທ (Gestalt Psychology) ເຊູ່ ງິ ຖເປັນ ພນ້ ຖານສາໍ ຄນັ ຂອງທດິ ສະດຢີ ູ່ ູໃນກູ່ ຸມນ,ີ້ ແລວ້ ຍງັ ຈະກູ່ າວເຖງິ ທດິ ສະດີຂະບວນການປະມວນສານ (Informa - tion Processing Approach) ເຊູ່ ງິ ເປັນທດິ ສະດກີ ູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ ທູ່ ໃີ ໝູ່ ທູ່ ສີ ຸດ ແລະ ກໍາລງັ ໄດຮ້ ັບຄວາມສນົ ໃຈ ຫາຼ ຍໃນປະຈບຸ ນັ ນ.ີ້ 1. ທິດສະດີການຮຽນຮູ ກ້ ູ່ ຸມເກສຕັລທ ໃນຊູ່ ວງ 30 ປີທໍາອດິ ຂອງສດັ ຕະວດັ ທູ່ ີ 20 ເຊູ່ ງິ ແມູ່ ນໄລຍະທູ່ ີກູ່ ຸມພຶດຕິ ກໍານຍິ ມົ ກໍາລງັ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມນຍິ ມົ ຢູ່ າງຫວຼ ງຫຼາຍຢູ່ ູໃນສາະຫະລັດອາເມລກິ າ 68

ນນັ້ ກໍໄດມ້ ກີ ູ່ ຸມຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມອູ່ ນໆ ເກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ ູທາງ ຢູໂລບເຊູ່ ນັ ກູ່ ຸມຈດິ ວເິ ຄາະໄດເ້ ກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ ູກຸງວຽນນາ, ເພຍ ເຈຕ ເກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ ູກຸງເຈນວີ າ. ການວດັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາເກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ ູຝຼຣູ່ ງັ ເສດ ແລະ ອງັ ກດິ , ແລະ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາປັນຍາ ນຍິ ມົ ເກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ ູເຢຍລະມນັ . ຜູນ້ າໍ ຂອງກູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ ໃນໄລຍະທາໍ ອດິ ໄດແ້ ກູ່ ເວໄີ ທເມີ (Max Wertheimer: 1880 - 1943) ຄອຟ ກາ (Kurt Koffka: 1886 - 1941) ໂຄເລີ (Wolfgang Klohler: 1887- 1963) ທັງໝດົ ບັນດາທູ່ ານເຫູ່ ຼາົ ນີ້ ໄດຮ້ ຽກຕນົ ເອງວູ່ າ ກູ່ ຸມເກສຕລັ (Gestalt) ຄໍາວູ່ າ (Gestalt) ມຄີ ວາມໝາຍວູ່ າການຈກັ ລະບຽບອງົ ປະກອບຕູ່ າງໆ ຫຼ ສູ່ ວນຍູ່ ອຍໆ ເຂາົ້ ກນັ ໃຫເ້ ປັນໂຄງສາ້ ງລວມທູ່ ມີ ຄີ ວາມໝາຍນນັ້ ເອງ. 1.1 ແນວຄິດພນ້ ຖານ ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມນຈີ້ ະມຄີ ວາມເຊູ່ ອວູ່ າ ຄນົ ເຮາົ ຈະຮບັ ຮູສ້ ູ່ ງິ ອອ້ ມຕວົ ໃນລກັ ສະນະທູ່ ມີ ຄີ ວາມໝາຍ ໃນຮູບລວມທງັ້ ໝດົ ຈະບູ່ ຮໍ ບັ ຮູພ້ ຽງແຕູ່ ສະເພາະສູ່ ວນໃດໜູ່ ງຶ ຫຼ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ແີ ຍກອອກຈາກກນັ , ເຮາົ ຈະຮັບຮູ ໃ້ ນ ລກັ ສະນະທູ່ ມີ ຄີ ວາມໝາຍທງັ ໝດົ ຮູບຮູ່ າງ, ຈະບູ່ ໍເລອກຮບັ ຮູສ້ ະເພາະເສນັ້ , ສສີ ນັ ຫຼ ສູ່ ວນໃດສູ່ ວນໜູ່ ງຶ ເທູ່ າົ ນນັ້ . ຈດິ ຕະວທິ ະຍາພະຍາຍາມຈະປະຍຸກທດິ ສະດໃີ ນສະໜາມວຊິ າຟີຊກິ ມາອະທບິ າຍປະກດົ ການທາງຈິດ. ດູ່ ງັ ນນັ້ , ເພູ່ ນິ ຈູ່ ງຶ ຮຽກທດິ ສະດນີ ວີ້ ູ່ າ “ທດິ ສະດສີ ະໜາມ” (Field Theotry). ຄໍາວູ່ າສະໜາມ (Field) ຈະມຄີ ວາມ ໝາຍວູ່ າເປັນລະບບົ ຫຼ ໂຄງສາ້ ງຂອງຄວາມສາໍ ພນັ ທາງໃນທູ່ ບີ ູ່ ໍຢຸດນງີ້ . ຜນົ ກະທບົ ສູ່ ວນໃດສູ່ ວນໜູ່ ງຶ ພາຍໃນລະບບົ ຍູ່ ອມຈະສູ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ໄປເຖິງສູ່ ວນອູ່ ນໆ ທງັ ໝດົ ລະບບົ ດຽວກນັ ນນັ້ ເຊູ່ ນັ ເຮາົ ຈະຖວູ່ າຕວົ ຂອງເຮາົ ກໍເປັນສະໜາມ ຫຼ ເປັນລະບບົ ຂອງຄວາມສາໍ ພນັ ລະບບົ ໜູ່ ງຶ . ເຮາົ ຈະເຫນັ ວູ່ າ ຖ້າຕົນມອີ າການເຈບັ ປວດຢູ່ ູ ນວີ້ ຕີນ ຫຼ ມອີ າການ ຖອກທອ້ ງ, ມນັ ກຈໍ ະສູ່ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນໄປທຸກສູ່ ວນໃນຮູ່ າງກາຍ. ສະນນັ້ , ການສກຶ ສາລະບບົ ຂອງຮູ່ າງກາຍຈູ່ ງຶ ຈໍາເປັນ ຕອ້ ງສກຶ ສາເຖິງລກັ ສະນະທູ່ ກີ ູ່ ຽວຂອ້ ງພວົ ພນັ ກນັ ແບບທງັ ໝດົ . ເຮາົ ຈະບູ່ ໍສກຶ ສາໃນລກັ ສະນະທູ່ ແີ ຍກແຕູ່ ລະສູ່ ວນ ອອກຈາກກນັ ຢູ່ າງອດິ ສະຫະຼ . 1.1.1 ຫຼກັ ການຮບັ ຮູ ້ ການຮບັ ຮູ ້ (Perception) ຖວູ່ າແມູ່ ນພນ້ ຖານທູ່ ສີ ໍາຄນັ ຂອງທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູຂ້ ອງກູ່ ຸມ ເກສຕລັ ພວກທູ່ ານໄດສ້ ກຶ ສາ ແລະ ຄນົ້ ຄວາ້ ກູ່ ຽວກບັ ກດົ ຂອງການຮບັ ຮູຢ້ ູ່ າງຫວຼ ງຫາຼ ຍ. ແຕູ່ ກດົ ທູ່ ຄີ ວບຄຸມກດົ ອູ່ ນໆ ກໍແມູ່ ນ ກດົ ແປກແນນຊ (Law of Pragnanz) ທູ່ ານ ຄອຟກາຟ ໄດອ້ ະທບິ າຍ ກດົ ຂໍນ້ ວີ້ ູ່ າ ການຮບັ ຮູຈ້ ະມກີ ານຈດັ ໝວດ ໝູ່ ູ ຫຼ ຈດັ ຢູ່ ູໃນຮູບທູ່ ດີ ີ ໝາຍວູ່ າການເບູ່ ງິ ພາບນນັ້ ໃຫເ້ ປັນຮູບທູ່ ມີ ຄີ ວາມໝາຍ, ມຄີ ວາມສມົ ບູນ, ມລີ ະບຽບກົດ ເກນ. ເຖງິ ວູ່ າພາບນນັ້ ຈະບູ່ ໍມຄີ ວາມໝາຍ, ຂາດລະບຽບກດົ ເກນ ຫຼ ຂາດຄວາມສມົ ບູນກຕໍ າມ. ພນ້ ຖານຂອງການຈດັ ລະບຽບໝວດໝູ່ ູ ຫຼ ຮູບຮູ່ າງຂອງສູ່ ງິ ທູ່ ຮີ ບັ ຮູກ້ ໍແມູ່ ນການແຍກສະໜາມການຮບັ ຮູ ້ ອອກເປັນ 2 ສູ່ ວນຄ ສູ່ ວນທູ່ ເີ ປັນພາບ (Figure) ເຊູ່ ງິ ແມູ່ ນສູ່ ວນທູ່ ເີ ດູ່ ນັ ເປັນຈດຸ ສູນລວມ ຂອງສູ່ ງິ ທູ່ ີສນົ ໃຈ ແລະ ອກີ ສູ່ ວນໜູ່ ງຶ ກໍແມູ່ ນພນ້ (Ground) ເຊູ່ ງິ ເປັນສູ່ ວນປະກອບຂອງພາບ, ເປັນສູ່ ວນທູ່ ຮີ ບັ ຮອງພນ້ . ຕົວຢູ່ າງ ຖາ້ ເຮົາ ສນົ ໃຈຜູໃ້ ດຜູໜ້ ູ່ ງຶ ທູ່ ຢີ ູ່ ູໃນຫອ້ ງຮຽນດຽວກນັ , ບຸກຄນົ ທູ່ ເີ ຮາົ ສນົ ໃຈນນັ້ ກໍຈະເປັນພາບ, ສູ່ ວນຄນົ ອູ່ ນໆ ຫຼ ສູ່ ງິ ອູ່ ນໆ ທູ່ ີ ເຮາົ ບູ່ ໍສນົ ໃຈກໍຈະເປັນພນ້ . ຫຼ ເວາົ້ ຢູ່ າງງູ່າຍໆ ວູ່ າສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ຮາົ ຮບັ ຮູນ້ ນັ້ ກໍແມູ່ ນພາບ ແລະ ສູ່ ວນທູ່ ີເຮາົ ຮບັ ຮູ ແ້ ຕູ່ ບູ່ ໍທນັ ປະກດົ ເປັນຮູບຮູ່ າງກໍຈະແມູ່ ນພນ້ . 69

ຮູບໜາ້ 248. ພາບພມິ ຫນີ ທູ່ ມີ ຊີ ູ່ ສຽງຂອງ ເອສເຊີ ເປັນພາບທູ່ ເີ ຮາົ ສາມາດເບູ່ ງິ ສູ່ ວນສີດໍາ ແລະ ສີຂາວ ເປັນພາບ ຫຼ ເປັນພນ້ ກໍໄດ ້ ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມເກສະຕລັ ທໄດອ້ ະທບິ າຍວູ່ າຄວາມ ແຕກຕູ່ າງຂອງພນ້ ຈະມອີ ດິ ທພິ ນົ ຕູ່ ໍກັບການຮັບຮູພ້ າບຂອງ ບຸກຄນົ . ຕວົ ຢູ່ າງຈດຸ ສເີ ທາົ ຖາ້ ນອນຢູ່ ູໃນພນ້ ສດີ ໍາມນັ ຈະເປັນ ສເີ ທາົ ອູ່ ອນ. ແຕູ່ ຖາ້ ນອນຢູ່ ູ ພນ້ ສີຈາງມນັ ກໍຈະກາຍເປັນສີ ເທາົ ແກູ່ . ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມນມີ້ ຄີ ວາມສນົ ໃຈໃນຄວາມ ສາໍ ພນັ ລະຫູ່ ວາງພນ້ ແລະ ພາບເຊູ່ ງິ ໄດຕ້ ັງ້ ກົດຈັດລະບຽບ, ໝວດໝູ່ ູ ຫຼ ຮູບຮູ່ າງຂອງສູ່ ງິ ທູ່ ຮີ ບັ ຮູໄ້ ວຢ້ ູ່ າງຫຼວງຫຼາຍ. ແຕູ່ ກດົ ທູ່ ສີ ໍາຄນັ ທູ່ ມີ ກັ ກູ່ າວເຖງິ ຢູ່ ູສະເໜຈີ ະມດີ ູ່ ງັ ນ.ີ້ 1) ກດົ ຄວາມໃກຊ້ ດິ ( Principle of Proximity ). ກດົ ນໄີ້ ດເ້ ວາົ້ ວູ່ າ ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ໃດທູ່ ຢີ ູ່ ູໃກໆ້ ກນັ ພວກເຮາົ ຈະມກັ ຄດິ ວູ່ າເປັນພວກດຽວກນັ . OO OO OO OO O OO OO OOO OOOO OOOO ແມູ່ ນຕວົ ຢູ່ າງຂອງການຈດັ ໝວດໝູ່ ຂູ ອງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ຕາມກດົ ຄວາມໃກສ້ ດິ . ແຖວທູ່ ີ 1 ເຮາົ ສງັ ເກດເຫນັ ວົງ ກມົ ເປັນ 4 ກູ່ ຸມ. ແຖວທູ່ ີ 2 ຈະເຫນັ ວງົ ກມົ 3 ກູ່ ຸມ. ແລະ ແຖວທູ່ ີ 3 ຈະເຫນັ ວງົ ກມົ ເປັນ 2 ກູ່ ຸມອງີ ຕາມຫຼກັ ສູ່ ງິ ໃກຊ້ ດິ ກນັ ແມູ່ ນຈດັ ເປັນພວກດຽວກນັ . 2) ກົດຄວາມຄາ້ ຍກນັ (Principle of Similarity) ກດົ ນຈີ້ ະມໃີ ຈຄວາມວູ່ າສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ໃດໆ ກໍຕາມທູ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະຮູບຮູ່ າງ, ຂະໜາດ ຫຼ ສຄີ າ້ ຍໆ ຄກນັ ເຮາົ ມກັ ຮບັ ຮູວ້ ູ່ າເປັນພວກດຽວກນັ . X 0X 0 x 0 X 0X 0 X 0 X 0X 0 X 0 X 0X 0 X 0 X 0X 0 X 0 ຕວົ ຢູ່ າງຂອງການຈດັ ໝວດໝູ່ ຂູ ອງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ຕາມກດົ ຄາ້ ຍຄກນັ . ຢູ່ ູໃນພາບນເີ້ ຮາົ ຮບັ ຮູເ້ ປັນແຖວໃນແຖວ ຕງັ້ ໂດຍແຍກກູ່ ຸມ ຕວົ X ແລະ O 3) ກດົ ຂອງຄວາມຕູ່ ໍເນູ່ ອງ (Principle of Continuity) 70

ບາງຄັງ້ ຮຽກກດົ ນວີ້ ູ່ າ ກົດທິດທາງ (Principle of Direction) ໃຈຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງກດົ ນກີ້ ໍແມູ່ ນບຸກຄນົ ທູ່ ມີ ແີ ນວໂນມ້ ຈະຮບັ ຮູສ້ ູ່ ງິ ຕູ່ າງໆ ໃນລກັ ສະນະທູ່ ມີ ຄີ ວາມຕູ່ ເໍ ນູ່ ອງ ຫຼ ມທີ ດິ ທາງໄປທາງດຽວ ກນັ . ຕວົ ຢູ່ າງ ການຮບັ ຮູຕ້ າມກດົ ຕູ່ ໍເນູ່ ອງ. ຈາກພາບນເີ້ ຮົາມກັ ຈະເຫັນ ເປັນຮູບໃນລັກສະນະຂດີ ເປັນວົງ, ກໍຍອ້ ນເຮົາໄດຮ້ ັບຮູພ້ າບໃນ ລກັ ສະນະຕູ່ ໍເນູ່ ອງ ຫຼ ໄປໃນທດິ ທາງດຽວກນັ . 4) ກດົ ຄວາມງູ່າຍ ( Principle of Simplicity) ໃນການຮບັ ຮູພ້ ວກເຮາົ ມກັ ຮບັ ຮູພ້ າບຕູ່ າງໆ ໃນລກັ ສະນະທູ່ ເີ ປັນຮູບຊງົ ງູ່າຍໆ ຫຼາຍກວູ່ າຈະຮັບຮູ ໃ້ ນ ລກັ ສະນະທູ່ ີ ເ ປັ ນ ຮູ ບ ຊບັ ຊອ້ ນ. ຕວົ ຢູ່ າງ ການຮບັ ຮູຂ້ ອງກດົ ຄວາມງູ່າຍໆ ພາບທູ່ ເີ ຮາົ ມກັ ຮບັ ຮູແ້ ມູ່ ນພາບ ສູ່ ຫີ ຼຽ່ມູ ທບັ ຮູບ ສາມຫູ່ ຼຽມ ຫຼາຍ ກວູ່ າທູ່ ຈີ ະຮບັ ຮູເ້ ປັນຮູບຊງົ ເລຂາຄະນດິ ທູ່ ຊີ ບັ ຊອ້ ນ. (5). ກດົ ການປິດ (Principle of Closure) ບາງຄງັ້ ກໍເອນີ້ ກດົ ນວີ້ ູ່ າ ກດົ ຄວາມສມົ ບູນ ເພາະພວກເຮາົ ຈະເຫນັ ພາບທູ່ ຂີ າດຄວາມສມົ ບູນໃຫເ້ ປັນພາບທູ່ ີ ສມົ ບູນ ຫຼ ເບູ່ ງິ ເສນັ້ ທູ່ ຂີ າດຕອນໃຫຕ້ ດິ ຫຼ ຕູ່ ກໍ ນັ ເປັນຮູບຂນຶ້ ມາໄດ.້ ພາບສະແດງການຮບັ ຮູຕ້ າມກດົ ການປິດ. ເຮາົ ຈະເຫນັ ພາບທູ່ ບີ ູ່ ໍສມົ ບູນເປັນຮບູ ຮູ່ າງສມົ ບູນຂນຶ້ ມາຕາມກດົ ຂໍ້ ນີ້ ໄດມ້ ກີ ານສງັ ເກດເຫນັ ວູ່ າ ກດົ ການຮບັ ຮູທ້ ງັ 5 ຂໍນ້ ີ້ ລວ້ ນແຕູ່ ເປັນໄປຕາມກດົ ແປັ ກແນນ (Law of Pragnanz) ທງັ ສນິ້ . ການຈດັ ລະບຽບໝວດໝູ່ ູ ຫຼ ຮູບຮູ່ າງຂອງສູ່ ງິ ຕູ່ າງໆ ນນັ້ ມກັ ຢູ່ ູໃນຮູບທູ່ ມີ ຄີ ວາມໝາຍ, ມຄີ ວາມສມົ ບູນ ແລະ ເປັນຮູບຮູ່ າງທູ່ ງີ ູ່າຍໆ ນນັ້ ເອງ. 1.1.2 ການຮຽນຮູ ໃ້ ນທດັ ສະນະຂອງກູ່ ຸມເກສະຕັລທ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມນຈີ້ ະມຄີ ວາມເຫນັ ວູ່ າ ເມູ່ ອເຮາົ ປະ ເຊນີ ກັບສະຖານ ະກາ ນທູ່ ີມີບັນຫາ ພາວ ະຂອ ງຄວ າມຮູ ້, ຄວາມເຂາົ້ ໃຈກໍຈະຢູ່ ູໃນລກັ ສະນະທູ່ ບີ ູ່ ໍສມົ ດູນ ແລະ ຄວາມ ບູ່ ໍສມົ ດນູ ດູ່ ງັ ກູ່ າວກໍປະກດົ ຢູ່ ູຈນົ ສາມາດແກໄ້ ຂບນັ ຫາໄດ.້ ສະນນັ້ , ຕາມແນວຄວາມຄດິ ນີ້ ພາວະຄວາມບູ່ ໍສົມດູນຂອງ ຄວາມຮູ,້ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈຈະມລີ ກັ ສະນະເປັນແຮງຈງູ ໃຈທູ່ ຊີ ຸກ ຍູໃ້ ຫອ້ ນິ ຊມີິ ກີ ດິ ຈະກໍາເພູ່ ອຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ມພີ າວະສົມດູ 71

