โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว

ÊŒÁ (Orange)ม อยู่ในวงศ์ Rutaceae ชอ่ื วทิ ยาศาสตร์ Citrus spp. เป็น ส้ไม้ผลขนาดเล็ก มีความสำาคัญทางเศรษฐกิจของประเทศไทย มีคุณค่าทางอาหารสูง ความเสียหายหลังการเก็บเกี่ยวของผลส้มท่ี สาำ คัญ คือ การเข้าทาำ ลายของเชื้อรา Penicillium digitatum เป็น สาเหตุของโรคราสีเขียว ก่อให้เกิดความเสียหายกับผลิตผลมาก การเข้าทำาลายของเช้อื อาจติดมาตั้งแต่อยู่ในสวน สามารถพบโคนเิ ดยี (conidia) ของเชื้อราได้ท้ังบนผิวของผลส้มหลังการเก็บเกี่ยว ใน แปลงปลกู ในโรงเกบ็ ในระบบการขนส่งทกุ ขนั้ ตอนต้ังแต่ในรถขนส่ง จนกระทั่งในตลาด 103 โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกําจัดศัตรพู ชื

âäÃÒà¢ÕÂÇ (Green Mold) เช้ือราสาเหตุ Penicillium digitatum ลักɳะ·างสั³°านวÔ·ยา ลกั ษณะโคโลน ี (colony) ของเชอื้ ราบนอาหารพดี เี อ (potato dextrose agar, PDA) มสี เี ขยี วอมเหลืองหรือเขียวมะกอก โคนิดิโอฟอร์ (conidiophores) เป็นแบบไฟอะโลฟอร์ (phialophore) เป็นก้านชโู คนเิ ดยี (conidia) ส่วนปลายก้านแตกแขนงเป็นไฟอะลายด์ (phialide) มีลักษณะไม่สมำ่าเสมอ หรอื แตกออกข้างเดยี ว ให้กำาเนดิ โคนิเดยี โคนเิ ดยี เปน็ แบบไฟอะโลสปอร ์ (phialospore) มผี วิ เรยี บ รปู รา่ งกลมถงึ ยาว (elongate) แต่ส่วนใหญ่รูปร่างรี (ellipsoid) โดยเกดิ ต่อกันเป็นลูกโซ่ยาว ลักɳะอาการ¢องโรค อาการเร่ิมแรกจะเกิดรอยชำ้าใสๆ เป็นวง ต่อมาจะเพ่ิมขนาดขยายขึ้นเรื่อยๆ พบการสร้างเส้นใยสีขาวบรเิ วณกลางรอยชำ้า และสปอร์สเี ขยี วจำานวนมาก ทาำ ให้เกดิ การแพร่กระจายของโรคอย่างรวดเร็ว บางคร้ังพบร่วมกบั อาการผลแตก หรือผลช้ำา 104 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลมุ่ งานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กําจัดศัตรพู ืช

12 34 ภำพที่ 1 โคโลนขี องเช้ือรา Penicillium digitatum บนอาหารพดี ีเอ (PDA) ภำพท ่ี 2-3 ลักษณะไฟอะโลฟอร์ (phialophore) ไฟอะลายด ์ (phialide) และไฟอะโลสปอร์ (phialospore) ภำพท่ ี 4 ลกั ษณะไฟอะโลสปอร์ ภำพท ่ี 5–7 ลกั ษณะอาการของโรคราเขียว 56 7 105 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกําจดั ศัตรพู ืช

การแพร่ระบาด โคนิเดีย ของเชื้อราสามารถอยู่ข้ามฤดูได ้ เข้าทำาลายทางบาดแผลบนผิวผล และบาดแผลทม่ี ขี นาดเลก็ มากๆ ได ้ เชน่ ต่อมนา้ำ มนั ทผ่ี วิ ถกู ทาำ ลาย เป็นต้น สามารถ แพรร่ ะบาดจากผลหนงึ่ ไปสอู่ กี ผลหนง่ึ ได้ โดยการสมั ผสั กนั ระหวา่ งผลทป่ี กตกิ บั ผลที่ เป็นโรค และเกดิ โรคได้รวดเรว็ ในช่วงอณุ หภูม ิ 22-27 องศาเซลเซียส การควบคุมโรค 1. ส้มท่ีตายแล้วหรือส่วนของส้มที่เป็นโรค เมื่อตัดทิ้งแล้วนำามารวมกัน เผาทาำ ลาย 2. อยา่ ปลอ่ ยใหต้ น้ ตดิ ผลมากจนเกนิ ควร ถา้ ออกผลมากควรปลดิ ทง้ิ ใหเ้ หลอื พอเหมาะกบั ขนาดของต้น 3. การจดั การหลงั การเกบ็ เกย่ี วดว้ ยความระมดั ระวงั อยา่ ให้เกดิ บาดแผลที่ ผวิ ผล 4. รกั ษาความสะอาดภาชนะบรรจุ ควรล้างด้วยสารเคมฆี ่าเช้ือจลุ ินทรีย์ 5. เชอ้ื เข้าทาำ ลายผา่ นบาดแผล จงึ ควรหลกี เลย่ี งการปฏบิ ตั ทิ ท่ี าำ ใหเ้ กดิ ความ ชอกชาำ้ หรอื บาดแผล หากพบผลเปน็ โรคตอ้ งแยกออกไปอยา่ งรวดเรว็ ใชส้ ารเคมกี าำ จดั เชอ้ื ราหลงั การเก็บเกี่ยว เช่น สารกลุ่ม เบนซามิดาโซล (benzimidazole) อิมาซาลิล (imazalil) หรอื โพรคลอราซ (prochloraz) รว่ มกบั การบรรจแุ ยกกนั ในกลอ่ งแลว้ เกบ็ ในสภาพเยน็ สามารถชะลอหรือป้องกันการกระจายของโรคได้ 106 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลมุ่ งานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกําจดั ศัตรพู ชื

