ເຄມີຊີວິດປະຈໍາວັນ 3

ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ ກມົ ສາ້ ງຄູ ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງພະບາງ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງພະບາງ ສາ້ ງອາຊບີ ຄສູ ູ່ ູຄວາມເປັນເລດີ ປະເສດີ ດວ້ ຍຄຸນນະທໍາ ສູ່ ງົ ເສມີ ວດັ ທະນະທາໍ ທູ່ ເີ ປັນເອກະລກັ ພດັ ທະນາສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ສາ້ ງຄວາມພອ້ ມກາ້ ວສູ່ ູສາກນົ ເອກະສານປະກອບການສອນ ວຊິ າ ເຄມໃີ ນຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ ຮຽບຮຽບໂດຍ: ປຕ ເສດີ ເສດທຜິ ນົ ກວດແກໂ້ ດຍ: ອຈ. ປທ ແສງທອງ ຟອງວໄິ ລ ປທ ແສງອາລຸນ ຄາໍ ສງິ ປຕ ນ. ພອນທບິ ແກວ້ ສະຫວດັ ປີ 2019

ຄຳນຳ ເພູ່ ອເປັນການປັບປຸງຄຸນນະພາບ ແລະ ປະສດິ ທພິ າບຂອງການສາ້ ງຄູໃຫສ້ ູງ, ແນໃສູ່ ເພູ່ ມີ ສະມດັ ຖະພາບຂອງ ຄູ, ພດັ ທະນາອາຊບີ ຄູໃຫດ້ ຂີ ນຶ້ ເທູ່ ອລະກາ້ ວ ແລະ ເພື່ ອຕອບສະໜອງຄວຳມຮຽກຮອ້ ງຕອ້ ງກຳນອນັ ຮບີ ດ່ື ວນຂອງ ກມົ ສາ້ ງຄູທູ່ ີຂາດເຂີນປຶ້ມແບບຮຽນສາຍສາ້ ງຄູມັດທະຍົມ ລະບົບ 12+4. ດູ່ ັງນນັ້ , ຂາ້ ພະເຈາົ້ ຈູ່ ງຶ ໄດຮ້ ຽບຮຽງ ເອກະສານປະກອບການສອນວຊິ ຳເຄມໃີ ນຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ ເຫມັ້ ນຂີ້ ນຶ້ ມາ ເພູ່ ອຮບັ ໃຊຢ້ ູ່ ູໃນວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງພະບາງ, ເປັນເຄູ່ ອງມປະກອບການຮຽນ-ການສອນໃຫແ້ ກູ່ ນກັ ສກຶ ສຳສາຍເຄມສີ າດ ລະບບົ 12+4 ທູ່ ສີ າມາດສອນໄດຕ້ ງັ້ ແຕູ່ ມ.1 ຮອດ ມ.7 ໂດຍໄດພ້ ັດທະນາຕາມທິດທາງການສາ້ ງຄູແບບໃໝູ່ ເຮັດໃຫ້ວຽກງານການສາ້ ງຄູໄດຮ້ ັບ ປະສດິ ທພິ າບຢູ່ າງແທຈ້ ງິ . ເອກະສານເຫມັ້ ນລີ້ ວມມີ 7 ບດົ ເຊ່ື ງິ ປະກອບດວ້ ຍເນອ້ ໃນສຳຄນັ ຄ ຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ ແລະ ຝູ່ ຸ ນ, ການຜະລດິ ແລະ ການປະສມົ ຝູ່ ຸ ນ, ການນໍາໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນທໍາມະຊາດ, ການນໍາໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນເຄມ,ີ ເຄມກີ ບັ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ, ຢາ ແລະ ສູ່ ງິ ເສບຕດິ , ປລາສຕກິ ແລະ ຢາງ. ແຕື່ ລະບດົ ແມື່ ນໄດກ້ ຳນດົ ຈດຸ ປະສງົ ແລະ ກດິ ຈະກຳກຳນສອນຕວົ ຈງິ . ກຳນຮຽບຮຽງເອກະສານເຫັມ້ ນີ້ ເປັນການຮຽບຮຽງຄງັ້ ທໍາອດິ ຂອງຂຳ້ ພະເຈຳົ້ ເຊູ່ ງິ ບູ່ ໍປາສະຈາກໄດ້ ບນັ ດາຂໍ້ ຂາດຕກົ ບກົ ຜູ່ ອງຕູ່ າງໆ ບູ່ ໍວູ່ າຈະເປັນດາ້ ນເນອ້ ໃນ, ກຳນຂດີ ຂຽນ, ສບັ ສຳນວນຄຳເວຳົ້ ... ສະນນັ້ , ຈື່ ງຶ ຂຮຽກຮອ້ ງມຳ ຍງັ ນກັ ສກຶ ສາ, ຄອູ ຳຈຳນ ແລະ ທື່ ຳນຜູອ້ ່ື ຳນ ຖາ້ ພບົ ເຫນັ ຂໍຂ້ າດຕກົ ບກົ ຜູ່ ອງກະລຸນາ ຕໍານຕິ ເິ ຕອນ ແລະ ສູ່ ງົ ຂູ່ າວມາ ຫາຂາ້ ພະເຈາົ້ ດວ້ ຍ, ຂາ້ ພະເຈາົ້ ຍນິ ດຮີ ບັ ເອົາຄໍາຄດິ ເຫນັ ຈາກບນັ ດາທູ່ ານມາພຈິ າລະນາ ເພູ່ ອເປັນການປັບປຸງ ແລະ ແກໄ້ ຂເອກະສານສະບບັ ນໃີ້ ຫມ້ ຄີ ວາມສມົ ບູນຍູ່ ງິ ໆຂນຶ້ .

ສາລະບານ ບດົ ທີ ໜາ້ ບດົ ທີ 1 ຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ ແລະ ຝູ່ ຸ ນ...................................................................................... 1 1. ຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ ............................................................................................... 1 2. ຄວາມຮູທ້ ູ່ ວົ ໄປກູ່ ຽວກບັ ຝູ່ ຸ ນ ............................................................................................... 5 ບດົ ທີ 2 ການຜະລດິ ແລະ ການປະສມົ ຝູ່ ຸນ............................................................................................ 9 1. ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນທາໍ ມະຊາດ................................................................................................. 9 2. ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນເຄມ.ີ ....................................................................................................... 13 3. ການປະສມົ ຝູ່ ຸນເຄມີ ....................................................................................................... 17 ບດົ ທີ 3 ການນາໍ ໃຊຝ້ ູ່ ຸນທໍາມະຊາດ .................................................................................................... 22 1. ຫກຼັ ການໃຊຝ້ ູ່ ຸນທໍາມະຊາດ .............................................................................................. 22 2. ສູ່ ງິ ທູ່ ຕີ ອ້ ງພຈິ າລະນາໃນການໃຊຝ້ ູ່ ຸນທາໍ ມະຊາດ .................................................................... 24 3. ການເກບັ ຮກັ ສາຝູ່ ຸນທາໍ ມະຊາດ ......................................................................................... 25 ບດົ ທີ 4 ການນໍາໃຊຝ້ ູ່ ຸນເຄມີ............................................................................................................. 27 1. ການນາໍ ໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນເຄມ.ີ ........................................................................................................ 27 2. ພດັ ທະນາການໃຊຝ້ ູ່ ຸນເຄມີ.............................................................................................. 29 3. ຢາຂາ້ ແມງໄມ ້ ແລະ ຢາປາບສດັ ຕູພດ ................................................................................. 29 4. ຜນົ ກະທບົ ຂອງປຸ໋ ຍເຄມີ ແລະ ຢາປາບສດັ ຕູພດຕູ່ ໍກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມ .................................... 46 ບດົ ທີ 5 ເຄມສີ ູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ.............................................................................................................. 55 1. ມນົ ລະພດິ ຈາກທໍາມະຊາດ ແລະ ຈາກມະນຸດ ...................................................................... 55 2. ມນົ ລະພດິ ທາງອາກາດ .................................................................................................... 57 3. ມນົ ລະພດິ ທາງນໍາ້ .......................................................................................................... 60 4. ມນົ ລະພດິ ທາງດນິ ......................................................................................................... 68 5. ມນົ ລະພດິ ທາງອາຫານ.................................................................................................... 69 6. ການປອ້ ງກນັ ແລະ ການຄວບຄຸມມນົ ລະພດິ ....................................................................... 72 ບດົ ທີ 6 ຢາ ແລະ ສູ່ ງິ ເສບຕດິ ........................................................................................................... 75 1. ຢາລະງບັ ການປວດ ແລະ ແກໄ້ ຂ້....................................................................................... 75 2. ຢາແກປ້ ວດທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການເສບຕດິ .............................................................................. 77 3. ຊະນດິ ຂອງສູ່ ງິ ເສບຕດິ .................................................................................................... 79 4. ທາດເສບຕດິ ໃຫໂ້ ທດ ..................................................................................................... 90 5. ການປອ້ ງກນັ ແລະ ການບໍາບດັ ຮກັ ສາ................................................................................. 92 ບດົ ທີ 7 ປລາສຕກິ ແລະ ຢາງ........................................................................................................... 97 1. ປລາສຕກິ (Plastics)..................................................................................................... 97 2. ຢາງ (rubber)............................................................................................................. 101

ບດົ ທີ 1 ຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ ແລະ ຝູ່ ຸ ນ ເວລາ 8 ຊູ່ ວົ ໂມງ ຈດຸ ປະສງົ : ໃຫນ້ ກັ ສກຶ ສາສາມາດ: - ຮູຄ້ ວາມໝາຍ, ອງົ ປະກອບ, ຊນັ້ ຂອງດນິ ໄດ້ - ຮູປ້ ະເພດ ແລະ ຄຸນປະໂຫຍດຂອງດນິ ໄດ້ - ວເິ ຄາະຊະນດິ ຂອງດນິ ໄດ້ - ຮູຄ້ ວາມໝາຍ ແລະ ປະເພດຂອງຝູ່ ຸນໄດ້ - ຈາໍ ແນກໄດຄ້ ວາມແຕກຕູ່ າງລະຫວູ່ າງຝູ່ ຸນດູ່ ຽວ ແລະ ຝູ່ ຸນປະສມົ ໄດ້ - ຈາໍ ແນກໄດຄ້ ວາມແຕກຕູ່ າງລະຫວູ່ າງຝູ່ ຸນບູ່ ມົ ແລະ ຊວີ ະພາບໄດ້ 1. ຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ 1.1. ຄວາມໝາຍຂອງດນິ ດນິ ໝາຍເຖິງວດັ ຖຸ ທາງທໍາມະຊາດ ທູ່ ີເກີດຈາກການສະຫຼາຍຕວົ ຂອງຫີນ, ແຮູ່ ທາດ ແລະ ທາດອງົ ຄະ ທາດປະສມົ ກນັ ກາຍເປັນຊນັ້ ໆ, ເປັນວດັ ຖຸທູ່ ຄີ ໍາ້ ຈນູ ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ ແລະ ການຊງົ ຕວົ ຂອງພດ, ມກີ ານແບູ່ ງຊນັ້ ແລະ ແຕູ່ ລະຊນັ້ ກໍມຄີ ຸນລກັ ສະນະປະຈາໍ ຕວົ ຂອງໃຜມນັ . 1.2. ອງົ ປະກອບຂອງດນິ ເນູ່ ອງຈາກດນິ ມບີ ດົ ບາດຕູ່ ໍການປູກຝັງ, ຖາ້ ຫາກດນິ ມຄີ ວາມອຸດມົ ສມົ ບູນ ກໍຈະເຮດັ ໃຫພ້ ດທູ່ ເີ ກດີ ຢູ່ ູບູ່ ອນ ນນັ້ ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຢູ່ າງໄວວາ, ດນິ ທູ່ ອີ ຸດມົ ສມົ ບູນ ໝາຍເຖິງດນິ ທູ່ ປີ ະກອບດວ້ ຍອງົ ປະກອບຂອງດນິ ຕູ່ າງໆທູ່ ເີ ໝາະ ສມົ ແລະ ເປັນທູ່ ຕີ ອ້ ງການຂອງພດໃນການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ. ອງົ ປະກອບຂອງດນິ ທູ່ ເີ ໝາະສມົ ກບັ ການຈະເລນີ ເຕບີ ຂອງພດ ຈະປະກອບດວ້ ຍ: - ແຮູ່ ທາດ ໄດແ້ ກູ່ : ຫນີ , ຊາຍ, ເຫກຼັ , ອາລູມນີ ອີ ອມ, ຊລີ ຊີ ອີ ອມ...ໂດຍລວມແລວ້ ມປີ ະມານ 45%. - ນາໍ້ ຈະສງັ ເກດເຫນັ ຈາກຄວາມຊູ່ ຸມຊູ່ ນຂອງດນິ ໂດຍລວມແລວ້ ມປີ ະມານ 25%. - ອາກາດ ຈະບນັ ຈຢຸ ູ່ ູຊູ່ ອງຫວູ່ າງຂອງເມດັ ດນິ ໂດຍລວມແລວ້ ມປີ ະມານ 25%. - ທາດອງົ ຄະທາດໄດແ້ ກູ່ : ຊາກພດ, ຊາກສດັ ທູ່ ສີ ະຫາຼ ຍຕວົ ໂດຍລວມແລວ້ ມປີ ະມານ 5%. ນາໍ ້ 25% ແຮູ່ ທາດ 25% 45% ອາກາດ ທາດອນິ ຊີ 5% 1

1.3. ຊນັ້ ຕູ່ າງໆ ຂອງດນິ ດນິ ແບູ່ ງອອກເປັນ 5 ຊັນ້ ຄ: ຊັນ້ O - A - E - B - C ແຕູ່ ຊັນ້ ທູ່ ເີ ປັນອງົ ປະກອບຂອງໜາ້ ຕດັ ດນິ ອາດມີ ຊນັ້ R ຢູ່ ູໃຕສ້ ຸດຂອງຊນັ້ ດນິ ໂດຍທູ່ ວົ ໄປແລວ້ ຊນັ້ R ຖວູ່ າເປັນຊນັ້ ຫນີ ພນ້ ເຊູ່ ງິ ອາດຈະກູ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຊນັ້ ດນິ ຕອນ ເທງິ ຫຼ ບູ່ ໍ ແມູ່ ນຂນຶ້ ຢູ່ ູກບັ ວດັ ຖຸຕນົ້ ກໍາເນດີ ແລະ ຂະບວນການທາງທໍລະນທີ ູ່ ກີ ູ່ ຽວຂອ້ ງ. ຊນັ້ ດນິ ມລີ ກັ ສະນະໂດຍ ທູ່ ວົ ໄປດູ່ ງັ ນ:ີ້ 1). ຊນັ້ O ຫຼ ຊນັ້ ດນິ ອງົ ຄະທາດຕາມປົກກະຕິຈະຢູ່ ູເທງິ ສຸດຂອງໜາ້ ດນິ ເປັນຊນັ້ ທູ່ ປີ ະກອບດວ້ ຍອງົ ຄະ ທາດວດັ ຖຸ ເປັນສູ່ ວນໃຫຍູ່ , ມສີ ຂີ ອ້ ນຂາ້ ງດໍາຈດັ , ປະກອບດວ້ ຍເສດຊາກຂອງພດ ແລະ ຊາກສດັ ຕູ່ າງໆທູ່ ຍີ ງັ ບູ່ ໍທນັ ຜຸພງັ ສະຫຼາຍຕວົ ຫຼ ມກີ ານສະຫາຼ ຍຕວົ ໄປແລວ້ ບາງສູ່ ວນ. ຊນັ້ O ຍງັ ແບູ່ ງອອກເປັນ 3 ຊນັ້ ຄ: Oi, Oe, Oa. 2). ຊນັ້ A ເປັນຊນັ້ ດນິ ແຮູ່ ຢູ່ ູໃຕຊ້ ນັ້ O ລກັ ສະນະເດູ່ ນັ ຂອງຊນັ້ A ຄເປັນຊນັ້ ທູ່ ປີ ະກອບດວ້ ຍອງົ ຄະທາດ ວດັ ຖຸທູ່ ສີ ະຫາຼ ຍຕວົ ແລວ້ ປະສມົ ກບັ ແຮູ່ ທາດໃນດນິ ມສີ ດີ ໍາຄໍາ້ . 3). ຊັນ້ E ຫຼ ຊັນ້ ຊະລາ້ ງ ເປັນຊັນ້ ດິນທູ່ ຢີ ູ່ ູລູ່ ຸມ ຖັດຈາກຊັນ້ A ທູ່ ມີ ກີ ານສະຫຼາຍ ຫຼ ມກີ ານເຄູ່ ອນຍາ້ ຍ ອອກຫຼາຍທູ່ ສີ ຸດຂອງວດັ ສະດຸຕູ່ າງໆເຊູ່ ນັ : ດນິ ໜຽວ, ເຫຼກັ , ອາລູມນີ ອີ ອມອກົ ຊດິ ...ເປັນສາເຫດເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການ ສະສມົ ຂອງແຮູ່ ທາດທູ່ ມີ ຄີ ວາມທນົ ຕູ່ ໍການສະຫຼາຍຕວົ ລກັ ສະນະເດູ່ ນັ ຂອງຊນັ້ ນຄີ້ ເປັນຊນັ້ ທູ່ ມີ ສີ ຈີ າງ ມອີ ງົ ຄະທາດ ວດັ ຖຸຕູ່ ໍາກວູ່ າຊນັ້ A ແລະ ມກັ ຈະມເີ ນອ້ ດນິ ຫຍາບກວູ່ າຊນັ້ B ທູ່ ຢີ ູ່ ູລູ່ ຸມຕູ່ ໍລງົ ໄປ. 4). ຊນັ້ B ຫຼ ຊນັ້ ສະສມົ ເປັນຊນັ້ ຫຼກັ ຂອງໜາ້ ດນິ ທູ່ ມີ ຄີ ວາມມໜາກວູ່ າຊນັ້ ດນິ ອູ່ ນໆ ຊນັ້ B ເປັນຊນັ້ ທູ່ ສີ ະ ສມົ ການເຄູ່ ອນຍາ້ ຍຂອງວດັ ສະດຸຂອງຊນັ້ ດິນຕອນເທງິ ເຊູ່ ນັ : ເຫຼກັ , ອາລູມນີ ອີ ອມອກົ ຊດິ ແລະ ແຮູ່ ດນິ ໜຽວຊີລີ ກາດ. ສູ່ ວນໃນເຂດແຫງ້ ແລງ້ ແລະ ເຄູ່ ງິ ແຫງ້ ແລງ້ ດນິ ໃນຊນັ້ ນຈີ້ ະມກີ ານສະສມົ ຂອງການຊກີ າກໂບນາດ, ການຊີ ຊຸນຟາດ ແລະ ເກອແຮູ່ ຕູ່ າງໆ. 5). ຊັນ້ C ຫຼ ຊນັ້ ວດັ ຖຸຕນົ້ ກໍາເນດີ ດນິ ເປັນຊນັ້ ຂອງວດັ ສະດຸທູ່ ເີ ກາະຕວົ ກນັ ຢູ່ ູລວມໆ ໃຕຊ້ ນັ້ ທູ່ ີເປັນດິນ ປະກອບດວ້ ຍຫນີ ແລະ ແຮູ່ ທາດທູ່ ກີ າໍ ລງັ ຜຸພງັ ຕວົ ເຊູ່ ງິ ອາດຈະມອີ ງົ ປະກອບທູ່ ຄີ ຫຼ ຕູ່ າງຈາກເນອ້ ດນິ ທູ່ ຢີ ູ່ ູຊນັ້ ເທງິ . - ຊນັ້ R ຫຼ ຊນັ້ ຫນີ ດານ ເປັນຊນັ້ ຫນີ ພນ້ ຫຼ ຫນີ ແຂງຊະນດິ ຕູ່ າງໆ ທູ່ ຍີ ງັ ບູ່ ທໍ ນັ ມກີ ານຜຸພງັ ສະຫຼາຍຕວົ , ເປັນຊນັ້ ທູ່ ເີ ຊູ່ ອມຕດິ ແໜນ້ ໜາດ.ີ 2

1.4. ປະເພດຂອງດນິ ຖາ້ ຈາໍ ແນກຕາມລກັ ສະນະຂອງດນິ ເພູ່ ນິ ແບູ່ ງອອກເປັນ 3 ປະເພດຄ: 1. ດນິ ຊາຍ ເປັນດນິ ທູ່ ຈີ ບັ ຕວົ ກນັ ບູ່ ໍແໜນ້ , ລະບາຍນໍາ້ ແລະ ອາກາດໄດດ້ ,ີ ອມົ ນໍາ້ ໄດໜ້ ອ້ ຍ, ພງັ ທະລາຍ ງູ່າຍ, ມຄີ ວາມອຸດມົ ສມົ ບູນຕູ່ ໍາ ເພາະຄວາມສາມາດໃນການຈບັ ຍດຶ ທາດອາຫານມໜີ ອ້ ຍ ພດທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ ູບໍລເິ ວນ ດນິ ຊາຍຈູ່ ງຶ ຂາດນໍາ້ ແລະ ຂາດທາດອາຫານໄດງ້ ູ່າຍ. 2. ດນິ ຫູ່ ວນ ເປັນດນິ ທູ່ ມີ ເີ ນອ້ ຂອ້ ນຂາ້ ງລະອຽດ, ນຸມ້ ນວນ, ລະບາຍນໍາ້ ໄດດ້ ປີ ານກາງ, ມແີ ຮູ່ ທາດອາຫານ ຂອງພດຫຼາຍກວູ່ າດນິ ຊາຍ, ເໝາະສາໍ ລບັ ການປູກຝັງ. 3. ດນິ ໜຽວ ແມູ່ ນດນິ ທູ່ ມີ ເີ ນອ້ ລະອຽດທູ່ ສີ ຸດ, ນມຸ້ ນວນ, ລະບາຍນາໍ້ ແລະ ອາກາດໄດຍ້ າກ, ເມູ່ ອປຽກນໍາ້ ຈະມຄີ ວາມໜຽວ, ສາມາດປັນ້ ເປັນກອ້ ນ ຫຼ ສາວເປັນເສນັ້ ຍາວໄດ,້ ມຄີ ວາມທນົ ທານຕູ່ ໍການພງັ ທະລາຍ, ອມົ ນາໍ້ ໄດ້ ດີ ແລະ ມທີ າດອາຫານຂອງພດຢູ່ ູຫຼາຍ. 1.5. ຄວາມເປັນ ອາຊດິ -ບາເຊຂີ ອງດນິ ຄວາມເປັນ ອາຊິດ-ບາເຊີໝາຍເຖິງປະລິມານຄວາມເຂັມ້ ຂຸ ນ້ ຂອງອີອົງຮີໂດຣແຊນ (H+) ແລະ ອີອົງ ຮດີ ຣກົ ຊດິ (OH-) ທູ່ ຢີ ູ່ ູໃນທາດລະລາຍ ເອນີ້ ວູ່ າ ຄູ່ າ pH. ຄູ່ າ pH ມອີ ດິ ທພິ ນົ ຕູ່ ໍການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງພດ ແລະ ສູ່ ງິ ທູ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຂະໜາດນອ້ ຍທູ່ ຢີ ູ່ ູໃນດນິ , ມຜີ ນົ ຕູ່ ໍທາດ ອາຫານທູ່ ຢີ ູ່ ູໃນດນິ ລວມເຖງິ ຄຸນລກັ ສະນະທາງດາ້ ນຟີຊກິ ຂອງດນິ . ດນິ ທູ່ ມີ ຄີ ູ່ າ pH ສູງ (pH>7) ສະແດງວູ່ າດນິ ມີ ຄວາມເປັນ (ບາເຊ)ີ , ສູ່ ວນດນິ ທູ່ ມີ ຄີ ູ່ າ pH ຕູ່ ໍາ (pH<7) ສະແດງວູ່ າດນິ ມຄີ ວາມເປັນ (ອາຊດິ ), ດນິ ທູ່ ມີ ຄີ ູ່ າ pH=7 ສະແດງວູ່ າເປັນດນິ ຈາວ. ຄູ່ າ pH ຍງັ ໃຊເ້ ປັນຄູ່ າດດັ ສະນີທູ່ ໃີ ຊໃ້ ນການຈດັ ການພນ້ ທູ່ ີເພູ່ ອການສາ້ ງຜນົ ຜະລດິ ທາງ ການກະເສດ ແລະ ປູ່ າໄມ ້ ຄູ່ າ pH ຈະແຕກຕູ່ າງກນັ ໄປຕາມແຕູ່ ລະພນ້ ທູ່ ີ ເນູ່ ອງຈາກສະພາບອາກາດທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ ຫຼ ອາດຈະເກີດຈາກລັກສະນະພນ້ ຖານຂອງດິນເຊູ່ ັນ: ປະລິມານຂອງອະນຸພາກຄອລລອຍ (colloids) ແລະ ປະລມິ ານຂອງທາດຕູ່ າງໆ ທູ່ ລີ ະລາຍຢູ່ ູໃນດນິ .  ໝາຍເຫດ: ທາດຄອລລອຍ (colloids) ໃນດນິ ມີ 2 ຈາໍ ພວກຄ: - ຄອລລອຍດນິ ປະເພດອະນງົ ຄະທາດ ໄດແ້ ກູ່ : ແຮູ່ ອາລູມໂີ ນຊລີ ກີ າດ, ອົກຊດິ ຂອງເຫຼັກ ແລະ ອາລູ ມນີ ອີ ອມ. - ຄອລລອຍດນິ ປະເພດອງົ ຄະທາດໄດແ້ ກູ່ : humus. 1.6. ປັດໃຈທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫດ້ ນິ ມຄີ ຸນລກັ ສະນະເປັນອາຊດິ - ບາເຊີ ຄວາມເປັນອາຊິດ - ບາເຊີຂອງດິນ ແມູ່ ນຂຶນ້ ກັບປັດໃຈຫຼາຍຢູ່ າງ ເຊູ່ ັນ: ປັດໃຈທູ່ ີເຮັດໃຫດ້ ິນມີຄຸ ນ ລກັ ສະນະເປັນອາຊິດ ແມູ່ ນເກດີ ຈາກການເນູ່ າົ ເປູ່ ອຍຂອງທາດອງົ ຄະທາດໃນດິນ, ການໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນເຄມີບາງຊະນດິ . ສູ່ ວນປັດໃຈທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫດ້ ນິ ມຄີ ຸນລກັ ສະນະເປັນບາເຊີ ໄດແ້ ກູ່ ການໃສູ່ ປູນຂາວ. ຕາມທໍາມະດາແລວ້ ປະລມິ ານຂອງ ທາດເຄມທີ ູ່ ເີ ປັນທາດອາຫານຂອງພດຢູ່ ູໃນດນິ ແມູ່ ນມປີ ະລມິ ານໜອ້ ຍ, ຫຼາຍແຕກຕູ່ າງກນັ ຈູ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫດ້ ນິ ແຕູ່ ລະ ຊະນດິ ມຄີ ວາມເປັນອາຊດິ - ບາເຊີ ແຕກຕູ່ າງກນັ ດນິ ທູ່ ເີ ປັນອາຊດິ ເອນີ້ ວູ່ າ ດນິ ສມົ້ ແລະ ດນິ ທູ່ ເີ ປັນບາເຊເີ ອນີ້ ວູ່ າ ດນິ ເຄມັ ຫຼ ດນິ ດູ່ ງັ . ດູ່ ງັ ນນັ້ , ພດແຕູ່ ລະຊະນດິ ກໍຍູ່ ອມມຄີ ວາມສາມາດຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕໃນດນິ ທູ່ ມີ ຄີ ູ່ າ pH ແຕກຕູ່ າງ ກນັ ດູ່ ງັ ຕາຕະລາງລູ່ ຸມນ:ີ້ 3

ຕາຕະລາງສະແແດງເຖງິ ຄູ່ າ pH ທູ່ ມີ ຄີ ວາມເໝາະສມົ ຂອງດນິ ຕູ່ ກໍ ບັ ພດບາງຊະນດິ ລໍາດບັ ຊະນດິ ຂອງພດ ຄູ່ າ pH ທູ່ ເີ ໝາະສມົ ຂອງດນິ 1 ເຂາົ້ 5.5 - 6.0 2 ໝາກນດັ 5.5 - 6.0 3 ຢາສູບ 5.4 - 5.7 4 ໝາກເຂອ, ໝາກເຜດັ 5.7 - 6.7 5 ກະຫູ່ າຼໍ ປີ, ກາລດົ 5.7 - 7.0 6 ກວ້ ຍ 6.0 - 7.5 7 ອອ້ ຍ, ຝາ້ ຍ 6.0 - 8.0 8 ໝາກແຕງ 6.0 - 6.5 9 ຜກັ ກາດ 6.0 - 7.0 10 ດອກກວ້ ຍໄມ ້ 6.8 - 7.0 1.7. ຄຸນປະໂຫຍດຂອງດນິ 1). ຄຸນປະໂຫຍດຂອງດນິ ທູ່ ມີ ຕີ ູ່ ໍມະນຸດ ໃນຊວີ ດິ ປະຈໍາວນັ ຂອງມະນຸດ ຈະຕອ້ ງອາໄສປັດໄຈຕູ່ າງໆ ທູ່ ສີ ໍາຄນັ ຄ: ທູ່ ຢີ ູອາໄສ, ອາຫານ, ເຄູ່ ອງນູ່ ຸງ ຫູ່ ມົ ແລະ ຢາປົວພະຍາດ ປັດໄຈເຫູ່ ຼາົ ນຕີ້ ູ່ າງກໍໄດມ້ າຈາກດນິ ທງັ ທາງກງົ ແລະ ທາງອອ້ ມ. 2). ຄຸນປະໂຫຍດຂອງດນິ ທູ່ ມີ ຕີ ູ່ ພໍ ດ ດນິ ເປັນຕວົ ກາງໃນການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດ, ດນິ ແລະ ພດມຄີ ວາມສໍາພັກູ່ ຽວຂອ້ ງເຊູ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ຢູ່ າງໜຽວແໜນ້ ໃນການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດອາໄສປັດໄຈຫຼາຍຢູ່ າງ ດນິ ເປັນປັດໄຈທູ່ ສີ ໍາຄນັ ຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ທູ່ ມີ ຜີ ນົ ຕູ່ ກໍ ານຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດ. ກດິ ຈະກໍາ: “ການວດັ ແທກຄູ່ າ pH ຂອງດນິ ” ອຸປະກອນ: ບກິ ເກ,ີ ແທູ່ ງແກວ້ , ເຄູ່ ອງວດັ ແທກ pH, ດນິ ຕວົ ຢູ່ າງທູ່ ກີ ຽມມາຈາກຫາຼ ຍສະຖານທູ່ .ີ ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກໍາ: ແບູ່ ງນກັ ສກຶ ສາອອກເປັນກູ່ ຸມ, ກູ່ ຸມລະ 5 ຄນົ ແຕູ່ ລະກູ່ ຸມກຽມດນິ ຕວົ ຢູ່ າງປະມານ 5 ຢູ່ າງ ເພູ່ ອເຮດັ ການທດົ ສອບ. - ນໍາເອາົ ດນິ ຕວົ ຢູ່ າງທງັ 5 ລງົ ໃນບກິ ເກປີ ະມານ 1 ບູ່ ວງແກງ, ຕດິ ສະຫາຼ ກດນິ ແຕູ່ ລະຈອກ. - ເອາົ ນາໍ້ ກູ່ ນັ ຖອກໃສູ່ ຈອກລະ 50 ml, ໃຊແ້ ທູ່ ງແກວ້ ຄນົ ເພູ່ ອໃຫດ້ ນິ ເປູ່ ອຍ (ບູ່ ໍຄວນໃຊແ້ ທູ່ ງແກວ້ ຮູ່ ວມກນັ ) ປະໄວໄ້ ລຍະໜູ່ ງຶ ໃຫດ້ ນິ ນອນລງົ ກນົ້ ຈອກ ຈາກນນັ້ ໃຊເ້ ຄູ່ ອງວດັ ແທກ pH ຈູ່ ມຸ ລງົ ໃນບກິ ເກແີ ຕູ່ ລະອນັ . - ອູ່ ານຄູ່ າ, ບນັ ທກຶ ຜນົ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມລູ່ ຸມນ:ີ້ 1. ຄູ່ າ pH ຂອງດນິ ແຕູ່ ລະຊະນດິ ທູ່ ວີ ດັ ແທກໄດມ້ ເີ ທູ່ າົ ໃດ ? 4