ນຂອງຄວາມຮູຄ້ ວາມເຂາົ້ ໃຈຂນຶ້ ມາ. ໃນທດັ ສະນະຂອງກູ່ ຸມເກສຕລັ , ເພູ່ ນິ ໄດຖ້ ວູ່ າ ການຮຽນຮູແ້ ມູ່ ນປະກດົ ການທູ່ ພີ ວົ ພນັ ກບັ ຄວາມຮູຄ້ ວາມ ເຂາົ້ ໃຈ, ເວາົ້ ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ກໍແມູ່ ນການຮຽນຮູຈ້ ະເປັນເລູ່ ອງຂອງການຈດັ ລະບຽບໝວດໝູ່ ູ ຫຼ ຮູບຮູ່ າງຂອງປະກດົ ການ ໃຫເ້ ປັນໂຄງສາ້ ງຂອງຄວາມຮູຄ້ ວາມເຂາົ້ ໃຈ. ໃນເມູ່ ອຄນົ ເຮາົ ປະເຊນີ ກບັ ບນັ ຫາກຈໍ ະຮຽນຮູກ້ ານແກບ້ ັນຫາດວ້ ຍ ການຮບັ ຮູບ້ ນັ ຫາແບບທງັ ໝດົ ແລະ ພະຍາຍາມຈດັ ຮູບແບບຂອງສູ່ ງິ ທູ່ ຮີ ບັ ຮູນ້ ນັ້ ຂນຶ້ ມາໃໝູ່ , ໃນຂະນະທູ່ ກີ ໍາລງັ ຊອກ ຫາຊູ່ ອງທາງເພູ່ ອແກບ້ ນັ ຫາ. ຖາ້ ພວກເຮາົ ເບູ່ ງິ ເຫນັ ສະຖານະການ ຫຼ ບນັ ຫານນັ້ ໃນວທິ ທີ າງ ຫຼ ຮູບແບບໃໝູ່ ກໍສະ ແດງວູ່ າເຮາົ ໄດຄ້ ນົ້ ພບົ ຫຼ ເກດີ ມຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈໃນຊູ່ ອງທາງທູ່ ຈີ ະແກໄ້ ຂບນັ ຫານນນັ້ . ການປູ່ ຽນຮູບຂອງສູ່ ງິ ຮບັ ຮູ ້ຫຼ ການສງັ ເກດເຫນັ ວຖິ ີທາງໃໝູ່ ນນັ້ ຈະເກດີ ຂນຶ້ ພາຍຫງຼັ ເຮາົ ຄດິ ມກີ ານໄຕຕອງ ແລວ້ ແລະ ເປັນສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ າງກະທນັ ຫນັ , ການປູ່ ຽນແປງຮູບແບບຂອງສູ່ ງິ ທູ່ ຮີ ບັ ຮູໃ້ ນລກັ ສະນະທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ມຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈຢູ່ າງກະຈູ່ າງແຈງ້ ຈະຮຽກວູ່ າ “ ການຢູ່ ັ ງເຫັນ” ຫຼ “ ການຢູ່ ັງຮູ ”້ ໃນພາສາອງັ ກດິ ແມູ່ ນ (Insight) ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມເກສຕລັ ທໄດສ້ ະຫຸບຼ ແນວຄດິ ວູ່ າ ການຮຽນຮູເ້ ກດີ ຂນຶ້ ເມູ່ອເຮາົ ສາມາດແກໄ້ ຂບນັ ຫາ ທູ່ ປີ ະເຊນີ ຢູ່ ູໂດຍນໍາເອາົ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈຢູ່ າງຈະແຈງ້ ຫຼ ການຢູ່ ັງເຫນັ ເຫດການທູ່ ປີ ະກອບເປັນຮູບບນັ ຫານນັນ້ . ການ ຢູ່ ັງເຫນັ ດູ່ ງັ ກູ່ າວແມູ່ ນເກດີ ມາຈາກຜູຮ້ ຽນສາມາດສງັ ເກດ ຫຼ ຮບັ ຮູຄ້ ວາມສໍາພນັ ຂອງເຫດການ ຫຼ ບນັ ຫາທູ່ ປີ ະກດົ ຢູ່ ູ ຈະບູ່ ເໍ ກດີ ມາຈາກການເຊູ່ ອມໂຍງລະຫູ່ ວາງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ແລະ ການຕອບສະໜອງຄູ່ ູໃດຄູ່ ໜູ ູ່ ງຶ . ເຮາົ ສງັ ເກດເຫນັ ວູ່ າ ແນວຄດິ ນຈີ້ ະຕູ່ າງການຮຽນຮູໃ້ ນທດັ ສະນະຂອງທອນໄດ ເພາະ ທູ່ ອນໄດ ຖວູ່ າການ ຮຽນຮູນ້ ນັ້ ຈະຄູ່ ອຍໆ ເກດີ ຂນຶ້ ເທູ່ ອລະນອ້ ຍຢູ່ າງຕູ່ ໍເນູ່ ອງກນັ ດວ້ ຍການລອງຜດິ ລອງຖກແບບສູຸ່ມເດາົ . ແຕູ່ ການຮຽນ ຮູຈ້ າກການຢູ່ ັງເຫນັ ນຈີ້ ະເກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ າງທນັ ທທີ ນັ ໃດຈະບູ່ ໍເກດີ ຂນຶ້ ແບບສະສມົ ເທູ່ ອລະນອ້ ຍ. ຜນົ ງານການທດົ ລອງກູ່ ຽວກບັ ການຮຽນຮູແ້ ບບຢູ່ ັງເຫນັ ທູ່ ມີ ຊີ ູ່ ສຽງທູ່ ສີ ຸດກໍແມູ່ ນການສກຶ ສາຂອງທູ່ ານ ໂຄ ເລຣີ ທູ່ ານໄດທ້ ດົ ລອງຢູ່ ູມະຫາວທິ ະຍາໄລ ເບລີ ນິ ໃນປີ ຄ.ສ. 1913 ເຖງິ ປີ ຄ.ສ. 1917. ທູ່ ານໂຄເລີ ໄດເ້ ຮດັ ການທດົ ລອງຫຼາຍຢູ່ າງ, ການທດົ ທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ທູ່ ສີ ຸດກແໍ ມູ່ ນການທດົ ລອງກບັ “ລງີ ” ທູ່ ານໄດ ້ ເອາົ ໝາກກວ້ ຍແຂວນໄວເ້ ທງິ ເພດານທູ່ ສີ ູງເກນີ ກວູ່ າລງີ ຈະຢມ້ ເຖິງໄດ.້ ຢູ່ ູ ໃນບໍລິເວນນັນ້ ຈະມລີ ງັ ໄມວ້ າງໄວ ້ 2 ທູ່ ອນ. ທູ່ ານສງັ ເກດເຫນັ ວູ່ າ ລງີ ໄດທ້ ດົ ລອງຢນຂນຶ້ ແລວ້ ຢມ້ ເພູ່ ອຈະຈບັ ເອາົ ໝາກກວ້ ຍມາກນິ ແຕູ່ ເຂົາບູ່ ໍສາມາດຢ້ ເຖິງໄດ.້ ຫງຼັ ຈາກນນັ້ ລງີ ໄດງ້ ຽບໄປໜອ້ ຍໜູ່ ງຶ ແລວ້ ກໍຫຽຼ ວເບູ່ ງິ ຮອບຕວົ ມນັ ແລວ້ ກໍຟາ້ ວຟູ່ ງັ ຍກົ ລງັ ໄມອ້ ນັ ໜູ່ ງຶ ມາຊອ້ ນ ລງັ ໄມອ້ ກີ ອນັ ໜູ່ ງຶ ລງີ ກໍໂດດຂນຶ້ ຢນຢູ່ ູເທງິ ລງັ ໄມເ້ ຂາົ ກໍຈບັ ໝາກກວ້ ຍມາກນິ ໄດ.້ ທູ່ ານໂຄເລີ ໄດອ້ ະທບິ າຍພດຶ ຕກິ ໍາຂອງລງີ ວູ່ າ ເມູ່ອລງີ ບູ່ ສໍ າມາດຢມ້ ໄປຈບັ ກວ້ ຍມາກນິ ໄດ,້ ມນັ ກໍເກີດມີ ບນັ ຫາ ຫງຼັ ຈາກຄດິ ໜອ້ ຍໜູ່ ງຶ ມນັ ກຫໍ ຼຽວເຫນັ ຊູ່ ອງທາງແກໄ້ ຂບັນຫາໄດ ້ ( ເກີດການຢູ່ ັງເຫນັ ) ເປັນການເຫນັ ແນວທາງແກໄ້ ຂບນັ ຫາໂດຍບູ່ ໄໍ ດອ້ າໄສໃສູ່ ການລອງຜດິ ລອງຖກແຕູ່ ຢູ່ າງໃດເລຍີ . ເຖິງຢູ່ າງໃດກໍຕາມ ທູ່ ານໂຄເລີ ໄດທ້ ດົ ລອງໂດຍສະ ເໜບີ ນັ ຫາໃໝູ່ ໆ ກໍຈະເຫນັ ວູ່ າ ລງີ ບູ່ ໍໄດແ້ ກບ້ ນັ ຫາໄດສ້ ະເໝີ ໄປ. ທູ່ ານພບົ ວູ່ າ ລງີ ແກບ້ ນັ ຫາໄດກ້ ຕໍ ູ່ ໍເມູ່ ອມກີ ານກະກຽມ ອຸປະກອນ ຫຼ ອງົ ປະກອບທູ່ ີເອອ້ ອໍານວຍໃຫແ້ ກູ່ ການແກ ້ ບນັ ຫາຢູ່ າງເປັນລະບຽບເຊູ່ ນັ ທູ່ ານທດົ ລອງໂດຍນໍາເອາົ ລງີ ໄປ ຂງັ ໄວໃ້ ນກງົ . ຂາ້ ງນອກກງົ ຈະມໝີ າກກວ້ ຍວາງໄວໄ້ ກເກນີ 72

ກວູ່ າລງີ ຈະຢ້ມຈບັ ກນິ ໄດ ້ ແຕູ່ ຢູ່ ູໃກກ້ ງົ ຈະມໄີ ມທ້ ູ່ ອນສນັ້ ແລະ ທູ່ ອນຍາວວາງໄວ.້ ຖາ້ ວູ່ າທູ່ ານວາງໄມໄ້ ວຂ້ າ້ ງດຽວ ກບັ ໝາກກວ້ ຍ ລງີ ກໍຈະແກບ້ ນັ ຫາໄດໄ້ ວ( ຍອ້ ນເກດີ ການຢູ່ ັງຮູ)້ ແຕູ່ ທູ່ ານໄດທ້ ດົ ລອງເອາົ ໄມວ້ າງໄວຕ້ ູ່ າງທດິ ທາງກບັ ກວ້ ຍ ແມູ່ ນລງີ ຈະເກດີ ການຢູ່ ັງເຫນັ ໄດຊ້ າ້ ຫຼ ບູ່ ໍສາມາດເກດີ ການຢູ່ ັງຮູເ້ ລຍີ ກໍເປັນໄດ.້ ຢູ່ ູໃນການທດົ ລອງນີ້ ເບອ້ ງຕນົ້ ລງີ ເອາົ ໄມສ້ ນັ້ ເຂູ່ ຍເອາົ ໝາກກວ້ ຍແຕູ່ ບູ່ ເໍ ຖິງລງີ ຈູ່ ງຶ ເອາົ ໄມສ້ ນັ້ ເຂູ່ ຍເອາົ ໄມຍ້ າວ ແລວ້ ລງີ ກເໍ ອາົ ໄມຍ້ າວເຂູ່ ຍເອາົ ກວ້ ຍໃນ ທູ່ ສີ ຸດລງີ ກໄໍ ດກ້ ນິ ກວ້ ຍ. ຜູ່ ານການທດົ ລອງ ທູ່ ານໂຄເລີ ໄດສ້ ະຫຸບຼ ວູ່ າ ການຮຽນຮູແ້ ມູ່ ນພດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ເີ ກດີ ຂຶນ້ ຈາກການຄດິ , ແລວ້ ເຫນັ ຄວາມສໍາພນັ ຢູ່ າງກະຈູ່ າງແຈງ້ ລະຫູ່ ວາງອງົ ປະກອບຂອງບນັ ທາດ ແມູ່ ນການແກບ້ ນັ ຫາດວ້ ຍການກະທາໍ ພຽງຄງັ້ ດຽວຈະບູ່ ໄໍ ດເ້ ກດີ ຂນຶ້ ດວ້ ຍວທິ ສີ ູຸ່ມເດາົ ຫຼ ລອງຜດິ ລອງຖກຫາຼ ຍໆ ຄງັ້ , ເມູ່ອແກບ້ ນັ ຫາໄດແ້ ລວ້ ຄງັ້ ຕູ່ ໍໄປກໍຈະແກ ້ ບນັ ຫານນັ້ ໄດທ້ ນັ ທໂີ ດຍບູ່ ໍຕອ້ ງເສຍເວລາຄດິ ກໍເພາະວູ່ າການຮຽນຮູເ້ ດມີ ນນັ້ ຍງັ ມຢີ ູ່ ູ. 1.1.3 ຫຼກັ ການຂອງຈິດຕະວິທະຍາກູ່ ຸມເກສຕັລກັບການສອນ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມເກສຕລັ ຖວູ່ າ ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈແມູ່ ນສູ່ ງິ ສາໍ ຄນັ ຂອງການຮຽນຮູ.້ ສູ່ ວນຍູ່ ອຍໆ ຈະຕອ້ ງລວມກນັ ເປັນສູ່ ວນລວມເທູ່ າົ ນນັ້ ຈູ່ ງຶ ຈະມຄີ ວາມໝາຍເຊູ່ ນັ ຊູ່ ຂອງບຸກຄນົ , ວນັ ປະຫວດັ ສາດ ຕູ່ າງໆ ຈະມຄີ ວາມໝາຍໜອ້ ຍຖາ້ ບູ່ ໍພວົ ພນັ ກບັ ເຫດການປະຈບຸ ນັ ທູ່ກີ ູ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ປະຫວດັ ສາດ. ສະນນັ້ , ຢູ່ ູໃນການ ຮຽນການສອນຄຈູ ູ່ ງຶ ຕອ້ ງເປັນຜູຊ້ ູ່ ວຍແນະແນວເພູ່ ອໃຫນ້ ກັ ຮຽນຄນົ້ ພບົ ຄວາມໝາຍ ແລະ ເກດີ ມຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈ ເລູ່ ອງທູ່ ຕີ ນົ ຈະສອນ. ການຮຽນການສອນຄວນເປັນໄປໃນລກັ ສະນະທູ່ ຜີ ູຮ້ ຽນໄດເ້ ຫນັ ຮູບຮູ່ າງທງັ ໝດົ ຫຼ ໂຄງສາ້ ງລວມຂອງສູ່ ງິ ທູ່ ຈີ ະຮຽນ ແລວ້ ຈູ່ ງຶ ໄປຮຽນໃນສູ່ ວນຍູ່ ອຍໆ. ການຮຽນແຕູ່ ລະວຊິ າຄູອາດແບູ່ ງອອກເປັນຫວົ ຂໍຍ້ ູ່ ອຍໆ, ແຕູ່ ລະຫວົ ຂໍ້ ຈະມຄີ ວາມໝາຍທູ່ ສີ ມົ ບູນ ແລະ ມຄີ ວາມສາໍ ພນັ ເຊູ່ ອມໂຍງກນັ ເຊູ່ ນັ ຄູສອນວຊິ າກູ່ ຽວກັບພູມມປີ ະເທດລາວ ຄູ ສອນອາດເລູ່ ມີ ຕນົ້ ດວ້ ຍແຜນທູ່ ທີ ູ່ ວົ ປະເທດແລວ້ ກແໍ ບູ່ ງອອກເປັນພາກຕູ່ າງໆ. ໃນແຕູ່ ລະພາກຈະຖເປັນສູ່ ວນຍູ່ ອຍທູ່ ີ ມຄີ ວາມໝາຍ ແລະ ມຄີ ວາມສໍາພນັ ກບັ ພາກອູ່ ນໆ. ຫກຼັ ການເລູ່ ອງພາບ ແລະ ພນ້ ກໍສາມາດນາໍ ມາປະຍຸກເຂາົ້ ໃນການສອນໄດຢ້ ູ່ າງດີ. ໃນເວລາບນັ ຍາຍຄູບູ່ ໍ ຄວນໃຫສ້ ຽງຂອງຕນົ ດງັ ແບບສະໝູ່ າໍ ສະເໝ.ີ ແຕູ່ ຄວນໃຫມ້ ສີ ຽງຂນຶ້ ສຽງລງົ ຫຼ ເວາົ້ ຊາ້ ໆ ສະຫຼັບກນັ ໄປ.ໂດຍສະ ເພາະແມູ່ ນຈດຸ ທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ຄຕູ ອ້ ງການເນນັ້ ກໍຕອ້ ງເວາົ້ ດງັ ແລະ ເວາົ້ ໃຫຊ້ າ້ ລງົ ຫຼ ເວາົ້ ຊາ້ ໆ ກນັ ຫຼາຍເທູ່ ອ. ທັງນີກ້ ໍເພູ່ ອ ໃຫສ້ ຽງຂອງຄູເປັນພາບທູ່ ສີ ນົ ໃຈ, ເຮດັ ໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນມຄີ ວາມຕງັ້ ໃຈ ແລະ ຮບັ ຮູໃ້ ນສູ່ ງິ ທູ່ ຄີ ກູ ໍາລງັ ເວາົ້ . ຫກຼັ ການນເີ້ ພູ່ ນິ ຍງັ ນາໍ ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການຜະລດິ ສູ່ ການສອນເຊູ່ ນັ ການໃຊສ້ ສີ ນັ , ການຂດີ ເສນັ້ ໃສູ່ ກອ້ ງຄວາມສາໍ ຄນັ . ການໃຊຂ້ ອບເພູ່ ອ ເນນັ້ ບູ່ ອນເປັນຈດຸ ໃຈກາງຂອງເລູ່ ອງ, ການໃຊຕ້ ວົ ໜງັ ສທູ່ ມີ ຂີ ະໜາດໃຫຍູ່ ຫຼ ໃຊຕ້ ວົ ເນງີ້ ໃນເວລາຕອ້ ງການເນນັ້ ເປັນ ພເິ ສດ ແລະ ອູ່ ນໆ... 2. ທດິ ສະດີຂະບວນການປະມວນສານ ( Information Processing Approach) ທດິ ສະດກີ ູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ ແມູ່ ນທດິ ສະດທີ ູ່ ສີ ນົ ໃຈຫຼາຍທູ່ ສີ ຸດໃນຍຸກປະຈບຸ ນັ ໂດຍສະເພາະແມູ່ ນທດິ ສະດຂີ ະ ບວນການປະມວນສານ. ທດິ ສະດນີ ໄີ້ ດເ້ ກດີ ມາຈາກຜນົ ການວໄິ ຈກູ່ ຽວກບັ ຂະບວນການຮບັ ສານຂມໍ້ ູນ, ການໃສູ່ ໃຈ , ການຮບັ ຮູ,້ ການເຂາົ້ ລະຫດັ ເພູ່ ອຈູ່ ຈໍາ, ການຮຽກສາລະຂໍມ້ ູນຕູ່ າງໆ ທູ່ ໄີ ດເ້ ກບັ ໄວອ້ ອກມາໃຊ.້ ຜນົ ຂອງການສກຶ ສາ ເຫູ່ ຼາົ ນໄີ້ ດນ້ າໍ ມາພດັ ທະນາ ແລະ ຈດັ ລະບຽບເປັນອງົ ຄວາມຮູ ້ ແລະ ເປັນທດິ ສະດຂີ ນຶ້ ມາ. ສະນນັ້ , ທດິ ສະດນີ ຈີ້ ູ່ ງຶ ບູ່ ໍ ໄດມ້ ໃີ ຜຜູໜ້ ູ່ ງຶ ເປັນເຈາົ້ ຂອງຄກບັ ຫາຼ ຍໆ ທດິ ສະດທີ ູ່ ໄີ ດກ້ ູ່ າວມາແລວ້ ນນັ້ . 73

2.1 ສາລະທູ່ ີສໍາຄັນໂດຍຫຍໍ້ ທດິ ສະດຂີ ະບວນການປະມວນສານ ໄດອ້ ະທບິ າຍການຮຽນຮູຂ້ ອງມະນດຸ ໃນຮູບແບບການທໍາງານ ຂອງຄອມພວິ ເຕກີ ໍຄ ຂະບວນການທາໍ ງານຂອງຄອມພວິ ເຕຈີ ະເລູ່ ມີ ຕນົ້ ດວ້ ຍການຮບັ ຂູ່ າວສານຂໍມ້ ນູ , ການຈດັ ການ ກະທໍາ ຫຼ ການປູ່ ຽນແປງຮູບແບບຂອງສາລະຂໍມ້ ູນທູ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ເຂາົ້ ມາ, ການເກບັ ຈໍາຂໍມ້ ູນ ແລະ ການຮຽກຂໍມ້ ູນທູ່ ີ ເກບັ ໄວອ້ ອກມາໃຊເ້ ມູ່ ອຕອ້ ງການ. ຂະບວນການທງັ ໝດົ ນຈີ້ ະຖກຄວບຄຸມໂດຍໂປຼແກມຼ ຫຼ ຄາໍ ສູ່ ງັ ທູ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວວ້ ູ່ າຂໍ້ ມູນທງັ ຫາຼ ຍຈະຖກດໍາເນນີ ການແນວໃດ, ເວລາໃດ ຢູ່ າງເປັນລະບບົ . ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ ມບີ າງທູ່ ານມຄີ ວາມຄດິ ວູ່ າ ຮູບແບບການທໍາງານຂອງຄອມພວິ ເຕີເປັນ ພຽງການອຸປະມາການທາໍ ງານຂອງສະໝອງເທູ່ າົ ນນັ້ ແຕູ່ ມບີ າງທູ່ ານກສໍ ກຶ ສາໃນຮູບແບບທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ພາບທູ່ ແີ ທຈ້ ງິ ວູ່ າ: ຂະບວນການຄດິ ຂອງຄອມພວິ ເຕນີ ນັ້ ເປັນຈງິ ຄກບັ ສະໝອງຂອງມະນຸດເຊູ່ ນັ ໄດມ້ ກີ ານສກຶ ສາຄອມພິວເຕີໃນ ຮູບປັດຊະຍາການປະດດິ ( Artificial Intelligence ) ເຊູ່ ງິ ເປັນການອອກແບບ ແລະ ຂຽນໂປຼຣແກຼມໃຫຄ້ ອມ ພວິ ເຕຄີ ດິ ແລະ ແກບ້ ນັ ຫາທູ່ ຄີ າ້ ຍຄກບັ ມະນດຸ ທູ່ ກີ ະທາໍ ຢູ່ ູ. ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາຂະບວນການທາງປັນຍາໄດສ້ ກຶ ສາການຮຽນຮູໂ້ ດຍເນນັ້ ໃສູ່ ຄວາມຈໍາເປັນພນ້ ຖານ. ຢູ່ ູໃນຮູບຈະປະກອບດວ້ ຍ 3 ພາກສູ່ ວນ. ສູ່ ວນທໍາອດິ ແມູ່ ນຂະບວນການເຂາົ້ ລະຫດັ ສານຂໍມ້ ູນ ( Encodiong ) ປຽບດູ່ ງັ ຂະບວນການຮັບຂໍ້ມູນຈາກແປ້ນພມິ ຂອງ ເຄູ່ ອງຄອມພວິ ເຕ.ີ ສູ່ ວນທູ່ ີ 2 ແມູ່ ນສູ່ ວນຂອງການເກບັ ກໍາຄວາມຈໍາ ສານຂໍມ້ ນູ ໄວຊ້ ູ່ ວົ ຄາວ, ປຽບດູ່ ງັ ຂມໍ້ ູນທູ່ ປີ ະກດົ ຢູ່ ູເທງິ ຈໍພາບ.ເວລາໃດ ເຮາົ ປິດເຄູ່ ອງ ຫຼ ໄຟຟາ້ ດບັ ຂໍມ້ ູນນນັ້ ກໍຫາຍໄປ. ສູ່ ວນທູ່ ີ 3 ແມູ່ ນ ສູ່ ວນທູ່ ເີ ກບັ ຈໍາຖາວອນ. ສູ່ ວນນີ້ ປຽບດູ່ ງັ ການບັນທຶກຂໍ້ມູນໄວໃ້ ນ (ຮາດດດີ ) ຫຼ ຈານບນັ ທກຶ ຂອງເຄູ່ ອງ ໄມໂຄຣຄອມພິວເຕີ. ແຕູ່ ລະ ສູ່ ວນຂອງຂະບວນການດູ່ ງັ ກູ່ າວຈະເຊູ່ ອມໂຍງດວ້ ຍພາບລູກສອນທູ່ ີ ສະແດງເຖິງການຖູ່ າຍທອດສານຂມໍ້ ູນຈາກສູ່ ວນໜູ່ ຶງໄປຫາອີກສູ່ ວນ ໜູ່ ງຶ ແລະ ທງັ ໝດົ ນຈີ້ ະຢູ່ ູໃຕກ້ ານຄວບຄຸມຂອງກອງອໍານວຍການຄວບຄຸມຂະບວນການທງັ ລະບບົ ເຊູ່ ງິ ຈະສະແດງ ໄວຢ້ ູ່ ູໃນຂອບສູ່ ຫີ ຼຽ່ມູ ຂາ້ ງເທງິ ສຸດຂອງພາບ.ເພູ່ ນິ ໄດອ້ ະທບິ າຍແຕູ່ ລະສູ່ ວນຄດູ່ ງັ ນ:ີ້ ສູ່ ວນທ1ີ ການເຂາົ້ ລະຫດັ (Encoding) ໃນການຮຽນຮູຂ້ ອງມະນຸດ, ຂນັ້ ທາໍ ອດິ ທູ່ ສີ ຸດຂອງຂະບວນການ ປະມວນສານກໍແມູ່ ນ ການຮບັ ຂໍມ້ ນູ ຂູ່ າວສານດວ້ ຍອະໄວຍະວະສາໍ ພດັ ຢູ່ າງໃດຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ຫຼ ຫຼາຍໆ ຢູ່ າງເຊູ່ ນັ ( ໂດຍ ການໄດຍ້ ນິ , ການເຫນັ , ການສໍາພດັ ແລະ ອູ່ ນໆ... ) ຈາກສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ພາຍນອກ. ອະໄວຍະວະສໍາພດັ ຈະເກບັ ຂໍມ້ ນູ ບາງສູ່ ວນໄວຢ້ ູ່ ູໃນໜູ່ ວຍບນັ ທກຶ ເຊູ່ ງິ ຢູ່ ູໃນຮູບທູ່ ມີ ສີ ຽງດງັ ກອ້ ງຫູ ຫຼ ພາບຕດິ ຕາ. ຖາ້ ວູ່ າສານຂມໍ້ ນູ ນນັ້ ຫາກມຫີ ຼາຍ ແມູ່ ນອນິ ຊກີ ໍຈະເລອກຮບັ ຮູ ້ ແລະ ໃສູ່ ໃຈຂໍມ້ ນູ ບາງຢູ່ າງ. ສູ່ ວນທ2ີ ການເກບັ ຈໍາໄລຍະສນັ້ (Temporary Storage) ຫງຼັ ຈາກຮບັ ຮູ ້ ແລະ ໃສູ່ ໃຈຕູ່ ໍກບັ ສານຂໍມ້ ູນ ຢູ່ າງໃດຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ແລວ້ . ສາລະຕູ່ າງໆ ນນັ້ ກໍຈະສູ່ ງົ ໄປຫາໜູ່ ວຍຄວາມຈາໍ ໄລຍະສນັ້ ເຊູ່ ງິ ແມູ່ ນໜູ່ ວຍຄວາມຈໍາທູ່ ຈີ ໍາກັດ. ການເກບັ ກາໍ ສານຂໍມ້ ນູ ນີ້ສະໝອງ ຈະເກບັ ຫຼ ບນັ ທກຶ ໄວໃ້ ນເວລາສນັ້ ໆ ຢູ່ ູຊູ່ ວງເວລານນັ້ ແລະ ແມູ່ ນສານຂໍມ້ ນູ ຈະ ຖກນໍາມາປະຕບິ ດັ ຫຼ ໃຊເ້ ປັນປະໂຫຍດ. 74