ส ÊÅÐ (Salak Plum)ละ อยู่ในวงศ์ Palmae มีชือ่ วทิ ยาศาสตร์ว่า Zalacca edulis เปน็ ผลไมท้ มี่ รี สชาตหิ อมหวานเฉพาะตวั เปน็ ทนี่ ยิ มของผบู้ ร โิ ภค เป็นพืชมีการเจริญเติบโตและให้ผลผลิตในเชิงการค้าได้ค่อนข้างเร็ว ปัญหาสาำ คัญหลงั การเกบ็ เกยี่ วของสละ คอื การเข้าทำาลายของเชอื้ รา เนือ่ งจากสภาพแวดล้อมของแปลงปลกู สละมีความชน้ื และต้องพราง แสง เหมาะต่อการเจริญของเชื้อรา โรคหลังเกบ็ เกี่ยวท่ีพบในผลสละ คือโรคผลเน่า สาเหตุจากการเข้าทำาลายของเชื้อราต้ังแต่แปลงปลูก เชอื้ ราสาำ คญั ทท่ี าำ ให้เกดิ ผลเน่า ได้แก่ เชอื้ Thielaviopsis spp. ทาำ ให้ คุณภาพของผลสละลดลงและอายุการเก็บรกั ษาส้นั 107 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลมุ่ งานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กาํ จดั ศัตรพู ชื

âä¼Åà¹‹Ò (Fruit Rot) เช้ือราสาเหตุ Thielaviopsis sp. ลักɳะ·างสั³°านวÔ·ยา ลกั ษณะโคโลน ี (colony) ของเชอื้ ราบนอาหารพดี เี อ (potato dextrose agar, PDA) สนี ้าำ ตาลถงึ ดำา โคนดิ โิ อฟอร์ (conidiophores) ไม่มสี ถี ึงสีนาำ้ ตาลอ่อน เชื้อราสามารถสร้างโคนิเดีย (conidia) 2 แบบ คือ แบบไฟอะโลสปอร์ (phialospore) ในระยะแรกเป็นสายยาวทรงกระบอก (oblong) ไม่มีส ี (hyaline) จากน้ันเปลี่ยนเป็นรี (ovoid) และมีสีอ่อนถึงน้ำาตาล และแบบอลูรโิ อสปอร์ (aleuriospores) รปู ร่างรี ผนงั เรยี บหนาเซลล์เดยี ว สนี า้ำ ตาล บางครงั้ ไม่มสี ี ลักɳะอาการ¢องโรค อาการเริ่มแรกเปลือกเปลี่ยนเป็นสีน้ำาตาล ขยายลามมากขึ้น และถ้าอาการ รุนแรงจะเป็นสีนำ้าตาลเข้มจนถึงดำา เน่าลามท้งั ผล พบเส้นใยบนผลเมอ่ื มีความช้นื สูง ขณะท่ีเน้ือภายในผลเร่ิมแรกเป็นแผลสีนำ้าตาล และเน่าเละเป็นสีน้ำาตาลแก่จนถึงดำา ท้ังผล 108 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กําจัดศัตรพู ชื

12 34 ภำพท ี่ 1 โคโลนขี องเช้ือรา Thielaviopsis sp. บนอาหารพีดเี อ (PDA) ภำพท ่ี 2-3 ลักษณะของโคนดิ ิโอฟอร์ (conidiophores) ไฟอะลายด์ (phialide) และอลูร ิโอสปอร์ (aleuriospores) ภำพท่ี 4 ลักษณะของไฟอะโลสปอร์ (phialospore) และอลูริโ อสปอร์ ภำพที ่ 5–6 ลักษณะอาการของโรคผลเน่า 5 6 109 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลมุ่ งานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กําจดั ศัตรพู ืช

การแพร่ระบาด สปอรข์ องเชอ้ื สามารถแพรก่ ระจายโดยลม นาำ้ เครอ่ื งมอื ปลกู ตดิ ไปกบั ดนิ หรอื เศษซากพชื เมอ่ื สภาพแวดลอ้ มเหมาะสมจะงอก เจรญิ กลายเปน็ เส้นใยเขา้ ทาำ ลายพชื ต่อไป การควบคุมโรค 1. ปรับสภาพสวนให้มีการระบายอากาศดี ควบคุมไม้ร่มเงา ให้สละได้รับ แสงประมาณ 50% 2. ผลที่แสดงอาการเน่าควรปลิดทิ้งพร้อมกับเก็บผลท่ีร่วงหล่น เผาทำาลาย ก่อนทเ่ี ชอื้ ราต่างๆ จะสร้างสปอร์สืบพันธุ์ต่อไป 3. การป้องกันโดยการใช้สารจุลินทรยี ์พ่น เพอ่ื ควบคุมเช้ือสาเหตุ ก่อนเกดิ การระบาด เช่น bacillus subtilis 4. การป้องกันโดยการใช้สารกำาจัดเช้ือรากลุ่มคาร์บอกซิน (carboxin) อัตรา 50 กรัมต่อน้ำา 20 ลิตร หรือไทอะเบนดาโซล (thiabendazol) ร่วมกับ ฟอสฟอรัส แอซิด (phosphorus acid) พ่นก่อนการระบาดของเช้ือสาเหตุหรือ ก่อนฤดูฝน และหยดุ ใช้สารเคมกี ่อนเก็บเก่ียว 15 วนั 110 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กาํ จัดศัตรพู ืช