2. ດນິ ທູ່ ນີ ໍາມາທດົ ສອບມຊີ ະນດິ ໃດແດູ່ ທູ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປັນດນິ ສມົ້ , ດນິ ເຄມັ ແລະ ເປັນກາງ? 3. ດນິ ແຕູ່ ລະຊະນດິ ທູ່ ນີ າໍ ມາທດົ ສອບສາມາດປູກພດໄດບ້ ູ່ ໍ? ຖາ້ ໄດ້ ຄວນປູກພດຊະນດິ ໃດ? 2. ຄວາມຮູທ້ ູ່ ວົ ໄປກູ່ ຽວກບັ ຝູ່ ຸ ນ 2.1. ຄວາມໝາຍຂອງຝູ່ ຸ ນ ຝູ່ ຸນ ຫຼ ປຸ໋ ຍ ໝາຍເຖິງວດັ ສະດຸທູ່ ໃີ ຫທ້ າດອາຫານແກູ່ ພດ ຫຼ ຊູ່ ວຍປັບປຸງດນິ ໃຫເ້ ໝາະສມົ ກບັ ການປູກຝັງ. ທາດອາຫານທູ່ ພີ ດຕອ້ ງການມຢີ ູ່ ູ 16 ທາດຄ: ອກົ ຊແີ ຊນ (O), ຮໂີ ດຼແຊນ (H), ກາກບອນ (C), ນໂີ ຕຼແຊນ (N), ຟົດສະຟໍ (P), ກາລອີ ອມ (K), ມາດ (S), ການຊອີ ອມ (Ca), ມາເຢຊອີ ອມ (Mg), ເຫຼກັ (Fe), ສງັ ກະສີ (Zn), ມງັ ການ (Mn), ທອງ (Cu), ບໍ (B), ໂມລບິ ແດນ (Mo) ແລະ ກຼໍ (Cl). ເຊູ່ ງິ ແບູ່ ງອອກເປັນ 4 ກູ່ ຸມຄ: 1). ກູ່ ຸມທູ່ ພີ ດໄດຮ້ ບັ ຈາກນໍາ້ ແລະ ອາກາດມ:ີ ອກົ ຊແີ ຊນ (O), ຮໂີ ດຼແຊນ (H) ແລະ ກາກບອນ (C). ຖາ້ ພດເກດີ ຢູ່ ູເຂດພູອາກາດຊູ່ ຸມຊູ່ ນ ຫຼ ຄນົ ເຮາົ ໝູ່ ນັ ຫດົ ນໍາ້ ເປັນປະຈາໍ ພດກຈໍ ະໄດຮ້ ບັ ທາດອາຫານໃນກູ່ ຸມນຢີ້ ູ່ າງພຽງພ.ໍ 2). ກູ່ ຸມທາດອາຫານຫຼັກມີ: ນີໂຕຼແຊນ (N), ຟົດສະຟໍ (P) ແລະ ກາລີອອມ (K). ກູ່ ຸມນີແ້ ມູ່ ນພດ ຕອ້ ງການໃນປະລມິ ານຫາຼ ຍເມູ່ ອທຽບກບັ ທາດອູ່ ນໆ (ເຊູ່ ງິ ຖກຈດັ ເປັນທາດອາຫານຫຼກັ ຫຼ ທາດຝູ່ ຸນ) ແລະ ໃນດນິ ມກັ ມບີ ູ່ ພໍ ຽງພຕໍ ູ່ ໍການປູກຝັງ ຈູ່ ງຶ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປັນຕອ້ ງເພູ່ ມີ ເຕມີ ທາດຈາໍ ພວກນໂີ້ ດຍການໃຫຝ້ ູ່ ຸນ. 3). ກູ່ ຸມທາດອາຫານສໍາຮອງມ:ີ ມາດ (S), ການຊອີ ອມ (Ca) ແລະ ມາເຢຊອີ ອມ(Mg). ພດຕອ້ ງການ ທາດອາຫານໃນກູ່ ຸມນໃີ້ ນປະລມິ ານຫຼາຍເຊູ່ ນັ ກນັ ແຕູ່ ໃນດນິ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ມກັ ຈະມຢີ ູ່ ູພຽງພໍຕູ່ ໍຄວາມຕອ້ ງການຂອງພດ. 4). ກູ່ ຸມອາຫານເສມີ ປະກອບມີ 7 ທາດຄ: ເຫຼກັ (Fe), ສງັ ກະສີ (Zn), ມງັ ການ (Mn), ທອງ (Cu), ບໍ (B), ໂມລບິ ແດນ (Mo) ແລະ ກໍຼ (Cl). ທາດອາຫານໃນກູ່ ຸມນພີ້ ດຕອ້ ງການໃນປະລມິ ານໜອ້ ຍ ແລະ ມກັ ຈະມຢີ ູ່ ູ ໃນດນິ ພຽງພຕໍ ູ່ ໍຄວາມຕອ້ ງການຂອງພດ. 2.2. ປະເພດຂອງຝູ່ ຸ ນ ຝູ່ ຸນແບູ່ ງອອກເປັນ 2 ປະເພດຄ: ຝູ່ ຸນເຄມີ ແລະ ຝູ່ ຸນອງົ ຄະທາດ 1). ຝູ່ ຸນເຄມີ (ຝູ່ ຸນອະນງົ ຄະທາດ ຫຼ ຝູ່ ຸນວທິ ະຍາສາດ) ແມູ່ ນຝູ່ ຸ ນທູ່ ີໄດຈ້ າກສູ່ ງິ ທູ່ ບີ ູ່ ໍມຊີ ີວດິ ເຊູ່ ນັ : ຈາກຫີນ ຫຼ ແຮູ່ ທາດຕູ່ າງໆ ຫຼ ຈາກການສັງເຄາະຂນຶ້ ເຊູ່ ນັ : ຝູ່ ຸນຢູເຣຍ (ອຸ໋ຍເຣ), ຝູ່ ຸນອາໂມນອີ ອມຊຸນຟາດ, ຫນີ ຟົດສະຟາດບດົ ຫຼ ຝູ່ ຸນເຄມສີ ູດຕູ່ າງໆທູ່ ໃີ ຊກ້ ນັ ໂດຍທູ່ ວົ ໄປ. ເຖິງວູ່ າຝູ່ ຸ ນເຄມຈີ ະມທີ າດອາຫານຂອງພດຢູ່ ູຫຼາຍກວູ່ າຝູ່ ຸ ນອົງຄະທາດກໍຕາມ ແຕູ່ ຝູ່ ຸ ນອົງຄະທາດບູ່ ໍ ສາມາດທດົ ແທນຝູ່ ຸ ນອງົ ຄະທາດໄດທ້ ັງໝົດ ເພາະຝູ່ ຸ ນເຄມບີ ູ່ ໍມຄີ ຸນລກັ ສະນະໃນການປັບປຸງໂຄງສາ້ ງຂອງດນິ ໃຫຜ້ ຸ ຜູ່ ຸຍ ແລະ ສມົ ດນູ ໄດ.້ ນອກຈາກນນັ້ ຝູ່ ຸ ນເຄມມີ ກັ ຈະບູ່ ໍມທີ າດອາຫານສໍາຮອງ ແລະ ທາດອາຫານເສມີ ຄບົ ທຸກທາດຄກບັ ຝູ່ ຸ ນ ອງົ ຄະທາດ. ຝູ່ ຸນເຄມໂີ ດຍທູ່ ວົ ໄປມແີ ຕູ່ ກູ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ທາດອາຫານ 3 ທາດຄ: ນໂີ ຕຼແຊນ, ຟົດສະຟໍ ແລະ ກາລອີ ອມ ເຊູ່ ງິ ທງັ 3 ທາດນກີ້ ໍຄ ທາດຝູ່ ຸ ນ ຫຼ ທາດຫູ່ ຼໍລຽ້ ງ ນນັ້ ເອງ ຈູ່ ງຶ ສາມາດແບູ່ ງຝູ່ ຸນເຄມອີ ອກຕາມຈາໍ ນວນທາດທູ່ ມີ ຢີ ູ່ ູໃນຝູ່ ຸ ນ ໄດ,້ ໂດຍແບູ່ ງອອກເປັນ 2 ຊະນດິ ຄ: ຝູ່ ຸນດູ່ ຽວ ແລະ ຝູ່ ຸນປະສມົ . 5

ກ. ຝູ່ ຸນດູ່ ຽວ (ແມູ່ ຝູ່ ຸນ) ຝູ່ ຸ ນດູ່ ຽວ ແມູ່ ນຝູ່ ຸ ນທູ່ ີມີທາດຝູ່ ຸ ນ ຫຼ ທາດຫູ່ ໍຼລຽ້ ງຢູ່ ູພຽງທາດດຽວ ເຊູ່ ັນ: CO(NH2)2 (ມທີ າດ ຫູ່ ຼໍລຽ້ ງນໂີ ຕຼແຊນຢູ່ ູພຽງທາດດຽວ) ຫຼ KCl (ມທີ າດຫູ່ ຼໍລຽ້ ງກາລອີ ອມຢູ່ ູພຽງທາດດຽວ) ແລະ ທາດອູ່ ນໆອກີ ເຊູ່ ນັ : NH4NO3 ; Ca(H2PO4)2 . ຂ. ຝູ່ ຸນປະສມົ ແມູ່ ນຝູ່ ຸ ນທູ່ ມີ ທີ າດຝູ່ ຸ ນ ຫຼ ທາດຫູ່ ຼໍລຽ້ ງ 2 ຫຼ ຫຼາຍທາດປະສມົ ກນັ . ໃນນນັ້ ບາງຊະນດິ ກໍເປັນທາດ ປະສົມທາດດຽວ ແຕູ່ ມທີ າດລຫູ່ ໍຼລຽ້ ງ 2 ຊະນດິ ຕວົ ຢູ່ າງ: KNO3 (K ແລະ N ເປັນທາດຫູ່ ໍຼລຽ້ ງ); NH4H2PO4 ແລະ (NH4)2HPO4 (N ແລະ P ເປັ ນທ າດຫູ່ ຼໍ ລ້ຽງ). ບາງຊະນິດກໍ ເປັ ນທ າດປະສົມ ຫຼ າຍທ າດ ຕົວຢູ່ າງ: NH4H2PO4 + NH4NO3 (N ແລະ P ເປັນທາດຫູ່ ລໍຼ ຽ້ ງ). ໂດຍປົກກະຕິ ເຮາົ ຈະມກັ ເຫນັ ເປຸ໋ ົາ ຫຼ ພາຊະນະທູ່ ບີ ນັ ຈຝຸ ູ່ ຸນ ຈະມຕີ ວົ ເລກຢູ່ ູ 3 ຈໍານວນເຊູ່ ນັ : 46- 0-0; 16-20-0; 15-15-15; 16-20-20 ເປັນຕນົ້ . ຕວົ ເລກທູ່ ີຢູ່ ູທາງໜາ້ ສະແດງເຖິງເປີເຊນັ ຂອງທາດນໂີ ຕຼແຊນ, ຕວົ ເລກທູ່ ຢີ ູ່ ູເຄູ່ ງິ ກາງແມູ່ ນເປີເຊນັ ຂອງທາດຟົດສະຟໍ ແລະ ຕວົ ເລກທາງທາ້ ຍແມູ່ ນເປີເຊນັ ຂອງກາລອີ ອມ ໂດຍນາໍ້ ໜັ ກຕວົ ເລກທງັ 3 ຈາໍ ນວນນເີ້ ອນີ້ ວູ່ າ: ສູດຝູ່ ຸນ. 2). ຝູ່ ຸນອງົ ຄະທາດ (ຝູ່ ຸນອງົ ຄະທາດຫຼ ຝູ່ ຸນທໍາມະຊາດ) ແມູ່ ນຝູ່ ຸ ນທູ່ ໄີ ດຈ້ າກສູ່ ງິ ທູ່ ມີ ຊີ ີວດິ ມທີ າດອາຫານທູ່ ເີ ປັນປະໂຫຍດສໍາລບັ ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດ ໄດແ້ ກູ່ : ຝູ່ ຸນຄອກ, ຝູ່ ຸນໝກັ , ຝູ່ ຸນພດສດົ , ຂເີ້ ຈຍ, ຝູ່ ຸນກະດກູ ແລະ ເລອດແຫງ້ ເປັນຕນົ້ . ຝູ່ ຸ ນອງົ ຄະທາດແບູ່ ງອອກ ເປັນ 3 ຊະນດິ ຄ: ກ. ຝູ່ ຸນຄອກ ແມູ່ ນຝູ່ ຸ ນທູ່ ີໄດຈ້ າກການລວມຂຂີ້ ອງສດັ ເພູ່ ອເກບັ ໄວໃ້ ຊ້ ໂດຍພະຍາຍາມປອ້ ງກນັ ບູ່ ໍໃຫມ້ ກີ ານສູນ ເສຍທາດມູນອາຫານ, ຊະນດິ ຂອງຂີສ້ ດັ ທູ່ ີຈະນໍາມາຜະລິດເປັນຝູ່ ຸ ນຄອກລວມມີ ຂີຂ້ ອງສດັ ປີກ (ຂເີ້ ປັດ, ຂໄີ້ ກູ່ , ຂນີ້ ກົ ກາງແກ, ຂນີ້ ກົ ກະທາ...), ຂງີ້ ວົ , ຂຄີ້ ວາຍ, ຂໝີ້ ູ ເຊູ່ ງິ ມວີ ທິ ກີ ານລວບລວມທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ . ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການລວບລວມ ແລະ ບູ່ ມົ ຂສີ້ ດັ ກໍເພູ່ ອຫຸດຼ ຜູ່ ອນຄວາມຊູ່ ຸມ ແລະ ຄວາມຮອ້ ນ ກູ່ ອນ ທູ່ ີຈະນໍາໄປໃຊເ້ ປັນຝູ່ ຸ ນ, ແຕູ່ ໃນປັດຈຸບນັ ເຮົາຍັງມີບັນຫາໃນການຜະລິດຝູ່ ຸ ນຄອກ ເພາະວູ່ າຍງັ ບູ່ ໍທັນໄດມ້ ກີ ານ ລຽ້ ງສດັ ທູ່ ເີ ປັນ ຂະໜາດໃຫຍູ່ ສູ່ ວນຫຼາຍແມູ່ ນລຽ້ ງຕາມທໍາມະຊາດ ໂດຍມລີ ກັ ສະນະເປັນການຜະລດິ ຂະໜາດ ນອ້ ຍເທູ່ າົ ນນັ້ . - ຝູ່ ຸນຈາກຂສີ້ ດັ ປີກ: ຂສີ້ ດັ ປີກມຈີ ດຸ ພເິ ສດແຕກຕູ່ າງຈາກຂງີ້ ວົ , ຂຄີ້ ວາຍ ແລະ ຂໝີ້ ຢູ ູ່ ູບູ່ ອນວູ່ າຂສີ້ ດັ ປີກສູ່ ວນຫຼາຍເປັນທາດແຫຼວ ແລະ ມໜີ ອ້ ຍ. ສະນນັ້ ຂສີ້ ດັ ປີກຈູ່ ງຶ ມທີ າດມູນນໂີ ຕຣແຊນ (N) ແລະ ຟົດສະຟໍ (P) ສູງກວູ່ າຂງີ້ ວົ , ຂຄີ້ ວາຍ. ການເກບັ ຮກັ ສາຂສີ້ ດັ ປີກຈູ່ ງຶ ຈາໍ ເປັນຈະຕອ້ ງໄດລ້ ະມດັ ລະວງັ ການສູນເສຍນໂີ ຕຣແຊນໃນ ຮູບແບບແອມັ ໂມນຽມ ເຊູ່ ງິ ອາດເຮດັ ໄດໂ້ ດຍການເຮດັ ໃຫຂ້ ສີ້ ດັ ປີກນນັ້ ແຫງ້ ໂດຍການຮອງພນ້ ຄອກກໍສາມາດຊູ່ ວຍ ໄດຫ້ ຼາຍ ແຕູ່ ການໃຊວ້ ດັ ສະດຸຮອງພນ້ ກໍຄວນເປັນວດັ ສະດຸທູ່ ດີ ູດຊມຶ ນໍາ້ ໄດດ້ ເີ ຊູ່ ນັ ຂແີ້ ກບ, ຂເີ້ ລູ່ ອຍ, ຕນົ້ ສາລບີ ດົ , ເຟອງແຫງ້ , ຫຍາ້ ແຫງ້ ... - ຂງີ້ ວົ -ຂຄີ້ ວາຍ: ການເກບັ ຂງີ້ ວົ -ຂຄີ້ ວາຍໂດຍໃຫສ້ ດັ ຢຽບຢູ່ ໍາໃນຄອກທູ່ ມີ ຫີ ຼງັ ຄາ ແລະ ປູພນ້ ດວ້ ຍ ຄອກໃຫພ້ ໍດີ ເພູ່ ອຊມຶ ຊບັ ທາດແຫຼວ, ນບັ ວູ່ າເປັນວທິ ທີ ູ່ ງີ ູ່າຍ ແລະ ໄດຜ້ ນົ ດສີ ມົ ຄວນ ແຕູ່ ວທິ ີນຈີ້ ະບູ່ ໍເໝາະສມົ ກບັ 6

ຄອກງວົ ນມົ ເພາະອາດຈະເຮດັ ໃຫກ້ ານຮດີ ເອາົ ນໍາ້ ນມົ ບູ່ ໍສະອາດ, ເປິເປ້ອນ ແລະ ເປັນອນັ ຕະລາຍຕູ່ ໍຜູບ້ ໍລໂິ ພກໄດ.້ ການຮອງພນ້ ທູ່ ີບູ່ ໍເໝາະສມົ ກໍຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກີດການສູນເສຍນໂີ ຕຣແຊນ ແລະ ກາລີອອມໄດ.້ ດູ່ ງັ ນນັ້ , ໃນກໍລະນີ ຄອກເປັນພນ້ ຊມີ ງັ ເຊູ່ ນັ ຄອກງວົ ນມົ ຈູ່ ງຶ ຄວນມຖີ ງົ ເກບັ ນາໍ້ ຍູ່ ຽວ ແລະ ນາໍ້ ລຽ້ ງຄອກ. ນອກນນັ້ ອາດຈະສາ້ ງເປັນຖງົ ເກບັ ຫຼ ເປັນຂຸ ມ ເພູ່ ອຄວາມສະດວກເມູ່ ອຈະນາໍ ຝູ່ ຸນຄອກໄປໃຊ.້ - ຂໝີ້ ູ: ປະມານ 60% ຂອງອາຫານທູ່ ໝີ ູກນິ ເຂົາ້ ໄປຈະຖກຂັດຖູ່ າຍອອກມາເປັນສູ່ ິງເສດເຫຼອ. ດູ່ ງັ ນນັ້ , ທາດອາຫານພດໃນຂໝີ້ ູ ຈູ່ ງຶ ຂນຶ້ ກບັ ລກັ ສະນະຂອງອາຫານທູ່ ໃີ ຊລ້ ຽ້ ງໝູ. ການເກບັ ຂໝີ້ ເູ ພູ່ ອເຮັດເປັນຝູ່ ຸ ນ ຄອກມລີ ກັ ສະນະແຕກຕູ່ າງກນັ ເຊູ່ ນັ ອາດສາ້ ງບູ່ ອນເກບັ ຂໝີ້ ດູ ວ້ ຍອູ່ າງຊມີ ງັ ໂດຍສາ້ ງຄອກໄວສ້ ູງ ແລະ ເກບັ ສູ່ ວນທູ່ ີ ເປັນຂໄີ້ ວຕ້ ູ່ ໍາ ສູ່ ວນນໍາ້ ຍູ່ ຽວ ແລະ ລາ້ ງຄອກຈະນໍາໄປໃສູ່ ນາ ຫຼ ນໍາໄປໃຊເ້ ປັນຝູ່ ຸ ນແຫຼວເພູ່ ອປັບປຸງດນິ . ບາງບູ່ ອນ ເພູ່ ນິ ສາ້ ງຄອກໝທູ ູ່ ມີ ຂີ ຸມຢູ່ ູພນ້ ແລະ ມເີ ສດພດປູພນ້ . ຂ. ຝູ່ ຸນບູ່ ມົ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ແມູ່ ນຝູ່ ຸ ນອງົ ຄະທາດຊະນດິ ໜູ່ ຶງທູ່ ເີ ກີດຈາກການນໍາເອາົ ຊາກພດ ຫຼ ສູ່ ງີ ເສດເຫຼອຈາກພດ ມາໝກັ ລວມກນັ ແລະ ຜູ່ ານຂະບວນການຍູ່ ອຍສະຫຼາຍໂດຍກດິ ຈະກໍາຈລຸ ນິ ຊີ ຈນົ ປູ່ ຽນສະພາບໄປຈາກເດມີ ເປັນ ວດັ ສະດຸທູ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະອູ່ ອນນຸມ້ , ບູ່ ໍແຂງກະດາ້ ງ ແລະ ມສີ ນີ ໍາ້ ຕານດໍາ. ການໝັກຝູ່ ຸ ນບູ່ ົມ ແມູ່ ນໃຊເ້ ວລາດົນສົມຄວນ (ປະມານ 3 – 4 ເດອນ) ຈນົ ເສດພດດູ່ ັງກູ່ າວ ສະຫຼາຍຕວົ ເຖິງຂນັ້ ທູ່ ີເອນີ້ ວູ່ າເປັນເປັນຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ແລະ ນໍາໄປໃຊໄ້ ດ.້ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ເປັນຝູ່ ຸ ນທູ່ ມີ ປີ ະໂຫຍດຫຼາຍຕູ່ ໍກບັ ການ ຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງພດ ເພາະມັນສາມາດໃຫທ້ າດອາຫານແກູ່ ພດໄດເ້ ຖິງ 14 ຊະນດິ ລວມທັງທາດອາຫານ ຫຼກັ ເຊູ່ ັນ: ນໂີ ຕຼແຊນ, ຟົດສະຟໍ, ກາລອີ ອມ; ທາດອາຫານສໍາຮອງເຊູ່ ນັ : ມາດ, ການຊອີ ອມ ແລະ ມາເຢຊີອອມ ແລະ ທາດອາຫານເສມີ ເຊູ່ ນັ : ເຫຼກັ , ສງັ ກະສ,ີ ມງັ ການ, ທອງ, ບໍ, ໂມລບິ ແດນ ແລະ ກໍຼ. ນອກນນັ້ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ຍງັ ເປັນ ປັດໄຈອນັ ສໍາຄນັ ຕູ່ ກໍ ານປັບປຸງຄຸນນະພາບຂອງດນິ . ຄ. ຝູ່ ຸນຊວີ ະພາບ ແມູ່ ນຝູ່ ຸນແຫວຼ ສນີ າໍ້ ຕານຊະນດິ ໜູ່ ງຶ ທູ່ ໄີ ດມ້ າຈາກການບູ່ ມົ ສູ່ ວນຕູ່ າງໆຂອງພດກບັ ກາກນໍາ້ ຕານ, ນໍາ້ ຕານ ຫຼ ນໍາ້ ອອ້ ຍ... ເມູ່ ອບູ່ ມົ ປະມານ 7 ວນັ ກໍຈະໄດທ້ າດແຫຼວມກີ ູ່ ນິ ຫອມອມົ ສມົ້ ເຊູ່ ງິ ປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ນິ ຊທີ ູ່ ມີ ີ ຊວີ ດິ ທູ່ ສີ າມາດເປັນຕວົ ຍູ່ ອຍສະຫຼາຍອງົ ຄະທາດວດັ ຖຸໃຫກ້ າຍເປັນຝູ່ ຸນ ເພູ່ ອເປັນທາດອາຫານໃຫແ້ ກູ່ ພດ ຫຼ ຈລຸ ນິ ຊີ ບາງຊະນດິ ຈະມຄີ ຸນລກັ ສະນະພເິ ສດທູ່ ສີ າມາດສາ້ ງທາດອາຫານທາງຊວີ ະພາບອອກມາແລວ້ ແບູ່ ງໃຫພ້ ດໃຊໄ້ ດ້ ໂດຍ ສະເພາະແມູ່ ນທາດອາຫານຫກຼັ ທູ່ ສີ າໍ ຄນັ 3 ຊະນດິ ຄ: ນໂີ ຕຣແຊນ, ຟົດສະຟໍ ແລະ ກາລອີ ອມ. ຄາໍ ຖາມທາ້ ຍບດົ 1. ຈູ່ ງົ ບອກຄວາມໝາຍຂອງດນິ ? 2. ດນິ ທູ່ ອີ ຸດມົ ສມົ ບູນ ປະກອບມຫີ ຍງັ ແດູ່ ? ແຕູ່ ລະອງົ ປະກອບກວມຈກັ ເປີເຊນັ ? 3. ດນິ ແບູ່ ງອອກເປັນຈກັ ຊນັ້ ? ຄຊນັ້ ໃດແດູ່ ? ແລະ ຊນັ້ ໃດທູ່ ມີ ປີ ະລມິ ານທາດອງົ ຄະທາດສະສມົ ຢູ່ ູຫຼາຍກວູ່ າໝູ່ ?ູ 4. ດນິ ແບູ່ ງອອກເປັນຈກັ ປະເພດ? ຄປະເພດໃດແດູ່ ? ດນິ ປະເພດໃດເໝາະແກູ່ ການປູກພດທູ່ ສີ ຸດ? 5. ດນິ ມຄີ ຸນປະໂຫຍດຫຍງັ ແດູ່ ? 6. ທາດອາຫານທູ່ ພີ ດຕອ້ ງການມຈີ ກັ ທາດ? ຄທາດໃດແດູ່ ? 7. ທາດອາຫານທູ່ ພີ ດໄດຈ້ າກນາໍ້ ແລະ ອາກາດ ມທີ າດໃດແດູ່ ? 7

8. ທາດອາຫານຫກຼັ ຂອງພດ ມທີ າດໃດແດູ່ ? 9. ທາດອາຫານສາໍ ຮອງຂອງພດ ມທີ າດໃດແດູ່ ? 10. ທາດອາຫານເສມີ ຂອງພດ ມທີ າດໃດແດູ່ ? 11. ຝູ່ ຸນ ໝາຍເຖງິ ຫຍງັ ? 12. ຝູ່ ຸນມຈີ ກັ ປະເພດ? ຄປະເພດໃດແດູ່ ? 13. ຝູ່ ຸນເຄມແີ ມູ່ ນຝູ່ ຸນແນວໃດ? ມຈີ ກັ ຊະນດິ ? ຄຊະນດິ ໃດແດູ່ ? 14. ຝູ່ ຸນອງົ ຄະທາດແມູ່ ນຝູ່ ຸນແນວໃດ? ມຈີ ກັ ຊະນດິ ? ຄຊະນດິ ໃດແດູ່ ? 15. ຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ແລະ ຝູ່ ຸນຊວີ ະພາບ ແຕກຕູ່ າງກນັ ແນວໃດ? ຈູ່ ງົ ອະທບິ າຍ 8