ສູ່ ວນທ3ີ ການເກບັ ຈໍາແບບຖາວອນ ( Permanent storage ) ສານຂມໍ້ ນູ ຈາກໜູ່ ວຍການຈາໍ ໄລຍະສນັ້ ທູ່ ີ ມຄີ ຸນປະໂຫຍດບາງສູ່ ວນ, ຈະສູ່ ງົ ໄປຫາໜູ່ ວຍເກບັ ຈາໍ ຖາວອນ ຫຼ ໜູ່ ວຍເກບັ ຈໍາໄລຍະຍາວເຊູ່ ງິ ມສີ ກັ ກາຍຍະພາບທູ່ ີ ຈະເກບັ ຈໍາຂໍມ້ ນູ ໄວໄ້ ດຢ້ ູ່ າງຫຼວງ ຫາຼ ຍເຖງິ ການເກບັ ຈະຢູ່ ູຜດິ ກູ່ ຸມຜດິ ບູ່ ອນກໍຕາມ. ໃນເມູ່ອເຮາົ ຕອ້ ງການໃຊສ້ ານຂໍ້ ມູນນນັ້ , ເຮາົ ກໍຈະຄນົ້ ຫາມນັ , ມບີ າງຄງັ້ ກໍພບົ ວູ່ າມນັ ໄດຢ້ ູ່ ູໃນລະດບັ ເທງິ ຂອງຈດິ , ແມູ່ ນຈະລະນກຶ ໄດທ້ ນັ ທ.ີ ແຕູ່ ມີ ສານຂໍມ້ ູນບາງຢູ່ າງແມູ່ ນຈະຢູ່ ູໃນລະດບັ ລູ່ ຸມຂອງຈດິ ເຊູ່ ງິ ເປັນການຍາກທູ່ ເີ ຮາົ ຈະລະນກຶ ຫຼ ຮຟ້ ນ້ ອອກມາໄດ.້ ສານ ຂໍມ້ ນູ ຈາກໜູ່ ວຍການຈາໍ ນຈີ້ ະຖກຮຽກອອກມາໃຊໂ້ ດຍຢ້ອນໄປຫາຄວາມຈໍາໄລຍະສນັ້ ແລະ ເກດີ ມປີ ະຕບິ ດັ ການ ໃນໜູ່ ວຍຄວາມຈໍານຂີ້ ນຶ້ ນນັ້ ກໍແມູ່ ນການປະສມົ ປະສານກນັ ລະຫູ່ ວາງສານຂໍມ້ ູນໃໝູ່ ທູ່ ຫີ າກໍຮັບເຂາົ້ ມາກບັ ສານຂໍ້ ມນູ ເກູ່ າົ ທູ່ ຮີ ຽກອອກມາໃຊເ້ ພູ່ ອຊູ່ ວຍໃຫເ້ ກດີ ມຄີ ວາມຮູ ້ ຫຼ ເຂາົ້ ໃຈສະຖານະການທູ່ ກີ າໍ ລງັ ປະເຊນີ ຢູ່ ູ. ຕວົ ຢູ່ າງ ໃນເມູ່ ອທູ່ ານໄດອ້ ູ່ ານຂຄໍ້ ວາມທູ່ ວີ ູ່ າ “ ຂະບວນການປະມວນສານ ” ທູ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະທູ່ ຄີ າ້ ຍຄກບັ ການປະຕບິ ດັ ງານຂອງຄອມພວິ ເຕ.ີ ທູ່ ານກຈໍ ະລະນກຶ ຫຼ ຟນ້ ຄວາມຮູກ້ ູ່ ຽວກັບຄອມພວິ ເຕີຈາກໜູ່ ວຍຄວາມຈໍາ ຖາວອນ, ເພູ່ ອທໍາຄວາມເຂາົ້ ໃຈຄວາມໝາຍຂອງຂຄໍ້ ວາມດູ່ ງັ ກູ່ າວ. 2.1.1 ການເຂາົ້ ລະຫັດ ( Encoding ) 1) ການບນັ ທຶກຂໍ້ມູນດວ້ ຍປະສາດສໍາພັດ ( Sensory pegister) ການເກບັ ສານຂໍມ້ ູນດວ້ ຍປະສາດສໍາພດັ ແມູ່ ນການເກບັ ສານຂມໍ້ ນູ ທູ່ ຍີ ງັ ເປັນຂມໍ້ ູນດບິ ໝາຍວູ່ າ (ຍງັ ບູ່ ໍ ທນັ ໄດໃ້ ຈແ້ ຍກເປັນປະເພດ ແລະ ແປຄວາມໝາຍເທູ່ ອ) ໄວຊ້ ູ່ ວົ ຄາວກູ່ ອນຈະຄດັ ເລອກສານຂໍມ້ ນູ ທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ເພູ່ ອສູ່ ງົ ຜູ່ ານໄປຍງັ ຄະບວນການຮບັ ຮູ ້ ແລະ ການຈາໍ ຕູ່ ໍໄປ. ການສກຶ ສາກູ່ ຽວກບັ ເລູ່ ອງນີ້ ສູ່ ວນຫຼາຍຈະເນັນ້ ສະເພາະການ ບນັ ທກຶ ຂມໍ້ ນູ ດວ້ ຍປະສາດ “ ຕາ ” (Iconic Memory) ແລະ ການບນັ ທກຶ ສານຂໍມ້ ູນດວ້ ຍປະສາດ “ ຫູ ” (Echoic Memory) ເທູ່ າົ ນນັ້ , ການສກຶ ສາກູ່ ຽວກບັ ການບນັ ທກຶ ສານຂມໍ້ ນູ ໂດຍການສາໍ ພດັ , ການດມົ ກູ່ ິນ ແລະ ການສາໍ ພດັ ນນັ້ ຈະບູ່ ໍປະກດົ ໃຫເ້ ຫນັ . ຕວົ ຢູ່ າງຂອງການບນັ ທກຶ ສານຂໍມ້ ູນດວ້ ຍປະສາດສາໍ ພດັ . 1. ການບນັ ທກຶ ຂໍມ້ ູນໂດຍປະສາດຕາ (Iconic Memory) ທູ່ ານຈູ່ ງົ ເອາົ ໄຟສາຍເຍອງໃສູ່ ຝາທູ່ ມີ ຄີ ວາມມດ ແລວ້ ເຄູ່ ອນແສງໄຟນນັ້ ໃຫເ້ ປັນວງົ ມນົ ໂດຍໄວ. ເຮາົ ກໍສາມາດເຫັນພາບແສງໄຟປະກົດເປັນວົງມນົ ຢູ່ ູ ( ແຕູ່ ຄວາມເປັນຈງິ ແລວ້ ພາບຂອງແສງໄຟສາຍຢູ່ ູເທງິ ຝານນັ້ ມນັ ໄດຫ້ າຍໄປແຕູ່ ຕອນທໍາອດິ ພຸນ້ . ແຕູ່ ທູ່ ານຍງັ ເຫນັ ຕິດ ຕາຢູ່ ູ, ຈູ່ ງຶ ສາມາດຮບັ ຮູເ້ ປັນວງົ ມນົ ໄດ ້ ). 2. ການບນັ ທກຶ ສານຂມໍ້ ນູ ດວ້ ຍປະສາດຫູ (Echoic Memory) ເຮາົ ເຄາະໂຕະໃຫເ້ ປັນຈງັ ວະທູ່ ຕີ ດິ ຕູ່ ໍກນັ ໄປ.ໂດຍຄວາມເປັນຈງິ ແລວ້ ສຽງເຄາະໂຕະຕອນທາໍ ອດິ ໄດຫ້ າຍໄປແລວ້ . ແຕູ່ ຍງັ ໄດຍ້ ນິ ສຽງຢູ່ ູ , ເພາະສຽງນນັ້ ກອ້ ງຢູ່ ູໃນຫູ. 3. ການບນັ ທກຶ ສານຂໍມ້ ູນໂດຍຜວິ ໜງັ ( Tactile ືຫຼ Touch Memory) ທູ່ ານຈູ່ ົງເອົາໃບຕານ 1 ໃບ ວາງເບອ້ ງຄມົ ໄວຂ້ ອບໂຕະ, ແລວ້ ໃຊມ້ ລູບຄວາມຄມົ ຂອງໃບຕານໄປຕາມຂອບໂຕະນັນ້ . ທູ່ ານຈະຮູສ້ ຶກເຖິງ ຄວາມຄມົ ຂອງໃບຕານຢູ່ ູ. ເຖິງວູ່ າມຈະພນົ້ ຂອບໂຕະແລວ້ ກໍຕາມ. ກໍຍອ້ ນວູ່ າ ໄດມ້ ກີ ານບນັ ທກຶ ສານຂໍ້ມູນນນັ ໄວໂ້ ດຍຜວິ ໜງັ ຂອງທູ່ ານ. 75

2) ການແປຄວາມໝາຍຂໍ້ມູນ ສານຂໍມ້ ູນທູ່ ສີ ູ່ ງົ ຜູ່ ານປະສາດສາໍ ພດັ ທູ່ ບີ ູ່ ທໍ ນັ ແປຄວາມໝາຍນນັ້ ຈະເອນີ້ ວູ່ າ “ ຂມໍ້ ູນດບິ ”. ຂໍມ້ ູນດບິ ເຫູ່ າຼົ ນີ້ ຈະຖກແປຄວາມໝາຍຢູ່ ູໃນຂະບວນການຮບັ ຮູ.້ ການໄດຄ້ ວາມໝາຍສູ່ ວນໜູ່ ງຶ ແມູ່ ນ ແປມາຈາກຄວາມຈງິ ທູ່ ໄີ ດ ້ ຮບັ ໂດຍກງົ . ແຕູ່ ມບີ າງສູ່ ວນອາດແປຄວາມໝາຍມາຈາກການ ຈດັ ລະບຽບ ສານຂໍມ້ ນູ ໂດຍອາໄສພນ້ ຖານຄວາມຮູ ້ ເດມີ ທູ່ ແີ ຕູ່ ລະຄນົ ມຢີ ູ່ ູ. ເຊູ່ ນັ “ B “ ຖາ້ ມຄີ ນົ ຖາມວູ່ າ ສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ຫນັ ນນັ້ ແມູ່ ນຕວົ ອກັ ສອນໃດ, ເຮາົ ກໍຈະຕອບວູ່ າ ເປັນ ຕວົ ອກັ ສອນ ບີ . ແຕູ່ ຖາ້ ຖາມວູ່ າສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ຫນັ ແມູ່ ນເລກໃດ, ເຮາົ ກໍຈະຕອບວູ່ າເປັນເລກ ສບິ ສາມ ທງັ້ ໆ ສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ຫນັ ເປັນ ສູ່ ງິ ດຽວກນັ . ຈາກຕວົ ຢູ່ າງຂາ້ ງເທງິ ຈະເຫນັ ວູ່ າ ການແປຄວາມໝາຍສານຂມໍ້ ນູ ຈະແຕກຕູ່ າງກນັ ໄປຕາມການຈດັ ລະບຽບ ສານຂມໍ້ ູນຂອງແຕູ່ ລະບຸ ກຄນົ . ມກີ ານຈດັ ລະບຽບສານຂໍມ້ ນູ ແນວໃດນນັ້ ຍູ່ ອມຂນຶ້ ກບັ ຄວາມຮູທ້ ູ່ ບີ ຸກຄນົ ມຢີ ູ່ ູ. ການແປຂໍມ້ ນູ ຕາມຄວາມຮູນ້ ຈີ້ ະແບູ່ ງອອກເປັນ 2 ແນວຄວາມຄດິ ຄ: 1) ການແປຂໍມ້ ນູ ທູ່ ເີ ລູ່ມີ ຈາກສູ່ ວນຍູ່ ອຍໄປຫານສູ່ ວນລວມຫຈຼ າກລູ່ ຸມຂນຶ້ ເທງິ ຫຼ ການວເິ ຄາະລກັ ສະນະ ຕູ່ າງໆ. ການທູ່ ເີ ຮາົ ເຫນັ ໂຕໝາແລວ້ ຮບັ ຮູມ້ ນັ ວູ່ າ ແມູ່ ນໝາກໍຍອ້ ນວູ່ າເຮາົ ໄດເ້ ລູ່ ມີ ຕນົ້ ການຮບັ ຮູວ້ ູ່ າ ໝາຈະມຂີ ນົ ມສີ ູ່ ຂີ າ, ມຫີ ູ , ມຕີ າ... ເຊູ່ ງິ ເປັນການເລູ່ ມີ ຕນົ້ ດວ້ ຍສູ່ ວນຍູ່ ອຍໆ ແລວ້ ຈູ່ ງຶ ສະຫຸຼບວູ່ າມນັ ແມູ່ ນສູ່ ງິ ໃດ. ສະນນັ້ , ການ ແປຄວາມໝາຍໃນລກັ ສະນະນແີ້ ມູ່ ນເປັນການເລູ່ ມີ ພຈິ າລະນາລາຍລະອຽດ ຫຼ ຈາກສູ່ ວນຍູ່ ອຍແລວ້ ຈູ່ ງຶ ສະຫຸຼບເປັນ ພາບລວມທູ່ ຮີ ຽກວູ່ າ ເປັນຂະບວນການແປຄວາມໝາຍສານຂໍມ້ ນູ ຈາກລູ່ ຸມຂນຶ້ ເທງິ ນນັ້ ກໍປຽບໄດກ້ ບັ ການສາ້ ງຕກຶ ອາຄານຫາຼ ຍຊນັ້ . ເພູ່ ນິ ຈະກໍພນ້ ຖານຈາກລູ່ ຸມຂນຶ້ ໄປເທູ່ ອລະສູ່ ວນກູ່ ອນຈູ່ ງຶ ຈະເປັນຕກຶ ທູ່ ມີ ຄີ ວາມໝາຍໄດ.້ 2) ການແປສານຂໍມ້ ນູ ໂດຍພຈິ າລະນາຈາກພາບລວມໄປສູ່ ູ ສູ່ ວນຍູ່ ອຍ ຫຼ ພິຈາລະນາຈາກເທງິ ລົງລູ່ ຸມ. ການທູ່ ພີ ວກເຮາົ ຮບັ ຮູວ້ ູ່ າ ສູ່ ງິ ທູ່ ຕີ ນົ ໄດພ້ ບົ ເຫນັ ນນັ້ ແມູ່ ນສູ່ ງິ ໃດ. ເຮາົ ບູ່ ໍຈາໍ ເປັນຕອ້ ງໄດວ້ ເິ ຄາະລກັ ສະນະ ຍູ່ ອຍທຸກຢູ່ າງຂອງສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ນນັ້ . ແຕູ່ ຈະອງີ ໃສູ່ ຄວາມຮູທ້ ູ່ ມີ ຢີ ູ່ ູປະກອບກັບສູ່ ງິ ຮອບຂາ້ ງ ຂອງສູ່ ງິ ນນັ້ ມາຊູ່ ວຍແປ ຄວາມໝາຍເປັນສູ່ ວນລວມ ກູ່ ອນທູ່ ຈີ ະພຈິ າລະນາລາຍລະອຽດເຊູ່ນັ ນາຍພານເຂາົ້ ປູ່ າເພູ່ ອລູ່ າສດັ , ໃນເມູ່ອເຂາົ ເຫນັ ສດັ ຕວົ ໜູ່ ງຶ ກະໂດດຢູ່ ູຫງຼັ ພູຸ່ມໄມ.້ ເຂາົ ຈະແນມເຫນັ ພຽງແຕູ່ ແວບໜອ້ ຍດຽວກໍສາມາດຮບັ ຮູ ້ ວູ່ າມນັ ແມູ່ ນໂຕ ກະຕູ່ າຍ ຫຼ ເວລາເຮາົ ເບູ່ ງິ ແຜນທູ່ ໂີ ລກເຮາົ ຫຼຽວເບູ່ ງີ ກໍຮູວ້ ູ່ າ ບໍລເິ ວນໃດແມູ່ ນທູ່ ຕີ ງັ້ ຂອງປະເທດເຮາົ . ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ ໄດມ້ ຄີ າໍ ເຫນັ ວູ່ າ ກູ່ ອນທູ່ ພີ ວກເຮາົ ຈະຮບັ ຮູວ້ ູ່ າສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ນນັ້ ແມູ່ ນສູ່ ງິ ໃດ ຈາໍ ເປັນຈະຕອ້ ງໄດອ້ າໄສຂະບວນການແປສານຂມໍ້ ນູ . ໂດຍຂະບວນການຈາກລູ່ ຸມຂນຶ້ ເທງິ ແລະ ຂະບວນການຈາກ ເທງິ ລງົ ລູ່ ຸມ ຫຼ ເວາົ້ ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ການທູ່ ຈີ ະຮບັ ຮູສ້ ູ່ ງິ ໃດໜູ່ ງຶ ວູ່ າແມູ່ ນສູ່ ງິ ໃດຈະຕອ້ ງອງີ ໃສູ່ ທງັ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈ ລັກສະນະ ສະເພາະທູ່ ໂີ ຮມກນັ ເຂາົ້ ເປັນສູ່ ວນລວມ ແລະ ມຄີ ວາມຮູໃ້ ນສູ່ ງິ ນນັ້ ໂດຍພາບລວມມາກູ່ ອນແລວ້ . 2.1.2 ຄວາມເຂົາ້ ໃຈ ( Artention) ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ທູ່ ເີ ຮາົ ຮບັ ສໍາພດັ ໂດຍປະສາດສາໍ ພດັ ທູ່ ເີ ປັນພາບ , ເປັນສຽງ, ກູ່ ນິ , ລດົ ຊາດ, ແລະ ຄວາມ ຮູສ້ ກຶ ຈາກການສໍາພດັ ດວ້ ຍຜວິ ໜງັ ຈະມຄີ ວາມແຕກຕູ່ າງກນັ ຢູ່ າງຫວຼ ງຫຼາຍເຊູ່ ງິ ເຮາົ ບູ່ ສໍ າມາດຮບັ ຮູໄ້ ດໃ້ ນເວລາດຽວ ກນັ ໄດທ້ ງັ ໝດົ . ສະນນັ້ , ຈູ່ ງຶ ຕອ້ ງເລອກໃສູ່ ໃຈສະເພາະສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ບາງຢູ່ າງ ແລະ ປະປູ່ ອຍສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ອູ່ ນໆ . ສູ່ ງິ ກະ ຕຸນ້ ທູ່ ເີ ຮາົ ໃສູ່ ໃຈເທູ່ າົ ນນັ້ ທູ່ ຈີ ະນາໍ ມາຄນົ້ ຄດິ ແລະ ຈດົ ຈໍາ. 76

ການໃສູ່ ໃຈຂອງຄນົ ເຮາົ ຈະມຂີ ອບເຂດຈາໍ ກດັ . ເຮາົ ຈູ່ ງຶ ບູ່ ສໍ າມາດໃສູ່ ໃຈໂດຍແຍກສູ່ ວນທູ່ ຮີ ບັ ສາໍ ພດັ ແຕູ່ ລະ ສູ່ ວນອອກຈາກກນັ ໄດໝ້ ດົ ເຊູ່ ນັ ຕາເບູ່ ງິ , ຫູຟງັ , ດງັ ດມົ ກູ່ ນິ ...ໃນຄະນະທູ່ ມີ ບີ ຸກຄນົ ໜູ່ ງກໍາລງັ ເຝິກຂບັ ລົດ, ເຂົາບູ່ ໍ ສາມາດຟັງວທິ ະຍຸ ໃນຄະນະທູ່ ກີ ໍາລງັ ຂບັ ລດົ . ແຕູ່ ຖາ້ ເຂາົ ຫາກຂບັ ລດົ ມຄີ ວາມຊໍານານແລວ້ , ເຂົາສາມາດຂັບລດົ ແລະຟງັ ວທິ ະຍຸ ໄປພອ້ ມໆ ກນັ ໄດ.້ ແຕູ່ ເຖງິ ເຂາົ ຈະຊາໍ ນານກໍຕາມ ຖາ້ ຂບັ ລດົ ຢູ່ ູໃນພາວະສບັ ສນົ ການຈາລະຈອນຕດິ ຄດັ ເວລານຄີ້ ວາມໃສູ່ ໃຈກໍຈະສຸມໃສູ່ ສະເພາະການຂບັ ລດົ ເທູ່ າົ ນນັ້ . ສູ່ ງິ ດູ່ ງັ ກູ່ າວສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ວູ່ າ ເຮາົ ສາມາດໃສູ່ ໃຈໃນສູ່ ງິ ຕູ່ າງໆ ໄດ ້ 2 ຢູ່ າງພອ້ ມກນັ ຢູ່ ູໃນວຽກງານທູ່ ຕີ ນົ ຊໍານານຈນົ ສາມາດເຮດັ ແບບອດັ ຕະໂນມດັ ໄດ.້ ຂອບຄວາມໃສູ່ ໃຈກບັ ການຮຽນການສອນ. ອງົ ປະກອບທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ທໍາອດິ ຂອງການຮຽນຮູກ້ ໍແມູ່ ນການໃສູ່ ໃຈ. ຖາ້ ຜູຮ້ ຽນຂາດການໃສູ່ ໃຈຈະບູ່ ໍສາມາດ ດໍາເນນີ ການຄດິ ແລະ ຈດົ ຈາໍ ໄດ.້ ສະນນັ້ , ສູ່ ງິ ທູ່ ຄີ ູຄວນຕອ້ ງຄໍານງຄກນັ ຄູຈະເຮດັ ແນວໃດຈູ່ ງຶ ສາມາດເຮັດໃຫ ້ ນກັ ຮຽນເກດີ ມຄີ ວາມໃສູ່ ໃຈຕູ່ ສໍ ູ່ ງິ ທູ່ ຄີ ູສອນນນັ້ . ມອີ ງົ ປະກອບຫາຼ ຍຢູ່ າງທູ່ ມີ ອີ ດິ ທພິ ນົ ຕູ່ ໍຄວາມໃສູ່ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນຢູ່ ູ ໃນຫອ້ ງຮຽນເຊູ່ ິງໄດແ້ ກູ່ ຮູບພາບ ສະດຸດຕາ, ຫຼ ມກີ ານກະທໍາທູ່ ຕີ ູ່ ນເຕນັ້ ສໍາລບັ ເດກັ ນກັ ຮຽນເຊູ່ ນັ ຄູສອນເລູ່ ອງຄວາມດນັ ຂອງອາກາດ. ກູ່ ອນການ ສອນຖາ້ ຄູເປູ່ ົາ ໝາກປູມເປົາ້ ຈນົ ໃຫມ້ ນັ ແຕກມສີ ຽງດງັ ໂປູ່ ງ, ຫຼ ອາດໃຫເ້ ດກັ ເຫນັ ສສີ ນັ ຂໍຄ້ ວາມທູ່ ຄີ ູຕອ້ ງການເນນັ້ ໜກັ , ຫຼ ຄູສາ້ ງເຫດການຈາໍ ລອງທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນແປກປະຫາຼ ດໃຈ. ການເວາົ້ ຂອງຄມູ ລີ ະດບັ ສຽງສູງ - ສຽງຕູ່ າໍ , ການໃຊແ້ ສງສີ ຫຼ ການສະແດງທູ່ າທາງແບບການເຄູ່ ອນໄຫວໄປມາຂອງຄ.ູ ທງັ ໝດົ ລວ້ ນແຕູ່ ເປັນສູ່ ງິ ຊກັ ຊວນໃຫ ້ ນກັ ຮຽນເກດີ ມຄີ ວາມໃສູ່ ໃຈໄດທ້ ງັ ນນັ້ . ທູ່ ານ ວູລໂຟລ (Woolfolk , 1993: 241) ທູ່ ານໄດສ້ ະຫຸຼບແນວທາງໃນການສອນທູ່ ກີ ະຕຸນ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນ ເກດີ ຄວາມໃສູ່ ໃຈໄດດ້ ູ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ຄບູ ອກຈດຸ ມູຸ່ງໝາຍຂອງບດົ ຮຽນ ເພູ່ ອໃຫນ້ ກັ ຮຽນຮູເ້ ປົ້າໝາຍຂອງບດົ ຮຽນນນັ້ . 2. ຄູເລູ່ ມີ ການສອນໂດຍມປີ ິດສະໜາໃຫນ້ ກັ ຮຽນໄດຄ້ ດິ ວູ່ າ: ບດົ ຮຽນທູ່ ີຈະຮຽນມຄີ ຸນຄູ່ າ ຫຼ ຄວາມ ສາໍ ຄນັ ຕູ່ ກໍ ບັ ຕນົ ເອງແນວໃດ. 3. ກະຕຸນ້ ຄວາມຢາກຮູຢ້ າກເຫນັ ຂອງນກັ ຮຽນດວ້ ຍການຖາມເຊູ່ ນັ : ສູ່ ງິ ໃດຈະເກດີ ຂນຶ້ ຖາ້ ...? 4. ສາ້ ງສະຖານະການທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມຕູ່ ນເຕນັ້ ທູ່ ບີ ູ່ ຄໍ າດຝັນມາກູ່ ອນເຊູ່ ນັ ຄູສນົ ທະນາດວ້ ຍນໍ້າສຽງ ດງັ ກບັ ນກັ ຮຽນກູ່ ອນການສອນ. 5. ປູ່ ຽນແປງສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມທາງກາຍຍະພາບເຊູ່ ນັ ຈດັ ຫອ້ ງຮຽນໃໝູ່ , ຫຼ ເຄູ່ ອນຍາ້ ຍສູ່ ງິ ຂອງພາຍໃນຫອ້ ງ ຮຽນ. 6. ໃຫເ້ ດກັ ນກັ ຮຽນໄດສ້ ໍາພດັ ໃນສູ່ ງິ ທູ່ ຈີ ະຮຽນດວ້ ຍປະສາດສໍາພດັ ຫຼາຍໆ ທາງເຊູ່ ັນ ໄດດ້ ົມ, ໄດຊ້ ີມ ນອກຈາກການໄດຍ້ ນິ ແລະ ໄດເ້ ຫນັ .. 7. ຄູຄວນມກີ ານເຄູ່ ອນໄຫວ, ມກີ ານສະແດງທູ່ າທາງ ແລະ ເວາົ້ ຈາດວ້ ຍລະ ດບັ ສຽງຂນຶ້ , ສຽງລງົ ສະລບັ ກນັ ຕະລອດເວລາ. 8. ຫກຼີ ລຽ້ ງການກະທາໍ ທູ່ ລີ ບົ ກວນ ຫຼ ຫນັ ເຫຄວາມໃສູ່ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນ. 2.1.3 ການເກັບຈໍາຊູ່ ວົ ຄາວ ( Short Term Memory ) ສານຂໍມ້ ູນທູ່ ມີ ຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ຈະສູ່ ງົ ໄປເກບັ ໄວໜ້ ູ່ ວຍເກບັ ຄວາມຈະຊູ່ ວົ ຄາວ ຫຼ ຄວາມຈໍາໄລຍະສນັ້ . ນອກຈາກເກບັ ສານຂໍມ້ ນູ ແລວ້ ຍງັ ດາໍ ເນນີ ການທາງສະໝອງຄວບຄູ່ ູກນັ ໄປ. 2.1.4 ການບນັ ຈຸ ແລະ ໄລຍະເວລາໃນການເກບັ ຈໍາ 77