อ ͧ؋¹ (Grape)งุ่น อยู่ในวงศ์ Vitacea มีช่ือวิทยาศาสตร์ว่า Vitis vinifera Linn. พันธุ์องุ่นที่นิยมในประเทศไทยปลูก คือ พันธุ์ไวท์มะละกา เป็นพันธุ์ท่ี นิยมปลูกเพื่อการค้ามากท่ีสุด มี 2 สายพันธุ์ คือ ชนิดผลกลมและผลยาว พันธุ์คาร์ดินัล เป็นองุ่นท่ีปลูกง่าย การเจริญเติบโตดีมาก มีลักษณะช่อใหญ่ ผลดก กลมค่อนข้างใหญ่ มีสีแดงหรือม่วงดำา รสหวาน กรอบ เปลือกบาง จึง ทำาให้ผลแตกง่ายเม่ือผลแก่ในช่วงฝนตกชุก โรคองุ่นเป็นปัญหาต้ังแต่เร่ิมต้น จนถึงช่วงก่อนและหลังการเก็บเก่ียว การระบาดของโรครุนแรงเกิดจากสภาพ อากาศร้อนช้ืน มีฝนตกชุก และมีการตัดแต่งกิ่งองุ่นให้ออกดอกติดผลตลอดปี โดยเฉพาะเดือนตุลาคมพบการระบาดมากที่สุด ส่วนเดือนพฤศจิกายนถึง กุมภาพันธ์ จะเป็นช่วงปลอดโรคองุ่นมากที่สุด โรคท่ีพบการระบาดในองุ่น ได้แก่ โรคแอนแทรคโนส เกิดจากเช้อื สาเหต ุ Colletotrichum gloeosporioides ทำาให้ ผลผลิตองุ่นเสียหาย คุณภาพลดลง ดังนน้ั การป้องกันและควบคุมความรุนแรง ของโรค ควรเริม่ ตง้ั แต่ขน้ั ตอนการปลูก การดูแลรกั ษา การเก็บเกีย่ ว ตลอดจนการ เกบ็ รักษาก่อนถงึ มอื ผู้บรโิ ภค 111 โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว Facebook : กลุม่ งานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกาํ จัดศัตรพู ชื

âäá͹á·Ã¤â¹Ê (Anthracnose) เช้ือราสาเหตุ Colletotrichum gloeosporioides ลักɳะ·างสั³°านวÔ·ยา ลกั ษณะโคโลน ี (colony) ของเชอ้ื ราบนอาหารพดี เี อ (potato dextrose agar, PDA) เส้นใยสขี าวเทา ฟูไม่มากนกั เจริญขึน้ อยู่บนอาหารเล็กน้อย โคโลนเี จริญเป็น วงแหวนซ้อนกัน (concentric ring) ตรงกลางจะมีกลุ่มของโคนิเดีย (conidia) สีส้มเจรญิ อยู่มากกว่าบรเิ วณขอบโคโลนี เช้ือราสร้างฟรุตติ้งบอดี (fruiting body) แบบอะเซอวูลัส (acervulus) ภายในให้กำาเนดิ โคนดิ ิโอฟอร์ (conidiophores) และโคนิเดีย โคนิเดีย รปู ร่างทรงกระบอก (oblong) เซลล์เดียว ปลายมน ใส ลักɳะอาการ¢องโรค เน้อื เย้ือบรเิ วณแผลบุมลงไปเล็กน้อย ขอบแผลสเี ข้ม ถ้าอากาศชืน้ ๆ จะเหน็ จุดสีชมพู สีส้มตรงกลางแผล ส่วนในผลแก่จะเห็นบริเวณเน่าเป็นสีนำ้าตาล มีจุด สชี มพ ู สีส้ม เกดิ ข้ึนบริเวณตรงกลางแผลเตม็ ไปหมด ต่อไปจะทำาให้ผลแห้ง เปลือก เห่ียว ผลตดิ กับช่อไม่ร่วงหล่น 112 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กําจดั ศัตรพู ชื

12 34 ภำพท่ ี 1 โคโลนขี องเชื้อรา Colletotrichum gloeosporioides บนอาหารพีดเี อ (PDA) ภำพท ่ี 2-3 ลกั ษณะของโคนดิ โิ อฟอร์ (conidiophores) และโคนิเดยี (conidia) ภำพท ี่ 4 ลกั ษณะของโคนเิ ดีย ภำพท ่ี 5–8 ลกั ษณะอาการของโรคแอนแทรคโนส ภำพท ่ี 9 ลกั ษณะของอะเซอวูลัส (acervulus) บนผลองุ่น 6 8 57 9 113 โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว Facebook : กล่มุ งานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกําจดั ศัตรพู ชื