ບດົ ທີ 2 ການຜະລດິ ແລະ ການປະສມົ ຝູ່ ຸ ນ ເວລາ 4 ຊູ່ ວົ ໂມງ ຈດຸ ປະສງົ : ໃຫນ້ ກັ ສກຶ ສາສາມາດ: - ຜະລດິ ຝູ່ ຸນທາໍ ມະຊາດແຕູ່ ລະຊະນດິ ໄດ້ - ຮູວ້ ທິ ຜີ ະລດິ ຝູ່ ຸນເຄມແີ ຕູ່ ລະຊະນດິ ໄດ້ - ນໍາໃຊວ້ ທິ ກີ ານຄດິ ໄລູ່ ເຂາົ້ ໃນການປະສມົ ຝູ່ ຸນເຄມທີ ູ່ ເີ ໝາະສມົ ກບັ ການປູກພດແຕູ່ ລະຊະນດິ ໄດ້ 1. ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນທໍາມະຊາດ 1.1. ການບູ່ ມົ ຝູ່ ຸ ນຄອກ ຝູ່ ຸ ນຄອກທູ່ ີເກບັ ມາໃໝູ່ ໆກູ່ ອນທູ່ ີຈະນໍາໄປໃຊຄ້ ວນທໍາການບູ່ ມົ ເພູ່ ອຫຸຼດຜູ່ ອນຄວາມຮອ້ ນຂອງຝູ່ ຸ ນ ແລະ ບາງທາດອາດເປັນພດິ ຕູ່ ໍພດ. ການບູ່ ມົ ຝູ່ ຸ ນຄອກເພູ່ ອນາໍ ໄປໃຊໄ້ ວ ມວີ ທິ ດີ ູ່ ງັ ນ:ີ້ 1). ຫຸດຼ ຜູ່ ອນຄວາມຊູ່ ຸມຂອງຂສີ້ ດັ ຈາກເດມີ ທູ່ ມີ ຄີ ວາມຊູ່ ຸມປະມານ 80% ໃຫເ້ ຫຼອພຽງ 55 – 65% ດວ້ ຍ ການນາໍ ເອາົ ໄປຕາກແດດ. 2). ເມູ່ ອຫຸຼດຜູ່ ອນຄວາມຊູ່ ຸມແລວ້ ນໍາເອາົ ໄປກອງໄວ້ ແລະ ທໍາການຄນົ ເພູ່ ອປີ້ນກອງຝູ່ ຸ ນ ທຸກ 3 – 4 ວັນ ເພູ່ ອເລູ່ ງັ ການເນູ່ າົ ສະຫຼາຍຂອງຂສີ້ ດັ ໃນຂະນະນຄີ້ ວາມຮອ້ ນໃນກອງຝູ່ ຸ ນຈະເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ຢູ່ າງໄວວາ ແລະ ຄູ່ ອຍຫຸຼດລົງ ຈນົ ປົກກະຕິ ພອ້ ມນນັ້ ຄວາມຊູ່ ຸມກູ່ ໍຫຸດຼ ລງົ ອກີ ເຫຼອປະມານ 40 – 50% ພາຍໃນເວລາ 15 ວນັ ຝູ່ ຸນຄອກໃນໄລຍະ ນີ້ ສູ່ ວນໜູ່ ງຶ ສາມາດນາໍ ໄປໃຊໄ້ ດໂ້ ດຍກງົ ແລະ ອກີ ສູ່ ວນໜູ່ ງຶ ນາໍ ໄປໃຊເ້ ປັນເຊອ້ ຝູ່ ຸນບູ່ ມົ ຕູ່ ໍໄປ. 3). ນໍາຂສີ້ ດັ ໄປປະສມົ ກບັ ສູ່ ວນທູ່ ໃີ ຊເ້ ຮດັ ເຊອ້ Seed compost ໃຫໄ້ ດຄ້ ວາມຊູ່ ຸມປະມານ 55 – 65% ເມູ່ ອປະສມົ ດແີ ລວ້ ເຮດັ ເປັນກອງແລວ້ ປູ່ ອຍໃຫສ້ ະຫຼາຍຕວົ ອກີ ປະມານ 15 ວນັ ຈາກນນັ້ ແບູ່ ງອອກເປັນ 2 ສູ່ ວນ ເຊູ່ ງິ ສູ່ ວນໜູ່ ງຶ ນາໍ ໄປໃຊເ້ ປັນຝູ່ ຸນໂດຍກງົ ອກີ ສູ່ ວນໜູ່ ງຶ ເກບັ ໄວເ້ ຮດັ ເຊອ້ (Seed compost) ຕູ່ ໍໄປ. ຮູບ: ການຜະລດິ ຝູ່ ຸນຄອກ 9

ແຜນວາດຂະບວນການບູ່ ມົ ຝູ່ ຸ ນຄອກ ຄອກສດັ ຂສີ້ ດັ ປຽກ ນາໍ້ ຍູ່ ຽວສດັ ຂສີ້ ດັ ມຄີ ວາມຊູ່ ຸມ ກາໍ ຈກັ ສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ປັນ 55-65% ພດິ ກູ່ ອນການປູ່ ອຍ ບູ່ ມົ ໄວ້ 15 ວນັ ຖມິ້ 3-4 ວນັ ປີ້ນ ໃຊເ້ ປັນຝູ່ ຸ ນ ຝູ່ ຸ ນຄອກມຄີ ວາມຊູ່ ຸມ ຂສີ້ ດັ ປະສມົ 40-50% ຂສີ້ ດັ ປະສມົ ບູ່ ມົ ໄວ້ 15 ວນັ 55-65% 3-4 ວນັ ປີ້ນ 1.2. ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ (ປຸ໋ ຍໝກັ ) ກ. ຂນັ້ ຕອນການຜະລດິ ປຸ໋ ຍໝກັ ການຜະລດິ ປຸ໋ ຍໝກັ ມຂີ ນັ້ ຕອນລະອຽດດູ່ ງັ ນ:ີ້ - ຊັນ້ ທີ 1: ກອງເສດພດຈນົ ໄດຄ້ ວາມໜາປະມານ 30 cm – 40 cm ໂດຍມຂີ ະໜາດຄວາມກວ້ າງ ແລະ ຄວາມໜາຕາມຕອ້ ງການ, ຫດົ ນາໍ້ ໃຫຊ້ ູ່ ຸມ ແລວ້ ຢຽບໃຫແ້ ໜນ້ ພໍປະມານ - ນາໍ ຝູ່ ຸ ນຄອກມາໂຮຍໃສູ່ ໃຫໄ້ ດຄ້ ວາມໜາປະມານ 5 cm - ນາໍ ຝູ່ ຸນເຄມີ ໂດຍສະເພາະແມູ່ ນຝູ່ ຸນນໂີ ຕຼແຊນ ( ສູດ 46 - 0 - 0 ) ໂຮຍທບັ ລງົ ເປັນຊນັ້ ບາງໆໃຫທ້ ູ່ ວົ . - ນໍານໍາ້ ຫວົ ເຊອ້ ຈລຸ ນິ ຊີ (ນໍາ້ ຢາເລູ່ ງັ ຮາກ) ທູ່ ຂີ ະຫຍາຍແລວ້ ຫດົ ໃຫທ້ ູ່ ວົ - ປະຕບິ ດັ ຊນັ້ ທີ 2, 3, 4, 5 ດວ້ ຍວທິ ດີ ຽວກນັ ກບັ ຊນັ້ ທີ 1 - ຊັນ້ ເທງິ ສຸດເອາົ ດນິ ມາໂຮຍທບັ ໃຫມ້ ຄີ ວາມໜາປະມານ 2.5 cm ເພູ່ ອປອ້ ງກນັ ການສູນເສຍຄວາມ ຊູ່ ຸມຊູ່ ນ,ປອ້ ງກນັ ສດັ ຕູມາທາໍ ລາຍ, ແສງແດດແຮງກາ້ ແລະ ນາໍ້ ຝົນເຊາະລາ້ ງ. 10

ຮູບ: ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ໝາຍເຫດ: ເຮາົ ສາມາດຫຸຼດເປັນກອງນອ້ ຍ ຫຼ ເພູ່ ມີ ເປັນກອງໃຫຍູ່ ໄດ້ ໂດຍການຫຸຼດ ຫຼ ເພູ່ ມີ ຕາມອດັ ຕາສູ່ ວນຂອງ ການກອງຝູ່ ຸນໝກັ . ຂ. ວທິ ກີ ອງເສດພດເພູ່ ອຜະລດິ ຝູ່ ຸນບູ່ ມົ ການນໍາເອາົ ເສດພດ ຫຼ ວດັ ສະດຸຕູ່ າງໆມາກອງເພູ່ ອຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ນນັ້ ຈະເຮດັ ຫຼາຍວທິ ີ ທງັ ນຂີ້ ນຶ້ ຢູ່ ູກບັ ສະພາບຂອງພນ້ ທູ່ ີ ແລະ ຖານະການເງນິ ຂອງຊາວກະສິກອນ. ໂດຍທູ່ ົວໄປການກອງຝູ່ ຸ ນບູ່ ົມ ບູ່ ໍມີຂໍກ້ ໍານດົ ທູ່ ີ ແນູ່ ນອນ ເຮາົ ສາມາດແບູ່ ງວທິ ກີ ານກອງເສດພດເພູ່ ອຜະລດິ ຝູ່ ຸນບູ່ ມົ ດວ້ ຍຫາຼ ຍວທິ ດີ ູ່ ງັ ນ:ີ້ 1). ກອງກາງແຈງ້ : ເປັນວິທີທູ່ ີງູ່າຍສະດວກ ແລະ ປະຫຍດັ ທູ່ ີສຸດ ແຕູ່ ຕອ້ ງເລອກພນ້ ທູ່ ີໃຫຮ້ າບພຽງ ໂດຍການຕໍາດນິ ໃຫແ້ ໜນ້ , ຖາ້ ເປັນພນ້ ຊມີ ງັ ຍູ່ ງິ ດີ ເພາະຈະຫຸຼດຜູ່ ອນການສູຍເສຍນໍາ້ ຫວົ ເຊອ້ ແຕູ່ ມຂີ ໍເ້ ສຍບູ່ ອນວູ່ າ ທາດຝູ່ ຸ ນອາດເສຍໃນເວລາຝົນຕົກ ຫຼ ແດດແຮງ. ກອງເສດພດຄວນໃຫມ້ ຂີ ະໜາດກວາ້ ງປະມານ 2 ແມດັ ຫຼ 3 ແມດັ , ສູງປະມານ 1 - 1.5 ແມດັ ສູ່ ວນຄວາມຍາວບູ່ ຈໍ າໍ ກດັ . 2). ກອງໃນຄອກໄມ:້ ນໍາເອາົ ໄມມ້ າເຮດັ ເປັນຄອກ ໂດຍມຄີ ວາມສູງປະມານ 1 ແມດັ , ກວ້ າງ 3 ແມດັ , ຍາວ 6 ແມດັ ແລວ້ ນາໍ ເອາົ ເສດພດມາກອງໃນເນອ້ ທູ່ ເີ ຄູ່ ງິ ໜູ່ ງຶ ຂອງຄອກ ແລະ ອກີ ເຄູ່ ງິ ໜູ່ ງຶ ຂອງຄອກແມູ່ ນປະໄວເ້ ພູ່ ອ ຄນົ ແລະ ປີ້ນກອງຝູ່ ຸ ນ. 3). ກອງໃນຂຸ ມ: ຂຸ ດຂຸ ມເປັນຮູບຄາງໝູ ພນ້ ກວ້ າງປະມານ 1 -2 ແມດັ , ປາກກວາ້ ງປະມານ 2 - 3 ແມດັ ແລະ ເລກິ ປະມານ 0.5 - 1 ແມດັ . ກໍລະນມີ ເີ ສດພດຫຼາຍກໍເຮດັ ຫຼາຍຂຸມແບບດຽວກນັ , ແຕູ່ ລະຂຸ ມຫູ່ າງກນັ ປະມານ 30 cm ແລະ ປະຂຸມໜູ່ ງຶ ຫວູ່ າງເປູ່ ົາເປັນບູ່ ອນເພູ່ ອຄນົ ປີ້ນເສດພດ ຖາ້ ເປັນຂຸມຊມີ ງັ ຍູ່ ງິ ເປັນການດີ ແຕູ່ ຕອ້ ງ ມທີ ູ່ ໍລະບາຍນໍາ້ ອອກເມູ່ ອມນີ ໍາ້ ຂງັ . 4). ກອງໃນກະຖັງຊີມັງ: ໃຊກ້ ະຖັງຊີມັງແບບກມົ ທູ່ ີມີຂະໜາດເສັນ້ ຜູ່ າກາງ 80 - 100 cm, ສູງ ປະມານ 40 cm ຈາໍ ນວນ 2 ທູ່ ໍຕູ່ ໍຢອງກນັ ຫຼ ໃຊກ້ ະຖງັ ແບບສູ່ ຫີ ູ່ ຽຼ ມກໍໄດຕ້ າມຄວາມເໝາະສມົ ຈາກນນັ້ ກໍເອາົ ເສດ ພດມາໃສູ່ , ການຄນົ ປີນ້ ກອງຝູ່ ຸນກໍພຽງແຕູ່ ຄນົ ຢູ່ ູໃນກະຖງັ ນນັ້ ເອງ. 11

ຄ. ການເບູ່ ງິ ແຍງຮກັ ສາກອງຝູ່ ຸນ ເນູ່ ອງຈາກການສະຫຼາຍຕົວຂອງພດເກີດຂນຶ້ ໂດຍການທໍາລາຍຂອງຈລຸ ນີ ຊີຊະນດິ ຕູ່ າງໆ ດູ່ ງັ ນນັ້ , ຈູ່ ງຶ ຕອ້ ງມກີ ານເບູ່ ງິ ແຍງກອງເສດພດເພູ່ ອໃຫມ້ ສີ ະພາບທູ່ ເີ ໝາະສມົ ທູ່ ຈີ ະເຮດັ ໃຫກ້ ານເຄູ່ ອນໄຫວຂອງຈຸລນິ ຊດີ ໍາເນນີ ໄປໄດ້ ແລະ ວູ່ ອງໄວ. ດູ່ ງັ ນນັ້ , ຕອ້ ງໄດເ້ ອາົ ໃຈໃສູ່ ຄວາມຊູ່ ຸມ ແລະ ການພກິ ປີ້ນກອງຝູ່ ຸນຢູ່ າງໜອ້ ຍ 1 ຄງັ້ ຕູ່ ເໍ ດອນ. ງ. ຫຼກັ ການພຈິ າລະນາຄຸນນະພາບຂອງຝູ່ ຸນບູ່ ມົ ຝູ່ ຸນໝກັ ທູ່ ດີ ຈີ ະມລີ ກັ ສະນະດູ່ ງັ ນ:ີ້ - ສຂີ ອງຝູ່ ຸນມລີ ກັ ສະນະເຂມັ້ ຄກບັ ສນີ າໍ້ ຕານເຂມັ້ ຫຼ ສດີ ໍາ. - ມລີ ກັ ສະນະເປູ່ ອຍ, ອູ່ ອນນຸມ້ , ເມູ່ ອກໍາເບູ່ ງິ ບູ່ ໍມນີ າໍ້ ໄຫຼອອກ ແລະ ບູ່ ໍແຫງ້ ຈນົ ແຕກຜູ່ ຸຍອອກຈາກກນັ . - ຝູ່ ຸນໝກັ ທູ່ ສີ ມົ ບູນຈະບູ່ ມໍ ກີ ູ່ ນິ ເໝນັ . - ສອງ, ສາມ ອາທດິ ທໍາອດິ ຈະມອີ ຸນຫະພູມສູງຂຶນ້ ແລະ ຄູ່ ອຍໆຫຸຼດລງົ ເມູ່ ອກອງຝູ່ ຸ ນສມົ ບູນແລວ້ ອຸນຫະພູມຈະຢູ່ ູໃນສະພາບປົກກະຕ.ິ - ອາດມເີ ຫງາົ້ ເຫດັ ຫຼ ພດລມົ້ ລຸກເກດີ ຂນຶ້ ໃນກອງຝູ່ ຸນ. ຮູບ: ລກັ ສະນະສີ ແລະ ຄວາມຊູ່ ຸມຂອງຝູ່ ຸ ນ ບູ່ ມົ ທູ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະດີ 1.3. ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນຊວີ ະພາບ (ນໍາ້ ສະກດັ ຊວີ ະພາບ) 1. ວທິ ຜີ ະລດິ ຝູ່ ຸນຊວີ ະພາບ - ນາໍ ສູ່ ງິ ເສດເຫຼອຂອງພດ ຫຼ ສດັ ທູ່ ສີ ະອາດ ແລະ ຍງັ ບູ່ ທໍ ນັ ເນູ່ າົ ມາຊອຍເປັນຕູ່ ອນນອ້ ຍໆໃຫໄ້ ດ້ 3 kg ໃສູ່ ໃນພາຊະນະທູ່ ມີ ຝີ າປິດ (ຍກົ ເວນັ້ ພາຊະນະທູ່ ເີ ປັນແກວ້ ແລະ ໂລຫະ). - ນໍາກາກນໍາ້ ຕານ (ໃຊນ້ ໍາ້ ຕານຊາຍ ຫຼ ນໍາ້ ອອ້ ຍແທນກໄໍ ດ)້ 1 ລດີ ຫຼ 1 kg ລງົ ໃສູ່ ພາຊະນະທູ່ ບີ ນັ ຈພຸ ດຜກັ ດູ່ ງັ ກູ່ າວ. - ນໍານໍາ້ ຫວົ ເຊອ້ ຈລຸ ນິ ຊີ (ທາດເລູ່ ງັ ຮາກ) ປະສມົ ລງົ ໃນປະລມິ ານເລກັ ນອ້ ຍ (ຖາ້ ມທີ າດດູ່ ງັ ກູ່ າວ) ແລວ້ ອດັ ຝາ ປະໄວຢ້ ູ່ າງໜອ້ ຍ 7 ວນັ (ບູ່ ໍຄວນອດັ ຝາຫມຼົ ຫຼ ແໜນ້ ເກນີ ໄປ). - ເມູ່ ອເຫນັ ວູ່ າມນີ າໍ້ ຫວົ ເຊອ້ ແລວ້ ເຮາົ ກຕໍ ອງເອາົ ນໍາ້ ຫວົ ເຊອ້ ດູ່ ງັ ກູ່ າວໃສູ່ ພາຊະນະອູ່ ນເກບັ ໄວ.້ - ກູ່ ອນຈະໃຊທ້ ຸກຄງັ້ ຕອ້ ງນາໍ ນໍາ້ ຫວົ ເຊອ້້ ດູ່ ງັ ກູ່ າວ ໄປຂະຫຍາຍເສຍກູ່ ອນ. ໝາຍເຫດ: ນໍາ້ ສະກດັ ຊວີ ະພາບທູ່ ໃີ ຊເ້ ພູ່ ອຜະລດິ ເປັນຝູ່ ຸ ນ ບູ່ ໍຄວນເລອກພດທູ່ ມີ ເີ ປອກສມົ້ ມາຜະລດິ ເພາະມນີ າໍ້ ມນັ ໃນຜວິ ເປອກຈະເຮດັ ໃຫຈ້ ລຸ ນິ ຊບີ ູ່ ໍຍູ່ ອຍສະຫຼາຍ. 12

ຮູບ: ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນຊວີ ະພາບ 2. ການຂະຫຍາຍນໍາ້ ຫວົ ເຊອ້ - ນໍາ້ ຫວົ ເຊອ້ 1 ລດີ - ກາກນາໍ້ ຕານ 1 ລດີ - ນາໍ້ ສະອາດ 10 ລດີ ປະສມົ ເຂາົ້ ກນັ ແລວ້ ປະໄວ້ 3 ວນັ ກໍສາມາດໃຊໄ້ ດ້ ກດິ ຈະກໍາ 1 - ແບູ່ ງນັກສຶກສາອອກເປັນ 6 ກູ່ ຸມ ໃຫຕ້ າງໜາ້ ແຕູ່ ລະກູ່ ຸມຂຶນ້້ ມາຈກົ ສະຫຼາກເລອກເອາົ ຫົວຂໍ້ (ສອງກູ່ ຸມຕູ່ ໍໜູ່ ຶງ ຫວົ ຂໍ)້ : 1. ການບູ່ ມົ ຝູ່ ຸນຄອກ 2. ການຜະລດິ ຝູ່ ຸນບູ່ ມົ 3. ການຜະລດິ ຝູ່ ຸນຊວີ ະພາບ - ໃຫແ້ ຕູ່ ລະກູ່ ຸມຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນຕາມຫວົ ຂໍທ້ ູ່ ຕີ ນົ ເອງໄດຮ້ ບັ ໂດຍປະຕບິ ດັ ຕາມທດິ ສະດທີ ູ່ ໄີ ດຮ້ ຽນມາໃນບດົ ຮຽນ - ຂຽນບດົ ລາຍງານຜນົ ໄດຮ້ ບັ - ສະເໜຜີ ນົ ງານແຕູ່ ລະກູ່ ຸມ ພອ້ ມທງັ ຖອດຖອນບດົ ຮຽນເຊູ່ ງິ ກນັ ແລະກນັ ກດິ ຈະກໍາ 2 - ພານກັ ສກຶ ສາໄປທດັ ສະນະສະຖານທູ່ ທີ ໍາການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນ, ນໍາ້ ສະກດັ ຊວີ ະພາບ ຫຼ ສະຖານທູ່ ີທູ່ ນີ ໍາໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນຊະນດິ ອູ່ ນໆທູ່ ກີ ູ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ບດົ ຮຽນ - ຂຽນບດົ ລາຍງານການຜະລດິ , ການນາໍ ໃຊ້ ຕາມສະບບັ ຂອງເຂາົ ເຈາົ້ ເພູ່ ອປຽບທຽບກບັ ບດົ ຮຽນ. 2. ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນເຄມີ 2.1. ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນນໂີ ຕຼແຊນ ນໂີ ຕຣແຊນເປັນສູ່ ວນປະກອບທາດທູ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຂອງພດ ເມູ່ ອພດຂາດນໂີ ຕຣແຊນມນັ ຈະຜະລດິ ຄຣໍໂຣຟນິ ບູ່ ໍ ໄດດ້ ,ີ ຈະເຕບີ ໃຫຍູ່ ຊາ້ , ໃບຂອງມນັ ຈະເປັນສຂີ ຽວຫູ່ າຼ ແລະ ຕູ່ ໍໄປກູ່ ຈໍ ະກາຍເປັນສເີ ຫອຼ ງ. ໃນອຸດສາຫະກາໍ ຝູ່ ຸ ນນໂີ ຕຣແຊນ ແລະ ຝູ່ ຸ ນປະສມົ ທູ່ ບີ ນັ ຈນຸ ໂີ ຕແຊນແມູ່ ນໄດຈ້ າກອາມໂມຍກັ ແລະ ອາຊດິ ນີຕິກ. ຝູ່ ຸ ນທູ່ ີມີນໂີ ຕຣແຊນຫຼາຍໄດແ້ ກູ່ : ຝູ່ ຸ ນອຸ໋ຍເຣ, ຝູ່ ຸ ນນີຕຣາດອາມໂມນີອອມ ເຊູ່ ີງເປັນຝູ່ ຸ ນມີປະລມິ ານທາດ ຫູ່ ໍຼລຽ້ ງ N ຫຼາຍທູ່ ສີ ຸດ (46 %) ແລະ ນຍິ ມົ ໃຊຫ້ າຼ ຍທູ່ ສີ ຸດໃນປັດຈບຸ ນັ . 13

1). ການຜະລດິ ຝູ່ ຸນອຸຍເຣ ຝູ່ ຸ ນອຸ ຍເຣ ເປັນເມດັ ນອ້ ຍໆ, ມສີ ຂີ າວ, ມກີ ູ່ ນິ ສະເພາະຕວົ , ມຄີ ວາມຊູ່ ຸມເປັນກາງ, ຝູ່ ຸ ນດູ່ ັງກູ່ າວຈະບູ່ ໍ ດູດນໍາ້ ສະນັນ້ ເວລາຮັກສາໄວຈ້ ະບູ່ ໍເປັນກອ້ ນແຂງ, ມີຈຸດເປູ່ ອຍປະມານ 133 ອົງສາເຊ. ຢູ່ ູໃນດິນອຸ ຍເຣຈະ ກາຍເປັນເກອອາມໂມຍກັ . ຝູ່ ຸ ນອຸຍເຣມສີ ູດ CH4N2O ຫຼ CO(NH2)2 ຫຼ NH2CONH2 ຫຼ 46-0-0 ເພູ່ ນິ ຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນອຸຍເຣ ໂດຍເລູ່ ມີ ຈາກການດູດນໂີ ຕຣແຊນຈາກອາກາດ ແລວ້ ມາກະທບົ ກບັ ກ໊າສທາໍ ມະ ຊາດທູ່ ຜີ ະລດິ ເປັນຮໂີ ດຣແຊນ (ບາງໂຮງງານຜະລດິ ຈາກຖູ່ ານຫນີ )ດູ່ ງັ ສມົ ຜນົ ລູ່ ຸມນ:ີ້ N2 + 3H2 → 2NH3 ຫຼງັ ຈາກນນັ້ ກໍນໍາມາກະທົບກບັ ອາຍກາກໂບນກິ ດວ້ ຍຂະບວນການທາງເຄມທີ ູ່ ມີ ຄີ ວາມຮອ້ ນສູງເຖິງ 180C ແລະ ຄວາມດນັ ປະມານ 200 mm Hg ດູ່ ງັ ສມົ ຜນົ : 2NH3 + CO2 (⎯1⎯⎯80 →CO NH2 ) + H2O 2 ໝາຍເຫດ: ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນອຸຍເຣຈະໄດທ້ າດພດິ ໄບຢູເຣດ (Biuret) ເຈອປົນອອກມາ ເຊູ່ ງິ ຈໍາເປັນຕອ້ ງໄດຄ້ ວບ ຄຸມໃຫມ້ ປີ ະລມິ ານຕູ່ າໍ ທູ່ ສີ ຸດ (ບູ່ ໃໍ ຫເ້ ກນີ 1 %) ຂໍຄ້ ວນລະວງັ : ບູ່ ຄໍ ວນເອາົ ຝູ່ ຸນອຸຍເຣ ໃຫສ້ ດັ ຄຽ້ ວເອອ້ ງກນິ ໂດຍກງົ ເພາະອາດດຈະເຮດັ ໃຫສ້ ດັ ຕາຍໄດ.້ UREA 46-0-0 2). ການຜະລດິ ຝູ່ ຸນນຕີ າຣາດອາມໂມນອີ ອມ (ເຊລດິ ອາມໂມຍກັ ) ຝູ່ ຸນນຕີ ຣາດອາມໂມນອີ ອມ (NH4NO3) ເປັນເມດັ ມະນສີ ຂີ າວ, ດູດນາໍ້ ໄດດ້ .ີ ປັດຈບຸ ນັ ເພູ່ ນິ ນໍາໃຊຢ້ ູ່ າງ ກວ້ າງຂວາງ ເພາະວູ່ າມນັ ບນັ ຈທຸ າດຫູ່ ໍຼລຽ້ ງ N ຫຼາຍ. ເພູ່ ນິ ຜະລດິ ຝູ່ ຸນນຕີ ຣາດອາມໂມນອີ ອມໂດຍການເຮດັ ໃຫອ້ າຊດິ ນຕີ ຣກິ ກະທບົ ກບັ ອາມໂມຍກັ : NH3 + HNO3 → NH4 NO3 + Q ໝາຍເຫດ: ຝູ່ ຸນນຕີ ຣາດອາມໂມນອີ ອມ ມຈີ ດຸ ອູ່ ອນຢູ່ ູ 2 ປະການຄ: - ມກັ ດດູ ນໍາ້ ໄດດ້ ີ ສະນນັ້ ເມູ່ ອຮກັ ສາໄວ້ ມນັ ຈະເປັນກອ້ ນແຂງ - ເມູ່ ອໃຊຝ້ ູ່ ຸນໃນດນິ ສມົ້ ຈະເຮດັ ໃຫດ້ ນິ ຍູ່ ງິ ສມົ້ ກວູ່ າເກູ່ າົ ເນູ່ ອງຈາກຈະເກດີ ຮໂີ ດຣລເີ ຊີ ເຊູ່ ງິ ໃນນນັ້ ມອີ ອີ ງົ ຮໂີ ດຣນອີ ອມເຂາົ້ ຮູ່ ວມ: NH4+ + H 2O → NH3.H 2O + H + 14

3). ຝູ່ ຸນຊຸນຟາດອາມໂມນອີ ອມ ໄດຈ້ າກປະຕກິ ຍິ າລະຫວູ່ າງອາມໂມຍກັ ກບັ ອາຊດິ ຊຸນຟູຣກິ ດູ່ ງັ ສມົ ຜນົ : 2NH3 + H 2SO4 → (NH4 ) SO4 2 ນອກ ຈາກນັນ້ ຝູ່ ຸ ນນີໂຕຣແຊນຍັງມີອີກຫຼ າຍຊະນິດເຊູ່ ັນ NaNO3, Ca(NO3)2, NH3+H2O, KNO3, NH4H2PO4, (NH4)2HPO4 … 2.2. ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນຟົດສະຟໍ ຟົດສະຟໍມຢີ ູ່ ູໃນອາຊດິ ນຸຍເກຣອກິ ເຊູ່ ງິ ເປັນທາດທູ່ ເີ ຂົາ້ ຮູ່ ວມໃນຂະບວນການອກົ ຊດີ າຊງົ - ເຣດຸກຊງົ ທູ່ ີ ເກດີ ຂນຶ້ ຢູ່ ູໃນພດ. ຟົດສະຟໍເປັນທາດທູ່ ສີ ໍາຄນັ ຕູ່ ໍການຈະເລນີ ເຕບີ ໃຫຍູ່ ແລະ ການຈະເລນີ ງອກງາມຂອງອະໄວຍະ ວະສບພນັ ພດເຊູ່ ນັ : ດອກ, ໝາກ, ແກູ່ ນ ເປັນຕນົ້ . ວດັ ຖຸດບິ ທູ່ ນີ ໍາມາຜະລິດຝູ່ ຸ ນຟົດສະຟໍ ແມູ່ ນແຮູ່ ອາປາຕິດ ແລະ ແຮູ່ ຟົສະຟໍຣິດ. ໂດຍທູ່ ວົ ໄປແລວ້ ສູ່ ວນ ປະກອບຂອງອາປາຕດິ ສະແດງດວ້ ຍສູດ Ca5(PO4)3.F (ຟຣູອໍປາຕິດ). ສູ່ ວນແຮູ່ ຟົດສະຟໍຣິດພຽງແຕູ່ ປູ່ ຽນອອີ ງົ F − ເປັນອອີ ງົ OH − ຫຼ CO32− ການຜະລດິ ຝູ່ ຸນຟດົ ສະຟໍ ມຂີ ນັ້ ຕອນລະອຽດດູ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ໃຫຫ້ ີນຟົດສະຟາດ( CaF2.3Ca3(PO4 )2 ) ເກີດປະຕິກິລິຍາກັບອາຊິດຊຸ ນຟູ ຣິກເຂັມ້ ຂຸ ້ນ 4-5 mol/dm3 ດູ່ ງັ ສມົ ຜນົ : CaF2.3Ca3 (PO4 )2 + 10H2SO4 → 6H3PO4 + 10CaSO4 + 2HF 2. ນໍາ H3PO4 ທູ່ ີໄດໃ້ ນຂໍ້ 1 ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ຫນີ ຟົດສະຟາດທູ່ ີເຫຼອ ຈະໄດກ້ ານຊີດຮີ ໂີ ດຣຟົດສະ ຟາດ ເຊູ່ ງິ ເປັນຝູ່ ຸ ນຟດົ ສະຟາດນນັ້ ເອງ ດູ່ ງັ ສມົ ຜນົ : CaF2.3Ca3 (PO4 )2 +14H3PO4 →10Ca(H2PO4 )2 + 2HF 15

