อุบัติการณ์โรคมะเร็งภาคเหนือของประเทศไทย ปีพ.ศ. 2551-2555

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 ก คำนำ โรคมะเรง็ เปน็ สาเหตุการเสียชีวติ อนั ดบั หนึ่งของประเทศไทยและการเสียชีวิตมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น อย่างต่อเนือ่ ง ล่าสดุ ใน ปีพ.ศ. 2555 อตั ราเสียชวี ิตจากโรคมะเร็งของคนไทยเพิ่มขึ้นเป็น 98.5 ต่อแสน ประชากร เป็นที่ทราบโดยท่ัวไปว่าอุบัติการณ์ของโรคมะเร็งมีความแตกต่างกันในแต่ละพื้นที่ อัน เนื่องจากประชาชนมีการสัมผัสปัจจัยเสี่ยงของโรคมะเร็งที่ต่างกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งปัจจัยเสี่ยง ภายนอก เช่น สิ่งแวดล้อม พฤติกรรมการบริโภค พฤติกรรมเสี่ยงทางสุขภาพ เป็นต้น นอกจากนี้ยัง ขึ้นอยู่กับปัจจัยเสี่ยงภายใน เช่น เชื้อชาติ เพศ พันธุกรรม เป็นต้น การป้องกันควบคุมโรคมะเร็งจึงเป็น นโยบายสาคัญของกระทรวงสาธารณสุข เช่นเดียวกับการบริหารจัดการข้อมูลโรคมะเร็งที่ควร ดาเนินการอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง การจัดทาทะเบียนมะเร็งในระดับประชากร (Population-based cancer registration) เป็นหนึ่งในตัวชี้วัดด้านระบบข้อมูลสารสนเทศโรคมะเร็งตามแผนพัฒนาระบบ บริการสุขภาพ (Service Plan) กระทรวงสาธารณสุข ดังนั้น การจัดทาทะเบียนมะเร็งในภาคเหนือจึงมี ความจาเปน็ เพื่อเปน็ ข้อมลู พนื้ ฐานที่จะนาไปสู่การค้นควา้ วิจยั หาสาเหตุของโรคมะเร็งน้ันๆ การวางแผน นโยบายในการป้องกันควบคุมโรคมะเร็ง และทีส่ าคัญจะเปน็ ข้อมลู ทีใ่ ชใ้ นการเฝา้ ระวังโรคมะเร็งในพื้นที่ ภาคเหนือได้อย่างต่อเนื่อง นพ. สมเกียรติ ลลิตวงศา ผู้อานวยการโรงพยาบาลมะเรง็ ลาปาง กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข

ข Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 กิตติกรรมประกำศ รายงานอุบัติการณโ์ รคมะเร็งภาคเหนือปีพ.ศ.2551-2555 ฉบับนีเ้ ป็นเล่มที่ 2 ซ่งึ เป็นการศึกษา ต่อเนื่องจากรายงานเล่มแรก คือ อุบัติการณ์โรคมะเร็งภาคเหนือปีพ.ศ. 2546-2550 ซ่ึงได้ตีพิมพ์ เผยแพรเ่ มือ่ ปีพ.ศ. 2552 การดาเนินงานศึกษาวิจยั ครั้งนี้รับผดิ ชอบโดยงานทะเบียนมะเรง็ โรงพยาบาล มะเร็งลาปางและคณะทีมงานเครือข่ายทะเบียนมะเร็งใน 5 จังหวัดภาคเหนือ ได้แก่เชียงใหม่ ลาปาง ลาพูน แพร่ และพิษณุโลก ซ่ึงจังหวัดดังกล่าวมีฐานข้อมูลทะเบียนมะเร็งระดับประชากรและสามารถ เปน็ ตวั แทนของประชากรในภาคเหนือได้ถึงร้อยละ 50 ผู้ดาเนินโครงการขอขอบคุณบุคลากรเครือข่าย ทะเบียนมะเรง็ ในภาคเหนือทุกท่านที่มีส่วนร่วมในการรวบรวมข้อมูลโรคมะเร็ง ได้แก่ โรงพยาบาลศูนย์ โรงพยาบาลท่ัวไป โรงพยาบาลชุมชน โรงพยาบาลเอกชน และสานักงานสาธารณสุขจังหวัดทุกแห่ง นอกจากนี้ขอขอบคุณศูนย์ทะเบียนมะเร็งเชียงใหม่ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ที่อนเุ คราะห์ข้อมลู ผู้ปว่ ยโรคมะเร็งจังหวัดเชียงใหม่ รวมทั้งสถาบันมะเร็งแห่งชาติ ที่ได้อนุเคราะห์ข้อมูล การเสียชีวิตจากใบมรณบัตรของประชากรในจังหวัดทางภาคเหนือ อีกท้ังขอขอบพระคุณ รศ. นพ. หัชชา ศรีปลัง่ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลยั สงขลานครินทร์ ทีใ่ ห้คาปรกึ ษาการวิเคราะห์ข้อมลู ขอขอบคุณผู้บริหารกรมการแพทย์และโรงพยาบาลมะเรง็ ลาปาง ที่เห็นความสาคัญและอนุมัติ งบประมาณเพื่อจัดทาโครงการในคร้ังนี้ คณะผู้ดาเนินโครงการหวังเป็นอย่างยิ่งว่า รายงานสรุปผล การศึกษาอบุ ัติการณโ์ รคมะเร็งภาคเหนือปีพ.ศ.2551-2555 จะเปน็ ประโยชน์แก่ผสู้ นใจข้อมูลโรคมะเร็ง ในภาคเหนือ คุณค่าของผลงานนี้เกิดจากความร่วมมือ ร่วมใจในการรวบรวมข้อมูลโรคมะเร็งใน ภาคเหนืออย่างต่อเนื่องและเป็นผลสาเร็จ เป็นตัวอย่างของการจัดทาฐานข้อมูลโรคมะเร็งระดับ ประชากรแกจ่ ังหวัดอืน่ ๆต่อไป นพ. ดลสขุ พงษ์นิกร หัวหน้ากลุ่มงานเทคโนโลยีสารสนเทศและสนบั สนนุ วิชาการ โรงพยาบาลมะเรง็ ลาปาง

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 ค สำรบัญ หน้ำ คานา…………………………………………………..………………………………………….……............................................ก กติ ติกรรมประกาศ……………………………………….…………………………………………………….…………..……………..….ข รายชื่อคณะทางานเครอื ข่ายทะเบียนมะเรง็ ภาคเหนือ…………………..………………………………………………...ฌ บทที่ 1 บทนา……………………………………………………………..…………………..…………………………………..……….......1 บทที่ 2 วิธีการรวบรวมข้อมลู ……………………………………………………………………………….............................9 บทที่ 3 อบุ ัติการณโ์ รคมะเรง็ ในภาคเหนือ….……………………………………………………...............................19 บทที่ 4 โรคมะเร็งที่พบมากในภาคเหนือ 4.1 โรคมะเร็งลาไสใ้ หญ่และลาไสต้ รง................………………………………….……………………........33 4.2 โรคมะเร็งตับ ……………………………………………………………………………..……………..………….......36 4.3 โรคมะเรง็ ปอด …………………………………………………………….……………………….…………………...39 4.4 โรคมะเรง็ เต้านม ……………………………………………….…………………………………………………….....42 4.5 โรคมะเรง็ ปากมดลูก………………………………………..…………………….…………………………………...45 บทที่ 5 โรคมะเร็งรายจงั หวดั 5.1 อุบัติการณโ์ รคมะเรง็ จงั หวัดเชียงใหม่ ปี พ.ศ.2551-2555……………………………………..... 51 5.2 อบุ ัติการณโ์ รคมะเรง็ จงั หวดั ลาปาง ปี พ.ศ.2551-2555…………………………………...........66 5.3 อุบตั ิการณโ์ รคมะเรง็ จงั หวดั ลาพนู ปี พ.ศ.2551-2555…………………………………........... 81 5.4 อุบตั ิการณโ์ รคมะเร็งจังหวดั แพร่ ปี พ.ศ.2551-2555…………………………………..............96 5.5 อบุ ัติการณโ์ รคมะเร็งจงั หวัดพิษณโุ ลก ปี พ.ศ.2551-2555………………………………….……111 บรรณานุกรม…………………………………………………..…………………………………………………............................126 ภาคผนวก…………………………………………………..………………………………………………….................................127

ง Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 สำรบัญตำรำง หน้ำ ตารางที่ 1 จานวนและอุบตั ิการณโ์ รคมะเร็งทกุ ชนิดในภาคเหนือ ปี พ.ศ.2551-2555...........2. 1 ตารางที่ 2 จานวนผู้ป่วยโรคมะเร็งรายใหม่แยกตามกลุ่มอายุและโรคมะเรง็ ในภาคเหนือ ตารางที่ 3 ปี พ.ศ.2551-2555 (ชาย) 26 ตารางที่ 4 จานวนผู้ป่วยโรคมะเร็งรายใหม่แยกตามกลุ่มอายุและโรคมะเรง็ ในภาคเหนือ ตารางที่ 5 ปี พ.ศ.2551-2555 (หญิง) 27 ตารางที่ 6 อุบัติการณ์โรคมะเร็งต่อประชากร 100,000 ราย แยกตามกลุ่มอายุ และ ตารางที่ 7 ตารางที่ 8 โรคมะเร็งในภาคเหนือ ปี พ.ศ.2551-2555 (ชาย) 28 ตารางที่ 9 ตารางที่ 10 อุบัติการณ์โรคมะเร็งต่อประชากร 100,000 ราย แยกตามกลุ่มอายุ และ ตารางที่ 11 ตารางที่ 12 โรคมะเรง็ ในภาคเหนือ ปี พ.ศ.2551-2555 (หญิง) 29 ตารางที่ 13 ตารางที่ 14 จานวนและอุบตั ิการณโ์ รคมะเร็งลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรงในภาคเหนือ ปี พ.ศ. ตารางที่ 15 ตารางที่ 16 2551-2555 34 ตารางที่ 17 คุณภาพของข้อมูลโรคมะเรง็ ลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรงในจงั หวดั ภาคเหนือ 35 ตารางที่ 18 จานวนและอบุ ตั ิการณโ์ รคมะเร็งตบั ในภาคเหนือ ปี พ.ศ.2551-2555 37 ตารางที่ 19 คณุ ภาพของข้อมลู โรคมะเร็งตับแยกตามจังหวัด 38 ตารางที่ 20 จานวนและอุบตั ิการณโ์ รคมะเร็งปอดในภาคเหนอื ปี พ.ศ.2551-2555 40 ตารางที่ 21 คุณภาพของข้อมูลโรคมะเรง็ ในภาคเหนือ 41 จานวนและอบุ ตั ิการณโ์ รคมะเรง็ เต้านมในภาคเหนือ ปี พ.ศ.2551-2555 42 คณุ ภาพของข้อมลู โรคมะเร็งเต้านมในภาคเหนือ 44 จานวนและอุบตั ิการณโ์ รคมะเร็งปากมดลกู ในภาคเหนือ ปี พ.ศ.2551-2555 45 คุณภาพของข้อมูลโรคมะเรง็ ปากมดลกู ในภาคเหนือ 47 จานวนและอบุ ตั ิการณม์ ะเรง็ จงั หวดั เชียงใหม่ ปี พ.ศ.2551-2555 53 จานวน รอ้ ยละอุบตั ิการณม์ ะเรง็ ของประชากร จงั หวัดเชียงใหม่ ปีพ.ศ.2551- 2555 จาแนกตามโรคมะเรง็ 55 รอ้ ยละของขอ้ มูลทมี่ ีผลพยาธวิ ิทยาและข้อมลู ทีไ่ ด้จากใบมรณบัตรอย่างเดยี ว ของจังหวดั เชียงใหม่ ปีพ.ศ. 2551-2555 60 รอ้ ยละของสัดส่วนผู้ป่วยมะเรง็ ที่เสียชวี ิตต่อผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่ของจงั หวดั เชียงใหม่ ปีพ.ศ.2551-2555 61 จานวนผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่แยกตามกลุ่มอายุและโรคมะเรง็ ในจงั หวดั เชียงใหม่ ปีพ.ศ.2551-2555 (ชาย) 62 จานวนผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่แยกตามกลุ่มอายุและโรคมะเรง็ ในจงั หวดั เชียงใหม่ ปีพ.ศ.2551-2555 (หญิง) 63