ການບນັ ຈໃຸ ນໜູ່ ວຍເກບັ ຈາໍ ໄລຍະສນັ້ ນຈີ້ ະມຂີ ໍຈ້ າໍ ກດັ . ຖາ້ ທຽບໃສູ່ ການບນັ ທກຶ ຂໍມ້ ນູ ດວ້ ຍປະສາດສາໍ ພດັ ແມູ່ ນຈະນອ້ ຍກວູ່ າ. ຜູ່ ານການທດົ ລອງກພໍ ບົ ວູ່ າ ຄນົ ສາມາດເກບັ ສານຂມໍ້ ນູ ໄວໃ້ ນໜູ່ ວຍ ຄວາມຈາໍ ໄລຍະສນັ້ ນີ້ ຈະໄດປ້ ະມານ 7 ໜູ່ ວຍຂໍຄ້ ວາມເທູ່ າົ ນນັ້ . ເຊູ່ ນັ ຢູ່ ູໃນຊວີ ດິ ປະຈໍາວນັ ພວກເຮາົ ບູ່ ສໍ າມາດຈູ່ ຈໍາເລກໝາຍໂທລະສັບ ຈາກປຶ້ມບນັ ທກຶ ເພູ່ ອຈະຍູ່ າງໄປໂທລະສບັ ຢູ່ ູອກີ ຫອ້ ງໜູ່ ງຶ ໄດຄ້ ງັ້ ລະ 2 ເລກໝາຍໃນເວລາດຽວກນັ . ເຖິງຢູ່ າງໃດກໍຕາມຂໍຈ້ າໍ ກດັ ເຫູ່ າຼົ ນອີ້ າດຈະລຸດລງົ ໄດດ້ ວ້ ຍວທິ ກີ ານຈດັ ກູ່ ຸມເພູ່ ອຈູ່ ເຊູ່ ນັ ໃນເລກໝາຍໂທລະສບັ ທູ່ ມີ ເີ ລກ 7 ຕວົ ຄ 7210913 ເຮາົ ກໍຈູ່ ດວ້ ຍການແບູ່ ງເປັນ 2 ໜູ່ ວຍຄ 7210913 . (ໜູ່ ວຍທູ່ ີ 1 ປະກອບດວ້ ຍ ເລກ 3 ຫກຼັ . ໜູ່ ວຍທູ່ ີ 2 ປະກອບດວ້ ຍເລກ 4 ຫກຼັ ) ດວ້ ຍວທິ ນີ ເີ້ ຮາົ ກໍສາມາດເກບັ ກາໍ ສານຂມໍ້ ູນໄດຫ້ ຼາຍຂນຶ້ . 2.1.5 ຂະບວນການເກບັ ຈໍາ ເນູ່ ອງຈາກສານຂໍມ້ ນູ ເກບັ ຈໍາໄລຍະສນັ້ ຍງັ ກະແຈກກະຈາຍບູ່ ທໍ ນັ ເປັນລະບຽບຈູ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫລ້ ມງູ່າຍ. ສະນນັ້ , ວທິ ກີ ານທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫສ້ ານຂໍມ້ ູນຢູ່ ູໄດດ້ ນົ ນານຂນຶ້ ຈະຕອ້ ງມກີ ານຈໍາດວ້ ຍການທູ່ ອງໃນໃຈ ຫຼ ເຊູ່ ອມໂຍງສານຂໍ້ ມນູ ທູ່ ກີ າໍ ລງັ ຈໍາຢູ່ ູໃນໜູ່ ວຍຄວາມຈໍາໄລຍະສນັ້ ເຂາົ້ ກບັ ສານຂໍມ້ ນູ ຈາກໜູ່ ວຍເກບັ ຈາໍ ຖາວອນທູ່ ມີ ຢີ ູ່ ູແລວ້ . ເຖິງຢູ່ າງໃດ ກໍຕາມການລມອາດເກດີ ຂນຶ້ ໄດຖ້ າ້ ມສີ ູ່ ງິ ມາແຊກຊອ້ ນຂະບວນການເກບັ ຈາໍ ໄລຍະສນັ້ ຈະມຂີ ໍທ້ ູ່ ຄີ ວນພຈິ າລະນາ 2 ຢູ່ າງຄ ວທິ ກີ ານເກບັ ສານຂໍມ້ ູນໄວໃ້ ຫດ້ ນົ ແລະ ການລມ. 2.1.6 ການເກັບສານຂໍ້ມູນໄວໃ້ ຫດ້ ົນຂຶນ້ ເພູ່ ອເຮດັ ໃຫສ້ ານຂໍມ້ ູນມຄີ ວາມຄງົ ທນົ ຢູ່ ູ. ຄນົ ຈາໍ ນວນຫຼາຍຈະໃຊວ້ ທິ ກີ ານ 2 ຢູ່ າງຄດູ່ ງັ ນ.ີ້ 1) ການທູ່ ອງຈໍາໃນໃຈ. ການທູ່ ອງຈໍາໃນໃຈນີ້ ຖາ້ ທູ່ ອງດນົ ເທູ່ າົ ໃດ ກໍຈະສາມາດເກບັ ສານຂໍມ້ ູນໄວໃ້ ນໜູ່ ວຍການຈາໍ ໄລຍະສນັ້ ໄດດ້ ນົ ເທູ່ າົ ນນັ້ . ຄນົ ສູ່ ວນຫຼາຍຈະທູ່ ອງຈໍາແຕູ່ ເມູ່ ອໃຊປ້ ະໂຫຍດແລວ້ ກປໍ ະຖມີ້ ໄປເຊູ່ ນັ ການຈໍາເລກໝາຍໂທລະສບັ ເມູ່ ອໂທສາໍ ເລດັ ແລວ້ ກລໍ ມໄປ. 2) ການເຊູ່ ອມໂຍງສານຂໍມ້ ູນກັບຄວາມຮູ ເ້ ກູ່ ົາ. ແມູ່ ນວທິ ເີ ຊູ່ ອມໂຍງສານຂໍມ້ ນູ ທູ່ ພີ ະຍາຍາມຈດົ ຈາໍ ເຂາົ້ ກບັ ສານຂໍມ້ ູນທູ່ ມີ ຢີ ູ່ ູ ແລວ້ ໃນໜູ່ ວຍການຈໍາ ຖາວອນເຊູ່ ນັ ຖາ້ ເຮາົ ພບົ ຊາຍຄນົ ໜູ່ ງຶ ຢູ່ ູໃນງານລຽ້ ງ, ຊູ່ ຂອງຊາຍຜູນ້ ນັ້ ຄກບັ ຊູ່ ຂອງນອ້ ງຊາຍຂອງຕນົ ເຮາົ ກໍບູ່ ໍຈໍາເປັນ ຕອ້ ງທູ່ ອງຈາໍ ຊູ່ ຂອງຊາຍຄນົ ນນັ້ ອກີ ພຽງແຕູ່ ສາ້ ງຄວາມເຊູ່ ອມໂຍງສໍາພນັ ລະຫວູ່ າງສານຂໍມ້ ນູ ທງັ ສອງເຂາົ້ ນໍາກນັ ກໍຈູ່ ຈາໍ ໄດແ້ ລວ້ . ການປະຕບິ ດັ ແບບນບີ້ ູ່ ພໍ ຽງແຕູ່ ຈະເກບັ ສານຂໍມ້ ນູ ໄວຢ້ ູ່ ູໃນໜວູ່ ຍປະຕິບັດການຈູ່ ຈໍາເທູ່ ົານັນ້ ແຕູ່ ຍງັ ຊູ່ ວຍໃຫສ້ ານຂໍມ້ ູນຈາກໜູ່ ວຍການຈໍາໄລຍະສນັ້ ສູ່ ງົ ຜູ່ ານໄປຫາໜູ່ ວຍການຈູ່ ຈໍາຖາວອນຫຼາຍຂນຶ້ ຕູ່ ມ. 2.1.7 ການລມ (Forgetting) ສານຂໍມ້ ູນໃນໜູ່ ວຍຄວາມຈໍາໄລຍະສນັ້ ອາດຈະສູນຫາຍໄປ, ຖາ້ ມສີ ູ່ ງິ ມາແຊກຊອ້ ນ. ການແຊກຊອ້ ນ ອາດຢູ່ ູໃນຮູບແບບທູ່ ສີ ານຂໍມ້ ນູ ໃໝູ່ ເຂາົ້ ມາແຊກຊອ້ ນເຂາົ້ ກັບສານຂໍມ້ ູນເກູ່ າົ ຫຼ ຄວາມຮູ ໃ້ ໝູ່ ເຂາົ້ ມາແຊກຊອ້ ນ ຄວາມຮູເ້ ກູ່ າົ ເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມຮູເ້ ກູ່ າົ ສູນຫາຍໄປ. ການເຊູ່ ອມຫາຍໄປນນັ້ ແມູ່ ນການລມເກດີ ມາຈາກການເວລາ ຫຼ ເກດີ ມາຈາກການບູ່ ໍໄດນ້ າໍ ໃຊໃ້ ນເລູ່ ອງນນັ້ . 78

ເນູ່ ອງຈາກເນອ້ ທູ່ ຂີ ອງການເກບັ ສານຂໍມ້ ູນຢູ່ ູໃນໜູ່ ວຍການຈູ່ ຈໍາໄລຍະສນັ້ ມຄີ ວາມຈາໍ ກດັ . ການລມຈູ່ ງຶ ມີ ປະໂຫຍດ ເພາະວູ່ າ ຖາ້ ບູ່ ມໍ ກີ ານລມ, ສານຂໍມ້ ູນກໍຈະລນົ້ ຈາກແຫູ່ ຼງທູ່ ເີ ກບັ ສານຂໍ້ມູນໃນເວລາທູ່ ີໄວວູ່ າ. ສະນັນ້ , ການຮຽນຮູສ້ ູ່ ງິ ໃໝູ່ ກໍຈະບູ່ ໍເກດີ ຂນຶ້ . 2.1.8 ການເກັບຈໍາແບບຖາວອນ (Long Term Memory) ການເກບັ ຈໍາໃນໄລຍະສນັ້ ຈະແມູ່ ນການເກບັ ສານຂໍ້ມູນທູ່ ປີ ະຕິບດັ ການໃນຊູ່ ົວຄາວນນັ້ ເທູ່ າົ ນນັ້ ຕວົ ຢູ່ າງການຈູ່ ຈາໍ ເລກໝາຍໂທລະສບັ ຈາກປຶມ້ ບນັ ທກຶ ເພູ່ ອໃຊໂ້ ທໃນຂະນະນນັ້ ແຕູ່ ຖາ້ ເລກໝາຍໂທລະສບັ ນນັ້ ມີ ຄວາມສໍາຄນັ ທູ່ ຈີ ະໃຊຕ້ ູ່ ໄໍ ປອກີ . ສານຂໍມ້ ູນນກີ້ ໍຈະຖກສູ່ ງົ ເກບັ ໄວໃ້ ນໜູ່ ວຍຄວາມຈູ່ ຈາໍ ຖາວອນເຊູ່ ງິ ສາມາດຈດົ ຈາໍ ໄດ ້ ດນົ ນານ. 1) ການບນັ ຈຸ ແລະ ໄລຍະເວລາໃນການເກັບກໍາ ໜູ່ ວຍການເກບັ ຄວາມຈໍາຖາວອນຈະມກີ ານບນັ ຈຸ ແລະ ໄລຍະເວລາໃນການເກບັ ຄວາມຈໍາແຕກຕູ່ າງ ກບັ ໜູ່ ວຍເກບັ ຄວາມຈາໍ ໄລຍະສນັ້ ຄ: ໜູ່ ວຍເກບັ ຄວາມຈໍາໄລຍະສນັ້ ຈະຈູ່ ຈາໍ ສານຂໍມ້ ູນໄດປ້ ະມານ 7 ໜູ່ ວຍ. ແຕູ່ ໜວູ່ ຍເກບັ ກໍາຄວາມຈໍາຖາວອນສາມາດເກບັ ສານຂໍມ້ ູນໄດເ້ ປັນຈາໍ ນວນຫຼາຍ ແລະ ບູ່ ໍມຂີ ອບເຂດຈໍາກັດ, ໄລຍະ ເວລາຂອງການຈູ່ ຈໍາກໍຍາວນານ ແລະ ຖາວອນ. ນອກຈາກໜູ່ ວຍການຈູ່ ຈໍາແບບໄລຍະສນັ້ ຈະມຄີ ວາມແຕກຕູ່ າງໜູ່ ວຍການຈູ່ ຈາໍ ຖາວອນໃນດາ້ ນການບນັ ຈຸ ແລະ ໄລຍະເວລາການເກບັ ກໍາ ແລວ້ ຍງັ ມຄີ ວາມແຕກຕູ່ າງດາ້ ນອູ່ ນໆ ອກີ ເຊູ່ ັນ ການຮບັ ສານຂໍມ້ ູນ, ການບັນຈຸ, ໄລຍະເວລາເກບັ ກໍາເນອ້ ໃນ ແລະ ການຮຽກສານຂໍມ້ ູນອອກມາໃຊ ້ ຄດູ່ ງັ ສະແດງໄວໃ້ ນຕາຕະລາງລູ່ ຸມນ.ີ້ ຊະນດິ ການຮບັ ສານຂໍ້ ກ າ ນ ບ ັນ ຈ ຸ ໄ ລ ຍ ະເ ວ ລ າ ເນອ້ ໃນ ການຮຽກມາໃຊ ້ ກ າ ນຈາໍ ມູນ ໄວທູ່ ສີ ຸດ ມຂີ ດີ ຈໍາກດັ ເ ກ ັບ ກາໍ ຄາໍ ຈນີ ຕະນາການ ທນັ ທຂີ ນຶ້ ກບັ ເນອ້ ການເກບັ ( ປະມານ 7 ສນັ້ ທູ່ ສີ ຸດ ກາໍ ໄລຍະສນັ້ ຂອ້ ນຂາ້ ງຊາ້ ໜວູ່ ຍ ( ປະມານ 20- ແນວຄປິ ະໂຫຍດ ໃນ ແລະ ການ ການເກບັ ຈາໍ ບູ່ ໍມຂີ ດີ ຈໍາກດັ ຖາວອນ 30 ວນິ າທ)ີ ຈດັ ລະບຽບຂໍ້ ເຫດການ,ຈນີ ຕະ ມນູ . ບູ່ ໍມຂີ ດີ ຈາໍ ກດັ ນາການ, ປະພດຶ 2) ການເຂາົ້ ລະຫດັ ສານຂໍ້ມູນເພູ່ ອເກບັ ໄວໃ້ ນໜູ່ ວຍການຈໍາຖາວອນ ດູ່ ງັ ທູ່ ໄີ ດກ້ ູ່ າວມາແລວ້ ສາລະຂມໍ້ ູນທູ່ ເີ ກບັ ໄວໃ້ ນໜູ່ ວຍການຈາໍ ຖາວອນຈະມຈີ າໍ ນວນຫາຼ ຍຢູ່ າງທູ່ ບີ ູ່ ໍມຂີ ດີ ຈໍາກດັ ແລະ ເກບັ ໄວເ້ ປັນໄລຍະເວລາທູ່ ດີ ນົ ນານ. ການຈະຮບັ ຂໍມ້ ູນໄວໃ້ ນໜູ່ ວຍການຈໍາຖາວອນນ,ີ້ ຈະບູ່ ໍເກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ າງໄວວູ່ າທນັ ທຄີ ກບັ ໃນໜູ່ ວຍການຈໍາໄລຍະສນັ້ . ຍອ້ ນມກີ ານເຂາົ້ ລະຫດັ ເຊູ່ ງິ ເປັນຂະບວນການຖູ່ າຍໂອນສານຂໍ້ ມນູ ລະຫູ່ ວາງໜູ່ ວຍການຈາໍ ດວ້ ຍການເຊູ່ ອມໂຍງ ຫຼ ບູລະນາການສາລະສານຂໍມ້ ນູ ໃໝູ່ ຢູ່ ູໃນໜູ່ ວຍການຈໍາໄລຍະ ສນັ້ ກບັ ຂໍມ້ ນູ ເກູ່ າົ ທູ່ ມີ ຢີ ູ່ ູໃນໜູ່ ວຍການຈໍາຖາວອນນນັ້ . 79

ການເຂາົ້ ລະຫດັ ສານຂໍມ້ ນູ ເພູ່ ອເກບັ ໄວໃ້ ນໜູ່ ວຍການຈໍາຖາວອນນນັ້ ຈະພາໃຫສ້ ານຂໍມ້ ູນມຄີ ວາມໝາຍ. - ການຂະຫຍາຍລາຍລະອຽດ (Elaboration) ຂະບວນການຂະຫຍາຍລາຍລະອຽດຂອງສາລະແມູ່ ນ ການເພູ່ ມີ ເຕມີ ແລະ ຂະຫຍາຍສາລະສານຂໍມ້ ູນໃໝູ່ ດວ້ ຍການເຊູ່ ອມໂຍງສາລະໃໝູ່ ກບັ ສາລະທູ່ ມີ ຢີ ູ່ ູແລວ້ ໃນໜູ່ ວຍ ການຈໍາຖາວອນ. ຕວົ ຢູ່ າງ ເດກັ ຜູໜ້ ູ່ ງຶ (ຊູ່ ທາ້ ວ ກ) ບູ່ ໍເຄຍີ ເຫນັ ໂຕຫູ່ ານມາກູ່ ອນ. ສະນນັ້ , “ ຫູ່ ານ ” ຈະແມູ່ ນສາລະໃໝູ່ ທູ່ ຈີ ະ ເຂາົ້ ລະຫດັ ເພູ່ ອເກບັ ໄວຢ້ ູ່ ູໃນໜູ່ ວຍການຈໍາຖາວອນ. ແຕູ່ ເດກັ ຊາຍຄນົ ນພີ້ ດັ ເຄຍີ ເຫນັ ໂຕເປັດມາກູ່ ອນແລວ້ , ເຂາົ ຈູ່ ງຶ ເຊູ່ ອມໂຍງໂຕຫູ່ ານ ເຂາົ້ ກບັ ຄຸນລກັ ສະນະສະເພາະຂອງໂຕເປັດເຊູ່ ນັ ຫູ່ ານຈະມຂີ ນົ ຄກບັ ເປດັ ຄກບັ ນກົ ຊະນດິ ໜູ່ ງຶ ແຕູ່ ມນັ ໃຫຍູ່ ກວູ່ າເປັດ, ສຽງຮອ້ ງຈະຕູ່ າງຈາກເປັດ...ການເຊູ່ ອມໂຍງລະຫູ່ ວາງສູ່ ງິ ທູ່ ຈີ ະຈດົ ຈາໍ ກບັ ສູ່ ງິ ທູ່ ຈີ ໍາໄດແ້ ລວ້ ນີຈ້ ະ ເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ຊາຍຄນົ ນນັ້ ໄດຂ້ ະຫຍາຍສະກມິ ມາ (Schema) ຂອງສດັ ປະເພດນກົ ເພູ່ ມີ ເຕມີ ຂນຶ້ ຢູ່ ູໃນໜູ່ ວຍການຈໍາ ຖາວອນ. ຂະບວນ ການຂະຫຍາຍລາຍລະອຽດສາລະນີ້ ແມູ່ ນວທິ ກີ ານເຂາົ້ ລະຫດັ ທູ່ ມີ ປີ ະສດິ ທພິ າບທູ່ ີສຸ ດ ແລະ ແມູ່ ນວທິ ທີ ູ່ ສີ າມາດປະຍຸກໄດຢ້ ູ່ າງກວາ້ ງຂວາງຢູ່ ູໃນການຮຽນ - ການສອນ. ຕວົ ຢູ່ າງ ຄູສອນວຊິ າເລກຢູ່ ູຫອ້ ງ ປໍ 2 ການລບົ ເລກດວ້ ຍ 2 ຫກຼັ . ຄູຈະເລູ່ ມີ ຕນົ້ ດວ້ ຍການທບົ ທວນວທິ ກີ ານລບົ ທູ່ ໄີ ດສ້ ອນມາແລວ້ (ຕວົ ຕງັ້ ຂອງຫຼກັ ໜູ່ ວຍທູ່ ຫີ າຼ ຍ ກວູ່ າຕົວ ລບົ ). 65 47 - 3 - 4. ເມູ່ ອເດກັ ລະນກຶ ການແກບ້ ນັ ຫາເຂາົ້ ລະຫດັ ໄດແ້ ລວ້ , ຄູກໍສອນການແກບ້ ນັ ຫາການລບົ ເພູ່ ມີ ເຕມີ (ຕົວຕງັ້ ຂອງຫກຼັ ໜູ່ ວຍຈະນອ້ ຍກວູ່ າຕວົ ລບົ ) 24 -8 ໃນກລໍ ະນນີ ເີ້ ດກັ ຈະເພູ່ ມີ ເຕມີ ຫຼ ຂະຫຍາຍຫກຼັ ເກນການລບົ ເພູ່ ມີ ຂນຶ້ , ດວ້ ຍການເຊູ່ ອມໂຍງສູ່ ງິ ທູ່ ຮີ ູໃ້ ໝູ່ ໃນ ໜູ່ ວຍການຈາໍ ໄລຍະສນັ້ ກບັ ສູ່ ງິ ທູ່ ຮີ ູມ້ າກູ່ ອນຢູ່ ູໃນໜູ່ ວຍການຈາໍ ຖາວອນ. - ການຈດັ ລະບຽບສາລະ (Organization) ການຈດັ ລະບຽບສາລະແມູ່ ນການຕດັ ຕອນ, ຕດັ ຕູ່ ໍສາລະຂໍ້ ມູນເຂາົ້ ເປັນກກູ່ ຸມໆ. ຢູ່ ູພາຍໃນກູ່ ຸມຈະມຄີ ວາມກູ່ ຽວໂຍງສາໍ ພນັ ກນັ ທູ່ ເີ ປັນລະບບົ ເຂາົ້ ລະຫດັ ທູ່ ສີ ໍາຄນັ ຫຼາຍວທິ .ີ ຕວົ ຢູ່ າງ ສາລະຂໍມ້ ນູ ທູ່ ບີ ູ່ ໍທນັ ໄດຈ້ ດັ ລະບຽບ. ໝາ; ຊອ້ ມ; ໝາກມູ່ ວງ; ເລູ່ ອຍ ; ໄກູ່ ; ກວ້ ຍ ; ຄອ້ ນຕີ ; ຈານ; ແມວ ; ໝາກກຽ້ ງ ຄມີ ; ຖວ້ ຍ ສາລະຂໍມ້ ູນທູ່ ຈີ ດັ ລະບຽບແລວ້ ໝາ ຖວ້ ຍ ເລູ່ ອຍ ໝາກມູ່ ວງ. ແມວ ຊອ້ ມ ຄອ້ ນຕີ ໝາກກວ້ ຍ. ໄກູ່ ຈານ ຄມີ ໝາກກຽ້ ງ. ຫງຼັ ຈາກຈດັ ລະບຽບສາລະແລວ້ , ກໍຈະມສີ າລະຂໍມ້ ູນ 4 ກູ່ ຸມຄ ກູ່ ຸມສດັ ລຽ້ ງ , ກູ່ ຸມພາສະນະ, ກູ່ ຸມ ເຄູ່ ອງມ, ກູ່ ຸມໝາກໄມ.້ ການຈດັ ລະບຽບສາລະນຈີ້ ະເຮດັ ໃຫເ້ ຮາົ ເກບັ ໄວຢູ່ ູໜູ່ ວຍການຈໍາຖາວອນງູ່າຍຂນຶ້ ໃນເວລາ ເຮາົ ນກຶ ເຖິງ ຫຼ ຮຽກເອາົ ມາໃຊ.້ 80