ປະຕກິ ລິ ຍິ ານຈີ້ ະເກດີ ຢູ່ າງຊາ້ ໆ ເຊູ່ ງິ ໃຊເ້ ວລາປະມານ 6 - 25 ວນັ . ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ເຊູ່ ອວູ່ າຫນີ ຟດົ ສະຟາດ ຍງັ ສາມາດເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໂດຍກງົ ກບັ ອາຊດິ ຊຸນຟູຣກິ ໄດ້ Ca(H2PO4) ດູ່ ງັ ສມົ ຜນົ : CaF2.3Ca3 (PO4 )2 + 7H2SO4 + 3H2O → 3Ca(H2PO4 )2.3H2O + 7CaSO4 + 2HF ສມົ ຜົນປະຕກິ ລິ ຍິ າຂາ້ ງເທິງທງັ 3 ສມົ ຜນົ ລວ້ ນແຕູ່ ເກດີ ກ໊າສ HF ແລະ ກ໊າສດູ່ ງັ ກູ່ າວບາງສູ່ ວນ ຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ິຍາກບັ SiO2 ທູ່ ປີ ົນຢູ່ ູໃນຫີນຟົດສະຟາດ ກາຍເປັນ SiF4 ເຊູ່ ງິ ຈະລວມກບັ ນໍາ້ ກາຍເປັນ H2SiF6 (ເຮກັ ຊາຟຣູອໍໂຣຊລີ ຊີ ກິ ອາຊດິ ) ແຕູ່ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ HF ຈະລະເຫຍີ ເປັນອອີ ງົ ອອກມາ ແລະ ເປັນພດິ . ດູ່ ງັ ນນັ້ ຈູ່ ງຶ ມກີ ານເກບັ ກ໊າສ HF ທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໂດຍຜູ່ ານລງົ ໄປໃນນໍາ້ ເຮດັ ໃຫທ້ າດລະລາຍເປັນອາຊດິ ຈາກ ນນັ້ ນໍາໄປເຮດັ ໃຫເ້ ປັນກາງດວ້ ຍ Na2CO3 ຫຼ CaCO3 ດູ່ ງັ ສມົ ຜນົ : 2HF + Na2CO3 → 2NaF + H2O + CO2 2HF + CaCO3 → CaF2 + H2O + CO2 ຫຼ ຈະນາໍ HF ໄປປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ SiO2 ເພູ່ ອປຸງແຕງ H2SiF6 ໄປເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ MgO ໄດມ້ າເຢຊີ ອອມ ຊລີ ໂີ ກຟຣູອໍຣວົ (MgSiF6) ເຊູ່ ງິ ເປັນຢາຂາ້ ແມງໄມ ້ ດູ່ ງັ ສມົ ຜນົ : 6HF + SiO2 → H2SiF6 + 2H2O H2SiF6 + MgO → MgSiF6 + H2O 2.3. ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນກາລອີ ອມ ຢູ່ ູໃນພດ ທາດກາລອີ ອມ ເປັນທາດທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫຂ້ ະບວນການສງັ ເຄາະແສງເປັນໄປຢູ່ າງວູ່ ອງໄວ ແລະ ມນັ ຍງັ ຊູ່ ວຍໃຫພ້ ດສາ້ ງກຣຸຍຊດິ ອກີ ດວ້ ຍ. ຝູ່ ຸ ນກາລອີ ອມມຫີ າຼ ຍຊະນດິ ເຊູ່ ນັ : KCl , K2SO4 , KNO3 , K3PO4 … 1). ການຜະລດິ ຝູ່ ຸນ KCl ແມູ່ ນເພູ່ ນິ ນໍາເອາົ ແຮູ່ ຊລິ ວນີ ດິ (NaCl.KCl) ມາບດົ ໃຫລ້ ະອຽດ ແລວ້ ເຮດັ ໃຫບ້ ລໍ ສິ ຸດ ໂດຍລະລາຍແຮູ່ ໃນນໍາ້ ຮອ້ ນທູ່ ອີ ຸນຫະພູມປະມານ 90 .c ແລວ້ ຕູ່ ມທາດລະລາຍ NaCl ອູ່ ມີ ຕວົ ລງົ ໄປ, ກູ່ ນັ ຕອງແຍກຕະກອນອອກ ແລວ້ ນໍາໄປຕົມ້ ໃຫນ້ ໍາ້ ລະເຫີຍອອກ ຈະໄດ້ KCl ທູ່ ີຕົກພຶກ, ແຍກພກຶ ອອກແລວ້ ອບົ ໃຫແ້ ຫງ້ ຈະໄດຝ້ ູ່ ຸ ນ KCl ຕາມທູ່ ຕີ ອ້ ງການ. 16

ນອກຈາກນນັ້ ຝູ່ ຸ ນຊະນດິ ນຍີ້ ງັ ສາມາດຜະລດິ ຈາກນໍາ້ ທະເລ ໂດຍໃຊຄ້ ວາມຮອ້ ນຈາກດວງອາທດິ ເຮດັ ໃຫນ້ ໍາ້ ທະເລລະເຫຍີ ອາຍ, NaCl ຈະຕກົ ພກຶ ແຍກອອກມາກູ່ ອນ ນໍາທາດລະລາຍທູ່ ເີ ຫຼອໃຫລ້ ະເຫຍີ ນໍາ້ ອອກ ຈນົ ສຸດທາ້ ຍ KCl ຕກົ ພກຶ ແຍກອອກມາ ແລະ ໃຊເ້ ປັນຝູ່ ຸນ KCl ໄດ.້ 2). ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນ K2SO4 ແມູ່ ນເພູ່ ນິ ນໍາເອາົ ແຮູ່ ບນີ ດິ (K2SO4.2MgSO4) ມາລະລາຍໃນນໍາ້ ທູ່ ອີ ຸນຫະພູມປະມານ 50 ອງົ ສາເຊ ຈນົ ອູ່ ມີ ຕວົ ແລວ້ ຕູ່ ມທາດລະລາຍ KCl ເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ລງົ ຈະໄດພ້ ກຶ ຂອງ K2SO4 ແຍກອອກມາ. K2SO4.2MgSO4(aq) + 4KCl(aq) → 2MgCl2(aq) + 3K2SO4(S ) 3). ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນ KNO3 ແມູ່ ນເພູ່ ນິ ນາໍ ເອາົ KCl ເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ NaNO3 ດູ່ ງັ ສມົ ຜນົ : KCl + NaNO3 → NaCl + KNO3 3 .ການປະສມົ ຝູ່ ຸ ນເຄມີ ການປະສມົ ຝູ່ ຸ ນເຄມເີ ພູ່ ອໃຫໄ້ ດຝ້ ູ່ ຸ ນຕາມຄວາມຕອ້ ງການຂອງການວເິ ຄາະດນິ ເຊູ່ ງິ ບູ່ ໍສາມາດຊອກຊຝ້ ູ່ ຸນຕາມສູດ ແລະ ປະລມິ ານທູ່ ຕີ ອ້ ງການນນັ້ ໄດໃ້ ນທອ້ ງຕະຫຼາດ. ດູ່ ງັ ນນັ້ , ຈາໍ ເປັນຕອ້ ງໄດປ້ ະສມົ ຝູ່ ຸນເອາົ ເອງ ໂດຍອາໄສຝູ່ ຸ ນສູດ ຫກຼັ (ຝູ່ ຸນດູ່ ຽວ) ມາເຮດັ ການປະສມົ ເພູ່ ອໃຫໄ້ ດຝ້ ູ່ ຸນຕາມສູດທູ່ ຕີ ອ້ ງການ ເພູ່ ນິ ມວີ ທິ ກີ ານປະສມົ ດູ່ ງັ ນ:ີ້ ຕວົ ຢູ່ າງ 1: ເພູ່ ນິ ຕອ້ ງການປະສມົ ຝູ່ ຸ ນຍເຄມສີ ູດໃໝູ່ ຄ: ສູດ 15-15-15 ໂດຍການນໍາຝູ່ ຸ ນສູດຫຼກັ 3 ຊະນດິ ຄ: 46-0-0; 0-30-0; 0-0-60 ມາປະສມົ ກນັ ຈູ່ ງົ ຄດິ ໄລູ່ ອດັ ຕາສູ່ ວນຂອງຝູ່ ຸ ນແຕູ່ ລະຊະນດິ ທູ່ ຈີ ະເອາົ ປະສມົ ກນັ ເພູ່ ອ ໃຫໄ້ ດຝ້ ູ່ ຸນສູດ 15-15-15 ຕາມທູ່ ຕີ ອ້ ງການ? ແກ:້ • ຝູ່ ຸນທູ່ ມີ ສີ ູດ 46-0-0 ໝາຍຄວາມວູ່ າ ຝູ່ ຸນທູ່ ມີ ນີ ໍາ້ ໜກັ 100 Kg ມຝີ ູ່ ຸນນໂີ ຕຣແຊນ 46 Kg ສູ່ ວນ 17

ຟດົ ສະຟໍ ແລະ ກາລອີ ອມ ແມູ່ ນບູ່ ມໍ ີ - ຖາ້ ຕອ້ ງການ 15 Kg ຈະຕອ້ ງຄດິ ໄລູ່ ດູ່ ງັ ນ:ີ້ 100 Kg 46 Kg x 15 Kg  x = 15.100 = 32,6Kg 46 • ຝູ່ ຸນທູ່ ມີ ສີ ູດ 0-30-0 ໝາຍຄວາມວູ່ າ ຝູ່ ຸນທູ່ ມີ ນີ າໍ້ ໜກັ 100 Kg ມຝີ ູ່ ຸ ນຟົດສະຟໍ 30 Kg ສູ່ ວນນໂີ ຕຣແຊນ ແລະ ກາລອີ ອມ ແມູ່ ນບູ່ ໍມີ - ຖາ້ ຕອ້ ງການ 15 Kg ຈະຕອ້ ງຄດິ ໄລູ່ ດູ່ ງັ ນ:ີ້ 100 Kg 30 Kg x 15 Kg  x = 15.100 = 50Kg 30 • ຝູ່ ຸນທູ່ ມີ ສີ ູດ 0-0-60 ໝາຍຄວາມວູ່ າ ຝູ່ ຸນທູ່ ມີ ນີ ໍາ້ ໜກັ 100 Kg ມຝີ ູ່ ຸນກາລອີ ອມ 60 Kg ສູ່ ວນ ນໂີ ຕຣແຊນ ແລະ ຟົດສະຟໍ ແມູ່ ນບູ່ ໍມີ - ຖາ້ ຕອ້ ງການ 15 Kg ຈະຕອ້ ງຄດິ ໄລູ່ ດູ່ ງັ ນ:ີ້ 100 Kg 60 Kg x 15 Kg  x = 15.100 = 25Kg 60 ສະຫຸຼບ ຖາ້ ຕອ້ ງການປະສົມຝູ່ ຸ ນເຄມຊີ ະນດິ ໃໝູ່ ທູ່ ີມສີ ູດ 15-15-15 ເຮົາຕອ້ ງໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນສູດ 46-0-0 ຈໍານວນ 32,6Kg ກບັ ຝູ່ ຸນສູດ 0-30-0 ຈາໍ ນວນ 50Kg ແລະ ຝູ່ ຸນສູດ 0-0-60 ຈາໍ ນວນ 25Kg ມາປະສມົ ເຂາົ້ ກນັ . ຕວົ ຢູ່ າງ 2: ຖາ້ ຕອ້ ງການໃຊຝ້ ູ່ ຸນຊະນດິ ໃໝູ່ ທູ່ ມີ ສີ ູດ 8-4-8 Kg/ໄຣູ່ ໂດຍການນາໍ ຝູ່ ຸນ 3 ຊະນດິ ຄ: 16-20-0; 46- 0-0; 0-0-60 ມາປະສົມກນັ ຈູ່ ງົ ຄິດໄລູ່ ອັດຕາສູ່ ວນຂອງຝູ່ ຸ ນແຕູ່ ລະຊະນດິ ທູ່ ຈີ ະເອົາປະສມົ ກນັ ເພູ່ ອໃຫໄ້ ດຝ້ ູ່ ຸ ນ ຊະນດິ ໃໝູ່ ຕາມທູ່ ຕີ ອ້ ງການ? ແກ:້ • ຝູ່ ຸ ນທູ່ ມີ ສີ ູດ 16-20-0 ໝາຍຄວາມວູ່ າ ຝູ່ ຸ ນທູ່ ມີ ນີ ໍາ້ ໜກັ 100 Kg ມີ ນໂີ ຕຣແຊນ 16 Kg , ຟົດສະຟໍ 20 Kg ສູ່ ວນ ກາລອີ ອມ ແມູ່ ນບູ່ ມໍ ີ - ຖາ້ ຕອ້ ງການຟດົ ສະຟໍ 4 Kg ຈະຕອ້ ງຄດິ ໄລູ່ ດູ່ ງັ ນ:ີ້ 100 Kg 20 Kg x 4 Kg  x = 4.100 = 20Kg 20 - ຖາ້ ເຮາົ ໃຊຝ້ ູ່ ຸນ 16-20-0 ໃນປະລມິ ານ 20 Kg ຈະໄດຝ້ ູ່ ຸນນໂີ ຕຣແຊນ ເທູ່ າົ ນ:ີ້ 100 Kg 16 Kg 20 Kg x Kg  x = 20.16 = 3,2Kg 100 18

- ເພູ່ ນິ ຕອ້ ງການໃຫໄ້ ດຝ້ ູ່ ຸ ນນໂີ ຕຣແຊນ ເຖິງ 8 Kg ຕາມທູ່ ຕີ ອ້ ງການ ຕອ້ ງຕູ່ ມຝູ່ ຸ ນນໂີ ຕຣແຊນອກີ ເທູ່ າົ ນ:ີ້ 8-3,2 = 4,8 Kg • ຝູ່ ຸນທູ່ ມີ ສີ ູດ 46-0-0 ໝາຍຄວາມວູ່ າ ຝູ່ ຸ ນທູ່ ມີ ນີ ໍາ້ ໜກັ 100 Kg ມຝີ ູ່ ຸ ນນໂີ ຕຣແຊນ 46 Kg ສູ່ ວນຟົດສະຟໍ ແລະ ກາລອີ ອມ ແມູ່ ນບູ່ ມໍ ີ - ເຮາົ ຕອ້ ງການຝູ່ ຸນນໂີ ຕຣແຊນອກີ 4,8 Kg ຈະຕອ້ ງຄດິ ໄລູ່ ດູ່ ງັ ນ:ີ້ 100 Kg 46 Kg x 4,8 Kg  x = 4,8.100 = 10,4Kg 48 • ຝູ່ ຸນທູ່ ມີ ສີ ູດ 0-0-60 ໝາຍຄວາມວູ່ າ ຝູ່ ຸນທູ່ ມີ ນີ ໍາ້ ໜກັ 100 Kg ມຝີ ູ່ ຸນກາລອີ ອມ 60 Kg ສູ່ ວນ ນໂີ ຕຣແຊນ ແລະ ຟດົ ສະຟໍ ແມູ່ ນບູ່ ໍມີ - ຖາ້ ຕອ້ ງການຝູ່ ຸນກາລອີ ອມ 8 Kg ຈະຕອ້ ງຄດິ ໄລູ່ ດູ່ ງັ ນ:ີ້ 100 Kg 60 Kg x 8 Kg  x = 8.100 =13,3Kg 60 ສະຫຸຼບ ຖາ້ ຕອ້ ງການຝູ່ ຸ ນເຄມຊີ ະນດິ ໃໝູ່ 8-4-8 Kg/ໄຣູ່ ໃຫປ້ ະສມົ ຝູ່ ຸນເຄມສີ ູດ 16-20-0 ຈາໍ ນວນ 20Kg ກບັ ຝູ່ ຸນສູດ 46-0-0 ຈາໍ ນວນ 10,4Kg ແລະ ຝູ່ ຸນສູດ 0-0-60 ຈາໍ ນວນ 13,3Kg ❖ ຈດຸ ດຂີ ອງການປະສມົ ຝູ່ ຸ ນເອງ - ຕດັ ບນັ ຫາເລູ່ ອງຝູ່ ຸນປອມ, ຝູ່ ຸນບູ່ ໄໍ ດມ້ າດຖານ - ຕນົ້ ທນຶ ຕູ່ າໍ , ມກີ ານສູນເສຍໜອ້ ຍ - ສາມາດນໍາໃຊຝ້ ູ່ ຸນສູດຕູ່ າງໆຕາມຄວາມຕອ້ ງການໄດ້ - ມອີ ໍານາດໃນການຕູ່ ໍຮອງລາຄາ - ມຝີ ູ່ ຸນໃຊທ້ ນັ ເວລາ ❖ ຈດຸ ອູ່ ອນຂອງການປະສມົ ຝູ່ ຸ ນເອງ - ເສຍເວລາໃນການປະສມົ - ເມູ່ ອປະສມົ ແລວ້ ຄວນໃຊໃ້ ຫໝ້ ດົ ໃນ 1 ເດອນ - ຊອກຊແ້ ມູ່ ຝູ່ ຸນຍາກ ອາດບູ່ ໍຄບົ ທງັ 3 ຊະນດິ - ຕອ້ ງມຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈຢູ່ າງເລກິ ເຊູ່ ງິ ຈູ່ ງຶ ສາມາດເຮດັ ໄດ້ • ໝາຍເຫດ: ເຮາົ ສາມາດປະສມົ ຝູ່ ຸນຕາມຕາຕະລາງທູ່ ກີ ມົ ວຊິ າການກະເສດກໍານດົ ຂນຶ້ ແລະ ສາມາດປະສມົ ໄດທ້ ຸກສູດທູ່ ມີ ຂີ າຍໃນທອ້ ງຕະຫາຼ ດ. ຕາຕະລາງການປະສມົ ຝູ່ ຸ ນ ຄດິ ຈາກ 100 Kg ຝູ່ ຸນທູ່ ຕີ ອ້ ງການ ນໍາ້ ໜກັ ແມູ່ ຝູ່ ຸນທູ່ ໃີ ຊປ້ ະສມົ (Kg) ຕວົ ເຕມີ ປະສມົ (Kg) 18-46-0 46-0-0 0-0-60 38 29 16-20-0 44 18 0 22 19 16-16-8 35 22 14 15-15-15 33 20 25 13-13-21 29 17 35 19

12-24-12 52 6 20 22 9-24-24 52 - 40 8 18-8-14 18 28 24 30 18-12-16 26 30 10 34 3-10-30 22 - 50 28 18-10-6 22 31 50 28 19-19-19 42 25 32 1 25-7-7 16 48 12 24 21-7-14 16 40 24 20 8-16-24 35 4 40 21 • ຕວົ ເຕມີ ໄດແ້ ກູ່ ດນິ ຊາຍ, ດນິ ຂາວ, ຍບິ ຊໍາ (CaSO4.2H2O)... ກດິ ຈະກໍາ: ການປະສມົ ຝູ່ ຸນ 1. ນໍາຝູ່ ຸ ນມາ 3 ຊະນດິ ຄ: 18-46-0 ; 46-0-0 ແລະ 0-0-60 ໃຊເ້ ປັນແມູ່ ຝູ່ ຸ ນ ເພູ່ ອປະສມົ ເປັນຝູ່ ຸ ນສູດໃໝູ່ ຕາມຄວາມຕອ້ ງການ 2. ແບູ່ ງນກັ ຮຽນອອກເປັນ 5 ກູ່ ຸມ ແຕູ່ ລະກູ່ ຸມໃຫປ້ ະສົມເປັນຝູ່ ຸ ນສູດໃໝູ່ 1 ສູດຕາມທູ່ ີຕອ້ ງການ (ສູດທູ່ ີ ກາໍ ນດົ ຂນຶ້ ບູ່ ໍໃຫມ້ ໃີ ນຕາຕະລາງ ໂດຍຄູຈະເປັນຜູກ້ ໍານດົ ໃຫ້ ແລະແຕູ່ ລະກູ່ ຸມບູ່ ໍໃຫຊ້ ໍາ້ ກນັ ) 3. ຄດິ ໄລູ່ ວທິ ກີ ານປະສມົ ຝູ່ ຸນສູດໃໝູ່ ໂດຍອງີ ໃສູ່ ຕວົ ຢູ່ າງຂາ້ ງເທງິ ເປັນແບບຢູ່ າງ 4. ປະສມົ ຝູ່ ຸນສູດໃໝູ່ ຕາມການຄດິ ໄລູ່ ໄດຈ້ າກ ຂໍທ້ ີ 3 5. ຕາງໜາ້ ແຕູ່ ລະກູ່ ຸມຂນຶ້້ ລາຍງານ ໂດຍເລູ່ ມີ ແຕູ່ ວທິ ຄີ ດິ ໄລູ່ ຝູ່ ຸ ນສູດໃໝູ່ , ວທິ ກີ ານປະສມົ ຝູ່ ຸ ນ ແລະ ການເກບັ ຮກັ ສາ. ຄໍາຖາມ ແລະ ບດົ ເຝິກຫດັ 1. ຈູ່ ງົ ສະເໜວີ ທິ ກີ ານບູ່ ມົ ຝູ່ ຸນຄອກ? 2. ຂນັ້ ຕອນການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ມຫີ ຍງັ ແດູ່ ? 3. ວທິ ກີ ານກອງເສດພດເພູ່ ອຜະລດິ ຝູ່ ຸນບູ່ ມົ ມຈີ ກັ ວທິ ?ີ ຄວທິ ໃີ ດແດູ່ ແລະ ວທິ ໃີ ດທູ່ ເີ ພູ່ ນິ ນຍິ ມົ ໃຊ?້ ດວ້ ຍເຫດຜນົ ຫຍງັ ? 4. ຫຼກັ ການພຈິ າລະນາຄຸນນະພາບຂອງຝູ່ ຸນບູ່ ມົ ມຫີ ຍງັ ແດູ່ ? 5. ເປັນຫຍງັ ຈູ່ ງຶ ຕອ້ ງມກີ ານບູ່ ມົ ເສດພດ? 6. ເຫດຜນົ ການບູ່ ມົ ເສດພດນນັ້ ແມູ່ ນເພູ່ ອຫຍງັ ? 7. ຈູ່ ງົ ສະເໜວີ ທິ ກີ ານຜະລດິ ຝູ່ ຸນຊວີ ະພາບ? 8. ການຂະຫຍາຍນາໍ້ ຫວົ ເຊອ້ ຊວີ ະພາບແມູ່ ນເພູ່ ນິ ເຮດັ ແນວໃດ? 9. ຈູ່ ງົ ຂຽນສມົ ຜນົ ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນອຸຍເຣ? 10. ຈູ່ ງົ ຂຽນສມົ ຜນົ ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນນຕີ າຣາດອາມໂມນອີ ອມ? 11. ຈູ່ ງົ ຂຽນສມົ ຜນົ ການຜະລດິ ຝູ່ ຸນຊຸນຟາດອາມໂມນອີ ອມ? 12. ຈູ່ ງົ ຂຽນສມົ ຜນົ ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນຟົດສະຟໍ? 13. ຈູ່ ງົ ຂຽນສມົ ຜນົ ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນ KCl ? 14. ຈູ່ ງົ ຂຽນສມົ ຜນົ ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນ K2SO4 ? 20

15. ການຜະລດິ ຝູ່ ຸ ນ KNO3 ? 16. ຈດຸ ດຂີ ອງການປະສມົ ຝູ່ ຸນເຄມີ ມຫີ ຍງັ ແດູ່ ? 17. ຈດຸ ອູ່ ອນຂອງການປະສມົ ຝູ່ ຸນເຄມີ ມຫີ ຍງັ ແດູ່ ? 18. ເພູ່ ນິ ຕອ້ ງການປະສມົ ຝູ່ ຸນຍເຄມສີ ູດໃໝູ່ ຄ ສູດ 11-11-11 ໂດຍການນໍາຝູ່ ຸນສູດຫກຼັ 3 ຊະນດິ ຄ: 46-0-0; 0-60-0 ; 0-0-20 ມາປະສມົ ກນັ ຈູ່ ງົ ຄດິ ໄລູ່ ອດັ ຕາສູ່ ວນຂອງຝູ່ ຸ ນແຕູ່ ລະຊະນດິ ທູ່ ຈີ ະເອາົ ປະສມົ ກນັ ເພູ່ ອໃຫໄ້ ດຝ້ ູ່ ຸ ນ ສູດ 11-11-11 ຕາມທູ່ ຕີ ອ້ ງການ? 19. ຖາ້ ຕອ້ ງການໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນຊະນດິ ໃໝູ່ ທູ່ ມີ ສີ ູດ 12-25-10 Kg/ໄຣູ່ ໂດຍການນໍາຝູ່ ຸນ 3 ຊະນດິ ຄ: 5-10-5; 46-0-0 ; 0-30-0 ມາປະສມົ ກນັ ຈູ່ ງົ ຄດິ ໄລູ່ ອດັ ຕາສູ່ ວນຂອງຝູ່ ຸ ນແຕູ່ ລະຊະນດິ ທູ່ ຈີ ະເອາົ ປະສມົ ກນັ ເພູ່ ອໃຫໄ້ ດຝ້ ູ່ ຸ ນ ຊະນດິ ໃໝູ່ ຕາມທູ່ ຕີ ອ້ ງການ? 20. ຖາ້ ຕອ້ ງການໃຊຝ້ ູ່ ຸນຊະນດິ ໃໝູ່ ທູ່ ມີ ສີ ູດ 20-16-9 Kg/ໄຣູ່ ໂດຍການນໍາຝູ່ ຸນ 3 ຊະນດິ ຄ: 36-40-0; 46-0-0 ; 0-0-60 ມາປະສມົ ກນັ ຈູ່ ງົ ຄດິ ໄລູ່ ອດັ ຕາສູ່ ວນຂອງຝູ່ ຸ ນແຕູ່ ລະຊະນດິ ທູ່ ຈີ ະເອາົ ປະສມົ ກນັ ເພູ່ ອໃຫໄ້ ດຝ້ ູ່ ຸ ນ ຊະນດິ ໃໝູ່ ຕາມທູ່ ຕີ ອ້ ງການ? 21

ບດົ ທີ 3 ການນາໍ ໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນທາໍ ມະຊາດ ເວລາ 8 ຊູ່ ວົ ໂມງ ຈດຸ ປະສງົ : ໃຫນ້ ກັ ສກຶ ສາສາມາດ: - ກໍານດົ ຫກຼັ ການການນໍາໃຊຝ້ ູ່ ຸນທາໍ ມະຊາດແຕູ່ ລະຊະນດິ ໄດ້ - ຮູຄ້ ຸນປະໂຫຍດຂອງຝູ່ ຸນທາໍ ມະຊາດແຕູ່ ລະຊະນດິ ໄດ້ - ພຈິ າລະນາການນາໍ ໃຊຝ້ ູ່ ຸນທໍາມະຊາດໄດ້ - ຮູວ້ ທິ ເີ ກບັ ຮກັ ສາຝູ່ ຸນທາມະຊາດແຕູ່ ລະຊະນດິ ໄດ້ 1. ຫຼກັ ການໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນທໍາມະຊາດ 1.1. ການນໍາໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນຄອກ - ໃສູ່ ຮອງກນົ້ ຂຸ ມກູ່ ອນປູກພນັ ພດ ເປັນວທິ ທີ ູ່ ງີ ູ່າຍ, ປະຢັດ ແລະ ມປີ ະສດິ ທພິ າບສູງ. - ຂຸ ດຂຸ ມໃສູ່ ອອ້ ມຮອບຕາມລດັ ສະໝພີ ູ່ ຸມ ສາໍ ລບັ ພດຢນຕນົ້ . - ໃສູ່ ແບບຫວູ່ ານ ສໍາລບັ ສວນຜກັ ແລະ ສວນດອກໄມ.້ - ກອງໃສູ່ ອອ້ ມຮອບຕນົ້ ໄມ ້ ຖາ້ ເປັນຝູ່ ຸນຄອກຊະນດິ ທູ່ ສີ ະຫາຼ ຍຕວົ ຊາ້ ແລະ ໃຊເ້ ວລາຍາວນານ. - ໃສູ່ ແບບຫວູ່ ານແລວ້ ຂຸດດນິ ໃຫປ້ ະສມົ ກນັ ເໝາະສໍາລບັ ພດອາຍຸສນັ້ . - ໃສູ່ ໃນຮູ່ ອງແຖວປູກພດ ເໝາະສາໍ ລບັ ພດທູ່ ປີ ູກເປັນແຖວ ທງັ ພດອາຍຸສນັ້ ແລະ ພດອາຍຸຍາວ. • ຄຸນປະໂຫຍດຂອງຝູ່ ຸ ນຄອກ - ເປັນແຫູ່ ງຼ ສະສມົ ທາດອາຫານຂອງພດ ລວມທງັ ທາດອາຫານຫກຼັ , ສາໍ ຮອງ ແລະ ທາດອາຫານເສມີ . - ຊູ່ ວຍໃຫດ້ ນິ ມຄີ ວາມພຸຜູ່ ຸຍ. - ຊູ່ ວຍເພູ່ ມີ ປະລມິ ານຈລຸ ນິ ຊໃີ ນດນິ . - ຊູ່ ວຍໃຫໂ້ ຄງສາ້ ງຂອງພດມຄີ ວາມແຂງແຮງ. - ຫຸຼດຜູ່ ອນຄູ່ າໃຊຈ້ ູ່ າຍໃນການຜະລດິ ກະສກິ າໍ . - ບູ່ ໍເປັນອນັ ຕະລາຍຕູ່ ໍຜູນ້ າໍ ໃຊ້ ແລະ ສະພາບແວດລອ້ ມ. 1.2. ການນາໍ ໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ທໍາມະຊາດ - ໃຊແ້ ບບຫວູ່ ານທູ່ ວົ ໜານ: ການໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ແບບນເີ້ ປັນວທິ ກີ ານທູ່ ດີ ຕີ ູ່ ໍການບໍາລຸງດນິ ເນູ່ ອງຈາກຝູ່ ຸ ນໝກັ ຈະກະຈາຍຢູ່ າງສະໝູ່ ໍາສະເໝທີ ູ່ ວົ ທງັ ໜານ ສູ່ ວນຫຼາຍຈະໃຊກ້ ບັ ການປູກເຂາົ້ , ພດໄຮູ່ , ສວນຜກັ ... ອດັ ຕາຂອງຝູ່ ຸ ນ ໝກັ ຈະໃຊປ້ ະມານ 2 ໂຕນ /ໄຣູ່ /ປີ. ເຮາົ ສາມາດໃຊຮ້ ູ່ ວມກບັ ຝູ່ ຸ ນເຄມສີ ູດ 16-20-0, 18-22-0, 20-20-0 ຖາ້ ດນິ ມຄີ ວາມອຸດມົ ສມົ ບູນຕູ່ າໍ ອາດຈະໃຊສ້ ູດ 16-16-8 ໃນອດັ ຕາ 15-30 kg /ໄຣູ່ . - ໃຊແ້ ບບເປັນແຖວ: ການໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ົມແບບເປັນແຖວຕາມລວງປູກພດ ມກັ ໃຊກ້ ບັ ການປູກພດໄຮູ່ ໂດຍ ໃສູ່ ລວມກບັ ຝູ່ ຸນເຄມີ ແບບໂຮຍເປັນແຖວຕາມລວງຂອງພດ ເນູ່ ອງຈາກຝູ່ ຸນໝກັ ຈະຊູ່ ວຍເພູ່ ມີ ປະສດິ ທພິ າບຂອງຝູ່ ຸ ນ ເຄມທີ ູ່ ໃີ ສູ່ ໃຫເ້ ປັນປະໂຫຍດຕູ່ ໍການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດ, ອັດຕາຂອງຝູ່ ຸ ນໝັກທູ່ ໃີ ຊປ້ ະມານ 3 ໂຕນ /ໄຣູ່ /ປີ ໂດຍໃຊຮ້ ູ່ ວມກບັ ຝູ່ ຸນເຄມສີ ູດ 16-20-0, 18-22-0 ໃນອດັ ຕາ 25-50 kg /ໄຣູ່ . 22