การแพร่ระบาด เชอื้ แพรร่ ะบาดทางลมและทางหยดนำา้ จากใบลงสผู่ ลองนุ่ และเขา้ ทาำ ลายทาง แผลบริเวณก้นผลองุ่นได้ง่าย เชอ้ื ราสามารถอยู่ตามเศษซากองุ่นท่เี ป็นโรค การควบคุมโรค 1. ใช้หลักการเขตกรรม เช่น ตัดแต่งกิ่งให้โปร่งโล่ง ทำาลายเศษซากพืช เป็นโรค จัดการระบายน้าำ ให้ดี นอกจากนก้ี ารหลีกเลี่ยงไม่ปลูกองุ่นในช่วงปลายฝน อันเป็นระยะระบาด จะช่วยลดอาการโรคลงได้ เช่น อาจเลยี่ งมาปลูกประมาณเดือน มกราคม 2. ควบคุมโรคในสวนก่อนระยะเก็บเก่ียวด้วยสารป้องกันกำาจัดเชื้อรา คาร์เบนดาซิม (carbendazim) อัตรา 6-12 มิลลิลิตรต่อน้าำ 20 ลิตร พ่นให้ท่ัว ต้นพืช หรือใช้คอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ (copper oxychloride) ฉดี พ่นในระยะ เรมิ่ ออกดอก และขณะท่ีดอกยังเล็กอยู่ 114 โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว Facebook : กลมุ่ งานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กําจัดศัตรพู ืช

บรรณานุกรม เกวลนิ คณุ าศักดากุล และชัยพร ขดั สงคราม. 2555. การคัดเลอื กเช้อื แอกติโนไม ซีสเอนโดไฟต์ท่ีเป็นปฏิปักษ์ต่อเช้ือราสาเหตุโรคผลเน่าของลำาไย. วารสาร เกษตร 28(3): 285-294. เครอื วัลย์ ดาวงษ์ และยศพล ผลาผล. การป้องกนั และแก้ปัญหาโรคระบาดในการ ผลติ แกว้ มงั กรคณุ ภาพ.(ระบบออนไลน)์ . แหลง่ ทม่ี า http://scia.chantha- buri.buu.ac.th/research/lif e/dragon-fruit.pdf. (30 พฤษภาคม 2556) จริ ะเดช แจ่มสว่าง และคณะ. 2550. บทปฎิบัตกิ ารโรคพืชวทิ ยาเบื้องต้น. ภาควิชา โรคพืช คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำาแพงแสน. นครปฐม. 115 หน้า. ชยั วฒั น ์ กระตกุ ฤษ ์ มาโนช ทศพล วจิ ยั รกั วทิ ยาศาสตร ์ และขจรศกั ด ิ์ ภวกลุ . 2538. รา Peronophythora litchi แยกได้จากโรครากเน่าของล้ินจ.่ี หน้า 3-7. ในการประชุมวิชาการอารักขาพืชแห่งชาต ิ คร้ังที่ 2. 9-11 ตุลาคม 2538 ณ โรงแรมเพชรงาม เชยี งใหม่. ดนัย บุญยเกียรติ. 2549. โรคหลังการเก็บเก่ียวของผักและผลไม้. สำานกั พิมพ์ โอเดียนสโตร์. กรงุ เทพฯ. 200 หน้า. นิพนธ์ วสิ ารทานนท์. 2542. โรคไม้ผลเขตร้อนและการป้องกนั กำาจดั . บริษัท เจฟิล์ม โปรเซส จำากดั . กรงุ เทพฯ. 172 หน้า. นิพนธ์ วิสารทานนท์. 2542. โรคไม้ผลเขตก่ึงร้อน. บริษัท เจฟิล์ม โปรเซส จำากัด. กรงุ เทพฯ. 144 หน้า. 115 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกาํ จดั ศัตรพู ชื

นิรนาม. มปป. ไทยเกษตรศาสตร์เว็บรวบรวมวิชาความรู้ด้านการเกษตรของไทย. (ระบบออนไลน์). แหล่งทม่ี า http://www.thaikasetsart.com/page/6/. (30 พฤษภาคม 2556) บุญญวดี จริ ะวุฒิ รัตตา สทุ ธยาคม อมรา ชินภตู ิ และเสรมิ สุข สลกั เพช็ ร์. 2553. โรคข้ัวหวีเน่าของกล้วยหอมทองและการควบคุมโดยใช้สารปลอดภัย. (ระบบออนไลน์). แหล่งที่มา http://it.doa.go.th/refs/files/1850_2554. pdf? PHPSESSID=fde28283a21ee1cda736d2228d1c79e8. (30 พฤษภาคม 2556) เบญจมาศ ศิลาย้อย. 2545. กล้วย. พิมพ์ครั้งท่ี 3 สำานักพิมพ์มหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์. กรงุ เทพฯ. 357 หน้า. พรพมิ ล อธิปัญญาคม สุณีรัตน์ สมี ะเดื่อ ชนนิ ทร ดวงสะอาด และศรสี ุรางค์ ลิขติ เอกราช. 2553. ศกึ ษาจดั การโรคพชื ทเ่ี หมาะสมในการผลติ แก้วมังกร. หน้า 2539-2553. รายงานผลงานวิจัยเร่ืองเต็ม ปี 2553. สำานกั วิจัยพัฒนาการ อารักขาพชื กรมวิชาการเกษตร. พรพิมล อธปิ ัญญาคม และศรีสุรางค์ ลิขิตเอกราช. 2539. ศึกษาลักษณะอาการ และการแพร่ระบาดของโรคผลเน่าฝร่ัง. หน้า 17-33. รายงานผลงานวิจัย พ.ศ. 2539. กลุ่มงานวิจัยโรคไม้ผล กองโรคพืชและจุลชีววิทยา กรมวิชาการเกษตร. รัติยา พงศ์พิสุทธา. 2535. โรคผลเน่าของทุเรียนหมอนทองท่ีเกิดจากเช้ือรา Phytophthora palmivora (Butl.) Butl. และการควบคมุ . วทิ ยานิพนธ์ ปรญิ ญาโท มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ. 99 หน้า. 116 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กําจดั ศัตรพู ืช