- ການປະຕບິ ດັ ຫຼ ການປະກອບກິດຈະກໍາ (Activity) ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ ຄດິ ວູ່ າຜູ ້ ຮຽນບູ່ ພໍ ຽງແຕູ່ ຈະຮບັ ຮູ ້ ຫຼ ດດູ ຊມສາລະຄວາມ ຮູຄ້ ດູ່ ັງຟອງນໍາ້ . ແຕູ່ ຜູຮ້ ຽນຈະຕອ້ ງຮູສ້ າ້ ງຄວາມຮູ ້ ແລະ ຈດັ ລະບຽບສາລະຂໍມ້ ູນດວ້ ຍຕນົ ເອງເພູ່ ອເກບັ ໄວໃ້ ນໜູ່ ວຍການຈໍາຖາວອນ. ສະນນັ້ , ການໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນໄດມ້ ບີ ດົ ບາດໃນ ຖານະເປັນຜູກ້ ະທາໍ ຫຼ ຜູປ້ ະຕບິ ດັ , ກໍຍູ່ ອມເຮດັ ໃຫເ້ ຂາົ ສາມາດເຂາົ້ ລະຫດັ ສາລະຂໍມ້ ູນໄດຢ້ ູ່ າງມປີ ະສດິ ທພິ າບ. ຕວົ ຢູ່ າງ ການເນນັ້ ໃຫເ້ ດກັ ນກັ ຮຽນໄດປ້ ະຕບິ ດັ ຫຼ ປະກອບກດິ ຈະກໍາ. - ຄູພະຍາຍາມໃຫນ້ ກັ ຮຽນໄດຄ້ ດິ ແບບຊາໍ້ ໆ ແລະ ວເິ ຄາະ. - ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສະຫຸບຼ ສາລະດວ້ ຍພາສາຂອງເຂາົ ເອງຫຼາຍກວູ່ າການໃຫເ້ ຂາົ ລອກເອາົ ຄໍາເວາົ້ ຫຼ ຂຄໍ້ ວາມຈາກ ບດົ ຮຽນ. - ເນນັ້ ໃສູ່ ການປະຍຸກໃຫຫ້ ຼາຍກວູ່ າການຈູ່ ຈໍານຍິ າມ. - ເນນັ້ ໃສູ່ ການແກບ້ ນັ ຫາ. - ໃຫແ້ ບບເຝິກຫດັ ແລະ ວຽກບາ້ ນ. -ໃຫວ້ ຽກຄນົ້ ຄວ້ າໃນຮູບແບບຂອງການເຮດັ ບດົ ລາຍງານ. -ໃນການທດົ ລອງຄູຈູ່ ງົ ເນນັ້ ການວດັ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ການຄນົ້ ຄດິ ຫາຼ ຍກວູ່ າການຈູ່ ຈາໍ . 2.1.9 ການຮຽກສາລະຂໍ້ມູນຈາກໜວູ່ ຍການຈໍາຖາວອນອອກມາໃຊ ້ ( Retrieval ) ສາລະຂມໍ້ ນູ ໃນໜູ່ ວຍການຈໍາຖາວອນຈະມຈີ ໍານວນຫຼວງຫຼາຍ. ເຖິງວູ່ າສາລະຂໍມ້ ນູ ເຫູ່ າຼົ ນນັ້ ຈະມກີ ານ ເຂາົ້ ລະຫດັ ແລະ ຈດັ ເກບັ ໄວຢ້ ູ່ າງເປັນລະບຽບ. ແຕູ່ ການຮຽກອອກມາໃຊກ້ ໍຈະຕອ້ ງໃຊເ້ ວລາໃນການລະນຶກອອກ ມາອາດຊກັ ຊາ້ ຫຼ ໄວວາທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ ໄປ. ການລະນກຶ ສານຂມໍ້ ູນທູ່ ມີ ຢີ ູ່ ູໃນໜູ່ ວຍການຈາໍ ຖາວອນອອກມາໃຊ.້ ມບີ າງຄງັ້ ກໍຄາດເຄູ່ ອນຈາກຄວາມເປັນ ຈງິ ເພາະວູ່ າ ພວກເຮາົ ມກັ ເພູ່ ມີ ເຕມີ ຫຼ ສາ້ ງເລູ່ ອງລາວຂນຶ້ ມາໃໝູ່ . ໂດຍໃຊກ້ ານຊງົ ຈາໍ , ການຄາດຫວງັ ແລະ ຄວາມ ຮູເ້ ດມີ ທູ່ ມີ ຢີ ູ່ ູເຊູ່ ນັ ຢູ່ ູໃນການດໍາລງົ ຊວີ ດິ , ມຫີ ຼາຍໆ ຄງັ້ ທູ່ ພີ ວກເຮາົ ພະຍາຍາມຈະຮຽນສາລະຂໍ້ມູນອອກມາຈາກ ໜູ່ ວຍການຈໍາຖາວອນໂດຍຮູສ້ ກຶ ວູ່ າຕນົ ຈູ່ ຈໍາໄດແ້ ຕູ່ ຊາໍ້ ພດັ ລະນກຶ ອອກມາບູ່ ໍໄດ ້ ເປັນຕນົ້ ແມູ່ ນໃນເວລາສອບເສັງ ກໍຄາໍ ຖາມບູ່ ໍຍາກ ແຕູ່ ຕນົ ນກຶ ອອກມາຕອບບູ່ ໍໄດ,້ ມບີ າງຄນົ ກໍເວາົ້ ວູ່ າ ໃນເວລາສອບເສງັ ນນັ້ ພໍເມູ່ອຕນົ ລະນກຶ ໄດກ້ ໍ ໝດົ ເວລາສອບເສງັ ແລວ້ ຫຼ ມເີ ຫດການທູ່ ຄີ າ້ ຍຄເຊູ່ ນັ ເວລາເຮາົ ໄດພ້ ບົ ເພູ່ ອນເກູ່າົ ທູ່ ຈີ າກກນັ ດນົ ນານແລວ້ ທູ່ ເີ ຮາົ ຈູ່ຈໍາ ໄດແ້ ນູ່ ນອນ ແຕູ່ ເຮາົ ລະນກຶ ຊູ່ ຂອງເຂາົ ບູ່ ໄໍ ດ,້ ຕນົ ຈະຮູສ້ ກຶ ວູ່ າ ຊູ່ ຂອງເຂາົ ຕດິ ຢູ່ ູຮມີ ປາກນີ້ ແຕູ່ ພໍເພູ່ ອນເກູ່ າົ ຄນົ ນນັ້ ໄປ ແລວ້ ເຮາົ ຈູ່ ງຶ ລະນກຶ ຊູ່ ຂອງເຂາົ ໄດ.້ 2.1.10 ການລມ ( Forgetting ) ການລມກໍແມູ່ ນສານຂໍມ້ ູນທູ່ ຢີ ູ່ ູໃນໜູ່ ວຍຄວາມຈາໍ ໄດສ້ ູນຫາຍ ຫຼ ສະຫາຼ ຍໄປໃນໜູ່ ວຍຄວາມຈໍາ ໄລຍະສນັ້ . ຖາ້ ສາລະຂໍມ້ ນູ ຖກສູນຫາຍໄປເຮາົ ຈະບູ່ ໍສາມາດຮຽກອອກມາໃຊໄ້ ດ.້ ສູ່ ງິ ດູ່ ງັ ນຈີ້ ະຄາ້ ຍໆ ກັບຂໍ້ມູນທູ່ ີ ຫາຍໄປຈາກຈໍພາບຂອງຄອມພວິ ເຕີ ເວລາໄຟຟາ້ ດບັ ກູ່ ອນເວລາເກບັ ສານຂໍມ້ ູນນນັ້ ໄວໃ້ ນຈານບນັ ທກຶ . ແຕູ່ ສໍາລັບ ໃນໜູ່ ວຍການຈາໍ ຖາວອນນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາໄດໃ້ ຫທ້ ດັ ສະນະທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ ຄ ມບີ າງທູ່ ານມຄີ ວາມເຊູ່ ອວູ່ າສາລະຂໍ້ ມນູ ຢູ່ ູໃນໜູ່ ວຍການຈໍາຖາວອນນນັ້ ຈະບູ່ ມໍ ວີ ນັ ຈໍາເຊູ່ ອມຫາຍ ພຽງແຕູ່ ເຮາົ ບູ່ ໍສາມາດລະນກຶ ອອກມາໄດເ້ ທູ່ າົ ນນັ້ . ແຕູ່ ມບີ າງທູ່ ານເຊູ່ ອວູ່ າ ສາລະຂໍມ້ ນູ ດູ່ ງັ ກູ່ າວອາດສູນເສຍໄປ ຫຼ ອາດແທນດວ້ ຍຂໍມ້ ູນອູ່ ນ. 81

ເຖງິ ຢູ່ າງໃດກໍຕາມຜນົ ການວໄິ ຈໃນປະຈບຸ ນັ ພບົ ຜນົ ທູ່ ສີ ອດຄູ່ ອງກນັ ວູ່ າ ໃນເມູ່ອມສີ າລະຂໍມ້ ນູ ອູ່ ນໄດເ້ ຂາົ້ ມາ ແຊກຊອ້ ນ ຫຼ ເປັນເວລາດນົ ນານ, ເຮາົ ມຄີ ວາມສາມາດລະນກຶ ສານຂມໍ້ ນູ ນນັ້ ອອກມາໄດໜ້ ອ້ ຍ ແລະ ລຸດລົງເຊູ່ ນັ ເວລາເຮາົ ທູ່ ອງຄາໍ ສບັ ພາສາອງັ ກດິ , ແລວ້ ທູ່ ອງຄາໍ ສບັ ພາສາຝູ່ ຼັງຈະເຮດັ ໃຫເ້ ຮາົ ສບັ ສນົ ຈູ່ ຈາໍ ບູ່ ໍໄດ.້ ຖາ້ ເຮາົ ຮຽນພາສາ ອງັ ກດິ ຢູ່ າງດຽວກໍສາມາດລມໄດຖ້ າ້ ຕນົ ບູ່ ໍໄດໃ້ ຊ.້ ມບີ າງທູ່ ານກໄໍ ດອ້ ະທບິ າຍວູ່ າ ການທູ່ ຕີ ນົ ລະນກຶ ສານຂໍມ້ ນູ ອອກມາ ໄດໜ້ ອ້ ຍນນັ້ ປຽບດູ່ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ທູ່ ຢີ ູ່ ອນຍານລງົ ຖາ້ ບູ່ ໍໄດໃ້ ຊ.້ ສາລະຂໍມ້ ູນບາງຢູ່ າງອາດຍັງມຢີ ູ່ ູ ແຕູ່ ມນັ ອາດຈະຢູ່ ູ ໃນ ລະດບັ ເລກິ ທູ່ ສີ ຸດຈນົ ເຮາົ ບູ່ ສໍ າມາດຂຸດຄຸຍ້ ອອກມາໄດ ້ ຫຼ ລະນກຶ ອອກມາໃຊໄ້ ດ.້ ໃນສູ່ ວນຂອງການແຊກຊອ້ ນທູ່ ພີ າໃຫເ້ ຮາົ ເກດີ ມກີ ານລມນນັ້ . ອາດແບູ່ ງອອກເປັນສອງແບບຄ: 1) ຄວາມຮູໃ້ ໝູ່ ເຂາົ້ ໄປແຊກຊອ້ ນຄວາມຮູເ້ ກູ່ າົ , ເຮດັ ໃຫຈ້ ູ່ ຈາໍ ສາລະຂໍມ້ ູນຄວາມຮູເ້ ກູ່ າົ ບູ່ໄໍ ດ.້ 2) ຄວາມຮູເ້ ກູ່ າົ ຫຼ ສູ່ ງິ ທູ່ ຮີ ຽນຮູມ້ າກູ່ ອນໄປແຊກຊອ້ ນກບັ ຄວາມຮູໃ້ ໝູ່ ຫຼ ສູ່ ງິ ທູ່ ໄີ ດຮ້ ຽນຕາມຫຼງັ ຈະພາ ໃຫຈ້ ູ່ ຈໍາສາລະຂມໍ້ ູນຄວາມຮູທ້ ູ່ ຮີ ຽນໃໝູ່ ບູ່ ໍໄດ.້ 2.2 ແນວການປະຍຸ ກທດິ ສະດຂີ ະບວນການປະມວນສານຢູ່ ູ ໃນຫອ້ ງຮຽນ 2.2.1 ກະຕຸ ນ້ ໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນມຄີ ວາມສົນໃຈຕູ່ ໍບົດຮຽນ 1) ໃຫສ້ ນັ ຍານເຕອນເດກັ ນກັ ຮຽນຈູ່ ງົ ຢຸດກະທາໍ ສູ່ ງິ ອູ່ ນໆ ແລວ້ ຫນັ ມາສນົ ໃຈເຊູ່ ນັ ໄດຍ້ ນິ ສຽງໝາກວດີ ເພູ່ ອໃຫທ້ ຸກຄນົ ມດິ ງຽບ ຫຼ ມແີ ສງໄຟແວບເພູ່ ອໃຫຕ້ ງັ້ ໃຈຟັງຄູ 2) ໃນເວລາກາໍ ລງັ ສອນຄູຄວນມກີ ານເຄູ່ ອນໄຫວ ແລະ ມທີ ູ່ າທາງປະກອບ, ອະທິບາຍດວ້ ຍລະດບັ ສຽງຕູ່ າໍ ສູງສະລບັ ກນັ , ຫຼກີ ເວນັ້ ການເວາົ້ ສຽງໃນລະດບັ ດຽວສະເໝໄີ ປ. 3) ເລູ່ ມີ ສອນບດົ ໄໝູ່ ດວ້ ຍການຕງັ້ ຄໍາຖາມເພູ່ ອກະຕຸນ້ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນສນົ ໃຈ. 4) ໃນເວລາເດກັ ນກັ ຮຽນຫາກສນົ ໃຈສູ່ ງິ ອູ່ ນໆ, ຄູຈູ່ ງົ ດງຶ ຄວາມໃສູ່ ໃຈຂອງເຂາົ ໃຫກ້ ບັ ມາ ໂດຍການຍູ່ າງ ເຂາົ້ ໄປໃກໆ້ ຫຼ ເອນີ້ ຊູ່ , ຫຼ ຖາມເພູ່ ອໃຫເ້ ຂາົ ຕອບ. 2.1.2 ຄູຊູ່ ວຍເດກັ ນກັ ຮຽນແຍກລາຍລະອຽດທູ່ ຈີ ໍາເປັນອອກຈາກສູ່ ງິ ທູ່ ບີ ູ່ ຈໍ າໍ ເປັນ ແລະ ເນັນ້ ສາລະຂໍ້ມູນທູ່ ີ ສໍາຄນັ . 1) ຄູກູ່ າວຈດຸ ມູຸ່ງໝາຍຂອງການສອນເພູ່ ອໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຫນັ ພາບໂດຍລວມວູ່ າພວກເຂາົ ຈະໄດຮ້ ຽນ ເລູ່ ອງໃດ ແລະ ເຊູ່ ອມໂຍງຄວາມສາໍ ພນັ ຂອງເນອ້ ໃນທູ່ ສີ ອນກບັ ຈດຸ ມູຸ່ງໝາຍໃນເວລາສອນເຊູ່ ນັ : ຄູບອກນກັ ຮຽນວູ່ າ “ ໃນຂະນະນີ້ ຄູກໍາລງັ ອະທບິ າຍສູ່ ວນປະກອບຂອງດອກໄມເ້ ພູ່ ອເປັນພນ້ ຖານໃຫກ້ ານເຂາົ້ ໃຈການປະສມົ ພນັ ຂອງ ດອກໄມຕ້ າມຈດຸ ມູຸ່ງໝາຍໃນຂໍທ້ 1ີ ” 2) ເມູ່ອຄູສອນເລູ່ ອງສໍາຄນັ ຈູ່ ງົ ເວາົ້ ຊາໍ້ ຈດຸ ສາໍ ຄນັ ນນັ້ ເພູ່ ອຈະໃຫນ້ ກັ ຮຽນສະຫຸຼບດວ້ ຍຕນົ ເອງ, ຄູອາດ ຂຽນຈດຸ ສາໍ ຄນັ ໃສູ່ ກະດານດວ້ ຍສໍສີ ຫຼ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນຂດີ ກອ້ ງໃສູ່ ຈດຸ ສໍາຄນັ ນນັ້ . 2.1.3 ຄູຊູ່ ວຍນກັ ຮຽນໃຫເ້ ຫນັ ຄວາມເຊູ່ ອມໂຍງລະຫູ່ ວາງສາລະຂໍມ້ ູນໃໝູ່ ກບັ ສູ່ ງິ ທູ່ຮີ ູຢ້ ູ່ ູກູ່ ອນແລວ້ 1) ຄູທບົ ທວນເລູ່ ອງທູ່ ນີ ກັ ຮຽນໄດຮ້ ຽນມາກູ່ ອນແລວ້ , ເພູ່ ອເປັນພນ້ ຖານໃຫແ້ ກູ່ ການທາໍ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈ ເນອ້ ໃນທູ່ ຈີ ະຮຽນໃນຊູ່ ວົ ໂມງນນັ້ . 2) ຄໃູ ຊແ້ ຜູ່ ນພູມ ຫຼ ໂຄງຮູ່ າງຂອງເລູ່ ອງເພູ່ ອສະແດງໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຫນັ ຄວາມສໍາພນັ ລະຫວູ່ າງສູ່ ງິ ທູ່ ຈີ ະ ຮຽນຮູກ້ ບັ ຂອບຄວາມຄດິ ຂອງເຂາົ ທູ່ ມີ ຢີ ູ່ ູ. 3) ໃຫວ້ ຽກໃນລກັ ສະນະທູ່ ຕີ ອ້ ງໃຊສ້ າລະຂມໍ້ ນູ ໃໝູ່ ກບັ ຄວາມຮູເ້ ດມີ ຂອງນກັ ຮຽນ. 82

2.1.4 ໃຫນ້ ກັ ຮຽນທູ່ ອງຈາໍ ຊາໍ້ ໆ ແບບຫາຼ ຍເທູ່ອ ແລະ ທົບທວນສາລະຄວາມຮູເ້ ພູ່ອໃຫສ້ ູ່ ງິ ທູ່ ເີ ຂາົ້ ຮຽນຮູມ້ ີ ຄວາມໝນັ້ ຄງົ 1) ຄຕູ ອ້ ງໝູ່ ນັ ທດົ ສອບດວ້ ຍຂໍສ້ ອບສນັ້ ໆ ຢູ່ ູສະເໝ.ີ 2) ໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຝິກ ຫຼ ເຮດັ ກດິ ຈະກາໍ ໃນເລູ່ ອງທູ່ ຄີ ູສອນແບບຊາໍ້ ໆ. 3) ຄຈູ ະເວາົ້ ເຖງິ ສູ່ ງິ ທູ່ ຕີ ອ້ ງການໃຫນ້ ກັ ຮຽນຈູ່ ຢູ່ ູສະເໝ.ີ 2.1.5 ການສອນຄູຕອ້ ງສະເໜເີ ນອ້ ໃນທູ່ ຊີ ດັ ເຈນ ແລະ ເປັນລະບຽບ 1) ກໍານດົ ຈດຸ ໝາຍຂອງບດົ ຮຽນໃຫຊ້ ດັ ເຈນ. 2) ສອນເນອ້ ໃນບດົ ຮຽນໃຫຕ້ າມລໍາດບັ , ຈດັ ລຽງເນອ້ ໃນບດົ ໃຫເ້ ປັນລະບບົ ເວລານກັ ຮຽນ ຖາມຄູ ສາມາດເຊູ່ ອມໂຍງໃຫນ້ ກັ ຮຽນເຫນັ ສໍາພນັ ລະຫູ່ ວາງຄໍາຖາມກບັ ໂຄງຮູ່ າງຂອງເລູ່ ອງທູ່ ຄີ ຈູ ະສອນໃຫຊ້ ດັ ເຈນ. 3) ເວລາສອນໄປໄດເ້ ຄູ່ ງີ ຕອນ ແລະ ສອນຈບົ ບດົ ຄູຈູ່ ງົ ສະຫຸບຼ ບດົ ຮຽນ. 2.1.6 ຄູເນນັ້ ການຈູ່ ຈໍາໃຫມ້ ຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈຄວາມໝາຍບູ່ ໍແມູ່ ນຈູ່ ແບບທູ່ ອງຂນຶ້ ໃຈ 1) ໃນການສອນບນັ ຫາໃໝູ່ ຈູ່ ງົ ພະຍາຍາມເຊູ່ ອມໂຍງຄວາມຮູໃ້ ໝູ່ ກບັ ຄວາມເປັນຈິງທູ່ ີກູ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ນກັ ຮຽນ. 2) ການສອນເລູ່ ອງລບົ ເລກໃນວຊິ າຄະນດິ ສາດຄູອາດໃຫນ້ ກັ ຮຽນ, ຮຽນຈາກການຫຼນີ້ ສົມມຸ ດຖານ ເຊູ່ ນັ ການທອນເງນິ ເວລາເດກັ ນກັ ຮຽນຫຼນີ້ ການຂາຍເຄູ່ ອງ. ສະຫຸບຼ ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູກ້ ູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ , ຈະມແີ ນວຄດິ ທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກບັ ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູ ້ ກູ່ ຸມພດຶ ຕິ ກາໍ ນຍິ ມົ ຫຼາຍປະການທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ເຊູ່ ນັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາການຮຽນຮູກ້ ູ່ ມຸ ປັນຍານຍິ ມົ ມຄີ ວາມເຊູ່ ອວູ່ າ ການຮຽນຮູເ້ ກດີ ມາ ຈາກຂະບວນການພາຍໃນຂອງບຸກຄນົ ຫຼາຍກວູ່ າເກດີ ມາຈາກສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ຈາກພາຍນອກຕວົ ບຸກຄນົ . ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູ ້ ກູ່ ຸມເກສຕລັ ແມູ່ ນທດິ ສະດກີ ູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ ກູ່ ຸມທໍາອດິ ທູ່ ສີ ະແດງທດັ ສະນະຢູ່ າງຊດັ ເຈນວູ່ າ ການຮບັ ຮູເ້ ປັນປັດໄຈສາໍ ຄນັ ຂອງການຮຽນຮູ.້ ການຮຽນຮູເ້ ກດີ ມາຈາກການຈດັ ລະບຽບໝວດໝູ່ ູ ຫຼ ຮູ ບ ຮູ່ າງຂອງສູ່ ງິ ທູ່ ຮີ ບັ ຮູໃ້ ຫເ້ ປັນໂຄງສາ້ ງຄວາມຮູຂ້ ນຶ້ ຢູ່ ູ ໃນສະໝອງ. ເມູ່ ອຄນົ ເຮົາໄດປ້ ະເຊນີ ກບັ ສະຖານະການທູ່ ີ ຕອ້ ງການຮຽນຮູ,້ ເຮາົ ກໍເລູ່ ມີ ຮບັ ຮູສ້ ູ່ ວນລວມທງັ ໝດົ ກູ່ ອນຈູ່ ງຶ ພຈິ າລະນາ ຫຼ ວເິ ຄາະຄວາມສາໍ ພນັ ຂອງລາຍລະອຽດ. ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູກ້ ູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ ຈະມຫີ ຼາຍທດິ ສະດ,ີ ແຕູ່ ທິດສະດທີ ູ່ ີໄໝູ່ ທູ່ ີສຸ ດ ແລະ ກໍາລັງໄດຮ້ ັບ ຄວາມສນົ ໃຈຫຼາຍໃນຍຸກປະຈບຸ ນັ ກແໍ ມູ່ ນທດິ ສະດີຂະບວນການປະມວນສານ ( Information Processing ) ທດິ ສະດນີ ໄີ້ ດອ້ ະທບິ າຍການຮຽນຮູຂ້ ອງມະນຸດໃນຮູບແບບຂະບວນການ ໂດຍອຸ ປະມານໄດກ້ ັບຂະບວນການ ປະຕບິ ດັ ງານຂອງຄອມພວິ ເຕ.ີ ຂະບວນການດູ່ ງັ ກູ່ າວຈະແບູ່ ງອອກເປັນ 3 ສູ່ ວນຄ: (1) ຂະບວນການຮບັ ສານຂໍມ້ ນູ ເພູ່ ອເຂາົ້ ລະຫດັ ( Encoding ). (2) ຂະບວນການປະຕບິ ດັ ການຈໍາໃນໜູ່ ວຍການຈາໍ ໄລຍະສນັ້ ( Short - Term Memory ). (3) ຂະບວນການເກບັ ສາລະຂໍມ້ ນູ ໄວໃ້ ນໜູ່ ວຍການຈໍາຖາວອນ ( Long - Term Memory ). ຂະບວນການທງັ ໝດົ ຈະຢູ່ ູພາຍໃຕກ້ ານຄວບຄຸມຂອງໜູ່ ວຍຄວບຄຸມ ( Executive -Control) ຄວາມເຂາົ້ ໃຈໃນຂະບວນການປັນຍາດູ່ ງັ ທູ່ ກີ ູ່ າວມານຈີ້ ະເຮດັ ໃຫຄ້ ູໄດຮ້ ບັ ຮູເ້ ຖງິ ຂະບວນການຮຽນຮູທ້ ູ່ ີສໍາຄັນຫຼາຍ ປະການທູ່ ສີ າມາດມາປະຍຸກໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການຮຽນການສອນ. 83