- ໃຊແ້ ບບເປັນຂຸ ມ: ການໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ແບບເປັນຂຸ ມມກັ ຈະໃຊກ້ ບັ ການປູກຕນົ້ ໄມກ້ ນິ ໝາກ ຫຼ ຕນົ້ ໄມຢ້ ນ ຕນົ້ ທູ່ ົວໄປ ໂດຍສາມາດໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ົມໄດ້ 2 ໄລຍະຄ ໄລຍະທໍາອິດຂອງການກຽມຂຸ ມເພູ່ ອປູກພດ: ນໍາດນິ ດາ້ ນເທງິ ຂອງຂຸ ມປະສມົ ກບັ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ແລວ້ ໃສູ່ ຮອງກນົ້ ຂຸ ມ ຫຼ ອາດຈະໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນເຄມລີ ວມຕູ່ ມກໍໄດ້ ອກີ ໄລຍະໜູ່ ງຶ ອາດຈະໃສູ່ ຝູ່ ຸນບູ່ ມົ ໃນຊູ່ ວງທູ່ ພີ ດຈະເລນີ ແລວ້ ໂດຍການຂຸ ດຂຸ ມອອ້ ມຕາມຕນົ້ , ໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ລງົ ໄປ ແລວ້ ຖມົ ຝູ່ ຸນບູ່ ມົ ດູ່ ງັ ກູ່ າວ ຫຼ ອາດຈະໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນເຄມລີ ວມກບັ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ໃນຊູ່ ວງນກີ້ ໍຍູ່ ງິ ເປັນການດ.ີ ອັດຕາການໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນບູ່ ົມປະມານ 2-2.5 kg /ຕນົ້ ລວມກບັ ຝູ່ ຸນເຄມສີ ູດ 15-15-15, 14-14-14, 12-12-7 ໃນອດັ ຕາ 100-200 g /ຕນົ້ . ນອກນນັ້ ຝູ່ ຸນບູ່ ມົ ຍງັ ໃຊປ້ ະສມົ ກບັ ດນິ ເພູ່ ອກາ້ ເບຍ້ ໄມ ້ ດວ້ ຍອດັ ຕາສູ່ ວນ ດນິ /ຝູ່ ຸນບູ່ ມົ /ຊາຍ: 4/3/3. • ຄຸນປະໂຫຍດຂອງຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ - ເພູ່ ມີ ປະລມິ ານອງົ ຄະທາດວດັ ຖຸໃຫແ້ ກູ່ ດນິ , ເຮດັ ໃຫດ້ ນິ ອຸດມົ ສມົ ບູນ. - ຊູ່ ວຍປູ່ ຽນສະພາບຂອງດນິ ຈາກດນິ ໜຽວ ຫຼ ດນິ ຊາຍ ໃຫເ້ ປັນດນິ ຫູ່ ວນ. - ຮກັ ສາຄວາມຊູ່ ຸມຊູ່ ນຂອງດນິ , ເຮດັ ໃຫລ້ ະບາຍອາກາດໄດດ້ ີ ແລະ ຮາກພດແຜູ່ ກະຈາຍໄດດ້ .ີ - ເປັນແຫູ່ ຼງທາດອາຫານຂອງພດ ລວມທງັ ທາດອາຫານຫຼກັ , ທາດອາຫານສໍາຮອງ ແລະ ທາດອາຫານເສມີ ເຖງິ ຈະມໃີ ນປະລມິ ານໜອ້ ຍ ແຕູ່ ມຄີ ບົ ທຸກໆທາດ. - ເປັນແຫູ່ ງຼ ສະສມົ ອາຫານຂອງພດບູ່ ໃໍ ຫຖ້ ກເຊາະລາ້ ງ, ສູນເສຍໄປໄດງ້ ູ່າຍ. - ເພູ່ ມີ ຄວາມຕາ້ ນ ຕູ່ ໍການປູ່ ຽນແປງຄວາມເປັນອາຊດິ -ບາເຊຂີ ອງດນິ . - ເພູ່ ມີ ແຫູ່ ງຼ ອາຫານຂອງຈລຸ ນິ ຊດີ ນິ ເຮດັ ໃຫຈ້ ລຸ ນິ ຊມີ ປີ ະລມິ ານເພູ່ ມີ ຂນຶ້ . - ຊູ່ ວຍເພູ່ ມີ ປະສດິ ທພິ າບການໃຊຝ້ ູ່ ຸນເຄມີ ແລະ ສາມາດຫຸດຼ ຜູ່ ອນການໃຊຝ້ ູ່ ຸນເຄມ.ີ - ບູ່ ໍເປັນອນັ ຕະລາຍຕູ່ ໍດນິ ເຖິງຈະໃຊໃ້ ນປະລິມານຫຼາຍໆຕິດຕູ່ ໍກນັ ດນົ ໆກໍຕາມ ແລະ ບູ່ ໍສູນເສຍໄປຢູ່ າງ ໄວວາ. - ຊູ່ ວຍປັບສະພາບແວດລອ້ ມໃຫດ້ ເີ ຊູ່ ນັ : ກໍາຈດັ ຂເີ້ ຫຍອ້ , ເສດອາຫານ, ວດັ ຊະພດ ທງັ ຫຼາຍໃຫໝ້ ດົ ໄປ. - ຊູ່ ວຍໃຫຮ້ າກພດຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ ດູດນໍາ້ ແລະ ທາດອາຫານໃນດນິ ໄດເ້ ຕມັ ປະສດິ ທພິ າບ. 1.3. ການນໍາໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນຊວີ ະພາບ - ກຽມນໍາ້ ທູ່ ສີ ະອາດໃສູ່ ພາຊະນະປະມານ 10 ລດີ , ຕູ່ ມນໍາ້ ໝກັ ຊວີ ະພາບ 2 ບູ່ ວງແກງ ປະສມົ ໃຫເ້ ຂາົ້ ກນັ ແລວ້ ສາມາດໃຊໄ້ ດທ້ ັນທີເຊູ່ ນັ : ໃຊຫ້ ົດຜກັ , ດອກໄມ ້ ແລະ ຜົນລະປູກອູ່ ນໆ ເດອນລະ 2 ຄັງ້ , ສີດພູ່ ົນເຂົາ້ ນາ ເດອນລະ 1 ຄງັ້ , ສດີ ຕນົ້ ໄມກ້ ນິ ໝາກ ເດອນລະ 1 ຄງັ້ (ຫາ້ ມບູ່ ໍໃຫສ້ ດີ ໃນຊູ່ ວງຕນົ້ ໄມອ້ ອກດອກ). - ກຽມນໍາ້ ທູ່ ສີ ະອາດໃສູ່ ພາຊະນະປະມານ 2 ລດີ , ຕູ່ ມນໍາ້ ໝັກຊວີ ະພາບ 1 ບູ່ ວງແກງ ປະສມົ ໃຫເ້ ຂາົ້ ກນັ ແລວ້ ໃຊຫ້ ດົ ຝູ່ ຸນບູ່ ມົ ເພູ່ ອໃຫຝ້ ູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ມກີ ານສະຫາຼ ຍຕວົ ໄວ. - ກຽມນາໍ້ ທູ່ ສີ ະອາດໃສູ່ ພາຊະນະປະມານ 10 ລດີ ແລວ້ ຕູ່ ມນໍາ້ ຫວົ ເຊອ້ ລງົ ໃສູ່ 1 ບູ່ ວງແກງ ໃຫສ້ ດັ ລຽ້ ງກນິ ທຸກຄາບຈະສາມາດຕາ້ ນທານພະຍາດໄດ,້ ຂີສ້ ດັ ຈະບູ່ ໍມກີ ູ່ ນິ ເໝັນ ແລະ ກາຍເປັນຝູ່ ຸ ນທູ່ ີດກີ ວູ່ າຂີສ້ ັດລຽ້ ງທູ່ ວົ ໄປ. (ຫາ້ ມປະສມົ ກບັ ກາກນໍາ້ ຕານອກີ ເພາະຖາ້ ປະສມົ ກບັ ກາກນໍາ້ ຕານແລວ້ ໃຫສ້ ດັ ລຽ້ ງກນິ ບູ່ ໍໝດົ ພາຍໃນ 3 ວນັ ຈະ ເປັນຜນົ ເສຍແກູ່ ສດັ ລຽ້ ງ. - ຂະຫຍາຍນໍາ້ ຫົວເຊອ້ ໃນອດັ ຕາສູ່ ວນ: ນໍາ້ ຫົວເຊອ້ /ກາກນໍາ້ ຕານ/ນໍາ້ ສະອາດ: 1/1/1000 ສດີ ຫດົ ຄອກ ສດັ ລຽ້ ງ ເປັນຕນົ້ ແມູ່ ນຄອກໝ,ູ ຄອກເປັດ, ຄອກໄກູ່ ...ອາທດິ ລະ 1 - 2 ຄງັ້ ຈະສາມາດຂາ້ ເຊອ້ ໂຣກ ແລະ ດບັ ກູ່ ນິ ເ 23

ໝນັ . (ເພູ່ ອເປັນການປະຢັດ, ບູ່ ຄໍ ວນຫດົ ໃຫໝ້ ດົ , ໃຫເ້ ຫຼອໄວປ້ ະມານ ¼ ຂອງພາຊະນະ, ຕູ່ ມນໍາ້ ທູ່ ສີ ະອາດລງົ ໄປ ອກີ ຈນົ ເຕັມ ແລວ້ ຕູ່ ມກາກນໍາ້ ຕານລງົ ອກີ ເທູ່ າົ ກບັ ຕອນທູ່ ໃີ ສູ່ ຄງັ້ ທໍາອດິ ປະໄວປ້ ະມານ 3 ວນັ , ສາມາດນໍາໄປຫດົ ຄອກສດັ ລຽ້ ງໄດອ້ ກີ , ເຮົາສາມາດຂະຫຍາຍຕູ່ ໍເນູ່ ອງໄປຈນົ ເຖິງ 4 ຄງັ້ ແລວ້ ຈູ່ ງຶ ໃຊໝ້ ົດ, ແຕູ່ ພາຊະນະທູ່ ີໃຊຕ້ ອ້ ງ ສະອາດ, ມຝີ າປິດແໜນ້ ). - ໃຊນ້ ໍາ້ ສະກັດຊີວະພາບທູ່ ີຂະຫຍາຍແລວ້ ໃນອັດຕາສູ່ ວນ 1 ລດີ ຕູ່ ໍນໍາ້ 10 m3 ຂອງນໍາ້ ໃນໜອງປາ ໂດຍຄູ່ ອຍໆເທຢາຍໄປໃຫທ້ ູ່ ົວທັງໜອງປາ ພອ້ ມທງັ ໄມເ້ ອາົ ຟາດໜາ້ ນໍາ້ ເພູ່ ອໃຫນ້ ໍາ້ ສະກດັ ຊີວະພາບກະຈາຍປົນ ກບັ ນາໍ້ ໃນໜອງປາ ຈະເຮດັ ໃຫປ້ າມຄີ ວາມແຂງແຮງ, ບູ່ ເໍ ປັນພະຍາດ. • ຄຸນປະໂຫຍດຂອງຝູ່ ຸ ນຊວີ ະພາບ - ຊູ່ ວຍເລູ່ ງັ ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດ - ຊູ່ ວຍໃຫຮ້ າກພດແຕກແໜງຫາຼ ຍຂນຶ້ , ສາມາດດູດນໍາ້ ແລະ ທາດອາຫານໄດຫ້ າຼ ຍຂນຶ້ - ຊູ່ ວຍຍູ່ ອຍທາດອງົ ຄະທາດວດັ ຖຸທູ່ ສີ ະຫາຼ ຍຕວົ ຍາກ ໃຫກ້ າຍເປັນທາດອາຫານແກູ່ ພດ - ເພູ່ ມີ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງໃບ ແລະ ການຢດຕວົ ຂອງລໍາຕນົ້ - ຊູ່ ວຍໃຫເ້ ກດີ ການງອກຕວົ ຂອງເມດັ ພດ - ສູ່ ງົ ເສມີ ການອອກດອກ ແລະ ຈບັ ໝາກດຂີ ນຶ້ - ຊູ່ ວຍໃຫພ້ ດທນົ ຕູ່ ໂໍ ຣກຮາກເນູ່ າົ - ຊູ່ ວຍຫຸດຼ ຜູ່ ອນການນໍາໃຊຝ້ ູ່ ຸນເຄມີ - ເປັນທາດຊູ່ ວຍຂບັ ໄລູ່ ແມງໄມ,້ ສດັ ຕູພດ - ຊູ່ ວຍສູ່ ງົ ເສມີ ໃຫຈ້ ລຸ ະຊບີ ໃນດນິ ເຮດັ ກດິ ຈະກາໍ ທູ່ ເີ ປັນປະໂຫຍດແກູ່ ດນິ ແລະ ພດໄດດ້ ຂີ ນຶ້ . - ຊູ່ ວຍໃຫສ້ ດັ ມຄີ ວາມແຂງແຮງສມົ ບູນ, ຕາ້ ນທານພະຍາດ ແລະ ຈະເລນີ ເຕບີ ໃຫຍູ່ ໄດໄ້ ວ. - ເປັນນໍາ້ ຢາທໍາຄວາມສະອາດ ແລະ ດັບກູ່ ນິ ເໝັນໃນສະຖານທູ່ ີຕູ່ າງໆເຊູ່ ນັ : ຄອກສດັ , ຫອ້ ງນໍາ້ , ຂີເ້ ຫຍອ້ , ຮູ່ ອງລະບາຍນາໍ້ ... 2. ສູ່ ງິ ທູ່ ຕີ ອ້ ງພຈິ າລະນາໃນການໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນທໍາມະຊາດ ການໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນທຸກປະເພດຈະຕອ້ ງຄໍານງຶ ເຖິງຜົນປະໂຫຍດສູງສຸດຂອງພດທູ່ ຈີ ະໄດຮ້ ບັ ແລະ ປອດໄພຕູ່ ໍສະພາບ ແວດລອ້ ມ ໂດຍສະເພາະແມູ່ ນຝູ່ ຸນທໍາມະຊາດຈະຕອ້ ງພຈິ າລະນາຕາມຫກຼັ ການຕູ່ າງໆດູ່ ງັ ຕູ່ ໍໄປນ:ີ້ - ພຈິ າລະນາເຖງິ ລກັ ສະນະຂອງດນິ ໂດຍສະເພາະເນອ້ ດນິ , ໂຄງສາ້ ງຂອງດນິ ແລະ ຄຸນລກັ ສະນະຕູ່ າງໆຂອງດນິ ເຊູ່ ນັ : ຖາ້ ເປັນດນິ ຊາຍຄວນໃສູ່ ເທູ່ ອລະໜອ້ ຍ ແລະ ໃສູ່ ຫຼາຍໆເທູ່ ອ. - ຝູ່ ຸ ນທູ່ ີໃສູ່ ລົງໄປໃນດິນຈະຕອ້ ງຢູ່ ູໃນບໍລິເວນທູ່ ີຮາກພດສາມາດດູດໄປໃຊໄ້ ດຢ້ ູ່ າງວູ່ ອງໄວ ໂດຍທູ່ ົວໄປຈະ ສງັ ເກດຈາກບໍລເິ ວນທູ່ ປີ າຍຮາກພດກະຈາຍຢູ່ ູໜາແໜນ້ . - ມນີ ໍາ້ ຊູ່ ວຍທໍາລາຍຝູ່ ຸ ນ, ເຮດັ ໃຫຝ້ ູ່ ຸ ນສະຫຼາຍຕວົ ໄວເພູ່ ອເປັນທາດອາຫານແກູ່ ພດ ແຕູ່ ບູ່ ໍຄວນຫດົ ນໍາ້ ຫຼາຍເກີນ ໄປ ເພາະຈະເຮດັ ຝູ່ ຸນມກີ ານເຊາະໄຫຼ ຫຼ ຊມຶ ລງົ ໃນດນິ ຢູ່ າງໄວວາ. - ກາໍ ນດົ ວທິ ກີ ານໃສູ່ ຝູ່ ຸນໃຫເ້ ໝາະສມົ ກບັ ລກັ ສະນະຂອງການປູກພດເຊູ່ ນັ : ພດທູ່ ປີ ູກເປັນໜານ ຄວນຫວູ່ ານທູ່ ວົ ທງັ ໜານ, ພດທູ່ ປີ ູກເປັນແຖວຫູ່ າງກນັ ຄວນໃສູ່ ຕາມແຖວຂອງພດ ແລະ ພດຢນຕນົ້ ພູ່ ຸມໃຫຍູ່ ຄວນຂຸ ດໃສູ່ ອອ້ ມ ຮອບຕນົ້ ໄມ.້ 24

- ໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນໃຫກ້ ງົ ກບັ ຄວາມຕອ້ ງການ ທງັ ຊູ່ ວງເວລາ, ຊະນດິ ຂອງຝູ່ ຸ ນ ແລະ ປະລມິ ານທູ່ ພີ ດຕອ້ ງການເຊູ່ ນັ : ໃສູ່ ກູ່ ອນປູກ ກໍຄການໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນຮອງພນ້ ເພູ່ ອເປັນການຂະຫຍາຍຮາກ; ໄລຍະພດຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ ເປັນການເລູ່ ງັ ການສາ້ ງ ຮາກ, ກູ່ ງິ , ງູ່າ, ໃບ; ໄລຍະກູ່ ອນການອອກດອກ ເປັນການເສມີ ສາ້ ງດອກ, ໝາກ, ເມດັ ... ແລະ ຄວນໃສູ່ ໃນເມູ່ ອ ພດສະແດງອາການຂາດທາດອາຫານເຊູ່ ນັ : ໃບເຫອຼ ງ, ຕນົ້ ເຕຍ້ , ບູ່ ໍປູ່ ົງຍອດ... 3. ການເກບັ ຮກັ ສາຝູ່ ຸ ນທໍາມະຊາດ 1. ການເກບັ ຮກັ ສາຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ບນັ ຈໃຸ ສູ່ ເປຸ໋ ົາ ປະມານ ¾ ຂອງເປຸ໋ ົາ, ໝດັ ໃຫແ້ ໜນ້ ແລວ້ ເກບັ ຮກັ ສາໄວບ້ ູ່ ອນທູ່ ຮີ ູ່ ມົ , ມຫີ ຼງັ ຄາກນັ ແດດ, ກນັ ຝົນ. (ສາມາດເກບັ ໄວໄ້ ດປ້ ະມານ 1 ປີ). 2. ການເກບັ ຮກັ ສາຝູ່ ຸ ນຊວີ ະພາບ 1. ນໍາ້ ຫວົ ເຊອ້ ຊວີ ະພາບສາມາດເກບັ ໄວດ້ ນົ 1 ປີ ໂດຍອດັ ຝາໃຫແ້ ໜນ້ . 2. ຄວນເກບັ ໄວບ້ ູ່ ອນຮູ່ ມົ , ອຸນຫະພູມປົກກະຕ,ິ ບູ່ ໍຄວນຕາກແດດ ແລະ ບູ່ ໍຄວນເກບັ ໄວໃ້ ນຕູເ້ ຢັນ. 3. ທຸກຄງັ້ ທູ່ ແີ ບູ່ ງໄປໃຊ້ ຄວນອດັ ຝາໃຫແ້ ຈບ ແລະ ແໜນ້ ດີ ເພູ່ ອບູ່ ໍໃຫເ້ ຊອ້ ໂຣກ ຫຼ ຈຸລນິ ຊໃີ ນອາກາດທູ່ ີ ເປັນໂທດເຂາົ້ ໄປທໍາລາຍ. 4. ການນໍາເອົານໍາ້ ຫົວເຊອ້ ໄປຂະຫຍາຍຕູ່ ໍ ຄວນໃຊພ້ າຊະນະທູ່ ີສະອາດ ແລະ ໃຊໃ້ ຫໝ້ ົດພາຍໃນໄລຍະ ເວລາທູ່ ີ ເໝາະສມົ . ❖ ໝາຍເຫດ: 1. ຖາ້ ຫາກນໍາ້ ຫວົ ເຊອ້ ມກີ ູ່ ນິ ເໝນັ ຖວູ່ າບູ່ ສໍ າມາດໃຊປ້ ະໂຫຍດໄດອ້ ກີ , ໃຫນ້ ໍາໄປຫດົ ຫຍາ້ ວດັ ຊະພດທູ່ ເີ ຮາົ ບູ່ ໍ ຕອ້ ງການ. 2. ກໍລະນເີ ກບັ ໄວດ້ ນົ ໆ ຈະມຝີ ້າສຂີ າວເກດີ ຂນຶ້ ເທງິ ໜາ້ ນໍາ້ ສະແດງວູ່ ານໍາ້ ຫວົ ເເຊອ້ ພກັ ຕວົ , ເມູ່ ອສູ່ ນັ ພາຊະນະ ຝ້າສຂີ າວຈະສະຫຼາຍຕວົ ສະແດງວູ່ າຍງັ ສາມາດນາໍ ໃຊໄ້ ດຢ້ ູ່ ູ. 3. ເມູ່ ອນໍາໄປຂະຫຍາຍເຊອ້ ໃນນໍາ້ ແລະ ກາກນໍາ້ ຕານ ຈະມກີ ູ່ ນິ ຫອມ ແລະ ເປັນຟອງສຂີ າວໆ ພາຍໃນ 2-3 ວນັ , ຖາ້ ບູ່ ມໍ ກີ ູ່ ນິ ຫອມ ແລະ ຟອງສຂີ າວໆດູ່ ງັ ກູ່ າວ ສະແດງວູ່ າການຂະຫຍາຍນາໍ້ ຫວົ ເຊອ້ ຍງັ ບູ່ ທໍ ນັ ໄດຜ້ ນົ . ກດິ ຈະກໍາ 1. ແບູ່ ງນກັ ຮຽນອອກເປັນກູ່ ຸມໆລະ 4-5 ຄນົ 2. ແຕູ່ ລະກູ່ ຸມສກຶ ສາວທິ ກີ ານນໍາໃຊຝ້ ູ່ ຸນທໍາມະຊາດແຕູ່ ລະຊະນດິ , ຄຸນປະໂຫຍດ ແລະ ການເກບັ ຮກັ ສາຕາມ ເນອ້ ໃນບດົ ຮຽນ ແລະ ແຫູ່ ງຼ ຄວາມຮູທ້ ູ່ ໄີ ດຈ້ າກ Internet 3. ຕາງໜາ້ ກູ່ ຸມຂນຶ້ ລາຍງານ ແລະ ໃຫກ້ ູ່ ຸມອູ່ ນປະກອບຄາໍ ຄດິ ເຫນັ ເພູ່ ມີ ເຕມີ . ຄໍາຖາມທາ້ ຍບດົ 1. ຈູ່ ງົ ອະທບິ າຍວທິ ກີ ານນາໍ ໃຊຝ້ ູ່ ຸນຄອກ? 2. ຄຸນປະໂຫຍດຂອງຝູ່ ຸນຄອກມຫີ ຍງັ ແດູ່ ? 3. ການນາໍ ໃຊຝ້ ູ່ ຸນບູ່ ມົ ທາໍ ມະຊາດມຈີ ກັ ຮູບແບບ? ຄຮູບແບບໃດແດູ່ ? ຈູ່ ງົ ອະທບິ າຍລະອຽດ? 4. ຄຸນປະໂຫຍດຂອງຝູ່ ຸ ນບູ່ ມົ ທາໍ ມະຊາດມຫີ ຍງັ ແດູ່ ? 25

5. ຈູ່ ງົ ອະທບິ າຍວທິ ກີ ານນໍາໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນຊວີ ະພາບ ? 6. ຄຸນປະໂຫຍດຂອງຝູ່ ຸນຊວີ ະພາບມຫີ ຍງັ ແດູ່ ? 7. ການໃຊຝ້ ູ່ ຸນທໍາມະຊາດ ຕອ້ ງພຈິ າລະນາບນັ ຫາຫຍງັ ແດູ່ ? 8. ເພູ່ ນິ ເກບັ ຮກັ ສາຝູ່ ຸນບູ່ ມົ ໄວແ້ ນວໃດ? 9. ເພູ່ ນິ ເກບັ ຮກັ ສາຝູ່ ຸນຊວີ ະພາບໄວແ້ ນວໃດ? 10. ການຂະຫຍາຍນາໍ້ ຫວົ ເຊອ້ ຊວີ ະພາບເຮາົ ຄວນເອາົ ໃຈໃສູ່ ບນັ ຫາຫຍງັ ແດູ່ ? 26

ບດົ ທີ 4 ການນາໍ ໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນເຄມີ ເວລາ 8 ຊູ່ ວົ ໂມງ ຈດຸ ປະສງົ : ໃຫນ້ ກັ ສກຶ ສາສາມາດ: - ກໍານດົ ຫກຼັ ການການນໍາໃຊຝ້ ູ່ ຸນເຄມໄີ ດ້ - ອະທບິ າຍພດັ ທະນາການໃຊຝ້ ູ່ ຸນເຄມໄີ ດ້ - ອະທບິ າຍຄຸນປະໂຫຍດ ແລະ ໂທດຂອງຢາຂາ້ ແມງໄມ ້ ແລະ ຢາປາບສດັ ຕູພດໄດ້ - ເຮດັ ການທດົ ລອງກູ່ ຽວກບັ ການທດົ ສອບຝູ່ ຸນໄດ້ 1. ການນໍາໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນເຄມີ ຝູ່ ຸ ນເຄມີ ເມູ່ ອໃສູ່ ລງົ ໄປໃນດນິ ຈະມໂີ ອກາດສູນເສຍໄປຫຼາຍກູ່ ວາເຄູ່ ງິ ໜູ່ ງຶ (ສໍາລບັ ທາດນໂີ ຕຣແຊນ ແລະ ທາດ ກາລອີ ອມ) ສູ່ ວນຟົດສະຟໍຣັດນນັ້ ພດດງຶ ດູດໄປໃຊເ້ ປັນປະໂຫຍດປະມານ 10 % ຂອງປະລມິ ານທູ່ ໃີ ສູ່ ລງົ ໄປໃນດນິ , ຟົດສະຟໍຣດັ ທູ່ ເີ ຫຼອທງັ ໝດົ ຈະເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ດນິ ກາຍເປັນທາດປະສມົ ທູ່ ລີ ະລາຍໃນນາໍ້ ຍາກ, ພດບູ່ ໍສາມາດ ດງຶ ດູດໄປນໍາໃຊໄ້ ດ.້ ດູ່ ງັ ນນັ້ , ການໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນລງົ ໄປໃນດນິ ເພູ່ ອໃຫພ້ ດສາມາດດູດໄປໃຊໃ້ ຫຫ້ ຼາຍທູ່ ສີ ຸດ ແລະ ສູນເສຍ ໜອ້ ຍທູ່ ສີ ຸດຈູ່ ງຶ ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຫຼາຍ, ຝູ່ ຸ ນຊະນດິ ດຽວກນັ , ສູດດຽວກນັ ໃສູ່ ລງົ ໄປໃນດນິ ໂດຍວທິ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ ພດ ຈະໃຊປ້ ະໂຫຍດຈາກຝູ່ ຸ ນໄດບ້ ູ່ ໍເທູ່ າົ ກນັ . ສະນນັ້ , ການໃສູ່ ຝູ່ ຸນເຄມໃີ ຫມ້ ປີ ະສດິ ທພິ າບຈູ່ ງຶ ຄວນມຫີ ຼກັ ການດູ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ຊະນດິ ຂອງຝູ່ ຸນທູ່ ໃີ ຊຖ້ ກຕອ້ ງ 2. ໃຊຝ້ ູ່ ຸນໃນປະລມິ ານທູ່ ເີ ໝາະສມົ 3. ໃສູ່ ຝູ່ ຸນໃຫພ້ ດຂະນະທູ່ ພີ ດຕອ້ ງການ 4. ໃສູ່ ຝູ່ ຸນໃຫພ້ ດໃນບລໍ ເິ ວນທູ່ ພີ ດສາມາດດງຶ ດູດໄປໃຊເ້ ປັນປະໂຫຍດ ແລະ ໄວທູ່ ສີ ຸດ 1.1. ຊະນດິ ຂອງຝູ່ ຸ ນທູ່ ໃີ ຊຖ້ ກຕອ້ ງ ການໃຊຝ້ ູ່ ຸນທູ່ ຖີ ກຕອ້ ງນນັ້ ໝາຍເຖງິ ສູດຝູ່ ຸນ, ເຣໂຊ ແລະ ຮູບຂອງທາດອາຫານໃນຝູ່ ຸ ນຕອ້ ງເໝາະສມົ ກບັ ສະພາບຄວມຕອ້ ງການຂອງພດ. 1) ສູດຝູ່ ຸ ນ ຫຼ ເອີນ້ ວູ່ າ: ເກຣດຝູ່ ຸ ນ ໝາຍເຖິງຕົວເລກບອກປະລມິ ານທາດອາຫານທູ່ ມີ ຢີ ູ່ ູໃນຝູ່ ຸ ນເຄມີ ໂດຍ ບອກເປັນຄູ່ າຂອງເປີເຊັນໂດຍນໍາ້ ໜັກຂອງປະລິມານນີໂຕຣແຊນ (N), ປະລິມານຟົດສະຟໍຣັດ (P2O5) ແລະ ປະລມິ ານກາລີອອມທູ່ ີລະລາຍໃນນໍາ້້ ໄດ້ (K2O). ສູດຝູ່ ຸ ນຈະຂຽນໄວຢ້ ູ່ ູພາຊະນະບນັ ຈຸຝູ່ ຸ ນ ເຫັນໄດຢ້ ູ່ າງຊັດເຈນ ເຊູ່ ນັ : 20-10-5. 2) ເຣໂຊ ແມູ່ ນອຕັ າສູ່ ວນປຽບທຽບກນັ ລະຫວູ່ າງທາດອາຫານນໂີ ຕຣແຊນ, ຟົດສະຟໍຣດັ ແລະ ກາລອີ ອມ ໃນສູດຝູ່ ຸ ນ, ເຣໂຊຈະບອກເປັນຕວົ ເລກນອ້ ຍທູ່ ສີ ຸດລະຫວູ່ າງນໂີ ຕຣແຊນ (N), ຟົດສະຟໍຣດັ (P2O5) ແລະ ກາລີ ອອມ (K2O) ເຊູ່ ນັ : - ສູດຝູ່ ຸນ 16-16-8 ເທູ່ ກົ ບັ ເຣໂຊ 2:2:1 ໄດຈ້ າກການຫານທງັ ໝດົ ໃຫ້ 8. - ສູດຝູ່ ຸນ 20-10-5 ເທູ່ ກົ ບັ ເຣໂຊ 4:2:1 ໄດຈ້ າການຫານທງັ ມດົ ໃຫ້ 5. - ສູດຝູ່ ຸນ 0-30-15 ເທູ່ ກົ ບັ ເຣໂຊ 0:2:1 ໄດຈ້ າການຫານທງັ ມດົ ໃຫ້ 15. 27