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 จ หน้ำ ตารางที่ 22 อบุ ัติการณโ์ รคมะเรง็ ตอ่ ประชากร 100,000 ราย แยกตามกลุ่มอายุ และ โรคมะเรง็ ในจงั หวัดเชียงใหม่ ปีพ.ศ.2551-2555 (ชาย) 64 ตารางที่ 23 อุบตั ิการณโ์ รคมะเร็งตอ่ ประชากร 100,000 ราย แยกตามกลุ่มอายุ และ โรคมะเร็งในจงั หวดั เชียงใหม่ ปีพ.ศ.2551-2555 (หญงิ ) 65 ตารางที่ 24 จานวนและอุบตั ิการณม์ ะเร็งจงั หวัดลาปาง ปีพ.ศ.2551-2555 68 ตารางที่ 25 จานวน รอ้ ยละ อุบัติการณม์ ะเรง็ ของประชากรจงั หวดั ลาปาง ปีพ.ศ.2551- 2555 จาแนกตามโรคมะเรง็ 70 ตารางที่ 26 รอ้ ยละของขอ้ มูลทมี่ ีผลพยาธวิ ิทยาและข้อมลู ทีไ่ ด้จากใบมรณบตั รอย่างเดยี ว ของจงั หวดั ลาปาง ปีพ.ศ.2551-2555 75 ตารางที่ 27 รอ้ ยละของสดั ส่วนผู้ป่วยมะเรง็ ทีเ่ สียชวี ิตต่อผู้ป่วยมะเรง็ รายใหม่ของจงั หวดั ลาปาง ปีพ.ศ. 2551-2555 76 ตารางที่ 28 จานวนผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่แยกตามกลุ่มอายุและโรคมะเรง็ ในจังหวดั ลาปาง ปีพ.ศ. 2551-2555 (ชาย) 77 ตารางที่ 29 จานวนผู้ป่วยมะเรง็ รายใหม่แยกตามกลุ่มอายุและโรคมะเรง็ ในจงั หวดั ลาปาง ปีพ.ศ. 2551-2555 (หญิง) 78 ตารางที่ 30 อัตราอบุ ตั ิการณโ์ รคมะเร็งตอ่ ประชากร 100,000 ราย แยกตามกลมุ่ อายแุ ละ โรคมะเร็งในจงั หวัดลาปาง ปพี .ศ.2551-2555 (ชาย) 79 ตารางที่ 31 อตั ราอบุ ตั ิการณโ์ รคมะเร็งตอ่ ประชากร 100,000 ราย แยกตามกลมุ่ อายุและ โรคมะเรง็ ในจงั หวดั ลาปาง ปพี .ศ.2551-2555 (หญงิ ) 80 ตารางที่ 32 จานวนและอบุ ตั ิการณโ์ รคมะเรง็ จังหวดั ลาพนู ปีพ.ศ.2551-2555 83 ตารางที่ 33 จานวน รอ้ ยละ อุบตั ิการณม์ ะเร็งของประชากรจังหวดั ลาพนู ปีพ.ศ.2551- 2555 จาแนกตามโรคมะเรง็ 85 ตารางที่ 34 รอ้ ยละของขอ้ มลู ทมี่ ีผลพยาธวิ ิทยาและข้อมลู ที่ได้จากใบมรณบัตรอย่างเดยี ว ของจงั หวดั ลาพนู ปีพ.ศ.2551-2555 90 ตารางที่ 35 รอ้ ยละของสดั ส่วนผู้ป่วยมะเรง็ ที่เสียชวี ิตต่อผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่ของจงั หวดั ลาพูน ปีพ.ศ.2551-2555 91 ตารางที่ 36 จานวนผู้ปว่ ยมะเร็งรายใหม่ แยกตามกลุ่มอายแุ ละโรคมะเรง็ ในจงั หวัดลาพนู ปีพ.ศ.2551-2555 (ชาย) 92 ตารางที่ 37 จานวนผู้ปว่ ยมะเรง็ รายใหม่ แยกตามกลุ่มอายแุ ละโรคมะเรง็ ในจังหวัดลาพนู ปีพ.ศ.2551-2555 (หญงิ ) 93 ตารางที่ 38 อบุ ตั ิการณโ์ รคมะเรง็ ต่อประชากร 100,000 ราย แยกตามกลุ่มอายุและ โรคมะเรง็ ในจงั หวดั ลาพนู ปพี .ศ.2551-2555 (ชาย) 94 ตารางที่ 39 อุบตั ิการณโ์ รคมะเร็งตอ่ ประชากร 100,000 ราย แยกตามกลุ่มอายแุ ละ โรคมะเร็งในจงั หวดั ลาพนู ปพี .ศ.2551-2555 (หญงิ ) 95

ฉ Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 หนำ้ ตารางที่ 40 จานวนและอบุ ตั ิการณโ์ รคมะเร็งจังหวัดแพร่ ปีพ.ศ.2551-2555 98 ตารางที่ 41 ตารางที่ 42 จานวน รอ้ ยละ อบุ ตั ิการณม์ ะเรง็ ของประชากรจังหวดั แพร่ ปีพ.ศ.2551-2555 ตารางที่ 43 ตารางที่ 44 จาแนกตามโรคมะเร็ง 100 ตารางที่ 45 ตารางที่ 46 รอ้ ยละของขอ้ มูลทมี่ ีผลพยาธวิ ิทยาและข้อมลู ทีไ่ ด้จากใบมรณบัตรอย่างเดยี ว ตารางที่ 47 ตารางที่ 48 ของจงั หวดั แพร่ ปีพ.ศ.2551-2555 105 ตารางที่ 49 ตารางที่ 50 รอ้ ยละของสดั ส่วนผู้ป่วยมะเรง็ ทีเ่ สียชวี ิตต่อผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่ของจงั หวดั แพร่ ตารางที่ 51 ตารางที่ 52 ปีพ.ศ.2551-2555 106 ตารางที่ 53 ตารางที่ 54 จานวนผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่ แยกตามกลุ่มอายแุ ละโรคมะเรง็ ในจงั หวดั แพร่ ตารางที่ 55 ปีพ.ศ.2551-2555 (ชาย) 107 จานวนผู้ป่วยมะเรง็ รายใหม่ แยกตามกลุ่มอายแุ ละโรคมะเรง็ ในจงั หวัดแพร่ ปีพ.ศ.2551-2555 (หญงิ ) 108 อุบัติการณโ์ รคมะเรง็ ตอ่ ประชากร 100,000 ราย แยกตามกลุ่มอายุและ โรคมะเรง็ ในจงั หวัดแพร่ ปีพ.ศ.2551-2555 (ชาย) 109 อุบัติการณโ์ รคมะเรง็ ตอ่ ประชากร 100,000 ราย แยกตามกลุ่มอายุและ โรคมะเร็งในจงั หวดั แพร่ ปีพ.ศ.2551-2555 (หญิง) 110 จานวนและอบุ ตั ิการณโ์ รคมะเรง็ จังหวัดพิษณโุ ลก ปีพ.ศ.2551-2555 113 จานวน รอ้ ยละ อุบัติการณม์ ะเร็งของประชากรจงั หวดั พิษณุโลก ปีพ.ศ.2551-2555จาแนกตามโรคมะเร็ง 115 รอ้ ยละของขอ้ มลู ทมี่ ีผลพยาธวิ ิทยาและข้อมลู ทีไ่ ด้จากใบมรณบตั รอย่างเดยี วของ จังหวดั พิษณโุ ลก ปีพ.ศ.2551-2555 120 รอ้ ยละของสัดส่วนผู้ป่วยมะเรง็ ที่เสียชวี ิตต่อผู้ป่วยรายใหม่ของจงั หวดั พิษณโุ ลก ปีพ.ศ.2551-2555 121 จานวนผู้ป่วยมะเรง็ รายใหม่ แยกตามกลุ่มอายุและโรคมะเรง็ ในจงั หวดั พิษณโุ ลก ปีพ.ศ.2551-2555 (ชาย) 122 จานวนผู้ป่วยมะเรง็ รายใหม่ แยกตามกลุ่มอายุและโรคมะเรง็ ในจังหวดั พิษณโุ ลก ปีพ.ศ.2551-2555 (หญงิ ) 123 อบุ ตั ิการณโ์ รคมะเร็งตอ่ ประชากร 100,000 ราย แยกตามกลุ่มอายุและ โรคมะเรง็ ในจงั หวดั พิษณโุ ลก ปีพ.ศ.2551-2555 (ชาย) 124 อบุ ตั ิการณโ์ รคมะเรง็ ตอ่ ประชากร 100,000 ราย แยกตามกลุ่มอายแุ ละโรคมะเรง็ ใน จังหวัดพิษณโุ ลก ปีพ.ศ.2551-2555 (หญิง) 125

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 ช

ซ Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 สำรบัญรูปภำพ รูปท่ี 1 แผนที่ภาคเหนือของประเทศไทย หน้ำ รูปท่ี 2 ความหนาแน่นของประชากรจาแนกตามจงั หวดั ในภาคเหนอื ปีพ.ศ.2555 รูปท่ี 3 กระบวนการรวบรวมข้อมลู โรคมะเร็งในภาคเหนือ 5 รูปท่ี 4 กระบวนการรวบรวมข้อมูลโรคมะเรง็ จากใบมรณบัตร 6 รูปท่ี 5 จานวนประชากร 12 จังหวดั ภาคเหนือ แยกตามช่วงอายุ ปพี .ศ. 2553 12 (Census population, 2553) 13 รปู ท่ี 6 โรคมะเร็งทีพ่ บมากในภาคเหนือ 10 อนั ดับแรก ปีพ.ศ.2551-2555 รปู ท่ี 7 อบุ ตั ิการณโ์ รคมะเร็งทกุ ชนิดแยกตามจงั หวดั ในภาคเหนือ ปีพ.ศ. 2551-2555 15 รูปท่ี 8 อบุ ตั ิการณโ์ รคมะเรง็ จังหวัดภาคเหนือ ปีพ.ศ.2551-2555 แยกตามช่วงอายุ 22 รูปท่ี 9 โรคมะเรง็ ที่พบมากในภาคเหนือ ปีพ.ศ. 2551-2555 แยกตามกลมุ่ อายุ 23 รูปท่ี 10 เปรียบเทียบอุบตั ิการณข์ องโรคมะเรง็ ลาไส้ใหญ่และลาไสต้ รง 24 รปู ท่ี 11 อุบตั ิการณโ์ รคมะเรง็ ลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรง จงั หวัดภาคเหนือ ปีพ.ศ.2551- 25 2555 แยกตามช่วงอายุ 34 รปู ท่ี 12 เปรียบเทียบอุบัติการณข์ องโรคมะเร็งตับ รูปท่ี 13 อุบัติการณ์โรคมะเร็งตับ จังหวัดภาคเหนือ ปีพ.ศ.2551-2555 แยกตามช่วง 35 อายุ 37 รูปท่ี 14 เปรียบเทียบอุบัติการณข์ องโรคมะเร็งปอด รูปที 15 อุบัติการณโ์ รคมะเร็งปอดภาคเหนือ ปีพ.ศ.2551-2555 แยกตามช่วงอายุ 38 รปู ท่ี 16 ตารางอุบัติการณเ์ ปรียบเทียบอบุ ัติการณโ์ รคมะเรง็ เตา้ นม 40 รปู ท่ี 17 อบุ ตั ิการณโ์ รคมะเรง็ เตา้ นมภาค ปีพ.ศ.2551-2555 แยกตามช่วงอายุ 41 รูปท่ี 18 การเปรียบเทียบอบุ ตั ิการณข์ องโรคมะเรง็ ปากมดลูกกบั ภูมภิ าคอนื่ ๆ 43 รปู ท่ี 19 อบุ ตั ิการณโ์ รคมะเร็งปากมดลูกในภาคเหนือปีพ.ศ. 2551-2555 แยกตามช่วง 43 อายุ 46 รปู ท่ี 20 จานวนประชากรจงั หวดั เชียงใหม่ ปี 2553 (Census,2010) รปู ท่ี 21 โรคมะเรง็ ที่พบมาก 10 อนั ดับแรกในจังหวดั เชียงใหม่ ปีพ.ศ.2551-2555 46 รปู ท่ี 22 การเปรียบเทียบอุบัติการณข์ องโรคมะเรง็ ในจงั หวดั เชียงใหม่ แยกตามอาเภอ 52 รปู ท่ี 23 อบุ ตั ิการณ์โรคมะเร็งจงั หวดั เชียงใหม่ ปีพ.ศ. 2551-2555 แยกตามช่วงอายุ 54 รูปท่ี 24 โรคมะเร็งทีพ่ บมากในจงั หวดั เชียงใหม่ ปีพ.ศ.2551-2555 แยกตามกลมุ่ อายุ 56 รูปท่ี 25 จานวนประชากรจงั หวดั ลาปาง ปีพ.ศ.2553(Census,2010) 58 รปู ท่ี 26 โรคมะเร็งที่พบมาก 10 อนั ดับแรกในจังหวัดลาปาง ปีพ.ศ.2551-2555 59 รปู ท่ี 27 เปรียบเทียบอุบตั ิการณข์ องโรคมะเร็งในจังหวดั ลาปาง แยกตามอาเภอ 67 รูปท่ี 28 อุบตั ิการณโ์ รคมะเร็งจงั หวดั ลาปาง ปีพ.ศ.2551-2555 แยกตามช่วงอายุ 69 รปู ท่ี 29 โรคมะเรง็ ทีพ่ บมากในจังหวดั ลาปาง ปีพ.ศ.2551-2555 แยกตามกลุ่มอายุ 71 73 74

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 ฌ หนำ้ รปู ท่ี 30 จานวนประชากรจงั หวดั ลาพนู ปีพ.ศ.2553 (Census,2010) 82 รปู ท่ี 31 โรคมะเร็งที่พบมาก 10 อนั ดับแรกในจงั หวดั ลาพนู ปีพ.ศ.2551-2555 84 รปู ท่ี 32 การเปรียบเทียบอุบตั ิการณข์ องโรคมะเรง็ ในจงั หวัดลาพูน แยกตามอาเภอ 86 รูปท่ี 33 อบุ ตั ิการณโ์ รคมะเร็งจังหวัดลาพูน ปีพ.ศ. 2551-2555 แยกตามช่วงอายุ 88 รูปท่ี 34 โรคมะเรง็ ทีพ่ บมากในจงั หวดั ลาพูน ปีพ.ศ. 2551-2555 แยกตามกลุ่มอายุ 89 รูปท่ี 35 จานวนประชากรจังหวดั แพร่ ปีพ.ศ.2553 (Census,2010) 97 รปู ท่ี 36 โรคมะเรง็ ที่พบมาก 10 อนั ดับแรกในจังหวดั แพร่ ปีพ.ศ.2551-2555 99 รูปท่ี 37 เปรียบเทียบอบุ ัติการณข์ องโรคมะเรง็ ในจงั หวดั แพร่ แยกตามอาเภอ 101 รปู ท่ี 38 อุบัติการณโ์ รคมะเรง็ จังหวัดแพร่ ปีพ.ศ. 2551-2555 แยกตามช่วงอายุ 103 รูปท่ี 39 โรคมะเรง็ ทีพ่ บมากในจังหวดั แพร่ ปีพ.ศ. 2551-2555 แยกตามกลุ่มอายุ 104 รปู ท่ี 40 จานวนประชากรจงั หวดั พิษณโุ ลก ปีพ.ศ.2553 112 รูปท่ี 41 โรคมะเรง็ ที่พบมาก 10 อนั ดับแรกในจงั หวดั พิษณโุ ลก ปีพ.ศ.2551-2555 114 รปู ท่ี 42 เปรียบเทียบอบุ ัติการณข์ องโรคมะเร็งในจงั หวดั พิษณโุ ลก แยกตามอาเภอ 116 รูปท่ี 43 อบุ ัติการณโ์ รคมะเร็งจังหวัดพษิ ณุโลก ปีพ.ศ.2551-2555 แยกตามช่วงอายุ 118 รูปท่ี 44 โรคมะเร็งทีพ่ บมากในจังหวดั พิษณุโลก ปีพ.ศ.2551-2555 แยกตามกลุ่มอายุ 119