ບດົ ທີ 7 ທດິ ສະດີການຮຽນຮູ ທ້ າງສງັ ຄມົ ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູກ້ ູ່ ຸມພດຶ ຕກິ າໍ ນຍິ ມົ ແລະ ກູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ ດູ່ ງັ ທູ່ ໄີ ດກ້ ູ່ າວມາແລວ້ , ຈະມແີ ນວຄວາມຄດິ ທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ . ກູ່ ຸມພດຶ ຕກິ ໍານຍິ ມົ ໄດມ້ ຄີ ວາມຄດິ ວູ່ າ ພດຶ ຕກິ ໍາຂອງມະນດຸ ຈະຂນຶ້ ຢູ່ ູກບັ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມເປັນຕົວກໍາ ນດົ . ຕວົ ແທນຂອງແນວຄດິ ນໄີ້ ດແ້ ກູ່ ທດິ ສະດຂີ ອງ ທູ່ ານສະກນິ ເນ.ີ ກູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ ໄດມ້ ຄີ ວາມຄດິ ວູ່ າ ພຶດຕິກໍາ ຂອງມະນດຸ ຂນຶ້ ກບັ ການຮບັ ຮູ,້ ການຄດິ ຫຼ ຂະບວນການທາງປັນຍາຂອງບຸ ກຄນົ . ຕວົ ແທນຂອງກູ່ ຸມນີ້ ແມູ່ ນ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມເກສຕລັ . ໃນໄລຍະຕູ່ ມໍ າພດັ ໄດເ້ ກດີ ມທີ ດິ ສະໄໝູ່ ທູ່ ີຮຽກວູ່ າ ກູ່ ຸມປະຕິສໍາພນັ ( Interactionist AS - Proach ) ກູ່ ຸມນໄີ້ ດປ້ ະສມົ ປະສານແນວຄດິ ຂອງກູ່ ຸມພດຶ ຕກິ າໍ ນຍິ ມົ ແລະ ກູ່ ຸມປັນຍານຍິ ມົ ລວມເຂາົ້ ກນັ . ແລະ ມຄີ ວາມຄດິ ວູ່ າ ພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງມະນດຸ ຈະຂນຶ້ ຢູ່ ູກບັ ຜນົ ລວມລະຫວູ່ າງຂະບວນການທາງປັນຍາຂອງບຸກຄນົ ແລະ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມອອ້ ມ ຕວົ . ທດິ ສະດສີ າໍ ຄນັ ຂອງກູ່ ຸມນໄີ້ ດແ້ ກູ່ : “ ທດິ ສະດຮີ ຽນຮູທ້ າງສງັ ຄົມ ຂອງແບນດູລາ “ ( Bandura s Social Cogni - tive Theory) 1. ປະຫວັດຫຍໍ້ ຂອງທູ່ ານບັນດູຣາ ບນັ ດຣູ າ (Albert Bandura : 1925) ເກດີ ທູ່ ອີ ດັ ເບຕີ າ (Alberta) ທູ່ ີ ປະເທດການາດາ .ທູ່ ານເຕບີ ໃຫຍູ່ ຢູ່ ູ ຕົວເມອງນອ້ ຍໆ . ໂຮງຮຽນມດັ 84

ທະຍົມທູ່ ີທູ່ ານຮຽ ນນັນ້ ມີນັກຮຽນ ພຽງແຕູ່ 20 ຄົນ. ແບ ນດູຣາຮ ຽນມະຫາວທິ ະຍາໄລ ບຼິຕິຊໂຄ ລົມເບັຍ (University of Britich Colum bia ) ແລະ ຮຽນລະດບັ ປະລນິ ຍາຕີ ສາຂາຈດິ ຕະວິທະຍາທູ່ ມີ ະຫາວິທະ ຍາ ໄລໄອໂອວາ (University of lowa) ໃນປີ 1953 ແບນດຣູ າໄດເ້ ປັນອາຈານສອນທູ່ ມີ ະຫາວທິ ະຍາໄລ ສະແຕນ ຟໍຣ (Stanford Uni versiy) ແລະ ທາໍ ງານຢູ່ ູທູ່ ນີ ນັ້ ຈນົ ເຖງິ ຄ.ສ. 1974 ເພູ່ ນີ ໄດດ້ ໍາລງົ ຕໍາ ແໜູ່ ງເປັນປະທານ ສະມາຄມົ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາແຫູ່ ງສະຫະລດັ ອາເມລກິ າ. ທູ່ ານແບນດຣູ າໄດຮ້ ບັ ການຍກົ ຍອ້ ງຈາກລູກສດິ ທງັ ຫຼາຍວູ່ າ ທູ່ ານແມູ່ ນນກັ ປັດຊະຍາຍຸກໃໝູ່ ທູ່ ມີ ຄີ ວາມຮອບຮູດ້ າ້ ນສງັ ຄມົ ສາດຢູ່ າງກວາ້ ງຂວາງຂອງ ຫຼາຍສາຂາ. 2. ແນວຄິດພນ້ ຖານຂອງທດິ ສະດີການຮຽນຮູ ້ທາງສັງຄົມ ແນວຄດິ ພນ້ ຖານຂອງທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູທ້ າງສງັ ຄມົ ຂອງແບນດູຣາ . ອາດພຈິ າລະນາໄດ ້ 3 ປະເດນັ ຄ: 1) ປະເດນັ ກູ່ ຽວກບັ ການຮຽນຮູໃ້ ນສະພາບທໍາມະຊາດ. 2) ປະເດນັ ຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວູ່ າງຜູຮ້ ຽນ ແລະ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ. 3) ປະເດນັ ກູ່ ຽວກບັ ນຍິ າມຂອງການຮຽນຮູ ້ ໂດຍສະເພາະແມູ່ ນຄວາມແຕກຕູ່ າງລະຫວູ່ າງການຮຽນຮກູ ້ ຜັ ນົ ງານ. 2.1 ການຮຽນຮູ ້ໃນສະພາບທໍາມະຊາດ ທູ່ ານແບນດູຣາມແີ ນວຄດິ ທູ່ ສີ ອດຄູ່ ອງກບັ ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາການຮຽນຮທູ ້ າງສງັ ຄມົ ລູ່ ຸນໃໝູ່ ທງັ ຫາຼ ຍວູ່ າ ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູຂ້ ອງກູ່ ຸມພດຶ ຕກິ ໍານຍິ ມົ ທງັ ໝດົ ນນັ້ ຈະມຂີ ຈໍ້ ໍາກດັ ຢູ່ າງນອ້ ຍ 3 ປະການຄ: - ທດິ ສະດທີ ງັ ຫາຼ ຍໄດອ້ ະທບິ າຍການຮຽນຮູໃ້ ນສະຖານທູ່ ຄີ ບັ ແຄບບູ່ ສໍ ອດຄູ່ ອງກບັ ສະພາບການຮຽນຮູໃ້ ນ ຊວີ ດິ ຈງິ . - ການສກຶ ສາຂອງກູ່ ຸມພດຶ ຕກິ ໍານຍິ ມົ ກະທາໍ ສະເພາະຢູ່ ູໃນຫອ້ ງທດົ ລອງເທູ່ າົ ນນັ້ ແລະ ບູ່ໄໍ ດເ້ ວົາ້ ເຖິງການ ຮຽນຮູທ້ ູ່ ຈີ ະແກໄ້ ຂບນັ ຫາໃໝູ່ ໆ ໃນໂລກທູ່ ກີ ວາ້ ງໄດ.້ - ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາກູ່ ຸມພດຶ ຕກິ າໍ ນຍິ ມົ ແມູ່ ນຈະເວາົ້ ເຖິງສະເພາະການຮຽນຮູຈ້ າກການກະທາໍ ແລະ ໄດ ້ ຮບັ ຜນົ ກາໍ ໂດຍກງົ ເທູ່ າົ ນນັ້ ແຕູ່ ບູ່ ໍໄດສ້ ນົ ໃຈພດຶ ຕກິ າໍ ການຮຽນຮູປ້ ະເພດທູ່ ຜີ ູຮ້ ຽນ, ໄດ ້ ຮຽນຈາກຕວົ ແບບ ຫຼ ຮຽນ ຈາກການກາໍ ທາໍ ຂອງຜູອ້ ູ່ ນໆ. ຈາກຂໍຈ້ ໍາກດັ ເຫູ່ າຼົ ນທີ້ ູ່ ານແບນດຣູ າ ຈູ່ ງຶ ເກດີ ມຄີ ວາມຄດິ ວູ່ າ ຄວນສກຶ ສາການຮຽນຮູໃ້ ນ ສະພາບທໍາມະຊາດຫາຼ ຍກວູ່ າຢູ່ ູໃນຫອ້ ງທດົ ລອງໂດຍສະເພາະທູ່ ານໄດສ້ ນົ ໃຈການຮຽນຮູຈ້ າກການຮຽນແບບ ຫຼ ການສງັ ເກດ. 2.1.2 ຄວາມສໍາພັນລະຫວູ່ າງຜູຮ້ ຽນ, ພດຶ ຕິກໍາ ແລະ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ຕາມທດັ ສະນະຂອງທູ່ ານ ແບນດູຣາ ການອະທບິ າຍການຮຽນຮູຂ້ ອງທິດສະດອີ ູ່ ນໆ ນນັ້ ກໍມຂີ ໍ້ ຕກົ ລງົ ທູ່ ຜີ ດິ ຢູ່ ູຕອນຕນົ້ ໂດຍສະເພາະແມູ່ ນທງັ ກູ່ ຸມຂອງພດຶ ຕິກໍານຍິ ົມ ແລະ ມະນຸດນິຍົມຕູ່ າງກໍກູ່ າວວູ່ າ ຄວາມ ສໍາພນັ ລະຫວູ່ າງພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງບຸກຄນົ ແລະ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ເປັນຄວາມສາໍ ພນັ ແບບທາງດຽວ. ກູ່ ຸມພດຶ ຕກິ ໍານຍິ ມົ ໄດມ້ ີ ຄວາມເຫນັ ວູ່ າ ພດຶ ຕກິ ໍາຂອງບຸກຄນົ ຈະຂນຶ້ ຢູ່ ູກບັ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ. ກູ່ ຸມມະນດຸ ນຍິ ມົ ພດັ ມຄີ ວາມເຫນັ ວູ່ າ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ຈະຂນຶ້ ຢູ່ ູກບັ ຄວາມຄດິ ແລະ ການກະທາໍ ຂອງບຸກຄນົ . ທູ່ ານແບນດຣູ າ ໄດອ້ ະທບິ າຍວູ່ າ ການຮຽນຮູຈ້ ະກູ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ປັດໄຈຫກຼັ 3 ປະການຄ: 1. ຄວາມຄດິ ຫຼ ຄວາມຄາດຫວງັ ຫຼ ຄວາມເຊູ່ ອ ແລະ ອງົ ປະກອບສູ່ ວນບຸກຄນົ . 2. ພດຶ ຕກິ ໍາ. 85

3. ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ. ປັດໄຈທງັ 3 ນຈີ້ ະມຄີ ວາມສໍາພນັ ກນັ ແບບ 2 ທາງຄ ຕູ່ າງກໍມອີ ດິ ທພິ ນົ ເຊູ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ , ເພູ່ ນິ ເອີນ້ ຄວາມສາໍ ພນັ ລກັ ສະນະນວີ້ ູ່ າ ປັດໄຈທູ່ ີກໍານົດເຊູ່ ງິ ກັນ ແລະ ກັນ ຕວົ ຢູ່ າງ ຢູ່ ູໃນຫອ້ ງຮຽນຫອ້ ງໜູ່ ງຶ ນກັ ຮຽນສູ່ ວນຫາຼ ຍໄດມ້ ນີ າໍ້ ໃຈເອອ້ ເຟູ່ ອເຊູ່ ງິ ກນັ ແລະ ກັນ (ຄວາມເອອ້ ເຟອ້ ນີ້ ເປັນສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ) ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມທູ່ ເີ ອອ້ ເຟອ້ ນຈີ້ ະມອີ ດິ ທພິ ນົ ຕູ່ ກໍ ບັ ທາ້ ວ ສູນທອນ ສາມາດເຮດັ ໃຫລ້ າວ ເກດີ ມຄີ ວາມຄດິ ເອອ້ ເຟອ້ ແລະ ມທີ ດັ ສະນະດຕີ ູ່ ໍໝູ່ ູ. ພດຶ ຕກິ າໍ ນຈີ້ ະກາຍເປັນຕວົ ແບບທູ່ ມີ ອີ ດິ ທພິ ນົ ຕູ່ ໍໝູ່ ູເພູ່ ອນຄົນ ອູ່ ນໆ ອກີ . 2.1.3 ການຮຽນຮູກ້ ບັ ຜົນງານ ຂໍແ້ ຕກຕູ່ າງລະຫວູ່ າງທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮທູ ້ າງສງັ ຄມົ ຂອງແບນດຣູ າ ກບັ ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູກ້ ູ່ ມຸ ພດຶ ຕິ ກາໍ ນຍິ ມົ ກໍຄນຍິ າມຂອງການຮຽນຮູ ້ ແລະ ທດິ ສະດອີ ູ່ ນໆ. ມຫີ ຼາຍໆ ທດິ ສະດຈີ ະເວາົ້ ວູ່ າຜນົ ງານເປັນຕົວບູ່ ົງຊີເ້ ຖິງ ການຮຽນຮູ ້ ຫຼ ເວາົ້ ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ກູ່ ຸມທດິ ສະດພີ ດຶ ຕກິ ໍານຍິ ມົ ຈະບູ່ ໍໄດແ້ ຍກຄວາມແຕກຕູ່ າງລະຫວູ່ າງການຮຽນຮູກ້ ັບ ຜນົ ງານຢູ່ າງຊດັ ເຈນ. ທູ່ ານແບນດູຣາ ມຄີ ໍາເຫນັ ວູ່ າ ການຮຽນຮູກ້ ບັ ຜນົ ງານທູ່ ປີ ະກດົ ຂນຶ້ ນນັ້ ຈະແມູ່ ນ 2 ສູ່ ວນທູ່ ແີ ຍກຈາກກັນ. ການຮຽນຮູ ້ ເປັນຂະບວນການມາຈາກຄວາມຮູ ້ ແມູ່ ນຂະບວນການທູ່ ປີ ະກອບດວ້ ຍການເລອກໃສູ່ ໃຈຕູ່ ໍສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ເຂາົ້ ລະຫດັ ໃນຮູບສນັ ຍາລກັ ແລວ້ ເກບັ ໄວໃ້ ນໜູ່ ວຍຄວາມຈໍາ. ສູ່ ວນຜົນງານ ແມູ່ ນພດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ບີ ຸກຄນົ ສະແດງອອກ ຫຼ ຕອບສະໜອງອອກມາໃຫເ້ ຫນັ . ທູ່ ານແບນດູຣາໄດກ້ ູ່ າວວູ່ າ ການຮຽນຮູອ້ າດສະແດງອອກມາເປັ ນຜົນງານ ຫຼ ເປັນການກະທາໍ ກໍອາດເປັນໄດ ້ ຫຼ ອາດບູ່ ໍເປັນຜນົ ງານ ຫຼ ການກະທໍາກໄໍ ດ.້ ການຮຽນຮູດ້ ວ້ ຍການສັງເກດນນັ້ , ຜູ ້ ຮຽນບູ່ ໍໄດສ້ ະແດງການຮຽນແບບອອກມາໂດຍທນັ ທທີ ູ່ ໄີ ດເ້ ຫນັ .ແຕູ່ ອາດມກີ ານກະທໍາໃນເມູ່ອເຂາົ ຢູ່ ູໃນສະຖານະ ການທູ່ ເີ ໝາະສມົ ຫງຼັ ຈາກທູ່ ໄີ ດຮ້ ຽນຮູແ້ ລວ້ . ສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ບຸ ກຄນົ ການກະທາໍ 1 2 ຂນັ້ ທ1ີ . ແມູ່ ນຂນັ້ ໄດມ້ າເຊູ່ ງິ ຄວາມຮູ ້ ຂນັ້ ທ2ີ . ແມູ່ ນຂນັ້ ການກະທໍາ ຫຼ ຜນົ ງານ. 3. ອົງປະກອບຂອງການຮຽນຮູ ້ ທດິ ສະດຂີ ອງທູ່ ານແບນດຣູ າ ໄດສ້ ະເໜວີ ູ່ າ ວທິ ທີ ູ່ ສີ ໍາຄນັ ທູ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ຮຽນຮູຕ້ ູ່ າງໆ ກູ່ ຽວກບັ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ຫຼ ພດຶ ຕິ ກາໍ ໃໝູ່ ໆ ກໍແມູ່ ນວທິ ກີ ານສງັ ເກດພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງຄນົ ອູ່ ນ (ພດຶ ຕກິ ໍາຂອງຜູອ້ ູ່ ນຖວູ່ າເປັນຕວົ ແບບ) ເຖິງຢູ່ າງໃດກໍຕາມ ຄນົ ເຮາົ ຈະບູ່ ໄໍ ດຮ້ ຽນແບບຈາກທກຸ ສູ່ ງິ ທຸກຢູ່ າງທູ່ ໄີ ດພ້ ບົ . ການຈະ ຮຽນແບບ ຫຼ ບູ່ ໍ ມນັ ຂນຶ້ ກບັ ຜນົ ກໍາທູ່ ຕີ ວົ ແບບໄດ ້ ຮບັ ຈາກການກະທາໍ ນນັ້ ໆ ເປັນແນວໃດ ແລະ ຂນຶ້ ກບັ ຂະບວນການທາງປັນຍາຂອງຜູຮ້ ຽນເອງ. ສະນນັ້ , ອງົ ປະກອບ ທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ຂອງການຮຽນຮູຕ້ ູ່ າງໆ ຈູ່ ງຶ ຈາໍ ແນກໄດ ້ 3 ປະການຄ: 1. ຕວົ ແບບໃນຮູບພດຶ ຕກິ ໍາ ຕູ່ າງໆ (Behavioral Model) 2. ຜນົ ກໍາຈາກພດຶ ຕກິ ໍາຂອງຕວົ ແບບ (Conseguences of the Modeled Behavior) 3. ຂະບວນການທາງປັນຍາຂອງຜູຮ້ ຽນ (Learner‘ s Cognitive Process) 86