1.2. ໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນໃນປະລມິ ານທູ່ ເີ ໝາະສມົ ປະລມິ ານຝູ່ ຸ ນເໝາະສມົ ໝາຍເຖິງຈໍານວນ ຫຼ ອດັ ຕາສູ່ ວນຝູ່ ຸ ນທູ່ ີໃຊຕ້ ູ່ ໍໄຣູ່ ຫຼ ຕູ່ ໍໂຕນ ທູ່ ພີ ດຈະໄດຮ້ ບັ ຝູ່ ຸ ນ ໃນປະລມິ ານທູ່ ພີ ດໍ .ີ ມຢີ ູ່ ູ 2 ລກັ ສະນະຄ: ພໍດກີ ບັ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງພດ, ເພູ່ ອໃຫໄ້ ດຜ້ ນົ ຜະລດິ ສູງ ຖາ້ ນອ້ ຍກວູ່ າ ນນັ້ ຈະເຮດັ ໃຫພ້ ດຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຊາ້ ແລະ ໃຫຜ້ ນົ ຜະລິດຕູ່ ໍາ ຫຼ ຖາ້ ໃຫຫ້ ຼາຍເກີນ ກໍຈະເປັນພດິ ແກູ່ ພດ, ເຮດັ ໃຫ້ ພດບູ່ ຈໍ ະເລນີ ເຕບີ ໂຕ, ເຮດັ ໃຫເ້ ສຍເງນິ ຫາຼ ຍ ແລະ ອກີ ປະການໜູ່ ງຶ ກຄໍ ພໍດກີ ບັ ສະພາບຂອງເສດຖະກດິ , ປະລມິ ານ ຂອງຝູ່ ຸ ນທູ່ ີໃຊຕ້ ອ້ ງພິຈາລະນາກັບລາຄາຂອງຝູ່ ຸ ນ ແລະ ລາຄາຂອງຜົນຜະລິດທູ່ ີຈະຂາຍໄດເ້ ສຍກູ່ ອນ. ການ ພຈິ າລະນາໃນແງູ່ນຈີ້ ະມຜີ ນົ ຕູ່ ກໍ ໍາໄລຈາກເງນິ ລງົ ທນຶ ທູ່ ຊີ ຝ້ ູ່ ຸ ນມາໃຊ.້ 1.3. ໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນໃຫພ້ ດ ຂະນະທູ່ ພີ ດຕອ້ ງການ ພດທູ່ ປີ ູກໃນດນິ ທູ່ ບີ ູ່ ໍອຸດມົ ສມົ ບູນ ມກັ ຈະບູ່ ໍງາມ ແລະ ໃຫຜ້ ນົ ຜະລດິ ຕູ່ າໍ , ການໃສູ່ ຝູ່ ຸນຈະເພູ່ ມີ ທາດອາຫານ ໃນປະລມິ ານທູູ່່ ີພຽງພໍກບັ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງພດ, ແນວໃດກໍຕາມ ຝູ່ ຸ ນທູ່ ໃີ ສູ່ ລົງໄປໃນດິນດຽວກນັ , ພດຊະນດິ ດຽວກນັ ອາດຈະເຮດັ ໃຫຜ້ ນົ ແຕກຕູ່ າງກນັ ໄດ,້ ເພາະວູ່ າມນັ ຂນຶ້ ກບັ ຈງັ ຫວະເວລາຂອງການໃສູ່ ຝູ່ ຸນໃຫແ້ ກູ່ ພດ ຕອ້ ງ ກງົ ກບັ ໄລຍະເວລາທູ່ ີພດມຄີ ວາມຕອ້ ງການທາດອາຫານນນັ້ ໆ. ໄລຍະເວລາຄວາມຕອ້ ງການທາດອາຫານຂອງພດ ແຕູ່ ລະຊະນດິ ແຕກຕູ່ າງກນັ ອອກໄປ, ພດທູ່ ມີ ອີ າຍຸສນັ້ ເຊູ່ ນັ ເຂາົ້ ແລະ ພດໄຮູ່ ທູ່ ວົ ໄປ ຈະມຈີ ງັ ຫວະການດງຶ ດູດທາດ ອາຫານທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ ຢູ່ າງເດູ່ ນັ ຊດັ ຢູ່ າງນອ້ ຍ 3 ຊູ່ ວງດວ້ ຍກນັ ຄ: 1. ຊູ່ ວງທໍາອດິ ທູ່ ພີ ດເລູ່ ມີ ແຕກງອກ ແລະ ການເຕບີ ໂຕໃນໄລຍະ 30-45 ວນັ ພດຈະຕອ້ ງການທາດອາຫານ ໜອ້ ຍ ແລະ ຊາ້ , ເພາະໄລຍະນລີ້ ະບບົ ຮາກ ແລະ ຕນົ້ ຍງັ ນອ້ ຍ. 2. ຊູ່ ວງທູ່ ມີ ກີ ານຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຢູ່ າງໄວ ເປັນໄລຍະທູ່ ພີ ດຕອ້ ງການທາດອາຫານເປັນຈາໍ ນວນຫຼາຍ, ສໍາລບັ ເຂາົ້ ຈະເປັນໄລຍະທູ່ ກີ າໍ ລງັ ແຕກໜູ່ ໍ, ແຕກແໜງ . 3. ຊູ່ ວງທູ່ ມີ ກີ ານເຕບີ ໂຕເຕມັ ທແີ ລວ້ ເປັນໄລຍະທູ່ ສີ າ້ ງເມດັ ຫຼ ສາ້ ງດອກ ຄວາມຕອ້ ງການທາດອາຫານໃນ ໄລຍະນຈີ້ ະຫຸດຼ ລງົ ເລອ້ ຍໆ ຈນົ ເຖງິ ຂນັ້ ພກັ ຕວົ ຫຼ ເມດັ ແກູ່ ເຕມັ ທ.ີ ໄລຍະທູ່ ພີ ດຕອ້ ງການທາດອາຫານຈາກດນິ ຫຼາຍທູ່ ສີ ຸດ ແລະ ດງຶ ດູດທາດອາຫານຈາກດນິ ໃນອດັ ຕາທູ່ ໄີ ວທູູ່່ ີ ສຸດ ກໍຄຊູ່ ວງທູ່ ີ 2 ເພາະເປັນໄລຍະທູ່ ພີ ດກໍາລງັ ເຕບີ ໂຕຢູ່ າງວູ່ ອງໄວ ແລະ ຕອ້ ງການສະສມົ ທາາດອາຫານໄວໃ້ ນຕນົ້ ແລະ ໃບໃຫພ້ ຽງພໍສໍາລບັ ການສາ້ ງດອກ ແລະ ໝາກ. ດູ່ ງັ ນນັ້ , ການໃຫຝ້ ູ່ ຸ ນແກູ່ ພດໃນໄລຍະທູ່ ສີ ໍາຄນັ ກຄໍ ໄລຍະທູ່ ີ 2 ເຊູ່ ງິ ພດຄວນຈະໄດຮ້ ບັ ທາດອາຫານຈາກຝູ່ ຸນໃຫພ້ ຽງພໍທູ່ ສີ ຸດ. 1.4. ໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນໃຫພ້ ດໃນບໍລເິ ວນທູ່ ພີ ດສາມາດດງຶ ດູດໄປໃຊເ້ ປັນປະໂຫຍດ ແລະ ໄວທູ່ ສີ ຸດ ນອກຈາກຈງັ ຫວະໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນແລວ້ ວທິ ກີ ານໃສູ່ ພູ່ ອໃຫພ້ ດດງຶ ດູດໄປໃຊຢ້ ູ່ າງມປີ ະສດິ ທພິ າບນນັ້ ກມໍ ຄີ ວາມສໍາ ຄນັ ເປັນຢູ່ າງຍູ່ ງິ , ເນູ່ ອງຈາກຝູ່ ຸ ນທູ່ ລີ ງົ ໄປໃນດນິ ປະຕິກລິ ຍິ າການປູ່ ຽນແປງ ແລະ ການເຄູ່ ອນຍາ້ ຍຂອງຝູ່ ຸ ນຈະເກດີ ຂນຶ້ ທນັ ທ.ີ ທາດນໂີ ຕຣແຊນໃນຝູ່ ຸນ ຈະເຄູ່ ອນທູ່ ໄີ ດຢ້ ູ່ າງວູ່ ອງໄວ ເພາະລະລາຍໃນນາໍ້ ໄດງ້ ູ່າຍ, ນໂີ ຕຣແຊນໃນຮູບແບບ ນຕີ ຣາດ ຈະຖກພດັ ພາກອອກໄປຈາກຊນັ້ ຂອງດນິ ໄດຢ້ ູ່ າງວູ່ ອງໄວ ຖາ້ ຫາກພດດງຶ ເອາົ ໄວບ້ ູ່ ໍທນັ ກຈໍ ະສູນເສຍໄປໝດົ ແລະ ບູ່ ໍເກດີ ຜົນປະໂຫຍດແກູ່ ພດເລຍີ , ປົກກະຕິແລວ້ ຝູ່ ຸ ນນໂີ ຕຣແຊນໃນດິນຈະສູນເສຍໄປໂດຍການເຊາະລາ້ ງ ປະມານເຄູ່ ງິ ໜູ່ ງຶ ຂອງຈໍານວນທູ່ ໃີ ສູູ່່ ລງົ ໄປ, ນໂີ ຕຣແຊນໃນຮູບແແບບຂອງແອມໂມນຽມ ເຖິງຈະດູດໄວທ້ ູ່ ໜີ າ້ ຂອງ ອະນຸພາກດນິ ໜຽວໄດ້ ແລະ ຖກເຊາະລາ້ ງໄດຍ້ າກກໍຕາມ, ເມູ່ ອດນິ ມກີ ານຖູ່ າຍເທອາກາດດຈີ ະຖກປູ່ ຽນແປງ ໂດຍ 28

ຈລຸ ິນຊີໃນດິນຈະເກີດປະຕິກິລິຍາເພູ່ ີມອົກຊີດູ່ ັງ (Oxidized) ໃຫກ້ າຍເປັນນຕີ ຣາດ (NO3- N) ໄດງ້ ູ່ າຍ ແລະ ໄວວາ. ຟົດສະຟໍຣັດໃນຝູ່ ຸ ນ ເຖິງຈະລະລາຍໃນນໍາ້ ໄດງ້ ູ່າຍ ແຕູ່ ເມູ່ ອຢູ່ ູໃນດິນ ຈະເກີດປະຕກິ ລິ ຍິ າຢູ່ າງວູ່ ອງໄວກບັ ແຮູ່ ທາດຕູ່ າງໆໃນດນິ ກາຍເປັນທາດປະສມົ ທູ່ ລີ ະລາຍໃນນໍາ້ ໄດຍ້ າກ, ເຮດັ ໃຫຜ້ ນົ ປະໂຫຍດຫຸຼດລງົ ແລະ ບູ່ ໍເຄູ່ ອນ ຍາ້ ຍໄປໃສ. ດູ່ ງັ ນນັ້ , ເມູ່ ອໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນຟົດສະຟໍຣດັ ລງົ ບູ່ ອນໃດ ກໍຈະຢູ່ ູແຕູ່ ບູ່ ອນນນັ້ , ຖາ້ ເຄູ່ ອນຍາ້ ຍຈາກຈດຸ ເດມີ ກໍພຽງ ແຕູ່ ໄລຍະໃກໆ້ ໃນລດັ ສະໝີ 1-5 cm ເທູ່ ົານນັ້ . ດູ່ ງັ ນນັ້ , ການໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນຟົດສະຟໍຣດັ ໃຫກ້ ບັ ພດ ຄວນໃສູ່ ໃຫໃ້ ກກ້ ບັ ຮາກທູ່ ສີ ຸດ. ການໃສູ່ ຢູ່ ູໜາ້ ດນິ ຈະມຜີ ນົ ປະໂຫຍດໜອ້ ຍກູ່ ວາການໃສູ່ ໃນດນິ ບໍລເິ ວນທູ່ ຮີ າກພດແຜູ່ ກະຈາຍໄປ ເຊູ່ ງິ ຕູ່ າງກບັ ຝູ່ ຸນ ນໂີ ຕຣແຊນ ທູ່ ໃີ ສູ່ ຢູ່ ູໜາ້ ດນິ ກໍສາມາດຊມຶ ລງົ ໃນບລໍ ເິ ວນພນ້ ດນິ ໄດງ້ ູ່າຍ. ທາດກາລອີ ອມໃນຝູ່ ຸນ ຈະເຄູ່ ອນຍາ້ ຍໄດງ້ ູ່າຍກູ່ ວາຟົດສະຟໍຣດັ ແຕູ່ ຈະຊາ້ ກວູ່ ານໂີ ຕຣແຊນ. ກາລອີ ອມໃນ ຝູ່ ຸນເຖິງຈະລະລາຍໃນນາໍ້ ໄດງ້ ູ່າຍເທູ່ າົ ກບັ ນໂີ ຕຣແຊນກໍຕາມ ແຕູ່ ເນູ່ ອງຈາກມໄີ ຟຟາ້ ບນັ ຈບຸ ວກ ເຊູ່ ງິ ດູດຕດິ ຢູ່ ູກບັ ຜວິ ຂອງອະນຸພາກດນິ ໜຽວໄດ້ ຈູ່ ງຶ ຖກເຊາະລາ້ ງໄດຍ້ າກ ແຕູ່ ກໍຍງັ ເປັນນປະໂຫຍດແກູູ່່ ພດຢູ່ ູ. ດູ່ ງັ ນນັ້ , ການໃສູ່ ຝູ່ ຸ ນກາລີ ອອມ ຕອ້ ງໃສູ່ ເທງິ ໜາ້ ດນິ ຫຼ ໃນດນິ ກໍໄດ້ ແຕູ່ ການເຄູ່ ອນຍາ້ ຍຈະຊາ້ ກວູ່ ານໂີ ຕຣແຊນ ແລະ ການສູນເສຍໂດຍການ ເຊາະລາ້ ງກໍຈະໜອ້ ຍກວູ່ າເຊູ່ ນັ ກນັ . 2. ພດັ ທະນາການໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນເຄມີ ຝູ່ ຸ ນເຄມີ ຖວູ່ າເປັນປັດໃຈສໍາຄນັ ທູ່ ີຊູ່ ວຍໃຫຜ້ ົນຜະລດິ ເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ໂດຍສະເພາະແມູ່ ນເພູ່ ີມລາຍໄດ,້ ແຕູ່ ເນູ່ ອງ ຈາກຊາວກະສກິ ອນຍງັ ຂາດຄວາມຮູ,້ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈໃນການຊມົ ໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນເຄມທີ ູ່ ຖີ ກຕອ້ ງ ແລະ ເໝາະສມົ . ການໃຊ້ ຝູ່ ຸ ນເຄມຕີ ດິ ຕູ່ ໍກນັ ເປັນເວລາດນົ ນານຈະສູ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ຕູ່ ໍຄຸນະພາບດນິ ເກດີ ມບີ ນັ ຫາດນິ ແໜນ້ , ດນິ ແຂງ, ດນິ ສມົ້ , ການຕກົ ຄາ້ ງນຕີ ຣາດໃນພດ, ການສະສມົ ຂອງນຕີ ຣາດ ແລະ ໂລຫະໜກັ ໃນດນິ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ບນັ ຫາມນົ ລະພດິ ທາງ ດນິ ແລະ ໃນແຫູ່ ຼງນໍາ້ , ໂຄງສາ້ ງທາງກາຍະພາບ, ຊວີ ະພາບຂອງດນິ ເຊູ່ ອມໂຊມ, ຊາວກະສກິ ອນຕອ້ ງລງົ ທນຶ ຊຝ້ ູ່ ຸ ນ ເພູ່ ີມຂນຶ້ ເລອ້ ຍໆເພູ່ ອຮັກສາລະດບັ ຜນົ ຜະລດິ ແລະ ຈາກລາຄາສນິ ຄາ້ ກະສິກອນບູ່ ໍແນູ່ ນອນ ຈູ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫມ້ ຄີ ວາມ ສູ່ ຽງຕູ່ ຕໍ ນົ້ ທນຶ ການຜະລດິ ໂດຍສະເພາະເມູ່ ອເກດີ ວກິ ດິ ຝູ່ ຸ ນເຄມລີ າຄາແພງ ເຊູ່ ງິ ມສີ າເຫດມາຈາກປັດໃຈຕູ່ າງໆ ບູ່ ໍວູ່ າ ຈະເປັນລາຄາວັດຖຸດບິ ທູ່ ີນໍາມາຜະລິດຝູ່ ຸ ນ ແລະ ລາຄານໍາ້ ມັນໃນຕະຫຼາດໂລກນບັ ມນ້ ບັ ສູງຂຶນ້ ລວມທັງຄວາມ ຕອ້ ງການໃຊຝ້ ູ່ ຸ ນເຄມຂີ ອງໂລກເພູ່ ີມຂນຶ້ , ສາເຫດຕູ່ າງໆເຫູ່ ຼົານເີ້ ຮດັ ໃຫຊ້ າວກະສິກອນຕອ້ ງປະເຊີນກບັ ບັນຫາຝູ່ ຸ ນ ລາຄາແພງນບັ ມນ້ ບັ ເພູ່ ມີ ຂນຶ້ . 3. ຢາຂາ້ ແມງໄມ ້ ແລະ ຢາປາບສດັ ຕູພດ ຢາຂາ້ ແມງໄມ ້ ແລະ ຢາປາບສດັ ຕູພດມຫີ ຼາຍກູ່ ວາ 1000 ຊະນດິ ເຊູ່ ງິ ແບູ່ ງອອກເປັນກູ່ ຸມໃຫຍູ່ ໆ ຕາມຊະນດິ ຂອງສູ່ ງິ ທູ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທູ່ ໃີ ຊໃ້ ນການຄວບຄຸມ ແລະ ກາໍ ຈດັ ຄ: ຢາຂາ້ ແມງໄມ,້ ຢາຂາ້ ຫຍາ້ , ຢາຂາ້ ເຊອ້ ລາ, ຢາຂາ້ ໜູ (ສານ ໜ)ູ , ຢາຂາ້ ຫອຍ ແລະ ປູ ເປັນຕນົ້ . 3.1. ຢາຂາ້ ແມງໄມ ້ ຢາຂາ້ ແມງໄມແ້ ບູ່ ງອອກເປັນ 4 ກູ່ ຸມຄ: - ຄຣໍຣນິ ເນເຕດ ຮໂີ ດຣກາກບອນ - ອອກກາໂນ ຟດົ ສະຟາດ - ຄາບາເມດ 29

- ພຣີ ີທຣໍາ 1). ຄ ຣໍ ຣິ ນ ເນ ເຕ ດ ຮີ ໂດ ຣ ຄ າ ບ ອ ນ ( Chlorinated Hydrocarbon) ຫຼ ອ ອ ກ ກ າ ໂນ ຄ ຣໍ ຣິ ນ (Organochlorine) ເປັນທາດເຄມກີ ໍາຈດັ ແມງໄມທ້ ູ່ ີມີທາດກລໍຣົວ (Cl2) ເປັນອົງປະກອບທູ່ ີສໍາຄັນ, ໄດແ້ ກູ່ DDT ເຊູ່ ງິ ເປັນທູ່ ຮີ ູຈ້ ກັ ກນັ ດີ ໄດນ້ ໍາມາໃຊເ້ ພູ່ ອຂາ້ ແມງໄມ ້ ປະມານ 45 ປີ (ພາຍຫຼັງສງົ ຄາມໂລກຄງັ້ ທີ 2) ນອກຈາກ DDT ເຊູ່ ງິ ເປັນຕວົ ແທນຂອງກູ່ ຸມນແີ້ ລວ້ ຍງັ ມຊີ ະນດິ ອູ່ ນໆອກີ ເຊູ່ ນັ : ລນິ ດານ (Lindane), ອນັ ດຣິນ (Aldrin), ດວິ ດຣິນ (Dieldrin), ເອນັ ດຣນິ (Endrin)... ເປັນຕນົ້ . ຢາຂາ້ ແມງໄມກ້ ູ່ ຸມນີມ້ ຄີ ວາມທົນທານ, ບູ່ ໍສະຫຼາຍຕວົ , ບູ່ ໍລະລາຍໃນນໍາ້ ແຕູ່ ລະລາຍໄດໃ້ ນນໍາ້ ມນັ , ລກັ ສະນະເປັນພກຶ ສຂີ າວ, ບູ່ ໍມກີ ູ່ ນິ . ສາມາດເຂາົ້ ສູ່ ູຮູ່ າງກາຍໂດຍການກນິ ແລະ ຫາຍໃຈ ເມູ່ ອເຂາົ້ ສູ່ ູຮູ່ າງກາຍແລວ້ ຈະໄປສະສມົ ຢູ່ ູໃນໄຂມນັ ສູ່ ວນຕູ່ າງໆ ແລວ້ ຈະກະຕຸນ້ ສະໝອງ ເຮັດໃຫເ້ ຈບັ ຫວົ , ຄວາມຄດິ ສບັ ສນົ , ອາດມກີ ານ ຮາກ, ລະບບົ ປະສາດມກີ ານສູ່ ັນ, ໜັງຕາເໜັງຫຍບິ ຫຍບັ , ໃບໜາ້ ແລະ ລໍາຄໍມອີ າການຊັກ ແລະ ໝົດສະຕິ, ຜູ້ ປູ່ ວຍຈະຕາຍຍອ້ ນລະບບົ ຫາຍໃຈລມົ້ ເຫວຼ . ການຮກັ ສາ: ບູ່ ມໍ ຢີ າແກພ້ ດິ ໂດຍສະເພາະນອກຈາກຮກັ ສາຕາມອາການ ແລະ ໃຊຢ້ າປອ້ ງກນັ ການຊກັ ການໃຊຢ້ າຈໍາພວກນີມ້ ກັ ໃຊໃ້ ນການແພດ ແລະ ການສາທາລະນະສຸກ ຫຼາຍກວູ່ າການໃຊໃ້ ນບາ້ ນ ເຮອນ. ໃນປັດຈບຸ ນັ ບູ່ ຄໍ ູ່ ອຍນຍິ ມົ ໃຊຢ້ າຈາໍ ພວກນແີ້ ລວ້ ເຊູ່ ນັ : DDT ເນູ່ ອງຈາກສະຫຼາຍຕວົ ຍາກ, ເຮດັ ໃຫມ້ ກີ ານສະ ສມົ ຢູ່ ູໃນພາວະແວດລອ້ ມໃນຄນົ ແລະ ສດັ ລວມທງັ ພດດວ້ ຍ. DDT ທູ່ ຢີ ູ່ ູໃນດນິ ອາດຈະເຂາົ້ ໄປສະສມົ ຢູ່ ູໃນໝາກ ໄມໄ້ ດ້ ຖາ້ ຕນົ້ ໄມນ້ ນັ້ ປູກຢູ່ ູໃນດນິ ທູ່ ມີ ທີ າດດູ່ ັງກູ່ າວສະສົມຢູ່ ູ. ໃນຍາມຝົນ ເມູ່ ອຝົນຕົກລງົ ມາ ນໍາ້ ຝົນຈະເຊາະລາ້ ງ ເອາົ DDT ໃນດນິ ລງົ ໄປສູ່ ູແມູ່ ນໍາ້ , ປາທູ່ ຢີ ູ່ ູໃນບໍລເິ ວນນນັ້ ຈູ່ ງຶ ໄດຮ້ ບັ ທາດ DDT ເຂາົ້ ໄປ, ເມູ່ ອນກົ ກນິ ປາ ທາດນຈີ້ ະ ຢູ່ ູໃນນກົ , ຖາ້ ຄນົ ເຮາົ ກນິ ປາຫຼກນິ ນກົ ທູ່ ມີ ທີ າດນຢີ້ ູ່ ູ. DDT ຈະເຂາົ້ ໄປໃນຮູ່ າງກາຍຂອງຄນົ ເຮາົ ແລະ ຈະໄປສະສມົ ຢູ່ ູໃນໄຂມນັ ແລະ ກຽມພອ້ ມທູ່ ຈີ ະສະແດງອາການນຕູ່ າງໆອອກມາ. ປັດຈບຸ ນັ ມຫີ ຼາຍປະເທດໄດມ້ ກີ ານຫາ້ ມໃຊຢ້ າ ປະເພດນຢີ້ ູ່ າງເດດັ ຂາດ. DDT (dichloro diphenyl trichloro ethane) ລິນດານ (Lindane ຫຼ γ - Hexachloro cyclohexane ຫຼ Benzene hexachloride ຫຼ 666) ນາໍ ໃຊໃ້ ນທາງການແພດ ແລະ ທາງການກະເສດ, ເປັນທາດທູ່ ີເປັນພດິ ຕູ່ ໍລະບບົ ປະສາດ ໂດຍລບົ ກວນການທໍາງານ ຂອງປະສາດສູ່ ສານ ແລະ ປະສາດຮບັ ຮູຂ້ ອງຄນົ ເຮາົ , ລນິ ດານ ນອກຈາກມຜີ ນົ ຕູ່ ໍລະບບົ ປະສາດແລວ້ ຍງັ ມຜີ ນົ ຕູ່ ໍຕບັ , ໝາກໄຂູ່ ຫຼັງ ແລະ ອາດຈະເປັນສານກູ່ ໍມະເຮງັ ແລະ ສານລບົ ກວນລະບບົ ຕູ່ ອມບູ່ ໍມທີ ູ່ ໍ, ອົງການອະນາໄມໂລກຈດັ 30

ໃຫຢ້ າລນິ ດານເປັນທາດທູ່ ເີ ປັນອນັ ຕະລາຍປານກາງ ແລະ ມກີ ານຄວບຄຸມການຄາ້ ທາດນໃີ້ ນລະດບັ ນາໆຊາດ ແລະ ໄດປ້ ະກາດຫາ້ ມຜະລດິ ແລະ ຫາ້ ມໃຊໃ້ ນທູ່ ວົ ໂລກ ໃນປີ 2008. ໃນທາງການແພດ ລນິ ດານ 1 % (1 % Lindane) ຖກນາໍ ມາໃຊເ້ ພູ່ ອຮກັ ສາພະຍາດຂຫີ້ ດິ , ກໍາຈດັ ເຫາົ , ໝດັ , ເມນ... ເຊູ່ ງິ ມປີ ະສດິ ທພິ າບດີ ແຕູ່ ບູ່ ໍມຜີ ນົ ກະທບົ ຕູ່ ໍສະພາບແວດລອ້ ມ. 0,3 % Lindane ມອີ ດິ ທລິ ດິ ທຽບ ເທູ່ າົ ກບັ 10 % S ແຕູ່ S ຈະມກີ ູ່ ນິ ເໝນັ ຫຼາຍກວູ່ າ. γ - Hexachloro cyclohexane ຕາຕະລາງຢາຂາ້ ແມງໄມກ້ ູ່ ຸມ Chlorinated Hydrocarbon ທູ່ ຈີ າໍ ໜູ່ າຍມດີ ູ່ ງັ ນ:ີ້ ຊູ່ ສາມນັ ຊູ່ ການຄາ້ ຄວາມເປັນພດິ LD50 (mg/kg) ອລັ ດຣນີ (aldrin) ອອນເດຣກັ 67 ອອນດຣີນ ຄລໍດານ(chlordane) ຄລດໍ ານ 367 - 515 ເທຣີ າຊດິ ເດດີ ຣີນ (dieldrin) ດນີ ເດຣກັ 46 ດນີ ໄຊດ໌ ແອນໂດຊຸນຟານ (endosulfan) ທໂີ ອດານ 30 – 100 ເມໂທຣດານ ເອນັ ດຣີນ (endrin) ເອນັ ເດຣກັ 7 – 15 ເຮບັ ຕາຄລໍ (heptachlor) ອາລາມອນ 147 - 220 ລນີ ດານ (lindane) ເຮບັ ຕາໄຊດ໌ 88 -125 ອາຊາແກມ ຊອນດາແກມ 2). ອອກກາໂນຟດົ ສະຟາດ (Organo phosphate) ຮູບແບບສູ່ ວນໃຫຍູ່ ຂອງກູ່ ຸມນເີ້ ປັນທາດເຄມກີ ໍາຈດັ ແມງໄມທ້ ູ່ ມີ ທີ າດຟົດສະຟໍ (P) ເປັນອງົ ປະກອບທູ່ ີ ສໍາຄນັ , ມພີ ດິ ຢັບຢັ້ງການທໍາງານຂອງອງັ ຊມີ ໂຄຣີນເອສຕໍເຣສແບບຖາວອນ, ເມູ່ ອໄດຮ້ ັບເຂາົ້ ທາງປາກ, ຜວິ ໜັງ ແລະ ສູດດມົ ຈະມອີ າການປວດຮາກ, ເມາົ ຫວົ , ກາ້ ມເນອ້ ຫດົ ຕວົ ເປັນຍູ່ ອມໆ, ແໜນ້ ໜາ້ ເອກິ , ທອ້ ງພຸ, ມນີ ໍາ້ ລາຍ 31