ญ Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 รำยชือ่ คณะทำงำนเครอื ข่ำยทะเบียนภำคเหนือ 1. โรงพยำบำลมะเรง็ ลำปำง จงั หวดั ลำปำง นพ. สมเกียรติ ลลติ วงศา ผู้อานวยการ โรงพยาบาลมะเร็งลาปาง พญ. ธนั ยภัทร พงษ์เลาหพนั ธุ์ รองผู้อานวยการกลมุ่ ภารกิจวิชาการ น.ส. กลั ยารตั น์ วรรณวงศ์ รองผู้อานวยการกลมุ่ ภารกิจบรกิ ารวิชาการ น.ส. อมุ า วันดี รองผู้อานวยการกลมุ่ ภารกิจอานวยการ นพ. ดลสขุ พงษ์นิกร หวั หน้ากลุ่มงานเทคโนโลยีสารสนเทศและ สนับสนุนวิชาการ นาง กาญจนา ดาวประเสรฐิ หวั หน้างานทะเบียนมะเรง็ น.ส. ศิรนิ ยา แสงคา นกั วชิ าการสถติ ิ น.ส. มนฐิตนิ นั ท์ ประดิษฐคา่ ย นักวชิ าการสถติ ิ นาง ปณิดา สวุ รรณเมือง เจา้ พนักงานธรุ การ น.ส. เนตรยา หวันน้อย เจา้ พนักงานธุรการ 2. เครอื ขำ่ ยทะเบียนมะเรง็ จงั หวดั ลำปำง 2.1 สำนกั งำนสำธำรณสุขจงั หวดั ลำปำง นายแพทย์สาธารณสุขจังหวดั ลาปาง นพ. ศิรชิ ยั ภัทรนุธาพร นักวชิ าการสาธารณสุขชานาญการพิเศษ น.ส. จนั ทรา ทวยมีฤทธิ์ นักวชิ าการสาธารณสุขชานาญการพิเศษ น.ส. นติ ยา แกว้ รว่ มวงศ์ นักวชิ าการสาธารณสขุ ชานาญการ นาง สุจิตรา อาจิริยะ ผู้อานวยการโรงพยาบาลลาปาง 2.2. โรงพยำบำลลำปำง นายแพทย์ชานาญการพเิ ศษ นพ. ธารง หาญวงศ์ นายแพทย์ชานาญการพเิ ศษ นพ. วิชยั ทิพยดาราพาณิชย์ หัวหน้ากลุ่มงานพยาธิวทิ ยากายวิภาค นพ. ปยิ พงษ์ อุ่นปญั โญ เจา้ พนกั งานเวชสถติ ิชานาญงาน พญ. เพลนิ พิศ ประสพโชค เจา้ พนักงานเวชสถติ ิชานาญงาน นาง รงุ่ รกั ม่วงบุญ เจา้ พนกั งานเวชสถติ ิชานาญงาน นาง สิริดวงนภา เกตวิชิต นักวทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ชานาญการ นาง วาสนา นาคยิ้ม เจา้ หน้าทีท่ ะเบยี น นาง อุดมลกั ษณ์ มายรู น.ส. แสงทอง โพธิเ์ ยน็

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 ฎ น.ส. แสงทอง เทพคาปิ๋ว เจา้ หน้าที่ทะเบยี น นาง อาพรรณ ท่งั หิรญั ผู้ช่วยเหลือคนไข้ 2.3. โรงพยำบำลชมุ ชนในจงั หวัดลำปำง 2.3.1 โรงพยาบาลเกาะคา 2.3.2 โรงพยาบาลห้างฉัตร 2.3.3 โรงพยาบาลงาว 2.3.4 โรงพยาบาลแจ้หม่ 2.3.5 โรงพยาบาลเถิน 2.3.6 โรงพยาบาลแม่ทะ 2.3.7 โรงพยาบาลแม่เมาะ 2.3.8 โรงพยาบาลแม่พรกิ 2.3.9 โรงพยาบาลวงั เหนือ 2.3.10 โรงพยาบาลสบปราบ 2.3.11 โรงพยาบาลเสริมงาม 2.3.12 โรงพยาบาลเมอื งปาน 2.4. โรงพยำบำลคำ่ ยสุรศกั ดม์ิ นตรี 2.5. โรงพยำบำลเอกชนในจังหวัดลำปำง 2.5.1 โรงพยาบาลเขลางคน์ คร - ราม 2.5.2 โรงพยาบาลแวนแซนตว์ ดู้ 3. เครอื ขำ่ ยทะเบียนมะเรง็ จงั หวัดเชียงใหม่ 3.1. หน่วยทะเบียนมะเร็ง คณะแพทยศำสตร์ มหำวิทยำลัยเชียงใหม่ ผศ.นพ. ทรงพล ศรีสโุ ข ที่ปรึกษาหน่วยทะเบยี นมะเร็งเชียงใหม่ รศ.พญ. อิ่มใจ ชิตาพนารักษ์ หวั หน้าหน่วยทะเบียนมะเร็งเชียงใหม่ นาง อดุ มลักษณ์ ไชยแสงคา พยาบาลวิชาชีพชานาญการพเิ ศษ นาง พุทธชาด มณีใส พยาบาลวิชาชีพชานาญการ นาย นเรศ ไหวศรี พยาบาลวิชาชีพชานาญการ นาย จิรพงศ์ หาญประกอบสุข พยาบาลวิชาชีพปฏิบัติการ น.ส. ปานรดา ตันศิริ พยาบาลวิชาชีพปฏิบตั ิการ นาง วารณุ ี คาแสน เจา้ หน้าที่บนั ทึกข้อมลู น.ส. มะลิษา พวงสมบตั ิ ผู้ช่วยพยาบาล

ฏ Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 4. เครอื ขำ่ ยทะเบียนมะเร็งจังหวัดลำพนู 4.1. สำนกั งำนสำธำรณสุขจังหวัดลำพนู นายแพทย์สาธารณสขุ จังหวดั ลาพูน นพ. ปจั จุบนั เหมหงษา นักวชิ าการสาธารณสขุ ชานาญการ นาย อาพนพินิจ เศรษฐสมพงษ์ ผู้อานวยการโรงพยาบาลลาพนู 4.2. โรงพยำบำลลำพนู หัวหน้ากลุ่มพฒั นาระบบบรกิ ารสขุ ภาพ นพ. ธาณี ลิม้ ทอง นายแพทย์ชานาญการพิเศษ พญ. วรรณมณี มาธนะสารวุฒิ พยาบาลวิชาชีพชานาญการ นพ. บารมี บุญเลิศ พยาบาลวิชาชีพชานาญการ นาง จงภกั ดี พรอ้ มเพยี งบญุ พยาบาลวิชาชีพชานาญการ นาง วรรณวรางค์ คหวัฒน์ธรางกรู พยาบาลวิชาชีพชานาญการ นาง นภาภรณ์ วิระราช น.ส. ธนิญา น้อยเปยี ง 4.3. โรงพยำบำลชมุ ชนในจงั หวัดลำพนู 4.3.1 โรงพยาบาลแม่ทา 4.3.2 โรงพยาบาลลี้ 4.3.3 โรงพยาบาลป่าซาง 4.3.4 โรงพยาบาลบา้ นโฮ่ง 4.3.5 โรงพยาบาลทุ่งหวั ช้าง 4.3.6 โรงพยาบาลบ้านธิ 4.3.7 โรงพยาบาลเวียงหนองล่อง 4.4. โรงพยำบำลเอกชนในจังหวดั ลำพูน 4.4.1 โรงพยาบาลหริภญุ ชยั 4.4.2 โรงพยาบาลศิรเิ วช ลาพูน 4.4.3 โรงพยาบาลเซนทรลั นคิ มลาพูน 5.เครอื ข่ำยทะเบียนมะเรง็ จังหวัดพิษณุโลก 5.1. สำนักงำนสำธำรณสขุ จังหวัดพิษณโุ ลก นายแพทย์สาธารณสขุ จังหวดั พิษณโุ ลก นพ. บญุ เติม ตนั สรุ ตั น์ นักวชิ าการสาธารณสุขชานาญการ นาง พรทพิ ย์ เรืองมี

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 ฐ 5.2. โรงพยำบำลพุทธชินรำช นพ. ศิวฤทธิ์ รัศมีจนั ทร์ ผู้อานวยการโรงพยาบาลพุทธชินราช พญ. อดุ มลักษณ์ เจนพาณิชย์ นายแพทย์เชี่ยวชาญ นาง อารี พลศรีสทุ ธิกลุ พยาบาลวิชาชีพชานาญการ น.ส. พรรณี สุวรรณมงคล พยาบาลวิชาชีพชานาญการ นาง สุนทรี ประเสรฐิ ดี เจา้ พนกั งานเวชสถติ ิ น.ส. ปยิ ะนุช จนั ทรว์ งค์ ผู้ประสานงานโครงการวิจยั 5.3. โรงพยำบำลชุมชนในจงั หวดั พิษณุโลก 5.3.1 โรงพยาบาลบางระกา 5.3.2 โรงพยาบาลบางกระทมุ่ 5.3.3 โรงพยาบาลชาติตระการ 5.3.4 โรงพยาบาลพรหมพิราม 5.3.5 โรงพยาบาลวดั โบสถ์ 5.3.6 โรงพยาบาลวงั ทอง 5.3.7 โรงพยาบาลเนินมะปราง 5.3.8 โรงพยาบาลสมเดจ็ พระยุพราชนครไทย 5.4. โรงพยำบำลมหำวิทยำลยั นเรศวร 5.5. โรงพยำบำลคำ่ ยสมเดจ็ พระนเรศวรมหำรำช 5.6. โรงพยำบำลเอกชนในจังหวัดพิษณโุ ลก 5.6.1 โรงพยาบาลพิษณุเวช 5.6.2 โรงพยาบาลรตั นเวช 5.6.3 โรงพยาบาลอินเตอร์เวชการ 5.6.4 โรงพยาบาลรวมแพทย์ 5.6.5 โรงพยาบาลรงั สีรักษาและเวชศาสตรน์ ิวเคลียร์ 6.เครอื ขำ่ ยทะเบียนมะเรง็ จงั หวัดแพร่ 6.1. สำนักงำนสำธำรณสุขจงั หวดั เชียงแพร่ นพ. ปติ ิ ท้ังไพศาล นายแพทย์สาธารณสขุ จงั หวดั แพร่ นักวชิ าการสาธารณสุขชานาญการ นาง เสวย อากรสกลุ ผู้อานวยการโรงพยาบาลแพร่ 6.2. โรงพยำบำลแพร่ นายแพทย์เชี่ยวชาญ นพ. วนั ชัย ล้อกาญจนรตั น์ นพ. วิเชียรรตั น์ จานงวิทย์

ฑ Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 นาย พรชยั วฒั นเสาวลกั ษณ์ เภสชั กรชานาญการ นาง ปรยี าภรณ์ วรรคตอน พยาบาลวิชาชีพชานาญการ น.ส. ทิพวรรณ เทยี มแสน พยาบาลวิชาชีพชานาญการ นาง สุภารตั น์ หมืน่ โฮ้ง พยาบาลวิชาชีพชานาญการ นาง กันยา วงศ์สูง เจา้ พนกั งานเวชสถติ ิชานาญงาน นาย ธญั พสิ ิษฐ์ สืบสาย เจา้ พนักงานเวชสถติ ิ 6.3. โรงพยำบำลชุมชนในจงั หวดั แพร่ 6.3.1 โรงพยาบาลสอง 6.3.2 โรงพยาบาลสงู เม่น 6.3.3 โรงพยาบาลรอ้ งกวาง 6.3.4 โรงพยาบาลหนองม่วงไข่ 6.3.5 โรงพยาบาลลอง 6.3.6 โรงพยาบาลวงั ชนิ้ 6.3.7 โรงพยาบาลเด่นชยั 6.4. โรงพยำบำลเอกชนในจงั หวัดแพร่ 6.4.1 โรงพยาบาลแพร-่ ราม 6.4.2 โรงพยาบาลแพรค่ ริสเตียน