รัตตา สทุ ธยาคม และบุญญวดี จิระวุฒ.ิ 2553. โรคหลงั เกบ็ เกี่ยวและการลดการ เน่าเสียหลังเก็บเกีย่ วของแก้วมงั กร. หน้า 166-180. ในรายงานผลงานวิจัย เร่ืองเต็ม ปี 2553. สำานกั วิจัยและพัฒนาวิทยาการหลังการเก็บเก่ียวและ แปรรูปผลิตผลเกษตร กรมวชิ าการเกษตร. รัตตา สุทธยาคม และประจักร์ อุดมศรี. 2548. ศึกษาการลดการเน่าเสียของ ผลทุเรียนระหว่างการเก็บรักษา. หน้า 158-164. ในรายงานผลงานวิจัย เรื่องเต็ม ปี 2548. สำานกั วิจัยและพัฒนาวิทยาการหลังการเก็บเกี่ยวและ แปรรูปผลิตผลเกษตร, กรมวิชาการเกษตร. วิจัย รักวิทยาศาสตร์. 2546. ราวิทยาเบื้องต้น. สำานักพิมพ์จามจุรโี ปรดักท์. กรุงเทพฯ. 351 หน้า. สมศิร ิ แสงโชต ิ รตั ิยา พงศ์พสิ ทุ ธา และรัตตา อเนกธนโชต.ิ 2540. การเปล่ยี นแปลง ของเชื้อ ความมีชีวิต แหล่งของเช้ือราสาเหตุโรคผลเน่าของทุเรียนและ การควบคุม, หน้า 208-216. ใน การประชุมวิชาการของมหาวิทยาลัย เกษตรศาสตร์ ครง้ั ท ี่ 38. วนั ท ่ี 1-4 กุมภาพนั ธ์ 2543 ณ มหาวทิ ยาลัย เกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ. สมศิร ิ แสงโชติ อุดม ฟ้ารุ่งสาง และนวลวรรณ ฟ้ารุ่งสาง. 2540. การเข้าทาำ ลายของ ผลเงาะกอ่ นและหลงั การเกบ็ เกย่ี วของเชอ้ื ราทเี่ ปน็ สาเหตขุ องโรคผลเนา่ และ การควบคมุ โรคผลเนา่ ภายหลงั การเกบ็ เกย่ี ว. หนา้ 108-116. ใน รายงานการ ประชมุ วชิ าการครั้งท่ี 35. สาขาพืช มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ. สืบศักด์ิ สนธิรัตน. 2550. อภิธานศัพท์โรคพืชวิทยา. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์ การเกษตรแห่งประเทศไทย. กรุงเทพฯ. 80 หน้า. 117 โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกําจัดศัตรพู ืช

สรุ ชาต ิ คูอริยะกุล กรรณกิ าร์ เพย้ี นพักตร์ ไพลนิ เหล็กคง ขจรศกั ด์ิ ภวกลุ และ สมศักดิ์ ชัยศิลปิน. 2533. การศึกษาหาสาเหตุเปลือกเน่าของผลลิ้นจ่ี. หนา้ 27-45. ในรายงานผลงานวจิ ยั ประจาำ ป ี 2533. ศนู ยว์ จิ ยั พชื สวนเชยี งราย สถาบนั วจิ ยั พชื สวน กรมวิชาการเกษตร. สำานกั งานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเน่ืองมาจากพระราชดำาริ (สาำ นกั งาน กปร.). 2555. คมู่ อื ท ่ี 7 ลนิ้ จ ี่ นพ.1. บรษิ ทั มฟู เมน้ ทเ์ จน ทรี จาำ กดั . กรงุ เทพฯ. 20 หน้า. อุดม ฟ้ารุ่งสาง นวลวรรณ ฟ้ารุ่งสาง และสุธาสนิ ี แผนคู้. 2554. การเข้าทำาลายโดย การเจริญภายในพืชของรา Lasiodiplodia theobromae สาเหตุโรคข้ัวผล เน่าหลงั การเกบ็ เก่ียวของมะม่วง. ว. วทิ ย.กษ 42:1 (พิเศษ): 19-22. อรอมุ า เพยี ซา้ ย. (บรรณาธกิ าร). 2555. บญั ชรี ายการทรพั ยส์ นิ ชวี ภาพรา. สาำ นกั พฒั นา เศรษฐกิจจากฐานชวี ภาพ (องค์การมหาชน). กรุงเทพฯ. 760 หน้า. Agrios, G.N. 1978. Plant pathology. Academic Press, New York. 703 p. Barnett, H.L. and B.B. Hunter. 1986. Illustrated genera of imperfect fungi. Burgess Publishing Company. fourth Edition. Minnesota. 218 p. Samson, R.A. and E.S. Hoekstra. 2004. Introduction to Food-and Airborne Fungi. Centraalbureau voor Schimmelcultures. Natherlands. 389 p. 118 โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกําจัดศัตรพู ืช

ภาคผนวก Facebook : กล่มุ งานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กาํ จดั ศัตรพู ชื

â¤Ã§ÊÌҧ¢Í§àª×éÍÃÒ Bipolaris sp. 2 1 1 โคนิดิโอฟอร์ (conidiophores) และ โคนิเดีย (conidia) 3 2 โคนิดิโอฟอร์บริเวณรอยแผลส่วนที่ โคนิเดียหลดุ ออกไป 3 โคนิเดียงอก ที่มา : Barnett et al., 1986 3 Colletotrichum sp. 1 4 1 อะเซอวลู ัส (acervulus) 2 โคนิดิโอฟอร์ (conidiophores) และ ซีเต้ (setae) 3 โคนิเดีย (conidia) รปู ร่างทรงกระบอก 4 โคนิเดีย รูปร่างเสี้ยวพระจันทร์ 2 ที่มา : Barnett et al., 1986 Curvularia sp. 1 2 1 โคนิดิโอฟอร์ (conidiophores) 2 โคนิเดีย (conidia) ที่มา : Barnett et al., 1986 120 โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว Facebook : กลมุ่ งานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กําจดั ศัตรพู ชื