ອອກຫຼາຍກວູ່ າປົກກະຕ,ິ ຖາ້ ພດິ ຮຸນແຮງຈະໝດົ ສະຕ,ິ ນໍາ້ ລາຍເປັນຟອດຖວ້ ມປາກ, ຍູ່ ຽວອອກ, ຫາຍໃຈລາໍ ບາກ ແລະ ຢຸດຫາຍໃຈ. ຢາຂາ້ ແມງໄມໃ້ ນກູ່ ຸມນີໃ້ ຊກ້ ນັ ຢູ່ າງຫຼວງຫຼາຍໃນປັດຈຸບນັ ເຊູ່ ິງມຫີ ຼາຍຊະນດິ ດວ້ ຍກນັ , ຊະນດິ ທູ່ ໃີ ຊ້ ກວາ້ ງຂວາງ ແລະ ເປັນທູ່ ຮີ ູຈ້ ກັ ກນັ ດກີ ໍຄ: ພາຣາທອີ ງົ (Parathion) ຫຼ ໃນນາມຂອງຢາໂຟລດີ ອນ (Folidon), E 905 ຫຼ ຢາຂາ້ ແມງໄມກ້ າຫວົ ກະໂຫຼກໄຂວູ່ . ຢານໄີ້ ດມ້ ຫີ ຼາຍບໍລສິ ດັ ຜະລດິ ອອກຈໍາໜູ່ າຍ ຊູ່ ງິ ມຊີ ູ່ ທາງການຄາ້ ທູ່ ຕີ ູ່ າງ ກນັ ເຊູ່ ນັ : ອຄີ າທອັ ກ (Ekatox), ເພເີ ຟັກທອີ ງົ (Perfekthion), ເມຕາສສີ ທອັ ກ (Metasystox), ໂອໂຊ (Ozo), ອອກໂທຟອສ (Orthophos), ພາຣາເຟດ (paraphate) ເປັນຕນົ້ . ປາຣາທອີ ົງເປັນທາດປະສມົ ເຊູ່ ງິ ມຊີ ູ່ ທາງເຄມວີ ູ່ າ Diethyl- p nitrophenylthio- phosphate ມສີ ູດ ທາງ ເຄມວີ ູ່ າ C10H14NO5PS ມລີ ກັ ສະນະເປັນທາດແຫຼວຂຸນ້ , ສເີ ຫຼອງ ຫຼ ສນີ າໍ້ ຕານແກູ່ , ລະລາຍໃນນາໍ້ ໄດເ້ ລກັ ນອ້ ຍປະມານ 1 : 10 000 ແຕູ່ ລະລາຍໄດດ້ ໃີ ນເອແຕ ແລະ ຄຣໍໂຣຟອມ ແລະ ຈະສະຫຼາຍຕວົ ໄດງ້ ູ່າຍ, ເມູ່ ອຖກ ກບັ ອາຊດິ ຫຼ ບາເຊີ ຫຼ ຖກກບັ ແສງແດດຈະມກີ ູ່ ນິ ເໝນັ . ໂດຍປົກກະຕຮິ ູ່ າງກາຍເມູ່ ອມກີ ານທໍາງານຂອງລະບບົ ປະສາດຕູ່ າງໆ ຈະເກດີ ທາດເຄມຊີ ະນດິ ໜູ່ ງຶ ທູ່ ເີ ອນີ້ ວູ່ າ: ອາເຊຕລີ ໂຄຣນິ (Acetyl chorine) ເຊູ່ ິງເຮດັ ໜາ້ ທູ່ ເີ ປັນຕວົ ນໍາສູ່ ງົ ກະແສປະສາດ ໄປຫາອະໄວຍະວະທູ່ ເີ ສນັ້ ປະສາດນນັ້ ໄປລຽ້ ງ ແລະ ຈະຖກຍູ່ ອຍສະຫຼາຍໄປຕາມທໍາມະຊາດໃນຮູ່ າງກາຍໂດຍອັງຊມີ ໂຄຣິນເອສເຕີເຣສ (Chorinesterase) ແລະ ຈະເກດີ ຂນຶ້ ມາໃໝູ່ ອກີ ເມູ່ ອມກີ ານກະຕຸນ້ ຂອງລະບບົ ປະສາດດູ່ ງັ ກູ່ າວ. ປາຣາທີອົງ ເມູ່ ອເຂົາ້ ໄປໃນຮູ່ າງກາຍ ຈະໄປຈບັ ກັບອັງຊີມໂຄລີນເອສເຕີເຣສ (Chorinesterase) ກາຍເປັນທາດໝັນ້ ຄງົ ຖາວອນ, ສະຫຼາຍຕວົ ໄດຍ້ າກ ແລະ ໃຊເ້ ວລາດນົ . ສະນນັ້ , ຈູ່ ງຶ ບູ່ ໍມອີ ງັ ຊມໄປຍູ່ ອຍສະຫຼາຍ ອາເຊຕລີ ໂຄຣິນ (Acetylchorine) ທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ໃນຮູ່ າງກາຍໃຫໝ້ ດົ ໄປຕາມທໍາມະຊາດ. ດູ່ ງັ ນນັ້ , ຮູ່ າງກາຍຈະມີ Acetylchorine ສະສມົ ໄວນ້ ບັ ມນ້ ບັ ຫຼາຍຂນຶ້ ຈນົ ເກດີ ເປັນພດິ ຕູ່ ໍຮູ່ າງກາຍ. Parathion (Diethyl- p-nitrophenylthio phosphate) 32

ຕາຕະລາງຢາຂາ້ ແມງໄມກ້ ູ່ ຸມ Organo phosphate ທູ່ ຈີ າໍ ໜູ່ າຍມດີ ູ່ ງັ ນ:ີ້ ຊູ່ ສາມນັ ຊູ່ ການຄາ້ ຄວາມເປັນພດິ LD50 (mg/kg) 866 – 945 ອາເຊຟາດ ອທໍ ນີ -75 SP 5 – 20 (acephate) ອາເຊຟາດ 6.8 - 36.9 10 – 30 ອາຊນີ ຟົສ-ເມຕລີ ກູທອີ ງົ 97 – 276 (azinphos - methyl) 56 – 230 89 ຄາໂບເຟໂນທອີ ງົ ຕຣທີ ອີ ງົ -4 E 2.5 -12 (carbophenothion) ຈຣາໄມ-2 E 300 – 400 56 – 80 ຄລໍເຟນວນີ ຟສົ ເບແີ ລນ-24 EC ແລະ 10 G 22 (chlorfenvinphos) ຊາຟີຄອນ-10 G 215 2 – 12 ຄລໍພຣີ ີຟົສ ລອສແບນ 26 (chlorpyrifos) ຄລດໍ ນີ 1,800 800 ຄມູ າຟົສ ໂຄຣອນ (coumaphos) ອາຊຸນໂທນ ຊຢີ າໂນເຟນຟົສ ຊວົ ໄຊດ໌ (cyanofenphos) ເດມາຕອນ ຊສີ ທອັ ກ (demeton) ດອີ າຊນີ ອນ ພາໂຕຟູດອນ-3 G (diazinon) ວາໂປນູ່ າ ດໂີ ຄລວອສ DDVP (dichlovos) ດໂີ ຄຣໂຕຟົສ ໄບດຣນິ -24 EC (dicrotophos) ຄາໄບຄຣອນ-24 ແລະ 50 ດເີ ມໂທອາດ ຄາບາເມດ-40 (dimethoate) ຣອກຊນິ ດຊີ ຸນຟູຕອນ ດຊີ ນິ ຕອນ (disulfoton) ໂຊວເີ ຣກັ ຊ໌ ອີ ພີ ເອນັ ຄມູ ຟີ ົສ (EPN) ຊນັ ຟົສ ອທີ ຣມິ ຟສົ ອຄີ າເມດ-50 (etrimfos) ຊູມທີ ອີ ງົ ເຟນໂີ ຕຣທອີ ງົ (fenitrothion) 33

ເຟນທອີ ງົ ໂຟລທີ ອີ ງົ 255 – 298 (fenthion) ເລໄບຊດິ 451 ທກີ ູວອນ ເຟນວາເລຣີ າດ ຊູມໄີ ຊດນີ 365 – 500 (fenvalerate) ຊູມ-ີ 35 112 1,000 ຟອກໂມທອີ ງົ ແອນທໂີ ອ (formothion) 19 -21 ຄາຣຟ໌ ສົ 44 ອໂີ ຊຊາທອີ ງົ ຄາຣທ໌ ອີ ງົ (isoxathion) ມາເລເຟຊ 37 - 12 ມາເລທອັ ກ 8 - 23 ມາລາທອີ ງົ ພາມາໂກຣ 430 (malathion) ໂມນເີ ຕ-ີ F5 50 ເມຕາມໂີ ດຟົສ ຊູປຣາໄຊດ໌ 65 - 75 (methamidophos) 4 - 13 ໄຊຟົສ ເມຕດີ າທອີ ງົ ຟົສດຣີນ 439 (methidathion) ອາໂຊດຣີນ 2.4 ໂມຟົສ 120 - 170 ເມວນີ ຟສົ ໂບຣໂກຣ (mevinphos) ນາບຣອມ ໂຟລເີ ມດ ໂມໂນໂຄຣໂຕຟົສ ລມີ າເອດ (monocrotophos) ເມຕາຊລີ ຕອັ ກ-R ນາເລດ (naled) ໂຟລດີ ອນ ໂຊມາດນີ ໂອເມໂຕອາດ ດນີ າຟົສ (omethoate) ເອລໂຄຊາ ອກົ ຊດີ ເີ ມຕອນ-ເມຕລີ ທເີ ມດ (oxydemeton-methyl) ໂຊໂລນ ປາຣາທອີ ງົ (parathion) 34 ແຟນໂຕອາດ (phenthoate) ໂຟຣາດ (phorate) ຟສົ ສາລອນ (phosalone)

ຟຢສມາດ ອມີ ດີ ານ 147 - 316 (phosmet) ພາຣາເຄນ 17 - 30 ມດີ ອນ 1.845 ຟສົ ຟາມດີ ອນ ອາພາມດີ ອນ ຫຼາຍກວູ່ າ 2,000 (phosphamidon) ໂວລາຕນັ ໄບທອີ ງົ 400 ຟອກຊມິ ແອກັ ເທລລກິ 925 - 966 (phoxim) ຄຣູ າຄຣອນ ຊລີ ຄີ ຣອນ 8 ພຣີ ມີ ຟີ ົສ - ເມຕລີ ໂຕກູທອີ ງົ 71 (pirimiphos - methyl) 107 ແຟກ 64 ໂປຣຟີໂນຟົສ 150 - 400 (profinofos) ໄປຣຊລີ ໂປຣທໂີ ອຟົສ ໂບລສະຕູ່ າ (prothiofos) ໂປຮໂຕອາດ ຮອສຕາທອີ ງົ (prothoate) ດບິ ເທເີ ຣກັ ຊ໌ ຄວນີ ນາລຟົສ ພຣອັ ກຊອນ (quinalphos) ຊນັ ໂປຣຟສົ (sulprofos) ຕຣີອາໂຊຟົສ (triazophos) ຕຣຄີ ລຟໍ ອນ (trichlorfon) 3). ກາກບາມາດ (Carbamate) ຮູບແບບສູ່ ວນໃຫຍູ່ ຂອງກູ່ ຸມນເີ້ ປັນທາດເຄມກີ ໍາຈດັ ແມງໄມທ້ ູ່ ມີ ນີ ໂີ ຕຣແຊນ (N) ເປັນອງົ ປະກອບທູ່ ສີ ໍາ ຄນັ ເມູ່ ອເຂາົ້ ສູ່ ູຮູ່ າງກາຍ ຈະໄປທໍາລາຍອງັ ຊມີ ໂຄຣິນເອສເຕເີ ຣສ ເຊູ່ ນັ ດຽວກບັ ອອກກາໂນຟົດສະຟາດ ແຕູ່ ໄລຍະ ເວລາທູ່ ສີ ະແດງອາການສນັ້ ແລະ ສະຫຼາຍາຍຕວົ ໄດໄ້ ວ ສະນນັ້ ພດິ ທູ່ ີເກດີ ຂຶນ້ ຈູ່ ງຶ ບູ່ ໍຮຸ ນແຮງປານໃດ, ເມູ່ ອໄດຮ້ ບັ ທາງປາກ, ຜວິ ໜັງ ແລະ ການສູດດມົ ຈະມອີ າການມນຶ ງງົ , ປວດຫວົ , ອູ່ ອນເພຍ, ກະວົນກະວາຍ, ມູ່ ານຕາຫູ່ ຼີ, ປວດຮາກ, ຖອກທອ້ ງ, ນໍາ້ ຕາ ແລະ ນາໍ້ ລາຍໄຫຼ, ເຫູ່ ອອອກຫາຼ ຍ, ຊບີ ພະຈອນເຕນັ້ ຊາ້ , ກາ້ ມເນອ້ ເຄູ່ ງັ ຕງຶ ... ຢາຂາ້ ແມງໄມໃ້ ນກູ່ ຸມນີ້ ນຍິ ມົ ໃຊຢ້ ູ່ າງແພູ່ ຫຼາຍກໍຄ: ຄາບາຣີລ (Carbaryl) ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ຈະໃຊໃ້ ນການ ກະເສດ. ນອກນນັ້ ຍງັ ມຊີ ະນດິ ທູ່ ໃີ ຊໃ້ ນເຮອນໄດແ້ ກູ່ : ໂພຣພກົ ເຊີ (Propoxur) ໃຊສ້ ໍາລບັ ປາບຍຸງ. ຄາບາຣີລ (Carbaryl: 1-Naphtyl methyl carbamate) ຊູ່ ການຄາ້ : Sevin ເປັນຢາຂາ້ ແມງໄມໃ້ ນ ກູ່ ຸມຄາບາເມດ ແລະ ນໍາໃຊຫ້ ຼາຍທູ່ ສີ ຸດໃນສະຫະລດັ ອາເມລກິ າ ມລີ ກັ ສະນະເປັນພກຶ , ແຂງ, ບູ່ ໍມກີ ູ່ ນິ , ມພີ ດິ ກໍາຈດັ ແມງໄມຢ້ ູ່ າງຮຸ ນແຮງ (ແມງໄມສ້ ໍາຜດັ ກໍຕາຍ, ກນິ ກໍຕາຍ), ກໍາຈດັ ແມງໄມໄ້ ດຫ້ ຼາຍຊະນດິ ເຊູ່ ນັ : ສດັ ຕນີ ຂໍ,້ ແມງໄມ ້ ຊະນດິ ຕູ່ າງໆ, ມດົ , ປວກ, ດວ້ ງໄມ.້ ..ແຕູ່ ມຄີ ວາມເປັນພດິ ຕູ່ ໍາຕູ່ ໍກບັ ຄນົ ເຮົາ ແລະ ສດັ ລຽ້ ງລູກດວ້ ຍນໍາ້ ນມົ ລວມ 35

ທງັ ຈໍາພວກນກົ , ປາ ແລະ ມສີ ານຕກົ ຄາ້ ງໜອ້ ຍຕູ່ ໍສະພາບແວດລອ້ ມ, ເໝາະສາໍ ລບັ ກໍາຈດັ ສດັ ຕູຂອງພດຜກັ , ໝາກ ໄມ,້ ດອກໄມ,້ ພດປະດບັ ... Carbaryl Sevin (1-Naphtyl methyl carbamate) ໂປຣປົກເຊີ (Propoxur ຫຼ Baygon ຫຼ 2-Isopropoxyphenyl methyl carbamate) ເປັນຢາຂາ້ ແມງໄມຊ້ ະນດິ ຄາບາເມດ, ມພີ ດິ ກໍາຈດັ ຍຸງ, ໝັດ, ມດົ ...ມລີ ກັ ສະນະເປັນກ໊າສ ເມູ່ ອສດີ ພູ່ ນົ ອອກໄປຈະອອກລດິ ຍາວນານເຖງິ 24 ຊູ່ ມົ ໂມງຈູ່ ງຶ ສະຫຼາຍ, ສໍາລບັ ຄນົ ຜູໃ້ ຫຍູ່ ຈະບູ່ ໍຄູ່ ອຍມຜີ ນົ ກະທບົ ຕູ່ ໍສຸຂະພາບ, ແຕູ່ ສາໍ ລບັ ເດກັ ນອ້ ຍ ແລະ ແມູ່ ຍງິ ຖພາຖາ້ ສູດດມົ ເອາົ ສານນີຫ້ ລາຍຈະມອີ າການອາການມນຶ ງງົ , ປວດຫວົ , ອູ່ ອນເພຍ, ກະວນົ ກະວາຍ, ປວດຮາກ, ມນີ ໍາ້ ຕາ ແລະ ນໍາ້ ລາຍໄຫຼ. Propoxur (2-Isopropoxyphenyl methyl) carbamate ຕາຕະລາງຢາຂາ້ ແມງໄມກ້ ູ່ ຸມ carbamate ທູ່ ຈີ າໍ ໜູ່ າຍມດີ ູ່ ງັ ນ:ີ້ ຊູ່ ສາມນັ ຊູ່ ການຄາ້ ຄວາມເປັນພດິ LD50 (mg/kg) ອາລດຄີ ບັ ເທມີ ມກິ -10% G 7 (aldicarb) ເບນດໂີ ອຄບັ ພແີ ຄບ 40-120 36

(bendiocarb) ອອນໂຄລ 138 ເບນຟູຣາຄບັ 410 (benfuracarb) ນາຊນິ 500-850 ໄບຂາບ-500 EC 11 ບີ ພີ ເອມັ ຊີ 15-35 (B P M C) ເຊບວນິ 50 17-24 S-85 485 ຄາບາຣລິ 286 (carbaryl) ຟູຣາດານ-3 G ແລະ 5 G ຄູຣາແທ 5.4 ຄາໂບຟູຣານ 74 - 90 (carbofuran) ເມຊູໂຣລ 95 - 104 ໄບໂຊລ 192 ເມທໂີ ອຄບັ ແລນແນດ (methiocarb) ນວິ ດຣນິ ໂມແຊດັ ເມໂທມລີ ທອັ ກຊນິ (methomyl) ຊູມາໄຊດ໌ ເອມັ ໄອ ພີ ຊີ (M I P C) ໄວເດດເອລ ອກົ ຊາມລີ ເອມັ ທີ ເອນັ ຊີ (M T N C) ຄາບາມລັ ອກົ ຊາມລີ ໄບກອ໊ ນ (oxamyl) ອຸນເດນັ ໂປຣເມຄບັ ລາວນິ (promecarb) ໂປຣປົກເຊີ (propoxur) ທໂີ ອດຄີ ບັ (thiodicarb) 4). ພຣີ ີທຣໍາ (Pyrethrum) ຢາຂາ້ ແມງໄມຊ້ ະນດິ ນຜີ້ ະລດິ ມາຈາກດອກໄມ ້ ຈໍາພວກດອກເບນັ ຈາມາດ (Chrysanthemum sp), ເມູ່ ອສະກດັ ອອກມາຈາກພາກສູ່ ວນທູ່ ເີ ປັນດອກ ຈະໄດທ້ າດທູ່ ເີ ອນີ້ ວູ່ າ ພຣີ ີທຣີນ (Pyrethrine) ອາດຈະສະກດັ ດວ້ ຍເຫຼາົ້ ຫຼ ນໍາ້ ມນັ ກາດ ປະກອບດວ້ ຍທາດເຄມຫີ ຼາຍຊະນດິ ແລະ ຕູ່ ໍມາສາມາດສງັ ເຄາະຂນຶ້ ໄດ,້ ມໂີ ຄງສາ້ ງຮຽນ ແບບພຣີ ທີ ຣິນ ເອນີ້ ວູ່ າ ພຣີ ທີ ຣອຍ (Pyrethroids) ມຄີ ຸນລກັ ສະນະຂາ້ ແມງໄມເ້ ຊູ່ ນັ ດຽວກນັ ແຕູ່ ປະສດິ ທພິ າບສູງ ກວູ່ າ ເພາະວູ່ າມນັ ຈະທໍາລາຍກະດູກເຮດັ ໃຫແ້ ມງໄມເ້ ກີດອໍາມະພາດ, ແຕູ່ ຄວາມເປັນພດິ ຕູ່ ໍຄນົ ແລະ ສດັ ລຽ້ ງລູກ ດວ້ ຍນໍາ້ ນມົ ແມູ່ ນໜອ້ ຍ. ພຣີ ທີ ຣອຍມຫີ ຼາຍຊະນດິ ເຊູ່ ນັ ອໍເລດທຣີນ (Allethrin), ໂພຣທຣີນ (Prothrin), ໂພຣ ພາທຣນີ (Proparthrin) ແລະ ຊຟີ ູທຣນີ (Cyfluthrin) ເປັນຕນົ້ . 37

ພຣີ ີທຣີນ ແລະ ພີຣີທຣອຍ ລວມກນັ ເອີນ້ ວູ່ າ ພຣີ ີທຣມັ ມທີ ງັ ຊະນດິ ເປັນຜົງ ແລະ ເປັນນໍາ້ . ຊະນດິ ເປັນນໍາ້ ສາມາດລະລາຍໃນນໍາ້ ມນັ ກາດ, ອອກລດິ ໄວ ແລະ ທນັ ໃຈ, ໂດຍມປີ ະຕກິ ລິ ຍິ າຢູ່ າງວູ່ ອງໄວ ແລະ ຮຸ ນແຮງ ໃນເຊວຂອງປະສາດ, ມປີ ະສິດທິພາບເຮັດໃຫແ້ ມງໄມຫ້ ູ່ ຼົນຕກົ ລົງ ຫຼ ເຖິງຂນັ້ ຕາຍໄດ,້ ອັນຕະລາຍຈາກຢາຂາ້ ແມງໄມຊ້ ະນດິ ນມີ້ ໜີ ອ້ ຍ ນອກຈາກການກນິ ເຂາົ້ ໄປ ກໍຈະເຮດັ ໃຫອ້ າການປະສາດຕູ່ ນເຕນັ້ , ສບັ ສນົ , ຖາ້ ອາການຮຸ ນ ແຮງອາດຊກັ ໝດົ ສະຕ,ິ ບູ່ ໍມຢີ າແກໂ້ ດຍສະເພາະ. ຕາຕະລາງຢາຂາ້ ແມງໄມກ້ ູ່ ຸມ Pyrethrum ທູ່ ຈີ າໍ ໜູ່ າຍມດີ ູ່ ງັ ນ:ີ້ ຊູ່ ສາມນັ ຊູ່ ການຄາ້ ຄວາມເປັນພດິ LD50 (mg/kg) ໄຊເປີເມທຣນິ ຣບິ ຄອດ 4,123 (cypermethrin) ຊມຶ ບູດ ດຄີ າເມທຣນິ ຫຼ ເດລຕາເມທຣນິ ເດກາ 128.5-138.7 (decamethrin or deltamethrin) ເດຊສີ ເປີເມທຣນິ ແອມັ ບູດ ຫາຼ ຍກວູ່ າ 4,000 (permethrin) ພຣີ າທຣອຍ ໝາຍເຫດ: LD50 (Lethal dose) ໝາຍເຖິງຄູ່ າສະເລູ່ ຍດວ້ ຍການບນັ ທກຶ ຄູ່ າສະຖຕິ ຂິ ອງທາດເຄມທີ ູ່ ມີ ພີ ດິ ທູູ່່ ີ ເຮດັ ໃຫສ້ ດັ ທູ່ ນີ ໍາມາທດົ ລອງກນິ ແລວ້ ຕາຍລງົ ເຄູ່ ງິ ໜູ່ ງຶ - ຖາ້ LD50 = 5 – 50 mg/kg ຈດັ ເປັນທາດທູ່ ມີ ພີ ດິ ຮາ້ ຍແຮງ - ຖາ້ LD50 = 50 – 500 mg/kg ຈດັ ເປັນທາດທູ່ ມີ ພີ ດິ ປານກາງ - ຖາ້ LD50 = 500 – 1000 mg/kg ຈດັ ເປັນທາດທູ່ ມີ ພີ ດິ ໜອ້ ຍ ບາງບໍລສິ ດັ ອາດນາໍ ຢາຂາ້ ແມງໄມ ້ 2 ຫຼ 3 ຊະນດິ ມາປະສມົ ກນັ ເຊູ່ ນັ : ຢາຂາ້ ແມງໄມ ້ “ໄບກ໊ອນຂຽວ” ໄດຈ້ າກ ການປະສມົ ອອກກາໂນຟົດສະຟາດ+ຄາບາເມດ+ພຣີ ີທຣມັ ເພູ່ ອເຮດັ ໃຫມ້ ປີ ະສດິ ທພິ າບດຂີ ນຶ້ ແລະ ພດິ ນອ້ ຍລງົ . ❖ ກດິ ຈະກໍາ - ແບູ່ ງນກັ ສກຶ ສາອອກເປັນ 4 ກູ່ ຸມ, ກູ່ ຸມທີ 1,2,3,4 ຄນົ້ ຄວາ້ ຂໍທ້ ີ 1,2,3,4 ຕາມລໍາດບັ - ໃຫຕ້ າງໜາ້ ກູ່ ຸມຂນຶ້ ລາຍງານ - ສະມາຊກິ ກູ່ ຸມອູ່ ນປະກອບຄໍາຄດິ ເຫນັ - ຄສູ ະຫຸບຼ ຄນ 3.2. ຢາປາບສດັ ຕູພດ 1). ຢາຂາ້ ຫຍາ້ ຢາຂາ້ ຫຍາ້ ໝາຍເຖິງສານເຄມທີ ູ່ ນີ ໍາໃຊເ້ ພູ່ ອທໍາລາຍ ຫຼ ຢັບຢັ້ງການຈະເລນີ ເຕີບໂຕຂອງພດ ບູ່ ໍວູ່ າຈະ ເປັນທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ມາແລວ້ ຫຼ ຍງັ ເປັນແມດັ ຢູ່ ູຈນົ ເຖງິ ສນິ້ ສູ່ ວນຕູ່ າງໆຂອງພດທູ່ ຂີ ະຫຍາຍພນັ ຢູ່ ູໃນດນິ ຫຼ ໜາ້ ດ.ີ ຢາຂາ້ ຫຍາ້ ແບູ່ ງອອກເປັນ 2 ກູ່ ຸມໃຫຍູ່ ຄ: ກູ່ ຸມທູ່ ມີ ພີ ດິ ທໍາລາຍຫຍາ້ ທຸກຢູ່ າງໂດຍບູ່ ເໍ ລອກ ແລະ ກູ່ ຸມທູ່ ມີ ພີ ດິ ທໍາລາຍຫຍາ້ ໂດຍສະເພາະຄ ທໍາລາຍຫຍາ້ ໃບລຽ້ ງຄູ່ ູ ຫຼ ໃບລຽ້ ງດູ່ ຽວ. ຢາຂາ້ ຫຍາ້ ຊະນດິ ທໍາລາຍຫຍາ້ ທຸກຢູ່ າງໂດຍບູ່ ເໍ ລອກແມູ່ ນ 38