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 1 บทที่ 1 บทนา

2 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 3 บทที่ 1 บทนา ประเทศไทย แบ่งพนื้ ที่ออกเปน็ 4 ภาคตามคณะกรรมการพฒั นาการเศรษฐกิจและสงั คม แห่งชาติ ได้แก่ ภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออกเฉียงเหนอื และภาคใต้ สาหรับภาคเหนือต้ังอยู่ทาง ตอนเหนอื ของประเทศ ประกอบด้วย 17 จังหวัด ได้แก่ เชียงราย เชียงใหม่ น่านพะเยา แพร่ แม่ฮ่องสอน ลาปาง ลาพูน อตุ รดิตถ์ ตาก พิษณโุ ลก สโุ ขทยั เพชรบรู ณ์ พิจิตร กาแพงเพชร นครสวรรค์ และ อุทยั ธานี จานวนประชากรท้ังหมดในภาคเหนือปีพ.ศ. 2557 มปี ระมาณ 11,313,000 คน ซึ่งมีประชากร มากเปน็ อันดับ 3 รองมาจากภาคกลางและภาคตะวันออกเฉียงเหนอื โรงพยาบาลมะเรง็ ลาปาง สังกดั กรมการแพทย์ ได้รบั มอบหมายให้รับผิดชอบดูแล รกั ษา ควบคมุ และ ป้องกนั โรคมะเรง็ ในเขตพืน้ ที่ 12 จงั หวดั ภาคเหนอื ได้แก่ ลาปาง ลาพูน เชียงใหม่ แพร่ น่าน พะเยา เชียงราย แม่ฮ่องสอน ตาก สุโขทยั อตุ รดิตถ์ และ พิษณุโลก จากข้อมลู รายงาน ของสานกั งาน สถิตแิ ห่งชาติ ปี พ.ศ. 2555 ประชากรใน 12 จงั หวัดภาคเหนือดังกล่าว มีจานวนประมาณ 8 ล้านคน ในจานวนจงั หวดั เหลา่ นี้ มี ฐานข้อมูลทะเบียนมะเรง็ ระดับประชากร (Population- based Cancer registry) 5 จังหวัด ได้แก่ เชียงใหม่ ลาปาง ลาพูน พิษณโุ ลก และแพร่ ซึ่ง จังหวดั เหลา่ นี้ มี ประชากรรวมกันประมาณ 4 ล้านคน ทาให้ ฐานข้อมลู โรคมะเร็งในภาคเหนอื มีความ ครอบคลมุ เกอื บร้อยละ 50 ของประชากรภาคเหนือ การศึกษาทีผ่ ่านมาอุบัติการณ์โรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ปี พ.ศ. 2546-2550 ในเพศชาย เท่ากบั 125.7 ต่อ 100,000 ประชากร เพศหญิงเท่ากบั 119.4 ต่อ 100,000 ประชากร โรคมะเรง็ ทีพ่ บมากใน เพศชาย ได้แก่ มะเร็งปอด มะเรง็ ตับ และมะเรง็ ลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรง ( อตั ราอุบตั ิการณ์ 30.0, 24.4 และ 10.4 ต่อ 100,000 ประชากร) ตามลาดับ ส่วนโรคมะเร็งที่พบมากในเพศหญิง ได้แก่ มะเรง็ เต้านม มะเรง็ ปากมดลกู และมะเรง็ ปอด (อัตราอุบัติการณ์ 20.8, 19.4 และ 16.7 ต่อ 100,000ประชากร ) ตามลาดบั ท้ังนจี้ ังหวัดทม่ี ีอุบัติการณ์โรคมะเรง็ สูงสุดในเพศชาย คือ จังหวัดลาปาง อตั รา 170.5 ต่อ 100,000 ประชากร ส่วนเพศหญิง คือ จงั หวัดลาพูน อตั รา 163.8 ต่อ 100,000 ประชากร จากข้อมูล ดงั กล่าวจะเหน็ ว่ามะเรง็ ปอดและมะเร็งเต้านมเปน็ ปัญหาสาคญั ของประชากรในภาคเหนอื นาไปสู่การ จัดโครงการรณรงค์ป้องกนั โรคมะเร็ง การศกึ ษาวิจัย และอืน่ อีกมากมาย อย่างไรก็ตามข้อมลู นเี้ ป็น

4 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 การศกึ ษาและรวบรวมข้อมลู ในช่วงระยะเวลาหนึ่งเท่านน้ั เพือ่ ให้การป้องกันควบคุมมีประสิทธิภ าพ จาเปน็ ที่จะต้องมีการติดตาม เฝ้าระวงั โรคมะเร็งในภาคเหนอื อย่างต่อเนื่อง ดงั นน้ั การศกึ ษาอบุ ัติการณ์โรคมะเรง็ จะทาให้ทราบการเปลีย่ นแปลงของอุบัติการณ์โรคมะเรง็ ในภาคเหนือ ทราบถึงปญั หาของโรคมะเร็ง และความรุนแรงของโรคมะเร็งในภาคเหนอื และทราบ แนวโน้มของการเกิดโรคมะเรง็ แต่ละชนิดในพืน้ ทีต่ า่ งกัน ชนิดของมะเรง็ ที่พบบ่อย ซึง่ ข้อมูลดังกล่าว เปน็ ข้อมลู พนื้ ฐานทีส่ าคัญ ในการนามาวางแผนการป้องกันควบคมุ ทั้งในระดับปฐมภมู ิ ทุติยภูมิ และ ตติยภูมิ นาไปสกู่ ารกาหนดนโยบายและการจัดการด้านส่งิ แวดล้อม เศรษฐกิจ สังคมและวฒั นธรรม ค่านยิ ม และพฤติกรรมทางด้านสขุ ภาพของประชาชนในภาคเหนอื อย่างเหมาะสม นอกจากนี้ยังเป็น ข้อมลู พนื้ ฐานในการศกึ ษาวิจยั ทางด้านระบาดวิทยาประยกุ ต์เพื่อหาสาเหตขุ องโรคและปัจจยั เสย่ี งของ การเกิดโรคมะเรง็ ในพนื้ ที่เสีย่ งต่อไป เป้าหมายหลกั ของการโครงการ ศกึ ษาอบุ ตั ิการณ์โรคมะเร็งในภาคเหนอื ปีพ.ศ.2551-2555 เพื่อรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมลู อบุ ัติการณ์ของโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ของประเทศไทยปีพ .ศ. 2551- 2555 และเปรียบเทียบอุบัติการณ์ของโรคมะเรง็ ในภาคเหนอื ข้อมูลดังกล่าวจะเป็นข้อมลู พื้นฐานเพือ่ ให้ บุคลากรทางสาธารณสขุ นกั วิจัยและผู้ที่มีบทบาทในการวางแผนกาหนด นโยบายทางด้านสาธารณสขุ สามารถนาข้อมลู อุบัติการณ์โรคมะเรง็ ในภาคเหนือไปใช้ประโยชน์ในการควบคมุ ปอ้ งกนั โรคมะเร็งใน พืน้ ทีไ่ ด้ ข้อมูลท่ัวไปของภาคเหนือ ภาคเหนือของประเทศไทยมีเน้ือทีก่ ว้างประมาณ 170,000 ตารางกิโลเมตร อยใู นพิกดั เส้น แวง 97 องศา 22 ลิบดา กบั 101 องศา 22 ลิบดา ตะวันออก และเสน้ รุ้ง 20 องศา 25 ลิบดา กับ 17 องศา เหนือ โดยมีทิวเขาแดนลาว ก้ันรฐั ฉานไว้ทางเหนือ ทวิ เขาถนนธงชยั กั้นแคว้ นกะเหรี่ยงของพม่า ไว้ทาง ตะวนั ตก ทวิ เขาหลวงพระบาง กั้นประเทศลาวไวท้ างตะวันออก และทิวเขาพลึง ก้ันภาคกลางของไทยไว้ ทางใต้ อาณาเขตของพนื้ ที่ภาคเหนอื มีดังนี้ ทิศเหนอื ติดตอ่ กบั ประเทศพม่าและลาว มีเทือกเขาแดนลาว แม่นา้ สายและแม่นา้ รวก ก้ันเขตแดน ดินแดนทีอ่ ยู่เหนอื สดุ ของภาคคือ อาเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ทิศตะวนั ออก ติดตอ่ กบั ประเทศลาว มีเทือกเขาหลวงพระบางก้ันเขตแดน ดินแดนทีอ่ ยู่ทาง ตะวันออกสดุ ของภาคคือ อาเภอปัว จังหวดั น่าน ทิศตะวนั ตก ติดตอ่ กับ ประเทศพม่า มีแม่นา้ เมยและแม่นา้ สาละวินก้ันเขตแดน ดินแดนที่ ทางตะวนั ตกสุดของภาคคืออาเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ทิศใต้ ดินแดนทีอ่ ยู่ทางตอนใต้สุดของภาคคือ อาเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 5 รปู ที่ 1 แผนทีภ่ าคเหนือของประเทศไทย ลกั ษณะภมู ิประเทศ ภาคเหนอื มีภูมิประเทศเป็นทิวเขาทอดยาวจากเหนอื ลงมาใต้ทิวเขาท่สี าคัญได้แก่ ทิวเขาถนน ธงชัย เป็นทิวเขาท่ใี หญ่และยาวทีส่ ดุ ของภาคเหนอื มียอดเขาสูงเปน็ อนั ดับหนึ่งของประเทศคือ ยอดเขา ดอยอินทนนท์ อยู่ในจงั หวดั เชียงใหม่ สูงจากระดับน้าทะเล 2,565 เมตร มีภูเขาใหญ่นอ้ ยมากมาย เช่น ดอยอินทนนท์ ดอยขุนตาล ภูชี้ฟ้า ภผู าต้ัง และยงั เปน็ ที่อยู่ ของชาวเขาเผ่าตา่ งๆ ได้แก่ กะเหรี่ยง ม้ง มูเซอ เย้า อีก้อ และลีซอ ส่วนพนื้ ทีร่ าบบริเวณหบุ เขาและแถบลุ่มแม่นา้ ปิง วงั ยม น่าน ลุ่มน้ากก และ น้าอิง มีความอดุ มสมบูรณ์เหมาะแก่การ เพาะปลูกข้าว และพืชไร่ รวมท้ังไม้ผลหลากหลายชนิด ลักษณะภมู ิอากาศ ภาคเหนือมีลักษณะภูมิอากาศจัดอยู่ในเขตโซนร้อน แบบฝนเมืองร้อนเฉพาะฤดูกาลภูมิอากาศ ของภาคเหนอื ส่วนใหญ่เป็นแบบสะวันนา คือ อากาศร้อนชืน้ สลบั กบั ฤดูแล้ งอุณหภูมิเฉลี่ยประจาปี ระหว่าง 24 -27 องศาเซลเซียส มีฤดู 3 ฤดู คือ ฤดูฝน ช่วงเดอื นพฤษภาคมถึงตลุ าคม ฤดูหนาว ช่วง เดอื นตลุ าคมถึงกมุ ภาพันธ์ ฤดรู ้อนเดอื นกมุ ภาพันธ์ถึงพฤษภาคม

6 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 ลักษณะประชากร จากข้อมูลการสามะโนประชากรและเคหะปีพ .ศ.2553 จานวนประชากรใน 12 จังหวดั ภาคเหนือมีจานวน 8,080,091 คน แบ่งเปน็ เพศชาย 3,723,491 คน และเพศหญิง 3,738,337 คน จงั หวดั ทม่ี ีประชากรมากที่สดุ คือ เชียงใหม่ จงั หวัดทม่ี ีประชากรน้อย ที่สุด ได้แก่ จงั หวัดแม่ฮ่องสอ น ชาวไทยภเู ขาในภาคเหนอื ประกอบด้วยเผ่าต่าง ๆ ได้แก่ กระเหรี่ยง ซึง่ มีมากทีส่ ดุ ม้ง ลีซอ มเู ซอร์ และ เย้า จังหวดั ทีม่ ีความหนาแน่นของประชากรมากทีส่ ุด คือ เชียงราย (102.79 คนต่อตารางกิโลเมตร ) ส่วนจงั หวดั ท่มี ีความหนาแน่นของประชากรน้อยทีส่ ุด คือ แม่ฮ่องสอน (19.27 คนต่อตารางกิโลเมตร ) (รูปที่ 2) รปู ที่ 2 ความหนาแนน่ ของประชากร (จานวนประชากรตอ่ พื้นที่ 1 ตารางกิโลเมตร) จาแนกตาม จงั หวัดในภาคเหนือ (ข้อมูลปพี .ศ. 2555) ศาสนา ประชากรส่วนใหญ่ของภาคเหนอื นบั ถือศาสนาพทุ ธประมาณร้อยละ 95 รองลงมาได้แก่ศาสนา คริสต์และอิสลาม นอกจากนี้ชาวเหนือหรือทีเ่ รียกกันว่า ชาวล้านนา มีความเชอ่ื ในเ รือ่ งการนบั ถือผี ต้ังแต่เดิม โดยเช่อื ว่าสถานทแ่ี ทบทุกแหง่ มีผีให้ความคุ้มครองรกั ษาอยู่ ความเช่อื นจี้ ึงมีอิทธิพลต่อการ ดาเนนิ ชีวิตประจาวัน เห็นได้ จากขนบธรรมเนียม ประเพณี และพิธีกรรมต่างๆ ของชาวเหนอื จะ ประกอบพิธีเลีย้ งผี คือ จดั หาอาหารคาว-หวานเซ่น สงั เวยผีปู่ย่าดว้ ย