Dothiorella sp. 2 3 1 1 พิคนิเดีย (pycnidia) 2 โคนิดิโอฟอร์ (conidiophores) 3 โคนิเดีย (conidia) ที่มา : Barnett et al., 1986 Fusarium sp. 1 โคนิดิโอฟอร์ (conidiophores) 2 มาโครโคนิเดีย (macroconidia) 2 และไมโครโคนิเดีย (microconidia) 3 แคลมิโดสปอร์ (chlamydospore) ที่มา : Barnett et al., 1986 3 Samson et al., 2004 1 Gliocephalotrichum sp. 1 3 2 1 โคนิดิโอฟอร์ (conidiophores) 2 ไฟอะลายด์ (phialide) 3 โคนิเดีย (conidia) ที่มา : Barnett et al., 1986 121 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กําจัดศัตรพู ชื

Lasiodiplodia sp. 2 3 1 1 พิคนิเดีย (pycnidia) 2 โคนิดิโอฟอร์ (conidiophores) พาราไฟซิส (paraphyses) 3 โคนิเดีย (conidia) ที่มา : Barnett et al., 1986 Penicillium digitatum 1 โคนิดิโอฟอร์ (conidiophores) และโคนิเดีย (conidia) 2 โคนิเดีย 1 2 ที่มา : Samson et al., 2004 Pestalotiopsis sp. 2 1 อะเซอวลู ัส (acervulus) 3 2 โคนิเดีย (conidia) 3 โคนิดิโอฟอร์ (conidiophores) และ โคนิเดีย ที่มา : Barnett et al., 1986 1 122 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลมุ่ งานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกาํ จดั ศัตรพู ชื

Phomopsis sp. 2 3 1 พิคนิเดีย (pycnidia) 2 อัลฟา โคนิเดีย (alpha conidia) 14 3 เบต้า โคนิเดีย (beta conidia) 4 โคนิดิโอฟอร์ (conidiophores) Phytophthora sp. ที่มา : Barnett et al., 1986 1 สปอร์แรนเจียม (sporangium) 1 สร้างติดต่อกันบนก้าน 2 3 สปอแรนจิโอฟอร์ (sporangiophore) 2 การสร้างซูโอสปอร์ (zoospore) ภายในสปอร์แรนเจียม 3 การผสมกันระหว่างโอโอโกเนียม (oogonium) และ แอนเทอริเดียม (antheridium) ให้กำาเนิดโอโอสปอร์ (oospores) ที่มา : วิจัย, 2546 Thielaviopsis sp. 1 3 2 1 ไฟอะลายด์ (phialide) และไฟอะโลสปอร์ (phialospores) 2 อลรู ิโอสปอร์ (aleuriospores) 3 เส้นใยที่ให้กำาเนิดสปอร์สองแบบ ที่มา : Barnett et al., 1986 123 โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกําจัดศัตรพู ืช

ÍÀÔ¸Ò¹ÈѾ·âä¾×ªÇÔ·ÂÒ กำรเข้ำทำ� ลำยแบบแฝง (latent infection) สภาพทีพ่ ชื อาศยั ถกู เช้ือโรคชนดิ หนง่ึ เข้าทำาลายแต่ไม่สามารถแสดงลกั ษณะอาการให้เหน็ ได้ กำ้ นชสู ปอร ์ (sporangiophore) เสน้ ใยพเิ ศษทอ่ี าจแตกหรอื ไมแ่ ตกแขนงทปี่ ลาย ให้ กาำ เนดิ สปอร์แรนเจยี ม sporangium แคลมิโดสปอร์ (chlamydospore) สปอร์หรือหน่วยขยายพันธุ์แบบไม่ใช้เพศท่ีมี ผนงั หนา เกิดจากการเปล่ียนแปลงของเซลล์ใดเซลล์หนง่ึ ในเส้นใยของ เชอื้ รา ช่วยการอยู่ข้ามฤดู จดั เป็น resting spore ชนดิ หนงึ่ โคนิเดยี ม [conidium (เอกพจน์)] โคนิเดีย [conidia (พหพู จน์)] เซลล์สบื พันธุ์ แบบไม่ใช้เพศของรา ซึง่ สร้างจากเซลล์ของ conidiophore โคนดิ ิโอจนี ัสเซลล์ (conidiogenous cells) เซลล์ทส่ี ร้าง conidium โคนดิ โิ อฟอร ์ (conidiophore) เสน้ ใยพเิ ศษทแี่ ตกแขนงออกจากเสน้ ใย อาจเปน็ เสน้ เด่ียวหรือแตกแขนงก็ได้ท่ปี ลายหรือด้านข้าง ให้กาำ เนดิ โคโลน ี (colony) กล่มุ ของสงิ่ มชี วี ติ (เชอ้ื รา) มชี วี ติ อย่ ู หรอื เจรญิ ในสถานทแ่ี หง่ หนงึ่ ชอ่ งเปด (ostiole) ชอ่ งเปดิ หรอื รซู ง่ึ สปอรส์ ามารถรอดออกไปไดจ้ ากฟรตุ ตงิ้ บอด ี เชน่ ในเพอริทีเซยี ม (perithecium) และพคิ นเิ ดียม (pycnidium) ซีเต้ (setae) เส้นใยสีเข้มขนาดใหญ่คล้ายหนาม เกิดอยู่ที่บริเวณขอบอะเซอวูลัส หรือปะปนอยู่กบั โคนดิ โิ อฟอร์ ซูโอสปอร์ (zoospore) สปอร์ทม่ี ีหางและสามารถว่ายน้าำ ได้ เบต้ำโคนเิ ดีย (beta conidia) สปอร์ของเชื้อรา เซลล์เดยี ว ใส รูปร่างเป็นเส้นยาว ส่วนปลายโคงั งอคล้ายตะขอ เกดิ ในพิคนิเดยี ม 124 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกําจดั ศัตรพู ืช