3.1 ຕົວແບບໃນຮູບພດຶ ຕິກໍາ ໜາ້ ທູ່ ພີ ນ້ ຖານຂອງຕວົ ແບບກໍແມູ່ ນການຖູ່ າຍທອດສານສນົ ເທດໄປຫາຜູສ້ ງັ ເກດ ໜາ້ ທູ່ ນີ ອີ້ າດຈະເກດີ ຂນຶ້ ໃນລກັ ສະນະໃດລກັ ສະນະໜູ່ ງຶ ຄດູ່ ງັ ລູ່ ຸມນ:ີ້ 1) ພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ເີ ປັນຕວົ ແບບ ຈະເຮດັ ໜາ້ ທູ່ ແີ ນະນໍາເພູ່ ອໃຫຜ້ ູສ້ ງັ ເກດປະຕບິ ດັ ຄກບັ ຕວົ ແບບເຊູ່ ນັ ເຮາົ ໄດ ້ ຮບັ ເຊນີ ໄປງານລຽ້ ງສາ້ ງສນັ , ຕນົ ກບໍ ູ່ ແໍ ນູ່ ໃຈວູ່ າ ຈະນູ່ ງຸ ຊຸດແບບໃດ ແລະ ໃສູ່ ເຄູ່ ອງປະດບັ ແບບໃດຈູ່ ງຶ ຈະມຄີ ວາມເໝ າະສມົ . ການສງັ ເກດຂອງເຈາົ້ ພາບງານກໍຈະເປັນແນວທາງສໍາລບັ ການປະຕິ ຂອງຜູຖ້ ກເຊນີ . 2) ຜນົ ກາໍ ຈາກພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງຕວົ ແບບ.ຜນົ ກໍານຈີ້ ະເຮດັ ໜາ້ ທູ່ ຂີ ດັ ຂວາງ ຫຼ ສູ່ ງົ ເສມີ ໃຫຜ້ ູທ້ ູ່ ສີ ງັ ເກດປະຕບິ ັດ ຕາມຕວົ ແບບ. ໜາ້ ທູ່ ທີ າງດາ້ ນການຂດັ ຂວາງ ຫຼ ກດົ ໜູ່ ວງການຮຽນແບບຈະເກດີ ຂນຶ້ ເມູ່ອຜູສ້ ງັ ເກດພບົ ວູ່ າ ຕວົ ແບບ ທູ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ຜນົ ກໍາທູ່ ບີ ູ່ ໍປະສງົ ຫຼ ຖກລງົ ໂທດ. ຕວົ ຢູ່ າງ ມຊີ າຍຄນົ ໜູ່ ງຶ ທູ່ ກີ ໍາລງັ ຂບັ ລດົ ດວ້ ຍຄວາມໄວພດໍ ໄີ ປເຫນັ ຕໍາຫຼວດສາຍກວດກາໍ ລງັ ຂຽນໃບສູ່ ງັ ເພູ່ ອ ປັບໄໝລດົ ຄນັ ໜູ່ ງຶ ທູ່ ຂີ ບັ ລດົ ດວ້ ຍຄວາມໄວສູງ. ຊາຍຄນົ ນນັ້ ກຈໍ ະຄູ່ ອຍຜູ່ ອນຄວາມໄວລງົ . ກງົ ກນັ ຂາ້ ມໜາ້ ທູ່ ີການ ສູ່ ງົ ເສມີ ໃຫຜ້ ູສ້ ງັ ເກດປະຕບິ ດັ ຕາມຕວົ ແບບ ຈະເກດີ ຂນຶ້ ຖາ້ ການກະທາໍ ຂອງຕວົ ແບບໄດຮ້ ບັ ຜນົ ກາໍ ທູ່ ສີ ງັ ຄມົ ຍອມຮບັ ວູ່ າ ເປັນສູ່ ງິ ທູ່ ດີ ,ີ ຖກຕອ້ ງ ຫຼ ໄດຮ້ ບັ ລາງວນັ . 3) ໜາ້ ທູ່ ປີ ະການທູ່ ີ 3 ຂອງຕວົ ແບບກແໍ ມູ່ ນ ການເປັນສູ່ ທູ່ ຖີ ູ່ າຍທອດທາງວດັ ທະນະທໍາຕວົ ແບບຈະເປັນສູ່ ທູ່ ສີ ໍາຄນັ ຢູ່ ູໃນຂະບວນການຂອງສງັ ຄມົ ທູ່ ປີ ະກດົ ອອກມາທາງດາ້ ນພາສາ, ຮດີ ຄອງປະເພນ,ີ ການສກຶ ສາ ແລະ ພດຶ ຕິ ກໍາທາງສງັ ຄມົ ອູ່ ນໆ. 3.1.1 ປະເພດຂອງຕວົ ແບບ ທູ່ ານແບນດູຣາ ໄດແ້ ບູ່ ງອອກເປັນ 3 ປະເພດຄ ຕວົ ແບບທູ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ , ຕວົ ແບບສນັ ຍາລກັ ແລະ ແບບທູ່ ີ ເປັນຄໍາສອນ. 1) ຕວົ ແບບທູ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ (Live Model) ເຊູ່ ງິ ໄດແ້ ກູ່ ບຸກຄນົ ຢູ່ ູໃນຄອບຄວົ , ໝູ່ ູເພູ່ ອນ ຫຼ ຜູຄ້ ນົ ອູ່ ນໆ ທູ່ ວົ ໄປ ເຊູ່ ງິ ຜູສ້ ງັ ເກດສາມາດຕດິ ຕູ່ ໍພວົ ພນັ ໄດ.້ 2) ຕວົ ແບບສັນຍາລກັ (Symdolic Model) ເຊູ່ ິງໄດແ້ ກູ່ ພາບຂອງຕວົ ແບບຢູ່ ູ ໃນສູ່ ສານມວນຊນົ ທງັ ຫາຼ ຍເຊູ່ ນັ ຮູບເງາົ , ໂທລະທດັ , ໜງັ ສພມິ , ຄອມພວິ ເຕີ ແລະ ອູ່ ນໆ... 3) ຕວົ ແບບໃນຮູບຄາໍ ສອນ (Verbal Description or Instruuction) ແມູ່ ນຕວົ ແບບທູ່ ເີ ປັນພາສາເວາົ້ , ການບອກທາງວາຈາ ຫຼ ເປັນຄໍາສອນໃນພາສາຂຽນເຊູ່ ນັ ຊຸດຄາໍ ສອນໃນການປະຕບິ ດັ ງານການຄວບຄຸມເຄູ່ ອງຈກັ ຫຼ ຄາໍ ອະທບິ າຍການປະກອບຊນີ້ ສູ່ ວນຕູ່ າງໆ ເພູ່ ອເຂົາ້ ເປັນອຸ ປະກອນຊະນດິ ໜູ່ ງຶ . ຕວົ ແບບຊະນິດນີ້ ຫາກໃຊ ້ ປະກອບເປັນຕວົ ແບບຂອງພດຶ ຕກິ າໍ ກໍຈະເພູ່ ມີ ປະສດິ ທພິ າບໃຫແ້ ກູ່ ການຮຽນຮູ.້ 3.1.2 ຕວົ ແບບທູ່ ມີ ປີ ະສິດທພິ າບ ອງົ ປະກອບທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ຢູ່ ູໃນຂະບວນການຮຽນຮູອ້ ກີ ປະການໜູ່ ງຶ ກໍແມູ່ ນ ປະສດິ ທພິ າບຂອງຕວົ ແບບ. ມີ ຕວົ ແບບບາງຢູ່ າງຈະເຮດັ ໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນໃສູ່ ໃຈທູ່ ສີ ຸດ, ຕວົ ແບບບາງຢູ່ າງຈະມປີ ະສດິ ທພິ າບຕູ່ ໍຄວາມໃສູ່ ໃຈຂອງຜູທ້ ູ່ ຮີ ຽນ ໜອ້ ຍ. ລກັ ສະນະຂອງຕວົ ແບບທູ່ ປີ ະສດິ ທພິ າບກໍຄ ຄວາມມກີ ຽດ, ຄວາມເຊູ່ ອຖ , ລກັ ສະນະນດິ ໄສໃຈຄໍທູ່ ີກູ່ ຸມ ຍອມຮບັ ແລະ ມຄີ ຸນລກັ ສະນະທູ່ ເີ ປັນແບບຢູ່ າງເຊູ່ ງິ ຜູທ້ ູ່ ສີ ງັ ເກດໄຝູ່ ຝັນທູ່ ຈີ ະເປັນດູ່ ງັ ນນັ້ . 87

3.1.3 ຄຸນລັກສະນະຂອງຜູ ສ້ ງັ ເກດ ນອກຈາກປະສດິ ທພິ າບຂອງຕວົ ແບບແລວ້ , ຄຸນລກັ ສະນະຂອງຜູສ້ ງັ ເກດກເໍ ປັນອງົ ປະກອບຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ທູ່ ມີ ຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕູ່ ຂໍ ະບວນການຮຽນແບບ. ມກີ ານວໄິ ຈບາງເລູ່ ອງໄດພ້ ບົ ວູ່ າ ຜູທ້ ູ່ ຂີ າດຄວາມເຊູ່ ອໝນັ້ ຕນົ ເອງ ແລະ ມຄີ ວາມພູມໃຈຕນົ ເອງຕູ່ າໍ ຈະມແີ ນວໂນມ້ ຮບັ ເອາົ ພດຶ ຕກິ ໍາຂອງຕວົ ແບບປະສບົ ຜນົ ສາໍ ເລດັ ໄດງ້ ູ່າຍກວູ່ າຜູທ້ ູ່ ມີ ຄີ ວາມ ເຊູ່ ອໝນັ້ ແລະ ມຄີ ວາມພູມໃຈຕນົ ເອງສູງ. ຢູ່ ູໃນສູ່ ວນການຮຽນແບບດາ້ ນຄວາມສາມາດນນັ້ ທູ່ ານແບນດູຣາໄດພ້ ບົ ວູ່ າ ຜູທ້ ູ່ ມີ ຄີ ວາມໝນັ້ ໃຈຕນົ ເອງສູງ ມແີ ນວໂນມ້ ທູ່ ຈີ ະຮຽນແບບຫຼາຍກວູ່ າ, ການຮຽນແບບຈະເກດີ ຂນຶ້ ໃນເວລາທູ່ ໄີ ວວາ. ສູ່ ວນຜູທ້ ູ່ ຂີ າດຄວາມເຊູ່ ອໝນັ້ ຕນົ ເອງນນັ້ ຈະເກດີ ມຄີ ວາມກງັ ວນົ ລງັ ເລ, ຕອ້ ງເບູ່ ງິ ຜູອ້ ູ່ ນໆ ກູ່ ອນຈູ່ ງຶ ຈະກະທໍາຕາມ. 3.2 ຜົນກໍາຈາກພຶດຕິກໍາຂອງຕວົ ແບບ ທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູທ້ າງສງັ ຄມົ ເຊູ່ ອວູ່ າ ຜນົ ກໍາຈາກການກະທາໍ ຂອງຕວົ ແບບຈະມຄີ ວາມສໍາຄັນຕູ່ ໍກັບ ການຮຽນຮູ.້ ຫກຼັ ການຂນໍ້ ຄີ້ າ້ ຍຄກບັ ທດິ ສະດກີ ານວາງເງ່ອູ ນໄຂການກະທໍາຂອງ ສະກນິ ເນີ. ເຖິງຢູ່ າງໃດກໍຕາມ ແນວຄດິ ຂອງທູ່ ານແບນດຣູ າມຄີ ວາມແຕກຕູ່ າງກບັ ທດິ ສະດຂີ ອງສະກນິ ເນີ 2 ປະການຄ: 1) ໃນທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູຂ້ ອງສະກນິ ເນີ ການເສມີ ແຮງແມູ່ ນສູ່ ງິ ທູ່ ຈີ າໍ ເປັນ ແລະ ແມູ່ ນອົງປະກອບຫຼັກ ຂອງການຮຽນຮູ.້ ສູ່ ວນທດິ ສະດຂີ ອງທູ່ ານແບນດູຣາໄດຖ້ ວູ່ າການເສມີ ແຮງເປັນພຽງອງົ ປະກອບໜູ່ ງຶ ທູ່ ຊີ ູ່ ວຍເສມີ ສາ້ ງ ການຮຽນຮູໃ້ ຫເ້ ກດີ ຂນຶ້ ເທູ່ າົ ນນັ້ . 2) ໃນທດິ ສະດກີ ານຮຽນຮູຂ້ ອງທູ່ ານສະກນິ ເນີ ຈະເນນັ້ ໃສູ່ ຜນົ ກໍາທູ່ ຜີ ູຮ້ ຽນໄດຮ້ ບັ ໂດຍກງົ ຈາກການກະທາໍ ຫຼ ການຕອບສະໜອງ. ແຕູ່ ທດິ ສະດຂີ ອງທູ່ ານແບນດຣູ າ ຈະກູ່ າວເຖິງຜນົ ກາໍ ທູ່ ກີ ວາ້ ງຂວາງກວູ່ າໂດຍເພູ່ ມີ ເຕມີ ການເສມີ ແຮງຈາກການເຫນັ ຕວົ ແບບທໄີ ດຮ້ ບັ . ທູ່ ານແບນດູຣາ ມຄີ ວາມເຫນັ ວູ່ າ ຜນົ ກາໍ ທູ່ ຕີ ວົ ແບບໄດຮ້ ບັ ອາດຢູ່ ູໃນຮູບການເສມີ ແຮງທູ່ ຕີ ວົ ແບບໄດຮ້ ບັ ຫຼ ການລງົ ໂທດທູ່ ຕີ ວົ ແບບໄດຮ້ ບັ , ທງັ ສອງທດິ ສະດລີ ວ້ ນແຕູ່ ມບີ ດົ ບາດສາໍ ຄນັ ຕູ່ ໍການຮຽນຮູທ້ າງສງັ ຄມົ ຂອງຜູຮ້ ຽນ. 3.2.1 ການໄດຮ້ ບັ ການເສີມແຮງຂອງຕວົ ແບບ ( Vicarious Reinforcement ) ຜູສ້ ງັ ເກດເຫນັ ຕວົ ແບບໄດຮ້ ບັ ການເສມີ ແຮງ, ເຂົາກໍຈະມແີ ນວໂນມ້ ທູ່ ີຈະຮຽນແບບເພູ່ ມີ ຂຶນ້ . ລກັ ສະນະດູ່ ງັ ນຈີ້ ະຖວູ່ າ ການໄດຮ້ ບັ ການເສມີ ແຮງຂອງຕວົ ແບບຈະເປັນຕວົ ເສມີ ແຮງຂອງຜູທ້ ູ່ ສີ ງັ ເກດທູ່ ຈີ ະກະທໍາ ພດຶ ຕກິ ໍາຄດູ່ ງັ ຕວົ ແບບເພູ່ ມີ ຂນຶ້ . ທູ່ ານແບນດຣູ າໄດອ້ ະທບິ າຍວູ່ າຕວົ ແບບໄດຮ້ ບັ ການເສມີ ແຮງຈະມຜີ ນົ ຕູ່ ຜໍ ູສ້ ງັ ເກດ 3 ປະການຄ: 1) ເປັນຂໍສ້ ານສນົ ເທດໃຫແ້ ກູ່ ຜູສ້ ງັ ເກດວູ່ າພດຶ ຕກິ າໍ ນນັ້ ເປັນສູ່ ງິ ຄວນກະທໍາຢູ່ ູໃນສະພາບການນນັ້ ໆ. 2) ເປັນສູ່ ງິ ກະຕຸນ້ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ຫຼ ອາລມົ ຂອງຜູສ້ ງັ ເກດເຊູ່ ນັ ເວລາເຮາົ ເບູ່ ງິ ໂທລະທດັ ມບີ າງລາຍການ ຖາ້ ຜູ ້ ເບູ່ ງິ ເກດີ ມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ຊູ່ ນຊມົ ເພູ່ ອຈະຮຽນແບບຕາມດາລາເຊູ່ ນັ ວູ່ າ ຮຽນແບບການນູ່ ຸງຖ, ການແຕູ່ ງກາຍ ແລະ ອູ່ ນໆ... 3) ເມູ່ອພດຶ ຕກິ ໍາຕວົ ແບບຫາກໄດຮ້ ບັ ການເສມີ ແຮງຊໍາ້ ໆ, ຜູ ທ້ ູ່ ສີ ງັ ເກດຈະເກດີ ຄວາມຄດິ ວູ່ າ ພດຶ ຕິກໍາ ດູ່ ງັ ກູ່ າວຈະມຄີ ຸນຄູ່ າ ແລະ ຄາດຫວງັ ຈະກະທາໍ ພດຶ ຕກິ ໍານນັ້ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ ຫຼ ເວາົ້ ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ຜນົ ກາໍ ທູ່ ດີ ເີ ຊູ່ ງິ ງຕວົ ແບບ ໄດຮ້ ບັ ນນັ້ ສາມາດເຮດັ ໃຫຜ້ ູສ້ ງັ ເກດຈະເກດີ ມພີ ດຶ ຕກິ າໍ ນນັ້ ໃນອານາຄດົ . 3.2.2 ການໄດຮ້ ັບໂທດຂອງຕວົ ແບບ ( Vicarious Punishment ) 88

ການໄດຮ້ ບັ ໂທດຂອງຕວົ ແບບກຈໍ ະມອີ ດິ ທພິ ນົ ຕູ່ ໍພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງຜູສ້ ງັ ເກດຄກນັ ກບັ ການເສມີ ແຮງທູ່ ີ ຕວົ ແບບໄດຮ້ ບັ . ທູ່ ານແບນດູຣາ ໄດເ້ ວາົ້ ເຖງິ ຜນົ ຂອງການໄດຮ້ ບັ ໂທດຂອງຕວົ ແບບຕູ່ ໍຜູ ສ້ ງັ ເກດມີ 2 ປະການ ດູ່ ງັ ນ:ີ້ 1) ກໍໃຫເ້ ກດີ ການຢັບຢັງ້ ຫຼ ກດົ ໜູ່ ວງການຮຽນແບບພດຶ ຕກິ ໍາຈາກຕວົ ແບບ. 2) ເນູ່ ອງຈາກພດຶ ຕກິ ໍາດູ່ ງັ ກູ່ າວພາໃຫເ້ ກດີ ຜນົ ກາໍ ທູ່ ບີ ູ່ ປໍ າຖະໜາ, ຄຸນຄູ່ າຂອງຕວົ ແບບກໍຈະລຸດຄຸນຄູ່ າລງົ , ຜູ ້ ທູ່ ສີ ງັ ເກດກມໍ ແີ ນວໂນມ້ ວູ່ າໃນອະນາຄດົ ກຈໍ ະບູ່ ໍກະທາໍ ພດຶ ຕກິ ໍານນັ້ ອກີ . ເຮາົ ສາມາດເວາົ້ ໄດວ້ ູ່ າ ການລງົ ໂທດທູ່ ຕີ ວົ ແບບໄດຮ້ ບັ ຈະເປັນສູ່ ງິ ຢັບຢັ້ງພດຶ ຕກິ າໍ ຮຽນແບບຂອງຜູທ້ ູ່ ສີ ງັ ເກດ. ເຖງິ ຢູ່ າງໃດກໍຕາມຖາ້ ຕວົ ແບບກະທໍາພດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ບີ ູ່ ໍເໝາະສມົ ແລວ້ ແຕູ່ ບູ່ ຖໍ ກລງົ ໂທດ, ຜູທ້ ູ່ ສີ ງັ ເກດກເໍ ກດີ ມກີ ານຮຽນ ຮູວ້ ູ່ າ ການກະທາໍ ຂອງຕວົ ແບບນນັ້ ໄດຮ້ ບັ ການຍອມຮບັ ຜູສ້ ງັ ເກດກໍຈະມແີ ນວໂນມ້ ເຮດັ ຕາມ. ຕວົ ຢູ່ າງເຊູ່ ນັ ຖ້າມີ ນກັ ຮຽນຄນົ ໜູ່ ງຶ ທຸຈະລດິ ໃນເວລາສອບເສງັ , ແຕູ່ ອາຈານຄວບຄູ່ ຸມຫອ້ ງພດັ ບູ່ ໍລງົ ໂທດ ແລະ ຍັງປູ່ ອຍໃຫພ້ ຶດຕິກໍາ ດູ່ ງັ ນເີ້ ກດີ ຂນຶ້ ກບັ ນກັ ຮຽນຜູອ້ ູ່ ນກໍຈະມແີ ນວໂນມ້ ກະທາໍ ຕາມແລວ້ ກຈໍ ະມກີ ານທຸຈະລດິ ຫຼາຍຂນຶ້ ຢູ່ ູໃນຄງັ້ ຕູ່ ໄໍ ປອກີ . ເຖງິ ຢູ່ າງໃດກຕໍ າມ ຢູ່ ູໃນບາງສະຖານະການເຮາົ ກໍຈະໄດຮ້ ບັ ປະໂຫຍດຈາກການບູ່ ໍຖກລງົ ໂທດຈາກຕວົ ແບບ ເຊູ່ ນັ ກລໍ ະນກີ ານລຸດຜູ່ ອນຄວາມຢ້ານກວົ ຂອງຄນົ ປູ່ ວຍທູ່ ມີ ອີ າການຢ້ານງທູ ູ່ ສີ ຸດ. ເຮາົ ອາດຈະໃຫຄ້ ນົ ປູ່ ວຍໄດເ້ ຫນັ ຕວົ ແບບທູ່ ຫີ ນຼີ້ ກບັ ໂຕງໂູ ດຍບູ່ ຖໍ ກງກູ ດັ . ພດຶ ຕກິ ໍາຂອງຕວົ ແບບລກັ ສະນະນຈີ້ ະຊູ່ ວຍໃຫຄ້ ນົ ປູ່ ວຍທູ່ ຢີ າ້ ນງຈູ ະບູ່ ຢໍ ້ານງູ ອກີ . 3.2.3 ຂະບວນການທາງປັນຍາຂອງຜູຮ້ ຽນ ທູ່ ານແບນດູຣາຈະເນນັ້ ບຸກຄນົ ເລູ່ ອງຂະບວນການທາງປັນຍາ. ຂະບວນການທາງປັນຍາເປນັ ຕວົ ເຊູ່ ອມ ລະຫູ່ ວາງພດຶ ຕກິ າໍ ແລະ ຜນົ ການກະທໍາທູ່ ຕີ ວົ ແບບໄດຮ້ ບັ ແລະ ຖວູ່ າເປັນອງົ ປະກອບ ທູ່ ມີ ບີ ດົ ບາດໃນຖານະສູນ ກາງ ຂອງການຮຽນຮູ.້ ສະນນັ້ , ເພູ່ ນິ ຈູ່ ງຶ ເອນີ້ ຂະບວນດູ່ ງັ ກູ່ າວນວີ້ ູ່ າ “ ຂະບວນ ການຮຽນຮູ ້ ” . ຂະບວນການຂອງການຮຽນຮູໃ້ ນທດັ ສະນະຂອງທູ່ ານແບນດຣູ າຈະເກດີ ຂນຶ້ ໃນ 4 ຂນັ້ ຕອນຄດູ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ຜູຮ້ ຽນເກດີ ມຄີ ວາມໃສູ່ ໃຈ ( Attention). 2. ຜູຮ້ ຽນຈດົ ຈາໍ (Retention). 3. ຜູຮ້ ຽນສະແດງພດຶ ຕກິ າໍ ຕາມຕວົ ແບບ (Producing Behavior). 4. ຜູຮ້ ຽນເກດີ ມແີ ຮງຈງູ ໃຈທູ່ ຈີ ະສະແດງພຶດຕິກໍານັນ້ ແບບຊໍາ້ ໆ (Motivated to Repeat the Beha viors). 3.2.4 ຂະບວນການໃສູ່ ໃຈ (Attention Process) ຄວາມໃສູ່ ໃຈມບີ ດົ ບາດທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ຕູ່ ໍການຮຽນຮູ ້ ຖາ້ ຜູຮ້ ຽນບູ່ ໍມກີ ານໃສູ່ ໃຈພດຶ ຕກິ າໍ ໃໝູ່ ໆ ກຈໍ ະບູ່ ໍເກດີ ຂນຶ້ ໄດ.້ ເຖິງຢູ່ າງໃດກໍຕາມຜູຮ້ ຽນຈະບູ່ ໍໃສູ່ ໃຈຕວົ ແບບທຸກຕວົ ທູ່ ປີ ະກດົ ຂນຶ້ ຢູ່ ູອອ້ ມຂາ້ ງເຂາົ ແຕູ່ ເຂາົ ຈະເລອກໃສູ່ ໃຈ ສະເພາະຕວົ ແບບບາງຢູ່ າງເທູ່ າົ ນນັ້ . ຄວາມໃສູ່ ໃຈຂອງຜູສ້ ງັ ເກດຕູ່ ໍກບັ ຕວົ ແບບຈະຂນຶ້ ກັບອົງປະກອບຫຼາຍຢູ່ າງທູ່ ີ ສາໍ ຄນັ ເຊູ່ ງິ ໄດແ້ ກູ່ :ປະສດິ ທພິ າບຂອງຕວົ ແບບ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງຜູທ້ ູ່ ສີ ງັ ເກດ. ລກັ ສະນະດູ່ ງັ ກູ່ າວຈະມດີ ູ່ ງັ ນ:ີ້ - ຄວາມເດູ່ ນັ ຕວົ ແບບທູ່ ເີ ດູ່ ນັ ກໍຍູ່ ອມດງຶ ດດູ ໃຫຜ້ ູສ້ ງັ ເກດມຄີ ວາມສນົ ໃຈຫາຼ ຍກວູ່ າຕວົ ແບບທູ່ ີ ບູ່ ເໍ ດູ່ ນັ . 89