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 7 การประกอบอาชีพ อาชีพที่สาคญั ของประชากรในภาคเหนอื จาแนกไดด้ งั นี้ 1. การเพาะปลูก พชื ท่สี าคัญได้แก่ ขา้ ว ซึ่งนิยมปลูกทั้งข้าวเหนียวและข้าวเจ้า มีผลผลิตตอ่ เนอื้ ที่สูงกว่า ภาคอืน่ ๆเน่อื งจากดินและน้าอุดมสมบูรณ์ นอกจากนี้พืชเศรษฐกิจอื่นๆอีกเช่น ข้าวโพด อ้อย ลิ้นจี่ ลาไย และปัจจบุ ันนพี้ ืชผกั และผลไม้เมืองหนาวก็นิยมปลูกกันบริเวณทีส่ งู 2. การเลีย้ งสตั ว์ สตั ว์เลีย้ งที่สาคญั ได้แก่ กระบือและโค นิยมเล้ยี งในเขตท่รี าบเพื่อใช้แรงงาน 3. การทาป่าไม้ ภาคเหนือมีภูมิประเทศเป็นภเู ขาสลบั ซบั ซ้อน ปา่ ไม้อดุ มสมบูรณ์ จึงมีการแปรรูปไม้ การแกะสลัก การทาเยื่อกระดาษ และการทาไม้อดั 4. การประมงน้าจืด ส่วนใหญ่เป็นการจับปลาตามแหล่งน้าธรรมชาติเช่น แม่นา้ อ่างเก็บน้าเหนอื เขือ่ น บึง หนองน้า แต่แหล่งน้าขนาดใหญ่ในภาคเหนือมีไม่มากนัก เมื่อเทียบกบั ภาคอืน่ ๆจงึ นบั ว่ายังน้อย 5. การทาเหมืองแร เนอ่ื งจากมีโครงสรา๎ งทางธรณีสณั ฐาณเปน็ ทิวเขาหินเกา จึงมี ทรัพยากรแร่ หลาย ชนิด และมีการเปิดเหมืองนาแร่เหล่านน้ั มาใช้บ้างแล้วเช่น แร่ดบี กุ ที่เชียงใหม่ ถ่านหินที่ลาปาง เปน็ ต้น 6. อุตสาหกรรม มีการประกอบอาชีพอุตสาหกรรมในครอบครัวที่มีช่อื เสยี งมาช้านาน ได้แก่ การทอผ้า การทาร่ม การทาเครือ่ งจักรสาน ฯลฯ และในปจั จุบนั มีอุตสาหกรรมการแปรรูปเพิ่มขนึ้ เช่ น อตุ สาหกรรมลาไย ลิ้นจี่กระป๋อง กระเทียมดอง เปน็ ต้น 7. การคา้ และการบริการ นอกจากการค้าภายในภูมิภาคและภายในประเทศแล้ว ยงั มีการส่งสินค้าออก ไปจาหน่ายกบั ประเทศเพื่อนบ้าน โดยเฉพาะบริเวณชายแดน การบริการทางการแพทย์ ภาคเหนือมีโรงพยาบาทลกุ ประเภททั้งภาครัฐและเอกชนที่มีเตียงผู้ป่วยรบั ไว้ค้างคืน รวมท้ังสิน้ 205 แห่ง จานวนเตียงรวม20,821เตียง จานวนแพทยท์ ีใ่ หบ้ ริการประชาชนในสถานบริการภาครัฐและเอกชในน เขตบริการสุขภาพท1ี่คิดเปน็ อตั ราส่วนแพทยต์ ่อประชากร1 : 2,651 เขตบริการสขุ ภาพที่2 อตั ราส่วนแพทย์ ต่อประชากร1 : 2,905 การบริการตรวจวินจิ ฉยั ทางด้านโรคมะเรง็ ในภาคเหนือสามารถให้บริการในระดบั โรงพยาบาลชุมชน โรงพยาบาลศูนย์ โรงพยาบาลทวั่ ไป โรงพยาบาลมะเรง็ โรงพยาบาลมหาวิทยาลยั และ โรงพยาบาลเอกชนด้วยเครือ่ งมือการตรวจวินจิ ฉยั ทางด้านโรคมะเรง็ ได้แก่ รงั สีวินจิ ฉยั ( เช่น เอก็ ซเรย์ อลั ตราซาวด์ เอ็กซเรคย์อมพิวเตอรแ์ ละการตรวจแมมโมแกรมเปน็ ต้น) การตรวจทางพยาธิวิทยา การรักษา ผู้ป่วยโรคมะเรง็ ด้วยการผ่าตดั และเคมีบาบดั สามารถให้บริการโดยโรงพยาบาลศูนย์ โรงพยาบาลทว่ั ไป โรงพยาบาลมะเรง็ และโรงพยาบาลมหาวิทยาลยั และโรงพยาบาลเอกชน สาหรับรังสีรกั ษา มีใหบ้ ริการ โรงพยาบาลของรฐั บางแห่งได้แก่ โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ โรงพยาบาลมะเร็งลาปาง โรงพยาบาล พุทธชินราช พิษณโุ ลกและโรงพยาบาลมหาวิทยาลยั นเรศวรส่วนโรงพยาบาลเอกชนที่ใหบ้ ริการรังสีรักษา ได้แก่ โรงพยาบาลรงั สีรกั ษาและเวชศาสตร์นวิ เคลียร์ จงั หวดั พิษณโุ ลก ดงั น้ัน ในเขตภาคเหนอื ผู้ป่วย โรคมะเร็งส่วนใหญ่ได้รับการบริกาตรรวจวินจิ ฉยั และรักษาภายในพนื้ ทีไ่ ด้ และโรงพยาบาลทุกแห่งสามารถ ให้บริการรักษาแบบประคบั ประคองแก่ผู้ป่วยโรคมะเรง็ ได้

8 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 9 บทที่ 2 วิธกี ารรวบรวม ขอ้ มูล

10 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 11 บทที่ 2 วิธีการรวบรวมขอ้ มูล 1. การรวบรวมข้อมลู การศึกษาครั้งนีร้ วบรวมข้อมูลในพ้นื ที่ 5 จงั หวัด ได้แก่ เชียงใหม่ ลาปาง แพร่ ลาพูน และพิษณุโลก โดยรวบรวมข้อมูลจากแหล่งข้อมูลหลัก ดังนี้ 1.1 ข้อมลู ผปู้ ว่ ยมะเรง็ รายใหม่ ผู้ป่วย มะเรง็ รายใหม่ ทั้งหมด ทีเ่ ข้ารับบ ริการจาก โรงพยาบาลทกุ แหง่ ในพนื้ ที่ 5 จังหวดั ดังกล่าว จะถกู รวบรวม ข้อมลู จากหน่วยบริการผู้ป่วยใน และผู้ป่วยนอก โดยข้อมูลจาก 4 จงั หวัด ได้แก่ ลาปาง แพร่ ลาพูน และพิษณุ โลก เจ้าหนา้ ที่ใน พืน้ ทีจ่ ะทาการคดั ลอกข้อมูล และส่งข้อมลู มายังหน่วยทะเบียนมะเร็ง โรงพยาบาลมะเรง็ ลาปาง เพื่อบันทึกข้อมลู ยกเว้น ข้อมลู ของ จงั หวดั เชียงใหม่ ศูนย์ทะเบียนมะเรง็ เชียงใหม่ คณะ แพทยศาสตร์ มหาวิทยาลยั เชียงใหม่ ซึง่ เปน็ หนว่ ยงานที่รับผิดชอบการจดั ทาทะเบียนมะเร็งระดับ ประชากรจังหวัดเชียงใหม่ จะส่งข้อมลู มายัง งานทะเบียนมะเร็ง โรงพยาบาลมะเรง็ ลาปาง เพือ่ ร่วมวิเคราะห์และสรุปรายงาน 1.2 ข้อมูลรายงานการเสียชีวิตของประชากร เป็นการ ค้นหาข้อมลู โรคมะเร็งใน กรณีทีไ่ ม่พบข้อมูลจากโรงพยาบาล จะต้อง มีการรวบรวมข้อมูลจาก รายงานการเสียชีวิต (ใบ มรณบัตร)ของประชากรใน พนื้ ที่ 5 จงั หวดั เพือ่ ทาให้ข้อมูลมีความครบถ้วนสมบูรณ์ข้อมลู ใน การศึกษาครั้งนีไ้ ด้รบั อนุเคราะห์ข้อมลู รายงานการเสียชีวิต จากงานข้อมูลสุขภาพ สานกั โยบาย และยทุ ธศาสตร์ของกระทรวงสาธารณสขุ กระบวนการรวบรวมข้อมูลจากโรงพยาบาล ดงั นี้ (รูปที่ 3) - ก่อนการรวบรวมข้อมลู จพมีการอบรม ให้แก่เจ้าหนา้ ที่ บคุ ลากรทางการแพทย์ เกีย่ วกับวิธีการคดั ลอกข้อมลู ลงในบัตรรายงานโรคมะเร็ง - คัดลอกข้อมูลตามแบบรายงานโรคมะเรง็ (ภาคผนวก) ดงั นี้ ข้อมูลทวั่ ไปของผู้ป่วยโรคมะเร็ง ได้แก่ ชือ่ สกุล เลขประจาตัวประชาชน เพศ อายุ ทอ่ี ยู่ วันเกิด สถานภาพ ศาสนา ข้อมลู เกี่ยวกบั โรคมะเรง็ ได้แก่ วันที่วินจิ ฉัยโรคมะเรง็ ตาแหน่งของโรคมะเร็ง ผลพยาธิวิทยา วิธีการวินจิ ฉัย ระยะของโรค (ในการศกึ ษาน้ีกาหนดตาม American Joint Committee on Cancer (AJCC Cancer Staging Manual, 7th edition, 2010) การกระจายของโรค วิธีการรกั ษา - ส่งข้อมูลซึ่งอาจรวบรวมในรูปแบบเอกสาร หรือ เอกสารทางอิเลคทรอนิ กส์ มายัง งานทะเบียนมะเรง็ โรงพยาบาลมะเรง็ ลาปางเพื่อบันทึกข้อมลู

12 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 รปู ที่ 3 กระบวนการรวบรวมข้อมลู โรคมะเร็งในภาคเหนือ Death Certificate Only New cancer cases in hospitals - Lampang - Chiang Mai Cancer - Bureau of Health Policy and - Lamphun Registry; Chiang Mai Strategy, Ministry of Public - Phrae University Health - Phitsanulok Lampang Cancer Hospital Analyze and Report

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 13 กระบวนการรวบรวมข้อมลู จากจากใบมรณบตั ร ดังนี้ (รูปที่ 4) - ตรวจสอบรายชื่อผู้ป่วยจากใบมรณบตั รกับฐานข้อมูลผู้ป่วยโรคมะเร็งที่มีอยู่  กรณีทีพ่ บว่ามีรายชื่อในฐานข้อมูลเดมิ จะทาการเพิ่มเติมวันที่ผู้ปว่ ย เสยี ชีวิตและสาเหตุการเสยี ชีวิต  ถ้าไม่พบรายชื่อผู้ป่วยโรคมะเร็งที่เสียชีวิตในฐานข้อมลู จะส่งรายชือ่ กลบั ไป ยงั โรงพยาบาลเพื่อค้นหาข้อมูลย้อนหลงั ถ้าไม่พบประวตั ิการเข้ารับการ รกั ษาใ นโรงพยาบาลด้วยโรคมะเร็ง ข้อมูลดงั กล่าวจะถูกบนั ทึกใน ฐานข้อมูล เปน็ ผู้ป่วยโรคมะเรง็ รายใหม่ที่ได้จากใบมรณบตั ร รูปที่ 4 กระบวนการรวบรวมข้อมูลโรคมะเรง็ จากใบมรณบตั ร Received death certificate from Bureau of Health Policy and Strategy, Ministry of Public Health Death certificate cases (Cancer death) Check with registered cases Registered cases Non registered cases Update date of death Known hospital Not known hospital Trace back Registered Register if it be Delete if not as a Death Certificate cancer case mention cancer Only (DCO)

14 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 2 การให้รหัสโรคมะเร็ง ข้อมูลโรคมะเร็งที่รวบรวมจะมีการให้รหัสตาแหน่ง โรคมะเร็ง และผลพยาธิวิทยา โดยใช้ รหัสโรคมะเรง็ มาตรฐานสากล (International code disease-Oncology; ICD-O, 3rd edition) และ ให้รหสั ทีอ่ ยู่โดยใช้รหสั 6 หลักของกระทรวงมหาดไทย 3 การตดิ ตามสถานะผูป้ ว่ ย การตดิ ตามสถานะผู้ป่วย โรคมะเร็ง เปน็ ส่วนที่สาคญั มากอย่างหนึง่ ในการทา ทะเบียน มะเรง็ ถ้ามีการติดตามสถานะครบถ้วนจะสามารถวิเคราะห์อตั ราการอยู่รอดได้ การติดตาม สถานะควรทาทกุ รายของผู้ป่วยโรคมะเร็ง การตดิ ตามสถานะผู้ป่วยอา จติดตามจากหลายๆ วิธี เช่น การตรวจสอบสถานะจากฐานข้อมลู กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย การตดิ ตาม สถานะผู้ป่วยโดยเจ้าหนา้ ทีส่ าธารณสุขไปเยีย่ มบ้าน จากการรายงานใบมรณบตั ร ข้อมลู สถานะ ผู้ป่วย ประกอบด้วย สถานภาพของผู้ป่วย (มีชีวิต/เสยี ชีวิต ) วนั ทีต่ ดิ ต่อ ครั้งสุดทา้ ยหรือ วันที่ เสยี ชีวิต สาเหตขุ องการเสียชีวิต 4 การบนั ทึกข้อมลู โรคมะเรง็ การบันทึกข้อมูล โรคมะเร็ง ใช้โปรแกรม Canreg 4 หากผู้ป่วยรายน้ันเปน็ โรคมะเร็ง มากกว่า 1 ตาแหน่ง (two primaries) จะลงทะเบียนมะเรง็ รายใหม่สาหรบั ตาแหน่งนั้นๆ ส่วนใน กรณีที่ไม่ได้เป็นโรคมะเร็ง อาจเป็นระยะก่อนลกุ ลาม (In situ) ก็จะลงทะเบียนไว้แต่ไม่นามาใช้ใน การวิเคราะห์ หลงั จากบนั ทึกข้อมลู ครบถ้วนจะมีการตรวจสอบความซ้าซ้อนของบุคคลก่อนการ วิเคราะห์ข้อมลู 5. การวเิ คราะหข์ ้อมลู การศกึ ษาครั้งนีว้ ิเคราะห์ข้อมลู ใช้โปรแกรม R ประชากรที่ใช้ในการศกึ ษา นี้ คือ จานวน ประชากรทีม่ ีภมู ิลาเนาอยู่ใน 12 จงั หวัดภาคเหนือปีพ.ศ. 2551-2555 คานวณมาจากการ คาด การประชากร (Estimated population) ใน ปีพ.ศ. 2551-2555 (รูปที่ 5) โดยใช้ข้อมูลประชากร จากการ สามะโนประชากรใน ปีพ.ศ. 2543 และ 2553 เปน็ ฐานในการคานวณ และนามา วิเคราะห์หาค่าจานวน ร้อยละ ค่าเฉลีย่ อุบัติการณ์โรคมะเร็งแยกตามเพศ กลุ่มอายุ และอวยั วะที่ เปน็ โรคมะเรง็ ปีพ.ศ. 2551-2555 ของภาคเหนอื และรายจังหวดั