ພາຣາຄວັດ (paraquat), ກ ລີໂຟເຊດ (Glyphosate), ສູ່ ວນທູ່ ີມີພິດທໍ າລາຍສະເພາະຄ ແອັດທຣາຊິນ (atrazine), ຊມີ າຊນິ (simazine), ໂປຣປານລິ (Propanil), 2,4-D, 2,4,5-T ... - ພາຣາຄວດັ paraquat, ຊູ່ ການຄາ້ : ແກຣມມາຊອນ (Grammoxone) ເປັນຢາຂາ້ ຫຍາ້ ຊະນດິ ໜູ່ ງຶ ທູ່ ີ ນຍິ ມົ ໃຊຫ້ ຼາຍທູ່ ສີ ຸດໃນໂລກ ຖກສງັ ເຄາະຂນຶ້ ຄງັ້ ທໍາອດິ ໃນປີ 1882 ແຕູ່ ຖກນໍາມາໃຊເ້ ປັນຢາຂາ້ ຫຍາ້ ໃນປີ 1955, ຜະລດິ ຈໍາໜູ່ າຍໃນປີ 1961 ໂດຍບໍລິສັດ ICI. ພາຣາຄວັນອອກລດິ ໂດຍການຍບັ ຍງັ້ ການເຕບີ ໂຕຂອງຈຸລັງພດ ສະເພາະສູ່ ວນທູ່ ເີ ປັນສຂີ ຽວ ແລະ ເຮດັ ໃຫເ້ ນອ້ ເຫຍູ່ ອຂອງຈລຸ ງັ ນນັ້ ແຫງ້ ໂດຍບູ່ ໍແຜູ່ ກະຈາຍເຂາົ້ ສູ່ ູເນອ້ ໄມ ້ ສາມາດ ໃຊໄ້ ດກ້ ບັ ພດທຸກຊະນດິ ທງັ ຕນົ້ ສູງ ແລະ ພດພນັ ເຕຍ້ . ພາຣາຄວນັ ຈະກູ່ ໍໃຫເ້ ກດີ ອາການລະຄານເຄອງຕູ່ ໍເນອ້ ເຫຍູ່ ອທູ່ ສີ ໍາຜດັ , ຜວິ ໜງັ ເປັນແຜຜຸພອງ. ຫາກສໍາ ຜດັ ກບັ ຕາຈະເຮດັ ໃຫຕ້ າບວມແດງອກັ ສຽບ, ປະສດິ ທພິ າບໃນການເບູ່ ງິ ເຫນັ ຫຸຼດລງົ , ຖາ້ ກນິ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ອາການ ລະຄາຍເຄອງລາໍ ຄ,ໍ ປອດ, ຫາຍໃຈບູ່ ອໍ ອກ ແລະ ສູ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ຕູ່ ສໍ ະພາວະການເຮດັ ວຍກຂອງຕບັ . paraquat (1,1'-dimethyl-4,4'-bipyridinium dichloride) - ກລໂີ ຟເຊດ (Glyphosate): ເປັນຢາຂາ້ ຫຍາ້ ທູ່ ີກໍາຈດັ ຫຍາ້ ທຸກຢູ່ າງໂດຍບູ່ ໍເລອກ, ໃຊໂ້ ດຍວທິ ສີ ີດ ພູ່ ນົ ສດີ ເຂາົ້ ລໍາຕນົ້ ຫຼ ຢອດໃສູ່ ຍອດ ພດິ ຈະດູດຊມຶ ເຂາົ້ ທາງໃບ ເປັນຢາກໍາຈດັ ຫຍາ້ ທູ່ ໃີ ຊຫ້ ຼາຍທູ່ ສີ ຸດໃນສະຫະລດັ ອາເມລກິ າ. ກລໂີ ຟເຊດໄດຜ້ ະລດິ ແລະ ນໍາໃຊໃ້ ນປີ 1970 ໂດຍບໍລສິ ດັ ມອນຊານໂຕ (ຊູ່ ການຄາ້ Roundup) (Glyphosate) N-(phosphonomethyl) glycine ຫຼ 2-[(phosphonomethyl) amino] acetic acid - ແອດັ ທຣາຊິນ (atrazine): ໃຊປ້ ້ອງກນັ ວັດສະພດໃບກວາ້ ງ ຫຼ ໃບລຽ້ ງຄູ່ ູ, ເໝາະສໍາລບັ ໄຮູ່ ເຂາົ້ , ສາລ,ີ ອອ້ ຍ ແລະ ທູ່ ງົ ຫຍາ້ ຕູ່ າງໆ, ເປັນໜູ່ ງຶ ໃນຢາຂາ້ ແມງໄມທ້ ູ່ ໃີ ຊຫ້ ຼາຍທູ່ ສີ ຸດໃນສະຫະລດັ ອາເມລກິ າ ແລະ ອສົ ຕາ ລ,ີ ເປັນສນິ ຄາ້ ຕອ້ ງຫາ້ ມໃນສະຫະພາບເອຣີ ົບໃນເດອນຕຸລາ ປີ 2002 ໄດພ້ ບົ ເຫນັ ປະລມິ ານແອດັ ທຣາຊນິ ໃນນໍາ້ ໃຕດ້ ນິ ຫາຼ ຍເກນີ ຂດີ ຈາໍ ກດັ . ແອດັ ທຣາຊນິ ເປັນທາດກໍາຈດັ ສດັ ຕູພດທູ່ ປີ ົນເປ້ອນໃນນໍາ້ ດູ່ ມທູ່ ພີ ົບເຫັນຫຼາຍທູ່ ີສຸດໃນສະຫະລັດ ອາເມລກິ າ, ອອກລດິ ກູ່ ໍກວນຕູ່ ອມບູ່ ມໍ ທີ ູ່ ທໍ ູ່ ສີ າມາດປັບປູ່ ຽນລະບບົ ຮອກໂມນທາໍ ມະຊາດໄດ.້ 39

atrazine : 1-Chloro-3-ethylamino-5-isopropylamino-2,4,6-triazine - ຊມີ າຊນິ (simazine): ເປັນທາດປະສມົ ພກຶ ສຂີ າວ ເຊູ່ ງິ ລະລາຍໃນນາໍ້ ໄດນ້ ອ້ ຍ, ເປັນກູ່ ຸມໜູ່ ງຶ ຂອງຢາ ຂາ້ ຫຍາ້ ແຕູ່ ຕອນນຖີ້ ກຫາ້ ມໃນສະຫະພາບເອຣີ ົບເຊູ່ ນັ ດຽວກບັ ແອດັ ທຣາຊນິ , ຊມີ າຊນິ ມພີ ດິ ຢັບຢັງ້ ການສງັ ເຄາະ ແສງ, ມພີ ດິ ຮາ້ ຍແຮງຕູ່ ໍສູ່ ິງທູ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນນໍາ້ , ເມູ່ ອສດີ ພູ່ ນົ ລົງໃນດິນຈະໃຊເ້ ວລາໃນການສະຫຼາຍຕົວປະມານ 2-7 ເດອນ ຫຼ ຍາວນານກວູ່ ານນັ້ . simazine (6-Chloro-N,N'-diethyl-1,3,5-triazine-2,4-diamine) - 2,4-D (2,4-Dichlorophenoxyacetic acid): ເປັນຮອກໂມນພດປະເພດການສງັ ເຄາະອອກຊີນ (Auxin), ຖາ້ ໃຊໃ້ ນຄວາມເຂມັ້ ຂຸນ້ ຕູ່ ໍາ ຈະກະຕຸນ້ ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດ, ແຕູ່ ຖາ້ ໃຊໃ້ ນຄວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ສູງຈະ ເປັນທາດກໍາຈດັ ວດັ ສະພດ Penoxy ປະເພດໃບກວາ້ ງ (ໃບລຽ້ ງຄູ່ ູ) ສາມາດກໍາຈດັ ໄດທ້ ງັ ພດລມົ້ ລຸກ ແລະ ພດຢນ ຕນົ້ ເຊູ່ ນັ : ຫຍາ້ ປອດ, ຜກັ ຕບົ , ຜກັ ບງົ້ , ຜກັ ຫມົ , ຜກັ ຫຍາ້ ໝູ... ເໝາະສໍາລບັ ກໍາຈດັ ວດັ ສະພດໃນນາເຂາົ້ , ໄຮູ່ ເຂາົ້ , ເຂາົ້ ໂພດ, ເຂາົ້ ຝ້າງ, ໜູ່ ໍໄມຝ້ ຣູ່ ງັ , ສະຕໍເບຣີ ,ີ ທູ່ ງົ ຫຍາ້ ແລະ ບໍລເິ ວນທູ່ ບີ ູ່ ໄໍ ດເ້ ຮດັ ການກະເສດ. 2,4-Dichlorophenoxyacetic acid (C8H6Cl2O3) - 2,4,5-T (Trichlorophenoxyacetic acid): ເປັນທາດສງັ ເຄາະທູ່ ີໃຊໃ້ ນການທໍາລາຍພດຊະນດິ ໃບກວາ້ ງ (ໃບລຽ້ ງຄູ່ )ູ ຖກນາໍ ໃຊຫ້ ຼາຍໃນອຸດສາຫະກໍາກະເສດ, ແຕູ່ ປັດຈບຸ ນັ ໄດຫ້ າ້ ມນໍາໃຊແ້ ລວ້ ເນູ່ ອງຈາກຄວາມ ເປັນພດິ Agent Orange ເຊູ່ ງິ ເປັນທາດກໍາມະເຮງັ ຢູ່ າງຕູ່ ໍເນູ່ ອງ ແລະ ມຜີ ນົ ກະທບົ ໃນໄລຍະຍາວຕູ່ ໍສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ. 40

ຜົນກະທົບຂອງ 2,4,5-T ໃນຂັນ້ ຕູ່ ໍາຈະເຮັດໃຫເ້ ກີດອາການອູ່ ອນເພຍ, ປວດຫົວ, ປວດທອ້ ງ, ປວດຮາກ, ຄວາມດນັ ເລອດຕູ່ ໍາ, ມຜີ ນົ ກະທບົ ຕູ່ ໍການເຮດັ ວຍກຂອງຕບັ ແລະ ໝາກໄຂູ່ ຫງຼັ , ລະບບົ ປະສາດອູ່ ອນລາ້ . 2,4,5-Trichlorophenoxyacetic acid - ໂປຣປານລິ (Propanil): ເປັນຢາຂາ້ ຫຍາ້ ທູ່ ໃີ ຊກ້ ໍາຈດັ ຫຍາ້ ປະເພດໃບແຄບ (ໃບລຽ້ ງດູ່ ຽວ) ເຊູ່ ັນ: ຫຍາ້ ຄາ, ຫຍາ້ ໄຊ, ຫຍາ້ ແຟກ, ຫຍາ້ ສາມຫູ່ ຼຽມ, ຫຍາ້ ດອກຂາວ...ຜູໄ້ ດຮ້ ບັ ສານພດິ ນຈີ້ ະມອີ າການປວດຫວົ , ເຫູ່ ອ ອອກ, ອູ່ ອນເພຍ, ປວດຮາກ, ລມົ ຫາຍໃຈມກີ ູ່ ນິ , ປວດທອ້ ງ, ຖອກທອ້ ງ, ເບູ່ ອອາຫານ, ແລະ ບບົ ຫາຍໃຈ ແລະ ລະບບົ ລມົ້ ເຫຼວ. N-(3,4-Dichlorophenyl) propan amide ນອກນຍີ້ ງັ ມ:ີ ບູຕາກລໍ (Butachlor), ເພໂນຊາປັອບ ປາຣາເອຕລີ (Fenoxaprop-p-ethyl), ແປັນດີເມຕາລນິ (Pendimethalin), ພຣີ າໂຊຊຸນຟູຣອນ (Pyrazo sulfuron-ethyl)... ກ. ຜນົ ດີ ແລະ ຜນົ ກະທບົ ຂອງຢາຂາ້ ຫຍາ້ + ຜນົ ດ:ີ - ຊູ່ ວຍຄວບຄຸມຫຍາ້ ບູ່ ໍໃຫຫ້ າຼ ຍເກນີ ໄປ ແລະ ບູ່ ໍໃຫຫ້ ຍາ້ ມາຍາດແຍູ່ ງທາດອາຫານຂອງພດໄດ.້ - ຊູ່ ວຍໃຫພ້ ດມຄີ ວາມງອກງາມ. - ຊູ່ ວຍໃຫຜ້ ນົ ຜະລດິ ໃຫໄ້ ດຫ້ ຼາຍຂນຶ້ . + ຜນົ ກະທບົ : ສານເຄມທີ ູ່ ຖີ ກຊມເຂົາ້ ໄປໃນພດ ແລະ ຢູ່ ູນອກຕນົ້ ພດຈະສູ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ທາງອອມ້ ຕູ່ ໍສັດທູ່ ຢີ ູ່ ູອອມ້ ຂາ້ ງ ແລະ ເມູ່ ອສານເຄມຕີ ກົ ຄາ້ ງລງົ ສູ່ ູດນິ ຈະເຮດັ ໃຫຈ້ ລຸ ນິ ຊີ ທູ່ ຢີ ູ່ ູໃນດນິ ທູ່ ມີ ປີ ະໂຫຍດອູ່ ນໆ. ໄດຮ້ ບັ ພດໂດຍກງົ ມສີ ູນ ເສຍຈຸລິນຊີໃນດນິ ແລະ ເຮດັ ໃຫດ້ ນິ ເຊູ່ ອມຄຸນະພາບ, ເຮັດໃຫທ້ າດໃນດິນຫຸຼດລົງ ແລະ ສູ່ ົງຜົນກະທບົ ຕູ່ ໍການ ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດ. ໃນຂະນະດຽວກນັ ສານເຄມທີ ູ່ ຈີ ໍາກດັ ພດລງົ ໃນແມູ່ ນໍາ້ ຈະເຮດັ ໃຫຫ້ ຼາຍຊະນດິ ຕາຍ ແລະ ບາງຊະນດິ ທາໍ ລາຍລະບບົ ນເິ ວດຂອງນໍາ້ ເຮດັ ໃຫປ້ າຂາດ O2 ໃນການຫາຍໃຈ. 41

2). ຢາຂາ້ ເຊອ້ ລາ ສານຈໍາກດັ ເຊອ້ ຣາມຢີ ູ່ ູຫຼາຍຊະນດິ , ຫຼາຍກູ່ ຸມ, ບາງກູ່ ຸມມພີ ິດໜອ້ ຍ, ບາງກູ່ ຸມມພີ ິດຫຼາຍ ກູ່ ຸມທູ່ ີ ຖກນໍາໃຊຫ້ ຼາຍໄດແ້ ກູ່ : 1. Dimethey dithio carbamates ໄດແ້ ກູ່ : zirm, ferbam, Thiram ກູ່ ຸມນມີ້ ລີ ດິ ຢັບຢັງ້ ເອນໄຊ Acetaldehyde dehydrogenase ເກີດ antabuse effect ໃນຄົນທູ່ ີດູ່ ມເຫຼົາ້ , ມີຜົນຕູ່ ໍຕບັ , ຫົວໃຈລົມ້ ເຫລວ, ຕູ່ ອມອະໄວຍະວະເຮດັ ວຽກບູ່ ໍໄດດ້ ,ີ ຮາກ, ເປັນລມົ , ມອີ າການແພທ້ າງຜວິ ໜງັ 2. Ethylene bisdithio carbamates ໄດ້ແ ກູ່ : Maneb, Mancozeb, Zineb ກູ່ ຸ ມ ນີ້ຈ ະ ຖ ກ meta - bolize ເປັນ Ethylene thiourea ເຊູ່ ງິ ເປັນສານກູ່ ມໍ ະເຮງັ ໃນສດັ 3). Methyl mercury ( H3C – Hg+X- ) ດູດຊມໄດດ້ ທີ າງຜວິ ໜງັ ແລະ ມພີ ດິ ຕູ່ ລໍ ະບບົ ປະສາດໂດຍກງົ . 4). Hexachloro benzene: ຢັບຢັງ້ ອງັ ຊມິ , ມພີ ດິ ຕູ່ ໍກບັ ຕບັ , ຜວິ ໜັງ, ຂໍກ້ ະດູກອັກເສບ, ເປັນສານສະ ສມົ ໃນປາໄດດ້ .ີ 5). Pentachoro phenol: ຖາ້ ໄດສ້ າໍ ພດັ ຫາຼ ຍຈະເກດີ ມອີ າການໄຂສ້ ູງ, ເຫູ່ ອອອກຫຼາຍ, ຫວົ ໃຈລມົ້ ເຫຼວ, ດດູ ຊມໄດດ້ ທີ າງຜວິ ໜງັ , ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຕູ່ ຸມ. 42

3). ຢາຂາ້ ໜູ (ສານໜ)ູ ສານໜູເປັນສານເຄມຊີ ະນດິ ໜູ່ ງຶ ທູ່ ມີ ພີ ດິ ຢູ່ າງຮາ້ ຍແຮງ ເປັນສານພດິ ທູ່ ຮີ ູ່ າງກາຍໄດຮ້ ບັ ແລວ້ ເກດີ ຄວາມ ຜດິ ປົກກະຕທິ ນັ ທີ ຫຼ ສານທູ່ ສີ ະສມົ ໄວຈ້ າໍ ນວນໜູ່ ງຶ ທູ່ ຫີ ຼາຍເກນີ ພໍເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ອນັ ຕະລາຍຕູ່ ໍຊວີ ດິ ໄດສ້ ານພດິ ນເີ້ ຂາົ້ ສູ່ ູຮູ່ າງກາຍໄດ້ 3 ທາງຄ: ທາງດງັ , ທາງປາກ ແລະ ທາງຜວິ ໜງັ ເມູ່ ອສານເຄມເີ ຂາົ້ ສູ່ ູຮູ່ າງກາຍແລວ້ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ປັນຜນົ ຕູ່ ໍລະບບົ ທາງເດນີ ອາຫານໃນສູ່ ວນຕູ່ າງໆຂອງຮູ່ າງກາຍ ແລະ ໃນທູ່ ສີ ຸດກໍເຖງິ ແກູ່ ຄວາມຕາຍໄດ.້ ສານໜມູ ີ 2 ຊະນດິ ຄ: zinc phosphide (Zn3P2) ແລະ Warfarin (C19H16O4) ສານໜູທູ່ ນີ ຍິ ມົ ກນັ ໃຊຢ້ ູ່ າງຫຼວງຫຼາຍ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ເປັນຢາທູ່ ມີ ພີ ດິ ຕາ້ ນການແຂງຕວົ ຂອງເລອດເຊູ່ ນັ : ວາ ຟາລນິ (Warfarin) ຢັບຢັງ້ ການສາ້ ງວຕິ າມນິ K, ເຮດັ ໃຫຜ້ ມົ ຫູ່ ນຼົ , ເລອດອອກຕາມຜວິ ໜງັ ແລະ ພາກສູ່ ວນຕູ່ າງໆ ຂອງຮູ່ າງກາຍ, ເມດັ ເລອດຂາວຖກທາໍ ລາຍ. ❖ ວທິ ປີ ອ້ ງກນັ : - ຕອ້ ງຫກຼີ ລູ່ ຽງການໃຊສ້ ານພດິ . - ຖາ້ ຈາໍ ເປັນຕອ້ ງໃຊຕ້ ອ້ ງມເີ ຄູ່ ອງມ, ອຸປະກອນ, ເພູ່ ອປອ້ ງກນັ ອນັ ຕະລາຍ. - ມກີ ານກວດສຸຂະພາບສາລບັ ຜູທ້ ູ່ ເີ ຮດັ ວຽກກູ່ ຽວກບັ ສານເຄມຢີ ູ່ າງນອ້ ຍປີລະຄງັ້ . - ຄວນຢູ່ ູຫູ່ າງໄກຈາກບໍລເິ ວນທູ່ ມີ ສີ ານໜ.ູ - ກູ່ ອນໃຊສ້ ານໜຄູ ວນອູ່ ານຄາແນະນາໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈກູ່ ອນໃຊ.້ - ຢູ່ າລາ້ ງ ອຸປະກອນທູ່ ໃີ ຊສ້ ານໜລູ ງົ ໃສູ່ ແມູ່ ນາ້ . - ເມູ່ ອໃຊສ້ ານໜໝູ ດົ ເເລວ້ ໃຫທ້ າໍ ລາຍ ແລະ ຝັງດນິ . zinc phosphide (Zn3P2) 43

Warfarin Bisdemethoxycurcumin 1,7-bis(4-hydroxyphenyl)hepta-1,6-diene-3,5-dione 4). ຢາຂາ້ ຫອຍ - ຊູ່ ສນິ ຄາ້ : ເດມນິ -5 (Deadmeal-5) - ຊູ່ ສາມນັ : ເມທລັ ດໄີ ຮດ໌ (metaldehyde) - ຊູ່ IUPAC: 2,4,6,8-tetra methyl -1,3,5,7-tetroxocane Metaldehyde (2,4,6,8-tetra methyl -1,3,5,7-tetroxocane) ໃຊກ້ ໍາຈດັ ຫອຍປາກກວາ້ ງ, ຫອຍທາກ ແລະ ຫອຍທູ່ ເີ ປັນສດັ ຕູພດອູ່ ນໆ. ຢາຂາ້ ຫອຍຊະນດິ ເມດັ ອອກ ລດິ ຢູ່ າງຮຸນແຮງທງັ ແບບທູ່ ຫີ ອຍກນິ ຕາຍ ແລະ ສໍາຜດັ ຕາຍ, ແຕູ່ ມຄີ ວາມເປັນພດິ ຕູ່ ໍາຕູ່ ໍສດັ ລຽ້ ງລູກດວ້ ຍນໍາ້ ນມົ ແລະ ຍງັ ປອດໄພຕູ່ ໍປາ, ກຸງ້ , ກບົ , ນກົ ອກີ ດວ້ ຍ ພອ້ ມທງັ ສະຫຼາຍຕວົ ໄວ, ຄວາມເປັນພດິ ຕກົ ຄາ້ ງໃນສະພາບແວດລອ້ ມ ແມູ່ ນມໜີ ອ້ ຍ. ວທິ ກີ ານໃຊ:້ ໃຊໃ້ ນອດັ ຕາ 0,75 – 1 ກໂິ ລກຣາມ/ໄຣູ່ , ຫວູ່ ານໃນນາເຂາົ້ ທູ່ ມີ ຫີ ອຍປາກກວາ້ ງລະບາດ, ຂະນະຫວູ່ ານໃຫມ້ ລີ ະດບັ ນໍາ້ ສູງປະມານ 5 ຊງັ ຕແີ ມດັ , ຫວູ່ ານໃຫທ້ ູ່ ວົ ທູ່ ງົ ນາ. 5). ຢາຂາ້ ປູ - ຊູ່ ສນິ ຄາ້ : ພາຣາດອນ (paradon) - ຊູ່ ສາມນັ : ໄຊເປີເມທຣນິ 3% W/W (Cypermethrin) - ຊູ່ IUPAC: cyano (3-phenoxy phenyl) methyl-3-(2,2-di chloro ethenyl)-2,2-di methyl cyclopropane carboxylate (C22H19Cl2NO3) 44

Cypermethrin ພາຣາດອນ ນອກຈາກໃຊກ້ ໍາຈດັ ປູແລວ້ ຍງັ ໃຊປ້ ອ້ ງກນັ ແລະ ກໍາຈດັ ແມງໄມໃ້ ນບາ້ ນເຮອນ ຫຼ ອາຄານ ສະຖານທູ່ ເີ ຊູ່ ນັ : ແມງສາບ, ມດົ , ໂຕສາມງູ່າມ ແລະ ອູ່ ນໆ. ວທິ ໃີ ຊ:້ ໃຊພ້ າຣາດອນໃນອດັ ຕາ 75 ກຣາມຕູ່ ນໍ າໍ້ 20 ລດີ , ສດີ ພູ່ ນົ ໄດ້ 400 m2. ຄາໍ ເຕອນ: ພາຣາດອນ ເປັນວດັ ຖຖຸອນັ ຕະລາຍທູ່ ມີ ພີ ດິ ຫຼາຍ, ຕອ້ ງໃຊຄ້ ວາມລະມດັ ລະວງັ ເພູ່ ອປອ້ ງກນັ ບູ່ ໃໍ ຫເ້ ປັນອນັ ຕະລາຍຕູ່ ໍຜູໃ້ ຊ້ ແລະ ສູ່ ງິ ທູ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອູ່ ນໆ. 3.3. ປະໂຫຍດຂອງຢາຂາ້ ແມງໄມ ້ ແລະ ຢາປາບສດັ ຕູພດ - ປອ້ ງກນັ ບູ່ ໃໍ ຫແ້ ມງໄມ ້ ແລະ ສດັ ຕູພດມາທໍາລາຍຜນົ ລະປູກ. - ເພູ່ ມີ ຜນົ ຜະລດິ ໃຫໄ້ ດຫ້ ຼາຍຂນຶ້ . - ຊູ່ ວຍຄວບຄຸມຫຍາ້ ບູ່ ໍໃຫມ້ ຫີ ຼາຍເກນີ ໄປ. - ຊູ່ ວຍກໍາຈດັ ໂຣກຮາກເນູ່ າົ ຂອງພດ (ເຊອ້ ເຫດັ , ເຊອ້ ລາ). - ຊູ່ ວຍໃຫໂ້ ຄງສາ້ ງພາຍໃນຂອງເນອ້ ໄມປ້ ອດໄພ, ບູ່ ໍມແີ ມງໄມເ້ ຈາະ. - ເພູ່ ມີ ລາຍໄດຈ້ າກກະເສດຕະກອນ. - ຊູ່ ວຍປອ້ ງກນັ ພະຍາດບາງຊະນດິ ເຊູ່ ນັ : ໄຂຍ້ ຸງ, ພະຍາດຜວິ ໜງັ , ເຫບັ , ເຫາົ ... - ຊູ່ ວຍປ້ອງກນັ ຊັບສນິ ຂອງຄນົ ເຊູ່ ນັ ປ້ອງກນັ ປວກກດັ ໄມ,້ ອາຄານເຮອນ, ປ້ອງກນັ ໜູທໍາລາຍເຄູ່ ອງໃຊ້ ສອຍ ແລະ ເຄູ່ ອງໃຊໄ້ ຟຟາ້ ... 3.4. ຜນົ ກະທບົ ຈາກຂາ້ ແມງໄມ ້ ແລະ ຢາສດັ ຕູພດ 1). ຜນົ ກະທບົ ຕູ່ ສໍ ຸຂະພາບ ຢາປາບສດັ ຕູພດຈະສູ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ຕູ່ ສໍ ຸຂະພາບໃຫຊ້ ຸດໂຊມລງົ ເຊູ່ ນັ : ເກດີ ອາການລະຄາຍເຄອງທາງຜວິ ໜງັ , ຕາ, ລະບບົ ຫາຍໃຈຖກທໍາລາຍ, ລະບບົ ປະສາດຖກທໍາລາຍ, ຖາ້ ອາການຮຸ ນແຮງຈະເຮັດໃຫເ້ ກີດມະເຮງັ ຕູ່ າງໆ, ແມູ່ ຍງິ ຖພາຈະເຮດັ ໃຫໜ້ ູ່ ລໍ ກູ ຜດິ ປົກກະຕິ ໆລໆ 2). ຜນົ ກະທບົ ຕູ່ ໍສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ປະະມານ 98% ຂອງຢາຂາ້ ແມງໄມ ້ ແລະ 95% ຂອງຢາຂາ້ ຫຍາ້ ທູ່ ສີ ດີ ພູ່ ນົ ແລວ້ ກະຈາຍສູ່ ູພນ້ ທູ່ ອີ ູ່ ນໆ ເປັນຕນົ້ ແມູ່ ນ ດນິ , ນໍາ້ , ອາກາດ...ຈະສູ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ຕູ່ ໍສູ່ ງິ ທູ່ ີມຊີ ວີ ດິ ຕູ່ າງໆທູ່ ອີ າໄສຢູ່ ູ, ເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມຫຼາກຫຼາຍທາງ ຊວີ ະວທິ ະຍາຫຸຼດລງົ . 45

3). ຜນົ ກະທບົ ດາ້ ນເສດຖະກດິ ຜນົ ກະທບົ ທາງດາ້ ນສຸຂະພາບ ແລະ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມທູ່ ເີ ກດີ ຈາກການໃຊຢ້ າປາບສດັ ຕູພດ ຍງັ ສູ່ ງົ ຜນົ ຕູ່ ໍຄູ່ າ ໃຊຈ້ ູ່ າຍອກີ ດວ້ ຍເຊູ່ ນັ : ຄູ່ າໃຊຈ້ ູ່ າຍຂອງສະຫະລດັ ອາເມລກິ າດາ້ ນສຸຂະພາບ ແລະ ສູ່ ິງແວດລອ້ ມທູ່ ມີ ຜີ ົນຈາກການ ໃຊຢ້ າປາບສດັ ຕູພດ ປະມານ 9 ພນັ ລາ້ ນດອນລາສະຫະລດັ ໃນແຕູ່ ລະປີ. ກດິ ຈະກໍາ: ການທດົ ລອງກູ່ ຽວກບັ ການທດົ ສອບຝູ່ ຸນ ຈດຸ ປະສງົ : ເພູ່ ອທດົ ສອບຄຸນະພາບຂອງຝູ່ ຸນແຕູ່ ລະຊະນດິ ຕູ່ ກໍ ານຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດ ວທິ ປີ ະຕບິ ດັ : - ແບູ່ ງນກັ ສກຶ ສາອອກເປັນ 4 ຫຼ 5 ກູ່ ຸມ ຕາມຄວາມເໝາະສມົ - ແຕູ່ ລະກູ່ ຸມໃຫກ້ ຽມອຸປະກອນ ແລະ ທາດເຄມດີ ູ່ ງັ ນ:ີ້ • ອຸປະກອນ: ເບຍ້ ຕນົ້ ໄມຊ້ ະນດິ ດຽວກນັ ຂະໜາດເທູ່ າົ ກນັ 6 ເບຍ້ , ສຽມ, ປຶມ້ ບນັ ທກຶ ແລະ ບນັ ທດັ . • ທາດເຄມ:ີ - ຝູ່ ຸນຄອກ, ຝູ່ ຸນບູ່ ມົ , ຝູ່ ຸນຊວີ ະພາບ - ຝູ່ ຸນຟົສຟໍ (Ammonium phosphate) - ຝູ່ ຸນນໂີ ຕຣແຊນ (Urea) - ຝູ່ ຸນກາລອີ ອມ (Potassium Chloride) - ໃຫແ້ ຕູ່ ລະກູ່ ຸມປູກເບຍ້ ໄມທ້ ູ່ ກີ ຽມມາໃນບລໍ ເິ ວນໃກຄ້ ຽງກນັ ແລວ້ ເອາົ ຝູ່ ຸນໃສູ່ ຊະນດິ ລະ 1 ຕນົ້ - ຕດິ ປາ້ ຍໄວເ້ ພູ່ ອບູ່ ໃໍ ຫລ້ ມ, ຫດົ ນາໍ້ ໃຫພ້ ຽງພໍ - ໃຊບ້ ນັ ທດັ ວດັ ແທກລວງສູງຂອງເບຍ້ ໄມແ້ ຕູ່ ລະຊະນດິ , ບນັ ທກຶ ຜນົ - ນບັ ຈາໍ ນວນໃບຂອງເບຍ້ ໄມແ້ ຕູ່ ລະຕນົ້ , ບນັ ທກຶ ຜນົ - ສບຕູ່ ຫໍ ດົ ນາໍ້ ແຕູ່ ລະມໃ້ ຫປ້ ະລມິ ານເທູ່ າົ ກນັ - ບນັ ທກຶ ຜນົ (ລວງສູງ ແລະ ຈາໍ ນວນໃບ) ທຸກໆອາທດິ - ຕດິ ຕາມຜນົ ໄປເລອ້ ຍໆຈນົ ຮອດ 3 ເດອນ ຈູ່ ງຶ ສະຫຸຼບຜນົ - ແຕູ່ ລະກູ່ ຸມຂນຶ້ ລາຍງານຜນົ ການທດົ ລອງ 4. ຜນົ ກະທບົ ຂອງປຸ໋ ຍເຄມີ ແລະ ຢາປາບສດັ ຕູພດຕູ່ ໍກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມ 4.1. ບນັ ຫາຂອງຟົສຟາດ ຟົດສະຟາດ ແມູ່ ນທາດປະສມົ ທູ່ ບີ ນັ ຈອຸ ກົ ຊແີ ຊນຂອງທາດມູນຟົດສະຟໍ, ຟົດສະຟາດແມູ່ ນຈໍາເປັນສໍາລບັ ການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງສດັ ແລະ ພດ. ແຕູ່ ຖາ້ ຫາກວູ່ ານໍາ້ ບນັ ຈຟຸ ົດສະຟດັ ໃນລະດບັ ເຂມັ້ ພອ້ ມກນັ ກບັ ການບນັ ຈນຸ ຕີ ຣັດ ກຈໍ ະເປັນເຫດໃຫແ້ ກູ່ ເທາົ ບາງຊະນດິ ແຜູ່ ຂະຫຍາຍຢູ່ າງອຸດມົ ສມົ ບູນ ພອ້ ມກບັ ການເພູ່ ມີ ປະລມິ ານອງົ ຄະທາດໃນນໍາ້ ຢູ່ າງເກນີ ຂອບເຂດ, ໂດຍສະເພາະຕູ່ ໍນໍາ້ ໃນ ຫວ້ ຍ, ຮູ່ ອງ ແລະ ໃນໜອງ. ປະກດົ ການນເີ້ ອນີ້ ວູ່ າ eutrophisation ພາ ໃຫເ້ ກດີ ຜນົ ເສຍຫາຍຫຼາຍຢູ່ າງ: ສຂີ ອງນໍາ້ ໃນຫວ້ ຍຮູ່ ອງໃນໜອງຈະກາຍເປັນສຂີ ຽວ ຫຼ ສນີ ໍາ້ ຕານ, ບູ່ ໍເປັນຕາເບູ່ ງິ , ພາ ໃຫເ້ ກດີ ມກີ ູ່ ນິ , ພາໃຫຕ້ າໜູ່ າງຕອງນໍາ້ ຂອງໂຮງງານຜະລດິ ນໍາ້ ປະປາຖກຕັນ, ຮາ້ ຍແຮງໄປກູ່ ວານນັ້ ແມູ່ ນລບົ ກວນ ການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ແບບປົກກະຕຂິ ອງຊວີ ະຊາດຕູ່ າງໆຕູ່ າງໆໃນນາໍ້ . ການເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ຂອງປະລມິ ານອງົ ຄະທາດໃນນໍາ້ ຖກ ຕາມດວ້ ຍການນາໍ ໃຊອ້ ກົ ຊແີ ຊນຢູ່ າງຫຼວງຫາຼ ຍ ອນັ ເຮດັ ໃຫສ້ ດັ ນໍາ້ ແລະ ພດຫຼາຍຊະນດິ ບູ່ ໍສາມາດຂະຫຍາຍຕວົ ໄດ,້ 46