ผนงั กั้น (septum) ผนงั ก้ัน เป็นลักษณะหนงึ่ ของเส้นใยเชื้อรา พำรำไฟซิส (paraphyses) เส้นใยของเช้ือราที่เป็นหมันมักพบในฟรุตติ้งบอดีของ เชอื้ ราบางชนดิ พิคนิเดีย (pycnidia) ฟรุตติ้งบอดีท่ีเกิดแบบไม่มีเพศ มีรูปร่างกลมหรือรูปคนโท ภายในเป็นทเี่ กดิ ของโคนดิ โิ อฟอร์ และโคนิเดียม เพนซิ เิ ลท (penicillate) ลกั ษณะคล้ายแปรง เพอรทิ ีเซยี ม (perithecium) เป็นโครงสร้างแบบฟรตุ ติ้งบอด ี ในเชื้อรา ภายในจะ เป็นถงุ บรรจุสปอร์เตม็ ไปด้วยสปอร์ของเชื้อรา ฟรตุ ต้ิงบอด ี (fruiting body) โครงสร้างพิเศษซงึ่ เป็นท่ีเกดิ สปอร์ของรา ไฟอะลำยด์ (phialide) เซลล์ทีส่ ร้างโคนิเดยี ซ่งึ โคนิเดยี ทอ่ี ่อนกว่าจะถกู สร้างท่ีฐาน ของโคนดิ ิโอจีนัส เซลล์ โคนิเดียที่อ่อนกว่าจะดันให้โคนิเดียที่แก่กว่า เคลอ่ื นท่ไี ปข้างหน้า อาจต่อกนั เป็นเส้นสาย หรือหลดุ ขาดจากกนั ความ ยาวของไฟอะลายด์จะไม่เปล่ยี นแปลง มำโครโคนเิ ดยี (macroconidia) สปอรข์ นาดใหญ ่ รปู รา่ งยาวเรยี ว มผี นงั กน้ั หลายอนั ไมโครโคนเิ ดยี (microconidia) สปอร์ขนาดเลก็ ม ี 1-2 เซลล์ อาจเกดิ รวมกนั เป็น กลุ่มหรอื ต่อกนั เป็นลกู โซ่ยาวทปี่ ลายก้านไฟอะลายด์ สโตรมำ (stroma) โครงสร้างที่เกิดจากเส้นใยอัดแน่นบนหรอื ภายใน เป็นท่ีเกิดของ โครงสร้างสบื พนั ธ์ุซ่งึ อาจเป็นแบบใช้เพศหรือไม่ใช้เพศกไ็ ด้ สปอร์แรนเจยี ม [sporangium (เอกพจน์) sporangia (พหพู จน์)] โครงสร้างหรือ ภาชนะที่บรรจสุ ปอร์ท่ีเกดิ จากการผสมพันธ์ุแบบไม่มีเพศ สปอร์แรนจโิ อฟอร์ (sporangiophore) เส้นใยพเิ ศษท่อี าจแตกหรือไม่แตกแขนงท่ี ปลาย ให้กำาเนดิ สปอร์แรนเจียม 125 โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกําจดั ศัตรพู ืช

สปอร์โรโดเชียม (sporodochium) โครงสร้างลักษณะเป็นก้อนนนู ซงึ่ ประกอบด้วย กลุ่มของโคนดิ โิ อฟอร์ ทีส่ านกนั อยู่บนมวลของเส้นใย อะเซอวูลัส (acervulus) โครงสร้างเฉพาะหรือถุงบรรจุสปอร์อยู่ภายใน (fruiting body) ชนดิ ไม่ใช้เพศ (asexual) ที่ฝังตัวอยู่ใต้ผิวใบ รูปร่างคล้ายคนโท และผลติ โคนเิ ดยี อลั ฟำ โคนเิ ดีย (alpha conidia) สปอร์ของเชือ้ รา เซลล์เดยี ว ใส รูปไข่ เกิดใน พคิ นิเดียม อลูรโิ อสปอร์ (aleuriospores) สปอร์ของเชอ้ื ราแบบไม่อาศยั เพศ เชอื้ ราสร้างสปอร์ ทปี่ ลายของโคนดิ โิ อฟอรโ์ ดยสรา้ งผนงั กน้ั เซลลข์ นึ้ ในชว่ งแรกสปอรย์ งั คง มีส่วนที่ตดิ กัน แต่ต่อมาบางสปอร์ก็หลุดออกไป สปอร์ทีต่ ิดกบั โคนดิ โิ อ ฟอร์จะเป็นสปอร์อ่อน แอนเทอริเดียม (antheridium) อวัยวะทร่ี าบางชนดิ ใช้แทนเพศผู้ในการผสมพันธุ์ แอพเพรสซอเรยี ม (appressorium) สว่ นปลายของเสน้ ใยหรอื germ tube ของเชอ้ื ราทส่ี ามารถเขา้ ประชดิ หรอื ตดิ กบั พชื อาศยั และเรมิ่ การเขา้ ทาำ ลายพชื อาศยั โอโอโกเนียม (oogonium) ส่วนที่ทำาหน้าท่ีสืบพันธุ์เพศเมียของราในกลุ่ม โอโอไมซิส (oomycetes) ภายในมไี ข่ 1 ใบ หรือมากกว่า โอโอสปอร์ (oospore) สปอร์แบบมีเพศซ่ึงเกิดจากการผสมกันระหว่างส่วนท่ีทำา หนา้ ทสี่ รา้ งเซลลเ์ พศผ ู้ (แอนเทอรเิ ดยี ม) และเซลลเ์ พศเมยี (โอโอโกเนยี ม) สปอร์ทมี่ ผี นงั หนา ผวิ เรียบ 126 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลมุ่ งานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กําจดั ศัตรพู ืช