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 15 รปู ที่ 5 จานวนประชากร 12 จังหวดั ภาคเหนือแยกตามชว่ งอายุ ปพี .ศ. 2553 (ขอ้ มลู จาก การคาดการประชากร; Estimated population, 2553) Age Male Female 0-4 226,400 216,000 5-9 251,200 243,900 10-14 273,800 266,000 15-19 288,500 281,800 20-24 250,300 238,400 25-29 236,700 229,700 30-34 254,600 261,400 35-39 268,700 285,500 40-44 311,500 346,900 45-49 344,300 379,400 50-54 328,500 354,300 55-59 272,300 288,500 60-64 177,200 187,300 65-69 131,400 142,900 70-74 101,700 116,900 75-79 103,300 80-84 83,700 85+ 43,500 56,900 Total 23,000 33,600 3,867,300 4,032,700 วธิ ีคาดประมาณอัตราอบุ ตั กิ ารณ์โรคมะเรง็ ในแต่ละภาคและประเทศไทย เนือ่ งจากในช่วงปี 2551-2555 มที ะเบียนมะเร็งระดับประชากรในภาคเหนอื ทีเ่ ก็บข้อมลู อยู่ในเกณฑ์ มาตรฐานเป็นทีย่ อมรับได้อยู่ 5 ทะเบียน ได้แก่ ทะเบียนมะเร็งจงั หวดั เชียงใหม่ ลาปาง ลาพูน แพร่ และพิษณุโลก จงึ ได้ใช้ข้อมูลจากทะเบียนมะเร็งเหล่าน้ีในการคานวณอัตรา คาดประมาณอัตราอุบัติการณ์โรคมะเร็งในภาค เหนอื ของประเทศไทย แต่เนือ่ งจากอัตรา อุบตั ิการณ์โรคมะเร็งในจังหวัดต่างๆ ท้ังภาคไม่ได้มีค่าเท่ากนั ท้ังหมด การจะนาอัตราอบุ ัติการณ์ ของโรคจากทะเบียนต่างๆ เหล่านนั้ มาใช้โดยตรง จึงมีความคลาดเคลื่อนเบี่ยงเบนไปจากค่าเฉลี่ย ของภาคน้ันๆในที่น้ีจึงได้ปรับค่าอตั ราอุบตั ิการณ์ของทะเบียนมะเรง็ ต่างๆ ไปเปน็ อัตราอุบัติการณ์ เฉลีย่ ของภาคเหนือ เสยี ก่อน โดยถ่วงน้าหนกั ด้วยสัดส่วนการตายจากโรคมะเร็งที่มีรายงานจาก จังหวัดต่างๆ ในภาคน้ันๆ ตามข้ันตอนดังนี้ 1. หาจานวนผู้ป่วยทีค่ าดว่าจะเกิดขนึ้ ในภาคนั้น โดยคานวณจากจานวนผู้ป่วยรวมในจงั หวดั ทม่ี ี ทะเบียนมะเร็งจาแนกตามกลุ่มอายุ คูณด้วยสัมประสิทธิข์ องกลุ่มอายนุ ั้นๆ และสัดส่วนระหว่าง ประชากรของภาคน้ันหารด้วยประชากรรวมของจงั หวดั ทม่ี ีทะเบียนมะเร็ง จาแนกตามกลุ่มอายุ NRj = (∑i Nij) x Cj x (PRj / Pij) (i = จงั หวัด) N = จานวนผู้ป่วยทีค่ าดว่าจะเกิดขนึ้ Nij = จานวนผู้ป่วยรวมในแต่ละจังหวดั จาแนกตามกลุ่มอายุ Cj = สัมประสิทธิ์ความต่างระหว่างอัตราตายของจงั หวัดจากค่าเฉลี่ยของภาค (สาหรบั การศึกษานมี้ ีค่าเท่ากับ 1) PRj = ประชากรรวมในภาคน้ันจาแนกตามกลุ่มอายุ Pij = ประชากรในจังหวดั น้ันจาแนกตามกลุ่มอายุ

16 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 2. คานวณอตั ราอบุ ัติการณ์โรคมะเรง็ ในแต่ละกลุ่มอายุ 5 ปี (age-specifc incidence rate) ของ ภาคน้ัน โดยหารจานวนผู้ป่วยทีค่ าดว่าจะมีในภาคน้ันดว้ ยจานวนประชากรของภาคนั้นตามก ลุ่ม อายุ 5 ปี โดยทาเป็นหนว่ ยต่อประชากรแสนคน ASIRRj = (NRj / PRj) x 100,000 ASIR = อัตราอุบัติการณ์โรคมะเรง็ ในแต่ละกลุ่มอายุ 5 ปี (age-specifc incidence rate) 3. คานวณอตั ราอบุ ตั ิการณ์ปรบั มาตรฐานอายุ (age standardized incidence rate) โดยถ่วง น้าหนกั ของอตั ราอุบตั ิการณ์โรคมะเร็งในแต่ละกลุ่มอายดุ ้วยประชากรมาตรฐานโลก (ผลรวม ของประชากรมาตรฐานโลกทุกกลุ่มอายุเท่ากับแสนคน) แล้วรวมผลทงั้ หมดเข้าด้วยกนั ASRR = ∑j (ASIRRj / Wj) ASR = อัตราอุบตั ิการณ์ปรับมาตรฐานอายุ (age standardized incidence rate) คาจากดั ความทางสถิติโรคมะเร็ง อุบตั กิ ารณ์ โรคมะเรง็ คือ จานวนของผู้ป่วยใหม่ ต่อประชากร แยกตามชนิดของโ รค โรคมะเรง็ ในแต่ละปี โดยทวั่ ไปมีหนว่ ยการรายงานเป็นอัตราอบุ ัติการณ์ต่อแสนประชากร ชว่ งอายุ คือ การจดั กลุ่มอายุของผู้ป่วยโดยท่ัวไปนิยมรายงานทกุ ช่วง 5 ปี เช่น 5-9 ปี คือผู้ป่วยที่มีอายุตั้งแต่ 5- 9.99 ปี เป็นต้น อตั รา คือ อตั ราทีใ่ ช้ในการคานวณนเี้ ป็นการแยกระหว่างผู้ชายและผู้หญิงต่อประชากร 1 แสนคน ถ้าข้อมลู 1ปี ถกู วิเคราะห์นน้ั แสดงถึงการคานวณจานวนรายต่อประชากร 1แสนคน ใน ปีนน้ั ๆ Crude Incidence rates คือ จานวนของผู้ป่วย โรคมะเร็ง รายใหม่ระหว่ างปีตอ่ ประชากร 1แสนคนCrudeIncidence rates จะถกู คานวณด้วยจานวนผู้ป่วยโรคมะเร็งรายใหม่ทั้งหมด ในเพศที่ศึกษาต่อจานวนประชากรทั้งหมดในเพศทีศ่ ึกษาในปีนน้ั คูณด้วย 100,000 วิธีน้อี าจไม่ เหมาะสมสาหรบั การเปรียบเทียบของอัตราป่วยซึง่ มีในความแตกต่างของพืน้ ที่ตา่ งๆ ถ้า โครงสร้างของอายุของประชากรมีความแตกต่างกัน Age-Specific rates เป็นจานวนของผู้ป่วยโรคมะเรง็ รายใหม่ระหว่างปีตอ่ ประชากร 1 แสนคน แบ่งตามเพศ ตาแหน่งของ โรคมะเร็ง และช่วงอายุของผู้ป่วยทีส่ นใจคานวณ ดงั นั้น Age-Specific rates ถกู คานวณโดยการแบ่งจานวนผู้ป่วยโรคมะเรง็ ในแต่ละปีตามกลุ่มและเพศ ของประชากรใน 1 แสนคน Age- standardized Incidence Rates (ASR) คือ อัตราอบุ ัติการณ์ที่ใช้โครงสร้าง ของมาตรฐานอายุ โดยใช้มาตรฐานประชากรโลก (World standardized incidence rate) ในการ คานวณค่าอบุ ตั ิการณ์ มีหนว่ ยอัตรา ต่อจานวนประชากร 1 แสนคน อตั ราอุบัติการณ์ปรบั ตาม มาตรฐานของประชากรโลกมีความเหมาะสมและสามารถใช้เพื่อเปรียบเทียบความแตกต่างของ การเกิดโรคมะเร็งในพนื้ ทีต่ า่ งๆทัว่ โลก

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 17 6. ตัวชีว้ ดั คณุ ภาพขอ้ มูลทะเบียนมะเรง็ การควบคมุ คุณภาพของข้อมูลทะเบียนมะเรง็ มีตวั ชวี้ ดั ดังนี้ 6.1 Histologocally Verified Percentage (% HV) คือ ร้อยละของข้อมลู ท่มี ีผลพยาธิ วิทยาหรือเซลล์วิทยาจากไขกระดูก และเลอื ด เช่น โรคมะเรง็ เม็ดเลอื ด อตั ราส่วนที่นอ้ ยเกินไป จากการวินจิ ฉัยทางพยาธิวิทยาอาจแสดงถึงการเก็บข้อมูลทม่ี ากเกินความเปน็ จริง (over reporting) หรือไม่สามารถเก็บชิน้ เน้ื อตรวจวินจิ ฉัยทางพยาธิวิทยาได้ แตข่ ้อมูลท่ไี ด้จากการ วินจิ ฉัยทางพยาธิวิทยาที่เปน็ ร้อยละ 100 อาจแสดงถึงการเก็บข้อมลู ท่ยี ังไม่ครบถ้วนสมบรู ณ์ โดยเฉพาะขาดการเก็บข้อมูลผู้ป่วยบางส่วนที่ได้วินิจฉยั จากการตรวจร่างกายเพียงอย่างเดยี ว 6.2 Death Certificate Only Percentage (% DCO) คือ ร้อยละของข้อมูลทไ่ี ด้รับการ วินจิ ฉัยจากใบมรณบัตรอย่างเดยี ว กรณีทีพ่ บร้อยละของข้อมลู ทไ่ี ด้จากใบมรณบัตรน้อยกว่าร้อย ละ 5 แสดงถึงข้อมลู ท่มี ีคณุ ภาพและสมบรู ณ์ แต่ถ้ามีค่าเปน็ ร้อยละ 0 แสดงถึงทะเบียนมะเร็ง ไม่ได้รวบรวมข้อมลู การตายจากใบมรณบตั รในพนื้ ทีน่ นั้ ๆ 6.3 Mortality and incidence ratio (M/I ratio) เปน็ สัดส่วนของจานวนผู้เสียชีวิต โรคมะเร็งกับจานวนของผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่ รายใหม่ที่ได้รับการวินจิ ฉยั ในช่วงเวลาเดยี วกนั ใน ประชากรทีศ่ ึกษา หากการลงทะเบียนครอบคลมุ ครบถ้วนและอบุ ตั ิการณ์ของโรคมะเรง็ ไม่ได้ มี การเปลีย่ นแปลงอย่างรวดเร็ว มาก M/I ratio สามารถแสดงถึงการอยู่รอด ของผู้ป่วยโรคมะเรง็ ชนิดนั้นๆ หากจะเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มประชากรที่ศึกษาในพืน้ ทีต่ า่ งกัน ค่าสัดส่วน M/I ratio ที่ต่าจะแสดงถึงผู้ป่วยมะเร็งในพนื้ ทีน่ น้ั มีการอยู่รอดนานกว่า

18 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 19 บทที่ 3 อุบตั ิการณ์ โรคมะเรง็ ในภาคเหนือ

20 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 21 บทที่ 3 อบุ ตั กิ ารณโ์ รคมะเรง็ ในภาคเหนอื Cancer incidence in Northern Thailand During the period 2008-2012, the three most common cancers in male were liver, lung and colorectal cancer. For females, breast, lung and cervical cancer were the three most common cancers. The total number of new cancer cases was 84,303; 41,928 cases were males and 42,375 cases were females. Sex ratio for male to female was 1:1. The average age-standardized incidence rates were 155.7 per 100,000 in males and 143.7 per 100,000 in females. The age-specific incidence rates peaked at the age of 80-84 in both sexes. The highest incidence rates were observed in Phrae province for male (ASR=205.9 per 100,000) and Lamphun province for female (ASR= 172.2 per 100,000) and the lowest incidence rates were noticed in Phitsanulok for both sexes (ASR= 124.5 and 120.4 per 100,000 in males and females, respectively) อบุ ัติการณ์โรคมะเรง็ ในภาคเหนือ ผลการวิเคราะห์ข้อมูลผู้ป่วยโรคมะเร็งในภาคเหนือตั้งแต่ ปีพ.ศ. 2551-2555 มีจานวน ท้ังหมด 84,303 ราย แบ่งเป็นเพศชาย จานวน 41,928 ราย และเพศหญิง จานวน 42,375 ราย อัตราส่วนผู้ป่วยโรคมะเร็งเพศชายต่อเพศหญิงคิดเป็น 1 ต่อ 1 จานวนผู้ป่วยโรคมะเร็งรายใหม่ใน ภาคเหนือท้ังหมดเฉลี่ย 16,860 รายต่อปี ค่าเฉลี่ยอุบัติการณ์โรคมะเร็งของภาคเหนือต่อปี เพศ ชายเท่ากับ 155.7 ต่อประชากร 100,000 ราย และในเพศหญิงเท่ากับ 143.7 ต่อประชากร 100,000 ราย (ตารางที่ 1) โรคมะเร็งที่พบมากในภาคเหนือ 3 อันดับแรก เพศชายได้แก่ มะเร็งตับ มะเร็งปอด และมะเร็งลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรง ตามลาดับ สาหรับเพศหญิงโรคมะเร็งที่พบมาก 3 อันดับแรก ได้แก่ มะเรง็ เต้านม มะเร็งปอด และมะเรง็ ปากมดลูก ตามลาดับ (รูปที่ 6) ตารางที่ 1 จานวนและอบุ ตั กิ ารณโ์ รคมะเรง็ ทกุ ชนดิ ในภาคเหนอื ปพี .ศ. 2551-2555 Regions Cases Male Female ASR per 100,000 Cases ASR per 100,000 Thailand* 152,898 156.7 155,475 138.2 Northern 41,928 155.7 42,375 143.7 Chiang Mai 8,082 149.6 8,702 144.4 Lampang 4,519 155.2 4,276 139.2 Lamphun 2,608 153.2 2,705 172.2 Phrae 3,355 205.9 2,951 163.4 Phitsanulok 3,633 124.5 3888 120.4 *From Cancer in Thailand Vol VII, 2007-2009 รูปที่ 6 โรคมะเรง็ ทพี่ บมากในภาคเหนอื 10 อนั ดบั แรกปพี .ศ. 2551-2555