- ຄວາມຊບັ ຊອ້ ນ ຜູສ້ ງັ ເກດຈະມຄີ ວາມໃສູ່ ໃຈຕູ່ ໍເຫດການຂອງຕວົ ແບບທູ່ ສີ ບັ ຊອ້ ນໜອ້ ຍຫາຼ ຍກວູ່ າເຫດການ ຂອງຕວົ ແບບທູ່ ມີ ຄີ ວາມສບັ ຊອ້ ນຫາຼ ຍເຊູ່ ນັ ຄໍາເວາົ້ ທູ່ ຍີ ດຍາວຈະມຄີ ວາມສບັ ຊອ້ ນເກນີ ໄປສາໍ ລບັ ເດກັ ຈູ່ ງຶ ພາໃຫເ້ ຂາົ ບູ່ ສໍ ນົ ໃຈ. ຖາ້ ລຸດຄໍາເວາົ້ ລງົ ໂດຍເວາົ້ ໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈງູ່າຍໆ ເດກັ ກໍຈະມຄີ ວາມສນົ ໃຈເພູ່ ມີ ຂນຶ້ . - ຈາໍ ນວນຕວົ ແບບ ໃນພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ເີ ປັນຕວົ ແບບ ຖາ້ ມຕີ ວົ ແບບຫາຼ ຍໆ ຕວົ ກໍຈະຮຽກຮອ້ ງຄວາມສົນໃຈ ແລະ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ມຄີ ວາມສນົ ໃຈຫາຼ ຍກວູ່ າຈາໍ ນວນຕວົ ແບບທູ່ ມີ ໜີ ອ້ ຍ. - ຄວາມກູ່ ຽວຂອ້ ງ ແລະ ການມຄີ ຸນຄູ່ າ ປົກກະຕແິ ລວ້ ທຸກຄນົ ຈະໃສູ່ ໃຈຕົວແບບທູ່ ກີ ູ່ ຽວຂອ້ ງ ແລະ ມີ ຄຸນຄູ່ າກບັ ຕນົ ເອງສະເໝີ ເຊູ່ ນັ : ຜູທ້ ູ່ ກີ ໍາລງັ ຊລ້ ດົ ໃຫຍູ່ ໃໝູ່ ກໍຈະໃສູ່ ໃຈພດຶ ຕກິ ໍາການຂບັ ລດົ ຈາກຕວົ ແບບ. ເພດຍງິ ທູ່ ຈີ ະກາໍ ລງັ ຈະເປັນເຈາົ້ ສາວກໍຈະໃສູ່ ໃຈພດຶ ຕກິ ໍາຂອງເຈາົ້ ສາວ...  ອງົ ປະກອບທູ່ ສີ ໍາຄນັ ຕູ່ ກໍ ານໃສູ່ ໃຈກແໍ ມູ່ ນຕວົ ຜູທ້ ູ່ສີ ງັ ເກດເອງ. ລກັ ສະນະຂອງຜູສ້ ັງເກດທູ່ ີມອີ ດິ ທິພນົ ຕູ່ ໍ ຂະບວນການໃສູ່ ໃຈມຄີ : - ການຮບັ ຮູ ້ ການຮບັ ຮູນ້ ຈີ້ ະໝາຍເຖງິ ຄວາມສາມາດໃນການຮບັ ຮູ ້ ແລະ ປະສບົ ການຮບັ ຮູໃ້ ນອາດດີ . ຜູ ້ ທູ່ ສີ າມາດຮບັ ຮູໄ້ ດດ້ ຍີ ອມມແີ ນວໂນມ້ ການໃສູ່ ໃຈໄດດ້ ກີ ວູ່ າຜູທ້ ູ່ ມີ ກີ ານຮບັ ຮູບ້ ູ່ ດໍ .ີ ປະສບົ ການຮບັ ຮູຢ້ ູ່ ູໃນອາດດີ ຈະ ເປັນແນວທາງໃຫຜ້ ູສ້ ງັ ເກດໃສູ່ ໃຈຕວົ ແບບໃນແງູ່ໃດແງູ່ໜູ່ ງຶ ແລະ ເປັນແນວທາງແປຄວາມໝາຍຈາກການຮບັ ຮູນ້ ນັ້ . - ລະດບັ ຄວາມຕູ່ ນຕວົ ການຕູ່ ນຕວົ ທູ່ ກີ ູ່ າວນີ້ ອາດພຈິ າລະນາໄດຈ້ າກພາວະຕູ່ າງໆ ຂອງອນິ ຊີ. ຕວົ ຢູ່ າງ ນກັ ກລິ າແລູ່ ນ, ເວລາກໍາລງັ ໃສູ່ ໃຈຕູ່ ສໍ ຽງສນັ ຍານການປູ່ ອຍຕວົ ຈະຢູ່ ູໃນພາວະການຕູ່ ນຕວົ ສູງ, ໃນເວລາກາໍ ມະການ ບອກໃຫຢ້ ນປະຈາໍ ທູ່ ຈີ ະແມູ່ ນພາວະການຕູ່ ນຕວົ ລະດບັ ປານກາງ. ເວລາຄນົ ກໍາລງັ ນູ່ ງັ ຫບຼັ ຈະຢູ່ ູໃນພາວະຕູ່ ນຕົວຕູ່ ໍາ. ນກັ ຈດິ ຕະວທິ ະຍາໄດພ້ ບົ ວູ່ າ ເວລາຄນົ ຢູ່ ູໃນພາວະຕູ່ ນຕວົ ລະດບັ ປານກາງຈະມຄີ ວາມໃສູ່ ໃຈຕູ່ ໍກບັ ຕົວແບບດກີ ວູ່ າ ພາວະການຕູ່ ນຕວົ ຕູ່ າໍ . - ຄວາມຮູສ້ ກຶ ເດມີ ທູ່ ມີ ຢີ ູ່ ູແລວ້ ຖາ້ ຜູສ້ ງັ ເກດມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ມກັ ຕວົ ແບບໃດໜູ່ ງຶ ມາກູ່ ອນແລວ້ ເຂົາກໍຈະມີ ຄວາມສນົ ໃຈຕູ່ ກໍ ບັ ສູ່ ງິ ນນັ້ ຫາຼ ຍທູ່ ສີ ຸດ. - ທກັ ສະຂອງການສັງເກດ ຜູສ້ ງັ ເກດມທີ ກັ ສະການສງັ ເກດສູງ ແລະ ມຄີ ວາມສາມາດພິຈາລະນາລາຍ ລະອຽດຂອງຕວົ ແບບໄດດ້ ີ ຍອມມຄີ ວາມສນົ ໃຈໃນພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງຕວົ ແບບຫາຼ ຍກວູ່ າຜູທ້ ູ່ ສີ ງັ ເກດທູ່ ມີ ທີ ກັ ສະການສງັ ເກດຕູ່ ໍາ 3.2.5 ຂະບວນການຈໍາ (Retention) ໃນການຮຽນແບບຈາກຕວົ ແບບ, ຜູຮ້ ຽນຈະຕອ້ ງຈດົ ຈໍາໃນສູ່ ງິ ທູ່ ຕີ ນົ ເຫນັ ຈາກຕວົ ແບບ. ການຈດົ ຈໍານີ້ ອາດຈະຢູ່ ູໃນຮູບແບບສນັ ຍາລກັ ຫຼ ພາສາ ຫຼ ໃນຮູບຂອງຈນິ ຕະນາພາບ ຫຼ ທງັ 2 ຢູ່ າງ. ການຈົດຈໍາຈະໄດດ້ ຂີ ຶນ້ . ຖາ້ ຫາກໄດຮ້ ບັ ການເຝິກຝົນ ເຊູ່ ງິ ສາມາດເຝິກໄດທ້ ງັ ຮູບການທບົ ທວນໃນໃຈ ຫຼ ໂດຍເຝິກການກະທາໍ . ການເຝິກ ເຫູ່ າຼົ ນຈີ້ ະຊູ່ ວຍໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນຈດົ ຈາໍ ລາຍລະອຽດ ແລະ ຈດັ ລໍາດບັ ຂອງພດຶ ຕກິ າໍ ໄດຢ້ ູ່ າງເປັນລະບຽບ. 3.2.6 ຂະບວນການປະຕິບດັ ຕາມຕວົ ແບບ (Production Process) ເມູ່ ອບຸກຄນົ ເກດີ ມຄີ ວາມໃສູ່ ໃຈ ແລະ ຈດົ ຈາໍ ພດຶ ຕກິ າໍ ຈາກຕວົ ແບບແລວ້ . ກໍບູ່ ໍໝາຍຄວາມວູ່ າເຂາົ ຈະ ປະຕບິ ດັ ຫຼ ຮຽນພດຶ ຕກິ າໍ ຈາກຕວົ ແບບນນັ້ ໂດຍດ.ີ ມບີ າງຄງັ້ ຈະຕອ້ ງໄດເ້ ຝິກຝົນ, ຕອ້ ງການຮບັ ຮູຜ້ ນົ ຂອງການເຝິກ ແລະ ການແນະນາໍ ບາງເລູ່ ອງກູ່ ຽວກບັ ການກະທາໍ ຂອງພດຶ ຕກິ ໍານນັ້ . 90

ການຮບັ ຮູຜ້ ນົ ຂອງການເຝິກນນັ້ , ອາດຢູ່ ູໃນຮູບແບບການບອກເລູ່ າົ ຂອງຄນົ ອູ່ ນ ຫຼ ຈາກການພິຈາລະນາ ດວ້ ຍການບນັ ທກຶ ສຽງຂອງການເຝິກ. ນອກຈາກການອາໄສການລະນກຶ ແລະ ການສງັ ເກດພດຶ ຕກິ ໍາຂອງຕວົ ແບບ ແລວ້ . ຜູທ້ ູ່ ຮີ ຽນກໍຕອ້ ງມຄີ ວາມໝນັ້ ໃຈວູ່ າ ຕນົ ເອງມຄີ ວາມສາມາດທູ່ ຈີ ະກະທໍາໄດ.້ 3.2.7 ຂະບວນການຈງູ ໃຈ (Motivational Process) ຄດູ່ ງັ ທູ່ ໄີ ດກ້ ູ່ າວມາຕອນຕນົ້ ແລວ້ ວູ່ າ ທດິ ສະດຂີ ອງ ທູ່ ານແບນດຣູ າ ໄດແ້ ຍກຄວາມແຕກຕູ່ າງລະຫູ່ ວາງການຮຽນຮູ ້ ແລະ ຜນົ ງານໄວຢ້ ູ່ າງຊດັ ເຈນ. ເຮາົ ອາດຮຽນຮູທ້ ກັ ສະໃໝູ່ ໆ ຫຼ ພດຶ ຕກິ າໍ ໃໝູ່ ໆ ຈາກການສງັ ເກດ, ແຕູ່ ບູ່ ໍໄດສ້ ະແດງ ຫຼ ກະທໍາພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ຮີ ຽນຮູຈ້ າກຕວົ ແບບນນັ້ ໂດຍທນັ ທ.ີ ເຮາົ ຈະສະແດງອອກ ຫຼ ກະທໍາກຕໍ ູ່ ເໍ ມູ່ອ ເຮາົ ມແີ ຮງຈງູ ໃຈບາງຢູ່ າງ ຫຼ ມສີ ູ່ ງິ ຍວົ ະໃຈໃຫເ້ ກດີ ມພີ ດຶ ຕກິ າໍ ນນັ້ . ມນັ ຈະສະແດງອອກພາຍຫງຼັ ຮຽນຮູມ້ າແລວ້ ເປັນ ເວລາດນົ ນານ. ການເສມີ ແຮງຈະມບີ ດົ ບາດຫາຼ ຍຢູ່ າງຢູ່ ູໃນການຮຽນຮູດ້ ວ້ ຍການສັງເກດ. ຖາ້ ເຮາົ ໄດຮ້ ັບການເສີມແຮງ ພາຍຫງຼັ ໄດຮ້ ຽນແບບພດຶ ຕກິ າໍ ຈາກຕວົ ແບບ. ເຮາົ ກໍຈະມແີ ຮງຈງູ ໃຈທູ່ ຈີ ະໃສູ່ ໃຈຈດົ ຈາໍ ແລະ ສະແດງພດຶ ຕກິ າໍ ຕາມ ຕວົ ແບບນນັ້ ຫາຼ ຍຂນຶ້ ກວູ່ າເກູ່ າົ . ການເສມີ ແຮງນີ້ ຍງັ ເຮດັ ໃຫກ້ ານຮຽນຮູມ້ ຄີ ວາມໝນັ້ ທູ່ ຽງ. ຜູທ້ ູ່ ທີ ດົ ລອງພດຶ ຕິກໍາ ໃໝູ່ ໆ ຈະສະແດງພດຶ ຕກິ າໍ ນນັ້ ຕູ່ ໍໄປຖາ້ ເຂາົ ໄດຮ້ ບັ ການເສມີ ແຮງ. ທູ່ ານແບນດູຣາ ໄດຈ້ ໍາແນກການເສມີ ແຮງນນັ້ ອອກເປັນ 3 ລະບບົ ຄ ການເສມີ ແຮງໂດຍກງົ ( Direct R einforcement ) ການເສມີ ແຮງຈາກການເຫນັ ຕວົ ແບບໄດຮ້ ບັ ຜນົ ກາໍ ທູ່ ດີ ີ (Vicarious Reinforcement ) ແລະ ການເສມີ ແຮງດວ້ ຍຕນົ ເອງ (Self - Reinforcement). 1) ການເສມີ ແຮງໂດຍກງົ ແມູ່ ນຜນົ ກາໍ ທູ່ ຜີ ູສ້ ງັ ເກດໄດຮ້ ບັ ໂດຍກົງຫຼັງຈາກເຂົາສະແດງພຶດຕິກໍາຕາມຕົວ ແບບ ເຊູ່ ນັ ນກັ ກລິ ານາສະຕກິ ໄດສ້ ະແດງທູ່ າຕລີ ງັ ກາຢູ່ ູເທງິ ຮາວຄູ່ ູທູ່ ສີ າໍ ເລດັ ແລວ້ ກໍຈະໄດຮ້ ບັ ຄໍາຊມົ ເຊຍີ ຈາກຄເູ ຝິກ ວູ່ າ ດເີ ລດີ . 2) ການເສມີ ແຮງຈາກການເຫນັ ຕວົ ແບບໄດຮ້ ບັ ຜນົ ກໍາທູ່ ດີ ີ ເປັນລກັ ສະນະທູ່ ຜີ ູສ້ ງັ ເກດເຫນັ ຕວົ ແບບໄດຮ້ ບັ ຕວົ ເສມີ ແຮງແລວ້ ເຮດັ ໃຫເ້ ຂາົ ມແີ ນວໂນມ້ ຈະກະທາໍ ຄກບັ ຕວົ ແບບນນັ້ . 3) ການເສມີ ແຮງດວ້ ຍຕນົ ເອງ ການເສມີ ແຮງທູ່ ຜີ ູກ້ ະທາໍ ໄດຮ້ ບັ ໂດຍກງົ ແລະ ການເຫນັ ຜູອ້ ູ່ ນໄດຮ້ ບັ ການ ເສມີ ແຮງລວ້ ນແຕູ່ ເປັນຜນົ ກາໍ ທູ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ຈາກສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມພາຍນອກຕວົ ທງັ ນນັ້ ແຕູ່ ການເສມີ ແຮງດວ້ ຍຕນົ ເອງຈະ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມເພາະເປັນການເສມີ ແຮງທູ່ ມີ ອີ ດິ ສະຫະຼ ຈາກສງັ ຄມົ ຫຼ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ. ຜູກ້ ະທາໍ ຈະເປັນຜູ ດ້ ໍາເນນີ ການ ແລະ ຄວບຄຸມການເສມີ ແຮງດວ້ ຍຕນົ ເອງ.  ການເສມີ ແຮງດວ້ ຍຕນົ ເອງຈະປະກອບດວ້ ຍປັດໄຈ 3 ຢູ່ າງຄ: 1. ມາດຖານຂອງພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ຈີ ະໄດຮ້ ບັ ການເສມີ ແຮງ, ຕນົ ເອງເປັນຜູກ້ າໍ ນດົ ຂນຶ້ ເພູ່ ອປະເມນີ ຕນົ ເອງ. 2. ລກັ ສະນະຕວົ ເສມີ ແຮງທູ່ ຈີ ະໄດຮ້ ບັ ໃນເມູ່ອກະທາໍ ຫຼ ສະແດງພດຶ ຕກິ ໍາໄດຕ້ າມມາດຖານທູ່ ໄີ ດກ້ າໍ ນດົ . 3. ບຸກຄນົ ໃນຖານະເປັນຜູດ້ ໍາເນນີ ການໃຫ ້ ແລະ ກໍານດົ ການເສມີ ແຮງໃຫແ້ ກູ່ ຕນົ ເອງ. ການເສມີ ແຮງດວ້ ຍຕນົ ເອງນຈີ້ ະເປັນສູ່ ງິ ສາໍ ຄນັ ທູ່ ສີ ຸດສາໍ ລບັ ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນ. ຍອ້ ນວູ່ າຄູຕອ້ ງການໃຫ ້ ນກັ ຮຽນມຄີ ວາມກາ້ ວໜາ້ ຂນຶ້ ໂດຍບູ່ ໍຄດິ ເຖິງແຕູ່ ລາງວນັ ພາຍນອກເທູ່ າົ ນນັ້ ແຕູ່ ຄູຕອ້ ງການໃຫນ້ ກັ ຮຽນເກດີ ມຄີ ວາມ ພູມໃຈ, ເຫນັ ຄຸນຄູ່ າ ແລະ ເກດີ ມຄີ ວາມສຸກໃຈຕູ່ ໍກບັ ພດັ ທະນາການທູ່ ມີ ຄີ ວາມກາ້ ວໜາ້ ຂນຶ້ ນນັ້ . 91

4. ການຮຽນຮູ ້ທູ່ ີຊັບຊ້ອນ ປັດໄຈທູ່ ມີ ຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕູ່ ໍການຮຽນຮູທ້ ູ່ ຊີ ບັ ຊອ້ ນຂອງມະນຸດຈະບູ່ ມໍ ສີ ະເພາະແຕູ່ ຂະບວນການໃສູ່ ໃຈ, ການຈດົ ຈໍາ, ການກະທໍາ ແລະ ແຮງຈງູ ໃຈເທູ່ າົ ນນັ້ ແຕູ່ ຕອ້ ງອງີ ໃສູ່ ອງົ ປະກອບທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ອກີ 2 ປະການຄ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ເຊູ່ ອ ໝນັ້ ແລະ ຂະບວນການຮບັ ຜດິ ຊອບຕນົ ເອງຂອງຜູຮ້ ຽນ. 4.1 ຄວາມຮູສ້ ກຶ ເຊູ່ ອໝັນ້ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ເຊູ່ ອໝນັ້ ຈະເປັນປັດໄຈທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ປະການໜູ່ ງຶ ຢູໃນຂະບວນການປະຕບິ ັດຕາມຕວົ ແບບ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ນຈີ້ ະເກດີ ຂນຶ້ ຈາກການປະເມນີ ຕນົ ເອງວູ່ າ: ມຄີ ວາມສາມາດກະທາໍ ສູ່ ງິ ຕູ່ າງໆ ໄດສ້ າໍ ເລດັ , ສາມາດໃຊກ້ ນົ ໄກວທິ ທີ ູ່ ມີ ປີ ະສດິ ທພິ າບໃນການແກບ້ ນັ ຫາ ຫຼ ກະທໍາສູ່ ງິ ໃດສູ່ ງິ ໜູ່ ງຶ ຢູ່ ູໃນສະຖານະການທູ່ ແີ ປກໆ ໃໝູ່ ໆ ໄດ.້ ຫຼັງ ຈາກປະເມນີ ຕນົ ເອງແລວ້ ເຂາົ ຈະເກດີ ມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ເຊູ່ ອໝນັ້ ຕູ່ ໍຄວາມສາມາດຂອງຕນົ ວູ່ າຈະກະທໍາຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ໃຫສ້ ໍາ ເລດັ ໄດ.້  ທູ່ ານແບນດູຣາ ໄດກ້ ູ່ າວເຖິງປັດໄຈກໍໃຫເ້ ກີດມຄີ ວາມຮູສ້ ຶກເຊູ່ ອໝນັ້ ຕົນເອງ 4 ປະການຄ: 1) ການສະແດງບດົ ບາດຕາມຕວົ ແບບໄດສ້ າໍ ເລດັ ການຮຽນແບບຈາກຕວົ ແບບ ຫຼ ກະທໍາຫງຼັ ຈາກເຫນັ ຕວົ ແບບຈະເຮດັ ໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນເກດີ ມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ເຊູ່ ອໝນັ້ ຕນົ ເອງ. ກງົ ກນັ ຂາ້ ມຖາ້ ເຂາົ ຫາກຫມຼົ້ ເຫຼວໃນການກະທາໍ ຊໍາ້ ຄນເລອ້ ຍໆ ກໍຈະພາໃຫຄ້ ວາມຮູສ້ ກຶ ເຊູ່ ອໝນັ້ ນນັ້ ຫຸຼດຕູ່ າໍ ລງົ . ໄດມ້ ກີ ານສງັ ເກດ ເຫນັ ວູ່ າ ບຸ ກຄົນທູ່ ມີ ຄີ ວາມຮູສ້ ຶກ ເຊູ່ ອໝນັ້ ຕນົ ເອງສູງ ເຖງິ ວູ່ າເຂົາຈະພົບກບັ ຄວາມຫຼມົ້ ເຫຼວບາງຄັງ້ , ແຕູ່ ເຂາົ ກໍຍງັ ມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ເຊູ່ ອໝນັ້ ສູງຢູ່ ູ . ກງົ ກນັ ຂາ້ ມຜູທ້ ູ່ ມີ ຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ເຊູ່ ອໝນັ້ ຕນົ ເອງຕູ່ າໍ , ຄວາມຫຼມົ້ ເຫຼວຈະມຜີ ນົ ກະທບົ ຕູ່ ໍກບັ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ເຊູ່ອໝນັ້ ຂອງ ເຂາົ ຫາຼ ຍທູ່ ສີ ຸດ. 2) ປະສບົ ການສູ່ ວນບຸກຄນົ ການທູ່ ຜີ ູສ້ ງັ ເກດໄດເ້ ຫນັ ຄນົ ອູ່ ນໆ ທູ່ ຄີ ກບັ ເຂາົ ກະທາໍ ສູ່ ງິ ຕູ່ າງໆ ໄດສ້ າໍ ເລດັ ກໍມີ ຜນົ ພາໃຫເ້ ກດີ ມຄີ ວາມເຊູ່ ອໝນັ້ ຕນົ ເອງສູງ. 3) ການເວາົ້ ທູ່ ຊີ ກັ ຈງູ ໃຫເ້ ຊູ່ ອວູ່ າເຂາົ ມຄີ ວາມສາມາດ ການໃຊຄ້ າໍ ເວາົ້ ຊກັ ຈງູ ໃຫເ້ ຊູ່ ອວູ່ າເຂາົ ມຄີ ວາມສາມາດ ຈະຊູ່ ວຍຫຸດຼ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ສງົ ໄສຄວາມສາມາດຂອງຕນົ . ໃນຂະນະດຽວກນັ ກໍຈະເພູ່ ມີ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ເຊູ່ ອໝນັ້ ຂນຶ້ ຕູ່ ມ. 4) ພາວະທາງສະລລິ ະສາດ ໃນເມູ່ ອບຸ ກຄົນຫາກນອນຢູ່ ູໃນພາວະກໍາລງັ ອິດເມູ່ ອຍ ຫຼ ຮູ່ າງກາຍຢູ່ ູ ໃນ ສະພາບກໍາລງັ ຕງຶ ຄຽດ ກໍຈະເຮດັ ໃຫກ້ ານຮບັ ຮູກ້ ູ່ ຽວກບັ ຄວາມເຊູ່ ອໝນັ້ ເປັນໄປໃນທາງລບົ ຫຼາຍກວູ່ າທາງບວກ. 4.1.1 ລະບົບການຮັບຜດິ ຊອບຕົນເອງ ໃນການກໍາກັບຕົນເອງ (Self - Regultory) ໝາຍເຖິງຜູຮ້ ຽນຈະເ ປັນຜູກ້ ໍານດົ ເປົ້າໝາຍ ຫຼ ມາດຕະຖານຂອງພດຶ ຕກິ ໍາທູ່ ເີ ຂາົ ເອງມຄີ ວາມມູຸ່ງຫວງັ ຈະສງັ ເກດ, ບນັ ທກຶ ແລະ ປະເມນີ ຜນົ ງານ ຫຼ ພດຶ ຕິກໍາຂອງ ຕນົ ວູ່ າບນັ ລຸຕາມເປົາ້ ໝາຍ ຫຼ ມາດຕະຖານທູ່ ກີ ໍານດົ ໄວຫ້ າຼ ຍໜອ້ ຍພຽງໃດ. ຜນົ ຈາກການປະເມນີ ອາດພາໃຫເ້ ກດີ ມີ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ເພູ່ ງິ ພໃໍ ຈ ຫຼ ບູ່ ພໍ ໍໃຈໃນຕນົ ເອງ ແລະ ຈະນາໍ ໄປສູ່ ູການເສມີ ແຮງດວ້ ຍຕນົ ເອງ. ການກໍານດົ ເປົາ້ ໝາຍ ຫຼ ມາດຕະຖານຂອງພດຶ ຕກິ າໍ ທູ່ ຕີ ອ້ ງການອາດກາໍ ນດົ ໂດຍການພຈິ າລະນາການກະທໍາ ຂອງຜູອ້ ູ່ ນ ຫຼ ກາໍ ນດົ ຈາກການພຈິ າລະນາຜນົ ງານຂອງຕນົ ຢູ່ ູໃນອະດດີ . ການປະເມນີ ແມູ່ ນອງີ ໃສູ່ ຜນົ ງານທູ່ ີປະກົດ ຂນຶ້ ວູ່ າບນັ ລຸຕາມມາດຕະຖານທູ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວ ້ ຫຼ ບູ່ ໍ. ຖາ້ ບນັ ລຸເປົາ້ ໝາຍກຈໍ ະມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ປິຕຊິ ມົ ຊູ່ ນ ແລະ ພາກພູມ ໃຈໃນຕນົ ເອງ. ຖາ້ ເຮດັ ບູ່ ໍໄດຕ້ າມເປົ້າໝາຍເຂາົ ກໍຈະທຸມ້ ເທໃສູ່ ວຽກງານນນັ້ ຈນົ ໄດຮ້ ບັ ຜນົ ສໍາເລດັ ຕາມເປົ້າໝາຍທູ່ ີ ວາງໄວ.້ 92