¡ÒÃàµÃÕÂÁÍÒËÒÃàÅéÕ§àªé×;մÕàÍ (Potato dextrose agar, PDA) สÙตรอาหารเลี้ยงเช้ือพีดีเอ มนั ฝรงั่ (ปอกเปลอื กแล้ว) 200 กรมั นา้ำ ตาลเด็กซ์โตรส (dextrose) 20 กรมั วุ้น 17 กรัม นำ้ากลั่น 1,000 มลิ ลิลิตร วÔ¸ี·íา นำามันฝรั่งปอกเปลือกแล้ว หั่นเป็นช้ินเล็กๆ ขนาดประมาณ 1 ลูกบาศก์ เซนตเิ มตร ตม้ กบั นาำ้ กลน่ั 500 มลิ ลลิ ติ ร จนมนั ฝรงั่ สกุ จงึ นาำ มากรองดว้ ยผา้ ขาวบาง เอาเน้ือมันฝร่ังออก เติมนำ้าตาลเด็กซ์โตรส 20 กรัม ต้มและคนจนนำ้าตาลละลาย ใสว่ นุ้ 17 กรมั ตม้ จนวนุ้ ละลาย เตมิ นา้ำ ใหค้ รบ 1,000 มลิ ลลิ ติ ร แลว้ ใสข่ วด นาำ ไปนง่ึ ฆ่าเชอื้ ในหมอ้ นงึ่ ความดนั ไอ (autoclave) ความร้อนทอ่ี ณุ หภมู ิ 121 องศาเซลเซยี ส ความดัน 15 ปอนด์ต่อตารางน้วิ เป็นเวลา 15-20 นาที หมำยเหต ุ ใช้นา้ำ ตาลกลโู คส (glucose) แทนน้ำาตาลเด็กซ์โตรสได้ 127 โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว Facebook : กลุม่ งานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กาํ จดั ศัตรพู ืช

ดัชนีเชื้อราสาเหตุโรคพืชหลังการเก็บเก่ียว เชื้อรำสำเหตุ โรค ผลไม้ หน้ำ Bipolaris cactivora ผลเน่า แก้วมังกร 4 Colletotrichum capsici ผลเน่า แก้วมังกร 8 แอนแทรคโนส มะละกอ 70 Colletotrichum gloeosporioides ผลเน่า แก้วมังกร 6 ลิ้นจี่ 98 Colletotrichum lagenarium แอนแทรคโนส ฝรั่ง 52 Colletotrichum musae มะม่วง 60 แอนแทรคโนส มะละกอ 68 Curvularia sp. ขั้วหวีเน่า องุ่น 112 Dothiorella sp. แอนแทรคโนส แตงโม 38 Fusarium solani ผลเน่า กล้วย 16 Fusarium sp. ขั้วผลเน่า กล้วย 18 ขั้วผลเน่า ลิ้นจี่ 100 Gliocephalotrichum bulbilium ขั้วหวีเน่า มะม่วง 64 Gliocephalotrichum longibrachium ผลเน่า มะละกอ 73 Greeneria sp. ผลเน่า กล้วย 14 ผลเน่า แตงโม 36 ผลเน่า เงาะ 24 เงาะ 24 เงาะ 26 128 โรคผลไม้หลังการเก็บเกี่ยว Facebook : กลมุ่ งานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกําจดั ศัตรพู ชื

ดัชนีเช้ือราสาเหตุโรคพืชหลังการเก็บเกี่ยว เชื้อรำสำเหตุ โรค ผลไม้ หน้ำ Lasiodiplodia theobromae ขั้วหวีเน่า กล้วย 12 ขั้วผลเน่า มะม่วง 62 Phyllosticta psidiicola ผลเน่า มะละกอ 72 Phytophthora palmivora เงาะ 22 Penicillium digitatum ผลจุดดำา แตงโม 34 Pestalotiopsis sp. ผลเน่า ทเุ รียน 44 Phomopsis sp. ราเขียว ฝรั่ง 48 ผลเน่า มังคดุ 78 Thielaviopsis sp. ผลเน่า ลำาไย 89 ลองกอง 92 ฝักเน่า ลิ้นจี่ 96 ผลเน่า ฝรั่ง 50 ทเุ รียน 42 ส้ม 104 เงาะ 28 ลำาไย 86 เงาะ 30 มังคดุ 80 ลองกอง 90 มะขาม 56 สละ 108 129 โรคผลไม้หลังการเก็บเก่ียว Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกันกําจัดศัตรพู ชื

Facebook : กลุ่มงานวจิ ยั การใช้สารป้ องกนั กําจดั ศัตรพู ชื