22 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 23 การเปรยี บเทยี บอบุ ตั กิ ารณ์ในภาคเหนอื ภาคเหนือมีอุบตั ิการณโ์ รคมะเร็งสงู กวา่ คา่ เฉลี่ยของประเทศไทยในเพศหญิง แต่สาหรับ เพศชายอุบัติการณ์มะเร็งใกล้เคียงกับของประเทศไทย เปรียบเทียบอุบัติการณ์โรคมะเร็งแยก ตามจังหวัดในภาคเหนือ พบว่า อุบัติการณ์สูงสุดในเพศชายพบที่จังหวัดแพร่ (อัตราอุบัติการณ์ 205.9 ต่อประชากร 100,000 ราย) ในเพศหญิงพบที่จังหวัดลาพูน (อัตราอุบัติการณ์ 172.2 ต่อ ประชากร 100,000 ราย) อุบัติการณ์ต่าสุดในเพศชายและหญิงพบที่จังหวัดพิษณุโลก (อัตรา อุบัติการณ์ 124.5 และ 120.4 ต่อ ประชากร 100,000 ราย ตามลาดบั ) (รปู ท่ี 7) รปู ที่ 7 อบุ ตั กิ ารณโ์ รคมะเรง็ ทกุ ชนดิ แยกตามจังหวดั ในภาคเหนือปพี .ศ.2551-2555 *From Cancer in Thailand Vol VII, 2007-2009 อบุ ตั กิ ารณโ์ รคมะเรง็ แยกตามกลมุ่ อายุ อุบัติการณโ์ รคมะเรง็ เพม่ิ ขึน้ ตามช่วงอายุ โดยพบว่าประชากรภาคเหนือท้ังเพศชายและ หญิง มีอุบัติการณ์โรคมะเร็งสูงสุดในช่วงอายุ 80-84 ปี ทั้งนี้อุบัติการณ์โรคมะเร็งพบได้ต้ังแต่ เด็ก และเพิ่มขึ้นอย่างมากในช่วงอายุต้ังแต่ 35 ปีขึ้นไป แต่หลังจากอายุ 85 ปีขึ้นไป อุบัติการณ์ โรคมะเรง็ เริ่มลดลง เพศชายจะมีอุบัติการณ์สูงกว่าเพศหญิง ยกเว้นช่วงอายุ 30-54 เพศหญิงมี อุบตั ิการณส์ ูงกวา่ เพศชายเล็กน้อย (รูปท่ี 8)

24 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 รูปที่ 8 อบุ ตั กิ ารณโ์ รคมะเรง็ จงั หวดั ภาคเหนอื ปพี .ศ. 2551-2555 แยกตามชว่ งอายุ จากการวเิ คราะห์ข้อมลู จานวนผู้ป่วยโรคมะเรง็ รายใหม่ภาคเหนือแยกตามกลุ่มอายุ (รูป ที่ 9) พบว่า - กลุ่มอายุ 0-14 ปี โรคมะเร็งที่พบมากได้แก่ มะเร็งเม็ดเลือด มะเร็งสมอง และ มะเรง็ ต่อมน้าเหลือง ตามลาดบั - กลุ่มอายุ 15-24 ปี โรคมะเร็งที่พบมากได้แก่ มะเร็งเม็ดเลือด มะเร็งต่อม น้าเหลือง และมะเร็งสมอง ตามลาดบั - กลุ่มอายุ 25-59 ปี โรคมะเรง็ ทีพ่ บมากได้แก่ มะเรง็ ตบั มะเร็งเต้านม และ มะเร็งปอด ตามลาดับ - กลุ่มอายุ 60-74 ปี โรคมะเรง็ ที่พบมากได้แก่ มะเร็งปอด มะเร็งตับ และมะเร็ง ลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรง ตามลาดับ - กลุ่มอายุมากกว่า 75 ปี โรคมะเร็งที่พบมากได้แก่ มะเร็งปอด มะเร็งตับ และ มะเรง็ ลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรง ตามลาดบั

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 25 รปู ที่ 9 โรคมะเร็งที่พบมากในภาคเหนือปีพ.ศ. 2551-2555 แยกตามกลุ่มอายุ

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 31 บทที่ 4 โรคมะเร็ง ที่พบมาก ในภาคเหนือ

32 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 33 บทที่ 4 มะเร็งท่พี บมากในภาคเหนือ 4.1 มะเร็งลาไส้ใหญแ่ ละลาไสต้ รง (COLORECTAL CANCER; ICD-O: C18-20) Colorectal cancer in Northern Thailand During the period 2008-2012, colorectal cancer was the third most common cancer after liver and lung cancer in males. For females, it was the fifth . most common cancer after breast, lung, cervical, liver and colorectal cancer. The total number of colorectal cancer cases was 6,835; 3704 cases were males and 3,179 cases were females, accounting for about 8.1% of all cancers in both sexes. The average age-standardized incidence rates were 13.5 per 100,000 in males and 10.3 per 100,000 in females. Sex ratio for male to female was 1.2:1. The age-specific incidence rate in males was higher than the rate in females. The highest incidence of colorectal cancer in males was in Lamphun province (ASR=14.7) and the lowest incidence rate was in Phrae province (ASR=9.3). For females, the highest incidence was in Lampang province (ASR=12.0) and the lowest incidence rate was found in Phitsanulok province (ASR=5.8). อบุ ตั กิ ารณโ์ รคมะเร็งลาไสใ้ หญแ่ ละลาไสต้ รงภาคเหนือของประเทศไทย จากการวิเคราะห์อบุ ตั ิการณ์โรคมะเรง็ ลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรงภาคเหนอื ช่วงปีพ.ศ. 2551-2555 เพศ ชายพบมากเปน็ อนั ดบั ที่ 3 รองมาจากมะเร็งตบั และมะเรง็ ปอด ตามลาดับ สาหรบั เพศหญิง พบมากเป็นลาดบั ที่ 5 รองมาจากมะเรง็ เต้านม มะเร็งปอด มะเร็งปากมดลูก และมะเรง็ ตับตามลาดบั ผู้ปว่ ยโรคมะเรง็ ลาไส้ใหญ่ และลาไส้ตรงรายใหม่ในภาคเหนอื ช่วงปี พ .ศ. 2551-2555 มีจานวนทั้งหมด 6,835 ราย เฉลีย่ ปีละ 1,367 ราย เพศชาย จานวน 3,704 ราย คิดเป็นร้อยละ 8.8 ของโรคมะเรง็ ท้ังหมดในเพศชาย และเพศหญิงจานวน 3,179 ราย คิดเปน็ ร้อยละ 7.5 ของโรคมะเร็งท้ังหมดในเพศหญิง โรคมะเรง็ ลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรงเพศชาย พบมากกว่าเพศหญิง อัตราส่วนเพศชายต่อเพศหญิง คิดเปน็ 1.2:1 ค่าเฉลีย่ อัตราอุบตั ิการณ์โรคมะเรง็ ลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรงภาคเหนอื เพศชายมีค่าเท่ากับ 13.5 ต่อ 100,000 ประชากร เพศหญิงมีค่าเท่ากับ 10.3 ต่อ 100,000 ประชากร (ตารางที่ 6)

34 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 ตารางที่ 6 จานวนและอุบตั กิ ารณโ์ รคมะเรง็ ลาไสใ้ หญ่และลาไสต้ รงในภาคเหนือ ปพี .ศ. 2551-2555 Male Female ASR per 100,000 Regions Cases Cases ASR per 100,000 Thailand* 14,130 14.5 12,153 10.7 13.5 3,179 10.3 Northern 3,704 14.2 665 10.8 14.7 186 11.0 Chiang Mai 785 13.2 381 12.0 Lamphun 215 9.3 168 5.9 11.3 293 5.8 Lampang 390 Phrae 241 Phitsanulok 332 *From Cancer in Thailand Vol VII, 2007-2009 การเปรียบเทียบอบุ ตั กิ ารณข์ องโรคมะเรง็ ลาไส้ใหญแ่ ละลาไส้ตรง อุบตั ิการณ์ของโรคมะเรง็ ลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรงทวั่ โลกในเพศชาย พบสงู สุดทเ่ี ขตตะวันตกเฉียง เหนือของประเทศแคนาดา ส่วนเพศหญิงพบสูงสดุ ทร่ี ัฐอลาสก้า ประเทศสหรฐั อเมริกา (อัตราอบุ ตั ิการณ์ = 70.8 และ 58.7 ต่อ ประชากร 100,000 ราย ตามลาดบั ) เมือ่ เปรียบเทียบอุบตั ิการณ์โรคมะเร็งลาไส้ใหญ่และ ลาไส้ตรงในประเทศไทย พบว่า ภาคเหนอื มีอุบัติกา รณ์ต่ากว่าค่าเฉลี่ยของประเทศไทย ทั้งเพศชายและหญิง เมื่อเปรียบเทียบรายจงั หวัดในภาคเหนอื เพศชายพบอบุ ตั ิการณ์โรคมะเร็งลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรงมากทีส่ ดุ ใน จังหวัดลาพูน (อตั ราอบุ ัติการณ์ = 14.7 ต่อประชากร 100,000 ราย) รองลงมาได้แก่ เชียงใหม่ ลาปาง พิษณุโลก (อัตราอบุ ัติการณ์ = 14.2, 13.2 และ 11.3 ต่อประชากร 100,000 ราย ตามลาดบั ) จงั หวัดท่มี ี อุบัติการณ์ตา่ สุด คือ แพร่ (อัตราอุบตั ิการณ์ = 9.3 ต่อประชากร 100,000 ราย) สาหรบั เพศหญิงพบ อบุ ัติการณ์ของโรคมะเร็งลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรงมากที่สุดคือ จังหวดั ลาปาง (อตั ราอุบัติการณ์ = 12.0 ต่อ ประชากร 100,000 ราย) รองลงมาได้แก่ ลาพูน เชียงใหม่ และแพร่ (อัตราอุบตั ิการณ์ = 11.0, 10.8 และ 5.9 ต่อประชากร 100,000 ราย ตามลาดับ) และจังหวดั ทม่ี ีอบุ ัติการณ์โรคมะเร็งลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรงตา่ สุด คือ พิษณุโลก (อัตราอุบตั ิการณ์ = 5.8 ต่อประชากร 100,000 ราย) (รูปที่ 10 ) รูปที่ 10 เปรียบเทียบอบุ ตั กิ ารณข์ องโรคมะเร็งลาไสใ้ หญแ่ ละลาไส้ตรง Male Female Canada Northwest ** 14.5 70.8 USA,Alaska, American… 58.7 Thailand* 13.5 Thailand* Northern 14.2 Northern 10.7 14.7 10.3 Chiang Mai 13.2 Chiang Mai 10.8 Lamphun 9.3 Lamphun 11.0 Lampang 11.3 Lampang 12.0 Phrae Phrae 5.9 5.8 Phisanulok Phisanulok 0 20 40 60 80 0 20 40 60 ASR per 100,000 ASR per 100,000 หมายเหตุ ** From CIV Volume X, 2003-2007; *From Cancer in Thailand Vol VII, 2007-2009

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 35 อบุ ตั กิ ารณโ์ รคมะเร็งลาไสใ้ หญ่และลาไสต้ รงแบง่ ตามช่วงอายุ โรคมะเร็งลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรงในภาคเหนอื พบในเพศชายมากกว่าเพศหญิงโดยส่วนใหญ่พบมาก ในคนที่มีอายตุ ้ังแต่ 55 ปีขนึ้ ไปท้ังในเพศชายและเพศหญิง อย่างไรก็ตามโรคมะเร็งลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรง สามารถพบได้ในคนอายนุ ้อยกว่า 40 ปี (รูปที่ 11) รปู ที่ 11 อุบตั กิ ารณโ์ รคมะเร็งลาไส้ใหญ่และลาไสต้ รงจงั หวดั ภาคเหนือ ปีพ.ศ. 2551-2555 แยกตาม ชว่ งอายุ ASR per 100 000 120 Male 100 Female 80 60 40 20 0 Age groups คณุ ภาพของข้อมูล คณุ ภาพของข้อมูลโรคมะเร็งลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรงในแต่ละจังหวัดโดยรวมค่อนข้างดีเนือ่ งจากมีผล ทางพยาธิวิทยามากกว่าร้อยละ 60 และข้อมูลผู้ป่วยโรคมะเร็งลาไส้ใหญ่และลาไส้ตรงทีไ่ ด้จากใบมรณะบตั ร อย่างเดยี วพบน้อยกว่าร้อยละ 10 (ตารางที่ 7) ตารางที่ 7 คณุ ภาพของขอ้ มูลโรคมะเร็งลาไส้ใหญแ่ ละลาไส้ตรงในจงั หวัดภาคเหนือ Province Data quality control (%) HV DCO Chiang Mai 91.2 0.1 Lamphun Lampang 82.3 2.0 Phrae Phitsanilok 85.7 1.5 65.7 3.4 65.7 5.4

36 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 4.2 มะเร็งตบั (LIVER CANCER; ICD-O: C22) Liver cancer in Northern Thailand During the period 2008-2010, liver cancer was the most common cancer in males. For females, it was the fourth most common cancer after breast, lung, and cervical. The total number of liver cancer cases was 14,238; 10,105 cases were males and 4,133 cases were females, accounting for about 24.1 % in males and 9.8 % in females. The average age-standardized incidence rates were 36.5 per 100,000 in males and 13.3 per 100,000 in females. Sex ratio for male to female was 2.4:1. The age-specific incidence rate was higher in males than in females. The highest incidence rate were found in Phrae province in both sexes (ASR=77.8 for male and ASR=28.2 for female) and the lowest incidence rate was in Phitsanulok province in both sexes (ASR=23.5 for male and ASR= 7.8 for female). อุบตั กิ ารณ์โรคมะเรง็ ตบั ในภาคเหนือ จากการวิเคราะห์ข้อมูลโรคมะเร็งตบั ในภาคเหนือช่วงปีพ .ศ. 2551-2555 ในเพศชายมะเรง็ ตบั พบ มากเปน็ อันดับ 1 สาหรับเพศหญิง พบมากเปน็ อันดับที่ 4 รองมาจากมะเร็งเต้านม มะเร็งปอด และมะเร็งปาก มดลกู ตามลาดับ โดยมีจานวนผู้ป่วยมะเรง็ ตบั รายใหม่ในภาคเหนอื ทั้งหมด 14,238 ราย เฉลี่ยปีละ 2,848 ราย แบ่งเป็นเพศชายจานวน 10,105 ราย คิดเป็นร้อยละ 24.1 ของโรคมะเรง็ ทั้งหมดในเพศชาย และเพศหญิง จานวน 4,133 ราย คิดเป็นร้อยละ 9.8 ของโรคมะเรง็ ท้ังหมดในเพศหญิง โรคมะเรง็ ตับพบในเพศชายมากกว่า เพศหญิง อตั ราส่วนผู้ป่วยโรคมะเร็งตับเพศชายต่อเพศหญิง เท่ากบั 2.4:1 ค่าเฉลีย่ อตั ราอุบัติการณ์โรคมะเร็ง ตบั ในภาคเหนอื เพศชายมีค่าเท่ากบั 36.5 ต่อประชากร 100,000 ราย เพศหญิงมีค่าเท่ากบั 13.3 ต่อ ประชากร 100,000 ราย (ตารางที่ 8) เมื่อแยกประเภทของมะเร็งตบั ตามการวินจิ ฉัยจากผลพยาธิวิทยาพบว่า เปน็ มะเร็งเซลล์ตับ (hepatocellular carcinoma) ร้อยละ 37.7 มะเรง็ ท่อทางเดนิ น้าดี (cholangiocarcinoma) ร้อยละ 48.9 และเซลล์ชนิดอืน่ ๆร้อยละ 13.4

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 37 ตารางที่ 8 จานวนและอุบตั กิ ารณ์โรคมะเร็งตบั ในภาคเหนือปีพ.ศ 2551-2555 Regions Male Female ASR per 100,000 ASR per 100,000 Cases Cases 16.6 18,429 13.3 Thailand* 39,843 40.3 4,133 11.5 10.1 Northern 10,105 36.7 717 15.0 177 28.2 Chiang Mai 1709 31.0 494 7.8 551 Lamphun 475 33.2 259 Lampang 1132 37.8 Phrae 1322 77.8 Phitsanulok 701 23.5 *From Cancer in Thailand Vol VII, 2007-2009 การเปรียบเทียบอบุ ัตกิ ารณข์ องโรคมะเรง็ ตับ อุบัติการณ์ของโรคมะเรง็ ตับท่ัวโลก ทง้ั เพศชายและหญิงสงู สดุ ท่มี ณฑลจีดอง สาธารณรัฐประชาชน จีน (อตั ราอุบัติการณ์ = 77.5 และ 26.1 ต่อ ประชากร 100,000 ราย ตามลาดบั ) เมือ่ เปรียบเทียบ อุบตั ิการณ์โรคมะเรง็ ตับในประเทศไทย พบว่า อบุ ตั ิการณ์โรคมะเร็งตับในภาคเหนอื ต่ากว่ าค่าเฉลีย่ ของ ประเทศไทยท้ังเพศชายและหญิง เมือ่ แยกตามจังหวัดในภาคเหนือ เพศชายพบมากที่สุดในจงั หวัดแพร่ (อัตรา อบุ ัติการณ์ = 77.8 ต่อประชากร 100,000 ราย) รองลงมาได้แก่ ลาปาง ลาพนู เชียงใหม่ (อัตราอบุ ตั ิการณ์ = 37.8, 33.2 และ 31.0 ต่อประชากร 100,000 ราย ตามลาดบั ) เพศหญิงพบโรคมะเรง็ ตับมากที่สุดในจังหวัด แพร่ (อัตราอุบตั ิการณ์ = 28.2 ต่อประชากร 100,000 ราย) รองลงมาได้แก่ ลาปาง เชียงใหม่ ลาพูน และ พิษณุโลก (อตั ราอุบัติการณ์ = 15.0, 11.3, 10.1 และ 7.8 ต่อประชากร 100,000 ราย ตามลาดบั ) ส่วนจงั หวัด ทีม่ ีอุบัติการณ์โรคมะเรง็ ตับตา่ สุดทงั้ เพศชายและหญิง คือ พษิ ณโุ ลก (อตั ราอุบตั ิการณ์ = 23.5และ 7.8 ต่อ ประชากร 100,000 ราย) จังหวดั ทม่ี ีอุบัติการณ์โรคมะเร็งตบั ต่าสดุ คือ พษิ ณโุ ลก (อัตราอบุ ตั ิการณ์ = 7.8 ต่อประชากร 100,000 ราย) (รปู ที่ 12) รปู ที่ 12 เปรียบเทียบอุบัตกิ ารณ์ของโรคมะเรง็ ตับ Male Female China,Gidong … 77.5 China,Gidong … 26.1 Thailand* 77.8 Northern 40.3 Thailand* 16.6 28.2 36.7 Northern 13.3 Chiang Mai 31.0 Chiang Mai 11.5 Lamphun 33.2 Lamphun 10.1 Lampang 37.8 Lampang 15.0 Phrae 23.5 Phrae 7.8 Phisanulok Phisanulok 0 20 40 60 80 100 0 10 20 30 40 ASR per 100,000 ASR per 100,000 หมายเหตุ ** From CIV Volume X, 2003-2007; *From Cancer in Thailand Vol VII, 2007-2009

ASR per 100 00038 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 อบุ ัตกิ ารณโ์ รคมะเร็งตับแบง่ ตามชว่ งอายุ โรคมะเร็งตับในจงั หวัดภาคเหนอื พบในเพศชายมากกว่าเพศหญิง โดยส่วนใหญ่พบมากในคนที่มีช่วง อายุ 70-74 ปีทั้งในเพศชายและเพศหญิง แตอ่ าจจะพบได้เลก็ น้อยในคนทีม่ ีอายุก่อน 35 ปี (รูปที่ 13) รูปที่ 13 อุบัตกิ ารณ์โรคมะเร็งตบั จงั หวัดภาคเหนือ ปีพ.ศ. 2551-2555 แยกตามช่วงอายุ 250 Male 200 Female 150 100 50 0 Age groups คณุ ภาพของขอ้ มูลโรคมะเร็งตบั คณุ ภาพของข้อมลู โรคมะเรง็ ตับในภาคเหนอื โดยรวมค่อนข้างต่าเนือ่ งจากมีผลทางพยาธิวิทยาไม่ถึง ร้อยละ 30 และข้อมลู ผู้ป่วยโรคมะเรง็ ตับที่ได้จากใบมรณบตั รอย่างเดยี วบางจังหวดั พบสงู ถึงร้อยละ 25.9 (จงั หวดั พิษณโุ ลก) ควรมีการพฒั นาคุณภาพของข้อมลู โรคมะเรง็ ตับของจงั หวดั พิษณโุ ลก แพร่ และ ลาพนู ให้ ดียิง่ ขนึ้ (ตารางที่ 9) ตารางที่ 9 คุณภาพของข้อมูลโรคมะเรง็ ตบั แยกตามจังหวดั Province Data quality control (%) HV DCO Chiang Mai 22.1 2.3 Lamphun 15.9 17.6 Lampang 19.2 3.8 Phare 9.6 18.8 Phitsanilok 23.3 25.9

Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 39 4.3. มะเร็งปอด (LUNG CANCER; ICD-O: C34) Lung cancer in Northern Thailand During the period 2008-2012, lung cancer was the second most common cancer after liver cancer in males. For females, it was the third after breast and cervical cancer. The total number of lung cancer cases was 14,510; 8912 cases were males and 5,598 cases were females, accounting for about 21.3 % in males and 13.2 % in females. The average age-standardized incidence rates were 32.0 per 100,000 in males and 18.0 per 100,000 in females. Sex ratio for male to female was 1.6:1. The age-specific incidence rate was higher in males than in females. The highest incidence rate in both sexes were found in Lamphun province (ASR=45.5 for male and 25.7 for female) and the lowest incidence rate in both sexes were in Phitsanulok province (ASR=18.5 for male and 7.6 for female ). อบุ ัตกิ ารณโ์ รคมะเรง็ ปอดในภาคเหนือ จากการวิเคราะห์ข้อมูลอุบัติการณ์โรคมะเรง็ ปอดในภาคเหนือช่วงปี พ .ศ.2551-2555 ในเพศชาย โรคมะเร็งปอดพบมากเปน็ อนั ดับที่ 2 รองจากมะเร็งตับ สาหรับเพศหญิง พบมากเป็นลาดบั ที่ 3 รองมาจาก มะเร็งเต้านม และมะเร็งปากมดลกู ตามลาดับ โดยมีจานวนผู้ป่วยมะเรง็ ปอดรายใหม่ทั้งหมด 14,510 ราย เฉลีย่ ปีละ 2,902 ราย แบ่งเป็น เพศชายจานวน 8,912 ราย คิดเป็นร้อยละ 21.3 ของโรคมะเร็งท้ังหมดในเพศ ชาย และเพศหญิงจานวน 5,598 ราย คิดเป็นร้อยละ 13.2 ของโรคมะเร็งท้ังหมดในเพศหญิง โรคมะเรง็ ปอด ในเพศชายพบมากกว่าเพศหญิง อตั ราส่วนผู้ป่วยโรคมะเรง็ ปอดเพศชายต่อเพศหญิง คิดเป็น 1.3:1 ค่าเฉลีย่ อตั ราอบุ ตั ิการณ์โรคมะเร็งปอภาคเหนอื ในเพศชายมีค่าเท่ากับ 32.0 ต่อประชากร 100,000 ราย เพศหญิงมี ค่าเท่ากบั 18.0 ต่อประชากร 100,000 ราย (ตารางที่ 10) เมือ่ แยกประเภทของมะเรง็ ปอดตามการวินจิ ฉยั จาก ผลพยาธิวิทยาพบว่า เป็นมะเรง็ ปอดชนิดเซลล์อะดีโนคาซิโนมา (adenocarcinoma) ร้อยละ 50.7 มะเรง็ ปอด ชนิดสแควมสั เซลล์คาซิโนมา (squamouscell carcinoma) ร้อยละ 22.2 และเซลล์ชนิดอืน่ ๆร้อยละ 27.1

40 Cancer Incidence in Northern Thailand, 2008-2012 ตารางที่ 10 จานวนและอบุ ตั กิ ารณ์โรคมะเรง็ ปอดในภาคเหนือปีพ.ศ 2551-2555 Male Female ASR per 100,000 Regions Cases Cases ASR per 100,000 Thailand* 25,209 26.2 12,966 11.5 32.0 5598 18.0 Northern 8912 32.5 1311 21.6 45.5 423 25.7 Chiang Mai 1763 35.9 654 20.2 36.1 337 16.3 Lamphun 684 18.5 254 7.6 Lampang 1104 Phrae 609 Phitsanulok 563 *From Cancer in Thailand Vol VII, 2007-2009 การเปรียบเทียบอบุ ัตกิ ารณ์ของโรคมะเร็งปอด อุบตั ิการณ์ของโรคมะเรง็ ปอดทั่วโลก เพศชายพบสงู สดุ ท่ปี ระเทศตุรกี (อตั ราอบุ ัติการณ์ = 90.1 ต่อ ประชากร 100,000 ราย) เพศหญิง สงู สุดทช่ี าวเมารี ประเทศนวิ ซีแลนด์ (อัตราอุบัติการณ์ = 79.0 ต่อ ประชากร 100,000 ราย) เมือ่ เปรียบเทียบอุบัติการณ์โรคมะเร็งปอดในประเทศไทย พบว่า ภาคเหนือมี อบุ ตั ิการณ์โรคมะเรง็ ปอดสูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศไทยท้ังเพศชายและหญิง อบุ ัติการณ์โรคมะเร็งปอดแยก ตามจังหวดั ในภาคเหนือ เพศชายพบโรคมะเรง็ ปอดมากทีส่ ุดในจงั หวัดลาพนู (อัตราอบุ ัติการณ์ 45.5 ต่อ ประชากร 100,000 ราย) รองลงมาได้แก่ แพร่ ลาปาง และเชียงใหม่ (อตั ราอบุ ตั ิการณ์ = 36.1, 35.9 และ 32.5 ต่อประชากร 100,000 รายตามลาดบั ) เพศหญิง พบอบุ ัติการณ์ของโรคมะเรง็ ปอดมากที่สดุ คือ จงั หวดั ลาพูน (อัตราอุบตั ิการณ์ = 25.7 ต่อประชากร 100,000 ราย) รองลงมาได้แก่ เชียงใหม่ ลาปาง และแพร่ (อัตราอุบัติการณ์ = 21.6, 20.2 และ 16.3 ต่อประชากร 100,000 ราย ตามลาดับ ) จังหวัดท่มี ีอบุ ตั ิการณ์ โรคมะเร็งปอดตา่ สุดทง้ั เพศชายและหญิง คือ พษิ ณโุ ลก (อัตราอุบตั ิการณ์ = 18.5 และ 7.6 ต่อประชากร 100,000 ราย ตามลาดับ) (รปู ที่ 14) รูปที่ 14 เปรียบเทียบอบุ ตั กิ ารณข์ องโรคมะเรง็ ปอด Turkey,Izm … Male 90.1 NewZealand, Maori** Female 79.0 Thailand* Thailand* Northern 26.2 Northern 11.5 32.0 18.0 Chiang Mai 32.5 Chiang Mai 21.6 Lamphun 45.5 Lamphun 25.7 Lampang 35.9 Lampang 20.2 Phrae 36.1 Phrae 16.3 Phisanulok 18.5 Phisanulok 7.6 0 20 40 60 80 100 0 20 40 60 80 100 ASR per 100,000 ASR per 100,000 หมายเหตุ ** From CIV Volume X, 2003-2007; *From Cancer in Thailand Vol VII, 2007-2009